You are on page 1of 6

Phương pháp chọn thông số cho cuô n

ô kháng bù ngang đường dây cao áp mạch kép
Hệ thống điện Việt Nam ngày càng mở rô nô g, lưới điện ngày càng phức tạp. Việc trao đổi
công suất giữa các vùng miền thường rất lớn và thông qua các đường dây liên kết khá dài. Vì
vậy nghiên cứu, tính toán các chế độ vận hành, sự cố hệ thống, tính chọn các thông số thiết bị là
hết sức cần thiết, trong đó có việc lựa chọn thông số cho cuộn kháng bù ngang (KBN) nhằm giữ
điện áp nằm trong giới hạn cho phép của hệ thống, ngoài ra còn có mục đích dập tắt dòng hồ
quang thứ cấp để đảm bảo khả năng thành công của tự động đóng lặp lại cao hơn.
Các hệ thống điện cao áp thường sản sinh ra một lượng công suất phản kháng rất lớn.
Thông thường, ở chế độ vận hành vừa và nặng tải, lượng vô công sinh ra từ đường dây có thể
so sánh (và triệt tiêu) với tổn thất vô công khi truyền tải. Vấn đề cần lưu ý ở đây là khi đường
dây nhẹ tải, đặc biệt là khi cắt tải đột ngột ở một phía đường dây sẽ xuất hiện hiệu ứng
Ferranti - hiện tượng tăng đột ngột điện áp trên dọc tuyến đường dây, làm đánh hỏng cách
điện, gây trở ngại cho việc đóng lặp lại và trong một số trường hợp làm quá tải các máy phát
do phải chịu dòng điện dung khá cao. Nguyên nhân chính của hiện tượng trên là do dung dẫn
của đường dây sinh ra công suất phản kháng rất lớn. Để khắc phục tình trạng này người ta
thường sử dụng phương pháp đặt các KBN ở hai đầu hoặc trên giữa đường dây.
Chọn thông số cho cuộn KBN nhằm giữ điện áp nằm trong giới hạn cho phép, ngoài ra
còn có mục đích dập tắt dòng hồ quang thứ cấp để tăng khả năng thành công của hệ thống tự
động đóng lặp lại cao hơn. (Bài bào này sử dụng các phần mềm MATLAB, PSS/E-30, EMTP
để tính toán lựa chọn các thông số nêu trên).
1. Cơ sở tính toán
1.1. Lựa chọn các thông số của KBN [1], [4]
Xét mô hình đường dây mạch kép như hình 1.a, sử dụng phương pháp soi gương để
tính toán các thành phần điện dung của đường dây [4], cách mắc cuộn KBN và kháng trung
tính được thể hiện ở hình 1.b.

(a)

(b)

Hình 1. a. Dung dẫn pha-pha, pha - mạch, pha - đất của đường dây mạch kép
b. Mắc bù của cuộn kháng trung tính

Xp
Xm

: điện kháng của KBN ()
: điện kháng trung tính của KBN ()
BCg
: Dung dẫn Pha - đất (1/)

1) 1. Nếu không xét đến điện trở hồ quang thứ cấp. l. cũng như gây ra khó khăn để đạt được thời gian chết rút ngắn theo yêu cầu duy trì ổn định hệ thống. Thông thường khoảng thời gian này khoảng 100-130ms (Tbypass=100-130ms). Các thông số khác như hoán vị đường dây cũng như trào lưu công suất vô công cũng đóng vai trò quan trọng.1.Pha (1/) Theo [1] ta có : Xm  Xp 1 3 X p BCh (1. Thành phần một chiều do năng lượng bị “bẫy” trong KBN Thành phần này xuất hiện từ thời điểm máy cắt hai đầu đường dây mở ra đến thời điểm dòng điện hồ quang thứ cấp cắt điểm không đầu tiên. Chương trình EMTP được sử dụng để tính thành phần 50 Hz này. Do vậy nhất thiết phải loại trừ thành phần dòng phóng trong tụ bù dọc nhằm gia tăng tiến trình dập tắt hồ quang mau chóng. Tuy nhiên trong thực tế.2. Nghiên cứu hồ quang thứ cấp [5]. điện trở hồ quang thứ cấp có thể được mô phỏng .2. hỗ dung giữa các pha mang điện gần kề đối với pha sự cố sau khi dòng hồ quang thứ cấp bị cắt đi bởi máy cắt hai đầu đường dây. Biên độ điện áp phục hồi được xác định như sau: Vr  C1  C0 U m (2C1  C0 ) 3 (1. Đối với đường dây có tụ bù dọc và KBN hồ quang còn có thêm thành phần dòng điện phóng trong tụ bù dọc và thành phần một chiều do năng lượng bị “bẫy” trong KBN. 1. theo khuyến nghị trong [2]. chiều dài đường dây. Giải pháp tốt nhất hiện nay là nối tắt tụ bù ở cả hai đầu của pha sự cố khi có sự cố 1 pha bằng máy cắt bypass với thời gian cắt máy cắt là ngắn nhất. Um : là tốc độ góc. thời gian để thành phần này cắt điểm không đầu tiên rất dài. Thành phần hỗ dung Dòng hồ quang thứ cấp do thành phần hỗ dung gây ra đối với đường dây không có kháng trung tính và điện trở trung tính được xác định theo biểu thức: 1 U IS  (C1  C0 )l m 3 3 (1.3) Thành phần hỗ cảm Thành phần hỗ cảm giữa các pha tỉ lệ thuận với công suất truyền tải trên các pha không bị sự cố và có thể có giá trị tương đối lớn nếu như đường dây quá dài. điện áp của hệ thống.BCh : Dung dẫn Pha . Thành phần phóng điện trong tụ bù dọc Các thành phần này góp phần làm gia tăng thời gian dập tắt hồ quang. điện trở hồ quang thứ cấp sẽ tăng theo thời gian.2) Trong đó: + C1 và C0 : là điện dụng thứ tự thuận và thứ tự không của đường dây + . [6] Hồ quang thứ cấp trên đường dây siêu cao áp là tổng của các dòng điện hỗ cảm.

Bảng 1.Sông Mây Hình 3: Đồ thị xác định thời gian tắt của hồ quang thứ cấp 50Hz Sử dụng chương trình MATLAB. 2.5.bằng một hàm số của thời gian với giá trị điện trở ban đầu là 0.4) Trong đó: Tbypass : thời gian lớn nhất để nối tắt tụ bù dọc Tbypass =130ms Tarc : thời gian cần thiết để dập tắt thành phần 50 Hz Tdielectric: thời gian cần thiết để phục hồi cách điện = 100 ms. Giá trị KBN hai đầu đường dây theo tỷ lệ bù Mức bù (%) 60 68 75 80 Giá trị bù (MVAr) 80 91 100 107 Từ hình 4 và hình 5 ta thấy tỷ lệ bù ngang 68% (91MVAr) ở hai đầu đường dây 500kV Vĩnh Tân .8 /giây và tăng đến giá trị cuối cùng là 100. Tdc : thời gian để có điểm về không đầu tiên của dòng hồ quang thứ cấp (do thành phần DC của dòng điện hồ quang thứ cấp tạo nên).1. Sơ đồ một sợi đường dây 500kV mạch kép Vĩnh Tân .1.Sông Mây có thể xem là hợp lý. . ta có giá trị KBN theo tỷ lệ bù được thể hiện ở bảng 1. Ví dụ tính toán Xét đường dây 500kV mạch kép Vĩnh Tân . Thời gian chết cho đóng lại một pha cho các đường dây 500 kV được tính theo công thức sau: Tdeadtime  Tbypass  Tdc  Tarc  Tdielectric (1.Sông Mây như hình 2 Soâ ngMaâ y Ñi PhuøMyõ Vónh Taâ n Xp Xp Tôù i 220kV Soâ ng Maâ y 240km NMÑ Vónh Taâ n 500kV Xp Xp Ñi Thuû Ñöù c Baé c 500kV Ñi Taâ n Ñònh Hình 2. tốc độ tăng là 0. PSS/E-30 kết hợp với các công thức ở mục 2.

5281 microS/km.2) tính được Is = 46. ngoài việc lắp kháng trung tính cần phải xem xét đến việc sử dụng điện trở trung tính nối giữa kháng trung tính và đất. Vì vậy cần phải có biện pháp giảm thành phần này bằng cách lựa chọn kháng trung tính một cách chính xác. Trong tính toán sẽ sử dụng các giá trị điện trở dao động từ 50 đến 100 nhằm tìm ra điện trở trung tính lắp đặt cho kháng 91MVAr của đường dây 500kV này. dòng hồ quang thứ cấp do thành phần hỗ dung và hỗ cảm gây nên khi có sự cố một pha trên đường dây Vĩnh Tân .3) : C1  C0 U m Vr   51.336 (kVrms) (2C1  C0 ) 3 VrxIs = 2361kVA. Không có công thức nào xác định giá trị điện trở trung tính tối ưu. Thành phần hỗ cảm Chương trình EMTP được sử dụng để tính thành phần 50 Hz này. Xm = 676() Để giảm điện áp cảm ứng này. Việc xác định giá trị điện trở trung tính tối ưu được mô phỏng theo tiêu chí dòng hồ quang thứ cấp đi qua điểm không với thời gian ngắn nhất. Um = 550kV. Phóng điện từ Sông Mây đến Vĩnh Tân trong trong trường hợp tải cực tiểu trường hợp tải cực tiểu 2.3401 microS/km. . Ta có VrxIs = 103.Sông Mây được xác định theo công thức (1. Hình 6 và hình 7 mô phỏng dạng sóng dòng điện hồ quang thứ cấp cũng như điện áp phục hồi tại điểm ngắn mạch pha A ngay tại đầu đường dây phía Vĩnh Tân. Thay các giá trị vào ta được Xp = 1372 (). thời gian để hồ quang thứ cấp khó tắt sẽ lớn hơn 1 giây cũng như các thành phần khác sẽ kéo dài thời gian dập hồ quang thứ cấp. C0= 2.00765Arms Điện áp phục hồi tương ứng được tính theo công thức (1. 2. l = 240 km từ công thức (1. Thành phần hỗ dung Ta có C1 = 4. với các giá trị kháng trung tính được lựa chọn như trên.6 kVA do đó theo hình 3 thời gian dập thành phần hồ quang thứ cấp 50 Hz không quá 0. Phóng điện từ Vĩnh Tân đến Sông Mây Hình 5. như vậy theo hình 3. Cấu trúc lưới hệ thống điện Việt Nam năm 2015 chế độ cực đại được sử dụng để mô phỏng do chế độ này tạo ra dòng hồ quang thứ cấp cao nhất. Kết quả mô phỏng cho thấy rằng.8 kV rms (thành phần 50 Hz). Giá trị kháng trung tính của đường dây 500kV Vĩnh Tân .1).1.2 sec.2.Sông Mây và máy cắt pha tại hai đầu đường dây mở đạt trị số dưới 7 A rms và điện áp hồi phục khoảng 14.Hình 4.

điện trở trung tính 50Ω và 60Ωgian chết 2. Điện trở hồ quang thứ cấp có thể được mô phỏng bằng một hàm số của thời gian với giá trị điện trở ban đầu là 0. Các tính toán cho thấy thời gian dòng hồ quang thứ cấp qua điểm không dao động trong khoảng từ 0. điện trở hồ quang thứ cấp sẽ tăng theo thời gian.Với điện trở này mô phỏng cho thấy rằng thành phần một chiều có thể gây ra sự chậm trễ khoảng 0. điện trở trung tính 100Ω .375sec đến 0. Thành phần một chiều do năng lượng bị “bẫy” trong KBN tạo ra Hình 6 cho thấy rằng từ thời điểm máy cắt hai đầu đường dây mở ra đến thời điểm dòng điện hồ quang thứ cấp cắt điểm không đầu tiên rất dài (khoảng 2.4. tốc độ tăng là 0. Hình 8: Dòng hồ quang thứ cấp tại pha A ( có kể đến hiệu ứng của điện trở hồ quang thứ cấp). Hình 8 thể hiện kết quả mô phỏng có tính đến sự biên thiên của điện trở hồ quang thứ cấp.5. Tuy nhiên trong thực tế.8 /giây và tăng đến giá trị cuối cùng là 100 . Do đó kiến nghị chọn điện trở R=50  để lắp đặt với kháng trung tính cho kháng 91MVAr. Thời Hình 9: Dòng hồ quang thứ cấp tại pha A ( có kể đến hiệu ứng của điện trở hồ quang thứ cấp).Hình 6: Dạng sóng dòng điện hồ quang thứ cấp Hình 7: Dạng sóng điện áp phục hồi tại điểm ngắn mạch hồ quang thứ cấp 2.65sec) nếu không tính đến điện trở của hồ quang thứ cấp. tuy nhiên chênh lệch không nhiều.375s trong việc tạo ra điểm cắt không đầu tiên của dòng hồ quang thứ cấp.428sec và có khuynh hướng thời gian càng lớn khi giá trị điện trở tăng.3.

Sông Mây là T >675 ms.04 MVAr [6] nên cần thiết phải tính toán thông số cho cuộn KBN trước khi thực hiện bù ngang nhằm nâng cao ổn định cho hệ thống điện cũng như tiết kiệm chi phí cho công trình.Qua các tính toán trên ta có thời gian chết của đường dây 500kV Vĩnh Tân . Việc tính toán các thông số cho cuộn KBN kết hợp với mô phỏng thực tế để có cái nhìn tổng quan hơn từ đó có thể áp dụng tính toán cho các đường dây siêu cao áp sau này. Như vậy với thời gian chết lựa chọn (T >675 ms) thì khả năng đóng lặp lại thành công cho đường dây 500kV Vĩnh Tân .Sông Mây hoàn toàn đảm bảo. Nguyễn Văn Đại Công ty Tư vấn Điê ôn miền Trung . vì hiện tại các cơ quan Tư vấn vẫn đang giả định rằng 1km đường dây 500kV sinh ra 1.