È
Ú


B
@
A
G
P
«

Ò
Á
A
C
P
¡
ø’
A
AP
Ó
πæÒ
A
E

π.


¨


Ï


ª

«
Ú

πºË

È
Â


øÿ

Ù
Á

¡
ª
Â

Ú


ª

Â
∂¡
Ë

«

Â

ØÒ

«
¬
È

Ò

Ï









È
Ú


B
@
A
G
Ò
∂÷
/
«

ºÍ

Â
Â



øÌ


¸

ΩÂ

¡
ª
¡
Â
∂Ò
Ò



Á
∂’



d
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
A
«
¬
È

Ò

Ï
«
Ú
º⁄
«



È

Á


ØÒ
d
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
D
È
؇
Ï
øÁ

:
Í
ÃÌ

Ú
,
Á

¡
Ú
∂Â
∂’


È
d
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
I

ØÈ
Ò


∂.


øÍ
Á

˛


È


È

«

ºÂ
d
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
A
B

Ú

Á
∂
πı
«
Ò
Î
Á


πÍ


Ó

Ø

d
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
A
H
Ù

Ë
ª

Ò

¡
ª

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
A
F
d
¡
Ò
«
Ú
Á



Ó

∂‚
Î

Á
Ò



Â

Ø.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
A
I
d
Â
∂
∂«
Ú
¤
Û
È
Á

Ó
ߘ

Ó
∞Û
Ó
∞Û

∂Â
∂¡

«




øÿ

Ù
/




Ó

¡
ª
(
B
A
)
Ù


Á


Ê

«

¡

È
«

øÿ

øÿ

Á

Ï



Ó
Ω’
∂«

¡





È
Î

ø√


»Ó
Â


Ï

(
B
B
)
«
Ú

πºË
Ó
Ø◊

«
Ú
÷
∂’

Â


È
Ú
ÀÈ
Ù
È
¡
Â
∂
Ø√
Ó
π˜




˜
Ó

È
Í
Ã≈
Í
Â

Á
∂√
øÿ

Ù
(
B
B
)
Á

¡

Ò

Í
Û

¡

˜


ª
«



È
ª
Ó
˜
Á
»
ª
È
∂Í
≥‹

Ï
Ì



Ò

¬
∂Ó
øÂ


¡
ª
Á

B
E
)
ÿ

ª
¡
º◊
∂Ë

È
∂(
«


Â

«



È
Ô
»È

¡
È
È
∂¡


Ò



Í
≥⁄
Á
∂√
Â

¬
∂«



È
˘
(
B
F
)
˜
Ó

È
Á


Ï
˜

«
Á
Ú

«
¬
¡

«



«
¬
Ù

Í
Ò


ª
Á

Ó
≥◊
˘
Ò
À’
∂Í
º’
∂Ó
Ø

∂”
Â
∂Ï
À·

(
B
F
)
(
B
H
)
«
Í
≥‚

ÀÎ
Ò

Ï

Á
Á
∂Ó
˜
Á
»
Í
ºÏ
Ú
ª


È
Ú
∂∫«



«
¬
Ù

Í
Ò


Ò
À‰



¯
Ò
(
B
H
)
Í
∂∫

»Ó
˜
Á
»
ª
ÿ
∂«

¡

Î
»‚

Í
Ò

¬

Á
¯
Â

«
¬
¯

±Ú
æÒ
Ø∫È
؇
Ï
≥Á

«
Ú

πæË



Ø√
B
I
)
Ó
π˜



∂(
È
Ú
ª
Ù
«





»Ï

Í
ºË



ÀÒ

«
Ú
º⁄
Î
πº‡
Í

¿
»¡
È


ª
˘
«
Á
ºÂ


∂Â

Ú
È

(
C
@
)
(
H
)
fi
Ï
∂Ò
Ú

Ò

(
Ó
π’
Â


)
«
Ú
÷
∂È



Ó
∂Ò


Ò




ª
Á


π
æ«
÷
¡

˘
Ò
À’
∂
Ø√
(
A
E
)
Ó
π˜




Ò
º⁄



Â
ª

Â
∂Í

Ï
øÁ

Á

Ó
ø◊
˘
Ò
À’
∂‡

ª

Í
Ø

Ó
øÂ



Ø‘

Û
Á
∂ÿ

(
B
@
)
Á

«
ÿ


˙

¡
Á



«
¬
È

Ò

Ï








¤
ºÂ



Û
∑Í
πÒ


Ú
ºÒ
Ø∫Ó
È
πº÷

¡
«
Ë







πøÈ
ª
˘
fi
»·
∂’
∂√
«
Ú
º⁄
«

ÃÎ
Â




È
Á

«
È
÷
∂Ë



Á

˛
Õ
¡
À‚
Ú
Ø’
∂‡


.
Í
ÃÌ



,
¡
À‚
Ú
Ø’
∂‡
Ï

Ò



«
Ú
øÁ

,
Í
ºÂ




Ï

.
Á
π


Í
ÃÙ

Á
,

Ï

«
¬
Ò


º’
ª
Á
∂ÿ
πÒ



¬
∂¡


.
Ò

Ù
Ó

º¬

¡

¡
Â
∂Â
∂Ò
ø◊

È

Á
∂«
Ú
«
Á
¡


Ê

¡


»

«

øÁ

Í
ÃÙ

Á
¡
Â
∂È




Ø
¤
ºÂ



Û
∑¡
øÁ


Ï

«
¬
Ò

Ò
Ø’
ª
¿
πµ
Í




Ú
ºÒ
Ø∫„


∂‹



∂‘

»Ó
Â


Ï

Á
∂Â
ºÊ



È
Á
∂«
Ó
Ù
È
Â
«

Â
Â
∂Ò
ø◊

È

Â
Ø∫‹



∂√
È
Â
ª
B
E
Á

øÏ

˘
Í
πÒ


È
∂¿
π‘
È
ª
˘
«

ÃÎ
Â




«
Ò
¡

Õ


Ò
ª
«

¿
π‘
È
ª
Á
∂«
Ú

πºË

ج


∂√
È

ƒ


,
Í
πÒ


È
∂¿
π‘
È
ª

Â
∂‘


Ø‘



«
¬
Ò
˜

Ó
Ò


«
¬
¡

«

¿
π‘
È
ª

ØÒ
Ø∫Í
π


∂È
؇
Ï
øÁ



Â
∂E
@
@
Â

A
@
@
@
Á
∂È
؇
¡
Â
∂Ó

˙
Ú

Á



«

Â
Ï


Ó
Á

Ø«
¬
¡

Õ
¡
Á




Ó
fi
Á

˛
«

Í
πÒ


Á

«
¬




Ú

¬

¿
π√
∂Ó
π«

øÓ
Á

«

º√

˛
,
«


Â
«

Â
«
Í
¤
Ò
∂√
Ó
∂∫”


Ó

»





πøÈ
ª
,
Í
ºÂ




ª
¡
Â
∂Ú


Ò
ª
˘
fi
»·
∂’
∂√
ª
«
Ú
º⁄
Î



∂Ó
È
πº÷

¡
«
Ë



ª
Á

¡

Ú

˜
˘

π⁄
Ò

Á


Ø«
Ù
Ù


Â


ª
Á




˛
Õ
¡
Á




Ó

»

¡
«
Ë



ª
Á
∂’



πøÈ
ª
˘
Â
π
øÂ
«



¡


È
Á

Ó
ø◊


Á

˛
Õ

ÈÚª √≈Ò ÓπÏ≈’

◊øÌΔ ¸‰ΩÂΔ¡ª ¡Â∂ ÒÒ’≈Á∂ ’≈‹
√≈Ò ⁄ÛÁ∂ ¡Â∂ Ò«‘øÁ∂ ‘ÈÕ ÒØ’ Ò«‘ª ¡≈͉∂
«¬º’ «ÈºÂÈ∂Ó «Úº⁄ ϺfiΔ¡ª, ¡≈͉∂ ≈‘ ”Â∂ ÂπÁΔ¡ª
‹ªÁΔ¡ª ‘ÈÕ √Óª ¡≈͉∂ ¡≈Í «Úº⁄ ’Ø¬Δ ¡À√Δ Â≈’Â
È‘ƒ «’ ¿π‘ ÓÈπº÷ ÁΔ √◊ÓΔ ˘ ¡Â∂ √Ó≈«‹’ÍÃΔÚÂÈ ÁΔ Ò«‘ ˘ ’Ø¬Δ ÈÚª ÓØÛ Á∂ Á∂Ú∂Õ «¬‘ ·Δ’
˛ «’ √Ì ’πfi Ú≈ÍÁ≈ √Ó∂∫ Â∂ √Ê≈È «Úº⁄ ‘Δ ‘πøÁ≈ ˛Õ
«¬‘ Ò«‘ª ÁΔ¡ª √Óº«√¡≈Úª È≈Ò «√ºfiÁΔ Âªÿ, Ò◊È,
«√Û, «√‹‰-Ù’ÂΔ ¡Â∂ Á»-ÁÙΔ √Ø⁄ ‘Δ ‘πøÁΔ ˛
«‹‘ÛΔ ¡º÷Ø∫-ÍØ÷∂ ‘ج∂ ’≈‹ª ¡Â∂ ‡Δ«⁄¡ª ˘ ÒºÌ ’∂
¡≈Í‰Δ √≈Δ «√‹’ Ù’ÂΔ ˘ ¿πÈ∑ª ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ Á∂
√øÿÙ «Úº⁄ fiØ’ «ÁøÁΔ ˛Õ «¬√ ¡ÓÒ «Úº⁄ ¿π‘ ÿÛΔ
√πÒº÷‰Δ ‘πøÁΔ ˛ ‹ÁØ∫ ÒØ’-Ò«‘ ’Ø¬Δ ÈÚƒ ’Ú‡ ÒÀ∫ÁΔ
˛ ¡Â∂ «¬«Â‘≈√ Á≈ «¬º’ ÈÚª ’ª‚ «Ò÷ «ÁøÁΔ ˛Õ
Í≥‹≈Ï ÁΔ ÒØ’-Ò«‘, ÷≈√ ’’∂ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª
¡Â∂ Ï∂˜ÓΔÈ∂ ÒØ’ª, «¬È∑ª «Úº⁄Ø∫ ÚΔ Á«Ò Ì≈¬Δ⁄≈∂ ÁΔ
Ò«‘ «Úº⁄ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ È∂ «¬º’ ÈÚª ’ª‚
«√«‹¡≈ ˛, «‹√ Á≈ Óπº÷ ÷∂Â √ø◊» «˜Ò∑∂ Á≈ Á‹Èª
«Í≥‚ª «Úº⁄ ¿π√«¡≈ ¡Â∂ ¿πμ√ «‘≈ ˛Õ ÷∂ÂΔ Ò¬Δ
ÒØÛƒÁΔ ˜ÓΔÈ Á≈ «¬‘ ’Ï≈ ÊØÛ≈ ˛ ‹ª Ï‘πÂ≈, √π¡≈Ò
«¬‘ È‘ƒ ˛, √◊Ø∫ ¿π√ ¿πμÍ √Ó»«‘’ ÷∂ÂΔ ’’∂ ¿π√ ÁΔ
ÍÀÁ≈«¬Ù Á≈ √ Ó≈‰È Á≈ ˛Õ ¿π√ ˘ ¡≈͉∂ ÷∂ ω≈
’∂, ¿πÈ∑ª «Úº⁄Ø∫ ⁄≈≈, √≈◊, √ϘΔ, Á≈Òª ¡≈«Á ˘
¡≈Í‰Δ «’ Á≈ ¯Ò ω≈ ÒÀ‰ Á≈ ˛, «‹‘Û≈ ¿πȪ ˘
«‹ÓƒÁ≈ª ÚºÒØ∫ ‘πøÁΔ Íú÷ ‹ª ¡Íú÷ Ï∂-ÍÂΔ, «È≈Á
Â∂ ⁄ΩËÏ≈‹Δ ÂØ∫ ¤π‡’≈≈ Áπ¡≈™Á≈ ˛ ¡Â∂ ¿πÈ∑ª Á≈
√ÈÓ≈È, ÓÈπº÷Δ «¬º‹Â Â∂ Ó≈‰-Â≈‰ Ï‘≈Ò ’Á≈ ˛Õ
«¬√ Ò«‘ ÁΔ¡ª ’¬Δ ÍÃ≈ÍÂΔ¡ª «◊‰ÈÔØ◊ ‘ÈÕ Í
«¬‘ Ò«‘ Ì≈Ú∂∫ ’πfi Á‹È «Í≥‚ª º’ √ΔÓ ˛ Í
«¬√ «Úº⁄ ‘Ø ¡È∂’ª «Í≥‚ª ¡Â∂ ÷∂Âª º’ ÎÀÒ‰ Â∂
«Ú’√ ‘؉ ÁΔ ÍÃÏÒ √øÌ≈ÚÈ≈ √ÓØ¬Δ ‘Ø¬Δ ˛Õ
«¬º’ „ø◊ È≈Ò «¬√ Ò«‘ ˘ «ÈºÂ ÷»‘ ͺπ‡‰≈
«ÈºÂ Í≈‰Δ ÍΔ‰≈ ÁΔ √Óº«√¡≈ ¡Â∂ ¸‰ΩÂΔ¡ª Á≈
√≈‘Ó‰≈ ’È≈ ÍÀ «‘≈ ˛Õ ÂΔ‹∂ «‘º√∂ ÁΔ Í≥⁄≈«¬ÂΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

˜ÓΔÈ ˘ ·∂’∂ ”Â∂ ÒÀ‰ Á∂ ’≈˘ÈΔ ¡«Ë’≈ ˘ Ò≈◊»
’≈¿π‰ Ò¬Δ ‘∂’ √≈Ò √øÿÙ «Úº⁄ ’πºÁ‰≈ ÍÀ∫Á≈ ˛Õ
«¬‘ «¬º’ ¡À√Δ √Ê≈¬Δ ¸‰ΩÂΔ ˛ «‹√ Á≈ ‘∂’ √≈Ò
√≈‘Ó‰≈ ’È≈ ÍÚ∂◊≈ ‹ÁØ∫ º’ «¬√ Á≈ ’Ø¬Δ Íº’≈ ‘ºÒ
¡ÓÒ «Úº⁄ È‘ƒ ¡≈ ‹ªÁ≈Õ «¬√ Á∂ È≈Ò ‘Δ Á«ÒÂÚ◊ ÁΔ ’Ó˜Ø ¡≈«Ê’ ‘≈Ò ’≈È, ¿π√ «‘º√∂ Ò¬Δ
·∂’∂ ÁΔ ’Ó ’º·Δ ’È «Úº⁄ ÓπÙ’Òª ¡Â∂ «¬‘ ÷∂ÂΔ
Ò¬Δ ÒØÛƒÁ∂ πͬ∂-ÍÀ√∂ Á≈ ÍÃÏøË ÁΔ ÚΔ √Óº«√¡≈ ¡≈
÷ÛÁΔ ˛Õ «¬√ Á≈ √≈‘Ó‰≈ ¡Â∂ «¬√ Á∂ √Ê≈¬Δ ‘ºÒ ˘
¡ÓÒ «Úº⁄ «Ò¡≈¿π‰≈ «¬º’ ‘Ø ¸‰ΩÂΔ ˛Õ
«¬√ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ Á∂ √≈‘Ó‰∂ ÂΔ‹Δ ¸‰ΩÂΔ
«¬√ Á≈ ¡≈Í≈-Ï⁄≈¡ ‹ª ¡≈Í‰Δ ≈÷Δ ÁΔ ˛Õ «¬√
Ò«‘ ˘ √’≈Δ Â∂ «√¡≈√Δ ÁÓÈ Á≈ ‘Δ √≈‘Ó‰≈
È‘ƒ ’È≈ ÍÀ «‘≈, √◊Ø∫ ¿πμ⁄-‹≈ÂΔ Á∂ ÿπÓø‚ È≈Ò
Ⱥ’Ø-Ⱥ’ Ì∂ ‘ج∂ Â∂ ‘Ø’∂ Ó≈Á∂ ⁄ΩËΔ Ò≈‰∂ Á∂ ‘Ó«Ò¡ª
ÂØ∫ ¡≈͉≈ Ï⁄≈ ’È ÁΔ ˛Õ √≈ÚË≈ÈΔ Ú‰, ¸’øÈ∂
«‘‰ ¡Â∂ «¬º’Óπº· «‘‰ ÁΔ ˛Õ «¬‘ ¿πμ⁄-‹≈ÂΔ ÿπÓø‚
’Δ-’Δ ‘ºÊ’ø‚∂ ÚÂÁ≈ ˛, «’‘Û∂ Á≈¡Í∂⁄ ¡Â∂ ÈΔÂΔ
¡Í‰≈™Á≈ ˛, «¬√ ˘ ◊øÌΔÂ≈ È≈Ò Ú≈⁄‰≈ ÍÚ∂◊≈Õ
‹¨ «Í≥‚ «Úº⁄ ¿πμ⁄ ‹≈ÂΔ ÿπÓø‚ ÁΔ Í≈‰ Á∂ ’∂, ¡’≈ÒΔ
ÁÒ Â∂ ¿π√ Á∂ ¡≈◊» „ƒ‚√∂ ÁΔ ¸º’ ¡Â∂ ¤Â-¤≈«¬¡≈
¡Â∂ «˜Ò∑≈ ÍÃ√≈ÙÈ, ÷≈√ ’’∂ ÍπÒΔ√-¡Î√Ù≈‘Δ ÁΔ
Ù«‘ È≈Ò ’ΔÂ≈ «◊¡≈ Ï∂«‘Ó, ¡øÈ∑≈ Â∂ Ï∂-Á∂◊ ˜πÒÓ
Ω∫◊‡∂ ÷Û∂ ’ «ÁøÁ≈ ˛Õ «’√∂ Ú∂Ò∂ «Ï‘≈ «Úº⁄ ωΔ
¿πμ⁄-‹≈ÂΔ ÁΔ ‰ÚΔ √ÀÈ≈ Á≈ ¡ÓÒ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ
√øÿÙ Ò¬Δ «¬º’ ◊«‘-◊øÌΔ √Ï’ Á≈ ’øÓ Á∂ √’Á≈
˛Õ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊» È∂ «¬Èª ‘ÓÒ≈Ú «‘ø√’ ‡ØÒ∂ ÂØ∫ Á»Δ
ω≈¿π‰ Á≈ È≈‡’ ¿πÁØ∫ ’ΔÂ≈ ‹ÁØ∫ ¿π√ ÁΔ «¬Èª ‡ØÒ∂
È≈Ò «ÓÒΔÌπ◊ Ù∂¡≈Ó Ï∂ÍÁ ‘Ø ◊¬Δ √ΔÕ ¡’≈ÒΔ
¡≈◊» Á≈ «Íº¤∂ ‘‡‰≈ ͺ’≈ ÚÂ≈≈ È‘ƒ Óø«È¡≈ ‹≈
√’Á≈Õ «ÚË≈È √Ì≈¬Δ ⁄؉ª Á∂ «√º«‡¡ª Ó◊Ø∫ ‘≈’Óª
ÁΔ «’‘ÛΔ «√¡≈√Δ Í≈‡Δ «’‘Û≈ πı Ë≈È ’ÁΔ ˛,
«¬‘ ‘≈Òª ¿π‚Δ’‰≈ ÍÚ∂◊≈Õ ¡’≈ÒΔ ÁÒ, ’ª◊√,
1

‹ÈÚΔ-B@AG

Ï√Í≈ ¡Â∂ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ Á∂ Á≈¡-Í∂⁄ª ÁΔ fiÒ’
«¬‘ √øÿÙ Í«‘Òª ÚΔ Á∂÷ ¸º’≈ ˛Õ «¬√ √øÿÙ Á∂ ‘Ø
ÎÀÒ‰ ÂØ∫ ÂzÌ’Δ¡ª «¬‘ «√¡≈√Δ Í≈‡Δ¡ª, ¡≈͉∂ ¿πμ⁄‹≈ÂΔ ¡≈Ë≈ ˘ Ï⁄≈¿π‰ Ò¬Δ ¿πμ⁄-‹≈ÂΔ ÿπÓø‚ ˘
‘πÒ≈≈ Á∂ √’ÁΔ¡ª ‘ÈÕ «¬√ √«ÊÂΔ «Úº⁄ «’√∂ √øÌÚ
‹≈Â-Í≈ÂΔ ’Â≈ÏøÁΔ ˘ ÚΔ «Ë¡≈È «Úº⁄ º÷‰≈
⁄≈‘ΔÁ≈ ˛ ¡Â∂ Á»-ÁÙΔ ’≈‹ «‘ ’È∂ ⁄≈‘ΔÁ∂
‘ÈÕ «¬‘ √Óº«√¡≈ ÚΔ «¬º’ √øÌ≈Ú ¸‰ΩÂΔ Ï‰ √’ÁΔ
˛Õ
˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ Á≈ ¡≈Ë≈ ’Ø¬Δ ‘Ø «˜«Ò∑¡ª
«Úº⁄ ÚΔ ÓΩ‹»Á ˛Õ Ș»Ò ˜ÓΔȪ ÁΔ Ó≈Ò’Δ Á≈ Ó√Ò≈
Â∂ «¬√ È≈Ò ‹π«Û¡≈ ÷∂ÂΔ-÷«⁄¡ª ÁΔ Í»ÂΔ Á≈ Ó≈ÓÒ≈
ÚΔ «¬√ ˜»Δ √øÿÙ Á≈ ‘Δ ¡ø◊ ˛Õ «¬√ ¡≈Ë≈ ‘؉
Ú≈Ò∂ √øÿÙ ˘ Ï∂Â≈ÏΔ È≈Ò ¿π‚Δ’ª ’ «‘≈ ˛Õ «¬√
’’∂ «¬√ √øÿÙ Á≈ ÍÃ⁄≈-ÍÃ√≈ ’È≈, «¬º’ ‘Ø
¸‰ΩÂΔ «¬√ Ò«‘ Á∂ √≈‘Ó‰∂ ˛Õ
¡◊ÒΔ ¸‰ΩÂΔ «¬√ √øÿÙ Á∂ √ø◊-√≈Ê ÁΔ ˛Õ
«’√∂ «ÚÙ∂Ù Ú◊ ¡Â∂ «¬√ Á∂ √øÿÙ ˘ ¡≈͉∂ Ú◊∂
√ø◊Δ-√≈ÊΔ¡ª ÁΔ ¡‡ºÒ ÒØÛ ‘πøÁΔ ˛Õ «Í≥‚ª «Úº⁄ ¤Ø‡Δ
«’√≈ÈΔ «¬º’ ¡«‹‘≈ ‘Δ Ú◊ ˛, «‹√ Á≈ √≈Ê ÒÀ‰
Ò¬Δ ◊øÌΔ ÔÂÈ ˜»Δ ‘ÈÕ «¬‘ Ú◊ ◊øÌΔ ÓøÁ‘≈ÒΔ,
Âø◊Δ Â∂ ˚ÛØ∫ Á≈ «Ù’≈ ¡Â∂ ’˜∂ Á∂ ¡√«‘ ÏØfi ‘∂·
Á«Û¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «¬√ ÁΔ ˜ÓΔÈ Ï‘π ÊØÛΔ ˛Õ ‘Ø
«’√∂ π˜◊≈ ÁΔ ¡≈√ ‡πº‡ÁΔ «‘øÁΔ ˛Õ ÷∂ÂΔ ¤º‚ È‘ƒ
√’Á∂Õ «¬√ ’’∂ ÷∂ÂΔ Ò¬Δ ‘Ø ÚºË ˜ÓΔÈ ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ
«¬Èª ÁΔ ¡‰√ÁΔ ÒØÛ Ï‰ ¸º’Δ ˛Õ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ
˘ Óπ’≈ÏÒ∂ ÁΔ ÏØÒΔ Á∂ ’∂ ÒÀ √’‰≈ «¬√ Ú◊ Á∂ Ú√Ø∫
Ï≈‘ÒΔ ⁄Δ˜ ˛Õ «¬√ Ú◊ Ò¬Δ ¡Â∂ «¬√ Ú◊ ÚºÒØ∫,
Ï≈’Δ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ, «¬√ Ú◊ Ò¬Δ ≈÷Úƒ ’ Á∂‰
ÁΔ Óø◊ «ÏÒ’πÒ ‹≈«¬‹ ¡Â∂ Â’Í»È Óø◊ ˛Õ «¬‘
Óø◊ Í«‘Ò’ÁÓΔ ’’∂ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ˘ ÍÃ⁄≈ÈΔ
Â∂ ÍÃ√≈ÈΔ ⁄≈‘ΔÁΔ ˛Õ Ï∂Ùº’ «¬‘ Ú◊ Âø◊Δ Â∂ ◊πÏÂ
«Úº⁄ ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ÚΔ ¿πμ⁄-‹≈ÂΔ ÿπÓø‚ «Úº⁄ Î√
‹ªÁ≈ ˛Õ Í «‹™-«‹™ «’√≈ÈΔ ¡≈͉∂ ¿πμÍ ÏÏ≈ÁΔ
Â∂ ¿π‹≈Û∂ ÁΔ Ò‡’ÁΔ ÂÒÚ≈ Á≈ ¡«‘√≈√ ’È
Òº◊∂◊Δ, ª ¿π‘ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ «Úº⁄ Ï∂˜ÓΔÈ∂
Á«Ò Ú◊ È≈Ò √øÿÙ ÁΔ √ªfi Í≈¿π‰ ÚºÒ √’‰
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Òº◊ ‹≈Ú∂◊ΔÕ «¬√ ’’∂ ·øÓ∂ ¡Â∂ ËΔ‹ È≈Ò «¬√
È≈Ò √øÍ’ ¡Â∂ √øÿÙ ÁΔ √ªfi ¿π⁄≈ÈΔ ˜»Δ ˛Õ
«¬√ √øÿÙ «Úº⁄ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ «’ÂΔ ¡Ωª
È∂ ÌÚª ¡Â∂ ÍÃ√√
ø ≈ÔØ◊ Ì»«Ó’≈ «ÈÌ≈¬Δ ˛Õ «¬Èª Ï‘≈Á
¡Ωª «Úº⁄Ø∫ «¬º’ ¿πμÍ ‘ÓÒ≈Úª È∂ Ï∂«‘Ó ˜πÒÓ
’ΔÂ≈, «‹√ Á∂ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ Ó◊Ø∫ ¿π√ ÁΔ Ù‘≈Á ‘Ø ◊¬ΔÕ
¿π√ Ï‘≈Á ÏΔÏΔ ÁΔ Ì»«Ó’≈ ¡Â∂ Ù‘≈Á «’ÂΔ ¡Ωª
ÁΔ ‘Ø ‹≈◊ Á≈ ‘Ø’≈ Á∂ ‘Δ ˛, Úø◊≈ ‘Δ ˛ ¡Â∂
¡Ω ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˘ ‘Ø Â’Û≈¿π‰ ¡Â∂ ‹≈◊ ’È Á≈
’≈‹ ÚΔ «¬√ Ò«‘ ¡º◊∂ º÷ÁΔ ˛Õ
«¬‘ ˜ÓΔÈΔ √øÿÙ ÈΩ‹π¡≈Ȫ ¡Â∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
Ò¬Δ ÚΔ ¡≈√ ÁΔ «’È Ï‰Á≈ ˛Õ ÁØÚ∂∫ Ï∂’≈Δ Á≈ «Ù’≈
‘È, ‹∂ π˜◊≈ «ÓÒÁ≈ ÚΔ ˛ ª ·∂’∂ ”Â∂ ÂÈ÷≈‘ª
Ï‘π ÿº‡ ‘ÈÕ ˜ÓΔÈ ÁΔ «¬√ ÓπÛ-Úø‚ È≈Ò Ï∂π˜◊≈
ÈΩ‹π¡≈Ȫ Ò¬Δ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ «Úº⁄ ’øÓ Á∂ ÓΩ’∂ ÚË ‹ªÁ∂
‘ÈÕ ¿π‘ Ï∂’≈ ‘؉ È≈ÒØ∫ ÊØÛ≈ ’ ÒÀ‰ Á≈ Í√øÁ ’
√’Á∂ ‘ÈÕ ˜º¬Δ √À’‡ Á∂ Í√≈ È≈Ò ÷∂ÂΔ ¡Ë≈«Â
√ȡª ÁΔ √øÌ≈ÚÈ≈ ÚËÁΔ ˛, «‹‘ÛΔ ÍÛ∑∂-«Ò÷∂
ÈΩ‹π¡≈Ȫ Ò¬Δ ÚË∂∂ π˜◊≈ Á∂ ≈‘ ÷ØÒÁΔ ˛Õ «¬√
’’∂ «¬√ ÂÏ’∂ ˘ ÚΔ «¬√ √øÿÙ ÁΔ ‘ÓÀÂ Ò¬Δ ¡Â∂
«¬√ «Úº⁄ ÙÓ»ÒΔ¡Â Ò¬Δ «Â¡≈ ’È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
«¬√ ’·È ’≈‹ ˘ È∂Í∂ ⁄≈ÛÈ≈ ÚΔ «¬º’ ¸‰ΩÂΔ ˛,
«‹√ ˘ √ÚΔ’≈È≈ Â∂ «¬√ Á∂ ‘ºÒ Á≈ ¡ÓÒ Â∂˜ ’È≈
⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
’πfi √øÿÙ ¡«‹‘∂ ‘πøÁ∂ ‘È, «‹‘Û∂ ’πfi Ù’ÂΔ¡ª
ÁΔ √ÓºÊ≈ ¡Â∂ ‘ªÁ» √øÌ≈ÚÈ≈ ˘ ¿π‹≈◊ ’ ‹ªÁ∂
‘È ¡Â∂ ’πfi «¬º’ ÁΔ Ï∂◊≈È◊Δ, Ï∂πıΔ ¡Â∂ «ÚØË ˘
¿π‹≈◊ ’ «ÁøÁ∂ ‘ÈÕ ‹¨-˜πÒÓ ˘ Á√≈¿π‰, ¿π√
Á∂ «ÚπºË Ó≈ÈÚΔ √Ø’≈ª ¡ËΔÈ ÍΔÛ ÒØ’ª Á∂ ‘º’
«Úº⁄ ‘≈¡ Á≈ È≈¡≈ Ó≈È ¡Â∂ ´º‡∂-Íπº‡∂-’πº‡∂ ‹ªÁ∂
ÍΔÛ ÒØ’ª Á∂ ‘º’ «Úº⁄ ÷ÛÈ Ò¬Δ ’πfi ÒØ’-ͺ÷Δ Ò∂÷’ª,
ø◊’ÓΔ¡ª, √øÍ≈Á’ª ¡Â∂ ÏπºËΔ‹ΔÚΔ¡ª È∂ √ø◊» «Úº⁄
«¬º’ Ø√-ÍÃÁÙÈ Á≈ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈ √ΔÕ ÒØ’-ͺ÷Δ,
‹Ó‘»Δ¡Â Í√øÁ ¡Â∂ Ó≈ÈÚÚ≈ÁΔ ¡÷Ú≈¿π‰ Ú≈ÒΔ¡ª
’πfi Ò∂÷’ √ø√Ê≈Úª Á∂ √ø⁄≈Ò’ª È∂ «¬√ Ø√ ÍÃ◊‡≈Ú∂
«Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘؉ ÂØ∫ ¡√≈ÈΔ È≈Ò ‘Δ Í≈√≈ Úº‡ «Ò¡≈Õ
È≈Ò ‘Δ ¿πȪ «¬√ ÒØ’-√øÿÙ ”Â∂ “È’√ÒΔ” ‘؉ Á≈
2

‹ÈÚΔ-B@AG

√’≈Δ «¬Ò˜≈Ó ÚΔ ¡ÍÈ≈ «Ò¡≈Õ «¬È∑ª ÍÃ◊ÂΔÙΔÒ
¡÷Ú≈¿π‰ Ú≈Ò∂ Ò∂÷’ª È∂ «¬º’ «Í¤≈÷ÛΔ ‹Ï «ÚπºË
Ø√ ÂØ∫ Í≈√≈ Úº‡ ’∂ ¡√Ò «Úº⁄ ¡≈ÍØ-¡≈Í‰Δ¡ª
«√¡≈√Δ-√Ø ’ ≈ª È≈Ò Íº à  ΔϺ Ë Â≈ ‘Δ Íπ ◊ ≈¬Δ ˛,
√øÿÙÙΔÒ Â∂ ÍÃ◊ÂΔÚ≈ÁΔ ÒØ’ª È≈Ò È‘ƒÕ «¬√ Ø√ Á∂
√ÈÓπ÷ «¬Èª ÚºÒØ∫ ÍÃÂΔϺË, «’Â-ͺ÷Δ, «¬È’Ò≈ÏΔ
√Ó≈«‹’ Í«ÚÂÈ È≈Ò ÍÉ≈¬∂ ‘؉ Á∂ Á≈¡«Ú¡ª ˘
Ï∂-ÍÁ ‘Δ ’ΔÂ≈ ˛Õ Á»√∂ Í≈√∂ «¬√ Ø√-ÍÃ◊‡≈Ú∂ «Úº⁄
Ù≈ÓÒ ‘ج∂ Ò∂÷’ª, √º«Ì¡≈⁄≈’ √ø√Ê≈Úª, ’Ò≈’≈ª
¡Â∂ ÏπºËΔ‹ΔÚΔ¡ª È∂ ¡≈Í‰Δ ÒØ’-ͺ÷Δ ÍÃÂΔϺËÂ≈ ¡Â∂
ÍÃ◊ÂΔÙΔÒÂ≈ Á≈ √ͺه ÍÃÓ≈‰ «ÁºÂ≈ ˛Õ «¬√ ÿ‡È≈¥Ó
È∂ Ò∂÷’ª, ’Ò≈’≈ª, ÏπºËΔ‹ΔÚΔ¡ª ÁΔ «¬√ «Ë Á∂
√≈‘Ó‰∂ «¬‘ ’≈‹ º÷ «ÁºÂ≈ ˛ «’ ¿π‘ ¡≈͉∂ ÊÛ∂ ˘
«Ú⁄≈’, «√˪’ Â∂ ¡ÓÒ Íº÷Ø∫ ‘Ø Әϻ ’’∂ ÒØ’Ò«‘ª ÁΔ ‘ÓÀ «Úº⁄ ÷Û∂ ‘؉Õ
ÈÚ∂∫ √≈Ò «Úº⁄ ¡◊ÒΔ Â∂ ◊øÌΔ ¸‰ΩÂΔ Î≈ÙΔ
«‘øÁ»ÂÚ ¡Â∂ Ì≈‹Í≈ ÁΔ ÓØÁΔ √’≈ Á∂ Î≈ÙΔ ‘ÓÒ∂ Á∂
«ÚØË ˘ Ò≈ÓÏøÁ ’È ˛Õ ÓØÁΔ ¡Â∂ ÓØÁΔ √’≈ ÁΔ
‘∂’ ⁄≈Ò, ‘∂’ √ª◊ ¡Â∂ Á≈¡Í∂⁄ Î≈ÙΔ √Ø⁄ ¡Â∂
¡ÓÒ ÁΔ ÏØ¡ Ó≈Á≈ ˛Õ Í«‘Òª ¡÷ΩÂΔ √‹Δ’Ò
√‡≈¬Δ’ ¡Â∂ Ó◊Ø∫ ’≈Ò∂ ËÈ Á∂ «ÚπË
º ¡÷ΩÂΔ √‹Δ’Ò
√‡≈¬Δ’ «¬√ ÁΔ¡ª Íú÷ «Ó√≈Òª ‘ÈÕ Í«‘Ò≈ Èπ’Â≈
«¬‘ ˛ «’ «¬‘ ÁØÚ∂∫ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Á∂ ‹‹Ï≈ª ˘ ÌÛ’≈
’∂, ¿π√ Á∂ Ø√-Ø‘ ˘ ’π≈‘∂ Í≈¿π‰ ¡Â∂ √√ÂΔ ÙØ‘Â
‘≈√Ò ’È ÁΔ «¬º’ ⁄≈Ò ˛Õ ÒØ’ª ÁΔ¡ª Ì≈ÚÈ≈Úª ˘
«¬™ Ú‰ ˘ ’πfi «ÚÁÚ≈È “‹øÂ≈ Á≈ ÏÒ≈Â’≈” ÚΔ
’«‘øÁ∂ ‘ÈÕ Á»√≈ Èπ’Â≈ ’≈Ò∂ ËÈ Á∂ √π¡≈Ò È∂ ÓØÁΔ
¡Â∂ ÓØÁΔ √’≈ È∂ √’≈ ¡Â∂ √‡∂‡ ˘ «Èͺ÷,
◊ΔÏ-¡ÓΔ Á∂ ͺ÷Í≈ ÂØ∫ ¿πμÍ ¡Â∂ ËÈ≈„ª È∂ √»‘ª
ÒÀ ’∂ ¡≈ÍØ-¡≈͉∂ ËÈ ˘ ¤πÍ≈¿π‰ ¡Â∂ √ÎÀÁ ’È Á∂
⁄Âπ-⁄Ò≈’ ≈‘ ÒºÌ Ò¬∂ ‘ÈÕ «¬√ ÁΔ Íú÷ «Ó√≈Ò
Óπ’∂Ù ¡øÏ≈ÈΔ Á≈ ‹Δ˙ Î≈Ó»Ò≈ ˛Õ «Î √’≈ È∂ ’≈Ò∂
’≈ØÏ≈Δ¡ª «ÚπºË «Ï¡≈È Á∂ ’∂ ¡ÓΔ-«ÚØËΔ ¡Â∂
’≈Ò∂-’≈ØÏ≈Δ¡ª Á∂ ¿πÒ‡ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Á∂ ͺ÷ «Úº⁄
Ìπ◊‰ Á≈ Á≈¡Í∂⁄ Ú«Â¡≈Õ «¬‘Δ ÈΔÂΔ ‹ÓÈΔ «Úº⁄
«‘‡Ò È∂ ÚÂΔ √ΔÕ ¡«‹‘∂ √ث١ª È≈Ò Î≈ÙΔ ¡≈◊»
ÒØ’ª ÁΔ ◊πøÓ≈‘ ‘Ø¬Δ ÍÃÚ≈È◊Δ ÍÃ≈Í ’’∂ ◊πøÓ≈‘
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

’È Á∂ ‘Ø ÓπºÁ∂ ÒºÌ ’∂, √Óπº⁄Δ «¬È’Ò≈ÏΔ ’«Ó¿»«È√‡
«Ë, ‹Ó‘»Δ¡Â Í√øÁ ¡Â∂ ËÓ-«Èͺ÷ «Ë ¿πμÍ
‹Ï-˜πÒÓ Á≈ ≈‘ ÷ØÒ ÒÀ∫Á∂ ‘ÈÕ «¬√ ’’∂ «¬√
√øÌ≈Ú ˜πÒÓ-‹Ï Á∂ ‡≈’∂ Ò¬Δ ‘π‰ ÂØ∫ ‘Δ «Â¡≈Δ
¡≈øÌ‰Δ «¬º’ ◊øÌΔ ’≈‹ ω «◊¡≈ ˛Õ
‹ÈÚΔ-ÎÚΔ «Úº⁄ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ «ÚË≈È √Ì≈
⁄؉ª ‘Ø ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ ◊·‹ØÛ, ’ª◊√,
¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ, Í≥‹≈Ï Í≈‡Δ ¡≈«Á ÊØÛ∂ Î’ª
È≈Ò ÁÒ≈Ò ÒØ ‡ » √Ó≈¬∂ Á ≈ª-Ì» Ó ΔÍÂΔ¡ª ¡Â∂
√≈Ó≈‹-√∂Ú’ª ÁΔ¡ª ‘Δ Í≈‡Δ¡ª ‘ÈÕ «¬Èª Á≈ ‚‡’∂
«ÚØË ’ΔÂ≈ ‹≈‰≈ ‹»Δ ˛Õ √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ., √Δ.ÍΔ.¡ÀÓ.,
Ì≈ ÁΔ «¬È’Ò≈ÏΔ Ó≈’√Ú≈ÁΔ Í≈‡Δ (Í≈√Ò≈
◊πºÍ) ¡÷ΩÂΔ ’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ¡ª ‘È, «‹‘ÛΔ¡ª
º »Í «Úº⁄ ÈÚΔ¡ª ¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª Á≈ √ÓΔ «ÚØË
’Á∂ ‘ج∂, º »Í «Úº⁄ «¬Èª Ò؇», ÒØ’ «ÚØËΔ ¡Â∂
Á∂Ù-«ÚØËΔ ÈΔÂΔ¡ª Á∂ ͺ÷ «Úº⁄ ‘Δ Ìπ◊ÂÁΔ¡ª ‘ÈÕ
«¬‘ Ò؇» „ª⁄∂ ˘ „≈‘π‰ Ú≈ÒΔ¡ª «Ëª È‘ƒ, √◊Ø∫ «¬√
Á≈ √π⁄≈» √ø⁄≈Ò’ ’È Ú≈ÒΔ¡ª Í≈‡Δ¡ª ‘ÈÕ ⁄؉ª
”⁄ √ºÂ≈ ‘≈√Ò ’È≈ Óπº÷ ‡Δ⁄≈ ‘øπÁ≈ ˛, «¬√ ’’∂
«¬Èª ˘ √ºÂ≈ ‹ª Â≈’ ÍÃÁ≈È ’È Ò¬Δ, «¬Èª ˘ Ú؇
Í≈¿π‰ Á≈ √π¡≈Ò ‘Δ È‘ƒ ÍÀÁ≈ ‘πøÁ≈Õ «¬‘ ’≈‹
«ÈÌ≈¿π‰ Ò¬Δ √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀÓ-¡ÀÒ) «È¿» ‚ÀÓØ’∂√Δ
È∂ A@ √Δ‡ª ¿πμÍ ¡≈͉∂ ¿πÓΔÁÚ≈ ÷Û∂ ’ΔÂ∂ ‘ÈÕ
«¬º’ ÍÃÀ√ ’≈ÈÎø√ «Úº⁄ Í≈‡Δ Á∂ √ΔÈΔ¡ ¡≈◊»¡ª
ÁÙÈ «√øÿ ÷‡’Û ¡Â∂ ¡‹Ó∂ «√øÿ √Ó≈ È∂ ¡ÀÒ≈È
’ΔÂ≈ «’ ¿π‘ ¿πÍØ’Â «’√∂ ÚΔ Í≈‡Δ È≈Ò «√ºË≈ ‹ª
¡«√ºË≈, Íú÷ ‹ª ¡Íú÷ ⁄؉-√ÓfiΩÂ≈ ‹ª ⁄؉-¡ÓÒ
È‘ƒ √ªfiΔ ’∂◊ΔÕ ¡≈͉∂ √Ø«Ó¡ª ¡Â∂ ‹ÈÂ’ ¡Ë≈
Á∂ «√ ”Â∂ ⁄؉-Óπ«‘øÓ ⁄Ò≈Ú∂◊ΔÕ Í≥‹≈Ï Á∂ ÒØ’ª Á∂
‘’Δ’Δ Óπº«Á¡ª ˘ ¿πÌ≈∂◊Δ, ‹◊Δ» Ì»ÓΔÍÂΔ¡ª, ÁÒ≈Ò
√Ó≈¬∂Á≈ª ¡Â∂ √≈Ó≈‹Δ Á÷Ò Â∂ ´º‡-’πº‡ ˘ Ï∂ÍÁ
’∂◊ΔÕ ÈÚƒ ‹Ó‘»Δ¡Â Á∂ È≈‘∂ ˘ ÒØ’ª º’ ÒÀ ’∂
‹≈Ú∂◊ΔÕ ËÈ, ˺’∂ ¡Â∂ √ºÂ≈ Á∂ «ÚπºË ¡«‹‘Δ Óπ«‘øÓ
’Ø¬Δ ¤Ø‡≈ ’øÓ È‘ƒÕ

«¬‘ «¬º’ ◊øÌΔ ¸‰ΩÂΔ ˛ «‹√ Á≈ ‡≈’≈ ’È
Ò¬Δ «¬√ ’·È ’≈‹ ˘ ‘ºÊ Í≈¿π‰≈ ‘Δ ÍÀ‰≈ ˛Õ

3

‹ÈÚΔ-B@AG

¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï ÂØ∫ «√º÷«Á¡ªóC

«¬È’Ò≈Ï «Úº⁄ «’√≈ÈΔ Á≈ ØÒ
¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï ÂØ∫ «√º÷‰ Á∂ Ó≈ÓÒ∂ ”Â∂ ¡√ƒ
«Í¤∂ ÈÚ-‹Ó‘»  Δ «¬È’Ò≈Ï ¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ
«¬È’Ò≈Ï Á∂ ¡øÂ-√ÏøË Ï≈∂ «Ú⁄≈-Ú‡ªÁ≈ ’ΔÂ≈
√Δ «’ »√ «Úº⁄ ‹Ó‘»Δ «¬È’Ò≈Ï ¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ
«¬È’Ò≈Ï ÁØ Úº÷-Úº÷ ÍÛ≈¡ √È ¡Â∂ ÁØÚ∂∫ «’Ú∂∫ «¬º’Á»√∂ È≈Ò ‹πÛ∂ ‘ج∂ √È ¡Â∂ «’Ú∂∫ Ï≈ÒÙ«Ú’ ‹Ó‘»Δ
«¬È’Ò≈Ï ‘؉ ¿πÍø √Ó≈‹Ú≈ÁΔ «¬È’Ò≈Ï ÚºÒ ¡º◊∂
ÚË∂ ‹Á«’ ÓÀÈÙ«Ú’ ¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ ¥ªÂΔ’≈Δ¬∂ ¿πμÊ∂
‘Δ π ’ ◊¬∂ Õ «¬√ ‹Ó‘»  Δ «¬È’Ò≈Ï Á≈ Ï‘π Â
Ó‘ºÂÚÍ»È √π¡≈Ò «’√≈ÈΔ Á≈ √π¡≈Ò ˛Õ ’≈Ó∂‚ Ó≈˙‹∂-Âπø◊ »√ Á∂ ‹Ï∂ Ï≈∂ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““»√ «Úº⁄
¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï ÂØ∫ Í«‘Òª, ‹◊ΔÁ≈Δ Ù’ÂΔÙ≈ÒΔ
√Δ ¡Â∂ «’√≈È ‹ÈÂ≈ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â È≈Ò «¬È’Ò≈Ï
«Úº⁄ «‹ºÂ ÍÃ≈Í ’ΔÂΔÕ”” (√≈‚Δ Í≈‡Δ Á∂ «¬«Â‘≈√ Á∂
’πfi ˜Ï∂, ⁄؉ڃ ⁄È≈, «‹ÒÁ E, √¯≈ CBD) √≈ÊΔ
Ó≈˙ ¡Èπ√≈ «’√≈ÈΔ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â È≈Ò «¬È’Ò≈Ï «Úº⁄
Ï≈ÒÙ«Ú’ Í≈‡Δ È∂ «‹ºÂ ÍÃ≈Í ’ΔÂΔÕ «’√≈ÈΔ √π¡≈Ò
Ï≈∂ Ì≈ √Ó∂ ’πfi ÓπÒ’ª ÁΔ¡ª Í≈‡Δ¡ª ÁΔ
¡‰◊«‘ÒΔ ÚºÒ «¬Ù≈≈ ’«Á¡ª √≈ÊΔ Ó≈˙ ’«‘øÁ∂
‘È, ““ÓÀ˘ Òº◊Á≈ ˛ «’ ¬∂ÙΔ¡≈ Á∂ ’πfi ÓπÒ’ª, «‹Ú∂∫ «’
Ì≈ ¡Â∂ «¬ø‚ØÈ∂ÙΔ¡≈ «Úº⁄ (’«Ó¿»«È√‡) Í≈‡Δ¡ª
È∂ «Á‘≈ÂΔ ’øÓ «Úº⁄ ’Ø¬Δ Ï‘πÂ≈ ÚËΔ¡≈ È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ””
È≈Ò ‘Δ ¡≈͉∂ ÓπÒ’ ⁄ΔÈ Á∂ ‹Ï∂ Ï≈∂ ◊ºÒ ’«Á¡ª
¿π‘ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““«’√≈ÈΔ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ ÍÃÓπº÷ «¬Â‘≈ÁΔ
˛Õ ¡≈øÌ «Úº⁄ √≈‚Δ Í≈‡Δ ˘ «’√≈ÈΔ «Úº⁄ ’øÓ Á∂
Ó‘ºÂÚ Á≈ ¡«‘√≈√ È‘ƒ √Δ ¡Â∂ ¡√ƒ Ù«‘ Á∂ ’øÓ ˘
Í«‘Ò∂ ¡Â∂ «Á‘≈ Á∂ ’øÓ ˘ Á»√∂ ÈøÏ ”Â∂ º«÷¡≈Õ””
(Ó≈˙, ‘Ú≈Ò≈ ¿πÍØ’Â) ’≈Ó∂‚ Ó≈˙ ¡Èπ√≈ √≈‚∂
Á∂Ù «Úº⁄ ’«Ó¿»«È√‡ª È∂ «Á‘≈ÂΔ ’øÓ «Úº⁄ Ï‘πÂ
ÚËΔ¡≈ È‘ƒ ’ΔÂ≈, ‹Á«’ ÍÃØÒ∂Â≈Δ Á≈ √Ì ÂØ∫ È∂ÛÒ≈
¡Â∂ ÌØ√∂ÓøÁ «¬Â‘≈ÁΔ «’√≈ÈΔ ˛Õ «‹‘Ȫ Á∂Ùª «Úº⁄
ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÿº‡ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ˛, ÒØ’ √≈Ó≈‹ ¡Â∂
‹◊ΔÁ≈Δ Á∂ Á≈Ï∂ ¡Â∂ ´º‡ Á≈ «Ù’≈ ‘È ¡Â∂ ÈÚ‹Ó‘»Δ «¬È’Ò≈Ï Á≈ ÍÛ≈¡ ˛, ¿πμÊ∂ ¡≈Ó ÂΩ ”Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ «’√≈ÈΔ Óπº÷ Ù’ÂΔ ˛Õ «¬√
√«ÊÂΔ «Úº ⁄ √≈‚∂ Ò¬Δ ¡’» Ï  «¬È’Ò≈Ï ÂØ ∫
«√º÷«Á¡ª, «’√≈ÈΔ Á∂ ØÒ ˘ √Ófi‰≈ Ï‘π ˜»Δ ˛Õ
Ó≈’√Ú≈ÁΔ «√˪ ÁΔ ⁄È≈ «Ú’√ ͻø‹ΔÚ≈ÁΔ
Á∂Ùª «Úº⁄ ‘جΔÕ Ó≈’√-¬∂∫◊Ò˜ ÁΔ ’Ó Ì»ÓΔ Íº¤ÓΔ
Ô»Í Á≈ «Ú’√ ÷∂Â √ΔÕ Í √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ ÁΔ ’ÓÌ»ÓΔ, »√ Ô»Í Á≈ «¬º’ «Í¤«Û¡≈ ÓπÒ’ √ΔÕ «‹ºÊ∂ «¬’ºÒ≈
ÍÃØÒ∂Â≈Δ Ì≈Δ Ï‘π«◊‰ÂΔ È‘ƒ √Δ ¡Â∂ «’√≈ÈΔ ÚΔ
Úº‚Δ Ù’ÂΔ √ΔÕ «¬√ ’’∂ √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ ¡Â∂ √‡≈«ÒÈ
˘ «’√≈ÈΔ √π¡≈Ò È≈Ò ÁØ ⁄≈ ‘؉≈ «Í¡≈Õ ¿π‘Ȫ Ò¬Δ
«’√≈ÈΔ √π¡≈Ò ’Ø¬Δ ¡’≈Á«Ó’ √π¡≈Ò È‘ƒ √ΔÕ
«¬È’Ò≈ÏΔ Ò«‘ ÁΔ¡ª ÒØÛª ¡Èπ√≈ ¿π‘Ȫ È∂ «¬√
√π¡≈Ò ˘ Á∂÷‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔÕ Í «¬º’ ◊ºÒ ‘Ó∂Ù≈
‘Δ «’ ¿π‘Ȫ È∂ «’√≈ÈΔ ˘ «¬È’Ò≈Ï «Úº⁄ ÍÃØÒ∂Â≈Δ
Á∂ «¬Â‘≈ÁΔ Ú‹Ø∫ Á∂«÷¡≈Õ Í È’√ÒÏ≈ÛΔ ÂØ∫ Ï≈¡Á
Á∂ √Ó∂∫ «Úº⁄ «¬È’Ò≈ÏΔ Ò«‘ ÂØ∫ ÏÁ˜È “ÏπºËΔ‹ΔÚΔ¡ª”
È∂ ÍÃØ◊≈Ó ÁΔ ÓπÛ-⁄È≈ Ò¬Δ “√Ó≈‹Ú≈Á” Á≈ ÈÚª
Èπ√÷≈ «Ò¡ªÁ≈ ˛ «’ ¿π‘Ȫ Ò¬Δ «’√≈ÈΔ Á∂ «‘ºÂ ÁΔ
◊ºÒ ’È≈ ’Ø¬Δ Ïº‹ Í≈Í ˛Õ Í √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ ¡Â∂
√‡≈«ÒÈ «’√≈ÈΔ Á∂ √π¡≈Ò ˘ «¬√ Â∑ª È‘ƒ Á∂÷Á∂
√ÈÕ ÒÀ«ÈÈ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““ÍÃø» »√ ÁΔ ‹È√ø«÷¡≈ «Úº⁄
»√Δ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ ÿº‡ «◊‰ÂΔ ˛Õ «¬‘ ª ‘Δ Ì≈Δ
Ï‘π«◊‰ÂΔ Ï‰ √’Á≈ ˛ ‹∂’ «¬‘ ¡Ë-ÍÃØÒ∂Â≈Δ,
¡Ë-‹≈«¬Á≈ÁΔ ¡Ê≈ ٫‘Δ «Èº’-ÏπÔ»¡≈ ¡Â∂
Í∂∫‚» ◊ΔÏ ‹È-√Ó»‘ ˘ ¡≈͉∂ È≈Ò Ò≈™Á≈ ˛Õ””
(ÒÀ«ÈÈ, ⁄؉ÚΔ¡ª «Ò÷ª, «‹ÒÁ H, √¯≈ BHI) «¬√
¡Ë≈ ”Â∂ ¿π‘ »√Δ «¬È’Ò≈Ï Á∂ ‹Ï∂ Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂
ÍÃØÒ∂Â≈Δ Á∂ «’√≈ÈΔ È≈Ò ◊·‹ØÛ ÁΔ Ú’≈Ò ’«Á¡ª
ÒÀ « ÈÈ ’«‘ø Á ∂ ‘È, ““» √ Δ «¬È’Ò≈Ï Á≈ ‹Ï≈
Á√≈™Á≈ ˛ «’ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂ «’√≈ÈΔ Á≈ ◊·‹ØÛ
¡È∂’ª ¡Â∂ √À∫’Û∂ ¡Â∂ «Ú«ÌøøÈ »Íª «Úº⁄ Ï«‰¡≈ ˛,
⁄≈‘∂ «’√≈ÈΔ ÁΔ ¡≈˜≈Á ¡Â∂ Әϻ Í≈‡Δ È‘ƒ √ΔÕ””
‘Ø ¡º◊∂, ““ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂ «’√≈ÈΔ ÁΔ «‚’‡∂‡«ÙÍ Á∂
«Ú⁄≈ Á∂ «¬È’Ò≈Ï Á∂ √Óπ⁄
º ∂ ¡ÓÒ ÁΩ≈È √ªfi∂ ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø
4

‹ÈÚΔ-B@AG

‹≈Δ ’È, ’Ø¬Δ ‡À’√ È≈ Á∂‰ ¡Â∂ ÏÀ∫’ª «Úº⁄ ¡≈Í‰Δ¡ª
Ï⁄ª ’„Ú≈ ÒÀ‰ Á∂ √ºÁ∂ Á∂‰ ¡≈«Á Á∂ ‘˜≈ª »Íª
«Úº⁄ ÍÃ◊‡≈Ú∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬∂ ‘ÈÕ”” (ÒÀ«ÈÈ, ⁄؉ڃ
⁄È≈, «‹ÒÁ AE, √¯≈ CG@-CGA)Õ ÒÀ«ÈÈ È∂ »√ ÁΔ
Ô»Í È≈Ò ÂπÒÈ≈ ’«Á¡ª ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
«’√≈ÈΔ È≈Ò «¬Â‘≈Á ÁΔ Ú’≈Ò ’ΔÂΔ ˛Õ ¿π‘ ’«‘øÁ∂
‘È, ““Ô»Í «Úº⁄ √Ó≈«‹’ ‹Ó‘»Δ (’«Ó¿»«È√‡) ’øÓ
Á≈ º ÍÃØÒ∂Â≈Δ ˘ ÏπÔ»¡≈‹Δ ’ØÒØ∫, «‹‘ÛΔ Í«‘Òª ‘Δ
≈‹ (state) «Úº⁄ Í»Δ Â∑ª ¤≈¬Δ ‘Ø¬Δ ˛, ’ØÒØ∫ √ºÂ≈
÷Ø‘‰ Ò¬Δ «Â¡≈ ’È≈ ˛Õ »√ «Úº⁄ ¡‹∂ «¬º’ ¡≈Ëπ«È’
ÏπÔ»¡≈ ≈‹ (state) ω≈¿π‰ Á≈ √π¡≈Ò ˛...¡Â∂ ÓΩ‹Á
» ≈
ÁΩ «Úº⁄ »√ «Úº⁄ ‹Ó‘»Δ¡Â ÁΔ «‹ºÂ «√Πª ‘Δ
√øÌÚ ˛ ‹∂’ «’√≈ÈΔ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄
¡≈™ÁΔ ˛ È≈ «’ ◊ºÁ≈ ÏπÔ»¡≈‹Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄Õ
«¬«Â‘≈√ È∂ ¡‹∂ «¬√ √π¡≈Ò Ï≈∂ ÎÀ√Ò≈ È‘ƒ «ÁºÂ≈Õ””
Ô»Í È≈Ò ÂπÒÈ≈ ’«Á¡ª ÒÀ«ÈÈ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““»√
«Úº⁄ ¿π‘Ȫ Á∂Ùª Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ «‹‘Ȫ «Úº⁄ ÏπÔ»¡≈
«¬È’Ò≈Ï Ï‘π ͫ‘Òª Í»∂ ‘Ø ◊¬∂ ‘È ¡Â∂ «‹ºÊ∂ «’√≈ÈΔ
ÚºÒØ∫ Ì»ÓΔ-«ÓÒ÷ª ”Â∂ ’Ï‹∂ Á≈ √øÿÙ È‘ƒ, ’øÓ Á≈
≈‹ÈΔ«Â’ º ÿº‡ √Δ«Ó ˛”” (ÒÀ«ÈÈ, »√ «Úº⁄ ¡øÂ
Í≈‡Δ ÿØÒ ÁΔ «¬«Â‘≈√’ Ó‘ºÂÂ≈)Õ √ͺه ˛ «’ «¬ºÊ∂
ÒÀ«ÈÈ È≈ «√Î «’√≈ÈΔ Á∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄
◊·‹ØÛ ÁΔ Ú’≈Ò ’Á∂ ‘È ÏÒ«’ «’√≈Ȫ ÚºÒØ∫
Ì»ÓΔ-«ÓÒ÷ª (landed-estates) ”Â∂ ’Ϙ∂ ÁΔ ◊ºÒ ÚΔ
’Á∂ ‘ÈÕ ‹Á«’ «¬ºÊ∂ ‘ؤ∂ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ¬∂ «’√≈Ȫ ÚºÒØ∫
˜ÓΔȪ ”Â∂ ’Ϙ∂ ÁΔ ◊ºÒ √π‰«Á¡ª ‘Δ ¡º◊-ÏÏ»Ò≈ ‘Ø
‹ªÁ∂ ‘ÈÕ ¡√ƒ ¡º◊∂ Á√≈Úª◊∂ «’ √‡≈«ÒÈ È∂ ˜ÓΔÈ
”Â∂ «’√≈ÈΔ Á∂ ’Ϙ∂ Ï≈∂ ’Δ «’‘≈ √ΔÕ
√≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ È∂ Ó˜Á»-«’√≈È ◊·‹ØÛ ¡Â∂
ÍÃØÒ∂Â≈Δ-«’√≈È «‚’‡∂‡«ÙÍ Á∂ ’«Ó¿»«È√‡ √Ó≈‹
¡Â∂ ¿π√ ÂØ∫ Í«‘Òª √Ó≈‹Ú≈Á ÁΔ ¿π√≈Δ ÁΔ Íë’«¡≈
«Úº⁄ √Ê≈È Ï≈∂ ÚΔ √ͺه ’ΔÂ≈ ˛Õ ¿π‘Ȫ «’‘≈ ˛ «’
Ï≈’Δ √Ì ÚÂ≈«¡ª Úª◊ «¬‘ √ø’Ó‰’≈Ò (√ø◊ªÁΔ
ÁΩ) Á≈ ÚÂ≈≈ ˛Õ ÒÀ«ÈÈ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““ÁπÈΔ¡ª «Úº⁄
Ï≈’Δ ‘ ⁄Δ˜ Úª◊ ÍÃ Ø Ò ∂  ≈Δ ¡Â∂ «’√≈ÈΔ ÁΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó‘»Δ «‚’‡∂‡«ÙÍ Á≈ ÚΔ «¬º’ ̻’≈Ò
˛ ¡Â∂ Ì«Úº÷ ˛Õ «¬√ Á≈ ̻’≈Ò ¡≈Í≈Ù≈‘Δ, ÌØ∫-◊πÒ≈ÓΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

≈‹Ù≈‘Δ ¡Â∂ Ù≈‘Δ √‘»Òª Á≈ ˛Õ «¬√ ̻’≈Ò «ÚπºË
¡Â∂ ¿πÒ‡-«¬È’Ò≈Ï «ÚπºË √øÿÙ «Úº⁄ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂
«’√≈ÈΔ ÁΔ “«¬º’ «¬º¤≈” √øÌÚ ˛ «’™«’ «¬‘Ȫ Á∂
¡≈Í√Δ «‘º  ª «Úº ⁄ ¬∂ ’ Â≈ ˛Õ”” (ÒÀ « ÈÈ, ‹Ó‘»  Δ
«¬È’Ò≈Ï «Úº⁄ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ ‹Ó‘»Δ¡Â Á∂ ÁØ Á≈¡Í∂⁄, ÍΔ«’ø◊ ¤≈Í, √¯≈ H-I)Õ ‘Ø ¡º◊∂ ÒÀ«ÈÈ ’«‘øÁ∂
‘È, ““‹Ó‘»Δ¡Â ÁΔ¡ª √ΔÓ≈Úª ÂØ∫ Í≈ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂
«’√≈È ÏπÔ»¡≈‹Δ ÁΔ “«¬º¤≈ ÁΔ ¬∂’Â≈” Á≈ ’Ø¬Δ ÍÃÙÈ
È‘ƒ ˛ ¡Â∂ ¿π‘Ȫ «Ú⁄’≈ √øÿÙ ¡‡ºÒ ˛Õ”” (ÒÀ«ÈÈ,
‘Ú≈Ò≈ ¿πÍØ’Â)Õ Í ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂ «’√≈ÈΔ «Ú⁄’≈
¬∂’Â≈ ¡Â∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂ «’√≈È ‹Ó‘»Δ¡Â ˘ ¿π‘Ȫ
«Ú⁄’≈ Ì≈ÚΔ √øÿÙ Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ «¬√ ˘ ºÁ ’È
Ú≈«Ò¡ª ˘ √øÏØ«Ë ‘πø«Á¡ª √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ ’«‘øÁ∂ ‘È,
““√Ó≈‹Ú≈Á Á∂ √π¡≈Ò ”Â∂ «¬‘Ȫ (ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂
«’√≈ÈΔ) «Ú⁄’≈ ¬∂’Â≈ ÁΔ ¡‰‘Ø∫Á ’≈È ¡Â∂ ¿π‘Ȫ
«Ú⁄’≈ ‹Ó‘»Δ¡Â Ò¬Δ √øÿÙ ¡Â∂ ‹Ó‘»Δ ◊‰≈‹
Ò¬Δ “«¬º¤≈ ÁΔ ¬∂’Â≈” ˘ È’≈«¡≈ È‘ƒ ‹≈ √’Á≈Õ
«¬√ ˘ ÌπºÒ‰ Á≈ ¡Ê ˛ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ «¬È’Ò≈Ï ¡Â∂
‹Ó‘»Δ «¬È’Ò≈Ï «Ú⁄’≈ Â’√ø◊ ¡Â∂ «¬«Â‘≈√’
Ú÷Ú∂∫ ˘ ÌπºÒ‰≈ ˛Õ «¬√ ˘ ÌπºÒ‰ Á≈ ¡Ê «¬‘ ÌπºÒ‰≈
˛ «’ ‹Ó‘»Δ «¬È’Ò≈Ï √Ó»‘ ÒØ’ª Á≈ «¬È’Ò≈Ï ˛Õ””
(ÒÀ«ÈÈ, ‘Ú≈Ò≈ ˙‘Δ)Õ √ͺه ˛ «’ ’≈Ó∂‚ ÒÀ«ÈÈ
ÎÚΔ «¬È’Ò≈Ï Ò¬Δ ‹Ó‘»  Δ «¬È’Ò≈Ï Ò¬Δ
ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂ «’√≈ÈΔ ÁΔ ¬∂’Â≈ Ïπ«È¡≈ÁΔ Ù ˛Õ
‘≈Òª«’ »√Δ «¬È’Ò≈Ï Á≈ «¬«Â‘≈√ Á√≈™Á≈ ˛ «’
ÎÚΔ «¬È’Ò≈Ï ‘Δ È‘ƒ ¡’»Ï ÂØ∫ Ï≈¡Á ÚΔ
ÍÃØÒ∂Â≈Δ Á∂ «’√≈ÈΔ È≈Ò «¬Â‘≈Á ÁΔ ‹» ”Â∂ ˜Ø
«ÁºÂ≈ ˛Õ
Í √≈‚∂ «¬ºÊ∂ ¡«‹‘∂ ÒØ’ ÚΔ ‘È, ‹Ø ’«‘øÁ∂ ‘È
«’ Ï∂˜ÓΔÈ∂ ¡Â∂ ◊ΔÏ «’√≈È È≈Ò «¬Â‘≈Á ª ·Δ’
˛, Í «¬√ ÂØ∫ ¿πÍÒΔ¡ª Íª, ËÈΔ «’√≈ÈΔ ‘Δ È‘ƒ
ÏÒ«’ Á«Ó¡≈ÈΔ «’√≈ÈΔ È≈Ò «¬Â‘≈Á ÚΔ «¬È’Ò≈Ï
ÂØ∫ Ó»ø‘ ÓØÛÈ≈ ˛Õ ¿π‘ Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª «¬È’Ò≈ÏΔ «’√≈È
‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ÚºÒØ∫ ¯√Òª Á∂ Ì≈¡ ¡Â∂ Á«Ó¡≈ÈΔ ¡Â∂
ËÈΔ «’√≈ÈΔ ˘ ÚΔ Ò≈Ì Í‘πø⁄≈¿π‰ Ú≈ÒΔ¡ª Óø◊ª ”Â∂
√øÿÙ ˘ Ï‘π ‘Δ «‘’≈ ÁΔ «È◊≈‘ È≈Ò Á∂÷Á∂ ‘È
¡Â∂ «¬√ ˘ «Ì¡ø’ ’πÂ≈‘Δ √ÓfiÁ∂ ‘ÈÕ Í ¡≈˙ Á∂÷Δ¬∂
5

‹ÈÚΔ-B@AG

«’ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á∂ ¡≈◊» ’≈Ó∂‚ «¬√ ˘ «’Ú∂∫
Á∂÷Á∂ √ÈÕ ’≈Ó∂‚ √‡≈«ÒÈ Ô≈È √’¬Δ Á∂ ı Á∂ ‹π¡≈Ï
«Úº⁄ «Ò÷Á∂ ‘È, ““«¬√ Â∑ª ¿πÁ≈‘‰ Ú‹Ø∫ «¬È’Ò≈Ï
Á∂ Í«‘Ò∂ ÍÛ≈¡ ÁΩ≈È Ïπ«È¡≈ÁΔ È≈¡≈ √Δ, ˜≈ ¡Â∂
Ì»ÓΔÍÂΔ¡ª «ÚπºË ¡Â∂ ÏπÔ»¡≈ ‹Ó‘»Δ «¬È’Ò≈Ï «Úº⁄
«‹ºÂ ÍÃ≈Í ’È Ò¬Δ √Óπº⁄Δ «’√≈ÈΔ È≈Ò ¬∂’Â≈ ’È≈
¡Â∂ ÏπÔ»¡≈‹Δ ˘ «Èͺ÷ ’È≈Õ «¬√ ÂºÊ Á∂ Ï≈Ú‹»Á
«’ AI@E Á≈ «¬È’Ò≈Ï ¡√¯Ò ‘Ø «◊¡≈, «¬‘ «¬º’
«ÏÒ’πÒ Áπº√ È≈¡≈ √ΔÕ”” ‘Ø ¡º◊∂ ““«¬√ Â∑ª
¿πÁ≈‘‰ Ò¬Δ ÎÚΔ AIAG Á∂ «¬È’Ò≈Ï È∂ ‹≈Ù≈‘Δ
¡Â∂ Ì»ÓΔÍÂΔ¡ª Á∂ ≈‹ ˘ ¿πÒ‡≈ «ÁºÂ≈ Í Ì»ÓΔÍÂΔ¡ª
˜ÓΔÈ ‹Ï ’È Âº’ È‘ƒ «◊¡≈ Í «¬√ Á≈ «¬‘
¡Ê È‘ƒ «’ «¬È’Ò≈Ï Á∂ Í«‘Ò∂ ÍÛ≈¡ ”⁄ √≈‚≈
Ïπ«È¡≈ÁΔ È≈¡≈ Áπº√ ȑƒ √ΔÕ”” (√‡≈«ÒÈ, Í≈‡Δ
Á∂ «Âø È Ïπ « È¡≈ÁΔ È≈¡∂ , ÒÀ « ÈÈÚ≈Á ÁΔ¡ª
√Óº « √¡≈Úª, √¯≈ BCC) «¬√ ÂØ ∫ ¡º ◊ ∂ ¡’» Ï 
«¬È’Ò≈Ï Á∂ Ï≈Á Á∂, Á»√∂ ÍÛ≈¡ Á∂ È≈¡∂ ÁΔ
«Ú¡≈«÷¡≈ ’«Á¡ª ’≈Ó∂‚ √‡≈«ÒÈ ’«‘øÁ∂ ‘È,
““¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È∂ ÏπÔ»¡≈‹Δ Á≈ Â÷Â≈ ÍÒ‡
«ÁºÂ≈ ¡Â∂ √ºÂ≈ ÍÃØÒ∂Â≈Δ Á∂ ‘ºÊª «Úº⁄ Á∂ «ÁºÂΔ Í «¬√
Á≈ «√º‡≈ ¡≈Ó ‹Ó‘»Δ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ √øÍ»ÈÂ≈ «Úº⁄
È‘ƒ «È’«Ò¡≈Õ”” «¬√ Á»‹∂ ÁΩ Á∂ Ïπ«È¡≈ÁΔ È≈¡∂ ÁΔ
◊ºÒ ’«Á¡ª √≈ÊΔ √‡≈«ÒÈ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““«¬‘ √Ó∂∫ Á∂
÷≈√ ÁΩ º’ ÎÀ«Ò¡≈ ‘Ø«¬¡≈ √Δ Í «¬√ Á≈ ¡Ê «¬‘
È‘ƒ «’ «¬√ ÁΩ «Úº⁄ Í≈‡Δ Á≈ Ïπ«È¡≈ÁΔ È≈¡≈
“Ù«‘ª ¡Â∂ «Í≥‚ª «Úº⁄ Í»ø‹ΔÚ≈Á «ÚπºË ¡Â∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ
ÁΔ √º  ≈ Ò¬Δ, ◊ΔÏ «’√≈ÈΔ È≈Ò ¬∂ ’ Â≈ ¡Â∂
Á«Ó¡≈ÈΔ «’√≈ÈΔ ˘ «Èͺ÷ ’È≈” ˆÒ √ΔÕ””
(√‡≈«ÒÈ, ‘Ú≈Ò≈ ¿πÍØ’Â, √¯≈ BCI) ˜≈«‘ ˛ «’
«¬‘Ȫ ÁØ√ª ÁΔ «¬È’Ò≈ÏΔ «’√≈È ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª Á∂
ÿØÒª ÍÃÂΔ «‘’≈ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á∂ √Ï’ª ”Â∂
¡Ë≈« ȑƒ, «¬‘Ȫ ÁΔ «Èº’ ÏπÔ»¡≈ ‘¿πÓ∂ ˛Õ

«⁄ÂÚΔ ÚΔ È‘ƒ ‹≈ √’ÁΔ √ΔÕ Í «’√≈È ¡Â∂ ˜ÓΔÈ
Á≈ Ï‘πÂ≈ ◊«‘≈ «ÙÂ≈ ˛Õ ˜ÓΔÈ Á∂ √π¡≈Ò ˘ ‘ºÒ
’È Ò¬Δ «’√≈ÈΔ «‘ºÂ «Úº⁄ ÍÀ∫ÂÛ≈ Ò¬∂ «ÏȪ ÍÃØÒ∂Â≈Δ
«’√≈ÈΔ ˘ ¡≈͉∂ ÚºÒ «‹ºÂ È‘ƒ √’Á≈Õ √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ
’«‘øÁ∂ ‘È, ““ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ Í≈‡Δ ‘؉ Á∂ È≈Â∂ √≈‚Δ
«¬‘ Ò≈˜ÓΔ «‚¿»‡Δ ωÁΔ ˛ «’ ¡√ƒ È≈ «√Î ˜º¬Δ
ÍÃØ◊≈Ó Í∂Ù ’Δ¬∂ ÏÒ«’ ¡√ƒ ‘ ¡ÓÒΔ ’ÁÓ ÁΔ
Ú’≈Ò ’Δ¬∂ «‹‘ÁΔ «’√≈ÈΔ ¡Â∂ »√ «Úº⁄ ˜º¬Δ
«¬È’Ò≈Ï Ò¬Δ ÎΩΔ Í»ÂΔ ‘Ø √’ÁΔ ˛Õ”” (ÒÀ«ÈÈ, √≈‚∂
«¬È’Ò≈Ï «Úº⁄ ÍÃØÒ∂Â≈Δ Á∂ ’≈‹, ⁄؉ڃ ⁄È≈,
«‹ÒÁ B, √¯≈ DI) «¬√ ÂØ∫ √ͺه ˛ «’ ÒÀ«ÈÈ «’√≈ÈΔ
Á∂ «‘ºÂª Ò¬Δ ‘ ’ÁÓ ÁΔ Ú’≈Ò ’È Á∂ ÓπÁº¬Δ
√ÈÕ Í √≈‚∂ «¬ºÊ∂ ¡≈͉∂-¡≈Í ˘ ÒÀ«ÈÈ Á∂ ÍÀØ’≈
¡÷Ú≈¿π‰ Ú≈Ò∂ √º‹‰ ‘È ‹Ø √ÓfiÁ∂ ‘È «’ Ï∂˜ÓΔÈ∂
«’√≈È ˘ ˜ÓΔÈ Áπ¡≈¿π‰ Ò¬Δ √øÿÙ ’È≈ ÿØ ◊À«¬È’Ò≈ÏΔ ’ø Ó ˛Õ ¿π ‘ ÒÀ « ÈÈ ˘ ÒÀ « ÈÈ «Úπ º Ë
Ìπ◊Â≈™«Á¡ª ’«‘øÁ∂ ‘È «’ ÒÀ«ÈÈ È∂ ª ˜ÓΔÈ Á∂
’ΩÓΔ’È Á≈ È≈¡≈ «ÁºÂ≈ √ΔÕ «¬√ ’’∂ «’√≈È ˘
˜ÓΔÈ Áπ¡≈¿π‰ Ò¬Δ ÒÛÈ≈ ‹ª ◊ΔÏ «’√≈È Á∂ ˜ÓΔÈ
Á∂ ‡π’Û∂ ÁΔ ÷Ú≈ÒΔ Ò¬Δ, ¿π√ ÁΔ ÏÂΩ «’√≈È ‘Ø∫Á
Ï⁄≈¿π‰ Ò¬Δ ÒÛÈ≈ ÈØÁÚ≈Á ˛ ¡Â∂ ÒÀ«ÈÈÚ≈Á Á∂
¿πÒ‡ ˛Õ ‘’Δ’Â «¬‘ ˛ «’ «¬‘Ȫ È∂ È≈ ª ÒÀ«ÈÈ ˘
√Ó«fi¡≈ ˛ ¡Â∂ È≈ ‘Δ ÒÀ«ÈÈ Á∂ ˜ÓΔÈ Á∂ ’ΩÓΔ’È Á∂
È≈¡∂ ˘ √Ó«fi¡≈ ˛Õ
‹ÁØ∫ ÒÀ«ÈÈ ˜ÓΔÈ Á∂ ’ΩÓΔ’È ÁΔ ◊ºÒ ’Á∂ ‘È
ª ¿π√ Á≈ ¡Ê ¤Ø‡∂-Ó؇∂ «’√≈Ȫ ÁΔ ˜ÓΔÈ ÷Ø‘‰≈
È‘ƒ ÏÒ«’ ‹◊Δ» «ÓÒ÷ª ˘ √’≈Δ Ó≈Ò’Δ «Úº⁄
«Ò¡≈¿π‰≈ ˛Õ «’™«’ ‹∂’ ÍÃØÒ∂Â≈Δ «’√≈È ˘ ’‘∂◊≈
«’ ¿π√ ÁΔ ˜ÓΔÈ ÷Ø‘ Ò¬Δ ‹≈Ú∂◊Δ Âª ¿π‘ ’ÁΔ ÚΔ
ÍÃØÒ∂Â≈Δ È≈Ò «¬Â‘≈Á ’≈«¬Ó ’È Ò¬Δ ¡º◊∂ È‘ƒ
¡≈Ú∂◊≈Õ ¿π‘ ª ‘Δ ¡º◊∂ ¡≈Ú∂◊≈ ‹∂’ ¿π√ ˘ ˜ÓΔÈ
«ÓÒ‰ ÁΔ ¡≈√ ‘ØÚ∂Õ Í √≈‚∂ «¬‘ «◊¡≈È ÁΔ ⁄≈Á
«Úº⁄ ¡«◊¡≈ÈÂ≈ ÁΔ Í≥‚ ÏøÈΔ «ÎÁ∂ Ó‘ªÍπÙª ˘ «¬√
È≈Ò ’Ø¬Δ √Ø’≈ È‘ƒÕ ¿π‘ ª √ÓfiÁ∂ ‘È «’ ÒÀ«ÈÈ
È∂ ˜ÓΔÈ Á∂ ’ΩÓΔ’È Á≈ È≈¡≈ «Ò¡≈ ’∂ «√ºË∂ √‡∂‡
Î≈Ó √Ê≈«Í ’È Á≈ ÍÃØ◊≈Ó «ÁºÂ≈ √ΔÕ ‹Á«’ »√
Á∂ «¬«Â‘≈√ ÁΔ Óπ„ÒΔ √Ófi º÷‰ Ú≈Ò≈ «Ú¡’ÂΔ ÚΔ

˜ÓΔÈ Á≈ √π¡≈Ò
¡√ƒ «Íº¤∂ Á∂«÷¡≈ ˛ «’ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á∂
¡≈◊», √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ ¡Â∂ √≈ÊΔ √‡≈«ÒÈ ¡Èπ√≈ ÍÃÒ
Ø Â
∂ ≈Δ
¡Â∂ «’√≈ÈΔ Á≈ ◊·‹ØÛ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ √¯ÒÂ≈ Ò¬Δ
Ò≈˜ÓΔ ˛Õ «¬√ ÂØ∫ «ÏȪ »√ «Úº⁄ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ √¯ÒÂ≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

6

‹ÈÚΔ-B@AG

‹≈‰Á≈ ˛ «’ »√ «Úº⁄ ÷∂ÂΔ Á≈ ’≈«¬¡≈’ÒÍ (transformation) √«‘’≈Â≈ ≈‘ƒ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ
ÒÀ«ÈÈ Á∂ ˜ÓΔÈ Á∂ ’ΩÓΔ’È Á∂ È≈¡∂ Á≈ ¿πÁ∂Ù
√’≈Δ Î≈Ó Ï‰≈¿π‰≈ «ÏÒ’πÒ È‘ƒ √Δ ÏÒ«’ ‹◊Δ»
«ÓÒ÷ª ˘ √’≈Δ Ó≈Ò’Δ Â«‘ «Ò¡≈ ’∂ «’√≈Ȫ ˘
«Ú¡’ÂΔ◊ ÂΩ ”Â∂ ’πfi Ùª «‘ ÷∂ÂΔ Ò¬Δ ˜ÓΔÈ
Á∂‰≈ √ΔÕ ’≈Ó∂‚ ÒÀ«ÈÈ Ï‘π ‘Δ √ͺه ÙÏÁª «Úº⁄
’«‘øÁ∂ ‘È, ““«¬‘ (ÍÃØÒ∂Â≈Δ) √ºÂ≈ ˘ Ò≈˜ÓΔ ‘Δ («’√≈È
˘ «ÁºÂΔ ‹≈‰ Ú≈ÒΔ ˜ÓΔÈ Á≈) ¡’≈ (size) ÂÀ¡ ’È≈
‘ØÚ∂◊≈, ˜ÓΔÈΔ Úø‚ ÁΔ Δ√À‡ÒÓÀ∫‡ ’ÈΔ ‘ØÚ∂◊Δ, ‹ø◊Ò
ÁΔ ÷Ú≈ÒΔ Ò¬Δ ’≈˘È ω≈¿π‰≈ ‘ØÚ∂◊≈ ¡Â∂ ˜ÓΔÈ
Á≈ «Ú’≈√ ’È≈ ‘ØÚ∂◊≈ ¡≈«ÁÕ «¬√ ˘ ˜ÓΔÈ ÁΔ Ó≈Ò’
√‡∂‡ ¡Â∂ Ú≈‘Δ’≈ «’√≈È «Ú⁄’≈ «’√∂ «’√Ó Á∂
«Ú⁄ØÒ∂ ”Â∂ Í≈ÏøÁΔ Ò≈¿π‰Δ ‘ØÚ∂◊Δ ¡Â∂ ˜ÓΔÈ ¡º◊∂ Á∂‰
”Â∂ Í≈ÏøÁΔ Ò≈¿π‰Δ ‘ØÚ∂◊ΔÕ ÂÁ ˜ÓΔÈ Á∂‰ («’√≈È ˘)
Ï≈∂, ˜ÓΔÈ ÁΔ Ó≈Ò’Δ ¡Â∂ ͇∂Á≈Δ ÍÃÂΔ È∂Ó-’≈˘È
ÂÀ¡ ’È Á≈ ’øÓ «’√∂ ÚΔ ‘≈Ò «Úº⁄ ÈΩ’Ù≈‘ª Á∂
‘ºÊª «Úº⁄ È‘ƒ ¤º«‚¡≈ ‹≈ √’Á≈ ÏÒ«’ «¬‘ √Óπº⁄∂ »Í
«Úº⁄ ¡Â∂ ¿πμ’≈-Íπº’≈ ÷∂ÂΔ ¡Â∂ √Ê≈È’ √ØÚΔ¡Âª Á∂
‘ºÊª «Úº⁄ ‘؉≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ”” (ÒÀ«ÈÈ, ‘Ú≈Ò≈ ¿πÍØ’Â,
√¯≈ DI) ¿πμÍ «ÁºÂ∂ ‘Ú≈Ò∂ ÂØ∫ √ͺه ˛ «’ ˜ÓΔÈ
«Èº‹Δ «’√≈Ȫ ˘ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂◊ΔÕ Ì»ÓΔ «Ú’≈√ ¡Â∂ ‹ø◊Ò
ÁΔ ÷Ú≈ÒΔ Ò¬Δ ’≈˘È ω≈¬∂ ‹≈‰◊∂Õ «’√≈È ˘ «ÁºÂΔ
‹≈‰ Ú≈ÒΔ ˜ÓΔÈ Á≈ ¡≈’≈ ÂÀ¡ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «¬‘
√≈∂ ’øÓ ÍÃØÒ∂Â≈Δ √ºÂ≈ ’∂◊ΔÕ ˜ÓΔÈ ÁΔ Ó≈Ò’Δ ¡Â∂
’≈ÙÂ’≈Δ Ï≈∂ È∂Ó ’≈˘È ω≈¿π‰ Á≈ ’øÓ ÈΩ’Ù≈‘Δ
Á∂ ‘ºÊª «Úº⁄ È‘ƒ ¤º«‚¡≈ ‹≈Ú∂◊≈ ¡Â∂ «¬‘ ’øÓ ÷∂ÂΔ
‹ª √Ê≈È’ √ØÚΔ¡Âª ’È◊Δ¡ªÕ Á»√∂ √’≈ ¡Â∂
’≈ÙÂ’≈ «Ú⁄’≈ ’Ø¬Δ «Ú⁄ØÒ≈ È‘ƒ ‘ØÚ∂◊≈Õ ÙÂ
«¬‘ ‘ØÚ∂◊Δ «’ «’√≈È «¬‘ ˜ÓΔÈ Ú≈‘Δ Ò¬Δ ¡º◊∂ «’√∂
˘ È‘ƒ Á∂ √’Á≈Õ Ó≈Ò’Δ Á∂ Í«‘Ò∂ ÷≈È∂ «Úº⁄ √’≈
Á≈ È≈Ó ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬ºÊ∂ ÚΔ Â∂ ‘π‰ ÚΔ ˜ÓΔÈ ÁΔ Ó≈Ò’Δ
Á∂ Í«‘Ò∂ ÷≈È∂ «Úº⁄ √’≈ Á≈ È≈Ó ˛Õ «Î ÚΔ ÒÀ«ÈÈ
Á∂ «√˪ ÁΔ ·∂’∂Á≈Δ Á∂ ÊØ’ Á∂ ·∂’∂Á≈ «’√≈Ȫ ˘
˜ÓΔÈ Á∂‰, «¬ºÊØ∫ º’ «’ ·∂’∂ ”Â∂ Á∂‰ ˘ ÚΔ «¬È’Ò≈Ï
Ò¬Δ «Ì¡≈È’ ◊πÈ≈‘ ÓøÈÁ∂ ‘ÈÕ
«¬‘Δ È‘ƒ Ï≈ÒÙ«Ú’ ¡≈◊» «’√≈Ȫ ˘ ‹◊Δ»
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«ÓÒ÷ª ÁΔ¡ª ˜ÓΔȪ ”Â∂ ’Ï‹∂, «√ºË∂ ÂΩ ”Â∂ ’È Ò¬Δ
ÚΔ ¿πÂÙ≈«‘ ’Á∂ √ÈÕ ’≈Ó∂‚ √‡≈«ÒÈ «’√≈Ȫ ˘
‹◊Δª ”Â∂ ’Ï‹∂ ’È Á≈ ÷πºÒ≈ Â∂ ¡≈Ó √ºÁ≈ «ÁøÁ∂ ‘ÈÕ
¿π‘ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““«¬√ Ò¬Δ ¡√ƒ «’√≈Ȫ ˘, Í»∂ »√ Á∂
◊ΔÏ «’√≈Ȫ ˘ √ºÁ≈ «ÁøÁ∂ ‘ª «’ ¿π‘ «¬√ ’≈‹
(˜ÓΔȪ ”Â∂ ’Ï‹∂ Á∂) ˘ ¡≈͉∂ ‘ºÊª «Úº⁄ ÒÀ‰ ¡Â∂
¡º◊∂ ÚË‰Õ ¡√ƒ ¿π‘Ȫ ˘ √ºÁ≈ «ÁøÁ∂ ‘ª «’ ¡≈͉∂¡≈Í ˘ «¬È’Ò≈ÏΔ «’√≈È ’Ó∂‡Δ¡ª «Úº⁄ ‹ºÊ∂ÏøÁ ’Ø,
«¬‘Ȫ ’Ó∂‡Δ¡ª ≈‘ƒ Ì»ÓΔ-√πË≈ª («ÓÒ÷ª) ¡≈͉∂
’Ï‹∂ «Úº⁄ Ò˙ ¡Â∂ «ÏȪ «’√∂ ÁΔ ÓȘ»Δ Á∂ ‹ºÊ∂ÏøÁ
„ø◊ È≈Ò «¬‘Ȫ ”Â∂ ÷∂ÂΔ ’ØÕ”” (‹Ø˜∂Î √‡≈«ÒÈ,
⁄؉ÚΔ¡ª «Ò÷ª, √¯≈ G@) Í «¬ºÊØ∫ Á∂ «√˪ Á∂
¡ø«È¡ª ˘ ’Ω‰ √Ófi≈Ú∂Õ «¬‘ ÂºÊ ˛ «’ Ï≈ÒÙ«Ú’ª È∂
˜ÓΔÈ «’√≈Ȫ «Úº⁄ Úø‚Δ √ΔÕ

«’√≈ÈΔ ¡Â∂ ‡≈‡√’Δ
‡≈‡√’Δ ¡≈Ó ’’∂ ¡≈͉∂ √Ê≈¬Δ «¬È’Ò≈Ï
Á∂ «√ËªÂ Ò¬Δ ‹≈«‰¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ √Ê≈¬Δ «¬È’Ò≈Ï
Á≈ «√˪ ’Δ ˛Õ ‡≈‡√’Δ »√ Á∂ «Í¤Û∂Ú∫∂ ¡Â∂ ÍÃÒ
Ø Â
∂ ≈Δ
Á∂ »√Δ Ú√Ø∫ Á∂ ÿº‡«◊‰ÂΔ Á∂ ¡Ë≈ ÂØ∫ Ùπ» ’«Á¡ª
’«‘øÁ≈ √Δ «’ »√ «Úº⁄ ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¬È’Ò≈Ï Á≈ ¡≈¿π‰≈
¡Â∂ «‡’∂ «‘‰≈ ÍÃØÒ∂Â≈Δ Á∂ «¬Â‘≈ÁΔ¡ª ”Â∂ «ÈÌ
’Á≈ ˛Õ ‡≈‡√’Δ »√Δ ÍÃØÒ∂Â≈Δ Á∂ «¬Â‘≈ÁΔ Ô»ÍΔ
ÍÃØÒ∂Â≈Δ «Úº⁄ Ì≈ÒÁ≈ √ΔÕ «¬√ ’’∂ ¿π√ Á≈ Ӻ √Δ
«’ ‹∂’ «Ú’√ Á∂Ùª Á≈ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ’¬Δ Á∂Ùª «Úº⁄
«¬º’Ø √Óª-’≈Ò «Úº⁄ «¬È’Ò≈Ï ’Á≈ ˛ ª »√ √Ó∂Â
«¬‘ «¬È’Ò≈Ï √Ê≈¬Δ ÂΩ ”Â∂ «‡’≈¿» ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬√ ˘
¿π‘ √Ê≈¬Δ «¬È’Ò≈Ï Á≈ È≈Ó «ÁøÁ≈ √ΔÕ ¿π‘ »√ ÂØ∫
Ï≈‘ ª «¬Â‘≈ÁΔ Ì≈ÒÁ≈ √Δ Í »√Δ ÍÃØÒ∂Â≈Δ Á∂ Á∂Ù
¡øÁÒ∂ √Ì ÂØ∫ Úº‚∂ «¬Â‘≈ÁΔ «’√≈ÈΔ ˘ Ș¡øÁ≈‹
’Á≈ √Δ ¡Â∂ «’√≈ÈΔ Á∂ «¬È’Ò≈ÏΔ ØÒ ˘ È’≈Á≈
√ΔÕ ‡≈‡√’Δ Á∂ ’π≈‘∂ ÁΔ ‹Û∑ ÎÛ«Á¡ª √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ
È∂ «’‘≈ √Δ, ““‡≈‡√’Δ ÁΔ Óπ÷
º ˆÒÂΔ ˛ «’ ¿π‘ ‹Ó‘»Δ
«¬È’Ò≈Ï ¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ «¬È’Ò≈Ï Á∂ ÍÛ≈Úª Á∂
¡øÂ ˘ È‘ƒ √ÓfiÁ≈Õ””
‡≈‡√’Δ Á∂ ¿πÒ‡ √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ ¡Â∂ √‡≈«ÒÈ
«’√≈ÈΔ Á∂ ‹Ó‘»Δ «¬È’Ò≈Ï «Úº⁄ «¬È’Ò≈ÏΔ ØÒ ˘
Ï≈÷»ÏΔ √ÓfiÁ∂ √ÈÕ √‡≈«ÒÈ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““Ù«‘ª ¡Â∂
7

‹ÈÚΔ-B@AG

«Í≥‚ª Á∂ «’ÂΔ ÒØ’ («’√≈È) √ºÂ≈ Ò¬Δ «’√ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â
’Á∂ ‘È, ÏπÔ»¡≈‹Δ ÁΔ ‹ª ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ, ¿π‘ «’√ ÁΔ
«˜Ú Ï‰Á∂ ‘È, ÏπÔ»¡≈‹Δ Á∂ ‹ª ÍÃÒ
Ø Â
∂ ≈Δ Á∂, «¬√”Â∂
«¬È’Ò≈Ï ÁΔ √¯ÒÂ≈ ¡Â∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ Â≈È≈Ù≈‘Δ ÁΔ
√«ÊÂ≈ «ÈÌ ’ÁΔ ˛Õ”” (√‡≈«ÒÈ, ¡’» Ï 
«¬È’Ò≈Ï ¡Â∂ ’«Ó¿»«È√‡ª Á∂ Á≈¡-Í∂⁄) ‘Ø ¡º◊∂
√‡≈«ÒÈ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ Â≈È≈Ù≈‘Δ ÍÃØÒ∂Â≈Δ
¡Â∂ «’√≈ÈΔ Á∂ «’ÂΔ ÒØ’ª Á≈ ‹Ó≈ÂΔ ◊·‹ØÛ ˛,
«‹√ Á≈ ¿πÁ∂Ù √Ó≈‹Ú≈Á ÁΔ ¡ø«ÂÓ «‹ºÂ Ò¬Δ √Ó≈¬∂
Á≈ Â÷Â≈ ÍÒ‡‰≈ ˛, ¡Â∂ ‹Ø «¬√ Ù ”Â∂ ˛ «’ «¬√
◊·‹ØÛ ÁΔ ≈‘ Á√≈Ú≈ Ù’ÂΔ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ‘ØÚ∂◊≈Õ””
(√‡≈«ÒÈ, ‘Ú≈Ò≈ ¿πÍØ’Â) ÍÃø» ‡≈‡√’Δ Á∂ “√Ê≈¬Δ
«¬È’Ò≈Ï” Á≈ «ÚÙÒ∂Ù‰ ¡Â∂ «¬√ ÁΔ ÒÀ«ÈÈ ÁΔ
ÍÃØÒ∂Â≈Δ «‚’‡∂‡«ÙÍ È≈Ò ÂπÒÈ≈ ’«Á¡ª, √≈ÊΔ
√‡≈«ÒÈ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““‡≈‡√’Δ Á∂ √Ê≈¬Δ «¬È’Ò≈Ï
¡Â∂ ÒÀ«ÈÈ ÁΔ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ «‚’‡∂‡«ÙÍ ÁΔ Ë≈È≈
«Ú⁄’≈ Ï‘π ں‚≈ Í≈Û≈ ˛Õ””
ó ÒÀ«ÈÈ ÍÃØÒ∂Â≈Δ «‚’‡∂‡«ÙÍ Á≈ ¡Ë≈
ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂ «’√≈ÈΔ Á∂ «’ÂΔ¡ª «Ú⁄’≈ ◊·‹ØÛ
ÁΔ ◊ºÒ ’Á∂ ‘È, ‹Á«’ ‡≈‡√’Δ “ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡◊Ú≈˘
Á√Â∂” ¡Â∂ “«’√≈ÈΔ ÁΔ «ÚÙ≈Ò ÒØ’≈¬Δ” «Ú⁄’≈
ÁπÙÓ‰≈È≈ ‡’≈¡ Á∂÷Á≈ ˛Õ
ó ÒÀ«ÈÈ ´º‡Δ-Íπº‡Δ «’ÂΔ ‹ÈÂ≈ ÁΔ ÍÃØÒ∂Â≈Δ
ÚºÒ∫Ø ¡◊Ú≈¬Δ ÁΔ ◊ºÒ ’Á∂ ‘È ‹Á«’ ‡≈‡√’Δ «Í¤Û∂
Á∂Ù «Úº⁄ Ú√Ø∫ Á∂ Ì≈Δ Ï‘πÓ «’√≈ÈΔ ¡Â∂ Ó˜Á»
√’≈ ÁΔ Íπ‹ΔÙÈ «Úº⁄ ¡øÂ-«ÚØË Á∂÷Á≈ ˛Õ
ó ÒÀ«ÈÈ ¡Èπ√≈ »√Δ «¬È’Ò≈Ï ¡≈Í‰Δ Ù’ÂΔ
Óπº÷ ÂΩ ”Â∂ »√ Á∂ Ó˜Á»ª ¡Â∂ «’√≈Ȫ ÂØ∫ ÒÀ∫Á≈ ˛Õ
‡≈‡√’Δ ¡Èπ√≈ «¬√ (»√Δ «¬È’Ò≈Ï) Ò¬Δ ÒØÛƒÁΔ
Â≈’ «√Î √ø√≈ ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¬È’Ò≈Ï Á∂ ‰÷∂Â
«Úº⁄ Ò¬Δ ‹≈ √’ÁΔ ˛Õ (√‡≈«ÒÈ, ÒÀ«ÈÈÚ≈Á ÁΔ¡ª
√Óº«√¡≈Úª, √¯≈ ABF-ABG) «¬√ Â∑ª «’√≈ÈΔ ÍÃÂΔ
Úº¬Δ¬∂ Á∂ √π¡≈Ò ”Â∂ √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ ¡Â∂ ‡≈‡√’Δ ÁΔ¡ª
Íπ‹ΔÙȪ ˘ √ͺه »Í «Úº⁄ »ÍÓ≈È ’ΔÂ≈Õ √≈ÊΔ
√‡≈«ÒÈ È∂ «¬‘ «ÚÙÒ∂Ù‰ ‡≈‡√’Δ ÁΔ «Ò÷ «Úº⁄Ø∫
ÒøÓ∂ ‘Ú≈Ò∂ Á∂‰ ¿πÍø ’ΔÂ≈ ˛Õ ÒÀ«ÈÈ È∂ ‡≈‡√’Δ
ÁΔ «’√≈ÈΔ ÍÃÂΔ Íπ‹ΔÙÈ ˘ √Ó≈¬∂Á≈Δ ÁΔ ÓºÁÁ ’È
Ú≈ÒΔ ◊Á≈«È¡≈ ˛, ““‡≈‡√’Δ ¡ÓÒ «Úº⁄ »√ «Úº⁄
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¿πÁ≈Ú≈ÁΔ ≈‹ÈΔÂ’ª ÁΔ ÓºÁÁ ’ «‘≈ ˛ ‹Ø √ÓfiÁ∂
‘È «’ «’√≈ÈΔ Á∂ ØÒ ÂØ∫ «¬È’≈ ’È Á≈ ¡Ê
«’√≈ÈΔ ˘ «¬È’Ò≈Ï ÂØ∫ ¿πÌ≈È ÂØ∫ «¬È’≈ ’È≈
˛Õ”” (ÒÀ«ÈÈ, √Ó»‘ «Ò÷ª, «‹ÒÁ AH, √¯≈ CAH)
¿πÍØ’Â Ú‰È ÂØ∫ √ͺه ˛ «’ Ï≈ÒÙ«Ú’ ¡≈◊»,
ÒÀ«ÈÈ ¡Â∂ √‡≈«ÒÈ È≈ ’∂ÚÒ «’√≈ÈΔ Á∂ ØÒ ”Â∂ ˜Ø
«ÁøÁ∂ √È ÏÒ«’ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ √¯ÒÂ≈ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ¡Â∂
«’√≈ÈΔ Á∂ ◊·‹ØÛ ”Â∂ «ÈÌ ÓøÈÁ∂ √ÈÕ «¬√ Á∂ ¿πÒ‡
‡≈‡√’Δ «’√≈ÈΔ Á∂ «¬È’Ò≈ÏΔ ØÒ ˘ ÁÁ≈ √Δ ÏÒ«’
«¬√ Á∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ È≈Ò “¡øÂ-«ÚØ˪” ¡Â∂ ÁπÙÓ‰≈È≈
‡’≈¡ Á∂÷Á≈ √ΔÕ ¡º‹ ÚΔ «‹‘Û∂ ÒØ’ «’√≈ÈΔ Á∂
«¬È’Ò≈Ï «Úº⁄ ØÒ ˘ È’≈Á∂ ‹ª ¤π«‡¡≈™Á∂ ‘È,
¿π‘ ¡≈͉∂ ¡≈Í ˘ ’πfi ÚΔ ’«‘‰, ’Ø¬Δ ÚΔ ÒÏ≈Á≈
Í≈¬Δ º÷‰, ’Ø¬Δ ÚΔ Îº‡≈ Ò≈¬Δ º÷‰, ¿π‘ ¡≈͉∂ ºÂ
«Úº⁄ ÒÀ«ÈÈ-√‡≈«ÒÈ Á∂ È‘ƒ ÏÒ«’ ‡≈‡√’Δ Á∂
ÍÀØ’≈ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ «Úº⁄Ø∫ ’πfi ‹≈‘≈ ‡≈‡√’ΔÚ≈ÁΔ¬∂
‘È ¡Â∂ ’πfi ´’Ú∂∫ ‡≈‡√’ΔÚ≈ÁΔ¬∂ ‘ÈÕ
«¬‘ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á≈ Úº‚≈ √Ï’ ˛Õ

fiÏ∂ÒÚ≈ÒΔ (Óπ’Â√) «Ú÷∂ È≈‡’ Ó∂Ò≈
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈, «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È,
Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È, ÍΔ.¡À√.Ô». ¡Â∂ Ï≈Ï≈ ‹ΔÚÈ «√øÿ
Ô»Ê ’ÒºÏ ÚºÒØ∫ BE Á√øÏ ˘ «Í≥‚ fiÏ∂ÒÚ≈ÒΔ (Óπ’Â√)
«Ú÷∂ Í«‘Ò≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √º«Ì¡≈⁄≈’ È≈‡’ Ó∂Ò≈
’Ú≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «‹√ «Úº⁄ «Í≥‚ Ú≈√Δ¡ª ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈
«¬Ò≈’∂ Ì ÂØ∫ AB@@ ÂØ∫ ÚºË ÒØ’ª È∂ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ
È∂ÂΔ ÊΔ¬∂‡ ◊πºÍ ÚºÒØ∫ ¤Ø‡Δ «’√≈ÈΔ Á∂ √ø’‡ ˘ Í∂Ù
’Á≈ È≈‡’ “«Ó‹≈”, “«¬‘ ’∂‘Δ πºÂ ¡≈¬Δ” ¡Â∂ «’ÂΔ
ÊΔ¬∂‡ ÚºÒØ∫ «Ú¡ø◊Ó¬Δ È≈‡’ “¡√ƒ Ϻ⁄∂ È‘ƒ ‘ª” Í∂Ù
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬È’Ò≈ÏΔ ◊≈«¬’ ‹◊√Δ ‹ΔÁ≈ È∂
«¬È’Ò≈ÏΔ ◊Δ ¡Â∂ ÏØÒΔ¡ª Í∂Ù ’ΔÂΔ¡ªÕ
√‡∂‹ √ø⁄≈Ò’ ÁΔ Ì»«Ó’≈ ‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. Á∂ ¡≈◊»
‹√«ÚøÁ fiÏ∂ÒÚ≈ÒΔ È∂ «ÈÌ≈¬ΔÕ Óπº÷ ÏπÒ≈∂ Á∂ ÂΩ ”Â∂
Íπº‹∂ ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È «‹øÁ «√øÿ È∂ √øÏØËÈ
’ΔÂ≈Õ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ √»Ï≈¬Δ ¡≈◊» Óø◊≈ ¡≈˜≈Á
È∂ H ‹ÈÚΔ B@AG ˘ ÈΩ‹Ú≈Ȫ ˘ ‘π√ÀÈΔÚ≈Ò∂ «Ú÷∂
’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ÍÃØ◊≈Ó ¡Â∂ Ì◊ «√øÿ ÁΔ √Ó≈Ë ”Â∂ √‘πø
¸º’‰ Ò¬Δ ‹≈‰ Ú≈√Â∂ ¡ÍΔÒ ’ΔÂΔÕ
8

‹ÈÚΔ-B@AG

È؇ÏøÁΔ : ÍÃÌ≈Ú, Á≈¡Ú∂ Â∂ ’≈È
H ÈÚøÏ ÁΔ ≈ ˘ Á∂Ù Á∂ ÍÃË≈È ÓøÂΔ È«øÁ
ÓØÁΔ È∂ È؇ ÏøÁ ’È Á≈ ‘π’Ó ⁄≈Û «ÁºÂ≈Õ «¬√ ‘π’Ó
È≈Ò Á≈¡Ú≈ ’ΔÂ≈ «’ ¡√ƒ ’≈Ò≈ ËÈ ÷ÂÓ ’ Á∂Úª◊∂,
«ÌzÙ⁄≈⁄≈ ÏøÁ ‘Ø ‹≈Ú∂◊≈ ¡ºÂÚ≈Á ”Â∂ Ø’ Òº◊∂◊ΔÕ
«¬√ È≈Ò Á∂Ù «Úº⁄Ø∫ ¡ºÂÚ≈Á Â∂ È’√ÒÚ≈Á Á≈ ÷≈ÂÓ≈
‘Ø ‹≈Ú∂◊≈Õ ¡÷Δ Á≈¡Ú≈ ¡≈¿π‰≈ Ùπ» ‘Ø «◊¡≈ «’
«¬‘ ’ÁÓ È◊ÁΔ Ìπ◊Â≈È ÿ‡≈¿π‰ Ò¬Δ Â∂ ’ÀÙÒÀμ√
Ìπ◊Â≈È ÚË≈¿π‰ Ò¬Δ ’ÁÓ ˛Õ «¬√ ”Â∂ ‹ÁØ∫ Á∂Ù «Úº⁄
«ÚØË ÚËÁ≈ «◊¡≈, √ø√Á «Úº⁄ ΩÒ≈ ÍÀ∫Á≈ «◊¡≈ ª
¿π√ È∂ «’‘≈ «’ «¬‘ ≈Ù‡Ú≈ÁΔ ’ÁÓ ˛ Â∂ «¬√ Á∂
«ÚØË «Úº⁄ ÷ÛÈ Ú≈Ò∂ Á∂Ù ËÃØ‘Δ ‘ÈÕ ¡π‰ ‹∂ÂÒΔ È∂
«’‘≈ «’ Á∂Ù ÷πÙ‘≈Ò ‘ØÚ∂◊≈, «’√∂ ˘ ’Ø¬Δ √Óº«√¡≈
È‘ƒ ¡≈Ú∂◊ΔÕ
¡≈˙ ¡≈ͪ «Ú⁄≈ ’Δ¬∂ «’ ÓØÁΔ Â∂ ‹∂ÂÒΔ Á∂
Á≈¡«Ú¡ª ÁΔ ’Δ √º⁄≈¬Δ ˛ Â∂ «¬√ Á∂ ’Δ ’≈È ‘È?
ÓØÁΔ Á∂ «¬√ ÎÀ√Ò∂ È≈Ò ÒØ’ª Ò¬Δ È؇ ÂÏÁΔÒ ’È Â∂
ÈÚ∂∫ È؇ ÒÀ‰ ÁΔ √Óº«√¡≈ ¡≈ ◊¬ΔÕ ÏÀ∫’ª Â∂ ¬∂.‡Δ.¡ÀÓª
¡º◊∂ ÒøÓΔ¡ª-ÒøÓΔ¡ª Ò≈¬ΔȪ Òº◊ ◊¬Δ¡ªÕ Áπ’≈Ȫ ÂØ∫
ÿ∂¨ √Ó≈È «ÓÒ‰≈ ÏøÁ ‘Ø «◊¡≈Õ «ÏÓ≈ª Á≈ ’جΔ
«¬Ò≈˜ È‘ƒ, «Ú¡≈‘ Ò¬Δ ÍÀ√∂ È‘ƒ, A@@ ÂØ∫ ¿πμÍ ÒØ’
È؇ÏøÁΔ ’’∂ Ó ◊¬∂Õ ¬∂.ÏΔ.ÍΔ. «È¿»˜ ⁄ÀÈÒ ¡Èπ√≈
Ïø◊≈Ò «Úº⁄ ⁄≈‘ Á∂ Ï≈ˆª Á∂ Ó˜Á» ÂÈ÷≈‘ È≈ «ÓÒ‰
’≈È ÍºÂ∂ ÷≈ ’∂ «˜øÁ◊Δ «‹¿π‰ Ò¬Δ Ó˜Ï» ‘Ø ◊¬∂Õ
’Ï≈«¬ÒΔ ÒØ’ª ÁΔ √«ÊÂΔ ‘Ø ÚΔ ’√»ÂΔ Ï‰ ◊¬Δ,
«‹‘Ȫ ’ØÒ ÷≈Â∂ ‘Δ È‘ƒ, ¿π‘ ‘π‰ ’Δ ’È «’™«’
¿π‘Ȫ ’ØÒ ıÏ Ò∂‡ Í‘πø⁄ΔÕ ’≈ØÏ≈ ·ºÍ ‘Ø ◊¬∂Õ Ï˜≈ª
«Úº⁄ ÓøÁΔ ¡≈ ◊¬Δ, ¤Ø‡≈ Áπ’≈ÈÁ≈, ÚÍ≈Δ, «’√≈È,
Ó˜Á» √Ì Î√∂-Î√∂ Ó«‘√»√ ’È Òº◊∂Õ «’√≈Ȫ ÁΔ¡ª
«‹‰√ª Á∂ Ì≈¡ «‚º◊ ◊¬∂ Â∂ Ó˜Á»ª ˘ Ó˜Á»Δ È≈
«ÓÒΔÕ ‚≈«¬Óø‚ Ú’ª ”Â∂ ’«‘ Ì≈Δ √ΔÕ B@,@@@
Ó˜Á» ÈΩ’Δ ÂØ∫ ‘‡≈ «ÁºÂ∂ ◊¬∂Õ ÈÚƒ «ÁºÒΔ «Úº⁄
A@,@@@ Ó˜Á» ÈΩ’Δ ÂØ∫ ‘ºÊ ËØ ÏÀ·∂ Â∂ ¿π‘Ȫ ˘ ÈΩ’Δ
ÂØ∫ ‘‡≈ «ÁºÂ≈Õ √ÀμÒ ÎØȪ ÁΔ «Ú’Δ D@% Â∂ Ó≈»ÂΔ
’≈ª ÁΔ «Ú’Δ B@% ÿ‡ ◊¬ΔÕ Ó»‚Δ˜ È∂ Ì≈ ÁΔ
∂«‡ø◊ Á ÚË≈¿π‰ ÂØ∫ «¬È’≈ ’ «ÁºÂ≈Õ ¡ÓΔ’È
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¡ıÏ≈ª È∂ ‹Δ.‚Δ.ÍΔ. «¬º’ ÍÃÂΔÙÂ, √≈Ï’≈ ÍÃË≈È
ÓøÂΔ ‚≈. ÓÈÓØ‘È «√øÿ È∂ B ÍÃÂΔÙ Â∂ √‡À∫‚‚
¡À∫‚ Íπ¡˜ ∂«‡ø◊ ¬∂‹ø√Δ È∂ «¬º’ ÍÃÂΔÙ º’ ÿ‡‰
Á≈ ¡øÁ≈‹≈ Ò≈«¬¡≈Õ «¬º’ ÍÃÂΔÙ ÿ‡‰ Á≈ ÓÂÒÏ
Ó≈‘ª ÚºÒØ∫ «¬º’ ’ØÛ ÈΩ’Δ ÂØ∫ ‘ºÊ Ë؉ Á∂ Ï≈Ï ‘ÀÕ
ÒØ’ª «Úº⁄ ‚ Â∂ √«‘Ó Á≈ Ó≈‘ΩÒ Ï‰ «◊¡≈Õ
ÓØÁΔ Â∂ ‹∂ÂÒΔ È∂ «‹‘Û∂ Á≈¡Ú∂ ’ΔÂ∂ ¿π‘Ȫ «Úº⁄
Í«‘Ò≈ Á≈¡Ú≈ «’ ’≈Ò≈ ËÈ Ú≈«Í√ ÒÀ ’∂ ¡≈Úª◊∂Õ
’≈Ò∂ ËÈ ÂØ∫ ÓÂÒÏ ‘πøÁ≈ ˛ «’ ¿π‘ ’øÓ Â∂ ’≈ØÏ≈
«‹‘Û≈ √’≈ ÁΔ «È◊∑≈ ÂØ∫ Í∂ ‘ØÚ∂ Â∂ ‡À’√ ⁄ØΔ ’È
Ò¬Δ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ‘ØÚ∂Õ √≈∂ ’≈Ò∂ ËÈ Á≈ ’ø√Δ «Úº⁄
«√Î F ÍÃÂΔÙ ωÁ≈ ˛Õ «‹√ ”Â∂ ÓØÁΔ Á∂ √≈∂ Á≈¡Ú∂
÷Û∂ ‘È, Á»√∂ ID% ’≈Ò∂ ËÈ Ï≈∂ ÓØÁΔ È∂ ¸ºÍ Úº‡ º÷Δ
˛Õ ÓØÁΔ È∂ «’‘≈ √Δ «’ «ÚÁ∂ÙΔ ÏÀ∫’ª «Úº⁄ ‹Óª ’≈Ò≈
ËÈ Ì≈ «Úº⁄ Ú≈Í√ ÒÀ ’∂ ¡≈Úª◊≈, ¿π√ Ï≈∂ ÓØÁΔ
¸ºÍ ˛Õ √«Ú√ ÏÀ∫’ È∂ B@A@ «Úº⁄ «’‘≈ √Δ «’ Ì≈ÂΔ¡ª
Á≈ IB.BE «ÏÒΔ¡È ‚≈Ò ˛, ¿π√ ˘ «Ò¡≈¿π‰ ÁΔ
’Ø«ÙÙ È‘ƒ ’ΔÂΔÕ ¿π‘Ȫ Ïø«Á¡ª Á∂ È≈Ó ‹ÈÂ’ È‘ƒ
’ΔÂ∂ «‹‘Ȫ Á∂ È≈Ó √«Ú√ ÏÀ∫’ È∂ «ÁºÂ∂Õ Í ‹ÈÂ’
ÚΔ «’Ú∂∫ ’Á≈ «’™«’ ¿π√ «Úº⁄ «¬√ Á∂ ¡≈Í«‰¡ª Á∂
‘Δ È≈Ó ‘ÈÕ «Ú’ΔÒΔ’√ Á∂ ÷π Ò ≈«√¡ª Óπ  ≈Ï’
¡≈.¡À√.¡À√. Óπ÷Δ ÓØ‘È Ì≈◊ÚÂ, ¡‚Ú≈ÈΔ, ¡‚≈ÈΔ,
¡øÏ≈ÈΔ, ‹∂ÂÒΔ ¡≈«Á Á∂ ¡Ϫ-÷Ϫ πͬ∂ «¬È∑ª
÷≈«Â¡ª ”⁄ ‹Ó∑ª ‘ÈÕ Δ¡Ò «¬√‡∂‡ «Úº⁄ CD ÍÃÂΔÙÂ
’≈Ò≈ ËÈ ‹Ó∑≈ ˛Õ Δ¡Ò «¬√‡∂‡ Á≈ ’≈ØÏ≈ Ì≈Â
«Úº⁄ Ï‘π ں‚≈ ˛Õ «¬√ ÂØ∫ «ÏȪ Ù∂¡ Ó≈’Δ‡ Â∂ ¿π√
«Úº⁄ ¡≈ «‘≈ «ÚÁ∂ÙΔ Í»ø‹Δ «ÈÚ∂Ù ’≈Ò∂ ËÈ Á≈ Úº‚≈
√Ø ˛Õ «ÚÁ∂ÙΔ Â∂ Á∂√Δ ’øÍÈΔ¡ª Á∂ ’≈ØÏ≈ Â∂
«‘º√∂Á≈Δ¡ª «¬ºÊ∂ ÷ΔÁΔ¡ª Ú∂⁄Δ¡ª ‹ªÁΔ¡ª ‘ÈÕ ÓØÁΔ
È∂ ¡≈͉∂ ÏØÒ‰ Á∂ Ú∂◊ «Úº⁄ «¬º’ «ÁÈ Ù∂¡ Ó≈’Δ‡
«Úº⁄ ’ÀÍΔ‡Ò ◊∂Ș ”Â∂ ‡À’√ Ò≈¿π‰ ÁΔ ◊ºÒ ’‘Δ Âª
Ù∂¡ Ï≈˜≈ ”⁄ «◊≈Ú‡ Á‹ ’ΔÂΔ ◊¬Δ Â∂ Á»√∂
«ÁÈ ‹∂ÂÒΔ È∂ «Ï¡≈È Ú≈«Í√ ÒÀ «Ò¡≈Õ Ì≈ ¡øÁ
Úº‚≈ ’≈ØÏ≈ ‘Ú≈Ò≈ Á≈ ’≈ØÏ≈ ˛Õ «ÈºÂ «Á‘≈ÛΔ
«√¡≈√Δ ¡≈◊»¡ª Á≈ ÁπÏ≈¬Δ ÂπÈ≈ ‘Ú≈Ò≈ ≈‘ƒ ¡≈͉≈
9

‹ÈÚΔ-B@AG

ÍÀ√≈ ʪ «√ ’È ÁΔ¡ª ıÏª √≈‘Ó‰∂ ¡≈™ÁΔ¡ª
«‘øÁΔ¡ª ‘ÈÕ ÍÈ≈Ó≈ Í∂Í Á≈ ÿπ‡≈Ò≈ «¬‘Δ √ΔÕ ÓØÁΔ
Á≈ Á»√≈ Á≈¡Ú≈ √Δ «’ «ÌzÙ‡≈⁄≈ ÏøÁ ‘Ø ‹≈Ú∂◊≈,
ÍÃø» «¬‘ ÚΔ fi»· ‘Δ ˛Õ È≈¬Δ‹ΔΔ¡≈ «‹‘Û≈ H@ ÍÃÂΔÙÂ
’ÀÙÒÀμ√ ˛, ¿π√ Á≈ «ÌzÙ‡≈⁄≈ «¬ø‚À’√ «Úº⁄ ACH Úª
ÈøÏ ˛, ÓÂÒÏ ’ÀÙÒÀμ√ Â∂ «ÌzÙ‡≈⁄≈ Á≈ ’Ø¬Δ Ó∂Ò ‘Δ
È‘ƒÕ ⁄≈‘∂ √≈≈ Ì≈ «‚˜Δ‡Ò ‘Ø ‹≈Ú∂, «ÌzÙ‡≈⁄≈
ÁΔ ‹Û «¬ºÊ∂ È‘ƒ ˛Õ È؇ÏøÁΔ ÚºÒ ’ÁÓ ÚË≈¿π‰ ”Â∂
¿πÒ‡≈ «¬‘ ‘Ø«¬¡≈ «’ ’ø√Δ ÁΔ ÏÒÀ’ Ùπ» ‘Ø ◊¬ΔÕ
ÓÀÈ∂‹ª È∂ «ÙÚ ÒÀ ’∂ È؇ Ú‡≈¿π‰∂ Ùπ» ’ «ÁºÂ∂Õ
Ó‹Ï»È √’≈ ˘ E@% ‡À’√ Â∂ E@% Óπ¡≈ÎΔ ÁΔ √’ΔÓ
Ùπ» ’ÈΔ Í¬ΔÕ ÂΔ√≈ Á≈¡Ú≈ «’ «¬√ È≈Ò ¡ºÂÚ≈Á
÷ÂÓ ‘Ø ‹≈Ú∂◊≈, «¬‘ ÚΔ ◊Ò ˛ «’™«’ ¡ºÂÚ≈Á Á≈
’≈È Âª ’Ø¬Δ ‘Ø ˛ Â∂ Ø’‰ Á≈ „ø◊ ‘Ø ¡Í‰≈«¬¡≈
‹≈ «‘≈ ˛Õ H ÈÚøÏ ÂØ∫ ’πfi «ÁÈ Ï≈¡Á ‘Δ ’ÙÓΔ
«Úº⁄ Á«‘ÙÂ◊Áª ÂØ∫ ÈÚƒ ’ø√Δ «È’ÒΔÕ ¿π‘Ȫ ’ØÒ
¿πÁØ∫ πͬ∂ «ÓÒ∂ ‹ÁØ∫ ÒØ’ª ’ØÒ ¡‹∂ È‘ƒ ¡≈¬∂ √ΔÕ √’≈
È∂ Á≈¡Ú≈ ’ΔÂ≈ «’ ’ÀÙÒÀμ√ Ì≈ ω≈¿π‰ ÚºÒ ’ÁÓ
‘ÈÕ «‚˜Δ‡Ò Í∂ÓÀ∫‡ Ùπ» ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛, «¬√ È≈Ò
‡À’√ ’πÒÀ’ÙÈ ÚË∂◊ΔÕ Ì≈ ¡‹∂ ¡Ë-‹◊Δ» ÁΩ
«Úº⁄Ø∫ ◊π‹ «‘≈ ˛Õ ¡ÈÍÛ∑ª ÁΔ ’Â≈ ÒøÓΔ ˛Õ «√Î
AE% ÒØ’ª ’ØÒ √Ó≈‡ ÎØÈ ‘ÈÕ Ï‘π √≈∂ ÒØ’ª Á∂
ÏÀ∫’ª «Úº⁄ ÷≈Â∂ È‘ƒÕ B% ÒØ’ «‚˜Δ‡Ò ÒÀ‰-Á∂‰ ’Á∂
‘È, IH% È◊ÁΔ ”Â∂ «ÈÌ ‘ÈÕ Ì≈ Á∂ H@% ÒØ’
B@% πͬ∂ Â∂ ◊π‹≈≈ ’Á∂ ‘ÈÕ ¤Ø‡∂ ’≈ØÏ≈Δ Â∂
Áπ’≈ÈÁ≈ ’πºÒ ‡À’√ ⁄ØΔ Á≈ F% ⁄ØΔ ’Á∂ ‘È ‹Á«’
IF% ⁄ØΔ ¿π‘ ’Á∂ ‘È, «‹‘Ȫ Á≈ ’≈ØÏ≈ «‹¡≈Á≈
’ÀÙÒÀμ√ ˛Õ «¬ø‚Δ¡È ¡À’√ÍÃÀ√ ÓπÂ≈«Ï’ A ’ØÛ ⁄Àμ’
Ï≈™√ Á∂ ’∂√ Ì≈ «Úº⁄ ⁄ºÒ ‘∂ ‘ÈÕ «Í¤Ò∂ √Ó∂∫ CB
Òº÷ ÏÀ∫’ ÷≈Â∂ ˛’ ‘Ø ◊¬∂Õ ÒØ’ª Á∂ ÏÀ∫’ª «Úº⁄Ø∫ ÍÀ√∂ ¿πμ‚
‹ªÁ∂ ‘ÈÕ «¬√ È≈Ò ‘∂≈Î∂Δ ÚË‰Δ ˛Õ «⁄º‡ Îø‚
’øÍÈΔ¡ª «‹‘ÛΔ¡ª ÒØ’ª È≈Ò ·º◊Δ¡ª Ó≈ÁΔ¡ª ‘È,
ÒØ’ª ˘ ÷≈ÒΔ ⁄Àμ’ Á∂ «ÁøÁΔ¡ª ‘È Â∂ Ï≈¡Á «Úº⁄ ÍÂ≈
⁄ÒÁ≈ ˛ «’ ÷≈Â∂ «Úº⁄ ª ’πfi ÚΔ È‘ƒ ˛Õ ⁄ΩÊ≈ Á≈¡Ú≈
˛ «’ «¬‘ ’πfi «⁄ ÁΔ √Óº«√¡≈ ˛Õ Í«‘Òª √’≈ È∂
«’‘≈ «’ B ‘ÎÂ∂, «Î «ÂøÈ, «Î E@ «ÁÈ Â∂ ‘π‰ «¬‘
ÚΔ Í»∂ ‘Ø ◊¬∂ Â∂ √Óº«√¡≈ ¿πÚ∂∫ ÁΔ ¿πÚ∂∫ ˛Õ Ï»‘∂ ¡≈¬Δ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

‹øfi «ÚøÈØ ’πÛΔ Á∂ ’øÈÕ È؇ÏøÁΔ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ «Ò¡≈
ÍÃø» ‘π‰ ÈÚ∂∫ È؇ È‘ƒ ‘ÈÕ ÚÀÈ‹»¬∂Ò≈ «Úº⁄ «¬º’ √Ω Á≈
È؇ ÏøÁ ’ΔÂ≈, ÒØ’ª ˘ √Óº«√¡≈ ¡≈¬Δ, ÒØ’ √Û’ª ”Â∂
¡≈ ◊¬∂Õ ÍπÒΔ√ ◊ØÒΔ È≈Ò C ÏøÁ∂ Ó≈∂ ◊¬∂ ª ÂπøÂ
ÎÀ√Ò≈ Ú≈Í√ ÒÀ «Ò¡≈Õ ÍÃø» «¬√ Â≈È≈Ù≈‘ ˘ ÓÈπº÷ ÁΔ
’Ø¬Δ «¯’ È‘ƒÕ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. ÓπÂ≈«Ï’ E@@ Á∂ È؇
DG.H%, A@@@ Á∂ È؇ CH.F ÍÃÂΔÙ ωÁ∂ ‘È, ÓÂÒÏ
’πºÒ ’ø√Δ Á≈ HF ÍÃÂΔÙÂÕ «Î Ï≈’Δ ’ø√Δ È≈Ò ’øÓ
«’Ú∂∫ ⁄ºÒ∂◊≈Õ ‘π‰ º’ È؇ª Á≈ «√Î D@% «‘º√≈ ‘Δ
¤«Í¡≈ ˛Õ ‘π‰ √’≈ ¡ÀÈΔ ’≈‘ÒΔ ‘Ø¬Δ Í¬Δ ˛ «’
’ø√Δ «’√ ÂØ∫ ¤ÍÚ≈¿π‰Δ ˛, «’√ ÂØ∫ È‘ƒ, «¬‘ ÚΔ
È‘ƒ Á∂÷ ‘ΔÕ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. ÓπÂ≈«Ï’ B@,@@@ ‡È
Í∂Í ÁΔ ’ø√Δ ¤≈͉ Á≈ Ô»Í Â∂ »√ ÁΔ¡ª ’øÍÈΔ¡ª
˘ ¡≈‚ «ÁºÂ≈ ˛, «‹√ «Úº⁄Ø∫ ÁØ ’øÍÈΔ¡ª ‹ÓÈΔ È∂
ÏÒÀ’ «Ò√‡ ’ΔÂΔ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ √≈Ó≈‹ ÁΔ ⁄≈’Δ
’È Ú≈Ò≈ ÓØÁΔ ‘π‰ ÒØ’ª ˘ ≈Ù‡Ú≈Á Á≈ Í≈·
ÍÛ≈¿π‰ Òº«◊¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛ «’ «‹‘Û∂ ÒØ’ Ò≈¬ΔȪ
«Úº⁄ ‘È ¿π‘Ȫ ÁΔ Â’ÒΔÎ ≈Ù‡ Á∂ «‘ºÂ «Úº⁄ ˛Õ
«‹‘Û∂ Ò≈¬ΔȪ «Úº⁄ Òº◊‰ ÁΔ Â’ÒΔÎ ÓøÈÁ∂ ‘È,
Óπ‹≈‘∂ ’Á∂ ‘È, Á∂Ù ËÃØ‘Δ ‘ÈÕ «‹‘Û∂ ÎÀ√Ò∂ ˘ ÓøÈÁ∂
‘È ¿π‘ Á∂ÙÌ◊ ‘ÈÕ Ì≈‹Í≈ È∂ È؇ÏøÁΔ ÂØ∫ Í«‘Òª
È؇ «‡’≈‰∂ Ò◊≈ Ò¬∂, ¿π‘ Á∂ÙÌ◊ÂÕ ÏÀ∫’ª «Úº⁄∫Ø ‘∂≈Î∂Δ
È≈Ò ÍÀ√∂ ÏÁÒ≈¿π‰ Ú≈Ò∂ Á∂ÙÌ◊ÂÕ «¬‘ Ì≈ ÁΔ
Âz≈√ÁΔ ˛ Â∂ ÓØÁΔ ÁΔ Á∂ÙÌ◊ÂΔ ÁΔ Í«Ì≈Ù≈Õ
È؇ÏøÁΔ Á∂ ¡√Ò ’≈È ¡≈«Ê’ Â∂ ≈‹ÈΔ«Â’
‘ÈÕ ÓØÁΔ È∂ «¬º’ ÂΔ È≈Ò ’¬Δ «ÈÙ≈È∂ Ò≈¿π‰ ÁΔ
’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ ˛ Í Í≥‹≈ÏΔ ÁΔ ’‘≈Ú ¡Èπ√≈ “¡øÈ≈
«ÈÙ≈È⁄Δ, ◊≈∂ «Úº ⁄ Òº  ª” ÚΔ ‘Ø ◊¬ΔÕ ’π fi
¡Ê√≈ÙÂΔ¡ª ÓπÂ≈«Ï’ Ì≈ ”Â∂ ¡≈«Ê’ √ø’‡
Óø‚≈ «‘≈ ˛Õ ÓØÁΔ È∂ «Í¤Ò∂ „≈¬Δ √≈Òª «Úº⁄ Ï‘πÂ
«ÚÁ∂ÙΔ ⁄º’ Ó≈∂ ÍÃÂ
ø » ¡ÀÎ.‚Δ.¡≈¬Δ. È‘ƒ ¡≈¬Δ «’™«’
Ô»Í Â∂ ‘Ø ÓπÒ’ª Á∂ ¡≈«Ê’ √ø’‡ ’≈È Í»ø‹Δ «ÈÚ∂Ù
È≈Ó≈Â ‘Ø«¬¡≈Õ «¬√∂ Á«Ó¡≈È Ì≈ÂΔ ÏÀ∫’ª ÁΔ ‘≈ÒÂ
÷√Â≈ ‘Ø ◊¬ΔÕ «¬√ √Ó∂∫ Ì≈ ÁΔ¡ª AG ÏÀ∫’ª ‚≈Úª‚ØÒ
ÁΔ √«ÊÂΔ «Úº⁄ ‘ÈÕ NPA (Non-Performing Asset
ó È≈ ÓπÛ «‘≈ ’‹≈) F Òº÷ ’ØÛ ˛Õ ‹Á«’ Bad
Loan - Ïπ≈ ’˜≈ (ͺ’≈ È≈ ÓπÛÈ Ú≈Ò≈ ’˜≈) A.E
10

‹ÈÚΔ-B@AG

ÈΩ’Ù≈‘ª Á≈ «¬‘ Ú≈Ò ÚΔ «Úø◊≈ È‘ƒ ’ÁΔ, ¿πÒ‡≈
Á∂Ù Á∂ ’ØÛª «Ó‘ÈÂΔ ÒØ’ª ÁΔ¡ª ¤Ø‡Δ¡ª Ϻ⁄ª ˘
‘ÛºÍ ’ ‹≈‰ Á≈ √≈ËÈ Ï‰∂◊ΔÕ «‹Ú∂∫-«‹Ú∂∫ ÓØÁΔ
√’≈ Á∂ «¬√ ËØ÷∂ ÂØ∫ ÒØ’ ‹≈◊»’ ‘Ø ‘∂ ‘È,
¿πÚ∂∫-¿πÚ∂∫ ÓØÁΔ √’≈ «◊◊‡ Úª◊ ¡≈͉∂ ÎÀ√Ò∂
ÏÁÒ ‘Δ ˛Õ ÒØ’ª ˘ «¬√ ËØ÷∂Í»È ´º‡ ÁΔ ÷∂‚ ÂØ∫
‹≈◊»’ ’Ú≈ ’∂ √øÿÙ Á∂ ÓÀÁ≈È «Úº⁄ «Ò¡≈¿π‰≈
˜»Δ ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ

Òº÷ ’ØÛ ˛Õ ÏÀ∫’ª Á≈ √ø’‡ ÚË «‘≈ √ΔÕ ¿π‘ ÁΔÚ≈ÒΔ¬∂
‘؉ ÚºÒ ÚË ‘∂ √ÈÕ ÷∂ÂΔ ÁΔ Ú≈Ë≈ Á «¬º’ ÍÃÂΔÙÂ
Á∂ ¡≈√-Í≈√ ÂØ∫ ÚË È‘ƒ ‘ΔÕ ‘Ø ’≈ØÏ≈ ÷Û∂ ‘È
ÍÃø» ‹Δ.‚Δ.ÍΔ. ÚË ‘Δ ˛Õ «¬√ Â∂ √’≈ ”Â∂ «¬‘ ÚΔ
«¬Ò˜≈Ó Òº◊ ‘∂ ‘È «’ √’≈ fi»·∂ ¡ø’Û∂ Í∂Ù ’
‘Δ ˛Õ ‘π‰ √’≈ È∂ ’ÀÙÒÀμ√ ¡≈«Ê’Â≈ Á∂ Ï‘≈È∂
√≈Δ AG.E Òº÷ ’ØÛ πͬ∂ ÁΔ ’ø√Δ «Úº⁄Ø∫ H ÂØ∫ AB
Òº÷ ’ØÛ Á∂ «Ú⁄’≈ ‘Δ È؇ ¤≈͉ Á≈ √ø’∂ ’ΔÂ≈ ˛,
«‹√ «‘ Ï≈’Δ Ï⁄ÁΔ ’ø√Δ È≈Ò ÏÀ∫’ª ˘ ·πøÓ‰≈
«ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈ ¡Â∂ È≈ Ú≈«Í√ ¡≈¬Δ ’ø√Δ È≈Ò ’≈Ò≈
ËÈ Ï≈‘ ’º„ «Ò¡≈¿π‰ Á≈ Á≈¡Ú≈ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
Á»√≈ √’≈ Ó«‘ø◊≈¬Δ ÿ‡≈¿π‰ ÁΔ¡ª «Í¤Ò∂ √Ó∂∫
ÁΔ¡ª Ï‘π ’Ø«ÙÙª ’ ‘Δ √Δ Âª ‹π ’˜∂ Â∂ «Ú¡≈‹
Á ÿ‡≈ ’∂ ’≈ÍØ∂‡ª ˘ ‘Ø ’˜≈ «ÁºÂ≈ ‹≈ √’∂, «¬√
’’∂ ÿ»≈Ó ≈‹È ÁΔ Êª ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. Á≈ ◊ÚÈ
¿π  «‹Â ͇∂ Ò ˘ ω≈«¬¡≈Õ ‘π ‰ ÈØ ‡ Ïø Á Δ ’≈È
Ó«‘ø◊≈¬Δ Á ÿ‡ ◊¬Δ ˛ Â∂ √’≈ ’ØÒ «Ú¡≈˜ Á
ÿ‡≈¿π‰ Á≈ ≈‘ √≈¯ ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ ÂΔ√≈ ’≈È È؇ÏøÁΔ
ÂØ∫ Ï≈¡Á ’ÀÙÒÀμ√ ¡≈«Ê’Â≈ È∂ È≈¡∂ È≈Ò «√ºË≈
Î≈«¬Á≈ ’øÍÈΔ¡ª ˘ ‘؉≈ ˛ «’™«’ ¿π‘Ȫ Á≈ ’≈ØÏ≈
ÚË∂◊≈Õ Ìπ◊Â≈È Ò¬Δ Ï˜≈ «Úº⁄ Paytm, Flipcart,
Snapdeal, Amazon, EBay, Alibaba Ú◊Δ¡ª
’øÍÈΔ¡ª √◊Ó ‘Ø ◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ Paytm «‹√ ÁΔ
√’≈ ÚΔ ÓÙ‘»Δ ’ ‘Δ ˛, ¿π√ «Íº¤∂ ¡ÒΔÏ≈Ï≈
¡≈¯ ⁄≈¬ΔÈ≈ ÁΔ Úº‚Δ «‘º√∂Á≈Δ ˛Õ «‹√ È≈Ò ¡ÀÎΔÒ∂‡‚
’øÍÈΔ¡ª ‘È Reliance, Ant Jinoncid, Silicon Vally
Band. ⁄ΩÊ≈ ≈‹ÈΔÂ’ ’≈È Í≥‹ ≈‹ª Í≥‹≈Ï, ¿πμÂ
ÍÃÁ∂Ù, ¿πμÂ≈÷ø‚, ◊Ø¡≈ Â∂ ÓÈΔÍπ ÁΔ¡ª ⁄؉ª ‘ÈÕ
Í«‘Òª ÓØÁΔ ÁΔ ‹ÈËÈ ÔØ‹È≈ Î∂Ò ‘جΔ, «Î √¯≈¬Δ
Óπ«‘øÓ Î∂Ò ‘جΔ, Ó∂’ «¬È «¬ø‚Δ¡≈ Î∂Ò ‘جΔ, ÒØ’ª Á∂
÷≈«Â¡ª «Úº ⁄ AE-AE Òº ÷ È‘ƒ ¡≈¬∂ Õ √‹Δ’Ò
√‡≈¬Δ’ Íπº·Δ ÍÀ ◊¬Δ, ‘π‰ ¿π‘ «¬√ È≈Ò ’≈Ò∂ ËÈ Á≈
ΩÒ≈ Í≈ ’∂ Ú؇ª «Úº⁄ Ò≈‘≈ ÒÀ‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ «Úº⁄ ˛Õ
«‹‘ÛΔ Í»Δ ‘πøÁΔ È˜ È‘ƒ ¡≈™ÁΔÕ

√‘≈«¬Â≈
A. ’≈Ó∂‚ Ó∞÷«Â¡≈ «√ßÿ, «Íß‚ ÓμÒ∑Δ¡ª,
«˜Ò∑≈ ◊∞Á≈√Í∞ È∂ ¡≈Í‰Δ Ï∂‡Δ ◊∞ÍzΔ ’Ω Á∂
«Ú¡≈‘ ÁΔ ÷∞ÙΔ «Úμ⁄ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈
≈‘ ˘ B@@ ∞ Í ¬∂ √‘≈«¬Â≈ Ì∂ ‹ Δ ‘À Õ ¡Á≈≈
ËßÈÚ≈ÁΔ ‘ÀÕ
B. Óº÷‰ «√øÿ √Ó≈ (‹ÒøË) È∂ ¡≈Í‰Δ Ï∂‡Δ
ÁΔ Ù≈ÁΔ ÓΩ’∂ AA@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈
Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ ‘øπÁ≈ ‘Ø«¬¡≈
√‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
C. ’≈. ÍÓ‹Δ ’≈‘Ó≈ Â∂ √πÈΔÂ≈ ’≈‘Ó≈
È∂ ¡≈͉∂ Ï∂‡∂ √«⁄È Á∂ «Ú¡≈‘ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ A@@@
π. «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ
¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ ‘øπÁ≈
‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
D. √≈ÊΔ ◊π  ÁΔÍ ÎØ  ÓÀ È («√ÚÒ √‹È
Á¯Â ‹ÒøË) È∂ E@@ πͬ∂ √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹ΔÕ
¡Á≈≈ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
E. Ó≈. √πº⁄≈ «√øÿ Òº÷‰ ’∂ ͺ‚≈ (’Í»ÊÒ≈) È∂
¡≈Í‰Δ ÍØÂΔ Ò÷ÙÈ ’Ω Á∂ ‹ÈÓ «ÁÈ ÁΔ ÷πÙΔ
«Úº⁄ ¡Á≈≈ «¬È. √≈‚≈ ≈‘ ˘ E@@ π. √‘≈«¬Â≈
Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ
‘øπÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
F. Ó‘»Ó √≈ÊΔ Áπ¡≈’≈ Á≈√ «ÚÒΔ (Òº÷‰
’∂ ͺ‚≈) Á∂ Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ E@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ
◊¬ΔÕ ¡Á≈≈ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ

ÓØÁΔ √’≈ ÚºÒØ∫ Ò≈◊» ’ΔÂΔ È؇ÏøÁΔ «’√∂ ÚΔ
Â∑ª ¡≈Ó ÒØ’ª Á∂ ‘º’ «Úº⁄ È‘ƒÕ ’≈Ò∂ ËÈ Á∂ ¡√Ò
ÁØÙΔ¡ª Úº‚∂-Úº‚∂ ËÈ-’πÏ∂ª, «ÌzÙ‡ «√¡≈√ÂÁ≈Ȫ Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

11

‹ÈÚΔ-B@AG

‚ØÈÒ‚ ‹∂. ‡øÍ ÁΔ ˛≈ÈΔ‹È’ «‹ºÂ
«ÍÏ«Ò’È ¿π Ó ΔÁÚ≈ ‚Ø È Ò‚ ‹∂ . ‡ø Í È∂
‚ÀÓØ’∂«‡’ ¿πÓΔÁÚ≈ «‘Ò∂Δ ’«Òø‡È ÂØ∫ Í≈Í»Ò Ú؇ª
«Úº⁄ ‘≈È Á∂ Ï≈Ú‹»Á ¡ÓΔ’≈ Á∂ DEÚ∂∫ ≈Ù‡ÍÂΔ
Ò¬Δ ‘Ø¬Δ ⁄؉ «‹ºÂ Ò¬Δ ˛Õ ¡ÓΔ’Δ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄
√Ì ÂØ∫ Úº‚Δ ¿πÓ G@ √≈Ò «Úº⁄ ≈Ù‡ÍÂΔ Ï«‰¡≈
«Ï‹È√ÓÀÈ ‡øÍ ¡«‹‘≈ Í≥‹Úª «Ú¡’ÂΔ ˛ ‹Ø Í≈Í»Ò
Ú؇ª «Úº⁄ ‘≈È Á∂ Ï≈Ú‹»Á ≈Ù‡ÍÂΔ Ï«‰¡≈ ˛Õ Í
¿π√ ÁΔ ‘≈ Á≈ Î’ Í«‘Òª ω∂ ⁄≈Ø∫ ≈Ù‡ÍÂΔ¡ª
È≈ÒØ∫ Úº‚≈ ˛Õ ¡ÓΔ’≈ Á∂ DEÚ∂∫ ≈Ù‡ÍÂΔ ÁΔ ⁄؉
«Úº⁄ ’πºÒ Ú؇ª Á∂ EE.C% «‘º√∂ È∂ Ú؇ «ÁºÂ≈ ‹Ø «Í¤ÒΔ
Ú≈ B@AB ”⁄ ‘Ø¬Δ ⁄؉ Á∂ Ò◊Ì◊ Ï≈Ï ‘Δ ˛Õ ⁄؉
«Úº⁄ «‘Ò∂Δ ’«Òø‡È ˘ DH.B%, ‚ØÈÒ‚ ‡øÍ ˘ DF.C%,
«ÒÏÒ ¿πÓΔÁÚ≈ ‹Ω‘È√È ˘ C% ¡Â∂ ◊ΔÈ Í≈‡Δ
ÁΔ ¿πÓΔÁÚ≈ √‡∂È ˘ A% Á∂ Ò◊Ì◊ Ú؇ «ÓÒ∂Õ ’πfi
‘Ø ¿πÓΔÁÚ≈ ÚΔ ⁄؉ ÓÀÁ≈È «Úº⁄ √È Í ¿πÈ∑ª ˘
È≈-Ó≈Â ‘Δ Ú؇ «ÓÒ∂Õ Ìπ◊ÂΔ¡ª ’πºÒ Ú؇ª «Úº⁄Ø∫
«◊‰ÂΔ Íº÷Ø∫ «‘Ò∂Δ ’«Òø‡È ˘ F ’ØÛ ED Òº÷ DD
‘˜≈ FGC Ú؇, ‚ØÈÒ‚ ‹∂. ‡øÍ ˘ F ’ØÛ BH Òº÷
BBCG Ú؇, ‹Ø‘È√È ˘ DB Òº÷ GD ‘˜≈ I@@ ¡Â∂
√‡∂È ˘ AC Òº÷ AF ‘˜≈ D@ Ú؇ «ÓÒ∂Õ ÿº‡ Ú؇ª
«ÓÒ‰ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ‡øÍ ¡ÓΔ’≈ Á∂ E@ √»«Ï¡ª «Úº⁄Ø∫
C@ «Úº⁄ ‹∂» «‘≈Õ «‘Ò∂Δ B@ √»«Ï¡ª «Úº⁄ ¡º◊∂ ‘ΔÕ
Ú‰ÈÔØ◊ ˛ «’ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ «√ºËΔ ‹ª Í≈Í»Ò
ÚØ«‡ø◊ ≈‘ƒ √»«Ï¡ª «Úº⁄Ø∫ «¬ÒÀ’‡ØÒ ÍÃÂΔ«ÈËΔ (⁄؉Óø‚Ò) ¸‰∂ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ «¬È∑ª ÁΔ ⁄؉ Á≈ ¡Ë≈ √»«Ï¡ª
ÁΔ Ú√Ø∫ ¡Èπ√≈ «Óº«Ê¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ ¡≈Ó ÂΩ ”Â∂ E.EF
Òº÷ Ú√Ø∫ «Íº¤∂ «¬º’ «¬ÒÀ’‡ØÒ ÍÃÂΔ«ÈËΔ Ï‰≈«¬¡≈
‹ªÁ≈ ˛ Í «¬º’ √»Ï∂ ”⁄Ø∫ ÿº‡Ø-ÿº‡ C «¬ÒÀ’‡ØÒ
ÍÃÂΔ«ÈËΔ ˜» ¸‰∂ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ «‹√ ’≈È ’¬Δ ¤Ø‡∂
√»«Ï¡ª «Úº⁄ ÍΩ‰∂ ÁØ Òº÷ Ú√Ø∫ «Íº¤∂ ÚΔ «¬º’ ÍÃÂΔ«ÈËΔ
ω ‹ªÁ≈ ˛Õ ’πºÒ «ÓÒ≈ ’∂ ECH «¬ÒÀ’‡ØÒ ÍÃÂΔ«ÈËΔ
‘ÈÕ «¬È∑ª «Úº⁄Ø∫ BG@ ÍÃÂΔ«ÈËΔ Á≈ ¡ø’Û≈ Ï‘πÓ Á≈
¡ø’Û≈ ˛, ‹Ø ¿πÓΔÁÚ≈ «¬‘ ¡ø’Û≈ ‘≈√Ò ’ ÒÀ∫Á≈
˛, ¿π‘ ≈Ù‡ÍÂΔ ¸‰ «Ò¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ ‚ØÈÒ‚ ‹∂.
‡øÍ ˘ C@F «¬ÒÀ’‡ØÒ ÍÃÂΔ«ÈËΔ¡ª ÁΔ Ú؇ «ÓÒ‰
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ó◊Ø∫ ¿π√ ÁΔ DEÚ∂∫ ¡ÓΔ’Δ ≈Ù‡ÍÂΔ Ú‹Ø∫ B@
‹ÈÚΔ B@AG ˘ ◊ºÁΔ ”Â∂ ÏÀ·‰ Á≈ ≈‘ ͺË≈ ‘Ø «◊¡≈Õ
«‘Ò∂Δ ’«Òø‡È ˘ ’ÀÒΔÎØÈΔ¡≈ √»Ï∂ ”⁄ EE «¬ÒÀ’‡ØÒ
ÍÃÂΔ«ÈËΔ¡ª √Ó∂ ’πÒ
º BBG «¬ÒÀ’‡ØÒ ÍÃÂΔ«ÈËΔ «ÓÒ∂Õ
Í ¿π‘ ¡ÓΔ’≈ Á∂ ’∂∫ÁΔ Íº¤ÓΔ «‘º√∂ ¡Â∂ ¿πμÂ ÷∂Â
Á∂ ◊Ø«¡ª ÁΔ ‘Ó≈«¬Â ‘≈√Ò È≈ ’ √’Δ, «‹√ ’≈È
ÎÒØΔ‚≈, ¿π‘Δ˙, ¿πμÂΔ ’≈ØÒΔÈ≈, «Ú√’ØÈ«√È ¡Â∂
«Ó√Δ◊È √»«Ï¡ª «Úº⁄ ¿π√ ˘ ÿº‡ Ú؇ «ÓÒ‰ ’’∂ ‘≈
‘Ø¬Δ ‘≈Òª«’ ⁄؉ª ÂØ∫ Í«‘Òª Á∂ ⁄؉ √Ú∂ (¡À◊«‹‡
ÍØÒ) ¿π√ ˘ ‹∂» «Ú÷≈ ‘∂ √ÈÕ
Ú؇ª Á∂ Ú∂«Ú¡ª ¡Èπ√≈ (Demographics)
Ú∂«÷¡≈ ‹≈Ú∂ ª ‚ØÈÒ‚ ‡øÍ ÿº‡ ¡≈ÓÁÈ (Lowincome) Ú≈Ò∂ ◊Ø«¡ª «Úº⁄ «ÍÏ«Ò’È ¿πÓΔÁÚ≈ Á∂
ÂΩ ”Â∂ ˜ÏÁ√ ‘Ó≈«¬Â ‹π‡≈¿π‰ «Úº⁄ √¯Ò «‘≈Õ
B@AB ÁΔ ⁄؉ Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ «ÍÏ«Ò’È ¿πÓΔÁÚ≈ È∂
«¬√ ◊πºÍ «Úº⁄Ø∫ ‘Ó≈«¬Â ˘ Áπº◊‰≈ ’È «Úº⁄ √¯ÒÂ≈
‘≈√Ò ’ΔÂΔ ‹Ø ‡øÍ ÁΔ «‹ºÂ «Úº⁄ Ó‘ºÂÚÍ»È ÎÀ’‡
«‘≈Õ «Òø◊ Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ ÚΔ ‡øÍ ÁΔ¡ª ¡Ωª ÍÃÂΔ
Ó≈ÛΔ¡ª «Òø◊’ «‡ºÍ‰Δ¡ª ’’∂ «¬‘ «’¡≈√ ’ΔÂ≈ ‹≈
«‘≈ √Δ «’ ¡Ω  Â ÚØ ‡  «‘Ò∂  Δ ’«Òø ‡ È ˘ ÚØ ‡
’È◊Δ¡ªÕ «¬√ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ‡øÍ DA% ¡Ω Ú؇ª ÁΔ
Ú؇ ‘≈√Ò ’È «Úº⁄ √¯Ò «‘≈Õ «¬‘ ¿π√ ÁΔ «‹ºÂ
«Úº⁄ «¬º’ ‘Ø Ó‘ºÂÚÍ»È ÎÀ’‡ Ï«‰¡≈Õ ‡øÍ ˘ EB%
¡ÓΔ’Δ ÓÁª È∂ Ú؇ ’ΔÂ≈Õ ‹ÁØ∫«’ «‘Ò∂Δ ’«Òø‡È
˘ ED% ¡Ω Ú؇ª ¡Â∂ DA% ¡ÓΔ’Δ ÓÁ Ú؇ª È∂
Ú؇ «ÁºÂ≈Õ
‚ØÈÒ‚ ‡øÍ ÚºÒØ∫ Ò≈ÂΔÈΔ ¡ÓΔ’Δ¡ª √Ó∂ ‘Ø
Ê≈Úª ÂØ∫ ¡≈¬∂ ÍÃÚ≈√Δ¡ª Á∂ ÓπºÁ∂ ˘ ÍÃÓπº÷Â≈ È≈Ò ¿πÌ≈È
’’∂ ⁄؉ª «Úº⁄ È√ÒΔ ¡Ë≈ ”Â∂ ‘ج∂ ËπºÚΔ’È ’≈È
EH% ◊Ø«¡ª ÁΔ ‘Ó≈«¬Â ‡øÍ ˘ «ÓÒΔ ‹ÁØ∫«’ ’≈ÒΔ
Ú√Ø∫ «Úº⁄Ø∫ ¿π√ ˘ «√Î H% Ú؇ ‘Δ «ÓÒ∂Õ ¬∂ÙΔ¡È Â∂ ‘Ø
È√Òª «Úº⁄Ø∫ ¿π√ ˘ CG% Ú؇ «ÓÒ∂Õ «¬√ Á∂ ¿πÒ‡ «‘Ò∂Δ
’«Òø‡È ˘ ’≈ÒΔ Ú√Ø∫ Á≈ ˜ÏÁ√ ‘πø◊≈≈ «Ó«Ò¡≈,
¿πÈ∑ª ÁΔ¡ª Ú؇ª Á≈ HH% ’«Òø‡È ˘ «Ó«Ò¡≈Õ ¬∂ÙΔ¡È
Â∂ ‘Ø È√Òª «Úº⁄Ø∫ ÚΔ ¿π‘ F@% √ÓÊÈ ‹π‡≈¿π‰ «Úº⁄
12

‹ÈÚΔ-B@AG

√¯Ò ‘Ø¬Δ Í ◊ØΔ Ú√Ø∫ «Úº⁄ ¿π‘ ‡øÍ ÂØ∫ Ï‘π «Íº¤∂
«‘ ◊¬Δ, ¿π√ ˘ «√Î CG% Ú؇ «ÓÒ∂ ‹Ø ’∂∫ÁΔ Íº¤ÓΔ
Â∂ ¿πμÂΔ «‘º«√¡ª Á∂ √»«Ï¡ª «Úº⁄ ¿π√ ÁΔ ‘≈ Á≈ ÍÃÓπº÷
’≈È Ï‰∂Õ
Ë≈«Ó’ «¯«’¡ª Á∂ ÂΩ ”Â∂ ‡øÍ ˘ «¬√≈¬Δ¡ª
Á∂ ÍÃ؇À√‡À‡, ’ÀÊØ«Ò’ ¡Â∂ ‘Ø ¤Ø‡∂-B «¯«’¡ª «Úº⁄Ø∫
˜ÏÁ√ ‘πø◊≈≈ «Ó«Ò¡≈Õ ‹ÁØ∫«’ «‘Ò∂Δ ’«Òø‡È
Ô‘»ÁΔ¡ª Â∂ ’πfi ‘Ø Ë≈«Ó’ «¯«’¡ª ÁΔ ‘Ó≈«¬Â ‘Δ
‹π‡≈ √’ΔÕ ‡øÍ ˘ ¡Ë-Ù«‘Δ Â∂ Í∂∫‚» ÷∂Âª «Úº⁄
ÒΔ‚ «ÓÒΔ ‹ÁØ∫«’ «‘Ò∂Δ E@ ‘˜≈ ÂØ∫ ÚºË Ú√Ø∫ Ú≈Ò∂
Ù«‘ª «Úº⁄ ¡º◊∂ ‘ΔÕ AH ÂØ∫ C@ √≈Ò ÁΔ ¿πÓ Á∂
ÈΩ‹Ú≈È Ú؇ª «Úº⁄ «‘Ò∂Δ È∂ Ï≈‹Δ Ó≈Δ, ¿π√ ˘ ED.E%
ÈΩ‹Ú≈È Ú؇ª È∂ Ú؇ «ÁºÂ≈Õ ‹ÁØ∫«’ ¡Ë÷Û ¡Â∂
Ϙπ◊ª «Úº⁄ ‡øÍ Á≈ ‘ºÊ ¿πμÍ «‘≈Õ
’πºÒ «ÓÒ≈ ’∂ ¡ÓΔ’Δ √Ó≈‹ «Úº⁄ «Ú⁄≈Ë≈’
πfi≈Ȫ ͺ÷Ø∫ ’ø‹Ú∂«‡Ú √Ø⁄ Ú≈Ò∂ Ú؇ª Á≈ Ì≈Δ Ï‘πÓÂ
Ì≈Ú HA% ‚ØÈÒ‚ ‡øÍ Á∂ «‘º√∂ «‘≈ ‹ÁØ∫«’ ÓΩ‚∂‡
√Ø⁄ Ú≈Ò∂ DA% ¡Â∂ «ÒÏÒ √Ø⁄ Ú≈Ò∂ A@% Ú؇ª È∂
‡øÍ ˘ Ú؇ ’ΔÂ≈Õ «¬√ Á∂ ¿πÒ‡ «‘Ò∂Δ ˘ «ÒÏÒ √Ø⁄
«Úº⁄ HD%, ÓΩ‚∂‡ª «Úº⁄Ø∫ EB% Ú؇ «ÓÒ∂ Í ’ø‹Ú∂«‡Ú
πfi≈È «Úº⁄ ¿π‘ ÏπΔ Â∑ª Í¤Û ◊¬Δ Â∂ «√Î AE% Ú؇
‘Δ ÒÀ √’ΔÕ
‚ØÈÒ‚ ‡øÍ ÁΔ «‹ºÂ ”Â∂ ’¬Δ¡ª ˘ ˛≈ÈΔ ‘جΔ
«’™«’ «¬√ ¿πÒ‡Î∂ ÌÍ» ÈÂΔ«‹¡ª ÂØ∫ Í«‘Òª ‘ج∂
√≈∂ ⁄؉-√«Ú¡ª «Úº⁄ «‘Ò∂Δ ’«Òø‡È ÁΔ «‹ºÂ ÁΔ
Í∂ÙÈ◊Ø¬Δ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ √ΔÕ Í ÈÂΔ«‹¡ª È∂ √Ì ’πfi
¿πÒ‡≈ «ÁºÂ≈Õ ˜ÓΔÈΔ ÍºË ”Â∂ Óπ’≈ÏÒ≈ «’Â∂ ÚºË Î√Úª
√ΔÕ «¬√ ◊ºÒ È∂ «¬º’ Ú≈ Î∂ ⁄؉-√«Ú¡ª ÁΔ
ÌØ√∂ÔØ◊Â≈ ¿πμÍ ÍÃÙÈ-«⁄øÈ∑ Ò≈ «ÁºÂ≈ ˛Õ Ì≈ «Úº⁄
ÚΔ B@AD ÁΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª Ú∂Ò∂ Ò◊Ì◊ √≈∂ ⁄؉
√Ú∂ Ë∂-Ë≈¬∂ «‘ ◊¬∂ √È Â∂ È∂∫Á ÓØÁΔ ÁΔ Ì≈‹Í≈
√Ë≈È Ï‘πÓ ‘≈√Ò ’’∂ √’≈ ω≈¿π‰ «Úº⁄ √¯Ò
‘Ø ◊¬Δ √ΔÕ
«¬√ ⁄؉-Óπ«‘øÓ È∂ «Èº‹Δ-Á»Ù‰Ï≈‹Δ Á∂ «Í¤Ò∂
√≈∂ «’≈‚ ÂØÛ «ÁºÂ∂Õ ¡ÓΔ’Δ «¬«Â‘≈√ ÁΔ ‘π‰
º’ ÁΔ √Ì ÂØ∫ ÚºË ÷⁄ΔÒΔ ⁄؉-Óπ«‘øÓ «Úº⁄ ¡≈Ó
¡ÓΔ’Δ¡ª Á∂ Ïπ«È¡≈ÁΔ ⁄؉ ÓπºÁ∂ ◊≈«¬Ï √ÈÕ «‘Ò∂Δ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

’«Òø‡È ÁΔ ‘≈ Á∂ ’¬Δ ’≈È ‘È Í ÎΩΔ ’≈È ¿π√
Á∂ «ÚÁ∂Ù ÓøÂΔ «‘‰ Á∂ √Ó∂∫ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ ÁΔ
ÒΔ‚«ÙÍ È≈Ò ¿π√ Á∂ √Ïø˪ ÁΔ¡ª ¬Δ-Ó∂Ò √≈‘Ó‰∂
¡≈¿π‰ ”Â∂ ÎÀ‚Ò ‹ª⁄ ¬∂‹ø√Δ Á∂ Óπ÷Δ ÚÒØ∫ ¿π√ ÁΔ
‹ª⁄ È∂ ¿π√ ÁΔ ÌØ√∂ÔØ◊Â≈ ˘ Ì≈Δ √º‡ Ó≈ΔÕ ‘≈Òª«’
‹ª⁄ Ó◊Ø∫ ¿π√ ˘ ’ÒΔÈ-«⁄º‡ Á∂ «ÁºÂΔ ◊¬Δ Í ’«Òø‡È
ÁøÍÂΔ Á∂ √ºÂ≈ Á∂ ◊«Ò¡≈«¡ª ”⁄ «‘‰ ’≈È Â∂ «ÏÒ’«Òø‡È Â∂ ÓØÈ≈ Ò∂«ÚøÙ’Δ Ó≈ÓÒ∂ ”⁄ «‘Ò∂Δ ÁΔ Ì»«Ó’≈
ÍÃÂΔ Ùø«’¡ª Á∂ ⁄Ò«Á¡ª ¬Δ-Ó∂Ò √’À∫‚Ò È∂ ¿π√ ÁΔ
⁄؉ √øÌ≈ÚÈ≈Úª ˘ Èπ’√≈È Í‘πø⁄≈«¬¡≈Õ Í ¿π√ ÁΔ
‘≈ Á≈ «¬‘Ø «¬º’ ’≈È «‹øÓ∂Ú≈ È‘ƒÕ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄
’∂∫Á ”⁄ «Í¤Ò∂ ¡º· √≈Òª ÂØ∫ ‚ÀÓØ’∂‡ Ï≈’ ˙Ï≈Ó≈
ÁΔ ‘’»Ó ˛Õ ˙Ï≈Ó≈, ¡ÓΔ’≈ ÁΔ «¬≈’ ‹ø◊ «Úº⁄
«ÈÌ≈¬Δ Ì»«Ó’≈ ’≈È ¡ÓΔ’Δ¡ª Á∂ ‘ج∂ Èπ’√≈È ¡Â∂
B@@G-@H Á∂ ÓøÁÚ≈Û∂ ’≈È ¡≈Ó-¡ÓΔ’Δ È≈◊«’ª
ÁΔ ‘Ø¬Δ Ó≈ÛΔ ‘≈Ò ’≈È ¿πÍ‹∂ ◊πº√∂ ÁΔ¡ª Ì≈ÚÈ≈Úª
ÁΔ¡ª ¤ºÒª ”Â∂ √Ú≈ ‘Ø ’∂ ≈Ù‡ÍÂΔ Ï«‰¡≈ √ΔÕ
¡ÓΔ’Δ ‘≈’Ó-‹Ó≈ È∂ ¡ÓΔ’Δ È≈◊«’ª ”Â∂ ‘Ó∂Ù≈
¡ÓΔ’Δ¡ª Á∂ Ó‘≈È ‘؉ Â∂ ¡ÓΔ’Δ ’ΩÓΔ √πº«÷¡≈ Á∂
√Ú≈Ò ”Â∂ Ù≈ÚÈÚ≈ÁΔ Íπº· ⁄≈ÛΔ ˛Õ Í ˙Ï≈Ó≈ Á∂
Ù≈ÙÈ’≈Ò ÁΩ≈È ¡ÓΔ’≈ ÁΔ √ø√≈ ⁄ΩËΔ ÁΔ ˛√Δ¡Â
˘ Ì≈Δ ÷Ø≈ Òº«◊¡≈Õ ¡ÓΔ’≈ √ø√≈ «Úº⁄ ‹ø◊ ‹ª
ÙªÂΔ Á∂ √Ú≈Ò ˘ ÂÀ¡ ’È Ú≈ÒΔ «¬º’Ø-«¬º’ Â≈’Â
Ú‹Ø∫ ¡≈Í‰Δ ˛√Δ¡Â ◊Ú≈ ÏÀ«·¡≈Õ ÓºË-Í»Ï ÷≈√ ’’∂
√ΔΔ¡≈ «Úº⁄ ¡√≈Á «ÚØËΔ¡ª ÁΔ Ì≈Δ ÓºÁÁ ’È Á∂
Ï≈Ú‹»Á ¿π‘ ¡√≈Á ˘ √ΔΔ¡≈¬Δ ‘’»Ó ÂØ∫ Ï∂Á÷Ò
’È «Úº⁄ ¡√¯Ò «‘≈Õ ¡≈«Ê’ ÓØ⁄∂ ”Â∂ ¿π√ ˘
‹ÓÈΔ, Îª√ ÷≈√ ’’∂ ⁄ΔÈ ÂØ∫ ˜ÏÁ√ ¸‰ΩÂΔ
«ÓÒ ‘Δ ˛Õ B@@G-@H Á∂ Óø Á Ú≈Û∂ ’≈È ÚËΔ
Ï∂π˜◊≈Δ Á∂ √Ú≈Ò ”Â∂ ÚΔ ¿π‘ ¡ÓΔ’Δ ÈΩ‹Ú≈È Ú◊
ÁΔ¡ª ¡≈√ª-¿πÓΔÁª ÓπÂ≈«Ï’ ÷≈ È‘ƒ ¿πμÂ √«’¡≈Õ
«¬È∑ª √Ó∂ ’πfi ‘Ø ’≈Ȫ ’’∂ ¡ÓΔ’Δ Ú√Ø∫ «Úº⁄
‚ÀÓØ’∂‡ ‘’»Ó «ÚπºË √Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ πfi≈È √ΔÕ ‹Ø
«‘Ò∂Δ ÁΔ ‘≈ Ò¬Δ «¬º’ ‘Ø Ó‘ºÂÚÍ»È ÎÀ’‡ √ΔÕ
‡øÍ È∂ «¬√ √Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ πfi≈È Á∂ ºÊ ”Â∂
√Ú≈ ‘Ø ’∂ ¡≈Í‰Δ ⁄؉ Óπ«‘øÓ ˘ È√ÒÚ≈Á Â∂ ¡ÓΔ’Δ
Ù≈ÚÈÚ≈Á ÁΔ Íπº· ⁄≈Û ’∂ ◊ØΔ Ú√Ø∫ ÁΔ¡ª Ú؇ª Â∂
13

‹ÈÚΔ-B@AG

ÍÃÓπº÷ »Í ”⁄ ’∂∫Á ’ΔÂ≈ «‹√ ’≈È Ú؇ª ”⁄ È√ÒΔ
ËπºÚΔ’È ‘Ø«¬¡≈Õ «¬√ Ó’√Á Ò¬Δ ¿π√ È∂ ¡ÓΔ’≈
ÚºÒ ‘Ø ‘∂ Ò≈ÂΔÈΔ ¡ÓΔ’≈ Â∂ ¡ÎΔ’Δ ÓπÒ’ª ÂØ∫
ÍÃÚ≈√, ÓºË-Í»Ï Â∂ ‘Ø Óπ√«ÒÓ Á∂Ùª ÂØ∫ ÙÈ≈ÊΔ¡ª
ÁΔ ¡≈ÓÁ ¡Â∂ ¡≈¿»‡-√Ø«√ø◊ ’≈È Ï≈‘ ‹≈ ‘∂
π˜◊≈ Á∂ √Ú≈Ò ˘ ¡≈͉∂ ÍÃÓπº÷ Óπº«Á¡ª Ú‹Ø∫ ¸«‰¡≈Õ
¿π√ È∂ ÍÃÚ≈√Δ¡ª ÷≈√ ’’∂ Ò≈ÂΔÈΔ ¡ÓΔ’Δ¡ª ¡Â∂
¡ÎΔ’Δ¡ª «ÚπË
º ˜«‘ΔÒΔ ÍÃ⁄≈ Óπ«‘øÓ ⁄Ò≈¬ΔÕ B@AF
Á∂ ¡ÀÈ Ùπ» «Úº⁄ ¡ÓΔ’Δ Ò∂÷’ ¡ÀÈ. ’ØÒ‡ ÁΔ ¡≈¬Δ
«’Â≈Ï ¡À‚Δ¡√ ¡ÓΔ’≈ (Adius America) «Úº⁄
Ò≈ÂΔÈΔ ¡ÓΔ’Δ¡ª ˘ ÏÒ≈Â’≈Δ Â∂ ’≈ÂÒ ’«‘‰
ÁΔ Ë≈È≈ ˘ ¿π√ È∂ ¡≈Í‰Δ ⁄؉-Óπ«‘øÓ ÁΩ≈È ÷πºÒ ’∂
Ú«Â¡≈Õ ¡ÓΔ’≈-ÓÀ’√Δ’Ø √‘ºÁ ”Â∂ ÁΔÚ≈ ÁΔ
¿π√≈Δ Á∂ ÓπºÁ∂ ˘ ÷»Ï ¿π¤≈«Ò¡≈Õ ÍÃÚ≈√Δ¡ª ’≈È
¡ÓΔ’Δ ◊Ø«¡ª Ò¬Δ ÿ‡ ‘∂ ’øÓ ÓΩ«’¡ª ÁΔ Áπ‘≈¬Δ
Á∂‰ Á∂ È≈Ò-È≈Ò ¿π√ È∂ «¬º’ Í≈√∂ ÍÃÚ≈√ È≈Ò √Ïø«ËÂ
’≈˘È Â∂ ÚΔ‹≈ «ÈÔÓª ˘ ‘Ø √÷ ω≈¿π‰ ¿πÊ∂ Á»‹∂
Í≈√∂ ¡◊Ò∂ A@ √≈Òª «Úº⁄ ¡ÓΔ’≈ ¡øÁ ’ØÒ∂ Â∂ √‡ΔÒ
÷∂Â ¡øÁ „≈¬Δ ’ØÛ ÈΩ’Δ¡ª ÍÀÁ≈ ’È Á≈ Ú≈¡Á≈
¡ÓΔ’Δ ‹ÈÂ≈ È≈Ò ’ΔÂ≈Õ «¬√ Ú≈√Â∂ ¿π √ È∂
ÓÀÈ»ÎÀ’⁄«ø◊ √À’‡ ˘ ¿πÌ≈È Ò¬Δ Ïπ«È¡≈ÁΔ „ª⁄∂
ÁΔ Ó‹Ï»ÂΔ «‘ºÂ ¿π√ «Úº⁄ Úº‚≈ «ÈÚ∂Ù ’È, ÚÍ≈ÿ≈‡≈ ÿ‡≈¿π‰ ¡Â∂ ‡À’√ª ÷≈√ ’’∂ ’≈ÍØ∂‡ ‡À’√
Áª ˘ CE% ÂØ∫ ÿ‡≈ ’∂ AE% ’È Á≈ Ú≈¡Á≈ ’ΔÂ≈Õ
¿π√ È∂ ¡≈Ó-È≈◊«’ª Ò¬Δ ‡À’√ √ÒÀÏ ÁΔ¡ª «’√Óª
G ÂØ∫ ÿ‡≈ ’∂ C º’ √Δ«Ó ’È Á≈ Ú≈¡Á≈ ÚΔ ’ΔÂ≈Õ
¡ÓΔ’≈ ÁΔ ’ΩÓΔ √πº«÷¡≈ Á∂ √Ú≈Ò ˘ Óπ÷≈«ÂÏ
‘πø«Á¡ª ¿π√ È∂ ÓºË-Í»Ï ÷≈√ ’’∂ Óπ√«ÒÓ Á∂Ùª ÂØ∫ ‘Ø
‘Δ «‘‹ ˘ ¡ÓΔ’Δ √πº«÷¡≈ Ò¬Δ «¬º’ Úº‚∂ ÷Â∂
Ú‹Ø∫ Í∂Ù ’ΔÂ≈Õ «¬√ Ú≈√Â∂ ¿π√ È∂ ÙÈ≈ÊΔ ’≈˘Èª ˘
‘Ø √÷ ’È Á≈ Ú≈¡Á≈ ¡≈Í‰Δ ‹ÈÂ≈ È≈Ò ’ΔÂ≈Õ
«¬√ ˜«‘ΔÒΔ ⁄؉ Óπ«‘øÓ È∂ ¡≈͉≈ ¡√ «Ú÷≈«¬¡≈Õ
¡ÓΔ’Δ √Ó≈‹ «Úº ⁄ È√ÒΔ ¡Ë≈ ”Â∂ ÚØ ‡ ª Á≈
ËπºÚΔ’È ‘Ø«¬¡≈Õ ÓÀ’√Δ’Ø √‘ºÁ È≈Ò Òº◊Á≈
’ÀÒΔÎØÈΔ¡≈ √»Ï≈ «‹ºÊ∂ Ò≈ÂΔÈΔ ¡ÓΔ’Δ, ¬∂ÙΔ¡È Â∂
‘Ø ÍÃÚ≈√Δ¡ª ÁΔ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ Ú√ÁΔ ˛, «Úº⁄ «‘Ò∂Δ
’«Òø‡È ˘ Úº‚Δ ÒΔ‚ (C@% Ú؇ ¡øÂ) È≈Ò «‹ºÂ «ÓÒΔÕ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Í Á»‹∂ Í≈√∂ ’∂∫ÁΔ Íº¤ÓΔ Â∂ ¿πμÂΔ «‘º√∂ Á∂ ¡ËÙ«‘Δ Â∂ Í∂∫‚» ÷∂Âª ÁΔ ◊ØΔ Ú√Ø∫ ÷≈√ ’’∂ ÿº‡¡≈ÓÁÈ ◊πºÍ Ú≈ÒΔ ◊ØΔ Ú√Ø∫ ÁΔ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ È∂ ‡øÍ
˘ Ú؇ ’ΔÂ≈Õ ¡ÓΔ’≈ Á∂ «¬√ «‘º√∂ «Úº⁄ ÍÃÚ≈√Δ¡ª ÁΔ
«◊‰ÂΔ Ï≈’Δ ¡ÓΔ’≈ Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ Ï‘π ÿº‡ ˛ «√º‡∂
Ú‹Ø∫ ˙‘Δ˙ «Úº⁄ ‡øÍ H.AC% Ú؇ ¡øÂ È≈Ò ¡Â∂
ÎÒØΔ‚≈ «Úº⁄ A.B% Ú؇ ¡øÂ È≈Ò ‹∂» «‘≈ ‹ÁØ∫«’
ÍÀÈ«√ÒÚ∂ÈΔ¡≈, ‹≈‹Δ¡≈, «Ó√Δ◊È, «Ú√’ØÈ«√È ¡Â∂
¿πμÂΔ ’≈ØÒΔÈ≈ «Úº⁄ Óπ’≈ÏÒ≈ ÚºË Î√Úª «‘≈ Í
«¬È∑ª √»«Ï¡ª ÁΔ «‹ºÂ ‡øÍ ÁΔ ≈Ù‡ÍÂΔ Ú‹Ø∫ ⁄؉
«‹ºÂ «Úº⁄ Ó‘ºÂÚÍ»È ’≈’ ωΔÕ
‡øÍ È∂ ⁄؉-Óπ«‘øÓ ÁΩ≈È «ÚÁ∂Ù ÈΔÂΔ Á∂ ÍÃ√ø◊
«Úº⁄ ¡≈Í‰Δ¡ª Â‹Δ‘ª Á≈ ÷πÒ≈√≈ ’«Á¡ª «‹ºÊ∂ »√
È≈Ò ¡ÓΔ’≈ Á∂ √ÏøË √πË≈È Á∂ È≈Ò-È≈Ò ¬∂ÙΔ¡≈ Â∂
Ô»Í «Úº⁄ ‘Ø √«‘ÔØ◊Δ ÒºÌ‰ Á≈ ¡«‘Á ’ΔÂ≈ ¿πμÊ∂
¿π√ È∂ ÓºË-Í»Ï Â∂ ‘Ø ‹ø◊ª «Úº⁄ ¿πÒfi‰ ’≈È
¡ÓΔ’Δ¡ª Á∂ ‘ج∂ ‹≈ÈΔ-Ó≈ÒΔ Èπ’√≈È ’≈È ¿πÍ‹Δ
Ï∂⁄ÀÈΔ ˘ ‘«Ê¡≈ Ú‹Ø∫ «¬√Â∂Ó≈Ò ’Á∂ ‘ج∂ «¬≈’
‹ø◊ ¡Â∂ ÓºË-Í»Ï ”⁄ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ ÎΩ‹Δ ’≈Ú≈¬Δ ÁΔ
‹ØÁ≈ ¡≈ÒØ⁄È≈ ’ΔÂΔÕ ‡øÍ È∂ ‘Ø Á∂Ùª «Úº⁄ ¡ÓΔ’Δ
ÎΩ‹Δ Á√Â∂ Ì∂‹‰ ¡Â∂ ÎΩ‹Δ Á÷Ò-¡øÁ≈‹Δ «ÚπË
º ‹ÈÂ’
ÂΩ ”Â∂ ’≈ÎΔ ’πºfi «’‘≈ ˛Õ ‡øÍ «¬º’ «Ï‹È√ÓÀÈ ˛,
«‹√ Á≈ ‹ÈÂ’ √∂Ú≈Úª ‹ª ÎΩ‹Δ-ÍÃ√≈Ù’Δ ÷∂Â Á≈
Í«‘Ò≈ ’Ø¬Δ Â˜Ï≈ È‘ƒÕ ¿π‘ ’≈ØÏ≈ ’Á≈-’Á≈
≈Ù‡ÍÂΔ Ï‰ «◊¡≈Õ ¿π‘ ¡ÓΔ’Δ ’≈ØÏ≈Δ ÁπÈΔ¡≈
ÁΔ ËÛ∂ÏøÁΔ «Úº⁄ ‹ø◊Δ √≈‹Ø-√Ó≈È «Â¡≈ ’È Ú≈ÒΔ
‘«Ê¡≈ √È¡Â Á∂ ËÛ∂ È≈ÒØ∫ Úº÷∂ ËÛ∂ È≈Ò √Ïø«ËÂ
˛Õ ¿π√ Á∂ ¿πÍØ’Â ¡ÀÒ≈È ¡ÓΔ’Δ √È¡Â’≈ª Á∂
Ë«Û¡ª «Ú⁄’≈ ÓΩ‹Á
» «ÚØËÂ≈¬Δ¡ª Á≈ ÍÃ◊‡≈Ú≈ ’Á∂
‘ÈÕ ‘«Ê¡≈ √È¡Â ‹Ø ¡ÓΔ’Δ ¡Ê⁄≈∂ ÁΔ «¬º’
Ó‘ºÂÚÍ»È ’ÛΔ ˛ ¡Â∂ ¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹ Á∂ √ø√≈’
¡≈«Ê’-≈‹√Δ «‘ºÂ ’Δ ¿π√ ˘ ¡≈͉∂ ¡ÀÒ≈Ȫ ˘
¡ÓÒΔ ‹≈Ó≈ Í«‘È≈¿π‰ Á∂‰◊∂? ’Δ ‘«Ê¡≈ √È¡Â
«¬‘ ‘؉ Á∂Ú∂◊Δ? «¬‘ ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ √Ó∂∫ Á≈ «¬º’
«ÁÒ⁄√Í Í«‘¨ ˜» ‘ØÚ∂◊≈Õ ™fi ‡øÍ È∂ ¡ºÂÚ≈Á ˘
’π⁄Ò‰ ÷≈√ ’’∂ «¬√Ò≈«Ó’ √‡∂‡ «ÚπºË ’≈Ú≈¬Δ
’È ¡Â∂ È≈‡Ø Á∂ ÓÀ∫Ï Á∂Ùª ˘ È≈‡Ø Á∂ ÎΩ‹Δ Â∂ ¡≈«Ê’
14

‹ÈÚΔ-B@AG

«‘ºÂª ¡Èπ√≈ ÚºË √«‘ÔØ◊ ’È Ò¬Δ ÍÃ∂È ÷≈Â ’øÓ
’È Á≈ Èπ’Â≈ ÚΔ Ò◊≈Â≈ ¿πÌ≈«¡≈ ˛Õ «¬≈È È≈Ò
‘Ø¬Δ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ ÍÃÓ≈‰»-√øËΔ Ï≈∂ ÚΔ ‡øÍ ÁΔ Íπ‹ΔÙÈ
Ȫ‘-ͺ÷Δ ˛, ¿π‘ «¬√ √øËΔ Á≈ Ùπ» ÂØ∫ ‘Δ «ÚØËΔ ˛Õ
¡≈«Ê’ Îø‡ Â∂ √Óπº⁄Δ ⁄؉-Óπ«‘øÓ ÁΩ≈È ¿π√ È∂
‡ª√ ÍÀ√∂«Î’ Í≈‡È«ÙÍ Á∂ «ÚπºË √÷ √‡À∫‚ «Ò¡≈Õ
È≈Ê ¡ÓΔ’≈ ÎΔ ‡∂‚ √ÓfiΩÂ≈ (È≈·≈) Ï≈∂ ÚΔ
¿π√ È∂ ÓπÛ ’∂ ◊ºÒÏ≈ ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ ˛Õ ¿π√ È∂
«’‘≈ ˛ «’ ¡ÓΔ’Δ «‘ºÂ ¿π√ Ò¬Δ √Ì ÂØ∫ Í«‘ÒΔ
Â‹Δ‘ ‘؉◊∂Õ √ͺه ˛ «’ ¡ÓΔ’Δ Ï‘π’ΩÓΔ ’øÍÈΔ¡ª
Ò¬Δ Óø‚Δ √πº«÷¡Â ’È Ò¬Δ ¿π‘ ’Ø¬Δ ’√ Ï≈’Δ
È‘ƒ ¤º‚∂◊≈Õ ¿π√ Á∂ «¬‘ ÔÂÈ Á»√Δ¡ª √≈Ó≈‹Δ
Â≈’ª È≈Ò ¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹ ÁΔ¡ª «ÚØËÂ≈¬Δ¡ª
˘ ‘Ø «Âº÷≈ ’È◊∂Õ ™fi ¡ÓΔ’Δ Â∂Ò ’øÍÈΔ¡ª ˘
ÎÀ‚Ò √’≈ ÚºÒØ∫ «ÁºÂΔ ‹ªÁΔ √Ï«√‚Δ Á≈ ¿π‘ «ÚØËΔ
˛Õ ¡≈Ó ÒØ’ª Ò¬Δ √Ó≈«‹’ √πº«÷¡≈ Á∂ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂
«Èº‹Δ’È Á≈ «‹ºÊ∂ «‘Ò∂Δ ’«Òø‡È È∂ «ÚØË ’ΔÂ≈
¿πμÊ∂ ‡øÍ È∂ √Óπº⁄Δ ⁄؉ Óπ«‘øÓ ÁΩ≈È «¬√ ÓºπÁ∂ ”Â∂ ¸ºÍ
Úº‡Δ º÷ΔÕ
«‹ºÊØ∫ º’ ‡øÍ ÁΔ «‹ºÂ Á≈ Ì≈ Á∂ √ÏøË ”⁄
ÍÃÌ≈Ú Á∂ √Ú≈Ò ”Â∂ Ó؇∂ »Í ”⁄ ’«‘‰≈ ‘ØÚ∂ ª ‹∂’
¿π‘ ÍÃÚ≈√ Â∂ ÚΔ‹≈ «ÈÔÓª ˘ √÷ ’È Á∂ ¡≈͉∂
¡ÀÒ≈Ȫ ˘ ¡ÓÒΔ ‹≈Ó≈ Í«‘È≈™Á≈ ˛ ª «¬ÈÎØ«√√
Ú◊Δ¡ª ¡≈¬Δ.‡Δ. ’øÍÈΔ¡ª ¡Â∂ ¡≈¬Δ.‡Δ. Â’ÈΔ’Δ
Ó≈‘ª ˘ ÓπÙ’Òª Á≈ √≈‘Ó‰≈ ’È≈ ÍÚ∂◊≈Õ Á»‹≈
ÚÍ≈’ √øËΔ¡ª Â∂ ÓπÛ ◊ºÒÏ≈ ¡Â∂ ’≈ÍØ∂‡ ‡À’√
ÿ‡≈ ’∂ ÓÀÈ»ÎÀ’⁄«ø◊ ”⁄ «ÈÚ∂Ù ÁΔ ¿π√ ÁΔ ÈΔÂΔ ’≈È
¡ÓΔ’≈ ÂØ∫ ¡≈«¬¡≈ «ÚºÂΔ √Ó≈«¬¡≈ ‹Ø «’ ’ÀÍΔ‡Ò
◊∂Ș (Í»ø‹Δ Ò≈Ì) ÷≈Â √≈‚∂ Ù∂¡ Â∂ «ÚºÂΔ Ï˜≈ª ”⁄
Òº«◊¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛, Ú≈Í√ ¿π‚≈Δ Ó≈ √’Á≈ ˛Õ «¬√
Á≈ «√ºË≈ ÍÃÌ≈Ú ÓØÁΔ ÁΔ ·πº√ ‘Ø ¸º’Δ Ó∂’-«¬È-«¬ø‚Δ¡≈
Óπ«‘øÓ ÁΔ ‘Δ √‘Δ Î»’ ÚΔ «È’Ò‰ «Úº⁄ √≈‘Ó‰∂ ¡≈
√’Á≈ ˛Õ ™fi ⁄ΔÈ È≈Ò ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹ ÁΔ¡ª
«ÚØËÂ≈¬Δ¡ª ’≈È Ì≈ ÁΔ ⁄ΔÈ «ÚπºË ÓØ‘∂ Ú‹Ø∫
ÚÂØ∫, Ì≈ È≈Ò ¡ÓΔ’≈ ÁΔ ‰ÈΔÂ’ √øËΔ Â∂ Ì≈Â
ÁΔ «ÚÙ≈Ò Óø‚Δ ˘ ¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹ Á∂ «‘ºÂª ¡Èπ√≈
Ú‰ ÁΔ¡ª ’Ø«ÙÙª ‡øÍ ÚΔ Ò◊≈Â≈ ‹≈Δ º÷∂◊≈Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

’Ò≈’≈ª ÁΔ √πæ«÷¡≈ ˘ ÒÀ ’∂
Ø√ Óπ˜≈‘≈
«˜Ò∑≈ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊ ¡Â∂ Î◊Ú≈Û≈
«‘√ΔÒ Á∂ ’Ò≈’≈ª È∂ ÈÚªÙ«‘ «Ú⁄ Ø√ ÌÍ»
Óπ˜≈‘≈ ’’∂ ÓΩÛ Óø‚Δ Á∂ «¬º’ ÓÀ«‹ ÍÀÒ∂√ «Ú⁄
◊ØÒΔ È≈Ò ’ÂÒ ’ΔÂΔ ◊¬Δ ◊ÌÚÂΔ ‚ª√
’πÒ«ÚøÁ ’Ω Á∂ ’≈ÂÒª ˘ Î≈‘∂ Ò≈¿π‰ ÁΔ Óø◊
’ΔÂΔÕ Óπ˜≈‘∂ ÂØ∫ Í«‘Òª Ï≈ªÁΔ Ï≈ˆ «Ú⁄
’Ò≈’≈ª È∂ ÀÒΔ ’ΔÂΔ, «‹μÊ∂ √Ì ÂØ∫ Í«‘Òª «Ó©Â’≈
’πÒ«ÚøÁ ’Ω ÁΔ ÓΩ Â∂ ‚»øÿ∂ Áπμ÷ Á≈ Í©◊‡≈Ú≈
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ ’Ò≈’≈ ‘Á∂Ú ⁄≈‘Ò È∂
¡≈«÷¡≈ «’ ’Ò≈’≈ª ¿πμÂ∂ ‘Ø ‘∂ ’≈ÂÒ≈È≈ ‘ÓÒ∂
◊øÌΔ «⁄øÂ≈ Á≈ «ÚÙ≈ ‘ÈÕ ’Ò≈’≈ ¡≈Í‰Δ ’Ò≈
Á≈ Í©◊‡≈Ú≈ ’’∂ Ø˜Δ Ø‡Δ ’Ó≈¿π∫Á≈ ˛, ¿π‘ ÚΔ
Á»√∂ È≈◊«’ª ÁΔ Âª √ÈÓ≈ÈÔØ◊ È≈◊«’ ˛
Í √≈‚Δ √’≈ ¡≈͉∂ ‘Δ È≈◊«’ª Á∂ ‹ΔÚÈ ÁΔ
√πæ«÷¡≈ ’È «Ú⁄ ¡√ÎÒ √≈Ï ‘Ø ‘Δ ˛Õ ⁄øÈΔ
◊πμÒÍπΔ, ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ÚÛÀ⁄ ¡Â∂ ‹√ÏΔ ÁΔÍ
È∂ ¡≈«÷¡≈ «’ ’Ò≈’≈ √Ó≈‹ Á≈ Ï‘π  ‘Δ
√øÚ∂ÁÈÙΔÒ ¡ø◊ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ ¿πμÂ∂ ‘ÓÒ∂ √Ó≈‹ ÁΔ
√øÚÁ
∂ ÈÙΔÒÂ≈ ¿πμÂ∂ ‘ÓÒ∂ ‘ÈÕ ¿πȪ∑ «’‘≈ «’ «Ó©Â’≈
Á∂ Ú≈√ª ˘ √’≈ B@ Òμ÷ πͬ∂ Á≈ Óπ¡≈Ú˜≈
Á∂Ú∂, ÓÀ«‹ ÍÀÒ∂√ª «Ú⁄ ‘«Ê¡≈ ÒÀ’∂ ‹≈‰ Ú≈Ò∂
«Ú¡’ÂΔ¡ª ¡Â∂ ÓÀ«‹ ÍÀÒ∂√ Á∂ Ó≈Ò’ª «ÚπμË
¯Ω‹Á≈Δ Ó≈ÓÒ∂ Á‹ ‘Ø‰Õ ÍzÙ≈√È Í≈ÏøÁΔ¡ª Á∂
‘π’Óª ˘ ÍπÒΔ√ ’ØÒØ∫ √ıÂΔ È≈Ò Ò≈◊» ’Ú≈¬∂ ª
«’ √Ó≈‹ «Ú⁄ ÓπÛ ¡«‹‘Δ¡ª ÿ‡È≈Úª È≈ Ú≈Í
√’‰Õ «¬√ ¿πÍø √Ó»‘ ’Ò≈’≈ª ÚºÒØ∫ ‹Δ.¬∂.‡»
‚Δ.√Δ ¡ÈÓ‹Ø ’Ω ≈‘ƒ Óπμ÷ ÓøÂΔ Í≥‹≈Ï ˘ Óø◊
ÍμÂ ÚΔ Ì∂ « ‹¡≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ ’ ∂ ’Ò≈’≈
Ò÷«ÚøÁ «√øÿ √»≈ÍπΔ, «ÈÓÒ «ÈøÓ≈, ËÓÚΔ
«√ßÏÒ Ó‹≈Δ¡≈, ÓÈ‹Δ «√øÿ, ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ
«ø’», «¬øÁÁΔÍ «√øÿ «¬øÁ, Ù≈Ó ÓÂÚ≈Ò≈, ÍÁΔÍ
«√øÿ, ‹√Í≈Ò, ¡ÓÈÁΔÍ «√øÿ, √π÷Á∂Ú ’πÓ≈,
‘ÁΔÍ ’πÓ≈ ˛ÍΔ, Í’≈Ù ’πÓ≈ «Óø‡», ≈‹
ÏÒ≈⁄Ω, √π÷Á∂Ú «√øÿ √ØÈß» ¡≈«Á ÚΔ ÓΩ‹»Á √ÈÕ
15

‹ÈÚΔ-B@AG

Ù˪‹ÒΔ

¡Ò«ÚÁ≈ ’≈Ó∂‚ ÎΔÁÒ ’≈√ÂØ
‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈Õ ¿πÍØ’Â ‘ÓÒ≈ ͤ≈Û «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
ÒÛ≈’»¡ª «Úº⁄∫Ø I Ó≈∂ ◊¬∂ ¡Â∂ EF ˘ Ï«Â√Â≈ ‘’»Ó È∂
ÓΩ ÁΔ √˜≈ Á∂ «ÁºÂΔÕ ÎΔÁÒ Â∂ Ï≈’Δ √≈ÊΔ Ï⁄ ’∂ ‹ø◊Òª
ÚºÒ «È’Ò ◊¬∂Õ ¿π√ ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’’∂ Óπ’Á
º Ó≈ ⁄Ò≈«¬¡≈
«◊¡≈Õ Óπ’Á
º Ó∂ ÁΩ≈È ¡Á≈Ò «Úº⁄ AF ¡’»Ï AIEC
˘ ÎΔÁÒ È∂ ¡≈͉≈ «¬«Â‘≈√’ «Ï¡≈È «ÁºÂ≈, ““«¬«Â‘≈√
ÓÀ˘ √‘Δ √≈Ï ’∂◊≈”” ó «‹√ È∂ ¿π√ ˘ √Óπ⁄
º ∂ «’¿»Ï≈
«Úº⁄ ‘ÓÈ«Í¡≈≈ ω≈ «ÁºÂ≈ Â∂ ¿π√ Á≈ √πÈ‘
∂ ≈ √≈∂
ÒØ’ª º’ Í‘π⁄
ø «◊¡≈Õ ¿π√ ˘ AE √≈Ò ÁΔ ’ÀÁ ÁΔ √˜≈
√π‰≈¬Δ ◊¬ΔÕ ‘≈Òª«’ «√¡≈√Δ ’ÀÁΔ¡ª ÁΔ «‘≈¬Δ Ò¬Δ
⁄ºÒ∂ ÒØ’ √øÿÙ Á∂ ÁÏ≈˙ ʺÒ∂ ÎΔÁÒ ”Â∂ ED ‘Ø ÒÛ≈«’¡ª
˘ ’πfi √Ó∂∫ Ó◊Ø∫ «‘≈¡ ’È≈ «Í¡≈Õ
Ì≈Ú∂∫ ÎΩ‹Δ ÂΩ ”Â∂ ¿π√ Á∂ ÔÂÈ ¡√¯Ò ‘Ø ◊¬∂ Í
«¬È∑ª È∂ ¿π√ ˘ Í»∂ «’¿»Ï≈ «Úº⁄ ÓÙ‘» ’ «ÁºÂ≈ Â∂
¿π√ Á≈ √πÈ∂‘≈ ⁄≈Ø∫-Í≈√∂ ◊»ø‹‰ Òº◊≈Õ ÎΔÁÒ Â∂ ¿π√ Á∂
√≈ÊΔ¡ª È∂ ¡≈Í‰Δ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Á≈ Ȫ ÏÁÒ ’∂ “BF ‹πÒ≈¬Δ
Ó»ÚÓÀ∫‡” º÷ «Ò¡≈ ¡Â∂ ¿π‘ ÓÀ’√Δ’Ø ⁄Ò∂ ◊¬∂Õ ¿πÊ∂
¿πÈ∑ª «¬º’ ÒÛ≈’» Â≈’ ‹ØÛΔ ¡Â∂ ◊πΔÒ≈ ‹ø◊ ÁΔ
‡∂«Èø◊ Ò¬Δ, «¬√ ’øÓ «Úº⁄ √Í∂ÈΔ ÿ∂¨ ‹ø◊ Á∂
ÿπÒ≈‡Δ¬∂ ¡ÒÏ‡Ø Ï≈ÚØ ÂØ∫ ¿πÈ∑ª ˘ ÌÍ» ÓºÁÁ «ÓÒΔÕ
ÓÀ’√Δ’Ø «Úº⁄ ‘Δ ¿π√ ÁΔ Íë√ºË «¬È’Ò≈ÏΔ ÿπÒ≈‡Δ¬∂
¡ÈÀ√‡Ø ⁄Δ ◊πÚ∂≈ È≈Ò «ÓºÂÂ≈ ͺ’Δ ‘Ø¬Δ ¡Â∂ ¿πÈ∑ª
ÁØÚª È∂ «ÓÒ ’∂ «’¿»ÏÈ-«¬È’Ò≈Ï Ò¬Δ ’øÓ ’È Á≈
¡«‘Á «Ò¡≈Õ BF ÈÚøÏ AIEF ˘ ÎΔÁÒ, ⁄Δ-◊πÚ∂≈
¡Â∂ ¿πȪ Á∂ H@ ÒÛ≈’» ÓÀ’√Δ’Ø ÂØ∫ «¬º’ √ÓπøÁΔ «’ÙÂΔ
”Â∂ ⁄ºÒ ͬ∂ Â∂ B Á√øÏ ˘ «’¿»Ï≈ Á∂ º‡ ”Â∂ Íπº‹ ◊¬∂Õ
¿πÈ∑ª È∂ Í‘≈ÛΔ ‹ø◊ÒΔ «¬Ò≈’∂ √Δ¬∂≈ Ó∂«¬√Â≈ Í‘πø⁄‰
ÁΔ ÔØ‹È≈ ω≈¬Δ √ΔÕ ¿π‘ ¿πμÊ∂ Í‘πø⁄ ª ◊¬∂ Í ¿πÊØ∫
º’ Í‘πø⁄Á∂-B ¿πÈ∑ª ÁΔ «◊‰ÂΔ B@ «‘ ◊¬ΔÕ √Δ¬∂≈
Ó∂«¬√Â≈ «¬Ò≈’∂ ”⁄ ¿πÈ∑ª ¡Ë≈ «¬Ò≈’≈ √Ê≈Í ’’∂
¡Â∂ ¡≈Í‰Δ Â≈’ ˘ Ӌϻ ’ΔÂ≈Õ ¿πÈ∑ª È∂ «’√≈Ȫ
¡Â∂ ◊øÈ≈ Íπº‡‰ Ú≈Ò∂ Ó˜Á»ª «Úº⁄ «ÚÙ≈Ò ¡Ë≈
«Â¡≈ ’ΔÂ≈ Â∂ ◊πΔÒ≈ ‹ø◊ ⁄Ò≈ ’∂ «¬Ò≈’∂ Á∂ Úº‚∂
«‘º√∂ ”Â∂ ¡≈Í‰Δ √ºÂ≈ √Ê≈Í ’ Ò¬ΔÕ
¿π√ √Ó∂∫ «’¿»Ï≈ ¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹ ÚºÒØ∫ ÊØÍ∂
Ï«Â√Â≈ ÁΔ Â≈È≈Ù≈‘ ‘’»Ó ʺÒ∂ ’≈‘ «‘≈ √ΔÕ

«’¿»Ï≈ «Úº⁄ ¡ÓΔ’Δ «Íº·» Â≈È≈Ù≈‘ Ï«Â√Â≈
ÁΔ ‘’»Ó Á≈ Â÷Â≈ ÍÒ‡≈¿π‰ «Úº⁄ ¡Â∂ Ó◊Ø∫ «’¿»Ï≈
˘ √Ó≈‹Ú≈Á ÁΔ «ÁÙ≈ ”⁄ ¡º◊∂ ÚË≈¿π‰ «Úº⁄ ¡≈◊»
Ì»«Ó’≈ «ÈÌ≈¿π‰ Ú≈Ò∂ ÎΔÁÒ ’≈√ÂØ I@ √≈Ò ÁΔ ¿πÓ
«Úº⁄ BF ÈÚøÏ B@AF ˘ √Ì ˘ ¡Ò«ÚÁ≈ ¡≈÷ ◊¬∂Õ
«¬º’ ¡ÓΔ Ï≈ˆÚ≈È Ó≈Ò’ Á∂ ÍπÂ
º  ÎΔÁÒ ¡≈͉∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ ‹ΔÚÈ ÂØ∫ ‘Δ ‹Ó‘»Δ Ò«‘ ”⁄ √◊Ó
√ÈÕ AIDE «Úº⁄ ’ÀÏΔ¡È «Úº⁄ ¡ÓΔ’Δ Á÷Ò¡øÁ≈‹Δ
Á∂ «ÚπºË «’¿»Ï≈ «Úº⁄ «¬º’ «Ú¡≈Í’ Ò«‘ √Δ, «‹√
«Úº⁄ ÎΔÁÒ È∂ √◊Ó «‘º√≈ «Ò¡≈Õ Ú’≈Ò ÁΔ ÍÛ∑≈¬Δ
ÁΩ≈È AIDG-DH ”⁄ ¿π‘ Ó≈’√Ú≈ÁΔ «Ú⁄≈ª ÚºÒ
«÷º⁄∂ ◊¬∂Õ ¿π‘ «¤Ï≈√ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ Ú≈ÒΔ «’¿»Ï≈ ÁΔ
ÒØ’ Í≈‡Δ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘Ø ◊¬∂Õ ¿πÁØ∫ ‘Δ Ï«Â√Â≈ È∂
√Δ.¡≈¬Δ.¬∂. ÁΔ √‘≈«¬Â≈ È≈Ò √ºÂ≈ ‘«Ê¡≈ Ò¬Δ ¡Â∂
AIEB ÁΔ¡ª ⁄؉ª ºÁ ’ «ÁºÂΔ¡ªÕ
Á»‹Δ √ø√≈ ‹ø◊ Á∂ ¡ø Ó◊Ø∫ √ø√≈ ͺË ”Â∂
’«Ó¿»«È√‡ Ò«‘ Á∂ ÚË ‘∂ ‹∂» ºÊ ÂØ∫ ¡ÓΔ’Δ
Íà √ ≈ÙÈ ‚«¡≈ ‘Ø « ¬¡≈ √ΔÕ «√º ‡ ∂ Ú‹Ø ∫ ¡≈͉Δ
’«Ó¿»«È√‡ «ÚØËΔ ‰ÈΔÂΔ Â«‘ √≈∂ Â≈È≈Ù≈‘ª
¡Â∂ ÍÃÂΔ«’«¡≈Ú≈ÁΔ¡ª ÁΔ √‘≈«¬Â≈ ’ «‘≈ √ΔÕ
¡ÓΔ’Δ ‘π ’ Ó≈È Ò≈ÂΔÈΔ ¡ÓΔ’≈ ˘ ¡≈͉≈
«Í¤Ú≈Û≈ ¡Â∂ ´º‡ Á≈ «¬º’ «ÚÙ∂Ù «¬Ò≈’≈ √ÓfiÁ∂ √ÈÕ
√Í∂È ÂØ∫ «’¿»Ï≈ ÁΔ ¡≈˜≈ÁΔ ÁΔ ÒÛ≈¬Δ Á∂ ¡øÂÓ ÓΩ’∂
AHIH ”⁄ ¡ÓΔ’≈ È∂ «’¿»Ï≈ ”Â∂ ÎΩ‹Δ ‘ÓÒ≈ ’ «ÁºÂ≈
«ÏÒ’πÒ ¿π√∂ Â∑ª «‹√ Â∑ª «ÎÒÍ≈¬ΔÈ Â∂ «Í˙‡Ø Δ’Ø
”⁄ ’ΔÂ≈ √Δ Â∂ «’¿»Ï≈ ˘ ¡≈Í‰Δ Ï√ÂΔ Ï‰≈ «Ò¡≈Õ
‹Ø√ Ó≈ÂΔ «‹‘Û≈ «’¿»ÏÈ ¡≈˜≈ÁΔ √øÿÙ Á≈ ÍÃÂΔ’
ω ¸º’≈ √Δ ÁΔ √Í∂ÈΔ Ï√ÂΔÚ≈Á ÂØ∫ ¡≈˜≈ÁΔ ÁΔ ÂΔ‹Δ
Â∂ ¡øÂÓ ÒÛ≈¬Δ ÁΔ Ùπ»¡≈ ÓΩ’∂ ÓΩ ‘Ø ◊¬ΔÕ
Ï«Â√Â≈ ÚºÒØ∫ √ºÂ≈ ”Â∂ ’≈Ï‹ ‘؉ Ó◊Ø∫ ÎΔÁÒ È∂
¿π√ ÁΔ √ºÂ≈ ˘ ◊À-’≈˘ÈΔ ’≈ Á∂‰ ÷≈Â ’≈˘ÈΔ
ÒÛ≈¬Δ Á≈ √‘≈≈ «Ò¡≈ Í ¿π‘ √¯Ò È‘ƒ ‘Ø«¬¡≈Õ
«¬√ ¡√¯ÒÂ≈ Ó◊Ø∫ ÎΔÁÒ ¡Â∂ ¿π√ Á∂ √≈ÊΔ¡ª È∂
“Ó»ÚÓÀ∫‡” Ȫ ÁΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Ï‰≈¬ΔÕ BF ‹πÒ≈¬Δ AIEC ˘
«¬√ Á∂ ABC ÓÀ∫Ïª È∂ Á∂٠ͺËΔ Ïˆ≈Ú Á∂ ÔÂȪ
Ú‹Ø∫ √À«‡¡≈◊Ø ÁΔ ÓØÈ’‚≈ ‹∂Ò∑ ¡Â∂ Ï∂¡≈ÈØ ÁΔ ‹∂Ò∑ ”Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

16

‹ÈÚΔ-B@AG

√È Í ¿πÈ∑ª Á≈ ≈‹√Δ «Ú‘≈ Ï√ÂΔÚ≈ÁΔ «ÚØË ¡Â∂
‹Ó‘»Δ¡Â Íº÷Δ «Ú⁄≈ª ÂØ∫ ÍÃ∂« ‘πøÁ≈ «‘≈ √ΔÕ «¬ºÊØ∫
√ͺه ‘πøÁ≈ ˛ «’ ¿π‘ «’¿»ÏÈ ÒØ’ «¬È’Ò≈Ï Á≈ ÎΩΔ
¿πÁ∂Ù √≈Ó≈‹Ú≈Á «ÚØËΔ ¡Â∂ ‹Ó‘»Δ √ÓfiÁ∂ √ÈÕ
«Î ÚΔ ’«Ó¿»«È√‡ Ò«‘ ˘ √ø√≈ ͺË ”Â∂
ÁÍ∂Ù Ó√«Ò¡ª ¿πμÍ «’¿»Ï≈ ÁΔ Í≈‡Δ ÚºÒØ∫ Ò¬Δ¡ª
’πfi Íπ‹ΔÙȪ «‹Ú∂∂∫«’ ÈÚ-√ØËÚ≈Á «ÚπºË «Ú⁄≈Ë≈’
√øÿÙ ¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ ¿π√≈Δ ÁΔ «ÁÙ≈ Á∂ √Ú≈Ò ¿πμÍ
Ò¬Δ¡ª ◊¬Δ¡ª Íπ‹ΔÙȪ Ò¬Δ ¡Ë≈ «’¿»ÏÈ Í≈‡Δ
ÁΔ «Ú⁄≈Ë≈’ «ÁzÛÂ≈ ÁΔ ’Ó˜ØΔ È∂ ω≈«¬¡≈Õ
«’¿»ÏÈ «¬È’Ò≈Ï È∂ Á»√Δ √ø√≈ ‹ø◊ Ó◊Ø∫
√≈Ó≈‹Δ √ø√≈ Á∂ ¡≈◊» Ú‹Ø∫ ¿πμÌ∂ ¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹
˘ ÏπΔ Â∑ª ‚≈ «ÁºÂ≈Õ «¬‘ «¬È’Ò≈Ï «ÏÒ’πÒ ¿π√
ÁΔ¡ª Ï»‘ª ”Â∂ «Ï≈‹Ó≈È Á∂Ù «Úº⁄ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ
¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹ Ò≈ÂΔÈΔ ¡ÓΔ’Δ Ó‘ªÁΔÍ Á∂ Á∂Ùª
«Úº⁄ ¿πμ· ‘∂ ÒØ’ √øÿÙª Ò¬Δ «’¿»ÏÈ «¬È’Ò≈Ï Á≈
⁄≈ȉ-ÓπÈ≈≈ ω ‹≈‰ Ú‹Ø∫ √øÌ≈ÚÈ≈Úª ˘ √Ófi «‘≈
√ΔÕ «¬√ ’’∂ ¿π√ È∂ «¬√ ˘ ÂÏ≈‘ ’È ¡Â∂ ÎΔÁÒ
’≈√ÂØ ˘ Ó≈ Á∂‰ Ò¬Δ Í»≈ ‹Ø Ò≈ «ÁºÂ≈Õ ÎΔÁÒ
’≈√ÂØ Á‘≈«’¡ª ϺËΔ ⁄º‡≈È Úª◊ ¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹
Ó»‘∂ ¡«Û¡≈ «‘≈ ¡Â∂ Ò≈ÂΔÈΔ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ ¿π√
«ÚπºË ⁄ºÒ ‘∂ √øÿÙª Á≈ ’∂∫Á «ÏøÁ» Ï«‰¡≈ «‘≈Õ
AIF@ «Úº⁄ Á»‹∂ ‘Ú≈È≈ ÿØÙ‰≈-ͺÂ ”⁄ ¿π√ È∂ Ò≈ÂΔÈΔ
¡ÓΔ’≈ ˘ «¬È’Ò≈Ï Ò¬Δ ¿πμ· ÷Û∂ ‘؉ Á≈ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈Õ
⁄ΔÈ ÁΔ ’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ È∂ «¬√ √ºÁ∂ Á≈ √Ú≈◊Â
’ΔÂ≈Õ ¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹ È∂ «’¿»Ï≈ Â∂ ¡≈«Ê’
Í≈ÏøÁΔ¡ª ÓÛ∑ «ÁºÂΔ¡ª «‹‘ÛΔ¡ª ‘≈Ò∂ º’ Ï≈Á√»
‹≈Δ ‘ÈÕ ’ÀÈ∂‚Δ ÍÃ√≈ÙÈ È∂ ¡ÍÃÀÒ AIFA ”⁄ Ò≈◊ ÁΔ
«ÏÓ≈Δ Ú≈Ò∂ √»ª ˘ «’¿»Ï≈ ”⁄ Ì∂‹ ’∂ ‘ÓÒ≈ ÏØ«Ò¡≈
«‹√ ˘ «’¿»ÏÈ ÎΩ‹ Â∂ ÒØ’ª È∂ ¡√¯Ò ’ «ÁºÂ≈Õ
AIFB ”⁄ √ØÚΔ¡Â √øÿ Á∂ √ØËÚ≈ÁΔ ‘≈’Ó ÷πÙ⁄ØÚ
È∂ ÍÃÓ≈‰»-«Ó˜≈«¬Òª «’¿»Ï≈ ¡øÁ ÏΔÛ‰ Ò¬Δ «’¿»Ï≈
˘ Әϻ ’ΔÂ≈Õ Ó◊Ø∫ ‹ÁØ∫ ¡ÓΔ’Δ ÍÃ√≈ÙÈ È∂ ËÓ’Δ
«ÁºÂΔ Âª ÷πÙ⁄ØÚ Ó≈¡’∂Ï≈‹Δ ÂØ∫ ◊Ø‚∂ ‡∂’‰ º’ ⁄Ò≈
«◊¡≈ ¡Â∂ Âπ’Δ «Úº⁄Ø∫ ¡ÓΔ’Δ «Ó˜≈«¬Òª ‘‡≈¿π‰ Á∂
ÏÁÒ∂ «’¿»Ï≈ «Úº⁄Ø∫ ¡≈Í‰Δ¡ª «Ó˜≈«¬Òª ‘‡≈ ’∂ Ú≈Í√
ÓπÛ «◊¡≈Õ ¡ÓΔ’È ÍÃ√≈ÙÈ È≈Ò ◊ºÒÏ≈ «Úº⁄
÷πÙ⁄ØÚ ÚºÒØ∫ «’¿»ÏÈ ¡≈◊»¡ª ˘ Ù≈ÓÒ È≈ ’È ÁΔ
⁄ΔÈΔ ÁΔ ’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ È∂ ‹ØÁ≈ dddd

¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹ «’¿»Ï≈ Á∂ √≈ËÈ-√Ø«Ó¡ª ÁΔ ´º‡÷√πº‡ ’ «‘≈ √ΔÕ Ú≈‘ΔÔØ◊ ˜ÓΔÈ Á∂ GE% Á∂ Ó≈Ò’
«ÚÁ∂ÙΔ Ï≈ˆÚ≈È ÷≈√ ’’∂ ¡ÓΔ’È √ÈÕ √≈≈
¡Ê⁄≈≈ ¡ÓΔ’≈ Â∂ ¿π√ ÁΔ¡ª ’øÍÈΔ¡ª Â∂ ¿πÈ∑ª Á∂
ÁÒ≈Òª Á∂ ÍÃÌ≈Ú ¡ËΔÈ √ΔÕ «’¿»Ï≈ Á∂ ËÈΔ Â∂ ÍëÂÙ·Â
ÒØ’ ¡ÓΔ’È √≈Ó≈‹ È≈Ò «ÓÒ∂ ‘ج∂ √È ¡Â∂ «’¿»ÏÈ
«’√≈È, Ó˜Á» ¡Â∂ Á∂ÙÌ◊ ¡«‹‘∂ Ó≈‘ΩÒ «Úº⁄ ÿπ‡‰
Ó«‘√»√ ’ ‘∂ √ÈÕ
√Δ¬∂≈ Ó∂«¬√Â≈ ÂØ∫ «’¿»ÏÈ «¬È’Ò≈ÏΔ¡ª È∂
Ï«Â√Â≈ ÁΔ¡ª ÎΩ‹ª ”Â∂ ‘ÓÒ∂ ’’∂ ¿π√ ˘ Ì≈Δ Èπ’√≈È
Í‘πø⁄≈«¬¡≈Õ Ï«Â√Â≈ ‘’»Ó «ÚπºË ’«Ó¿»«È√‡ª ÚºÒØ∫
ω≈¬Δ ÍΔÍÒ˜ Í≈‡Δ ¡≈¯ √ØÙ«Ò˜Ó ¡Â∂ ÀÚبÙÈΔ
‚À’‡Ø∂‡ √Ó∂ ‘Ø Â≈’ª ÚΔ √◊Ó √È Í «Î
ÚΔ ““BF ‹πÒ≈¬Δ Ó»ÚÓÀ∫‡”” √Ì ÂØ∫ «ÚÙ≈Ò ¡Ë≈ Ú≈ÒΔ
Â≈’ √Δ ‹Ø Ï«Â√Â≈ «ÚπºË ‹»fi ‘Δ √ΔÕ ¿π√ È∂
Ï«Â√Â≈ ‘’»Ó ˘ ÎΩ‹Δ ‘≈ Á∂ ’∂ ‹ÈÚΔ AIEI «Úº⁄
√ºÂ≈ ‘≈√Ò ’ Ò¬ΔÕ «¬√ √øÿÙ ÁΩ≈È «’√≈È √øÿÙ
ÁΔ Óπº÷ Â≈’ ¡Â∂ Í‘≈ÛΔ ‹ø◊ÒΔ «¬Ò≈’≈ «¬È’Ò≈ÏΔ
Â≈’ª Ò¬Δ ¡Ë≈ «¬Ò≈’∂ Ú‹Ø∫ ’≈‹ÙΔÒ «‘≈Õ «¬√
«¬Ò≈’∂ ÂØ∫ ‘Δ ¿πÈ∑ª È∂ √ºÂ≈ Á∂ Óπº÷ ’∂∫Á Ù«‘ª ”Â∂
‘ÓÒ∂ ’ΔÂ∂Õ √øÿÙ Á∂ Ùπ» ÂØ∫ ‘Δ «Í¤≈÷ÛΔ ‘’»Ó Á≈
Â÷Â≈ ÍÒ‡≈¿π ‰ Ò¬Δ ““BF ‹π Ò ≈¬Δ Ó» Ú ÓÀ ∫ ‡”” È∂
‘«Ê¡≈ÏøÁ √øÿÙ ˘ √øÿÙ Á≈ Óπº÷ »Í ω≈«¬¡≈Õ
«¬√ √øÿÙ «Úº⁄ ¿πÈ∑ª ˘ ‹ÈÂ≈ Á∂ «ÚÙ≈Ò «‘º«√¡ª ÁΔ
‘Ó≈«¬Â «ÓÒΔÕ √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈¿π‰ Ó◊Ø∫ ÎΔÁÒ Â∂ ¿π√
ÁΔ Í≈‡Δ È∂ ˜º¬Δ √πË≈ ’È Ò¬Δ AIEI «Úº⁄ ˜º¬Δ
√πË≈ ’≈˘È Í≈√ ’ΔÂ≈ «‹√ «Úº⁄ ¿πÈ∑ª ÷∂ÂΔ ÔØ◊ ˜ÓΔÈ
Â∂ ‘ºÁÏøÁΔ ’≈˘È Ò≈◊» ’ΔÂ≈Õ ¿πÈ∑ª È∂ Ï≈ˆ≈Ȫ Á≈
’ΩÓΔ’È ’ΔÂ≈ ¡Â∂ √≈Δ¡ª «ÚÁ∂ÙΔ ’øÍÈΔ¡ª «‹øÈ∑ª
«Úº⁄ «‹¡≈Á≈ «◊‰ÂΔ ¡ÓΔ’È ’øÍÈΔ¡ª ÁΔ √Δ, ÁΔ
√≈Δ ‹≈«¬Á≈Á ‹Ï ’ Ò¬ΔÕ
Ì≈Ú∂∫«’ ““BF ‹πÒ≈¬Δ Ó»ÚÓÀ∫‡”” Á∂ «‹¡≈Á≈Â ¡≈◊»
Ó≈’√Ú≈ÁΔ-ÒÀ«ÈÈÚ≈ÁΔ √È Í ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÷πºÒ∂ ÂΩ ”Â∂
«¬√ ˘ √ÚΔ’≈ÁΔ È‘ƒ √ΔÕ AIFA «Úº⁄ BF ‹πÒ≈¬Δ
Ó»ÚÓÀ∫‡ È∂ ÍΔÍÒ˜ √ØÙ«Ò√‡ Í≈‡Δ ¡Â∂ ÀÚبÙÈΔ
‚À’‡Ø∂‡ È≈Ò ¬∂’Â≈ ’’∂ «¬º’ Í≈‡Δ ω≈ Ò¬ΔÕ
AIFE «Úº ⁄ ÎΔÁÒ ’≈√ÂØ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂ ·
’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ ¡≈¯ «’¿»Ï≈ ÁΔ √Ê≈ÍÈ≈ ’ΔÂΔ
◊¬ΔÕ ÎΔÁÒ ¡≈Í ’«‘øÁ∂ ‘∂ «’ Ì≈Ú∂∫ ¿π‘ Ó≈’√Ú≈ÁΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

17

‹ÈÚΔ-B@AG

‘Ú≈ Á∂ πı «ÒÎÁΔ √πÍΔÓ ’Ø‡
√πÍΔÓ ’Ø‡ ÚºÒØ∫ «√È∂Ó≈ ÿª ”⁄ ‘ ÙØ¡ ÂØ∫
Í«‘Òª ≈Ù‡Δ ◊Δ ڋ≈¿π‰ Á≈ ‘π’Ó «¬º’ «Í¤ª‘«÷º⁄»
ÎÀ√Ò≈ ˛Õ ¡Á≈Ò Á∂ ÎÀ√Ò∂ È∂ AIHF Á∂ ’ΔÂ∂ ¡≈͉∂ ‘Δ
¿π√ ÎÀ√Ò∂ «‹√ «Úº⁄ «’√∂ ˘ ÚΔ ‹ÏÁ√ÂΔ ≈Ù‡Δ
◊Δ ◊≈¿π‰ Ò¬Δ Ó‹Ï» È‘ƒ ’ΔÂ≈ ‹≈ √’Á≈, ˘ ¿πÒ‡≈
«ÁºÂ≈ ˛Õ ’¬Δ Á∂Ùª ÁΔ¡ª ¡Á≈Òª È∂ ¡«‹‘∂ ÎÀ√Ò∂
√π‰≈¬∂ ‘ÈÕ Ï∂Ùº’ «¬‘ ÎÀ√Ò≈ ¡≈.¡À√.¡À√.-Ì≈‹Í≈
ÚºÒØ∫ Í≈¬∂ ‹≈ ‘∂ “¡øÈ∑∂-≈Ù‡Ú≈Á” Á∂ ÙØ-Ù≈Ï∂ Á∂
‘º’ «Úº⁄ Ìπ◊ÂÁ≈ ‹≈ÍÁ≈ ˛Õ
√πÍΔÓ ’Ø‡ È∂ √º⁄Óπº⁄ ‘Δ «¬º’ ˆÒ «ÈÔÓ
ω≈«¬¡≈ ˛Õ «ÈÁ∂Ù’ «√˪ª Á∂ ¡Èπ¤∂Á EC-¬∂ (¬∂)
‹Ø È≈◊«’ª Á∂ Î‹ª È≈Ò √Ï«øË ˛, ¡Èπ√≈ ÚΔ
’Ø¬Δ ÚΔ ¡Á≈Ò «¬‘ Î˜ ˜ÏÁ√ÂΔ Óøȉ Ò¬Δ
Әϻ È‘ƒ ’ √’ÁΔÕ Ì≈Ú∂∫«’ «ÈÁ∂Ù’ «√˪ª Á≈
«¬‘Δ ¡Èπ¤∂Á ‘Δ È‘ƒ, «‹√ ˘ √Ú¿πμ⁄ ¡Á≈Ò Ò≈◊»
’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ ‘Δ ˛Õ «¬√ ÂØ∫ ÚΔ ¡º◊∂ ¡Èπ¤∂Á
ECó¬∂ (¬∂) ‘∂’ È≈◊«’ ÁΔ ’ΩÓΔ «⁄øÈ∑ª «‹Ú∂∫ ’ΩÓΔ
fiø‚≈ ¡Â∂ ’ΩÓΔ Â≈È∂ ¡≈«Á ˘ √ÈÓ≈È Á∂‰ Á∂ Î˜ª
È≈Ò √Ïø«Ë ˛, «¬√ Á≈ ÓÂÒÏ ¿π‘Ȫ ˘ √ÈÓ≈È Á∂‰
È≈Ò ˛ È≈ «’ ˺’∂ È≈Ò ÓÈÚ≈¿π‰ È≈ÒÕ «¬‘ Ú÷∂Úª
˜»Δ ¡Â∂ Ó‘ºÂÚÍ»È ˛Õ «√È∂Ó≈ ÿª ”⁄ ≈Ù‡Δ
◊Δ ⁄Ò≈¿π‰≈ Ò≈˜ÓΔ ’ Á∂‰ È≈Ò Á∂Ù Ò¬Δ «Í¡≈
ÁΔ Ì≈ÚÈ≈ ÍÀÁ≈ È‘ƒ ‘πøÁΔÕ
√πÍΔÓ ’Ø‡ Á≈ ÎÀ√Ò≈ «⁄øÂ≈‹È’ ˛, ¿πÁØ∫ ‘Ø ÚΔ
«⁄øÂ≈‹È’ ˛ ‹ÁØ∫ ≈Ù‡Ú≈Á Á∂ È≈Ó ”Â∂ ¡≈.¡À√.¡À√.
Â∂ Ì≈‹Í≈ ‘π’Ó≈È ÒØ’ª ¿πμÍ ‹Ï Á≈ ÷πºÒ≈ ‘ÓÒ≈
ÏØÒ‰ Á≈ ÔÂÈ ’ ‘∂ ‘ÈÕ «¬‘ ÎÀ√Ò≈ √Ó≈‹ ˘ Úø‚‰
Ú≈ÒΔ¡ª «¬‘Ȫ Â≈’ª Á≈ ‘Ω√Ò≈ ÚË≈Ú∂◊≈Õ «¬‘
Áπ÷Á≈¬Δ ˛ «’ √πÍΔÓ ’Ø‡ ÏΔÂ∂ ‘ج∂ ¿π√ «¬«Â‘≈√ ÂØ∫

’Ø¬Δ √Ï’ È‘ƒ «√º÷ ‘Δ ‹ÁØ∫ ¿π√ È∂ Ù’ÂΔÙ≈ÒΔ ÒØ’ª
ÚºÒ∫Ø ¿π√≈∂ ¿πÈÓ≈Á ˘ ʪ Á∂‰ ÷≈«Â ÎÀ√Ò∂ ’ΔÂ∂ √ÈÕ
¡ÀÓ‹À∫√Δ √Ó∂∫ √πÍΔÓ ’Ø‡ Á∂ ¿π√ ÎÀ√Ò∂ ˘ ’Ø¬Δ È‘ƒ
ÌπÒ √’Á≈ ‹ÁØ∫ ¿π√ È∂ «’‘≈ «’ ÓΩ«Ò’ ¡«Ë’≈ª ˘
Ò≈◊» ’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ ’Ø¬Δ ÚΔ Ù«‘Δ ¡Á≈Ò «Úº⁄ È‘ƒ
¡≈ √’Á≈Õ ¡Á≈Ò Á≈ «‘øÁÂ
» ÚΔ ÎÀ√Ò≈ ÚΔ √≈«¡ª ˘
Ô≈Á ‘Δ ‘ØÚ∂◊≈, ‹ÁØ∫ ’≈˘È «Úº⁄ Ø’ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á ËÓ
Á∂ Ȫ ”Â∂ Ú؇ Óø◊‰ ˘ «¬√ „ø◊ È≈Ò ‹≈«¬‹ ·«‘≈«¬¡≈
«’ «‘øÁÂ
» Ú «¬º’ ‹ΔÚÈ-‹≈⁄ ˛Õ «¬‘ ‹ΔÚÈ-‹≈⁄ ˘
Ë≈«Ó’ ‹˜Ï≈ª ˘ ‡πÏ
ø ‰ Ú‹Ø∫ ¡ø«◊¡≈ È‘ƒ ‹≈ √’Á≈Õ
√πÍΔÓ ’Ø‡ Á∂ ÎÀ√Ò∂ ÁΔ Ò≈˜ÓΔ ÂΩ ”Â∂ √øÿΔ ‡ØÒ∂
ÚºÒØ∫ ÁπÚÂØ∫ ‘ØÚ∂◊ΔÕ «¬‘ ‡ØÒ≈ «¬√ ÎÀ√Ò∂ ˘ Ò≈◊»
’≈¿π‰ Ò¬Δ ◊¿»-º«÷¡≈ ‡≈¬ΔÍ ÚÒø‡Δ¡ ÎØ√ª ω≈
’∂ ÒØ’ª È≈Ò ◊πø‚≈◊ÁΔ ’∂◊≈Õ ¡«‹‘∂ ÁÒ ÍπÒΔ√ ÁΔ
√‘≈«¬Â≈ È≈Ò ÒØ’ª ˘ Á«‘Ù˜Á≈ ’È◊∂Õ «¬‘ ÁÒ
’ΩÓΔ Â≈È∂ ˘ Í»≈ √ÈÓ≈È È≈ Á∂‰ Á∂ È≈Ó ‘∂· ÿº‡
«◊‰ÂΔ¡ª ¡Â∂ Á«Òª ˘ «ÈÙ≈È≈ ω≈¿π‰◊∂Õ «¬‘
ÎÀ√Ò≈ Ïπ∂ ÁΩ ÁΔ Ùπ»¡≈ ˛ ¡Â∂ √Ú¿πμ⁄ ¡Á≈Ò Á∂
‘Ú≈ Á∂ πı «ÒÎ ‹≈‰ Á∂ Ï≈Ï ˛Õ «‹‘Û≈ ÒØ’ª Ò¬Δ
ÙπÌ √ø’∂ ȑƒ ˛Õ ‹Ø «’ «È¡ª-Í≈«Ò’≈ ÂØ∫ ≈Ù‡Ú≈Á
Á∂ Ȫ ”Â∂ Î≈ÙΔÚ≈ÁΔ Â≈’ª Á∂ ‘ÓÒ∂ ÂØ∫ ¡≈͉∂
√ø«ÚË≈È’ ¡«Ë’≈ª Ò¬Δ ≈÷Δ ÁΔ ¡≈√ ’Á∂ ‘ÈÕ
«¬‘ ÎÀ√Ò≈ ≈‹√ºÂ≈ ÁΔ¡ª Úº÷-Úº÷ √ø√Ê≈Úª «Úº⁄
ÚË ‘Δ ¡Ù«‘‰ÙΔÒÂ≈ Á≈ ÍÃ◊‡≈Ú≈ ˛Õ «¬‘ ÒØ’ª Á∂
¿πμÍ «Ú‘≈ Á∂ ’πfi «ÈÙ«⁄ ÚÂ≈∂ ˘ ÊØ͉ Â∂ Ò≈◊»
’È Á∂ «¬≈Á∂/ÔØ‹È≈ Á≈ ÍÃ◊‡≈Ú≈ ˛Õ √πÍΔÓ ’Ø‡
Á≈ ÎÀ√Ò≈ √ø«ÚË≈È ”⁄ Á‹ Óπº÷ ¿πÁ∂Ùª ¡Èπ√≈ È‘ƒ
˛Õ ¡Á≈Ò ˘ «¬√ Â∂ ÍπÈ «Ú⁄≈ ’’∂ «¬√ ÎÀ√Ò∂ ˘
ºÁ ’È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ

dddd

«ÁºÂ≈Õ «¬‘ ¿π√ ÁΩ Á≈ Í«‘Ò≈ «¬È’Ò≈Ï √Δ ‹ÁØ∫ ““Í»Ï
ÁΔ ‘È∂Δ Íº¤Ó ”Â∂ Ì≈»”” ÍÀ ‘Δ √ΔÕ
ÎΔÁÒ ’≈√ÂØ Á∂ «Ú¤ØÛ∂ ”Â∂ √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀÓ¡ÀÒ) «È¿» ‚ÀÓØ’∂√Δ «¬√ «¬È’Ò≈ÏΔ ÿπÒ≈‡Δ¬∂ ˘
√ø◊≈ÓΔ Ù˪‹ÒΔ Ì∂‡ ’ÁΔ ˛Õ

¡ÒØ⁄È≈ ’«Á¡ª «¬√ ˘ ÷πÙ⁄ØÚ ÁΔ
◊Ø‚∂ ‡∂’» ’≈Ú≈¬Δ «’‘≈Õ ¿πȪ∑ √ͺه «’‘≈ «’ ’ÀÈ‚
∂ Δ
ÍÃ√≈ÙÈ «’¿»Ï≈ «Úº⁄ √Ó≈‹Ú≈Á ÁΔ ¿π√≈Δ Á∂ ¡ÓÒ ˘
ÂÏ≈‘ ’È≈ ⁄≈‘πÁ
ø ≈ ˛Õ
«’¿» Ï ≈ Á≈ «¬È’Ò≈Ï ¡√Ò «Úº ⁄ ¡ÓΔ’Δ
√≈Ó≈‹ Â∂ ¿π√ Á∂ √«‘ÔØ◊Δ ÁÒ≈Ò «Í¤≈÷ÛΔ ‘≈’Óª
«ÚπºË Ò≈ÂΔÈΔ ¡ÓΔ’Δ ÒØ’ª Á∂ «¬«Â‘≈√’ ¿πÌ≈ Á≈
ÍÃÂΔ’ √ΔÕ «¬√ È∂ ˜≈ÒÓ ÁΔ ËπøÈΔ ”⁄ Ò≈Ò fiø‚≈ ◊º‚

«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

’∂∫ÁΔ ’Ó∂‡Δ, √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀÓ-¡ÀÒ) «È¿» ‚ÀÓØ’∂√Δ
BG ÈÚøÏ B@AF (¬Δ-Ó∂Ò ≈‘ƒ ÍÃ≈ÍÂ)
18

‹ÈÚΔ-B@AG

Â∂∂ «Ú¤ÛÈ Á≈ Óߘ Ó∞Û-Ó∞Û ⁄∂Â∂ ¡≈ «‘≈
«’¿∞∫«’ ¿∞‘Ȫ Á≈ Ó’√Á «√Î ÷≈Ï ’È≈ √ΔÕ
™’≈ ¿∞«·¡≈ ¡Â∂ Ó؇√≈«¬’Ò ”⁄Ø∫ ÂÒÚ≈ ’μ„
«Ò¡≈«¬¡≈ ¡Â∂ ¿∞‘Ȫ 鱧 ÒÒ’≈«¡≈Õ ¿∞‘ ¡μ◊∂ Òμ◊
’∂ ÁΩÛ ◊¬∂Õ ™’≈ ‡μ’‰ Ú≈Ò∂ ‘Ò≈ª ÂØ∫ ’Á∂ ÚΔ
«Íμ¤∂ È‘Δ∫ ‘μ‡Á≈ √Δ, ¿∞‘ Ì≈Ú∂∫ Í∞«Ò√ ‘ØÚ∂ Ì≈Ú∂∫ ’جΔ
‘Ø Ù’ÂΔÕ
B@@H ”⁄ ÒÚÒΔ Ô±ÈΔÚ«√‡Δ ”⁄ «Ú«Á¡≈ÊΔ
¡ßÁØÒÈ ‘Ø«¬¡≈Õ ÍΔ.¡À√.Ô±. È∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È≈Ò
√ß Í ’ ’È ÂØ ∫ Ï≈¡Á ‘ÛÂ≈Ò Á≈ √μÁ≈
«ÁμÂ≈Õ ÓÈÀ‹ÓÀ∫‡ È∂ ËÓ’≈«¬¡≈ ’∂ ’μÒ∑ È±ß Ô±ÈΔÚ«√‡Δ
◊∂‡ Â∂ Í⁄∂ Úß‚ ’∂ «Á÷≈˙ Â∞‘≈‚Δ¡ª Òμª ÌßȪ◊∂Õ
¡√ƒ √≈ÊΔ¡ª È≈Ò ◊μÒÏ≈ ’ΔÂΔ, ™’≈ ¡◊Ò∂ «ÁÈ
¡≈͉∂ √≈ÊΔ¡ª È≈Ò Í∞μ‹ «◊¡≈, ¡√Δ∫ Í⁄∂ ÚΔ Úß‚∂,
‘ÛÂ≈Ò ÚΔ ‘جΔÕ B@A@ ”⁄ ¬Δ.‡Δ.‡Δ. «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂
’Ø√ 鱧 Ó≈ÈÂ≈ «ÁÚ≈¿∞‰ Ò¬Δ ⁄μÒ∂ √ßÿÙ ÁΩ≈È,
ÈÚªÙ«‘ ”⁄ Í∞«Ò√ ÚμÒØ∫ ’ΔÂ≈ Ò≈·Δ⁄≈‹ ‘ØÚ∂ Ì≈Ú∂∫
¡À√.¡À√.ÍΔ. È«ßÁ Ì≈◊Ú ÚμÒØ∫ ÈÚ≈∫Ù«‘ «Úμ⁄ ‘
‹μÊ∂ÏÁ
ß Δ È±ß ’∞⁄Ò ’∂ ¡≈͉≈ ÁÏÁÏ≈ ω≈¿∞‰ ÁΔ ÈΔÂΔ
√Δ, ™’≈ 鱧 Í∞«Ò√ ÁΔ Ó≈ ’Á∂ «Íμ¤∂ È‘Δ∫ √Δ ‘‡≈ √’ΔÕ
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á≈ ¡≈◊± Ï‰È Â∂ ‹ÁØ∫ √Ì≈
È∂ Íß‹≈Ï «Úμ⁄ È«Ù¡ª «ıÒ≈¯ Ó∞«‘ßÓ ¤∂ÛΔ, «Î ⁄≈‘∂
√Ú‰ «√ßÿ «ÎÒΩ Á≈ ÿ ÿ∂«¡≈ «◊¡≈ ‘ØÚ∂, ’ͱÊÒ∂
‹∂Ò∑ ”⁄ ’ÀÁ ÈΩ‹Ú≈È ¡≈◊±¡ª ÁΔ «‘≈¬Δ Á≈ Ó≈ÓÒ≈
‘ØÚ∂, ⁄≈‘∂ ÈÙ∂ Á∂ Â√’ª 鱧 ¡≈͉∂ «˜Ò∑∂ «Úμ⁄ Ï∂ÍÁ
’È Á≈ Ó≈ÓÒ≈ ‘ØÚ∂, ™’≈ ‘Ó∂Ù≈ «ÈμÂ ’∂ √≈‘Ó‰∂
¡≈«¬¡≈Õ ™’≈ ‘ ¿∞√ ÒÛ≈¬Δ Á≈ «‘μ√≈ «‘≈ ‹Ø ˜Ï
Â∂ Ëμ’∂ «ıÒ≈¯ √ΔÕ ‹±Δ È‘Δ∫ «’ ¿∞‘ «Ú«Á¡≈ÊΔ,
ÈΩ‹Ú≈Ȫ Á≈ √ßÿÙ ‘ØÚÕ∂ √ßÿÙ Ì≈Ú∂∫ «’√≈Ȫ, Ó˜Á±ª
Á≈ ‘ØÚ∂ Ì≈Ú∂∫ ¡Ωª Á≈ Òμ⁄ ◊Δ ◊≈¿∞‰ Ú≈Ò∂ ◊≈«¬’ª
«ıÒ≈¯, ™’≈ ‘ ÒÛ≈¬Δ Á∂ ¡ß◊-√ß◊ «‘≈ ‘ÀÕ
B@AD ”⁄ ‹ÁØ∫ Á«ˇÂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ¡ª ÎΔ√ª
Á≈ Ó≈ÓÒ≈ ÍΔ.¡À√.Ô±. È∂ Ò«Û¡≈, ™’≈ È∂ «Î Ó±‘∂
‘Ø ’∂ Í∞«Ò√Δ ˜Ï 鱧 «Íß‚∂ ”Â∂ fiμ«Ò¡≈Õ «Í¤Ò∂ «¬μ’
Á‘≈’∂ ÁΩ≈È ÒÛ∂ √ßÿÙª ”⁄ ™’≈ ÁΔ ˜ØÁ≈
ÙÓ±ÒΔ¡Â ‘Δ, «˜ßÁ◊Δ Á∂ ¡≈÷Δ √≈‘ Âμ’ ¿∞‘ Ò«‘
È≈Ò ÚÎ≈ ’Ó≈¿∞∫Á≈ «‘≈Õ ™’≈ ÁΔ Ù÷√Δ¡Â Á≈ √Ì

™’≈ Ï≈∂ «Ò÷‰≈ ’¬Δ «ÁȪ ÂØ∫ Ó∞ÒÂÚΔ ’
«‘≈ ‘ªÕ √Ó∂∫ ÁΔ ÿ≈‡ Ù≈«¬Á Ú‹∑≈ È‘Δ∫ ‘À, Ú‹∑≈ ™’≈
Ï≈∂ «Ò÷‰≈ ‘À «¬’ ÁÁ, «Ú¤Û∂ √≈ÊΔ Á∂ «Ú¤ØÛ∂ Á∂
Ó∞Û ¡«‘√≈√ Â∂ ¡μ÷ª Á∂ ¤Ò’‰ ÂØ∫ Ï⁄‰ Ò¬Δ «Ò÷‰≈
Ó∞ÒÂÚΔ ‘∞ßÁ≈ «‘≈Õ ÓΩ È≈Ò «√Î ¿∞‘Δ È‘Δ∫ ÓÁ≈
«‹√ ÁΔ ‹≈È ‹ªÁΔ ‘À ÏÒ«’ «‹√ ÁΔ ‹≈‰ Ú≈Ò∂ È≈Ò
«‹È∑Δ∫ È∂ÛÂ≈ ‘∞ßÁΔ ‘À ¿∞√ ÁΔ ÚΔ ¿∞È∑Δ∫ ‘Δ ÓΩ ‘∞ßÁΔ
‘ÀÕ ÓΩÂ È±ß √Ì ÂØ∫ Úμ‚≈ ‹Ó‘±Δ ÚÂ≈≈ Óß«È¡≈ ‹ªÁ≈
‘À, Í Ó∞Ò’ Á∂ ÿ‡Δ¡≈ ÍzÏßË «Úμ⁄ ÓΩ Ú◊≈ ’∞ÁÂΔ
ÚÂ≈≈ ÚΔ ◊À-‹Ó‘±Δ ‘Ø «◊¡≈ ‘ÀÕ Á∂Ù ÁΔ¡ª ı±ÈΔ
√Û’ª ‘ ؘ ’¬Δ ÿª Á∂ «⁄≈◊ Ï∞fi≈ ‘Δ¡ª È∂,
√≈‚≈ ™’≈ ÚΔ «¬‘Ȫ ı±ÈΔ √Û’ª È∂ √≈ÊØ∫ ÷Ø‘ «Ò¡≈Õ
™’≈ È∂ Ò◊Ì◊ A@ √≈Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ Â∂
ÈΩ‹Ú≈È Ò«‘ Á∂ Ò∂÷∂ Ò≈¬∂Õ B@@G «Úμ⁄ Ù‘ΔÁ Ì◊Â
«√ßÿ ÁΔ ‹ÈÓ ÙÂ≈ÏÁΔ Ó∞«‘ßÓ Ú∂Ò∂ √≈ÊΔ ’Ó ‘Øª Á∂
√ßÍ’ ”⁄ ™’≈ ¡≈«¬¡≈ ¡Â∂ ÍΔ.¡À√.Ô±. Á≈ ÓÀ∫Ï
Ï«‰¡≈Õ ‹ÁØ∫ ÍΔ.¡À√.Ô±. È∂ ™’≈ 鱧 ¡≈¬Δ.‡Δ.¡≈¬Δ.
Á≈ Ô±«È‡ ÍzË≈È Ï‰≈«¬¡≈ ª ™’≈ ͇’≈ ÏßÈ∑Á≈
√Δ, ’¬Δ √≈ÊΔ ¿∞√ ÁΔ ¤Ø‡Δ ¿∞Ó ’’∂ ¿∞√ È±ß Ó˜≈’
ÚΔ ’Á∂ √ΔÕ ¿∞∫’≈ ÏÛ≈ ‹˜Ï≈ÂΔ Â∂ ÁÒ∂ √≈ÊΔ
√ΔÕ «¬μ’ «ÁÈ ¡≈¬Δ.‡Δ.¡≈¬Δ. Á∂ ◊∂‡ ”Â∂ ’∞fi ÒÛ’∂
Ó˜≈’ ’È Òμ◊ ͬ∂ «’ «¬‘ Ì◊ «√ßÿ ωÁ≈ ‘À,
¿∞‘Ȫ «’‘≈ ’∂ ‹∂ 屧 Ì◊ «√ßÿ Ï‰È È±ß «ÎÁ≈ ⁄μÒ
Î∂ ¡μ◊ Â∂ ‘μÊ μ÷ ’∂ «Ú÷≈, ™’≈ È∂ ¡≈͉≈ ‘μÊ
¡μ◊ «Úμ⁄ Í≈ «ÁμÂ≈Õ ¡≈¬Δ.‡Δ.¡≈¬Δ. ÈÚªÙ«‘
ÍΔ.¡À√.Ô±. Á≈ ⁄ß◊≈ Ô±«È‡ √Δ, «‹μÊ∂ ’≈ÎΔ √◊ÓΔ
‘∞ßÁΔ «‘ßÁΔ √Δ, «¬√∂ ’’∂ «¬μ’ Ú≈ √≈ÊΔ ’ÓÒ‹ΔÂ
√È≈Ú≈ È∂ √≈鱧 «’‘≈ T«¬‘ ª ¡≈¬Δ.‡Δ.¡≈¬Δ. 鱧 ‘Δ
ÁªÂ∂Ú≈Û≈ ω≈¬Δ ÏÀ·∂ ¡≈””Õ ÍΔ.¡À√.Ô±. 鱧 ¡≈¬Δ.‡Δ
¡≈¬Δ «Úμ⁄Ø∫ ÷Á∂Û‰ Ò¬Δ «Íßz√ΔÍÒ È∂ ¡≈¬Δ.‡Δ.¡≈¬Δ.
Á∂ ÒÛ«’¡ª Á≈ «¬º’ ◊μ∞Í ÷Û≈ ’ΔÂ≈Õ ¿∞‘Ȫ ÈØ«‡√
Ò≈«¬¡≈ «’ ÍΔ.¡À√.Ô±. ÁΔ ÀÒΔ È‘Δ∫ ‘؉ Á∂‰Δ, ¿∞‘Ȫ
’Ó È± ß ÎØ È ÚΔ ’ΔÂ≈ «’ ¡√Δ∫ À Ò Δ È‘Δ∫ ‘Ø ‰
Á∂‰ΔÕ ’Ó È∂ «’‘≈ «’ ⁄ÒØ ¡≈ͪ ÏÀ· ’∂ ◊μÒ ’Á∂
¡ªÕ ’Ó, ™’≈ ¡Â∂ ‘Ø √≈ÊΔ ¿∞‘Ȫ È≈Ò ÏÀ· ’∂
◊μÒ ’È Òμ◊∂ Í ¿π‘ «’√∂ ◊μÒ ”Â∂ È‘Δ∫ ¡≈ ‘∂ √È
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

19

‹ÈÚΔ-B@AG

«⁄«ڡ≈ ‘Δ È‘Δ∫ ‹≈ √’Á≈ √ΔÕ Ïμ⁄∂ 鱧 «¬‘ ¡«‘√≈√
«’ßÈ∑Δ «ÙμÁ È≈Ò ‘ØÚ∂◊≈ ‹ÁØ∫ ¿∞‘ ‹≈‰∂◊≈ «’ ¿∞√ Á≈
Ï≈Í «’ßÈ∑≈ Ù≈ÈÁ≈ ÓÈ∞μ÷ √ΔÕ Ù‘ΔÁ ‹ÈÀÒ «√øÿ ‹ÀÒΔ
Úª◊ ⁄ÛÁΔ ¿∞Ó «Úμ⁄ ™’≈ √≈ÊØ∫ ‹∞Á≈ ‘Ø «◊¡≈,
ÍzÏßË È±ß ⁄±-⁄± ’È ÁΔ Ì≈ÚÈ≈ «‹μÊ∂ ÓÈ «Úμ⁄ ÂΔÏ
‘∞ßÁΔ ‘À ¿∞Ê∂ ‘Δ ‹ÀÒΔ Á∞¡≈≈ ¡≈͉∂ ‘Ø√‡Ò Á∂ ’Ó∂ ÁΔ
’ßË Â∂ «Ò«÷¡≈ Ù∂¡ Ú≈-Ú≈ ÓÈ ”⁄ ¡≈™Á≈ ‘À ‹Ø
¿∞√ È∂ ¡≈͉∂ «’√∂ «Í¡≈∂ Á∂ «Ú¤Û‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á ’ßË
”Â∂ ¿∞’«¡≈ √Δ ó
‘∂ ÍμÂ∂ 鱧 ‡∞μ‡Á≈ Ú∂÷ Ï∂ÓΩ√Ó≈ ‘Δ √≈÷Ø∫,
Â∂∂ «Ú¤Û‰ Á≈ Óߘ Ó∞Û-Ó∞Û ⁄∂Â∂ ¡≈ «‘≈
¡Ò«ÚÁ≈ «Í¡≈∂ ÚΔ ™’≈ «√ßÿ 屧 ‘Ó∂Ù≈ √≈‚∂
«Áˇª ”⁄ «‹ßÁ≈ ‘∂∫◊≈Õ

ÂØ∫ Ù≈ÈÁ≈ Í«‘Ò± ¿∞√ Á≈ √∞Ì≈¡ √ΔÕ «‹μÊ∂ ¿∞‘ «ÚØËΔ¡ª
Á∂ «Áˇ «Úμ⁄ ÌÀ¡ ω ’∂ ÏÀ·Á≈, ¡≈Í«‰¡ª Á∂ «Áˇ
«Úμ⁄ «Í¡≈ ÁΔ ˜Ø  Á≈ Ì≈ÚÈ≈ ω ’∂ ÿ
’Á≈Õ √◊ÓΔ Á∂ «ÁȪ «Úμ⁄ ‹ÁØ∫ ÿØ∫ Ï≈ͱ È∂ ÿ±È≈
‹ª fi◊ÛÈ≈ ª ‘μ√ ’∂ ‡≈ˇ Á∂‰≈ ‹ª Ï≈Í È±ß ‘μ√ ’∂
‹μÎΔ Í≈ ÒÀ‰≈Õ ‘ ’Ø¬Δ ¡ÀÈΔ Ù≈ÈÁ≈ ÂÏΔ¡Â Á≈
Ó≈Ò’ È‘Δ∫ ‘Ø √’Á≈Õ
™’≈ 鱧 Ù˪‹ÒΔ «Áß«Á¡ª Ï∞Ò≈«¡ª ÁΔ¡ª
¤Ò’ÁΔ¡ª ¡μ÷ª ¿∞√ Á∂ Ë∞ ±‘ Âμ’ ¿∞Â∂ ‘؉ ÁΔ
◊Ú≈‘Δ ÌÁΔ¡ª √ÈÕ ™’≈ Á∂ ¤Ø‡∂ «‹‘∂ Ï∂‡∂ 鱧 Á∂÷ ’∂
«¬‘ ¡«‘√≈√ ’¬Δ Ú≈ ¡≈«¬¡≈ ‹ÁØ∫ «¬‘ Úμ‚≈ ‘ØÚ∂◊≈
ª √Ófi∂◊≈ ’∂ ¿∞√ Á≈ Ï≈Í Â√ÚΔ «÷⁄≈¿∞‰ Ú∂Ò∂ ‘Δ
È‘Δ∫ Ó∞√’≈¿∞∫Á≈ √Δ, Ó∞√’≈‘‡ ÂØ∫ «ÏÈ∑ª ¿∞‘Á≈ «⁄‘≈

Òº⁄ ◊Δª ”Â∂ Í≈ÏøÁΔ ÁΔ Óø◊ ˘ ÒÀ ’∂ ‡ª√ÍØ‡
ÓøÂΔ ’Ø‘≈Û Á∂ ÿ Á≈ «ÿ≈˙
«¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ Á∂ √»Ï≈ √ºÁ∂ ”Â∂ Ϻ√ª ”⁄
⁄ÒÁ∂ Òº⁄ ◊Δ √’≈ ÚºÒØ∫ ÏøÁ È≈ ’Ú≈¿π‰ Â∂ ‘Ø
Óø◊ª ˘ ÒÀ ’∂ AA ÈÚøÏ ˘ Í≥‹≈Ï Á∂ ‡ª√ÍØ‡ ÓøÂΔ
¡‹Δ «√øÿ ’Ø‘≈Û Á∂ ÿ Á≈ «ÿ≈˙ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
«¬√ ÓΩ’∂ Í≥‹≈Ï Á∂ Úº÷-Úº÷ «˜«Ò∑¡ª «Úº⁄Ø∫ √À∫’«Û¡ª
ÁΔ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ’Ø‘≈Û Í‘πø⁄Δ¡ª ¡Ωª È∂ ˜ÏÁ√Â
È≈¡∂Ï≈‹Δ ’ΔÂΔÕ Â«‘√ΔÒÁ≈ Ù≈‘’؇ È∂ ¡ΩÂ
¡≈◊»¡ª ÂØ∫ Óø◊ ͺÂ ÒÀ ’∂ √’≈ º’ Íπº‹Á≈ ’È Á≈
ÌØ√≈ «ÁºÂ≈Õ
«¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È ◊πÏ÷Ù
’Ω √øÿ≈ ¡Â∂ ‹ÈÒ √’ºÂ ¡ÓÈÁΔÍ ’Ω «Á˙Ò È∂
ËÈ∂ ˘ √øÏØËÈ ’Á∂ ‘ج∂ «’‘≈ «’ ¡Ω Ú◊ È≈Ò
Ì≈ Ú◊∂ ¡Ë-‹◊Δ» ÓπÒ’ «Úº⁄ ‘∂’ ‹◊∑≈ ˺’≈
˛ ¡Â∂ ‹∂’ ’πfi ‘º’ ¡Ωª È∂ √øÿÙ ’’∂ Ò¬∂ ‘È,
¿π‘ ÚΔ ¡Ωª ’ØÒØ∫ Ò◊≈Â≈ ÷Ø‘∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ Í≥‹≈Ï
ÁΔ¡ª Ϻ√ª «Úº⁄ ¡Ωª Ò¬Δ CC% √Δ‡ª ≈÷ÚΔ¡ª ‘È
Í Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª Ϻ√ª «Úº⁄ ¡Ωª Á∂ «¬√ ‘º’ Á≈
Ò◊≈Â≈ ÿ≈‰ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛ ¡Â∂ Á»‹∂ Í≈√∂ ¡Ωª
˘ ÌØ◊-«ÚÒ≈√ ÁΔ Ú√» Úª◊ Í∂Ù ’Á∂ ◊Δª ¡Â∂
«¯ÒÓª ÁΔ Ïº√ª «Úº⁄ Ù∂¡≈Ó Í∂Ù’≈Δ ‘Ø ‘Δ ˛ ‹Ø «’
‘≈¬Δ’Ø‡ Á∂ ‘π’Óª ÁΔ ¿πÒøÿ‰≈ ˛Õ Ì≈Ú∂∫«’ √’≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«Ï¡≈È Á∂ ’∂ ’«‘ ‘Δ ˛ «’ Ϻ√ª «Úº⁄ Òº⁄ ◊≈«¬’Δ
ÏøÁ ‘ØÚ∂◊Δ Í √’≈ ˘ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛ «’ «Ï¡≈ÈÏ≈‹Δ
ÁΔ Êª Òº⁄ ◊≈«¬’Δ ˘ ÏøÁ ’≈¿π‰ Ò¬Δ ¡ÓÒΔ ’ÁÓ
¸º’∂Õ
¡≈◊»¡ª Óø◊ ’ΔÂΔ «’ Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª Ϻ√ª «Úº⁄
⁄ø‚Δ◊Û∑ ¡Â∂ «ÁºÒΔ ÓÀ‡Ø Úª◊ ¡Ωª ÁΔ¡ª ≈÷ÚΔ¡ª
√Δ‡ª Á≈ ‘º’ ¡ÓÒΔ »Í ”⁄ Ò≈◊» ’≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂ ¡Â∂
ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ Ϻ√ª «Úº⁄ ¡Ωª Ò¬Δ ≈÷Úª’È Á≈ ’≈˘È
ω≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂, ¡Ωª ˘ √Δ‡ Áπ¡≈¿π‰ ÁΔ «‹øÓ∂Ú≈Δ
‚≈«¬Ú ‹ª ’ø‚’‡ ÁΔ Ò◊≈¬Δ ‹≈Ú∂ ¡Â∂ Ϻ√ª «Úº⁄
Ù∂¡≈Ó Òº⁄Â≈ ÍØ√Á∂ ‡Δ.ÚΔ. ‡∂ͪ ˘ ¿πÂ≈«¡≈ ‹≈Ú∂Õ
«¬√ È≈Ò ¡Ωª «ıÒ≈¯ ¡Í≈˪ «Úº⁄ ‘Ø Ú≈Ë≈ ‘Ø«¬¡≈
˛ ¡Â∂ ¡«‹‘∂ ◊ΔÂ-√ø◊Δ «ÍºÂΔ √Ø⁄ ˘ ‘Ø ÏÒ Ï÷ÙÁ∂
‘ÈÕ ¡≈◊»¡ª «’‘≈ «’ ‡ª√ÍØ‡ ÓøÂΔ «Ï¡≈ÈÏ≈‹Δ
ÁΔ Êª «¬‘Ȫ Óø◊ª ˘ ¡ÓÒΔ »Í ”⁄ Ò≈◊» ’∂Õ
«¬√ ÓΩ’∂ Óø⁄ È∂ «¬º’ ÓÂ≈ Í≈√ ’’∂ «¬√ÂΔ
‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÁΔ «˜Ò∑≈ ¡≈◊» ◊πÏ÷Ù ’Ω √≈«Á’Íπ
”Â∂ Í≈¬∂ fi»·∂ Í⁄∂ ºÁ ’ΔÂ∂ ‹≈‰ ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔÕ
ËÈ∂ ˘ Óø⁄ Á∂ √»Ï≈ ÓΔ ÍÃË≈È ⁄È‹Δ ’Ω,
√»Ï≈ «ÚºÂ √’ºÂ ¡ÈΔÂ≈ √øË», ‘ÍÃΔ ’Ω ÏÏÒΔ,
◊πÏ÷Ù ’Ω √≈«Á’Íπ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
20

‹ÈÚΔ-B@AG

........................... √ø ÿ Ù/√◊ÓΔ¡ª...........................
Ù‘ΔÁ √≈ÊΔ «◊¡≈È «√øÿ √øÿ≈ ÁΔ Ï√Δ ÓΩ’∂ «√¡≈√Δ ’≈ÈÎø√
Ì≈ÂΔ ’«Ó¿» « È√‡ Í≈‡Δ (Ó≈’√Ú≈ÁΔÒÀ«ÈÈÚ≈ÁΔ) «È¿» ‚ÀÓØ’∂√Δ ÚºÒØ∫ È’√ÒΔ Ò«‘ Á∂
Ù‘ΔÁ Ó≈√‡ «◊¡≈È «√øÿ √øÿ≈ ÁΔ Ï√Δ ÓΩ’∂ «Í≥‚
Ù‘≈ÏÍπ «Ú÷∂ «√¡≈√Δ ’≈ÈÎø√ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬√ ÁΔ
«Â¡≈Δ Ò¬Δ «Í≥‚ª «Úº⁄ ¡Â∂ ÈÚªÙ«‘ «Úº⁄ ÓΔ«‡ø◊ª
’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ªÕ «¬Ù«Â‘≈ ¤≈Í ’∂ Ò◊≈¬∂ ◊¬∂Õ
ÒΔÎÒÀ‡ ¤≈Í ’∂ Úø«‚¡≈ «◊¡≈Õ √≈ÊΔ √øÿ≈ ÁΔ Ô≈Á◊≈
¿πμÂ∂ Í≈‡Δ Á≈ fiø‚≈ Ò«‘≈¿π‰ ÁΔ √Ó Í∂∫‚» Ó˜Á»
Ô»ÈΔ¡È «˜Ò∑≈ ‹ÒøË Á∂ ÍÃË≈È ¡Â∂ √»Ï≈ ’Ó∂‡Δ ÓÀ∫Ï
’≈Ó∂‚ ‘ø√ ≈‹ ͺÏÚª È∂ «ÈÌ≈¬ΔÕ ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ ¡º‹
√≈˘ È’√ÒΔ Ò«‘ ˘ ‘Ø Ӌϻ ’È Á≈ ÍÉ
Áπ‘≈¿π‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
’≈ÈÎø√ ˘ √øÏË
Ø È ’Á∂ ‘ج∂ Í≈‡Δ ÁΔ √»Ï≈ ’Ó∂‡Δ
Á∂ √ΔÈΔ¡ ¡≈◊» ’≈Ó∂‚ ¡‹Ó∂ «√øÿ È∂ «’‘≈ «’
√≈ÊΔ √øÿ≈ ÁΔ ’πÏ≈ÈΔ √≈˘ ¡º◊∂ Úˉ Ò¬Δ ÍÃ∂ÁΔ ˛Õ
√≈ÊΔ √øÿ≈ È∂ ¡≈÷Δ ÁÓ Âº’ √’≈Δ ‹Ï, «Î’»
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ, «ÙÚÂ÷Ø  Δ ¡Â∂ ⁄Ω Ë Ú≈Á «Úπ º Ë
ÒÛ≈¬Δ «ÁºÂΔÕ ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ ¡º‹ √øÿ Í«Ú≈ ¡Â∂
√’≈Δ ÂøÂ ÚºÒØ∫ ÍÃÀ√ Á≈ ◊Ò≈ ÿπº«‡¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ
¡≈Í‰Δ Î≈ÙΔÚ≈ÁΔ √Ø⁄ ˘ Â’Û≈ ’È Ò¬Δ ‘«Ê¡≈ÏøÁ
ÎΩ‹ª «Úº⁄ «ÚÙ∂Ù «Ú⁄≈Ë≈≈ ÌΔ ‹≈ ‘Δ ˛ ‹Ø «’ Á∂Ù
Á∂ Ì«Úº÷ Ò¬Δ Ï‘π ‘Δ ÷ÂÈ≈’ ˛Õ Í»∂ ÔØ‹È≈ϺË
„ø◊ È≈Ò ÿº‡ «◊‰ÂΔ¡ª ¡Â∂ Á«Òª ¿πμÂ∂ ‘ÓÒ∂ ’ΔÂ∂
‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ’¬Δ Â∑ª Á∂ ÌÓ ÍÀÁ≈ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ
Á∂√Δ ¡Â∂ «ÚÁ∂ÙΔ ’≈ÍØ∂‡ª ˘ Á∂Ù Á∂ ’πÁÂΔ ÷˜≈È∂
¡Â∂ ÒØ’ª ÁΔ «’ ÁΔ ´º‡ ’È Ò¬Δ ’∂∫Á ¡Â∂ √»Ï≈
√’≈ª ÚºÒØ∫ ÷πºÒª «ÁºÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ √’≈Δ
ÈΔÂΔ¡ª ÁΔ ¡ÒØ⁄È≈ ’È Ú≈«Ò¡ª ˘ Á∂Ù ËÃØ‘ Á∂
Ò’Ï «ÁºÂ∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ’¬Δ √»«Ï¡ª «Úº⁄ ’∂∫Á ¡Â∂
√»Ï≈¬Δ √’≈ª ÚºÒØ∫ «ÓÒ ’∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª «ÚπºË ‹ø◊
¤∂ÛΔ ‘Ø¬Δ ˛ «‹√ «‘ ‘ ¿π√ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ, ÏπºËΔ‹ΔÚΔ
¡Â∂ «Ú¡’ÂΔ Â∂ ‘«Ê¡≈ÏøÁ Â≈’Â, ’≈Ò∂ ’≈˘Èª,
«Èº‹Δ ‘«Ê¡≈ÏøÁ Á√«Â¡ª ≈‘ƒ ‘ÓÒ∂ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂
‘È ‹ª ‹∂Ò∑ª «Úº⁄ √πº«‡¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛, ‹Ø ´º‡ ‹Ï ¡Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

√’≈Δ ÈΔÂΔ¡ª Á≈ «ÚØË ’Á≈ ˛Õ
«˜Ò∑≈ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊ Á∂ Í≈‡Δ ¡≈◊»¡ª
’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ÚÛÀ⁄, ÁÒ‹Δ «√øÿ ¡À‚ÚØ’∂‡ È∂
¡≈«÷¡≈ «’ ÍÃË≈È ÓøÂΔ ÚºÒØ∫ ’ΔÂΔ ◊¬Δ È؇ÏøÁΔ ÒØ’ª
˘ ’Ø¬Δ ≈‘ ȑƒ Á∂Ú∂◊Δ ¡Â∂ ’≈Ò∂ ËÈ Ú≈«Ò¡ª Á≈
’πfi È‘ƒ «Ú◊≈Û∂◊ΔÕ Í≥‹≈Ï Á∂ Á«¡≈¬Δ Í≈‰Δ¡ª Á∂
Ó≈ÓÒ∂ «Úº⁄ ¡Â∂ Í≥‹≈Ï ˘ ÏÏ≈ÁΔ Á∂ ’ø„∂ «Ò¡≈¿π‰
Ò¬Δ ’ª◊√ ¡Â∂ ¡’≈ÒΔ ÁÒ-Ì≈‹Í≈ Ï≈Ï ÁΔ¡ª
«˜øÓ∂Ú≈ ‘ÈÕ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ Á≈ ÍÃØ◊≈Ó ¤Ò≈Ú∂
ÂØ∫ «ÏȪ ‘Ø ’πfi ÚΔ È‘ƒÕ ¿π‘Ȫ ÒØ’ª ˘ ¡ÍΔÒ ’ΔÂΔ
«’ ¿π‘ «√Î Â∂ «√Î «¬È’Ò≈ÏΔ «Ëª ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
«Úº⁄ «ÚÙÚ≈Ù º÷‰Õ
«¬√ Ú≈ “Ù‘ΔÁ Ó≈√‡ «◊¡≈È «√øÿ √øÿ≈
¡ÀÚ≈‚óB@AF” «Í≥‚ ‹¨ «˜Ò∑≈ √ø◊» Á∂ ˜ÓΔÈ
ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ÒÛ ‘∂ ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ ‹¨ ¡Â∂ ¿π√
Á∂ Í«Ú≈ ˘ √ªfi∂ ÂΩ ”Â∂ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
«¬√ ’≈ÈÎø√ «Úº⁄ ÓÂ∂ Í≈√ ’’∂ «˜Ò∑≈ √ø◊»
Á∂ «Í≥‚ ‹¨ «Ú÷∂ Á«Òª ¿πμÂ∂ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ ‹Ï, ‹øÓ»’ÙÓΔ «Úº⁄ Ì≈ÂΔ ÎΩ‹ ÚºÒØ∫ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ‹Ï, ¿πÛΔ√≈
Á∂ ÓÒ’≈È«◊Δ «˜Ò∑∂ ¡øÁ BD Ó≈˙Ú≈ÁΔ¡ª ˘ fi»·∂
ÍπÒΔ√ Óπ’≈Ï«Ò¡ª «Úº⁄ Ó≈È ¡Â∂ ÌØÍ≈Ò «Úº⁄ «√ÓΔ
Á∂ H ’≈’πøȪ ˘ fi»·∂ ÍπÒΔ√ Óπ’≈ÏÒ∂ «Úº⁄ Ó≈È ÁΔ
«ÈøÁ≈ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
’≈ÈÎø√ ˘ «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È
ÏΔÏΔ ◊πÏ÷Ù ’Ω √øÿ≈, «¬Î‡» Á∂ √»Ï≈ ÓΔ ÍÃË≈È ¡ÚÂ≈
«√øÿ Â≈Δ, «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È
√π«øÁ «√øÿ ÏÀ∫√, Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ ¡≈◊» ‘Δ
≈Ó √»ÒÍπΔ ¡Â∂ ’ÓÒ‹Δ √È≈Ú≈ È∂ ÚΔ √øÏË
Ø È ’ΔÂ≈Õ
’≈ÈÎø√ ÁΔ «ÚÙ∂ÙÂ≈ «¬‘ ÚΔ √Δ «’ Í≥‚≈Ò ˘
Ù‘ΔÁª ÁΔ¡ª Â√ÚΔª, Ó≈‡Ø ¡Â∂ fiø « ‚¡ª È≈Ò
√‹≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈«‘ Á∂ √‡≈Ò ÚΔ Òº◊∂Õ
AI ÈÚøÏ ˘ Ϻ«⁄¡ª Á∂ «⁄ºÂ’Ò≈ Óπ’≈ÏÒ∂ ’Ú≈¬∂
◊¬∂Õ «¬‘Ȫ Óπ’≈Ï«Ò¡ª Á∂ Úº÷-Úº÷ Ú◊ª «Úº⁄ ‹∂»
‘∂ Ϻ«⁄¡ª ˘ Ù‘ΔÁΔ Ô≈Á◊≈ ’Ó∂‡Δ Á∂ ¡≈◊»¡ª
21

‹ÈÚΔ-B@AG

ÁÒ‹Δ «√øÿ ¡À‚ÚØ’∂‡, ÏΔÏΔ ◊πÏ÷Ù ’Ω √øÿ≈,
‚ÀÓØ’∂«‡’ ‡Δ⁄˜ Îø‡ Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È Ìπ«Í≥Á «√øÿ
ÚÛÀ⁄, «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È ÏÒÚΔ ’πÓ≈ È∂ «¬È≈Ó Úø‚∂Õ «¬‘

Óπ’≈ÏÒ∂ Ù‘ΔÁ Ó≈√‡ «◊¡≈È «√øÿ √øÿ≈ ÁΔ Ô≈Á
«Úº⁄ Ù‘ΔÁΔ Ô≈Á◊≈ ’Ó∂‡Δ ¡Â∂ ‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. ÚºÒØ∫ √ªfi∂
ÂΩ ¿πμÂ∂ ’Ú≈¬∂ ◊¬∂Õ

ÓÒ’≈È«◊Δ Â∂ ÌØÍ≈Ò Á∂ fi»·∂ ÍπÒΔ√ Óπ’≈Ï«Ò¡ª Â∂ ‘’»ÓÂΔ ‹Ï «ÚπºË

ÓØ◊≈ «Ú÷∂ ’ΔÂΔ ’ÈÚÀÈÙÈ ¡Â∂ Ø√ Óπ˜≈‘≈
‘’»ÓÂΔ ‹Ï «ÚØËΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂
Ì≈ÂΔ ‘’»Ó Áπ¡≈≈ ÓÒ’≈È«◊Δ «Úº⁄ Ó≈∂ ◊¬∂ BD
Ï∂’√» ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª, ÌØÍ≈Ò ‹∂Ò∑ «Úº⁄Ø∫ ’º„ ’∂ Ó≈∂
√‡» ‚ À ∫ ‡√ «¬√Ò≈«Ó’ Ó» Ú ÓÀ ∫ ‡ ¡≈¯ «¬≥ ‚ Δ¡≈ Á∂ H
’≈’∞≥Ȫ, ¡Â∂ ’ÙÓΔΔ ÒØ’ª ÁΔ ’ÂÒØ◊≈ Â∂ √ÚÀ
«È‰∂ Á∂ ¡«Ë’≈ ˘ ÁÛ‰ «ıÒ≈¯ E Á√≥Ï ˘ Ù‘ΔÁΔ
Í≈’ ÓØ◊≈ «Ú÷∂ √ªfiΔ Â∂ ÌÚΔ∫ ’ÈÚÀÈÙÈ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
’ÈÚÀÈÙÈ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ï≈˜≈ «Úº⁄ ÁΔ ◊∞˜«Á¡ª Ϻ√
√‡À∫‚ º’ Óπ˜≈‘≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
Ì≈ÂΔ Ò∞‡∂∂ ≈‹ ÍzÏ≥Ë ÁΔ Êª Ï≈ÏΔ Ú≈Ò≈ ≈‹
ÍzÏ≥Ë «Ò¡≈¿∞‰, ’ΩÓΔ¡Â ÁΔ ¡≈˜≈ÁΔ, Ï‘∞-«◊‰ÂΔ
ÁΔ ’º‡ÛÂ≈ ÂØ∫ ¡≈˜≈ÁΔ Ò¬Δ Á∂Ù Á∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ, Á∂Ù Á∂
Óπ√ÒÓ≈È Â∂ ’ÙÓΔ Á∂ ÒØ’ Ò◊≈Â≈ √≥ÿÙ ’ ‘∂
‘ÈÕ ¡≈˜≈ÁΔ ÂØ∫ Ï≈¡Á Á∂ √≈Òª ÁΩ≈È ’ÙÓΔ ˘ ˺’∂
È≈Ò Ì≈ÂΔ ‘’»Ó Áπ¡≈≈ Á∂Ù Á≈ ¡«Èº÷ÛÚª ¡≥◊
◊Á≈È«Á¡≈, ¿∞μÊ∂ √ÚÀ «È‰∂ ÁΔ ¡≈˜≈ÁΔ Ò¬Δ ‹»fi
‘∂ ’ÙÓΔΔ¡ª ˘ Úº÷Ú≈ÁΔ ¡≈÷, ¡÷ΩÂΔ ÙªÂΔ Ï‘≈ÒΔ
Á≈ Ï‘≈È≈ ω≈ ’ÙÓΔΔ¡ª Á≈ ’ÂÒ∂¡≈Ó ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈
«‘≈ ‘ÀÕ Ì≈‹Í≈ ‘’»Ó Ë≈≈ CG@ ˘ ÷ÂÓ ’È Á∂
¬∂‹≥‚∂ È≈Ò √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈¬Δ, ¡≈¿∞∫Á∂ √≈ ‘Δ «¬√ Á∂
«¬Ù≈∂ ”Â∂ Ì≈ÂΔ ‘’»Ó È∂ ÍÀÒ∂‡ ◊≥Ȫ È≈Ò A@@ ÂØ∫
ÚºË «È‘ºÊ∂ Â∂ Ï∂’√» ’ÙÓΔΔ¡ª ÁΔ ‹≈È ÒÀ ⁄πº’Δ ‘À,
‘˜≈ª ˘ ¡≥È∂, Òß◊Û∂ ’ ⁄πº’Δ ‘À, «‹≥Ȫ «Úº⁄ Ïπº„∂,

¡Ωª Â∂ Ϻ⁄∂ ÚΔ Ù≈ÓÒ √ÈÕ «¬º’ ‘ºÒ≈ Ì≈ÂΔ ‘’»ÓÂ
‹Ò, ‹≥◊Ò, ˜ÓΔÈ ÁΔ Ï‘∞-’ΩÓΔ √≈Ó≈‹Δ ’≥ÍÈΔ¡ª
ÂØ∫ ≈÷Δ Ò¬Δ ÒÛ ‘∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª ”Â∂ ’«Á¡ª «Í¤Ò∂
«ÁÈΔ∫ ¡≈Ó ÓΔ«‡≥◊ ’ ‘∂ «È‘ºÊ∂ BD ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª Á∂
ÌØ‹È «Úº⁄ ˜«‘ «ÓÒ≈, ◊ØÒΔ¡ª Ó≈ ’∂ ¿∞‘Ȫ ˘ Ó≈
’∂ ’ ⁄πº’Δ ‘ÀÕ «√ÓΔ È≈Ó ÁΔ √‡»‚À∫‡ ‹Ê∂Ï≥ÁΔ Á∂ ’∞ºfi
’≈’∞≥È ÌØÍ≈Ò ‹∂ˇ∑ ”⁄ Ï≥Á √ÈÕ ¿∞‘Ȫ ˘ √≈«˜Ù «‘Â
‹∂Ò∑ ”⁄Ø∫ Ì‹≈ ’∂ Ï≈¡Á «Úº⁄ ¿∞‘Ȫ Á≈ fi»·≈ Íπ«Ò√
Óπ’≈ÏÒ≈ ω≈«¬¡≈ ‹≈ ⁄πº’≈ ‘ÀÕ Ì≈ÂΔ ‘’»Ó Á∂ ÒØ’ª
«ıÒ≈¯ «¬√ ⁄ΩÂÎ∂ ‘ºÒ∂ Á∂ «ıÒ≈¯ ‘’»ÓÂΔ ‹Ï «ÚØËΔ
√øÿÙ ’Ó∂‡Δ È∂ ÒØ’≈¬Δ ˘ «¬√ ÂØ∫ ‹≈‰»≥ ’Ú≈¿∞‰
Ò¬Δ E Á√≥Ï ˘ È«‘» Í≈’ ÓØ◊≈ «Ú÷∂ «¬º’ ÌÚΔ∫
’ÈÚÀÈÙÈ ’ΔÂΔÕ «‹√ «Úº⁄ ‘˜≈ª «’√≈È, Ó˜Á»,
ÓπÒ≈˜Ó, «Ú«Á¡≈ÊΔ «¬√ «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ ‘ج∂Õ
’ÈÚÀÈÙÈ ”⁄ ’≈Ó∂‚ ÁÙÈ «√øÿ ÷‡’Û,
√π÷«Ú≥Á ’Ω, ¡À‚ÚØ’∂‡ ¡ÀÈ.’∂. ‹ΔÂ, ’≥ÚÒ‹Δ ÷≥È≈
¡Â∂ Ó≈√‡ Ò≈Ò «√øÿ ◊ØÒ∂Ú≈Ò≈ È∂ ¡≈Í‰Δ ◊ºÒ º÷ΔÕ
ÏÒÚ≥ Ӻ÷» È∂ √‡∂‹ √’ºÂ ÁΔ Ì±«Ó’≈ «ÈÌ≈¬ΔÕ √Ì È∂
‹Ó‘»Δ Óπº«Á¡ª Á∂ È≈Ò ‘Δ È≈Ò ¡º◊∂ ÂØ∫ ÚΔ ≈‹ÈΔ«Â’
Óπº«Á¡ª ”Â∂ √ªfi∂ ÍzØ◊≈Ó ’È Á≈ ¡«‘Á «Ò¡≈Õ
’ÈÚÀÈÙÈ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ù«‘ Á∂ Ï≈˜≈ «Úº⁄ Ø‘
ÌÍ» Óπ˜≈‘≈ ’«Á¡ª ‘’»ÓÂΔ ‹Ï Ï≥Á ’È ÁΔ
Ó≥◊ ’ΔÂΔÕ

Ó≈Â≈ ◊πÁ∂Ú ’Ω ÁΔ Ù‘≈ÁÂ

˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ Á∂ √øÿÙ Á≈ ¡◊Ò≈ ÍÛ≈¡
ÒÛ≈¬Δ Ô’ΔÈÈ «‹ºÂΔ ‹≈Ú∂◊Δ, Í Âπ√ƒ ‹Ø «¬º’ È≈‘≈
Ò≈™Á∂ ‘Ø «’ Ϻ⁄≈-Ïπº„≈ fiØ’ «Á¡ª◊∂-˜ÓΔÈ ”Â∂ ’Ï‹≈
·Ø’ «Á¡ª◊∂ «¬√ È≈¡∂ ˘ ¡ÓÒ ”⁄ √º⁄ ’È≈ Í¿»Õ
«¬√ ’≈ÈÎø√ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ò◊≈Â≈ «Í≥‚-Á-«Í≥‚
«¬‘ √øÿÙ Óÿ‰ Òº◊≈Õ Ï≈ÒÁ ’Ò∑ª, ÏΩÍπ, ÓÂØ¬Δ ÂØ∫

√≈Ò B@AD, Ï‚πº÷ª ÁΔ Á≈‰≈ Óø‚Δ «Úº⁄ ˜ÓΔÈ
ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÁΔ Í«‘ÒΔ ’≈ÈÎø√, AE@@ Á∂
’ΔÏ «’√≈È-Ó˜Á» ÓÁ-¡Ωª Â∂ Ϻ«⁄¡ª Á∂ «¬’º·
˘ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È Â√∂Ó
ÍΔ‡ ‘π‰Δ √øÏØËÈ ’ ‘∂ √È, ““‹πfi≈» √≈ÊΔ˙, «¬‘
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

22

‹ÈÚΔ-B@AG

«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È, Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï,
Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È (¿π◊≈‘ª), Í≥‹≈Ï ÷∂ ӘÁ»
Ô»ÈΔ¡È, Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È (‚’Ω∫Á≈), Ì≈ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ ÁØÚ∂∫ ¥ªÂΔ’≈Δ ◊πºÍ, ¥ªÂΔ’≈Δ
Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ¡≈«Á Ù≈«ÓÒ √È, ÚºÒØ∫ “‹¨
‹Ï «ÚØËΔ ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ” Á∂ ÏÀÈ ‘∂· ‹¨ «¬Ò≈’∂
«Úº⁄ Á«‘Ù ˘ ÂØÛÈ Ò¬Δ BA ¡’»Ï ˘ Ò«‘≈◊≈◊≈
«Ú÷∂ ‘˜≈ª ÁΔ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ Í‘πø⁄∂ Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ
È≈Ò ÀÒΔ ’’∂ Óπ˜≈‘≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á
«¬√ ˘ ¡º◊∂ ÚË≈¿π‰ Ò¬Δ Í≥‹≈Ï ÍºË ”Â∂ √øÿÙ «Úº„‰
Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
«¬√∂ ÁΩ≈È Ï˜π◊ Ó≈Â≈ ◊πÁ∂Ú ’Ω, «‹‘Ȫ ÁΔ
‘ÓÒ≈Úª È∂ Һ ں„ ’∂ ◊øÌΔ ‹ıÓΔ ’ «ÁºÂ≈ √Δ,
AA-AB ÈÚøÏ ÁΔ ≈ ˘ ‹ıÓª ÁΔ Â≈Ï È≈ fiÒÁ∂ ‘ج∂
ÍΔ.‹Δ.¡≈¬Δ. ⁄ø‚Δ◊Û∑ «Ú÷∂ Ù‘ΔÁΔ ÍÃ≈Í ’ ◊¬∂Õ
‹ÁØ∫ «¬‘ ıÏ «Í≥‚ª ”⁄ Í‘πø⁄Δ Âª ¿π√∂ «ÁÈ ‘˜≈ª
Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ È∂ √ø◊» ‚Δ.√Δ. Á¯Â √≈‘Ó‰∂
«ÁÈ-≈ Á≈ ͺ’≈ ËÈ≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈ ¡Â∂ Ó≈Â≈ Á∂
’≈ÂÒª ”Â∂ ’ÂÒ Á≈ Óπ’ºÁÓ≈ Á‹ ’’∂ «◊ÃÎÂ≈
’È ¡Â∂ ˜ÓΔÈ ÁΔ Î‹Δ ÏØÒΔ ºÁ ’È √Ó∂Â
¡≈Í‰Δ¡ª √≈Δ¡ª Óø◊ª Í»Δ¡ª È≈ ‘؉ º’ Ó≈Â≈ Á≈
√√’≈ È≈ ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈Õ ¡◊Ò∂ «ÁÈ
Ù«‘ «Úº⁄Ø∫ Ó≈⁄ ’Á∂ ‘ج∂ ’≈ÂÒª Á≈ Ï⁄≈¡ ’ ‘∂
¡’≈ÒΔ ÓøÂΔ Í«ÓøÁ „ƒ‚√∂ Á∂ ÿ Á≈ ÿ∂≈˙ ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ Ï∂Ùº’ ÁÏ≈¡ ’≈È ÍπÒΔ√ È∂ ’≈ÂÒª ”Â∂ C@B
Á≈ Í⁄≈ ª Á‹ ’ «Ò¡≈ Í ¿πÁØ∫ º’ «’√∂ ˘
«◊ÃÎÂ≈ È‘ƒ ’ΔÂ≈ √ΔÕ √øÿÙ ˘ ‘Ø «Âº÷≈ ’È Ò¬Δ
√ø◊» «Ú÷∂ ÈÚ∂∫ ω∂ Ϻ√ ¡º‚∂ Á≈ ¿πÁÿ≈‡È ’È
Ò¬Δ ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ √π÷ÏΔ Ï≈ÁÒ ˘ ’≈ÒΔ¡ª fiø‚Δ¡ª
«Á÷≈¿π‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «‹√ «ÁÈ √π÷ÏΔ
Ï≈ÁÒ È∂ ¡≈¿π‰≈ √Δ, Ù«‘ ˘ Í»Δ Â∑ª √ΔÒ ’ «ÁºÂ≈
«◊¡≈Õ ‹ÁØ∫ ͺ’∂ ÓØ⁄∂ Ú≈ÒΔ Êª ”ÂØ∫ «’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª
Á≈ ’≈¯Ò≈ Ϻ√ √‡À∫‚ ÚºÒ Úˉ Òº«◊¡≈ ª ÊØÛΔ Á»
‹≈‰ ”Â∂ ’Óª‚Ø ÎØ√ ≈‘ƒ Ò≈¬Δ¡ª Ø’ª ’≈È ’≈¯Ò∂
˘ Ø’ «Ò¡≈ «◊¡≈Õ ‘˜≈ª «’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª È∂ ¿πμÊ∂
Í»∂ ‹ØÙΔÒ∂ ¡øÁ≈‹ «Úº⁄ È≈¡∂Ï≈‹Δ ’ÈΔ Ùπ» ’ «ÁºÂΔÕ
Ø‘ Á≈ ¡≈ÒÓ «¬‘ √Δ «’ √π÷ÏΔ Ï≈ÁÒ «√Î D «Óø‡
‘Δ π«’¡≈ Â∂ ̺‹ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á √øÿÙ ˘ ‘Ø

‘πøÁ≈-‘πøÁ≈ «¬‘ √øÿÙ √ø◊» Á∂ ‘ ’ØÈ∂ «Úº⁄ Óÿ‰
Òº«◊¡≈Õ √≈Ò B@AD «Úº⁄ «‹ºÊ∂ «¬‘ √øÿÙ «√Î C
«Í≥‚ª «Úº⁄ √Δ, ¿πμÊ∂ B@AE «Úº⁄ AF ¡Â∂ B@AF ÁΔ¡ª
ÏØÒΔ¡ª «Úº⁄ DE Á∂ ’ΔÏ «Í≥‚ª «Úº⁄ ÎÀÒ «◊¡≈Õ Í∂∫‚»
ËÈ≈„, «√¡≈√Δ Â∂ ÍÃ√≈ÙÈ Á≈ Úº¬Δ¡≈ Ùπ» ÂØ∫ ‘Δ √øÿÙ
˘ ’π⁄Ò‰ Á≈ «‘≈Õ Ò≈·Δ⁄≈‹ ‘ج∂, Ï≈¬Δ’≈‡ ‘ج∂,
Í∂∫‚» ËÈ≈„ Â∂ ¿πÈ∑ª ÁΔ¡ª ◊πø‚≈ ÎØ√ª È∂ √øÿÙÙΔÒ
ÒØ’ª ”Â∂ ‘ÓÒ∂ ’ΔÂ∂, ‹∂Ò∑ª «Úº⁄ ‚º«’¡≈ Í ÒØ’ ‘
ÓπÙ’Ò Á≈ ‚‡Úª Óπ’≈ÏÒ≈ ’Á∂ ‘ج∂ ¡º◊∂ ÚËÁ∂ ◊¬∂Õ
‹∂ ËÈ≈„ª È∂ Î‹Δ ÏØÒΔ ’Ú≈¿π‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ Âª
¿π‘ Ø’Δ ◊¬ΔÕ ‹∂ Î‹Δ ÏØÒΔ ’Ú≈¿π‰ «Úº⁄ √¯Ò ÚΔ
‘Ø ◊¬∂ ª ˜ÓΔÈ ”Â∂ ’Ï‹≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈, ¯√Ò Íπº‡Δ
◊¬ΔÕ √ÁΔ¡ª ÂØ∫ ‹Ó≈ÂΔ ¡Â∂ ‹≈ÂΔ ÂΩ ”Â∂ ÁºÏ∂-’π⁄Ò∂
ÒØ’ª ÁΔ «¬√ ‹π¡Â ˘ Á∂÷Á∂ ‘ج∂ Í∂∫‚» ËÈ≈„ª, «√¡≈√Δ
¡Â∂ ÍÃ√≈Ù«È’ ¡«Ë’≈Δ¡ª Á≈ «Î’ÓøÁ ‘؉≈ Ò≈˜ÓΔ
√ΔÕ ¿πÈ∑ª ÁΔ «¬√∂ «¯’ÓøÁΔ ¡Â∂ Óº’≈Δ «Úº⁄Ø∫ «È’ÒÁ≈
˛ ‹¨ ’ª‚Õ
‹¨ «‹ºÊ∂ ¡≈͉∂ «‘º√∂ ÁΔ ˜ÓΔÈ Óø◊Á∂ Á«ÒÂ
Ó˜Á»ª ”Â∂ E ¡’»Ï ˘ «Í≥‚ Á∂ ËÈ≈„ ⁄ΩËΔ¡ª È∂
¡’≈ÒΔ ÓøÂΔ Í«ÓøÁ „ƒ‚√≈ ÁΔ Ù«‘ ”Â∂ ¡Â∂ ÍÃ√≈ÙÈ
ÁΔ Ù«‘ ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ √Δ, «Úº⁄ Á‹Èª
Ó˜Á»ª ˘ ◊øÌΔ »Í «Úº⁄ ‹ıÓΔ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ √ΔÕ
¿π‘Ȫ Á∂ ÿª ÁΔ ÌøÈÂØÛ ’ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ
√øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ «˜Ò∑≈ ¡≈◊» ÏÒ«ÚøÁ ‹¨ ÁΔ GE
√≈Ò≈ Ϙπ◊ Ó≈Â≈ ◊πÁ∂Ú ’Ω ÁΔ Ï∂«‘ÓΔ È≈Ò ÒºÂ
Úº„ «ÁºÂΔ ◊¬Δ √Δ, Ó˜Á»ª Á∂ √’»‡, Ó؇√≈¬Δ’Ò,
‡À∫Í» ¡≈«Á ÌøÈ «ÁºÂ∂ ◊¬∂ √ÈÕ ¿πμÂØ∫ ÍÃ√≈ÙÈ ÁΔ Úº‚Δ
Ï∂ÙÓΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ ¡≈◊»¡ª √Ó∂ AH ‹«‰¡ª ˘
«◊ÃÎÂ≈ ’’∂ ‹∂Ò∑ Ì∂‹ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ √ΔÕ G@ Á∂ ’ΔÏ
Ó˜Á»ª ¡Â∂ ¿πÈ∑ª Á∂ ¡≈◊»¡ª ”Â∂ ‘Δ ¿πÒ‡≈ C@G Á∂
¡ËΔÈ Í⁄∂ Á‹ ’ Ò¬∂ ◊¬∂ √ÈÕ
«¬√ Ú«‘ÙΔ ‘ÓÒ∂ «Úº⁄ «‹ºÊ∂ ÍÃ√≈ÙÈ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈
√≈Δ¡ª Ú؇ χØ» Í≈‡Δ¡ª √Ó∂ ¡’≈ÒΔ, ’ª◊√Δ,
¡≈Í ¡Â∂ Ï√Í≈ «√ºË∂ ‹ª ¡«√ºË∂ »Í «Úº⁄ Í∂∫‚» ⁄ΩËΔ¡ª
Á∂ ͺ÷ «Úº⁄ ÷Û∂ √È ¿πμÊ∂ ‘Δ «¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó‘»Δ
‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª Ó˜Á»ª ”Â∂ ‘ج∂ «¬√ Ú«‘ÙΔ ‘ÓÒ∂ «ıÒ≈¯
«¬º’‹πº‡ ‘Ø ’∂ ÒÛΔ¡ªÕ «¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó‘»Δ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª
«‹È∑ª «Úº⁄ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

23

‹ÈÚΔ-B@AG

¡º◊∂ «Ò‹≈«Á¡ª ͺ’∂ ÓØ⁄∂ ˘ ‚Δ.√Δ. Á¯Â ÂØ∫ ÏÁÒ ËÈ≈ Ò≈¿π‰ ¡≈¬∂ ËÈ≈„ ⁄ΩËΔ¡ª ˘ «¬º’ ÿø‡∂ Á∂
’∂ Í«ÓøÁ „ƒ‚√∂ ÁΔ ’Ø·Δ ¡º◊∂ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «Úº⁄ ¡≈͉≈ ËÈ≈ √Ó≈Í ’’∂ ̺‹‰≈ «Í¡≈Õ
Á»‹∂ Í≈√∂ ͺ’∂ ÓØ⁄∂ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘˜≈ª «’√≈Ȫ√øÿÙ Á∂ ÁÏ≈˙ ʺÒ∂ ‘Δ √ø◊» ÍÃ√≈ÙÈ È∂
√øÿÙÙΔÒ «Ë Á∂ «◊ÃÎÂ≈ ’ΔÂ∂ ‘ج∂ √≈ÊΔ¡ª ˘ «ÈÁØÙ Ó˜Á»ª ÚºÒ∫Ø Ï«·ø‚≈-´«Ë¡≈‰≈ ‘≈¬ΔÚ∂¡ ‹≈Ó ’È È≈Ò
’≈ Á∂ ’∂ AG ÈÚøÏ ˘ ‹∂Ò∑ ”⁄Ø∫ «‘≈¡ ’ «ÁºÂ≈Õ ÍÃ√≈ÙÈ ˘ ‘ºÊª-ÍÀª ÁΔ ÍÀ ◊¬ΔÕ ÍÃ√≈ÙÈ ◊ºÒÏ≈ ҬΔ
¡≈◊» ¡ ª È≈Ò √ø Í ’
Á» ‹ ∂ Í≈√∂ Í∂ ∫ ‚»
‹¨ ‹Ï «ÚπºË Ò∂÷’ª, ø◊’ÓΔ¡ª ¡Â∂
’Á≈ «‘≈Õ ÍπÒΔ√ È∂ ¿π√∂
⁄ΩËΔ¡ª È∂ ÍÃ√≈ÙÈ ¡Â∂
«ÁÈ «¬√ √≈∂ ÿ‡È≈¥Ó
„ƒ‚√∂ ÁΔ Ù«‘ ”Â∂
ÏπºËΔ‹ΔÚΔ Ú◊ ÚºÒØ∫ √πÒº÷‰≈ ‘πø◊≈≈
¡À√.‚Δ.¡ÀÓ.
ÒØ’ ͺ÷Δ Ò∂÷’ª, ø◊’ÓΔ¡ª, ÏπºËΔ‹ΔÚΔ¡ª ¡Â∂ Á∂ Óπº÷ ÁØÙΔ ÏºÏÈ ¡Â∂
Ò«‘≈◊≈◊≈
«Ú÷∂ √≈«‘Â-√º«Ì¡≈⁄≈’ √ø√Ê≈Úª, ÍÒ√ Óø⁄ Â∂ ¡Á≈≈ √Ø’≈ È≈«¬Ï √» ⁄ √Ó∂  E
¡≈͉∂ Ï⁄≈¡ Ò¬Δ ÁΔ Í«‘Ò’ÁÓΔ ¿πμÍ ‹¨ ‹Ï Á∂ «ÚØË «Úº⁄ ¡≈Í‰Δ ‹«‰¡ª ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’
ËÈ≈ «ÁºÂ≈Õ ¬∂‘Δ È‘ƒ, ÍÃÂΔϺËÂ≈ Á√≈¿π‰ ¡Â∂ Ó≈ÈÚΔ √Ø’≈ª ¡ËΔÈ «’Â- «Ò¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á
¿π‘Ȫ È∂ «¬√ Ó√Ò∂ ˘ ͺ÷Δ, √Ó≈«‹’ Í«ÚÂÈ Ò¬Δ ‹»fi ‘Δ¡ª Ù’ÂΔ¡ª È≈Ò ‹¨ ‹Ï «ÚØ Ë Δ
‹≈ÂΔ ø◊ Á∂‰ Ò¬Δ «¬º’Óπº·Â≈ ÍÃ◊‡ ’È Ò¬Δ A@@ Á∂ ’ΔÏ ø◊’ÓΔ¡ª, ¡À ’ ÙÈ ’Ó∂ ‡ Δ Úº º Ò Ø ∫
¡≈Ò∂-Áπ¡≈Ò∂ «Í≥‚ª «Úº⁄ Ò∂÷’ª Â∂ ÏπºËΔ‹ΔÚΔ¡ª È∂ BD ÈÚøÏ ˘ √ø◊» «Ú÷∂ ÍÃÀ√ «‘øÁΔ¡ª Óø◊ª ÁΔ Í»ÂΔ
’Ø « ÙÙ ’ÈΔ Ùπ  » ’ ’≈ÈÎø√ ’È Ó◊Ø∫ Ù«‘ ”⁄ Óπ‹≈‘≈ ’’∂ «’√≈Ȫ- Ò¬Δ ¡Â∂ Ï≈’Δ ÁØÙΔ¡ª
«Áº  ΔÕ «¬È’Ò≈ÏΔ Ó˜Á»ª Á∂ «ÚÙ≈Ò ËÈ∂ «Úº⁄ Í‘πø⁄ ’∂ «¬º’Óπº·Â≈ ÍÃ◊‡ ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’≈¿π‰ Ò¬Δ
√øÿÙ ˘ Í≥‹≈Ï ÍºË ”Â∂
‹Ó‘»  Δ ‹º Ê ∂ Ï ø Á Δ¡ª
’ΔÂΔÕ ÍÒ√ Óø⁄, ¡Á≈≈ √Ø’≈, ‹ÈÚ≈ÁΔ ’«ÚÂ≈ Óø⁄,
«Ò‹≈‰ Ò¬Δ √øÿÙ Á∂
«ıÒ≈¯ ’» Û -Íà ⁄ ≈
ÍΔÍÒ˜ ÊΔ¬∂‡, ⁄ø‚Δ◊Û∑ √’»Ò ¡≈¯ ‚≈Ó≈, Àμ‚ ¡≈‡√,
«¬√ ÍÛ≈¡ ˘ E ÁØÙΔ¡ª
’È≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈Õ Í
¡Ú≈Ó ø◊-Óø⁄ √Ó∂ ’¬Δ √ø√Ê≈Úª È≈Ò ‹πÛΔ¡ª È≈ÓÚ
Á∂ «◊ÃÎÂ≈ ’È, ÏØÒΔ
Ï‘π √≈∂ «Í≥‚ª «Úº⁄
‘√ÂΔ¡ª «‹øÈ∑ª «Úº⁄ √ÀÓ»¡Ò ‹Ω‘È, ‚≈. √≈«‘Ï «√øÿ,
ºÁ ’Ú≈¿π‰ ¡≈«Á Óø◊ª
«’√≈Ȫ-Ó˜Á»  ª È∂
‘«ÚøÁ ÁΔÚ≈È≈, «¬’ºÂ «√øÿ, ‚≈. Í«ÓøÁ «√øÿ, ÍØÃ.
Óø È ÒÀ ‰ ÂØ ∫ Ï≈¡Á
«¬’º · ∂ ‘Ø ’∂ ËÈ≈„
Ï≈Ú≈ «√øÿ, ‚≈. ¬∂.’∂. ÓÒ∂Δ, ’øÚÒ‹Δ ÷øÈ≈, ¡ÓØÒ’
√Ó≈Í ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
⁄ΩËΔ¡ª ˘ ¡≈͉∂ «Í≥‚
«√ø ÿ , √π ÷ «Úø Á  ͺ Í Δ, Ìπ « Í≥ Á  ‹◊≈™, ÏÒÏΔ
«¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á BH
«Úº ⁄ Ø ∫ Ì‹≈«¬¡≈Õ «¬√∂
‹Ò≈Ò≈Ï≈ÁΔ, ÈÀ‰ ÁºÂ, ‚≈. ¡«ÚøÁ ’Ω ’≈’Û≈,
ÈÚøÏ ˘ Ó≈Â≈ ◊πÁ∂Ú
ÁΩ≈È ⁄ΩËΔ¡ª È∂ BD
√ÚÈ‹Δ «√øÿ, ‹◊√Δ ‹ΔÁ≈, ‘«’∂Ù ⁄ΩËΔ, ‹√ÚøÂ
’Ω ÁΔ «ÓÃÂ’ Á∂‘ ˘
ÈÚøÏ ˘ ‚Δ.√Δ. Á¯Â
‹Δ÷, ˛ÍΔ Ì◊Â≈, √ÂÍ≈Ò «√øÿ √Ó∂ ’¬Δ √÷ÙΔ¡Âª È∂
‘˜≈ª Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ
√ø◊» «Ú÷∂ ËÈ≈ Ò≈¿π‰
«¬√ ÍÃØ◊≈Ó ”⁄ «‘º√≈ ÒÀ ’∂ Á«Ò ӘÁ»ª Â∂ «’√≈Ȫ Á∂
Á∂ ’≈¯Ò∂ √Ó∂  «Í≥ ‚
Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈Õ
√ªfi∂ ¿πμÁÓ ˘ ÍÃ∂È≈Ó¬Δ ÚÂ≈≈ Áº√«Á¡ª ‹¨ ‹Ï ÁΔ
‹¨ «Ò¡ªÁ≈ «◊¡≈Õ
Á»‹∂ Í≈√∂ ÍÃ√≈ÙÈ
«ÈøÁ≈ ’ΔÂΔÕ
Ø‘ ÌÍ» ¡Â∂ ¡≈’≈Ù
Á∂ «„ºÒ∂ Úº¬Δ¬∂ ’≈È
¡Â∂ ’≈ÂÒª ˘ «◊ÃÎÂ≈ È≈ ’È Á∂ ’≈È ¡≈͉∂ ◊»ø‹≈¿» È≈¡«¡ª È≈Ò Ó≈Â≈ ‹Δ Á≈ ¡øÂÓ √√’≈
√øÿÙ ÁΔ ¡◊ÒΔ ‰ÈΔÂΔ ÂÀ¡ ’È Ò¬Δ BD ÈÚøÏ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á G Á√øÏ ˘ «Í≥‚ ‹¨
˘ ‘Δ Úº‚≈ «¬’º· ’È Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «ÓºÊ∂ «Ú÷∂ Ù‘ΔÁ Ó≈Â≈ ◊πÁ∂Ú ’Ω Á≈ Ù˪‹ÒΔ √Ó≈◊Ó
«ÁÈ √Ú∂ ÂØ∫ ‘Δ „ƒ‚√∂ ÁΔ ’Ø·Δ ¡º◊∂ ⁄ºÒ ‘∂ ͺ’∂ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «‹ºÊ∂ Î∂ ‘˜≈ª √øÿÙÙΔÒ ÒØ’ª È∂ ÓΩ‹»Á≈
ÓØ⁄∂ «Úº⁄ «’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª Á∂ ’≈¯Ò∂ Í‘πø⁄‰∂ Ùπ» ‘Ø ˜ÓΔÈΔ ÿØÒ ÁΔ Í«‘ÒΔ Ù‘ΔÁ Ó≈Â≈ ◊πÁ∂Ú ’Ω ˘
◊¬∂Õ ÁπÍ«‘ º’ ‘˜≈ª «’√≈È-Ó˜Á» ͺ’∂ ÓØ⁄∂ «Úº⁄ Ù˪‹ÒΔ Ì∂‡ ’«Á¡ª ˜ÓΔÈ ÁΔ ’≈‰Δ Úø‚ ˘ ÷ÂÓ
Í‘πø⁄ ◊¬∂Õ ¡≈ÒÓ «¬‘ √Δ «’ BE@ ÁΔ «◊‰ÂΔ È≈Ò ’È Âº’ √øÿÙ ‹≈Δ º÷‰ Á≈ ¡«‘Á ’ΔÂ≈Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

24

‹ÈÚΔ-B@AG

’˜≈-Óπ’ÂΔ, ıπÁ’πÙΔ¡ª, ˜ÓΔȪ ¡Â∂ ‹¨ ‹Ï «ÚπºË ¡≈«Á Ì÷Á∂ Ó√«Ò¡ª ˘ ÒÀ ’∂

‘˜≈ª «’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª È∂ Í≥‹≈Ï Ì ”⁄ Ò≈¬∂ ÓøÂΔ¡ª Á∂ ÿª ¡º◊∂ ËÈ∂
«¬’≈È≈«Ó¡ª ¿πμÂ∂ ’˜≈◊Ã√ «’√≈Ȫ Á∂ Á√Â÷Â/
¡ø◊»·∂ Ò◊Ú≈¿π‰∂ √÷ √˜≈ÔØ◊ ¡Í≈Ë ’≈ «ÁºÂ≈
‹≈Ú∂ ¡Â∂ ˜ÓΔȪ, ÿª, ÷∂ÂΔ √øÁª, ÍÒ≈‡ª, ÍÙ»¡ª
¡≈«Á ÁΔ¡ª «ÈÒ≈ÓΔ¡ª ÏøÁ ’ΔÂΔ¡ª ‹≈‰Õ ’˜∂ È≈Ò
√Ïø«Ë ’Ø‡ ’∂√ ¡Â∂ Á√Â≈Ú∂‹ ºÁ ’ΔÂ∂ ‹≈‰Õ ‹¨
«Í≥‚ (√ø◊») ”⁄ Á«Ò ӘÁ»ª ¿πμÂ∂ √Ó»«‘’ »Í ”⁄
‹≈ÈÒ∂Ú≈ ‘ÓÒ∂ ≈‘ƒ ’¬Δ¡ª ˘ ◊øÌΔ ‹ıÓΔ ’È ¡Â∂
Ó≈Â≈ ◊πÁ∂Ú ’Ω ˘ ‹≈ÈØ∫ Ó≈ Á∂‰ Á∂ ÁØÙΔ √Ê≈«È’
«√¡≈√Δ ⁄ΩËΔ¡ª √Ó∂ √≈∂ È≈Ó‹Á ÁØÙΔ¡ª ˘ ÂπøÂ
«◊ÃÎÂ≈ ’ÈÕ ¿π’ «Í≥‚ ÁΔ Ú≈‘ΔÔØ◊ Í≥⁄≈«¬ÂΔ
˜ÓΔÈ «Úº⁄Ø∫ Á«Ò ӘÁ»ª Á∂ «‘º√∂ Ú≈ÒΔ ˜ÓΔÈ ”⁄Ø∫ F
¬∂’Û Ú≈ÒΔ Î˜Δ ÏØÒΔ ≈‘ƒ Ú≈‘ ‘∂ ˜ÓΔÈ Ó≈Ò’
◊πÁΔÍ «√øÿ Ϻω ÁΔ ÏØÒΔ ºÁ ’’∂ Á«Ò ӘÁ»ª
˘ √√Â∂ ·∂’∂ ”Â∂ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂Õ ‹¨ Á∂ Á«Ò ӘÁ»ª
«√ ÓÛ∑∂ √≈∂ fi»·∂ ’∂√ Ú≈Í√ Ò¬∂ ‹≈‰Õ Ú‘Δ’Òª √Ó∂Â
’ΔÓÂΔ ÿ∂¨ √Ó≈È ¡Â∂ ‡À∫‡ Á∂ √Ó≈È ÁΔ ‡πº‡-̺‹ Á≈
Í»≈-Í»≈ Óπ¡≈Ú‹≈ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂Õ Ï∂˜ÓΔÈ∂ Â∂ Ï∂ÿ∂
ÒØÛÚøÁ Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ ˘ A@-A@ ÓÒ∂ Á∂ «‘≈«¬ÙΔ
ÍÒ≈‡ Óπ¯Â ¡Ò≈‡ ’ΔÂ∂ ‹≈‰Õ Í«‘Òª ¡Ò≈‡ ’ΔÂ∂
¡«‹‘∂ ÍÒ≈‡ª Á∂ ’Ϙ∂ Ó≈Ò’ª ‹ª Ú≈√ª ˘ ÂπøÂ
«ÁºÂ∂ ‹≈‰Õ √≈∂ ÒØÛÚøÁ ◊ΔÏ Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ Á∂
ÈΔÒ∂ ’≈‚ ω≈¬∂ ‹≈‰ ¡Â∂ «⁄ª ÂØ∫ Ò‡’Á∂ ED@@@
ÂØ∫ ÚºË Á÷≈√Â’≈ª Á∂ ’≈‚ Âπø ‹≈Δ ’ΔÂ∂ ‹≈‰Õ
È؇ÏøÁΔ Á≈ ÒØ’ Ó≈» ÎÀ√Ò≈ Ú≈Í√ «Ò¡≈ ‹≈Ú∂Õ «’√≈Ȫ
ÁΔ fiØÈ∂ ÁΔ Í»Δ ÁΔ Í»Δ ¡Á≈«¬◊Δ ¡Â∂ √«‘’≈Δ ÏÀ∫’ª
Á∂ ¯√ÒΔ ’«˜¡ª √Ó∂ √≈Δ¡ª ÏÀ∫’ «ÒÓ‡ª ÁΔ
¡Á≈«¬◊Δ Í»Δ ÁΔ Í»Δ Ô’ÓπÙ ’ΔÂΔ ‹≈Ú∂Õ È؇ÏøÁΔ
È≈Ò ÊØÛ∂ «ÁȪ ”⁄ ‘Δ D Òº÷ ÂØ∫ ¿πμÍ ÒØ’ Ï∂π˜◊≈
‘ج∂ ‘È ¡Â∂ ¡øª ÁΔ¡ª ÓπÙ’Òª Á≈ √≈‘Ó‰≈ ’ ‘∂
‘ÈÕ ¿πÒ‡≈ √’≈ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª Á∂ Òº÷ª-’ØÛª
Á∂ ’˜∂ Ó≈¯ ’ ‘Δ ˛ Â∂ ÈÚ∂∫ È؇ ÚΔ Ì≈Δ Ó≈Â≈ ”⁄
Ì≈‹Í≈¬Δ¡ª ’ØÒØ∫ ‘Δ «ÓÒ ‘∂ ‘ÈÕ ÍÛ∑∂-«Ò÷∂ Â∂ ¡ÈÍÛ∑
√≈∂ Ï∂ؘ◊≈ª ˘ π˜◊≈ ÁÎÂª ≈‘ƒ ͺ’≈ π˜◊≈
«ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂, ͺ’≈ π˜◊≈ «ÓÒ‰ º’ ◊π˜≈∂ ÔØ◊
Ï∂π˜◊≈Δ ÌºÂ≈ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂Õ

Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª AC √øÿÙÙΔÒ «’√≈È-Ó˜Á»
‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª Á∂ √ªfi∂ √ºÁ∂ ”Â∂ ’˜≈-Óπ’ÂΔ, ıπÁ’πÙΔ¡ª
Â∂ ˜ÓΔȪ ¡Â∂ ‹¨ ‹Ï «ÚπºË ¡≈«Á ‘Ø Ì÷Á∂
Ó√«Ò¡ª ˘ ÒÀ ’∂ AI Á√øÏ ˘ Í≥‹≈Ï Ì ”⁄ ÓøÂΔ¡ª
Á∂ ÿª ¡º◊∂ «ÚÙ≈Ò Ø‘ ÌÍ» Ë«È¡ª ”⁄ ¡Ωª
√Ó∂ ’πºÒ «ÓÒ≈ ’∂ ‘˜≈ª Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ È∂ Ì≈◊
«Ò¡≈Õ ÍÃ≈Í «ÍØ‡ª ¡Èπ√≈ «ÓºÊ∂ ◊¬∂ I Ê≈Úª ”⁄Ø∫
Óπº÷ ÓøÂΔ Ï≈ÁÒ Á∂ «Í≥‚ ÂØ∫ ’πfi Á»Δ ”Â∂ ÈøÁ◊Û∑,
«÷˙Ú≈ÒΔ ¡Â∂ ÓÒ؇ È«‘ª ¿πμÂ∂ ÍπÒΔ√ Á∂ Ì≈Δ È≈«’¡ª
ÚºÒØ∫ Ø’∂ ‹≈‰ ”Â∂ «’√≈È-Ó˜Á» √Û’ª ¿πμÂ∂ ‘Δ ËÈ∂
Ò≈ ’∂ ÏÀ· ◊¬∂Õ ¡ø«ÓÃÂ√ «Úº⁄ «Ï’Ó «√øÿ Ó‹Δ·Δ¡≈,
ÂÈÂ≈È ”⁄ ¡≈Á∂ÙÍÃÂ≈Í «√øÿ ’ÀØ∫, ÓØ◊≈ ”⁄ ÂØÂ≈
«√øÿ, Ï«·ø‚≈ ”⁄ «√’øÁ «√øÿ Ó¨’≈, √ø◊» ”⁄
Í«ÓøÁ „ƒ‚√≈, Í«‡¡≈Ò≈ ”⁄ √π‹Δ «√øÿ º÷Û≈,
‹ÒøË ”⁄ ¡‹Δ «√øÿ ’Ø‘≈Û ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂.
‘Δ «√øÿ ‹Δ≈ ÁΔ¡ª ’Ø·Δ¡ª ¡º◊∂ Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ È∂
Ø‘ ÌÍ» ËÈ∂ Ò≈¬∂Õ ‹ÒøË Â∂ ÓØ◊≈ «Ú÷∂ ÍπÒΔ√ È≈’∂
ÂØÛ ’∂ «’√≈È-Ó˜Á» ’Ø·Δ¡ª ¡º◊∂ Íπº‹∂Õ Úº÷-Úº÷ Ê≈Úª
”Â∂ Ë«È¡ª ˘ √øÏØËÈ ’È Ú≈Ò∂ Óπº÷ «’√≈È ¡≈◊»¡ª
”⁄ ‹Ø«◊øÁ «√øÿ ¿π◊≈‘ª, «ÈÌÀ «√øÿ „πº‚Δ’∂, «ÙøÁ
«√øÿ ȺʻÚ≈Ò≈, √«ÂÏΔ «√øÿ, Á≈Â≈ «√øÿ, √π‹ΔÂ
«√øÿ λÒ, Ï»‡≈ «√øÿ Ïπ‹«◊ºÒ, ’øÚÒÍÃΔ «√øÿ Íø˘,
‘«‹øÁ ‡ª‚≈ ¡Â∂ Óπº÷ Ó˜Á» ¡≈◊»¡ª ”⁄ Ò¤Ó‰
«√øÿ √∂Ú∂Ú≈Ò≈, Â√∂Ó ÍΔ‡, ’ÙÓΔ «√øÿ ÿπº◊ÙØ,
¡ÚÂ≈ «√øÿ √»ÒÍπ, Óπ’∂Ù ÓÒΩÁ, √ø‹ΔÚ «Óø‡», Ï‘≈Ò
«√øÿ ¡Â∂ ¬∂’Ó «√øÿ ¤ΔÈ≈ Ù≈«ÓÒ √ÈÕ
ÏπÒ≈«¡ª È∂ Óø◊ ’ΔÂΔ «’ ’˜∂ ÓØÛÈØ ¡√ÓºÊ
«’√≈Ȫ ¡Â∂ Í∂∫‚»/÷∂ ӘÁ»ª «√ ÷Û∂ √’≈Δ
√«‘’≈Δ ¡Â∂ √»Á÷Øª Á∂ √≈∂ ’«˜¡ª ”Â∂ Ò’Δ Ó≈Δ
‹≈Ú∂ ¡Â∂ ÒøÓΔ «Ó¡≈Á Ú≈Ò∂ «Ú¡≈˜ «‘ ’˜∂ Á∂‰
Ú≈√Â∂ ’˜≈ ÈΔÂΔ ÂÏÁΔÒ ’ΔÂΔ ‹≈Ú∂Õ ÷∂ÂΔ ÒØÛª
¡Â∂ ˜ÓΔȪ ÁΔ¡ª ÚËΔ¡ª ’ΔÓª ˘ «Ë¡≈È ”⁄
÷«Á¡ª ’˜∂ ÁΔ¡ª «ÒÓ‡ª ˘ ÚË≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂Õ √‘Δ
¡ʪ «Úº⁄ «’√≈È-Ó˜Á» ͺ÷Δ ’˜≈ ’≈˘È ω≈«¬¡≈
‹≈Ú∂Õ √»Á÷Øª ¡Â∂ ÏÀ∫’ª ÚºÒØ∫ ÷≈ÒΔ ⁄Àμ’ª/ÍÃÈ؇ª ‹ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

25

‹ÈÚΔ-B@AG

«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È È∂ ¡’≈ÒΔ √Í≥⁄ Á∂ √Â≈¬∂ «’√≈È ˘ ˜ÓΔÈ Á≈ ’Ϙ≈ «ÁÚ≈«¬¡≈
ÓØ◊≈ «˜Ò∑∂ Á∂ «Í≥‚ Í≥‚ØΔ Á∂ Ú≈√Δ «’√≈È ÍÓ‹ΔÂ
«√≥ÿ È∂ È≈Ò Á∂ «Í≥‚ ∂‘ÛÚª ’Òª Á∂ ¡’≈ÒΔ √Í≥⁄
√≥ÁΔÍ «√≥ÿ ÂØ∫ Í≥‹ «’ºÒ∂ ˜ÓΔÈ HG Òº÷ πͬ∂ «Úº⁄
÷ΔÁΔ √ΔÕ «¬√ Á∂ √≈∂ ÍÀ√∂ ÚΔ ÏÀ∫’ Á∂ ≈‘Δ∫ ¡Á≈ ’ΔÂ∂
√ÈÕ ¡’≈ÒΔ √Í≥⁄ È∂ ˜ÓΔÈ ÁΔ «‹√‡Δ Âª ’Ú≈
«ÁºÂΔ Í «¬≥Â’≈Ò ”Â∂ ¡≈ ’∂ ‡≈Ò-Ó‡ØÒ ’È Òº◊≈Õ
«’√≈È ÍÓ‹Δ ˘ ˜ÓΔÈ Á≈ ’Ϙ≈ È≈ «ÁºÂ≈Õ «¬‘
√≈≈ Ó≈ÓÒ≈ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ «Ë¡≈È «Úº⁄
¡≈¿∞ ‰ ÂØ ∫ Ï≈¡Á ¡À √ .¡À √ .ÍΔ., ‚Δ.√Δ. ÓØ ◊ ≈,
¡À√.‚Δ.¡ÀÓ. ËӒ؇ ˘ ’¬Δ Ú≈ ÚÎÁ «Ó«Ò¡≈Õ
√Í≥⁄ ÁΔ «Íº· ”Â∂ ‹Ê∂Á≈ ÂØÂ≈ «√≥ÿ ‘؉ ’’∂ Íz√≈ÙÈ
È∂ «’√≈È ÁΔ ’Ø¬Δ ÓÁÁ È≈ ’ΔÂΔÕ
«¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á «¬√ ˺’∂ Á∂ «ıÒ≈¯ √≥ÿÙ Ù∞» ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ «Í≥‚ ∂‘ÛÚª «Úº⁄ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È È∂
ÌÚª Óπ˜≈‘≈ ’’∂ «Âº÷∂ √≥ÿÙ ÁΔ ⁄∂Â≈ÚÈΔ «ÁºÂΔÕ
«‹√ ÁΔ ÏÁΩÒ Íz√≈ÙÈ È∂ ◊ºÒÏ≈Â Ò¬Δ ÏπÒ≈«¬¡≈Õ
◊ºÒÏ≈ ‚Δ.¡À√.ÍΔ. ËӒ؇ ÓÈ‹Δ «√≥ÿ ÁΔ ‘≈˜Δ
«Úº⁄ ‘جΔ, «‹√ «Úº⁄ ‹Ê∂Á≈ ÂØÂ≈ «√≥ÿ Á≈ ÍΔ.¬∂., «’ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ÍzË≈È «ÈÌÀ «√≥ÿ „∞‚
º Δ’∂ Ù≈«ÓÒ
√ÈÕ «¬‘ ÂÀ¡ ‘Ø«¬¡≈ «’ √Í≥⁄ √≥ÁΔÍ «√≥ÿ, «’√≈È
ÍÓ‹Δ «√≥ÿ ˘ ÍÀ√∂ Ú≈«Í√ ’∂◊≈Õ «¬√ Ò¬Δ B@ Á√≥Ï
Á≈ «ÁÈ ÂÀ¡ ‘Ø«¬¡≈Õ Í √Í≥⁄ ÍÀ√∂ Á∂‰ ÂØ∫ Óπ’
º  «◊¡≈Õ
‚Δ.¡À√.ÍΔ. ÁΔ ˜∞Ï≈È √Δ «’ ‹∂ ÍÀ√∂ È≈ «ÁºÂ∂ ª ÍÓ‹ΔÂ
«√≥ ÿ ˜ÓΔÈ Á≈ ‘º ’ Á≈ ‘À Õ «¬‘Ȫ «ÁȪ ÁΩ  ≈È
‚Δ.¡À√.ÍΔ. ËӒ؇ ÂÏÁΔÒ ‘Ø «◊¡≈Õ
«¬‘ √Ì ˘ «Ë¡≈È ”⁄ º÷«Á¡ª «’ÂΔ «’√≈È
Ô»ÈΔ¡È È∂ «’√≈ÈΔ ˘ Ò≈ÓÏ≥Á ’’∂ BG Á√≥Ï ˘
˜ÓΔÈ Ú≈‘ ’∂ «’√≈È ÍÓ‹Δ «√≥ÿ ˘ ’Ϙ≈ ’Ú≈
«ÁºÂ≈Õ «¬√ Ò¬Δ ‡À’‡ª √Ó∂ B@-BE Á∂ ’ΔÏ
«’√≈Ȫ, Ó˜Á»ª È∂ Ò ’∂ ÁØ ÿ≥«‡¡ª «Úº⁄ ‘Δ ˜ÓΔÈ
Ú≈‘ ’∂ ÏΔ‹ «ÁºÂΔÕ Íπ«Ò√ ÚΔ ÓΩ’∂ ”Â∂ ¡≈¬Δ Í «¬√ Á∂

Ï≈Ú‹»Á ’Ø¬Δ ÍÚ≈‘ È≈ Ó≥È«Á¡ª ˜ÓΔÈ Ú≈‘ΔÕ ÓΩ’∂
”Â∂ Í‘∞≥⁄∂ Íπ«Ò√ ¡«Ë’≈Δ¡ª È∂ ‡À’‡ª √Ó∂ ËӒ؇
Ê≈‰∂ ⁄ºÒ‰ Ò¬Δ «’‘≈Õ √≈∂ «’√≈È, Ó˜Á» È≈¡∂
Ó≈Á∂ Ê≈‰∂ ◊¬∂Õ Í«‘Òª ¡À√.¡À⁄.˙. ËӒ؇ È∂ Í⁄∂
Á‹ ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ, Í ‹Á Ê≈‰∂ Á≈ «ÿ≈¿∞
’ «Ò¡≈ «◊¡≈ ª ¡À√.¡À⁄.˙. È∂ √≈¯ ’«‘ «ÁºÂ≈
«’ ’Ø¬Δ Í⁄≈ È‘Δ∫ ‘ØÚ∂◊≈Õ «Î Íπ«Ò√ È∂ √Í≥⁄ √≥ÁΔÍ
«√≥ÿ ˘ ÏπÒ≈ ’∂ ÁπÏ≈≈ ‹Ê∂Ï≥ÁΔ ÁΔ ◊ºÒ ’Ú≈¿∞‰ ÁΔ
’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ, Í ’Ø¬Δ ‘ºÒ È≈ «È’«Ò¡≈ ª BI Á√≥Ï
˘ ÁπÏ≈≈ ÓΔ«‡≥◊ Á≈ «ÁÈ º÷ «Ò¡≈Õ Í «¬√ «ÁÈ ÚΔ
’Ø¬Δ ◊ºÒ «√∂ È≈ Òº◊Δ Âª «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È È∂
¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈ «’ ‹∂’ √Í≥⁄ √≥ÁΔÍ «√≥ÿ, «’√≈È
ÍÓ‹Δ «√≥ÿ ÁΔ ˜ÓΔÈ ”⁄ Ú«Û¡≈ ª «¬√ Á≈
«‹≥Ó∂Ú≈ √Í≥⁄ ÷πÁ ¡Â∂ Íπ«Ò√ Íz√≈ÙÈ ‘ØÚ∂◊≈Õ
√π‰È «Úº⁄ ¡≈«¬¡≈ ‘À «¬√ «¬Ò≈’∂ Á∂ ¡’≈ÒΔ
«¬’º·∂ ‘Ø ’∂ ‹Ê∂Á≈ ÂØÂ≈ «√≥ÿ ’ØÒ ◊¬∂ √ÈÕ ¿∞‘Ȫ È∂
√≈¯ ’ΔÂ≈ «’ ‹ª ª ‹Ê∂Ï≥ÁΔ È≈Ò ◊ºÒÏ≈ ’’∂
˜ÓΔÈ ÍÓ‹Δ ˘ «ÁÚ≈¬Δ ‹≈Ú∂ ‹ª ÍÀ√∂ Ú≈«Í√ ’Ú≈¬∂
‹≈‰ È‘Δ∫ ª ¿∞‘ ÷πÁ ÚΔ ‹Ê∂Á≈ ˘ Ú؇ È‘Δ∫ Í≈¿∞‰◊∂Õ
√Ø ÂØÂ≈ «√≥ÿ ÁΔ √«ÊÂΔ √ºÍ Á∂ Ó»≥‘ «Úº⁄ ’Ø‘Û «’ÒΔ
Ú≈ÒΔ Ï‰Δ ‘Ø¬Δ ‘ÀÕ «¬√ ÿØÒ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «’ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ÍzË≈È «ÈÌÀ «√≥ÿ „∞º‚Δ’∂,
«˜Ò∑≈ √’ºÂ «¤≥Á «√≥ÿ fi≥«‚¡≈‰≈, «˜Ò∑≈ ¡≈◊» √≈‹
«√≥ÿ Í≥‚ØΔ, Á«Ú≥Á «√≥ÿ Â÷≈‰ÚºË È∂ ’ΔÂΔÕ «¬√
ÓΩ’∂ Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈ ÍzË≈È ÏÒÁ∂Ú «√≥ÿ
«√≥ÿ≈Ú≈Ò≈, ◊∞⁄È «√≥ÿ Ó«‘‰≈, Í≥‹≈Ï √‡»‚À∫‡√
Ô»ÈΔ¡È Á∂ ¡≈◊» ’Ó‹Δ ’؇’Í»≈, ÓØ‘È «√≥ÿ ¡ΩÒ÷,
‹◊ÁΔÍ «√≥ÿ ‹ÀÓÒÚ≈Ò≈, √π÷‹Δ «√≥ÿ Ïπº’‰Ú≈Ò≈
È∂ Ì≈ÂΔ ‘Ó≈«¬Â ’ΔÂΔÕ ËӒ؇ «ÚË≈È √Ì≈ ‘Ò’≈
ÂØ∫ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ Á∂ ¿∞ÓΔÁÚ≈ ÁÒ‹Δ «√≥ÿ
√ÁÍπ≈ È∂ ÚΔ Í‘∞≥⁄ ’∂ ‘Ó≈«¬Â ’ΔÂΔÕ

«‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª ÁΔ Ó≥◊ ˘ ÒÀ ’∂ ͺ’∂ ÓØ⁄∂ ”Â∂ ÏÀ·∂ «Í≥‚ √ÀÎÒ≈Ï≈Á Á∂ Ó˜Á»
’¬Δ √≈Òª ÂØ∫ Íz√≈ÙÈ ¡Â∂ «Í≥‚ ÁΔ Í≥⁄≈«¬Â Á∂
Ò≈«¡ª ÂØ∫ ¡º’∂ «Í≥‚ √ÀÎÒ≈Ï≈Á (’Í»ÊÒ≈) Á∂ Ó˜Á»
Í«Ú≈ª Á∂ √Ï Á≈ Ï≥È ¡≈÷ ‡∞º‡ «◊¡≈ ¡Â∂ AB
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÈÚ≥Ï ÁΔ √Ú∂ ¿∞‘Ȫ Ò¬Δ √≥ÿÙ Á∂ ÏÒ ”Â∂ ‘º’ ÒÀ‰
ÁΔ Íz∂‰≈ ÒÀ ’∂ ¡≈¬Δ Â∂ ⁄ÛÁ∂ √»‹ ÁΔ¡ª «’Ȫ È≈Ò
«Í≥‚ Ú≈√Δ «Í≥‚ ÁΔ È∂ÛÒΔ ¡º· «’ºÒ∂ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ
26

‹ÈÚΔ-B@AG

‹≈Ú∂ ¡Â∂ ÍÒ≈‡ ÒÀ‰ Ò¬Δ Ó˜Á»ª Á∂ Ì∂ ◊¬∂ ¡‹Δ
ͺÂª ˘ ÍÚ≈È◊Δ Á∂ ’∂ ‹ÒÁ ÂØ∫ ‹ÒÁ «ÚÌ≈◊Δ
’≈Ú≈¬Δ ˘ ÷ÂÓ ’’∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ ¡Ò≈‡ ’ΔÂ∂
‹≈‰, «¬√ Á∂ È≈Ò ‘Δ «Í≥‚ ͺ‚≈ Ï∂‡ Á∂ Ó˜Á» Í«Ú≈ª
˘ ’¬Δ √≈Ò Í«‘Òª ¡Ò≈‡ ‘ج∂ ÍÒ≈‡ ‹ÒÁ «ÁºÂ∂ ‹≈‰Õ
«¬√ ÓΩ’∂ Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ √’ºÂ
ÏÒ«Ú≥Á «√≥ÿ Ì∞ºÒ, «˜Ò∑≈ √’ºÂ «ÈÓÒ «√≥ÿ Ù∂Íπ
√ºË≈, ¡Ó‹Δ ‹Ú≈Ò≈Íπ, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂
√»Ï≈ ¡≈◊» ‰‹Δ Á∂√Ò ¡Â∂ ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ ¡≈◊»
«Ú≥Á ÚΔ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
¿∞ È ∑ ª ¡≈«÷¡≈ «’ ÏΔ‚ΔÍΔ˙ «„ÒÚª ÁΔ
’≈◊∞‹≈Δ √≈Î ˜≈‘ ’ÁΔ ‘À «’ ÍzÙ≈ÙÈ «Èͺ÷ ‘Ø
’∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª ÁΔ ¡Ò≈‡ÓÀ∫‡ Á∂ «ÚÌ≈◊Δ ’øÓ ˘
¡ÓÒ «Úº⁄ È‘ƒ «Ò¡≈ «‘≈ «’¿∞∫«’ «¬º’ Í≈√∂ ª ¿∞‘
’«‘ ‘∂ ‘È «’ ¿∞‘Ȫ Ó˜Á»ª ˘ ¡Ò≈‡ ’ΔÂ∂ ‹≈‰
Ú≈Ò∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª ÁΔ Î≈«¬Ò ω≈ ’∂ ¿∞ μ ⁄
¡«Ë’≈Δ¡ª ’ØÒ Ì∂‹ «ÁºÂΔ ‘À ¡Â∂ Á»‹∂ Í≈√∂ ¿∞‘ ’«‘
‘∂ ‘È «’ AHC Í«Ú≈ª Á∂ Ï∂ÈÂΔ ÍºÂª «Úº⁄Ø∫ «’≥È∂
√‘Δ Í≈¬∂ ◊¬∂ ‘È ¡Â∂ «’≥È∂ ºÁ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ ‘È «¬√ Ï≈∂
¿∞‘Ȫ ˘ ’Ø¬Δ ‹≈‰’≈Δ È‘Δ ‘ÀÕ
ËÈ∂ ”⁄ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «’ ‹∂ ÍzÙ≈√È È∂ «¬√∂ Âª
¡≈Í‰Δ «„ºÒ Óº· Ú≈ÒΔ ÈΔÂΔ «Â¡≈◊ ’∂ «ÚÌ≈◊Δ ¡ÓÒ
˘ Â∂‹ È≈ ’ΔÂ≈ ª √≥ÿÙ ˘ ‘Ø «Âº÷≈ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
ͺ’∂ ÓØ⁄∂ «Úº⁄ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ «Í≥‚ Ú≈√Δ
«ÁÈ-≈ «¬ºÊ∂ ‘Δ Â≥Ï» Ò◊≈ ’∂ «‘ ‘∂ ‘ÈÕ Â≥Ï»¡ª ÁΔ
«◊‰ÂΔ «Úº⁄ ‘ ؘ Ú≈Ë≈ ‘Ø «‘≈ ‘ÀÕ ËÈ∂ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ¡Â∂ Ì≈ÂΔ ‹ºÊ∂ÏÁΔ¡ª ÈΩ‹Ú≈È
Ì≈ √Ì≈ ¡Â∂ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ’ ‘Δ¡ª
‘ÈÕ ‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ¡ª Á∂ ¡≈◊»¡ª Á≈ «ÁÈ ≈ ÒØ’ª Á∂ È≈Ò
«‘‰ Á≈ ¡Â∂ ‘ ÓπÙ’Ò Ú∂Ò∂ ¡º◊∂ ‘Ø ’∂ ÒÛ‰ Á≈
«Í≥‚ Ú≈√Δ¡ª ”Â∂ ⁄≥◊≈ ÍzÌ≈Ú «‘≈ ‘ÀÕ «¬Ò≈’∂ Á∂ ÈÚ∂∫
«Í≥‚ª «Úº⁄ ‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ Á≈ Ȫ «◊¡≈ ‘ÀÕ È∂ÛÒ∂ «Í≥‚ª «Úº⁄
ÚΔ Â≥◊ Ê≈Úª «Úº⁄ «‘ ‘∂ Ó˜Á» Í«Ú≈ª ÚºÒØ∫
‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ Âº’ Í‘∞≥⁄ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ‘ÀÕ ËÈ∂ «Úº⁄ ÚË∂∂
«◊‰ÂΔ ¡Ωª ÁΔ ‘Δ ‘À ‹Ø «’ ‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ ¡Â∂ √≥ÿÙª
Ò¬Δ ⁄≥◊≈ √≥’∂ ‘ÀÕ «ÍØ‡ «Ò÷∂ ‹≈‰ º’ «Í≥‚
√ÀÎÒ≈Ï≈Á Á∂ Ó˜Á»ª Á≈ «¬‘ ËÈ≈ DFÚ∂∫ «ÁÈ «Úº⁄
Á≈÷Ò ‘Ø ⁄πº’≈ √ΔÕ

Á∂ ‡º’ «Úº⁄ ‹≈ ÏÀ·∂ ¡Â∂ ¡≈͉∂ Â≥Ï» Ò◊≈¿∞‰∂ Ù∞» ’
«Áº  ∂ Õ ¡≈√ Í≈√ Á∂ «¬Ò≈’∂ «Úº ⁄ «Ú⁄ ‘Δ¡ª
√≥ÿÙÙΔÒ ‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ¡ª ˘ ıÏ Òº◊Δ Âª Í∂∫‚± Ó˜Á»
Ô»ÈΔ¡È ¡Â∂ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊» ÚΔ ÒØ’ª
Áπ¡≈≈ ¡≥Ì∂ «¬√ ÿØÒ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ÚΔ ‘ج∂ ¡Â∂ «¬º’ ÁØ
«ÁȪ «Úº⁄ ‘Δ «Í≥‚ Á∂ √≈∂ Ó˜Á» Í«Ú≈ª ˘ ÓØ⁄∂
«Úº⁄ «¬’ºÂ ’È «Úº⁄ ’≈ÓÔ≈Ï ÚΔ ‘Ø ◊¬∂Õ ‹ºÊ∂Ï≥ÁΔ¡ª
ÁΔ ‘≈˜Δ ¡Â∂ ¡◊Ú≈¬Δ È∂ «‹ºÊ∂ «Í≥‚ Ú≈«Ò¡ª Á∂ ‘º’Δ
ÿØÒ ˘ ÏÒ «ÁºÂ≈ ¿∞μÊ∂ «Í≥‚ Á∂ √Ó»‘ Ó˜Á» Í«Ú≈ª
˘ ¬∂’∂ Á∂ Ë≈◊∂ «Úº⁄ ÍØ ’∂ ¡≈͉∂ √≥ÿÙ ˘ √≈ÚË≈ÈΔ
¡Â∂ ÍÛ≈¡Ú≈ ÒÛ‰ ÁΔ ‹≈⁄ ÚΔ Áº√ΔÕ Òß◊-Í≈‰Δ,
«Ï‹ÒΔ ¡Â∂ ‘Ø ÒØÛª Á≈ ÚΔ Í»≈ ÍzÏ≥Ë ’ «Ò¡≈ «◊¡≈Õ
«¬√∂ ÁΩ≈È √Ê≈È’ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊» ÏΔÏΔ Á∂ ’«‘‰ ”Â∂
Íz√≈ÙÈ È∂ ‘’ «Úº⁄ ¡≈¿∞∫«Á¡ª ÏΔ‚Δ˙ «„ÒÚª
¡Â∂ «‘√ΔÒÁ≈ «„ÒÚª ÁΔ ÓΩ‹»Á◊Δ «Úº⁄ ’≥Ó ⁄Ò≈¿±
ÓÂ≈ Í≈ ’∂ Ó˜Á»ª ˘ Í≥⁄«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ «Úº⁄Ø∫ ¿∞·≈¿∞∂‰
ÁΔ ¡√¯Ò ’Ø«Ø ÙÙ ÚΔ ’ΔÂΔÕ Í Ó˜Á» Í«Ú≈ ¡≈͉Δ
Ó≥◊ Â∂ ‚‡∂ ‘∂ ¡Â∂ ÍÒ≈‡ª ÁΔ ¡Ò≈‡ÓÀ∫‡ º’ ˜ÓΔÈ
«Úº⁄Ø∫ È≈ ¿∞μ·‰ Á≈ ÎÀ√Ò≈ √π‰≈«¬¡≈Õ √Ê≈È’ ¡’≈ÒΔ
¡≈◊» ÏΔÏΔ ¿∞«Í≥Á‹Δ ’Ω Á∂ ’«‘‰ ”Â∂ ÏΔÏΔ Á∂
÷≈√Ó-÷≈√ ‚Δ.¡À√.ÍΔ. √πÒÂ≈ÈÍπ ÒØËΔ È∂ ÚΔ ÎºÂ±„Δ∫◊∂
Ê≈‰∂ √ºÁ ’∂ ËÓ’Δ Ì∂ Ò«‘‹∂ «Úº⁄ ’Ï‹≈ ¤π‚Ú≈¿∞‰
Á∂ ÔÂÈ ’ΔÂ∂ Í «¬√ Á≈ ÓΩ‹»Á ÒØ’ª ‚‡ ’∂ «ÚØË
’ΔÂ≈ ¡Â∂ «’√∂ ÚΔ √» «Úº⁄ ÍÒ≈‡ª ÁΔ Íz≈ÍÂΔ ÂØ∫
Í«‘Òª ˜ÓΔÈ «Úº⁄Ø∫ È≈ ¿∞μ·‰ Á≈ ¡ÀÒ≈‰ ’ΔÂ≈Õ «¬√
√Ì ’≈√∂ Á∂ «ÚØË «Úº⁄ C@ ÈÚ≥Ï ˘ «Í≥‚ «Úº⁄ ¡’≈ÒΔ
√’≈ Á≈ ÍπÂÒ≈ ÚΔ Îπ«’¡≈ «◊¡≈Õ

ÏΔ‚ΔÍΔ˙ ÁÎÂ Á≈ «ÿ≈˙
BF «ÁȪ ÂØ∫ ÍÒ≈‡ª ÁΔ Ó≥◊ ˘ ÒÀ ’∂ Í≥⁄≈«¬ÂΔ
˜ÓΔÈ «Úº⁄ Â≥Ï» Ò◊≈ ’∂ ÏÀ·∂ Ó˜Á» Í«Ú≈ª È∂ Íz√≈ÙÈ
ÁΔ Ò≈≈-ÒºÍ≈ Ò≈¿± ÈΔÂΔ ÂØ∫ Â≥◊ ¡≈ ’∂ ¡≈÷ H
Á√≥Ï ˘ ÏΔ‚ΔÍΔ˙ «„ÒÚª Á∂ ÁÎÂ Á≈ Í»≈ «ÁÈ
Óπ’≥ÓÒ «ÿ≈˙ ’ΔÂ≈Õ ¿∞‘Ȫ Á∂ È≈Ò «Í≥‚ ͺ‚≈ Ï∂‡ Á∂
Ó˜Á»ª È∂ ÚΔ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’’∂
√ÀÎÒ≈Ï≈Á Á∂ Á«Òª Á∂ √≥ÿÙ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â ’ΔÂΔÕ
ÏΔ‚Δ˙ È∂ ËÈ≈’≈Δ¡ª Á∂ ÚÎÁ È≈Ò È∂ ÓΔ«‡≥◊
’ΔÂΔÕ «‹√ «Úº⁄ ËÈ≈’≈Δ¡ª È∂ Ó≥◊ ’ΔÂΔ «’ «Í≥‚
√ÀÎÒ≈Ï≈Á ÁΔ ◊z≈Ó √Ì≈ Á≈ ¡≈Ó «¬‹Ò≈√ √º«Á¡≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

27

‹ÈÚΔ-B@AG

«√¡≈‰ΔÚ≈Ò, «Á¡≈ÒÍπ ÂØ∫ Ï≈¡Á Áπº◊Δ ”⁄ ÍÒ≈‡ª Ò¬Δ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ ”⁄ «’ÂΔ¡ª È∂ Ò≈¬∂ ‚∂∂

ͺÏÚª ”⁄ ÈÚ∂∫ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ ÒÀ‰ ”⁄ √¯Ò
Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï ÚºÒØ∫ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª Ò¬Δ
«‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª ¡Â∂ ˜ÓΔÈ Á∂ √Ú≈Ò ˘ ÒÀ ’∂ Í≥‹≈Ï
Ì ”⁄ ⁄Ò≈¬∂ ‹≈ ‘∂ √øÿÙ ”⁄ ‹ÒøË «˜Ò∑∂ Á∂ Úº÷Úº÷ «¬Ò≈’∂ ÚΔ Ù≈«ÓÒ ‘ÈÕ «¬Ò≈’≈ È’ØÁ Á∂ «Í≥‚
«√¡≈‰ΔÚ≈Ò, ’Â≈Íπ Á∂ «Á¡≈ÒÍπ «Ú÷∂ «‘≈«¬ÙΔ
ÍÒ≈‡ª Á≈ ‘º’ ÒÀ‰ Ò¬Δ ’¬Δ Ó‘Δ«È¡ª ÂØ∫ «‹ºÊ∂
Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔȪ ”⁄ ‚∂∂ ‹Ó≈¬Δ ÏÀ·∂ ‘ÈÕ ¿πμÊ∂ È»Ó«‘Ò
Á∂ «ÏÒ◊≈ «Ú÷∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª Á≈ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª ˘
Ô»ÈΔ¡È ’Ï‹≈ Áπ¡≈¿π‰ ”⁄ √¯Ò ‘Ø¬Δ ¡Â∂ «Í≥‚ ͺÏÚª
Á∂ F@ «’ÂΔ¡ª ˘ ÈÚ∂∫ ÍÒ≈‡ª ÁΔ¡ª ¡Ò≈‡ÓÀ∫‡ √ÈÁª
Áπ¡≈¿π‰ ”⁄ √¯ÒÂ≈ ‘≈√Ò ’ΔÂΔ ˛Õ √øÿÙ ÂØ∫
¿πÂÙ≈«‘ ‘Ø ’∂ ¡Â∂ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ ¡Â∂ «˜Ò∑≈
ÍÃ√≈ÙÈ Á∂ Ò≈∂-Ú≈¡«Á¡ª ÂØ∫ ¡º’∂ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª È∂

’Â≈Íπ ÂØ∫ «’ÙÈ◊Û∑ Ø‚ ”Â∂ ÍÀ∫Á∂ «Í≥‚ Áπº◊Δ «Ú÷∂
BD Á√øÏ ˘ ÌÚª «¬’º· ’’∂ Ô»ÈΔ¡È Á∂ fiø‚∂ ‘∂·
Óπ‹≈‘≈ ’Á∂ ‘ج∂ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ ”⁄ ‚∂≈ ‹Ó≈¡
«Ò¡≈ ¡Â∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª Á≈ ‘º’ Á∂‰ ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔÕ
«‹’ÔØ◊ ˛ «’ ‹ÒøË «˜Ò∑∂ Á∂ Áπº◊Δ √Ó∂ E@
ÂØ∫ ÚºË «Í≥‚ª ”⁄ Í≥⁄≈«¬ÂΔ Ó«Â¡ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á Í∂∫‚»
ËÈ≈„ª, ‹◊ΔÁ≈ª, ¡’≈ÒΔ-’ª◊√Δ ⁄ΩËΔ¡ª Â∂
¡Î√Ù≈‘Δ ”Â∂ ¡Ë≈« ◊·‹ØÛ ÁΔ «ÚØËÂ≈ ’≈È
«’ÂΔ¡ª ˘ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª Á≈ ‘º’ È‘ƒ «Ó«Ò¡≈Õ
¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ÁΔ ¸ºÍ «¬√ ◊·‹ØÛ ÁΔ ‘ÓÀ ’
‘Δ ˛Õ ¡√Ò ”⁄ Ó˜Á» «ÚØËΔ ◊·‹ØÛ ‘Δ Í≥⁄≈«¬ÂΔ
Â∂ ‘Ø Ú≈Ë» ˜ÓΔȪ ”Â∂ ’≈Ï‹ ˛Õ «¬√ ’≈È ‘Δ Ó˜Á»ª
Á∂ ÍÒ≈‡ª Á≈ «¬‘ «ÚØË ’ «‘≈ ˛Õ

Í∂∫‚» Ó˜Á»ª ÿ∂«¡≈ λ‚ √ÍÒ≈¬Δ Á¯Â
‘≈’Ó «Ë ÁºÏΔ ÏÀ·Δ ˛ ÈΔÒ∂ ’≈‚
Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂·
BF Á√øÏ ˘ Úº÷-Úº÷ «Í≥‚ª ÂØ∫ Íπº‹∂ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª È∂
’Â≈Íπ «Ú÷∂ λ‚ √ÍÒ≈¬Δ Á¯Â Á∂ ¡«Ë’≈Δ¡ª
Á≈ «ÿ≈˙ ’’∂ Óø◊ ’ΔÂΔ «’ ‘≈’Ó «Ë Á∂ ¡≈◊»¡ª
Í≈√Ø∫ ÁºÏ∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ Ú≈Í√ ÒÀ ’∂ Âπø ¿π‘Ȫ ˘ «ÁºÂ∂
‹≈‰ ¡Â∂ Óπ¯Â ◊À√ ’πÈ’
À ÙÈ Áπ¡≈¬∂ ‹≈‰Õ ¡«Ë’≈Δ¡ª
È∂ ÚΔÚ≈ º’ «¬‘ ’≈‚ Ò≈ÌÍ≈ÂΔ ÒØ’ª ˘ Á∂‰
¡Â∂ Óπ¯Â ◊À√ Áπ¡≈¿π‰ Á≈ Ú≈¡Á≈ ’ΔÂ≈ ª ‹≈ ’∂
ÿ∂≈˙ ÷ÂÓ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
«¬√ ÓΩ’∂ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï ÁΔ Â«‘√ΔÒ
ÓΔ ÍÃË≈È ÏÒ«ÚøÁ ’Ω «Á¡≈ÒÍπ, «‘√ΔÒ ¡≈◊»
ÏÒ«ÚøÁ «√øÿ √øË», √π÷Á∂Ú «√øÿ Ϋ‘˜Ò≈Ò, √≈ÏΔ
«√øÿ, ÏÒÏΔ «√øÿ ËΔÍπ, «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÁΔ
¡≈◊» ÏÒ«ÚøÁ ’Ω, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ «‘√ΔÒ
ÍÃË≈È ‹√ÚΔ ◊Ø≈ Â∂ ÚΔ ’πÓ≈ È∂ ÁØÙ Ò◊≈«¬¡≈ «’
«√¡≈√Δ «ÚØËÂ≈ Á∂ ⁄ÒÁ∂ ‘ج∂ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª Â∂ ◊ΔÏ
«’√≈Ȫ Á∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ Ï‰È ”⁄ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊» Í«‘Òª
‚‡ ’∂ «ÚØËÂ≈ ’Á∂ ‘∂ ¡Â∂ ‹ÁØ∫ √øÿÙ ’’∂ Í∂∫‚»
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ó˜Á»ª Â∂ ‘Ø «Ó‘ÈÂΔ ÒØ’ª È∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ ω≈ ‘Δ
Ò¬∂ ª ‘π‰ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊» ÏΔÏ∂ ≈‰∂ Ï‰È Ò¬Δ Ï‰∂
ÈΔÒ∂ ’≈‚ ÁºÏΔ ÏÀ·∂ ‘ÈÕ Î»‚ √ÍÒ≈¬Δ Ó«‘’Ó≈
’·ÍπÂÒΔ Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ
Ú‰ÈÔØ◊ ˛ «’ ÈΔÒ∂ ’≈‚ Ë≈’ª ˘ Óπ¯Â
◊À√ ’πÈÀ’ÙÈ Á∂‰ ÁΔ¡ª ‡≈‘ª Ó≈È Ú≈Ò∂ Óπº÷ ÓøÂΔ
Â∂ ÓøÂΔ¡ª Á∂ «Ï¡≈Ȫ-¡ÀÒ≈Ȫ ÁΔ Î»’ «È’Ò ‘Δ ˛Õ
◊À√ ¬∂‹ø√Δ¡ª ÈΔÒ∂ ’≈‚ Ë≈’ª ˘ ÓπΠ◊À√ ’πÈÀ’ÙÈ
Á∂‰ ÂØ∫ «¬È’≈Δ ‘ÈÕ
«Á¡≈ÒÍπ : BH Á√øÏ ˘ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ Í∂∫‚»
Ó˜Á» ¡Ωª-ÓÁª È∂ «Á¡≈ÒÍπ «Ú÷∂ ω∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚
Ò≈ÌÍ≈ÂΔ¡ª ˘ ÂπÂ
ø Á∂‰ ÁΔ Óø◊ ˘ ÒÀ ’∂ λ‚ √ÍÒ≈¬Δ
¡«Ë’≈Δ¡ª Á≈ ÿ∂≈˙ ’ΔÂ≈Õ «‹√ ”Â∂ «¬º’ «ÁÈ Á≈
√Óª ÒÀ ’∂ ¡«Ë’≈Δ¡ª È∂ ’≈‚ Á∂‰ Á≈ «ÚÙÚ≈Ù «ÁºÂ≈
ª ‹≈ ’∂ «ÿ≈˙ ÷ÂÓ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
ÈΔÒ∂ ’≈‚ ”Â∂ ’‰’ Úø ‚ ’∂ Ú≈‘-Ú≈‘
’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ Á∂ ‘Ò’≈ ¿πÓΔÁÚ≈
√∂· √ºÂÍ≈Ò ÓºÒ Á∂ ÚΔ «Á¡≈ÒÍπ Íπº‹‰ Á∂ ⁄⁄∂ ‹Øª
28

‹ÈÚΔ-B@AG

”Â∂ ‘∂ ÍÃø» ¿π‘ È‘ƒ Íπº‹∂ ¡Â∂ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª B ÿø‡∂ ÂØ∫
ÚºË √Óª ¡«Ë’≈Δ¡ª Á≈ «ÿ≈˙ ’Δ º«÷¡≈Õ ¡≈÷
¡«Ë’≈Δ¡ª ˘ √Ï Á≈ ’ΩÛ≈ ÿºπ‡ Ì ÷πÁ ‘Δ ’‰’
Úø‚‰Δ ͬΔÕ
¡√Ò «Úº⁄ «Á¡≈ÒÍπ Á∂ A@@ ÂØ∫ ÚºË ÒØÛÚøÁ
Ó˜Á»  ª-«’√≈Ȫ Á∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ ω≈¿π ‰ Ò¬Δ
⁄ø‚Δ◊Û∑ √’ºÂ λ‚ √ÍÒ≈¬Δ «ÚÌ≈◊ Á∂ Á¯Â ‘ØȪ
«Í≥‚ª √Ó∂ ‘˜≈ª Î≈Ó Ì ’∂ Ì∂‹∂ ◊¬∂ √È «’™«’
ÒØÛÚøÁ «’ÂΔ¡ª Á∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ Ï‰È ”⁄ «√¡≈√Δ
«ÚØ˪ Á∂ ’≈È Í∂∫‚» ⁄ΩËΔ Â∂ ‘≈’Ó «Ë Á∂ ¡≈◊»
Ø’ª ÷ÛΔ¡ª ’ ‘∂ √ÈÕ ⁄ø‚Δ◊Û∑ Á¯Â È∂ «√Î≈«Ù
’’∂ ‹ÒøË ÍÃ√≈ÙÈ ˘ «¬‘ Î≈Ó Ì∂‹ «ÁºÂ∂Õ D
¡◊√ ˘ ‚Δ.√Δ. ÙÃΔ ’ÓÒ «’ÙØ Ô≈ÁÚ È∂ Ô»ÈΔ¡È

¡≈◊»¡ª ˘ ÓΔ«‡ø◊ ”⁄ Áº«√¡≈ «’ «Í≥‚ «Á¡≈ÒÍπ
√Ó∂ «˜Ò∑∂ Ì ”⁄Ø∫ «ÚÌ≈◊ Á∂ ⁄ø‚Δ◊Û∑ Á¯ÂØ∫ ¡≈¬∂
Î≈Óª Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ ω ¸º’∂ ‘È ¡Â∂
‹ÒÁΔ ‘Δ Ò≈ÌÍ≈ÂΔ¡ª º’ Íπº‹ ‹≈‰◊∂ Ò∂«’È ÈΔÒ∂
’≈‚ Ï‰È Á≈ «ÚØË ’È Ú≈Ò∂ Í∂∫‚» ⁄ΩËΔ ¡Â∂
¡’≈ÒΔ ¡≈◊» ◊ΔÏ ÒØ’ª Á∂ ω∂ ’≈‚ ÁºÏΔ ÏÀ·∂ ‘È
Â∂ ¡«Ë’≈Δ «¬‘Ȫ ÁΔ ’·ÍπÂÒΔ Ï‰∂ ‘ج∂ ‘ÈÕ Í∂∫‚»
⁄ΩËΔ Â∂ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊» ¡≈ ‘Δ¡ª ⁄؉ª ”⁄ Ú؇ª
÷≈Â ‘Ò’≈ ¿πÓΔÁÚ≈ª Í≈√Ø∫ «¬‘ ’≈‚ Úø‚≈¡ ’∂
‘π‰ ÎØ’Δ ÌºÒ Ï‰≈¿π‰ ÁΔ Â≈’ ”⁄ ‘È, ‹Ø ÏÁ≈ÙÂ
È‘ƒ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «¬‘Δ ¡≈◊» Â∂ ⁄ΩËΔ ÒØÛÚøÁ
«’ÂΔ¡ª Á∂ «ÓÒ‰ Ú≈Ò∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª ÁΔ
¡Ò≈‡ÓÀ∫‡ ”⁄ ¡«Ûº’∂ Ò≈¬Δ ÏÀ·∂ ‘ÈÕ

«¬¯‡± ÚæÒØ∫ È؇Ï≥ÁΔ «ÚπæË ”⁄ Ø√ Óπ˜≈‘∂
«¬ß‚Δ¡È ÎÀ‚∂ÙÈ ¡≈¯ ‡∂‚ Ô±ÈΔ¡È («¬¯‡±)
ÁΔ ’∂∫ÁΔ ’Ó∂‡Δ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂ Á∂Ù Ì ”⁄ È؇ÏøÁΔ «ÚπºË
Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ «‹√ «‘ ÈÚªÙ«‘ «Ú÷∂ ÓØÁΔ
√’≈ Á∂ È؇ Ï≥ÁΔ Á∂ ¯À√Ò∂ «ÚπæË E@@ ÁΔ «◊‰ÂΔ ”⁄
«¬’º·∂ ‘ج∂ Ó˜Á»ª È∂ B@ Á√øÏ ˘ «˜Ò∑≈ ÍæËΔ Ø√
Óπ˜≈‘≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ Í«‘Òª Á√«‘≈ ◊≈™‚
«Ú÷∂ ÀÒΔ ˘ √ßÏØËÈ ’«Á¡ª «¬¯‡± Á∂ √±Ï≈ ÍzË≈È
’πÒ«ÚßÁ «√ßÿ ÚÛÀ⁄, «˜Ò∑≈ ÍzË≈È ◊π«Á¡≈Ò æ’Û
¡Â∂ ‹Ó‘±Δ ¡«Ë’≈ √Ì≈ Á∂ √±Ï≈ ¡≈◊± ‹√ÏΔ ÁΔÍ
È∂ «’‘≈ «’ ÓØÁΔ √’≈ Á∂ È؇ Ï≥ÁΔ Á∂ ¯À√Ò∂ È≈Ò ¡≈Ó
ÒØ’ª ÁΔ¡ª ÓπÙ’Òª ÿ‡‰ ÁΔ Êª ‘Ø ÚËΔ¡≈ ‘ÈÕ «ÏÓ≈
«Ú¡’ÂΔ ÍÀ√≈ È≈ ‘؉ ’≈È ¡≈͉≈ «¬Ò≈‹ ’Ú≈¿π‰
ÂØ∫ ÚΔ ¡√ÓÊ ‘ÈÕ ¿π√≈Δ Á≈ ’ßÓ ÏπΔ Âª ÍzÌ≈«ÚÂ
‘؉ ’≈È «Ó√ÂΔ, Ó˜Á± Ï∂π˜◊≈ ‘Ø ◊¬∂ ‘ÈÕ «¬æ‡ª
Á∂ Ìæ«·¡ª ¿πμÂ∂ «¬æ‡ª È≈ «Ú’‰ ’≈È Ìæ·≈ Ó˜Á±ª ˘
Ó˜Á±Δ Á≈ ÍÀ√≈ È‘Δ∫ «ÓÒ «‘≈Õ ¤Ø‡∂ ÚÍ≈Δ¡ª Á≈
’≈ØÏ≈ ÚΔ ÍzÌ≈«Ú ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ÏÀ∫’ª «Ú⁄Ø∫ ÒØ’ª ˘
¡≈͉≈ ‘Δ ÍÀ√≈ È‘Δ∫ «ÓÒ «‘≈ Í Í‘πß⁄ Ú≈Ò∂ ÒØ’
Òæ÷ª, ’ØÛª πͬ∂ æ÷Δ ÏÀ·∂ ‘ÈÕ ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ ’ß√Δ Á∂
±Í ”⁄ ’≈Ò≈ ËÈ «√¯ F ¯Δ√ÁΔ ˛ ‹Á«’ ID ¯Δ√ÁΔ
’≈Ò≈ ËÈ ‘Δ∂, ‹Ú≈‘≈Â, ◊«‘‰∂, Ù∂¡, Δ¡Ò ¡√‡∂‡
¡Â∂ «ÚÁ∂ÙΔ ÏÀ∫’ª «Ú⁄ ËÈ Á∂ ±Í «Ú⁄ ˛Õ ¿π√ ’≈Ò∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ËÈ ˘ Âπ√Δ∫ ’Δ ’Ø◊∂? ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ Í‘πß⁄ Ú≈Ò∂
«Ú¡’ÂΔ¡ª ’ØÒØ∫ ’ØÛª πͬ∂ ÁΔ ÈÚΔ∫ ’ß√Δ «ÓÒ ‘Δ
˛Õ «¬‘ ¿πÈ∑ª ’ØÒ «’æÊØ∫ ¡≈ ‘Δ ˛Õ √ßÌÚ ˛ «’ ¿πÈ∑ª
ÁΔ¡ª Â≈ª «˜Ú ÏÀ∫’ ¡Â∂ Úæ‚∂ ÏÀ∫’ª Âæ’ ‹πÛΔ¡ª
‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ «¬‘ ¯À√Ò≈ Â∞ˆÒ’Δ ¯À√Ò≈
˛ «‹√ Á≈ Ò≈Ì ‘؉ ÁΔ Êª ¿πÒ‡≈ Èπ’√≈È ‘Ø «‘≈ ˛Õ
«¬ß‚Δ¡È ÎÀ‚∂ÙÈ ¡≈¯ ‡∂‚ Ô±ÈΔ¡È («¬¯‡±) ÚæÒØ∫
Óß◊ ’ΔÂΔ ◊¬Δ «’ È؇ Ï≥ÁΔ Á≈ ¯À√Ò≈ Âπß Ú≈Í√
«Ò¡≈ ‹≈Ú∂Õ «¬√ ÀÒΔ ˘ Ìæ·≈ Ú’ Ô±ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈
ÍzË≈È ◊π«Á¡≈Ò æ’Û, ¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ Ó˜Á±
Ô±ÈΔ¡È Á∂ ÍzË≈È «ÈÓÒ «√ßÿ ‹ß‚Δ, ¡≈‡Ø Ú’˜
Ô±ÈΔ¡È Á∂ ÍzË≈È ÍπÈΔ ’πÓ≈ ¡Â∂ √’æÂ «ÏæÒ≈ ◊π‹
æ ,
∂‘ÛΔ Ú’˜ Ô±ÈΔ¡È Á∂ ÍzË≈È ‘∂ Ò≈Ò, ‘Δ ≈Ó,
ÍzÚ≈√Δ Ó˜Á± Ô±ÈΔ¡È Á∂ ÍzË≈È ÍzÚΔÈ ’πÓ≈ «È≈Ò≈,
«’ÂΔ «’√≈È Ô±ÈΔ¡È ¡≈◊± √π«ßÁ «√ßÿ ÏÀ∫√, ‘Ó∂Ù
«√ßÿ „∂√Δ, Í∂∫‚± Ó˜Á± Ô±ÈΔ¡È Á∂ ’ÓÒ‹Δ √È≈Ú≈
È∂ ÚΔ √ßÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ ◊πÁ≈√Íπ «Ú÷∂ ÚΔ CE@ ÁΔ
«◊‰ÂΔ ”⁄ «¬’ºÂ ‘ج∂ «’ÂΔ-’≈«Ó¡ª È∂ È؇ÏøÁΔ Á∂
ÎÀ√Ò∂ ˘ Ú≈Í√ ÒÀ‰ ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔÕ Óπ‹≈‘∂ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
√≈ÊΔ Ó∂Ù ≈‰≈ È∂ ’ΔÂΔÕ ØÍÛ «Ú÷∂ A@@ Á∂ ’ΔÏ
Ó˜Á»ª È∂ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈Õ «¬√∂ Â∑ª ÓÒ؇ Â∂ ¡ÏØ‘
«Ú÷∂ ÚΔ Ø√ ÍÃÁÙÈ ‘؉ ÁΔ √»⁄È≈ ˛Õ
29

‹ÈÚΔ-B@AG

ÓÀ‚Δ’Ò ÍÃÀ’‡ΔÙÈª È∂ √’≈ ˘ ÒÒ’≈«¡≈
ÈÚªÙ«‘ ”⁄ √»Ï≈ ͺËΔ ÀÒΔ «Úº⁄ Îπº‡ Í≈¿» ¡È√ª ˘ «ÁºÂΔ ⁄∂Â≈ÚÈΔ
Ú∑Á∂ ‘ج∂ «’‘≈ «’ ÍΩ‰∂ ÁØ √≈Ò Í«‘Òª ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Á∂
Ï«·ø‚≈ «Ú÷∂ ‘ج∂ ‚ÀÒΔ◊∂‡ «¬‹Ò≈√ «Úº⁄ ÍÃË≈È◊Δ ¡Â∂
⁄∂¡ÓÀÈΔ ÁΔ ⁄؉ «Úº⁄ Òº’ ÂØÛ ‘≈ ÁΔ Áπ◊ÂΔ ˘
√≈Ï’≈ √»Ï≈ ÍÃË≈È ¡‹∂ º’ ‘˜Ó È‘ƒ ’ √«’¡≈
¡Â∂ ¡≈͉∂-¡≈Í ˘ ¡‹∂ ÚΔ √»Ï≈ ÍÃË≈È «Ò÷ «‘≈ ˛Õ
¿π√ ÁΔ «¬√ «ÿÈ≈¿π‰Δ ’≈Ú≈¬Δ ˘ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÏÁ≈ÙÂ
È‘ƒ ’∂◊ΔÕ ¿π‘Ȫ «’‘≈ «’ «¬√ √≈Ï’≈ √»Ï≈ ÍÃË≈È
È∂ BB Á√øÏ ˘ ‹≈‰ Ïπºfi ’∂ ÈÚªÙ«‘ «Ú÷∂ √»Ï≈ ͺËΔ
ÀÒΔ ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈ Í ¿π√ ÀÒΔ ÁΔ ¿π√
√Ó∂∫ λ’ «È’Ò ◊¬Δ ‹ÁØ∫ √Ω ‚≈’‡ ÚΔ ¿π√ ÁΔ ÀÒΔ
«Úº⁄ «¬’º·∂ È‘ƒ ‘ج∂Õ ÏπÒ≈«¡ª È∂ «’‘≈ «’ ¡º‹ BC
Á√øÏ ˘ ‹π«Û¡≈ ÓÈπº÷Δ «√ª Á≈ √ÀÒ≈Ï Á√≈™Á≈ ˛
«’ ¡√Ò ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÓÀ‚Δ’Ò ÍÃÀ’‡ΔÙÈ‹ ¡À√Ø√Δ¬∂ÙÈ
Í≥‹≈Ï («‹. Èø. BIE) ˛, «‹√ Á∂ ÍÃË≈È ‚≈. ËøÈ≈ ÓºÒ
◊Ø«¬Ò ‘ÈÕ ¿π‘Ȫ √’≈ ˘ ⁄∂Â≈ÚÈΔ «ÁºÂΔ «’ ‹≈
ª Í≥‹≈Ï √’≈ ¿π‘Ȫ ÁΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÁΔ¡ª Óø◊ª ÓøÈ∂
‹ª «Î ‚≈’‡ª Á∂ Ø‘ È≈Ò ÓºÊ≈ ‚≈‘π‰ Ò¬Δ «Â¡≈
‘∂Õ
Ì≈ÂΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª «¬ø‚Δ¡È ÎÀ‚∂ÙÈ ¡≈¯ ‡∂‚
Ô»ÈΔ¡È˜ («¬Î‡») Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ÚÛÀ⁄,
‹Ó‘»Δ ¡«Ë’≈ √Ì≈ Á∂ √»Ï≈¬Δ ¡≈◊» ‹√ÏΔ ÁΔÍ,
«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È √π«øÁ «√øÿ
ÏÀ∫√, Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï Á∂ ¡≈◊» ’ÓÒ‹ΔÂ
√È≈Ú≈ È∂ ¡≈«÷¡≈ «’ ¿π ‘ Ȫ ÁΔ¡ª ‹º Ê ∂ Ï ø Á Δ¡ª
¡ÀÓ.ÍΔ.¬∂.ÍΔ. («‹. Èø. BIE) È≈Ò ‘ÈÕ
«¬√ ÀÒΔ ˘ ‹◊Â≈ «√øÿ Î»Ò √»Ï≈ ÓΔ ÍÃË≈È,
Ï√ø «√øÿ, √ÚÈ «√øÿ, ◊πÓ∂Ò «√øÿ, ‘Á∂Ú ÙÓ≈,
‘Ì‹È «√øÿ, ¡Ó‹Δ ’πº’», Â≈≈ ⁄øÁ, ËÓÍ≈Ò
¡ΩÛ, Â∂«‹øÁ «√øÿ ‹ØÂ, «ÚøÁ ÙÓ≈, ◊πÁ∂Ú «√øÿ
Í≈ÏÒ≈, ◊πÓΔ «√øÿ, Ï»‡≈ «√øÿ È∂ ÚΔ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
Ï≈¡Á «Úº⁄ Ù«‘ «Úº⁄ ÍÃÌ≈ÚÙ≈ÒΔ Óπ‹≈‘≈ ÚΔ ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ

ÓÀ‚Δ’Ò ÍÃÀ’‡ΔÙÈ˜ ¡À√Ø√Δ¬∂ÙÈ Í≥‹≈Ï («‹.
Èø. BIE) ÚºÒØ∫ ¡≈Í‰Δ¡ª Óø◊ª ˘ ÒÀ ’∂ Í≥‹≈Ï √’≈
Á∂ ’øÈ ÷Ø‘Ò‰ ¡Â∂ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ «Úº⁄ «Èº‹Δ ÓπÎ≈Áª ˘ ÒÀ ’∂
Îπº‡ Í≈¿π‰ Ú≈ÒΔ¡ª Â≈’ª «ÚπºË ÈÚªÙ«‘ «Ú÷∂ √»Ï≈
ͺËΔ ÒÒ’≈ ÀÒΔ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬√ ÒÒ’≈ ÀÒΔ «Úº⁄
«˜Ò∑≈ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ Ï«·ø‚≈,
Ó≈È√≈, ÏÈ≈Ò≈, Óπ’Â√, ÓØ◊≈, ¯ΔÁ’؇, Î≈«˜Ò’≈,
«ÎؘÍπ, ‹ÒøË, ¡ø«ÓÃÂ√, ÂÈÂ≈È, Í«‡¡≈Ò≈,
Ϋ‘◊Û∑ √≈«‘Ï ¡Â∂ ´«Ë¡≈‰≈ «˜«Ò∑¡ª ÂØ∫ ÚΔ
‚≈’‡ Ù≈«ÓÒ ‘ج∂Õ
ÒÒ’≈ ÀÒΔ ˘ √øÏØËÈ ’Á∂ ‘ج∂ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Á∂ √»Ï≈
ÍÃË≈È ‚≈. ËøÈ≈ ÓºÒ ◊Ø«¬Ò, ‹ÈÒ √’ºÂ ’πÒÚøÂ
≈¬∂, ‚≈. √π‹Δ «√øÿ, ‚≈.¡Àμ⁄.¡À√.≈‰»ø, «◊¡≈È
⁄øÁ ¡≈˜≈Á ¡Â∂ ‚≈. «ÁÒÁ≈ «√øÿ ⁄≈‘Ò ⁄∂¡ÓÀÈ
√»Ï≈ ’Ó∂‡Δ È∂ «’‘≈ «’ Í≥‹≈Ï √’≈ «√‘ «ÚÌ≈◊ ˘
Â∂˜Δ È≈Ò «Èº‹Δ’È ÚºÒ Ëº’ ‘Δ ˛Õ Í≥‹≈Ï √’≈
ÚºÒØ∫ Í≥‹≈Ï ˛ÒÊ «√√‡Ó˜ ’≈ÍØÙÈ Ï‰≈ ’∂ DH ÎΔ√ÁΔ
‘√ÍÂ≈Ò ¡Â∂ F@ ÎΔ√ÁΔ ’«Ó¿»«È‡Δ √À∫‡ ¿π√ Á∂
¡ËΔÈ ’ΔÂ∂ ‹≈ ¸º’∂ ‘ÈÕ √’≈Δ √‘»Òª ÂØ∫ Úªfi∂ ÒØ’
ÒøÓ∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ ÓÀ‚Δ’Ò ÍÃÀ’‡ΔÙÈª ÂØ∫ «√‘ √‘»Òª
ÍÃ≈Í ’ ‘∂ ‘È Í √’≈ ÓÀ‚Δ’Ò ÍÃÀ’‡ΔÙÈª
ÁΔ¡ª Óø◊ª ˘ ¡‰◊Ω«Ò¡ª ’ÁΔ ¡≈ ‘Δ ˛Õ «‹√ ’≈È
ÓÀ‚Δ’Ò ÍÃÀ’‡ΔÙÈª «Úº⁄ √’≈ ÍÃÂΔ «Âº÷≈ Ø‘ ˛Õ
¿π‘Ȫ «’‘≈ «’ Í≥‹≈Ï √’≈ ͺ¤ÓΔ Ïø◊≈Ò ÍÀ‡È
¿πμÂ∂ ÈØ‡Δ«Î’∂ÙÈ ‹≈Δ ’’∂ ◊ΔÏ ÒØ’ª ˘ «√‘Â
√‘»Òª ÍÃÁ≈È ’È Ò¬Δ ÓÀ‚Δ’Ò ÍÃÀ’‡ΔÙÈª ˘ ÿº‡Øÿº‡ ÍÀ«√¡ª «Úº⁄ ‡∂«Èø◊ ’À∫ͪ ¡Â∂ √ÀÓΔÈ≈ª ≈‘ƒ
«◊¡≈È Á∂ ’∂ Ó≈ÈÂ≈ Á∂Ú∂Õ ¿π‘Ȫ «’‘≈ «’ ÓÀ‚Δ’Ò
ÍÃÀ’‡ΔÙÈ‹ Óπº÷ ÓøÂΔ Í≥‹≈Ï ÍÃ’≈Ù «√øÿ Ï≈ÁÒ ¡Â∂
«√‘ ÓøÂΔ Í≥‹≈Ï È≈Ò ¡≈Í‰Δ¡ª Óø◊ª ˘ ÒÀ ’∂ ’¬Δ
Ú≈ «ÓÒ ¸º’∂ ‘È Í Óø◊ª È‘ƒ ÓøÈΔ¡ª ◊¬Δ¡ªÕ
¿πÈ∑ª ‹ºÊ∂ÏøÁΔ «Úº⁄ Îπº‡ Í≈¿π‰ Ú≈Ò∂ ¡È√ª «ÚπºË
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

30

‹ÈÚΔ-B@AG

˜ÓΔȪ ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ Ò¬Δ/¡‹Ó∂ «√øÿ ¡’ÒΔ¡≈

¿π‘ ⁄øÈ ”Â∂ ⁄Ò∂ ‹≈‰◊∂
Â∂ ¿π√ ÂØ∫ Í≈ ÚΔÕ
¿π‘Ȫ Ê≈Úª ”Â∂ ÚΔ
‹Ø Á»ÏΔȪ ÚΔ È‘ƒ Ú∂÷ √’ÁΔ¡ªÕ

(Ù‘ΔÁ Ó≈Â≈ ◊πÁ∂Ú ’Ω ‹¨ ˘ √Ó«ÍÂ)
‘º’ª ÁΔ ÒÛ≈¬Δ ÚΔÈØ, ¬∂Ê∂ √ÁΔ¡ª ÂØ∫ ⁄ÒÁΔ ˛ ¡≈¬ΔÕ
˜ÓΔȪ ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ Ò¬Δ, √≈‚≈ Ó≈Â≈ È∂ Ù‘ΔÁΔ Í≈¬ΔÕ

Í ¿π‘ √Óª ’Á ¡≈Ú∂◊≈
‹Á ËÂΔ ¿πμÂ∂
’Ø¬Δ ÚΔ Ìπº÷≈ È‘ƒ ‘∂◊≈?
‹ª Á»√«¡ª ÂØ∫ È‘ƒ ‚∂◊≈
‹ª ‹ÁØ∫ ’Ø¬Δ Á»√∂ ˘
˺’≈ Ó≈ Í≈√∂ È‘ƒ ’∂◊≈
‹ª «Î Á»«‹¡ª ÂØ∫ ͺÒ≈ È‘ƒ Ï⁄≈Ú∂◊≈
‹ª ¿π‘Ȫ ÁΔ¡ª ¿πÓΔÁª ’Ø¬Δ ⁄ØΔ È‘ƒ ’∂◊≈?

◊πÛ∑ÂΔ √Δ «ÁºÂΔ Óª È∂, ‘º’ª Ò¬Δ ÒÛÈ ÁΔ
‹≈⁄ √Δ «√÷≈¬Δ √≈˘, «‹¿»‰ Ú≈√Â∂ ÓÈ ÁΔ
¡≈÷Δ √Ú≈√ª º’ ÚΔ, «‹øÁ Óª È∂ ¬∂√ Ò∂÷∂ Ò≈¬ΔÕ
˜ÓΔȪ ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ Ò¬Δ .........................

‘º’ª Ú≈ÒΔ ◊ºÒ ‹ÁØ∫, ’πºÒΔ¡ª ”⁄Ø∫ ⁄ºÒΔ ¬∂
«’™«’ ÓÀ∫ «¬‘Ȫ √Ú≈Òª Á≈ ‘πø◊≈≈ ÌÁ≈ ‘ª
«¬√ ’≈È ÓÀ˘ «¬º’ ’«Ó¿»«È√‡ «’‘≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ

Ó«‘Òª «Úº⁄ ÍÀ‰ Òº◊Δ, Â≈‘Δ™ ÂʺÒΔ ¬∂
«⁄ÛΔ¡ª Á∂ ‘º’ ÷Ø‘‰ Ò¬Δ, Ë≈Û ⁄Û’∂ Ï≈‹ª ÁΔ ¡≈¬ΔÕ

È≈«˜Ó «‘’ÓÂ
(Âπ’Δ Á≈ ¿πμÿ≈ ’ÚΔ)

˜ÓΔȪ ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ Ò¬Δ .........................

ÍπÒ√-«√¡≈√Δ-◊πø‚∂ √≈˘ ‘Δ «ÒÂ≈ÛÁ∂
‹≈ª ¡Â∂ ËÓª Á∂, È≈Úª ʺÒ∂ Í≈ÛÁ∂

’«ÚÂ≈/ÓØ‘È «√≥ÿ ¡ΩÒ÷

Ì≈◊Ø¡ª ˘ Ó«‘Òƒ ÿ∂È
«¬‘ ’∂‘Δ πºÂ ¡≈¬Δ, ¿∞Á≈√Δ √Ì ÓȪ ”Â∂ ¤≈¬Δ
‹Ó≈ Ò≈ÒØ¡ª ÁΔ ¬∂’≈ ’ ¡≈¬Δ
ÿ∞º‡ Ò¬Δ ‹≈Ú∂ √≥ÿΔ ¿∞√ ÁΔ, ‹Ø ÒÀ∫Á≈ ¡≥◊Û≈¬ΔÕ
˜ÓΔȪ ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ Ò¬Δ .........................

‘ «¬º’ ⁄Δ˜ Á≈ ‘ºÒ «¬‘ ≈‹ Ï≥Ï, Ï≥Á»’ª Áº√∂,
¡≈˜≈ÁΔ ÁΔ ÍzΔÌ≈Ù≈ ¡º‹ ¡ºÂÚ≈Á ‘À ω≈¬ΔÕ

ÒøÓΔ ˛ ÒÛ≈¬Δ ÒØ’Ø, ÁÓ º÷ ÒÛÈ≈

‹Á ÚΔ ‘º’ Ò¬Δ ÍzÚ≈˜ ÌÈ ÁΔ ’ΔÂΔ ’Ø«ÙÙ,

˜≈ÒÓª Á∂ ˜πÒÓª ¡º◊∂, Í¿» «‘º’ Â≈‰ ÷ÛÈ≈

¿∞ÁØ∫ ‘Δ ËÓª Ú≈ÒΔ ÈΔÂΔ ‘≈’Ó È∂ ¡Í‰≈¬ΔÕ

Ó»Ò √‰∂ «Ú¡≈‹ ÓØÛÈ≈, «‹‘ÛΔ Ì≈‹Δ ´‡∂«¡ª È∂ Í≈¬Δ ‘≈’Ó ÁΔ ’≈ÓÔ≈ÏΔ Á∂÷Ø, «Á÷Á≈ È‘Δ∫ «¬È√≈È,
˜ÓΔȪ ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ Ò¬Δ .........................

¡º‹ √≈∂ ω≈ «ÁºÂ∂ ó «√º÷, Óπ√ÒÓ≈È, «¬√≈¬ΔÕ
¡º‹ ÍÂ≈ È‘Δ∫ ÍπºÂ ÿ Ú≈«Í√ ¡≈Ú∂ «’ È≈,

Ú؇ª Ú≈Ò∂ ‚ºÏ∂ √≈˘ Óπ’ÂΔ Áπ¡≈¿π‰Δ È≈
‹ÁØ∫ «’Â∂ ÌΔÛ Ï‰∂ √≈‚∂ ͺ÷ «Úº⁄ ¡≈™Á∂ È≈

«Î’» ˜«‘ª, «⁄º«‡¡ª È∂ ¡º‹ √Ì ÁΔ «⁄≥Â≈ ÚË≈¬ΔÕ
«’√∂ Á≈ ÍπºÂ, «’√∂ Á≈ √≈¬ƒ «È◊Ò «Ò¡≈ «¬√ «√√‡Ó,
≈‹ ¡≈Í‰Δ ËπÈ ”⁄ Ó√ ‘À, ÚÀ‰ È≈ Á∂‰ √π‰≈¬ΔÕ

¡√ƒ «’ÂΔ Á∂ √øÁ ⁄º’ ’∂ ‘π‰ ⁄؇ È◊≈∂ ¿πμÂ∂ Ò≈¬Δ
¡º’∂ ÒØ’Δ∫ Íπº‡ «Á≥Á∂ È∂, ≈‹-◊ºÁΔ¡ª √ºÌ∂,
˜ÓΔÈ ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ Ò¬Δ, √≈‚≈ Ó≈Â≈ È∂ Ù‘ΔÁΔ Í≈¬ΔÕ
«Î È‘Δ∫ ’È≈ Â√ ¡√ª, ‹Á Ú≈Δ √≈‚Δ ¡≈¬ΔÕ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

31

‹ÈÚΔ-B@AG

¿π‘Ȫ ˘ Ù˪‹ÒΔ Ì∂‡ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬√ ÓΩ’∂ ”Â∂ Ó≈.
’πÒÁΔÍ «√øÿ ÚºÒØ∫ √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀÓ-¡ÀÒ) ˘ A@,@@@
π. «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ˘ E@@@ π., ‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. ˘
E@@@ π. √‘≈«¬Â≈ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ
√≈‚≈ ≈‘ √≈ÊΔ Á∂ Í«Ú≈ Á∂ Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’ ˛ Â∂
√‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
F. Í∂∫‚» Ó˜Á» ¡≈◊» ’≈Ó∂‚ Í»È ⁄øÁ ¤º‹ÒÚº‚Δ
ÁΔ ‹ΔÚÈ √≈ʉ ÙÃΔÓÂΔ √øÂØÙ ≈‰Δ ÏΔÂ∂ «Áȃ √ÁΔÚΔ
«Ú¤ØÛ≈ Á∂∂ ◊¬∂Õ ¿πÈ∑ª ÁΔ ¡ø«ÂÓ ¡Á≈√ ÓΩ’∂ Í«Ú≈
ÚºÒØ∫ ‹ÈÂ’ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ˘ √‘≈«¬Â≈ ÂØ∫ «ÏȪ ¡Á≈≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ AA@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ◊¬ΔÕ
¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ √≈ÊΔ Á∂ Í«Ú≈ Á∂ Áπº÷
«Úº⁄ ÙΔ’ ˛ Â∂ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
G. Ó≈√‡ ◊πÓ∂Ò «√øÿ √≈Ï’≈ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È
‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. ‹ÒøË Á∂ Ó≈Â≈ ÙÃΔÓÂΔ ÍÃΔÂÓ ’Ω ‹Δ ÏΔÂ∂
«Áȃ √ÁΔÚΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ ¿πÈ∑ª ÁΔ¡ª ¡ø«ÂÓ √Óª
ÓΩ’∂ Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘
B@@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ◊¬ΔÕ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈
≈‘ √≈ÊΔ Á∂ Í«Ú≈ Á∂ Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’ ˛ Â∂ √‘≈«¬Â≈
Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ

ÙØ’ √Ó≈⁄≈
A. ’≈. √π«øÁ «√øÿ ÎΩ‹Δ Ó≈«‘Ò ◊«‘Òª (Ù‘ΔÁ
Ì◊ «√øÿ È◊) «Í¤Ò∂ «Áȃ √ÁΔÚΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ
’≈Ó∂‚ Á≈ «¬È’Ò≈ÏΔ Ò«‘ Ò¬Δ ‘Ó∂Ù≈ ‘Δ Ú‚ÓπºÒ≈
ÔØ◊Á≈È «‘≈Õ Ó≈«‘Ò ◊«‘Òª «Úº⁄ ‘ج∂ Ù˪‹ÒΔ
√Ó≈◊Ó ˘ ’≈Ó∂‚ ÁÙÈ «√øÿ ÷‡’Û Â∂ ’πÒ«ÚøÁ
«√øÿ ÚÛÀ⁄ È∂ √øÏØËÈ ’«Á¡ª «’‘≈ «’ √π«øÁ «√øÿ
ÎΩ‹Δ È∂ ¡≈Í‰Δ ÈΩ’Δ Á∂ «ÁȪ ÁΩ≈È ÚΔ «¬È’Ò≈ÏΔ
Ò«‘ Ò¬Δ ¡«‘Ó ’≈‹ ’ΔÂ∂ Â∂ √∂Ú≈Óπ’ÂΔ ÂØ∫ Ï≈¡Á
ÚΔ ÒØ’ Ò«‘ «Úº⁄ ¡«‘Ó Ì»«Ó’≈ «ÈÌ≈¬ΔÕ «¬√ ÓΩ’∂
¿π‘Ȫ Á∂ ÍπºÂª ÚºÒØ∫ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ AA@@
πͬ∂ √‘≈«¬Â≈ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈
≈‘ Í«Ú≈ Á∂ Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’ ˛ Â∂ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ
ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
B. «¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó‘»Δ Ò«‘ Á∂ ‘ÓÁÁ ÍÃØ.
◊π‹ø‡ «√øÿ (‚≈.) Í≥‹≈ÏΔ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Í«‡¡≈Ò≈ Á∂
Úº‚∂ Ì≈ ÙÃΔ ‹◊√Δ «√øÿ ͇Ú≈Δ √ø÷∂Í «ÏÓ≈Δ Ó◊Ø∫
«Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ ¡Á≈≈ ÍÃØÎÀ√ √≈«‘Ï Á∂ √Ó»‘ Í«Ú≈
Â∂ ‘ÓÁÁª Á∂ Áπº÷ ”⁄ ÙΔ’ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ ‘ÓÁÁΔ Á≈
«¬‹‘≈ ’Á≈ ˛Õ
C. ÈøÏÁ≈ √πÒº÷‰ «√øÿ ¡≈◊» «’ÂΔ «’√≈È
Ô»ÈΔ¡È Â∂ √’ºÂ Ó«‘øÁ «√øÿ Â∂ Í«Ú≈ ÚºÒ∫Ø ¡≈͉Δ
Ó≈Â≈ ÚΔ ’Ω ÁΔ ¡ø«ÂÓ ¡Á≈√ ÓΩ’∂ A@@@ π.
√‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ √≈ÊΔ
Á∂ Í«Ú≈ Á∂ Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’ ˛ Â∂ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ
ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
D. «¬√ÂΔ ‹≈◊«ÂΔ Óø⁄ ÁΔ ¡≈◊» ÏΔÏΔ √πÁ∂Ù
’πÓ≈Δ Ó≈«‘Ò ◊«‘Òª (Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊) Á∂
ÍÂΔ ÙÃΔ Ï≈Ò «¥ÙÈ «Í¤Ò∂ «Áȃ √ÁΔÚΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂
◊¬∂Õ ¿πÈ∑ª Á∂ ÌØ◊ √Ó≈◊Ó ÁΔ √Ó ÓΩ’∂ «¬È’Ò≈ÏΔ
√≈‚≈ ≈‘ ˘ A@@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ Í«Ú≈ Á∂ Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’ ˛ Â∂
√‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
E. Ó≈√‡ ’πÒÁΔÍ «√øÿ ‹∂·»Ó‹≈≈ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È
‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ È◊ Á∂ Ó≈Â≈ ÙÃΔÓÂΔ
ÍÃΔÂÓ ’Ω (IE) «Í¤Ò∂ «Áȃ √ÁΔÚΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ
¿π‘ Ù‘ΔÁ Ó≈. «◊¡≈È «√øÿ √øÿ≈ Á∂ Ó≈√Δ ‹Δ √ÈÕ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Í≈·’ª ˘ ¡ÍΔÒ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ Ïπ«È¡≈ÁΔ √Ó≈«‹’
ÂÏÁΔÒΔ Ò¬Δ ‹»fi ‘Δ «¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó‘»Δ Ò«‘
Á∂ ’≈‹ ÍÃÂΔ ÍÃÂΔÏºË Í⁄≈ ˛ ‹Ø ¡≈͉∂ Í≈·’ª
Â∂ √È∂‘Δ¡ª Á∂ √«‘ÔØ◊ √Á’≈ √¯ ’ «‘≈ ˛Õ
√≈Ò B@AG ÁΔ ¡≈ÓÁ ÓΩ’∂ ¡Á≈∂ ÁΔ √øÍ≈Á’Δ
‡ΔÓ ¡≈͉∂ Í≈·’ª Â∂ ÙπÌ«⁄øÂ’ª ˘ «‹ºÊ∂ ÈÚ∂∫
√≈Ò ÁΔ¡ª ÙπÌ’≈ÓÈ≈Úª Ì∂‡ ’ÁΔ ˛ ¿πμÊ∂ ¡≈√
’ÁΔ ˛ «’ √≈Ò≈È≈ ⁄øÁ∂ Ì∂‹‰ ÁΔ ÷∂⁄Ò ’È◊∂Õ
⁄øÁ≈ È≈ Ì∂‹‰ ÁΔ √» «Úº⁄ ¡√ƒ ¿π√ Í≈·’ Á≈
Í⁄≈ Ó≈⁄ B@AG ÂØ∫ ÏøÁ ’È Ò¬Δ Ó‹Ï»
‘ØÚª◊∂Õ ¿πÓΔÁ ˛ √Ó»‘ Í≈·’ ¿πÂÙ≈‘‹È’
‘πø◊≈≈ Á∂‰◊∂Õ
32

‹ÈÚΔ-B@AG

È
Ú
ª
Ù
«


«
Ú
÷
∂‚




ª
Á


ºÊ
∂Ï
øÁ

Ó
À‚


Ò
Í
ÃÀ’


Ù
È

Ù


Á


Ê

«

¡

È
«

øÿ

øÿ

Á

Ï



Ó
Ω’

¡
À√
Ø√

¬
∂Ù
È
Í
≥‹

Ï
Ú
ºÒ
Ø∫’

Â


»Ï

Í
ºË


Ò
Ò




ÀÒ

Á

«
Á

Ù


Ï
Í
π
«
Ú
÷
∂’

Â

«

¡





È
Î

ø√
«
Ú
º⁄
Ù

Ó
Ò
Ò
Ø’
ª
Á

«
Á

Á
πº◊


(


Â


Í
π
)
«
Ú
÷
∂Í
Ò


ª
Ò
¬

Í
≥⁄

«
¬
Â

˜
Ó

È

⁄√
ÀÎ
Ò

Ï

Á
(

Í
»
Ê
Ò

)
«
Ú
÷
∂Í
Ò


ª
Ò
¬

Í
≥⁄

«
¬
Â

˜
Ó

È



∂

Ò


∂Ï
À·
∂√
øÿ

Ù
Ù

Ò
Í
∂∫‚
»Ó
˜
Á
»


∂

Ò


∂Ï
À·
∂Í
∂∫‚
»Ó
˜
Á
»
ª
˘

øÏ
ØË
È


Á
∂Â


∂Ó
Í


Ò
º⁄



Â
ª

Â
∂Í

Ï
øÁ

Á

Ó
ø◊
˘
Ò
À’
∂‡

ª

Í
Ø

Ó
øÂ


È
Ú
ª
Ù
«


«
Ú
÷
∂È
؇
Ï
øÁ

«
Ú

πºË
«
¬
ø‚

¡
È
Î
À‚

∂Ù
È
¡

¯


∂‚
¡


Â
«

øÿ

Ø‘

Û
Á
∂ÿ

Á

«
ÿ


˙


Á

¡
ª
¡
Ω
Â
ª

Ô
»È

¡
È
˜
Ú
ºÒ
Ø∫’

Â
∂Ó
π‹



∂Á

«
Á

January-2017

Ó
Ò


È
«



Â
∂Ì
πÍ

Ò


fi
»·
∂Í
πÒ


Ó
π’

Ï
Ò
∂¡
Â
∂‘

»Ó
Â


Ï

«
Ú

πºË
Ó
Ø◊

«
Ú
÷
∂E
Á

øÏ

˘

ج
∂Í
ÃØ◊


Ó
Á
∂«
Á

A
C
Ó
˜
Á
»
«



È

ºÊ
∂Ï
øÁ

¡
ª
Ú
ºÒ
Ø∫’

˜

Ó
π’
Â

,
ı
πÁ

πÙ

¡
ª
,
˜
Ó

È
ª
,
«



«
¬
Ù

Í
Ò


¡
Â


¨


ª

«
Ú

πºË
A
I
Á

øÏ

˘
Ù



؇
,

ø◊

»
¡
Â
∂Ó
Ø◊

«
Ú
÷
∂Ó
øÂ


¡
ª
Á
∂ÿ

ª
Á
∂’

Â
∂«
ÿ


˙
Õ