Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego

1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A–I) w odpowiednie kratki.
A. hydraty
B. zaprawa wapienna
C. zaprawa gipsowa

D. wapno palone
E. wapno gaszone
F. właściwości sorpcyjne gleby

3 p.

G. próchnica
H. wietrzenie skał
I. degradacja gleby

Im jej więcej w glebie, tym lepsze warunki rozwoju roślin.
Zdolność gleby do pochłaniania cząsteczek lub jonów z zawiesin znajdujących się w glebie.
Długotrwałe działanie na skały wody, powietrza i temperatury.
Proces niszczenia gleby wskutek nieracjonalnego jej użytkowania i zanieczyszczeń.
Tlenek wapnia.
Wodorotlenek wapnia.
Sole uwodnione zawierające w sieci krystalicznej cząsteczki wody.
Mieszanina gipsu palonego i wody.
Mieszanina wapna gaszonego, piasku i wody.
2. Uzupełnij ogólny podział surowców mineralnych.

2 p.

3. Zapisz wzory sumaryczne głównych składników przedstawionych skał i minerałów.

3 p.

kalcyt

kreda

kwarc

gips

agat

_________________

_________________

_________________

_________________

_________________

1

4. Uzupełnij równania reakcji chemicznych. Przy każdym z nich zaznacz nazwę procesu, w którym ta reakcja
chemiczna zachodzi. Wstaw znak X w odpowiednią kratkę.
A. otrzymywanie wapna gaszonego
B. otrzymywanie zaprawy wapiennej
CaO + H2O

C. identyfikacja skał wapiennych
D. otrzymywanie gipsu palonego


 ___________________________

A/

B/

C/

D

Ca(OH)2 + SiO2


 _______________________ + H2O

A/

B/

C/

D

CaCO3 + 2 HCl


 ________________________ + H2O + CO2↑

A/

B/

C/

D

A/

B/

C/

D

2 (CaSO4 · 2 H2O)

3 p.

T
_____________________ + 3 H2O



5. Uzupełnij zdania, zapisując wzory sumaryczne związków chemicznych lub nazwy odpowiednich rodzajów szkła.

2 p.

Podstawowymi surowcami do produkcji szkła krzemianowego są: piasek (___________), wapień (_____________) i soda
(__________). ________________________ uzyskujemy, dodając do masy szklanej tlenki metali (niklu, kobaltu, chromu).
___________________________________________________ pękając, rozpada się na kawałki o zaokrąglonych brzegach.
6. Oblicz zawartość procentową wody w hydracie Na 2SO4 · 10 H2O (mNa = 23 u, mS = 32 u, mO = 16 u, mH = 1 u).

2 p.

Obliczenia:

Odpowiedź: Zawartość procentowa wody w hydracie Na2SO4 · 10 H2O wynosi ___________________________________.
7. Wapień zawiera 83% węglanu wapnia. Oblicz, ile gramów tlenku wapnia można otrzymać w wyniku prażenia 200 g
wapienia (mCa = 40 u, mC = 12 u, mO = 16 u). Zapisz równanie tej reakcji chemicznej.
Równanie reakcji chemicznej: _________________________________________________________________________
Obliczenia:

Odpowiedź: Podczas prażenia 200 g wapienia można otrzymać ____________________________________ tlenku wapnia.

2

3 p.

Grupa B

Materiały i tworzywa
pochodzenia naturalnego
1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A–I) w odpowiednie kratki.
A. wapno palone
B. zaprawa wapienna
C. próchnica

D. hydraty
E. wietrzenie skał
F. degradacja gleby

3 p.

G. zaprawa gipsowa
H. wapno gaszone
I. właściwości sorpcyjne gleby

Im jej więcej w glebie, tym lepsze warunki rozwoju roślin.
Zdolność gleby do pochłaniania cząsteczek lub jonów z zawiesin znajdujących się w glebie.
Długotrwałe działanie na skały wody, powietrza i temperatury.
Proces niszczenia gleby wskutek nieracjonalnego jej użytkowania i zanieczyszczeń.
Tlenek wapnia.
Wodorotlenek wapnia.
Sole uwodnione zawierające w sieci krystalicznej cząsteczki wody.
Mieszanina gipsu palonego i wody.
Mieszanina wapna gaszonego, piasku i wody.
2. Uzupełnij podział surowców mineralnych ze względu na zastosowania.

.
2 p.

3. Wpisz wzory sumaryczne głównych składników przedstawionych skał i minerałów.

3 p.

kryształ górski

marmur

piasek

anhydryt

ametyst

_____________

______________

_______________

______________

_______________

1

4. Uzupełnij równania reakcji chemicznych. Przy każdym z nich zaznacz nazwę procesu, w którym ta reakcja
chemiczna zachodzi. Wstaw znak X w odpowiednią kratkę.
A. produkcja szkła krzemianowego
B. twardnienie zaprawy gipsowej

CaCO3

T

A/

B/

C/

D

A/

B/

C/

D

_____________________

A/

B/

C/

D

______________________________

A/

B/

C/

D

___________________________ + H2O

2 CaSO4 · H2O + 3 H2O
Na2O + SiO2

C. otrzymywanie wapna palonego
D. twardnienie zaprawy wapiennej

__________________________________ + CO2↑

Ca(OH)2 + CO2

3 p.

5. Uzupełnij zdania, zapisując wzory sumaryczne związków chemicznych lub nazwy odpowiednich rodzajów szkła.

2 p.

Szkło kryształowe zawiera znaczne ilości tlenku ołowiu(II) __________________ i tlenku potasu __________________.
Szkło laboratoryjne wytwarza się z dodatkiem tlenku boru __________________ i tlenku glinu ____________________.
________________________________________ charakteryzuje się dużą gęstością, a po oszlifowaniu silnym połyskiem.
6. Zawartość procentowa wody w hydracie CuSO4 · x H2O wynosi 36%. Ustal wzór sumaryczny tego hydratu
(mCu = 64 u, mS = 32 u, mO = 16 u, mH = 1 u).

2 p.

Obliczenia:

Odpowiedź: Wzór sumaryczny hydratu to ________________________________________________________________.
7. Wapień zawiera 83% węglanu wapnia. Oblicz, ile gramów tlenku węgla(IV) wydzieli się podczas reakcji identyfikacji
200 g wapienia kwasem solnym (mCa = 40 u, mC = 12 u, mO = 16 u). Zapisz równanie reakcji chemicznej.
Równanie reakcji chemicznej: _________________________________________________________________________
Obliczenia:

Odpowiedź: Podczas reakcji identyfikacji 200 g wapienia kwasem solnym wydzieli się ______________ tlenku węgla(IV).

2

3 p.

Grupa

a

Sprawdziany

!"#$%&'('!)**

! "# #$%&' ()*#+,&$ %

-%.%

I

)/%(%

!"#$%&'(!'!")$*+'!("!+)#(#&,-.')/'"!&0-)#1 !"#$% &#'()* +,-./ 0 12"10#(23#( 4)5'4#6
A. alotropia
B. 2($'*&59:5 ;)549*:35

107

C. "#)1&#%5 078&5
D. &#9%<5 14'53105

2 p.

21 4)54#38
F. )(;1)=#38

>8)%(053#( 078&5 45=#(33(81 <(% 21$'7"? "10#(')%5 0 '(="()5'?)%( 146 @AAABC6
!*$'7"1053#( "#()0#5$'45 9D(=#9%3(81 0 4#&4? 12=#5359D )EF3#G9*9D $#7 <?210G 1)5% 0H5I9#01I9#5=#6
J1%2%#(&53#( =#($%53#3* 35 ;)549:( % 0*41)%*$'53#(= )EF3#9 0 '(="()5'?)59D 0)%(3#5 :(: $4H523#4E06
>2"1)31IK 35 $"5&53#( 2('1359*:3(6
L%1=()*%59:5 # 9*4&#%59:56
J(549:5 )1%4H52? 5&453E0 1 2H?8#9D H5M9?9D59D 078&10*9D6

2

34%".56)&'4(#6)#'7#89'#:;')6<!=/#-&.':;5;'"=#+(4)+.1'

6 O5&#05 $'5H( '1 078#(& 45=#(33*P 078#(&

NHE03*= $4H523#4#(= 85%? %#(=3(81 :($'
<)?35'3* #

''2 p.

6 !78#(& 45=#(33* "1225:( $#7 ")19($10#

0 4'E)(81 0*3#4? 1')%*=?:( $#7 85% 414$103#9%*P 0127 "185%10GP

P
# 414$6

:($' "5&#0(= 9#(4H*=6 ! 0*3#4? 2($'*&59:# ;)549*:3(: )1"* 35;'10(: 1')%*=?:(=*Q
85% )5R3()*:3*P <(3%*3*P 35;'*P 1&(:( 35"7210( #

3

>#")$4'6#4+;'!(/)#6'#?!7=!"!+;-@'+0A?#'!:!8'!")$%'8#B(.&'4'6)-@. S1"5$?: 1"#$ 21 =12(&# $')?4'?)
0(037')%3*9D "1$%9%(8E&3*9D 12=#536 C")$4'?)7.=0'+'!("!+).(6),'8=#780.
A. T#744#P 21<)%( ")%(012%# ")G2P :(81 5'1=* '01)%G $%(I9#14G'3( "#()I9#(3#(6
B. T#744#P "EH")%(0123#4P :(81 5'1=* '01)%G "#79#14G'3( # $%(I9#14G'3( "#()I9#(3#(6
C. U05)2*P 3#( ")%(012%# ")G2?P :(81 5'1=* '01)%G )(8?&5)3G $#(K 4)*$'5&#9%3G6

.

2 p.

108

Sprawdziany

4

C$8#B'6#4+;'"=!(%87*+'(.$7;?#-&)'=!";'6#<7!+.&'%"!=4,(8!+#6.'4A!(6).'4.'+4=#$7#&,-,
7./".=#7%=,'+=4.6)#')-@'$85#(6)8*+1

1 p.

A. V5;'5P 85%* )5R3()*:3(P <(3%*35P 1&(:( 35"7210(P =5%?'6
B. N5%* )5R3()*:3(P <(3%*35P 35;'5P 1&(:( 35"7210(P =5%?'6
C. W(3%*35P 35;'5P 1&(:( 35"7210(P =5%?'6
D. >&(:( 35"7210(P =5%?'P 35;'5P <(3%*35P 85%* )5R3()*:3(6

5

>#46#-4'6#4+0'$%:$7#6-&)9'87*=#'4#+).=#'+;5,-46).'+0A).?'").=+)#$78!+;1

A. 8)5R'

6

B. 414$

B.

[#9%<5 14'53105 '(: <(3%*3* 0*31$#

<#1"5&#05

.

)1"5 35;'105

078#(& 41"5&3*

4 p.
4.*(+$5)#!%(*'3

–!–
!
– –
–!–
!12

5

><&#9%(3#5Q

1 p.

9#("H1 037')%5 ]#(=#

34%".56)&'7#:.?01

0&12#
(+!%23,&$3

2 p.

C.

G!(4).?'"!(#6.'H=*(5#'.6.=A))9'+")$%&,-'?)7.=0'F +12350#5&3(/ ?%:'I +3#(12350#5&3(/ +'!("!+).(6),
8=#780.

\H1M9(

8

D. 078#(& 45=#(33*

C. 53')59*'

O129%5$ ")E<* $"5&53#5 "(03(: <(3%*3* $'0#()2%131P F( %59D10?:( $#7 135 :54 =#($%53#35 XYZ #%114'53?6
C$8#B'/!(.?'(=%A).A!'4.'$85#(6)8*+'/).$4#6)6;'!=#4'!8=.D?'EF'7.&':.64;6;1'

A.

7

1 p.

6%(%#,&7(.5,&)*'%

4)8%-#92*,5$.*'3

""#$

%&'#(# )#*%'#(#!

+#,#*
%"'#(# )#*-'#(#!

Grupa

b

Sprawdzian

!"#$%&'('!)**

%&%'!%!()*+%,-.!/0*(%)

data

I

-1),)

!"#$%&'(!'!")$*+'!("!+)#(#&,-.')/'"!&0-)#1 !"#$% &#'()* +,-./ 0 12"10#(23#( 4)5'4#6
A. 2($'*&5785 9)547*835
B. 5&1')1"#5

1

C. &#7%:5 14'53105
D. "#)1&#%5 0=<&5

!"#

E. )(91);#3<
F. 4)54#3<

><)%(053#( 0=<&5 45;#(33(<1 :(% 21$'="? "10#(')%5 0 '(;"()5'?)%( 146 @AAABC6
!*$'="1053#( "#()0#5$'45 7D(;#7%3(<1 0 4#&4? 12;#5357D )EF3#G7*7D $#= :?210G 1)5% 0H5I7#01I7#5;#6
J1%2%#(&53#( ;#($%53#3* 35 9)5478( % 0*41)%*$'53#(; )EF3#7 0 '(;"()5'?)57D 0)%(3#5 8(8 $4H523#4E06
>2"1)31IK 35 $"5&53#( 2('1357*83(6
L%1;()*%5785 # 7*4&#%57856
J(54785 )1%4H52? 5&453E0 1 2H?<#7D H5M7?7D57D 0=<&10*7D6

2

23%".45)&'3(#5)#'6#78'#9:')5;!</#-&.'9:4:'"<#+(3)+.1'
N#5)G 12"1)31I7# :(3%*3* 35 $"5&53#( $'?410( 8($'

'' !"#
6 O1253#(

"120*F$%5 P> :(3%*3*6 Q(3%*35 5"'(7%35 8($' ;#($%53#3G

#

!=<#(& 41"5&3* 1 3580#=4$%(8 %505)'1I7# 0=<&5 "#()0#5$'410(<1 '1

$

=#")$3'5#3+:'!(/)#5'#>!6<!"!+:-?'+0@>#'!9!7'!")$%'7#A(.&'3'5)-?1 O1"5$?8 1"#$ 21 ;12(&# $')?4'?)
0(03=')%3*7D "1$%7%(<E&3*7D 12;#536 B")$3'>)6.<0'+'!("!+).(5),'7<#6706
A. N#=44#R "EH")%(0123#4R 8(<1 5'1;* '01)%G "#=7#14G'3( # $%(I7#14G'3( "#()I7#(3#(6
B. S05)2*R 3#( ")%(012%# ")G2?R 8(<1 5'1;* '01)%G )(<?&5)3G $#(K 4)*$'5&#7%3G6
C. N#=44#R 21:)%( ")%(012%# ")G2R 8(<1 5'1;* '01)%G $%(I7#14G'3( "#()I7#(3#(6

6
6
!"#

Sprawdzian

2

4

!"#$%&'#()*+,(-%",./01,23%,4'5676(#1)#%&',*8"49(%*/!46.#:0)%',&6%1#;4,(/0<

1 p.

=< !"#$"% &"'( )"*+,)(-+,% .,+'(+"% /0,-, +"123/4,% 5"'6$7
>< 80,-, +"123/4,% 5"'6$% +"#$"% .,+'(+"% &"'( )"*+,)(-+,7
?< 9,+'(+"% +"#$"% /0,-, +"123/4,% 5"'6$7
@< :"'( )"*+,)(-+,% .,+'(+"% +"#$"% /0,-, +"123/4,% 5"'6$7

5

A#51#:5%1#5(B%!8C!4#1:0)D%"49'#%0/!4%,*7)#1-%#.,4',&,(-%(BE.#<%% %

=< ;/;<

6

>< &)"*$

%%%%

%

%

%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%

%><%%

%

%

%

%%%%%

4/3@)

7

4/3"

4="$)

4 p.
Stosunek masowy

!"!#$%&"'($%)*+!
30 u

C–H–

,)-!.#/0*$(1'*+2
80% – C, 20% – H

CH4
C–H–
C–H–
%

8.0=>',+="I

1 p.

1)',5="+( 1)/5=,+=/$4@)>',

K58&/+1)0%4#C/.B<

Wzór
sumaryczny

2 p.

%?<

H,*5)/.%&,*#1/%I'9*+#%/1/'E))D%(&)!80-:%.)4/'B%G G/3+"4="0+,H .8C%J G+=,/3+"4="0+,H (%,*&,()/*1)"'#4"B7

&"' '=,5+(

%%%1 p.

@< "+$)">($

?< 42&=,0 ;"5=,++(

F=>'." /;$"+/4" $,- .,+'(+( 4(+/<=

8

%%%

?/3>'"< 1)@.( <1"0"+=" 1,4+,- .,+'(+( <$4=,)3'/+/% A, '">B/46-, <=2 /+" -"; 5=,<'"+=+" CDE ='//;$"+67
!"#$%7,*/.%*'8E)/E,%5/%!"+#*1)"9(%7)/!5#1)16%,'#5%,"'/2.%FG%4/0%C/15616<%

%=<%

7

%

84% – C, 16% – H
5:1

Grupa A

Środki czystości i kosmetyki
1. Dopasuj pojęcia do ich opisów. Wpisz litery (A–G) w odpowiednie kratki.
A. emulsja typu O/W
B. emulgator
C. eutrofizacja

D. materiały hydrofilowe
E. materiały hydrofobowe
F. substancje powierzchniowo czynne

3 p.

G. zmydlanie tłuszczu

A Jej dominującym składnikiem jest substancja hydrofilowa.
F Substancje zmniejszające napięcie powierzchniowe cieczy.
B Substancja ułatwiająca tworzenie się emulsji.
D Ich powierzchnie chłoną wodę.
C Intensywny rozwój roślin i mikroorganizmów w zbiorniku wodnym.
E

Ich powierzchnie nie chłoną wody.

G Jeden ze sposobów otrzymywania mydła.
2. Oceń prawdziwość podanych informacji. Wstaw znak X w odpowiednią kratkę.

2 p.

A. Mydła sodowe i potasowe są nierozpuszczalne w wodzie.

PRAWDA

FAŁSZ

B. Mydła to sole wyższych kwasów karboksylowych.

PRAWDA

FAŁSZ

C. Mydła sodowe to mydła szare i maziste.

PRAWDA

FAŁSZ

D. Roztwory mydeł o odczynie zasadowym nie są przyjazne dla skóry człowieka.

PRAWDA

FAŁSZ

3. Skorzystaj z poniższych określeń i podpisz ilustracje.

1 p.

● zachowanie się mydła w czasie prania ● zachowanie się emulgatora w emulsji typu O/W
● zachowanie się emulgatora w emulsji typu W/O

_____________________________
_____________________________

________________________________
________________________________

1

4. Wypisz po dwa rodzaje kosmetyków o funkcji:

2 p.

a) oczyszczającej______________________________________________________________________________________
b) pielęgnacyjnej _____________________________________________________________________________________
5. Oceń prawdziwość podanych informacji. Wstaw znak X w odpowiednią kratkę.

2 p.

A. Aroma jest składnikiem dodatkowym.

PRAWDA

FAŁSZ

B. Sacharyny jest w paście więcej niż wody.

PRAWDA

FAŁSZ

C. W paście najmniej jest Olafluru.

PRAWDA

FAŁSZ

D. Woda jest składnikiem bazowym.

PRAWDA

FAŁSZ

E. Limonene poprawia smak pasty.

PRAWDA

FAŁSZ

6. Zaznacz na rysunku część hydrofilową i hydrofobową substancji. Podkreśl wyrażenia tak, aby zdania były
prawdziwe.

1 p.

Rysunek przedstawia model substancji powierzchniowo czynnej kationowej / anionowej / niejonowej.
Dodanie do wody substancji powierzchniowo czynnej zwiększa / zmniejsza jej napięcie powierzchniowe.
7. Zaproponuj sposoby oczyszczenia wymienionych przedmiotów. Wpisz nazwy substancji, które można wykorzystać do
usunięcia zanieczyszczeń.

3 p.

a) tłusty talerz _________________________________________________________________________________
b) zaśniedziała patelnia miedziana __________________________________________________________________
c) sczerniały srebrny pierścionek ___________________________________________________________________
8. Krem nawilżający zawiera 5% emulgatora (procent masowy). Oblicz, ile gramów emulgatora zawiera 250 g kremu.
Obliczenia:

Odpowiedź: 250 g kremu zawiera ____________________________________________________________ emulgatora.

2

1 p.

Grupa B

Środki czystości i kosmetyki
1. Dopasuj pojęcia do ich opisów. Wpisz litery (A–G) w odpowiednie kratki.
A. emulgator
B. materiały hydrofilowe
C. emulsja typu O/W

D. substancje powierzchniowo czynne
E. zmydlanie tłuszczu
F. eutrofizacja

3 p.
G. materiały hydrofobowe

Jej dominującym składnikiem jest substancja hydrofilowa.
Substancje zmniejszające napięcie powierzchniowe cieczy.
Substancja ułatwiająca tworzenie się emulsji.
Ich powierzchnie chłoną wodę.
Intensywny rozwój roślin i mikroorganizmów w zbiorniku wodnym.
Ich powierzchnie nie chłoną wody.
Jeden ze sposobów otrzymywania mydła.
2. Oceń prawdziwość podanych informacji. Wstaw znak X w odpowiednią kratkę.

2 p.

A. Mydła wapniowe i magnezowe są nierozpuszczalne w wodzie.

PRAWDA

FAŁSZ

B. Mydła to sole niższych kwasów karboksylowych.

PRAWDA

FAŁSZ

C. Mydła potasowe to mydła szare i maziste.

PRAWDA

FAŁSZ

D. Roztwory mydeł o odczynie zasadowym są przyjazne dla skóry człowieka.

PRAWDA

FAŁSZ

3. Skorzystaj z poniższych określeń i podpisz ilustracje.

1 p.

● zachowanie się mydła w czasie prania ● zachowanie się emulgatora w emulsji typu O/W
● zachowanie się emulgatora w emulsji typu W/O

_____________________________
_____________________________

________________________________
________________________________

1

4. Wypisz po jednej nazwie powszechnie używanego kosmetyku o funkcji:

2 p.

a) zapachowej ______________________________________________________________________________________
b) upiększającej _____________________________________________________________________________________
5. Oceń prawdziwość podanych informacji. Wstaw znak X w odpowiednią kratkę.

2 p.

A. Aroma jest składnikiem bazowym.

PRAWDA

FAŁSZ

B. Sacharyny jest w paście więcej niż wody.

PRAWDA

FAŁSZ

C. W paście najwięcej jest Olafluru.

PRAWDA

FAŁSZ

D. Woda jest składnikiem dodatkowym.

PRAWDA

FAŁSZ

E. Limonene jest barwnikiem.

PRAWDA

FAŁSZ

6. Zaznacz na rysunku część hydrofilową i hydrofobową substancji. Podkreśl wyrażenia tak, aby zdania były
prawdziwe.

1 p.

Rysunek przedstawia model substancji powierzchniowo czynnej kationowej / anionowej / niejonowej.
Dodanie substancji powierzchniowo czynnej do wody powoduje, że lepiej / gorzej zwilża ona materiały hydrofobowe.
7. Zaproponuj sposoby oczyszczenia wymienionych przedmiotów. Wpisz nazwy substancji, które można wykorzystać do
usunięcia zanieczyszczeń.

3 p.

a) czajnik z kamieniem na grzałce ________________________________________________________________________
b) zardzewiały klucz ___________________________________________________________________________________
c) lustro ze smugami ___________________________________________________________________________________
8. Faza wodna w kremie nawilżającym powinna stanowić 80% masowych. Oblicz, ile gramów wody znajduje się w 250 g
kremu.
Obliczenia:

Odpowiedź: W 250 g kremu znajduje się ____________________________________________________________ wody.

2

1 p.

Grupa A

Żywność
1. Podziel składniki żywności zgodnie z ich funkcjami. Wstaw znak X w odpowiednie kratki.
A. sacharydy i tłuszcze
B. hormony i enzymy
C. białka i niektóre sole mineralne

D. witaminy, mikroelementy i makroelementy
E. sole mineralne
F. woda

I. składniki budulcowe

A/

B/

C/

D/

E/

F

II. składniki energetyczne

A/

B/

C/

D/

E/

F

III. składniki regulujące

A/

B/

C/

D/

E/

F

2 p.

2. Oblicz dzienne spożycie każdego ze składników wymienionych na etykiecie produktu spożywczego.
kalorie: GDA = 1936,36 kcal
cukier: GDA = __________________________
tłuszcz: GDA = __________________________

3 p.
11% – 213 kcal
100% – x kcal
_____________________

x = 1936,36 kcal

kwasy tłuszczowe nasycone: GDA = _________

Obliczenia:

3. Ustal nazwy składników żywności wykrytych w doświadczeniu chemicznym przedstawionym na schemacie.

Nr
probówki

Obserwacje

Wykryty
składnik

1

Pojawia się ciemnoniebieskie
zabarwienie.

_________________

2

Substancja się pieni.

_________________

1

2 p.

4. Uzupełnij tabelę.

2 p.

Rodzaj
fermentacji

Proces (tlenowy/
beztlenowy)

Zapis słowny przebiegu reakcji chemicznej

alkoholowa

___________

___________________________________________________________________

mlekowa

___________

Etap I.: ______________________________________________________________
Etap II.: ______________________________________________________________

5. Przyporządkuj pojęciom (A–F) odpowiadające im opisy (1–7).
1. usunięcie wody z żywności
2. działanie wysokiej temperatury w celu zniszczenia m.in. mikroorganizmów
3. moczenie w mieszaninie NaCl i soli kwasów azotowych
4. obsuszenie żywności dymem
5. przetwarzanie żywności z wykorzystaniem fermentacji mlekowej
6. moczenie w zalewie zawierającej 10-procentowy roztwór kwasu octowego
7. obróbka żywności w wodzie w wysokiej temperaturze

A. marynowanie
B. wędzenie
C. liofilizacja
D. kiszenie
E. pasteryzacja
F. peklowanie

A.

B.

2 p.

C.

D.

E.

F.

6. Uzupełnij schemat podziału dodatków do żywności. Skorzystaj z poniższych wyrażeń.

1 p.

● aspartam ● cynamon ● kwas octowy

7. Ustal wzory sumaryczne i nazwy systematyczne dodatków do żywności ukrytych w poniższych równaniach reakcji
chemicznych.
a) S + O2

E 220

wzór sumaryczny: ________________
b) Ca3(PO4)2 + 6 HNO3

nazwa systematyczna: _______________________________________________

3 Ca(NO3)2 + 2 E 338

wzór sumaryczny: ________________
c) C2H5OH + O2

3 p.

nazwa systematyczna: _______________________________________________

H2O + E 260

wzór sumaryczny: ________________

nazwa systematyczna: _______________________________________________

8. Dzienne zapotrzebowanie człowieka na β-karoten (czytaj: betakaroten) wynosi 30 mg. Pomidory zawierają 5 mg β-karotenu
w 1 kg świeżej masy. Oblicz, jaki procent dziennego zapotrzebowania na β-karoten pokryje zjedzenie jednego pomidora
ważącego 90 g.
2 p.
Obliczenia:

Odpowiedź: Jeden pomidor pokryje ____________________________________ dziennego zapotrzebowania na β-karoten.

2

Grupa B

Żywność
1. Podziel składniki żywności zgodnie z ich funkcjami. Wstaw znak X w odpowiednie kratki.
A. witaminy, mikroelementy i makroelementy
B. sole mineralne
C. woda

D. sacharydy i tłuszcze
E. hormony i enzymy
F. białka i niektóre sole mineralne

I. składniki budulcowe

A/

B/

C/

D/

E/

F

II. składniki energetyczne

A/

B/

C/

D/

E/

F

III. składniki regulujące

A/

B/

C/

D/

E/

F

2 p.

2. Oblicz dzienne spożycie każdego ze składników wymienionych na etykiecie produktu spożywczego.

3 p.

kalorie: GDA = ____________________________
cukier: GDA = 85 g

8% – 6,8 g
100% – x g
____________________

tłuszcz: GDA = ____________________________

x = 85 g

kwasy tłuszczowe nasycone: GDA = ___________
Obliczenia:

3. Ustal nazwy składników żywności wykrytych w doświadczeniu chemicznym przedstawionym na schemacie.

Nr probówki

Obserwacje

Wykryty
składnik

1

Pojawia się żółte zabarwienie.

______________________

2

Substancja się pieni.

______________________

1

2 p.

4. Uzupełnij tabelę.

2 p.

Rodzaj
fermentacji

Proces (tlenowy/
beztlenowy)

Zapis słowny przebiegu reakcji chemicznej

octowa

__________

_________________________________________________________________

masłowa

__________

_________________________________________________________________

5. Przyporządkuj pojęciom (A–F) odpowiadające im opisy (1–7).
1. usunięcie wody z żywności
2. działanie wysokiej temperatury w celu zniszczenia m.in. mikroorganizmów
3. moczenie w mieszaninie NaCl i soli kwasów azotowych
4. obsuszenie żywności dymem
5. przetwarzanie żywności z wykorzystaniem fermentacji mlekowej
6. moczenie w zalewie zawierającej 10-procentowy roztwór kwasu octowego
7. obróbka żywności w wodzie o wysokiej temperaturze

A. marynowanie
B. kiszenie
C. peklowanie
D. wędzenie
E. pasteryzacja
F. liofilizacja

A.

B.

2 p.

C.

D.

E.

F.

6. Uzupełnij schemat podziału dodatków do żywności. Skorzystaj z poniższych wyrażeń.

1 p.

● celuloza ● kwas cytrynowy ● benzoesan sodu

7. Ustal wzory sumaryczne i nazwy systematyczne dodatków do żywności ukrytych w poniższych równaniach reakcji
chemicznych.
a) E 220 + H2O

H2SO3

wzór sumaryczny: __________________
b) NaOH + HNO3

nazwa systematyczna: _____________________________________________

E 251 + H2O

wzór sumaryczny: __________________
c) E 260 + C2H5OH

3 p.

nazwa systematyczna: _____________________________________________

CH3COOC2H5 + H2O

wzór sumaryczny: __________________

nazwa systematyczna: _____________________________________________

8. Dzienne zapotrzebowanie na witaminę C u człowieka wynosi 75 mg. Szpinak zawiera 64 mg witaminy C w 100 g produktu.
Oblicz, jaki procent dziennego zapotrzebowania na witaminę C pokryje zjedzenie porcji szpinaku o masie 90 g.
2 p.
Obliczenia:

Odpowiedź: Porcja szpinaku o masie 90 g pokryje ________________________ dziennego zapotrzebowania na witaminę C.

2

Grupa A

Leki
1. Podanym wyrażeniom (I–V) przyporządkuj ich definicje (A–F).
A. Ilość substancji powodująca działanie lecznicze.
B. Mieszanina substancji leczniczej i substancji pomocniczych.
C. Silna potrzeba fizyczna lub psychiczna ciągłego zażywania danej substancji.
D. Ilość substancji wywołująca zatrucie organizmu.
E. Pierwiastek lub związek chemiczny, który modyfikuje czynności organizmu,
tak aby zapobiec chorobie lub ją wyleczyć.
F. Substancje naturalne i syntetyczne silnie oddziałujące na ośrodkowy układ
nerwowy człowieka.

I. substancja lecznicza
II . dawka lecznicza DC
III. dawka toksyczna DT
IV. narkotyki
V. uzależnienie

I.

II.

III.

2 p.

IV.

V.

2. Uzupełnij tabelę. Skorzystaj z poniższych określeń.

3 p.

● półsyntetyczne ● syntetyczne ● naturalne ● usuwające objawy choroby ● usuwające przyczyny choroby
● tabletki ● roztwory ● maści
Podział substancji leczniczych ze względu na:
efekt działania
________________________
________________________
________________________
________________________

postać, w jakiej występują

metody otrzymywania

np.
____________________________
____________________________
____________________________

_________________________
_________________________
_________________________

3. Zaznacz odpowiedzi tak, aby zdania zawierały poprawne informacje.
Leki podawane w formie zastrzyków dożylnych działają

A/

B. Podanie leku w postaci tabletek

jego działania. Wstrzyknięcie leku podskórnie lub domięśniowo powoduje, że działa on
H skutecznie niż zastrzyk dożylny. Wdychanie leku

I/

2 p.

E/

D szybkość

C/

F niż tabletka, ale

J szybkość jego działania. Pary rtęci są

K/

G/
L

toksyczne niż rtęć metaliczna.
A. najszybciej
C. zwiększa
E. szybciej

B. najwolniej
D. zmniejsza
F. wolniej

4. LD50 dla cyjanowodoru wynosi 1,5

G. mniej
I. zmniejsza
K. bardziej

H. bardziej
J. zwiększa
L. mniej

mg
mg
, a LD50 dla arszeniku – 14,6
. Napisz, która substancja jest bardziej
kg
kg

toksyczna. Odpowiedź uzasadnij.

2 p.

Odpowiedź: Bardziej toksyczną substancją jest __________________, ponieważ ___________________________________
__________________________________________________________________________________________.

1

5. Ponumeruj wzory strukturalne alkoholi zgodnie ze zwiększającą się masą cząsteczkową. Wpisz cyfry 1–3
w odpowiednie kratki.
A.

B.

1 p.

C.

6. Do podanych produktów dopisz nazwy substancji uzależniających, które w nich występują i opisz ich działanie na
organizm człowieka.
Produkt

Nazwa substancji
uzależniającej

Działanie substancji na organizm człowieka

papieros

_____________________

Działa drażniąco na błony śluzowe. Jest bardzo silną trucizną.

wino

_____________________

_____________________________________________

mak

morfina

_____________________________________________

krasnodrzew

_____________________

_____________________________________________

konopie indyjskie

_____________________

kawa

_____________________

2 p.

Działa pobudzająco. Może wywołać agresję.
_____________________________________________

7. Jadalny grzyb o nazwie czubajka kania bywa często mylony z grzybem trującym – muchomorem sromotnikowym (głównie
z jego białą odmianą). 100 g świeżego muchomora sromotnikowego zawiera 8 mg alfa-amanityny i 5 mg beta-amanityny –
najsilniej działających toksyn występujących w grzybach. LD50 dla amanityny wynosi 0,1 mg/kg masy ciała człowieka.
Oblicz, czy spożycie 50 g muchomora spowoduje śmiertelne zatrucie u dziecka ważącego 25 kg.
3 p.
Obliczenia:

Odpowiedź: Spożycie 50 g muchomora sromotnikowego _____________________________________________________.

2

Grupa B

Leki
1. Podanym wyrażeniom (I–V) przyporządkuj ich definicje (A–F).
I. substancja lecznicza
II. dawka lecznicza DC
III. dawka toksyczna DT
IV. narkotyki
V. uzależnienie

I.

II.

III.

2 p.

A. Mieszanina substancji leczniczej i substancji pomocniczych.
B. Ilość substancji powodująca działanie lecznicze.
C. Substancje naturalne i syntetyczne silnie oddziałujące na ośrodkowy układ
nerwowy człowieka.
D. Pierwiastek lub związek chemiczny, który modyfikuje czynności organizmu,
tak aby zapobiec chorobie lub ją wyleczyć.
E. Ilość substancji wywołująca zatrucie organizmu.
F. Silna potrzeba fizyczna lub psychiczna ciągłego zażywania danej substancji.
IV.

V.

2. Uzupełnij tabelę. Skorzystaj z poniższych określeń.
3 p.
● tran ● ampicylina ● aspiryna ● polopiryna
● chinina ● penicylina
Podział substancji leczniczych ze względu na metodę otrzymywania:
półsyntetyczne

naturalne
________________________
________________________
________________________
________________________

syntetyczne
_________________________
_________________________
_________________________
_________________________

np.
____________________________
____________________________

3. Zaznacz odpowiedzi tak, aby zdania zawierały poprawne informacje.
Leki podane sposobem naskórnym

A/

2 p.

B. do głębszych warstw skóry. Substancja lecznicza działa

gdy zostanie wprowadzona do organizmu bezpośrednio przez układ krwionośny. Lek podany doustnie działa
gdyż nie trafia bezpośrednio do krwiobiegu. Związki chemiczne, które w wodzie
organizmu w postaci jonów i

A. przenikają
C. najszybciej
E. szybciej

I/

B. nie przenikają
D. najwolniej
F. wolniej

4. LD50 dla nikotyny wynosi 50

J działają. Nierozpuszczalne sole baru

G. ulegają
I. silniej
K. są silną trucizną

D
E/

F,

H dysocjacji, wnikają do

G/
K/

C/

L.

H. nie ulegają
J. słabiej
L. nie są trujące

mg
mg
, a LD50 dla chlorku baru – 118
. Napisz, która substancja jest bardziej toksyczna.
kg
kg

Odpowiedź uzasadnij.

2 p.

Odpowiedź: Bardziej toksyczną substancją jest __________________, ponieważ ___________________________________
__________________________________________________________________________________________.

1

5. Ponumeruj wzory strukturalne alkoholi zgodnie ze zwiększającą się masą cząsteczkową. Wpisz cyfry 1–3
w odpowiednie kratki.
A.

B.

1 p.

C.

6. Do podanych produktów dopisz nazwy substancji uzależniających, które w nich występują i opisz ich działanie na
organizm człowieka.
Produkt

Nazwa substancji
uzależniającej

Kawa

kofeina

Piwo

etanol

Zaburzenia równowagi

_____________________

kokaina

Halucynacje, nadpobudliwość, bezsenność

Leki przeciwbólowe

morfina

Powoduje silne uzależnienie.

Halucynogeny

haszysz

Otępienie, apatia

papierosy

nikotyna

_____________________________________________

2 p.

Działanie substancji na organizm człowieka
Powoduje bezsenność, kłopoty z koncentracją, podrażnienia
żołądka.

7. Jadalny grzyb o nazwie czubajka kania bywa często mylony z grzybem trującym – muchomorem sromotnikowym (głównie
z jego białą odmianą). 100 g świeżego muchomora sromotnikowego zawiera 8 mg alfa-amanityny i 5 mg beta-amanityny –
najsilniej działających toksyn występujących w grzybach. LD50 dla amanityny wynosi 0,1 mg/kg masy ciała człowieka.
Oblicz, ile gramów muchomora sromotnikowego musi zjeść człowiek ważący 75 kg, aby spowodowało to u niego
śmiertelne zatrucie.
3 p.
Obliczenia:

Odpowiedź: Spożycie 50 g muchomora sromotnikowego _____________________________________________________.

2

Grupa A

Odzież i opakowania
1. Przyporządkuj pojęciom właściwe określenia. Wpisz litery (A–I) w odpowiednie kratki.
tworzywa sztuczne

monomer

recykling

polimery

termoplasty

włókna syntetyczne

polimeryzacja

duroplasty

włókna sztuczne

3 p.

A. Związki zbudowane z powtarzających się elementów – merów.
B. Pojedyncza cząsteczka biorąca udział w reakcji polimeryzacji.
C. Tworzywa, które nie mogą być ponownie formowane po ogrzaniu.
D. Materiały, których głównymi składnikami są polimery.
E. Uzyskuje się je z surowców pochodzących z przemysłu chemicznego.
F. Można je wielokrotnie formować przez ogrzewanie.
G. Ponowne wykorzystanie odpadów.
H. Uzyskiwane z surowców naturalnych poprzez ich obróbkę chemiczną.
I. Reakcja otrzymywania polimerów ze związków małocząsteczkowych.
2. Uzupełnij równanie reakcji polimeryzacji PVC. Napisz nazwę systematyczną monomeru.

___________________

2 p.

Nazwa systematyczna monomeru: _____________________________

3. Zaznacz mery we fragmentach łańcuchów polimerów.

2 p.

– CF2 – CF2 – CF2 – CF2 – CF2 – CF2 –

4. Uzupełnij tabelę. Skorzystaj z poniższych wyrażeń.

3 p.

● galalit ● azotan(V) celulozy ● kwasy nukleinowe
● polietylen ● poli(chlorek winylu) ● celuloza
Polimery naturalne

Polimery modyfikowane

Polimery syntetyczne

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

1

5. Napisz po 2 przykłady zastosowań tworzyw sztucznych przedstawionych za pomocą symboli.

____________________
____________________

2 p.

_____________________
_____________________

6. Uzupełnij schemat podziału włókien. Skorzystaj z poniższych wyrażeń.

3 p.

● z polimerów ● pochodzenia roślinnego ● bawełna ● wełna ● z celulozy ● włókna szklane
● jedwab wiskozowy ● nylon

7. Uzupełnij tabelę przedstawiającą sposób odróżniania włókien.
Rodzaj włókna

3 p.

Jedwab naturalny

Jedwab sztuczny

Sposób
identyfikacji

____________________________________

_____________________________________

Obserwacje

____________________________________

_____________________________________

Wniosek

włókno zawiera _______________________

włókno nie zawiera _____________________

8. Masa makrocząsteczki polietylenu wynosi 560 000 u. Oblicz, ile cząsteczek etylenu wzięło udział w reakcji
polimeryzacji (mC = 12 u, mH = 1 u).
Obliczenia:

Odpowiedź: W reakcji polimeryzacji wzięło udział __________________________________________ cząsteczek etylenu.

2

2 p.

Grupa B

Odzież i opakowania
1. Przyporządkuj pojęciom właściwe określenia. Wpisz litery (A–I) w odpowiednie kratki.
duroplasty

polimeryzacja

włókna sztuczne

termoplasty

włókna syntetyczne

polimery

monomer

tworzywa sztuczne

recykling

3 p.

A. Związki zbudowane z powtarzających się elementów – merów.
B. Pojedyncza cząsteczka biorąca udział w reakcji polimeryzacji.
C. Tworzywa, które nie mogą być ponownie formowane po ogrzaniu.
D. Materiały, których głównymi składnikami są polimery.
E. Uzyskuje się je z surowców pochodzących z przemysłu chemicznego.
F. Można je wielokrotnie formować przez ogrzewanie.
G. Ponowne wykorzystanie odpadów.
H. Uzyskiwane z surowców naturalnych poprzez ich obróbkę chemiczną.
I. Reakcja otrzymywania polimerów ze związków małocząsteczkowych.
2. Uzupełnij równanie reakcji polimeryzacji PE. Napisz nazwę systematyczną monomeru.

2 p.

___________________
Nazwa systematyczna monomeru: ____________________________________________________________________
3. Zaznacz mery we fragmentach łańcuchów polimerów.

– CH2 – CH2 – CH2 – CH2 – CH2 – CH2 –

2 p.

– CH2 – CHCl – CH2 – CHCl – CH2 – CHCl –

4. Uzupełnij tabelę. Skorzystaj z poniższych wyrażeń.

2 p.

● jedwab wiskozowy ● polistyren ● octan celulozy
● politetrafluoroetylen ● kwasy nukleinowe ● skrobia
Polimery naturalne

Polimery modyfikowane

Polimery syntetyczne

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

_____________________________

1

5. Napisz po 2 przykłady zastosowań tworzyw sztucznych przedstawionych za pomocą symboli.

____________________
____________________

2 p.

_____________________
_____________________

6. Uzupełnij schemat podziału włókien. Skorzystaj z poniższych wyrażeń.

3 p.

● z polimerów ● pochodzenia roślinnego ● jedwab naturalny ● len ● z celulozy ● włókna węglowe
● jedwab octanowy ● goreteks

7. Uzupełnij tabelę przedstawiającą sposób odróżniania włókien.
Rodzaj włókna

3 p.

Wełna

Bawełna

Sposób
identyfikacji

_______________________________________

_______________________________________

Obserwacje

_______________________________________

_______________________________________

Wniosek

włókno pochodzenia ______________________

włókno pochodzenia ______________________

8. W reakcji polimeryzacji wzięło udział 5000 cząsteczek etylenu. Oblicz masę cząsteczkową otrzymanego polimeru
(mC = 12 u, mH = 1 u).
Obliczenia:

Odpowiedź: Masa cząsteczkowa otrzymanego polimeru wynosi _______________________________________________.

2

2 p.