You are on page 1of 1

12 زðî 2009 î»ë³Ï¿ï

Η ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΑΡΜΕΝΙΩΝ


ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ
Αλέξανδρος-Μιχαήλ Χατζηλύρας
katoomba@cytanet.com.cy

Η ιστορία της παρουσίας των Αρμενίων στην Κύπρο κατοίκους, οι 174 ήσαν Αρμένιοι (0,0935%), και η Γρηγοριανών, 130 Προτεσταντών, 89 Καθολικών και
είναι αξιοσημείωτη. Μια πτυχή, όμως, παρουσιάζει Αρμενική ήταν η μητρική γλώσσα 199 ατόμων. Η 21 άλλων. Εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε ότι μεταξύ
ιδιαίτερο ενδιαφέρον: η δημογραφία, δηλαδή το δεύτερη απογραφή πληθυσμού, στις 6 Απριλίου 1891, 1915-1923 κατέφθασαν στην Κύπρο σχεδόν 8.000
αριθμητικό μέγεθος και η γεωγραφική κατανομή. Αν κατέγραψε 209.286 κατοίκους, εκ των οποίων οι 280 πρόσφυγες, σε προσωρινή βάση, γι’ αυτό και δεν
και δεν έχουμε ακριβή στοιχεία προ της Τουρκοκρατίας, Αρμένιοι (0,1338%), 269 Γρηγοριανοί και 11 καταγράφηκαν· παρέμειναν περίπου 1.300. Στις 6
γνωρίζουμε ότι κατά τα βυζαντινά χρόνια οι Αρμένιοι Καθολικοί· τα Αρμένικα ήταν η μητρική γλώσσα 205 Ιουνίου 1935 ο Αρχιεπίσκοπος Bedros Saradjian
κατοικούσαν κυρίως σε στρατηγικής σημασίας χώρους, Αρμεναίων και 11 άλλων. Κατά την τρίτη απογραφή ετοίμασε μια αναφορά με το ποίμνιό του: 2.139
αφού ήσαν στρατιώτες και καλλιεργητές· κατά τη πληθυσμού, στις 31 Μαρτίου 1901, οι κάτοικοι της Αρμένιοι ζούσαν στη Λευκωσία, 678 στη Λάρνακα, 205
Φραγκοκρατία και την Ενετοκρατία φαίνεται πως ήσαν, Κύπρου έφθαναν τους 237.022 και οι Αρμεναίοι τους στη Λεμεσό, 105 στην Αμμόχωστο, 58 στον Αμίαντο,
ανήκαν στα μέσα ή/και τα ανώτερα κοινωνικά 517 (0,2181%), 491 Γρηγοριανοί και 26 Καθολικοί. 25 στη Λεύκα, 20 στο Καλό Χωριό (Καπούτι), 18 στα
στρώματα και κατοικούσαν κυρίως στη Λευκωσία, την Αναφέρεται ότι εξ αυτών μόνο το 1/3 θεωρούνταν Λεύκαρα, 17 στο Αρμενομονάστηρο, 5 στην Κερύνεια,
Αμμόχωστο και πέριξ του Αρμενομονάστηρου. Στα deghatsi (ντόπιοι), και ότι η Αρμενική δηλώθηκε ως 4 στην Πάφο, 44 σε άλλα χωριά, 399 στο Μελκονιάν
πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας ζούσαν περίπου 20- μητρική γλώσσα 469 Αρμεναίων, 31 Προτεσταντών και και 102 θεωρούνταν penig Gibratsi (αυτόχθονες
30.000 Αρμένιοι, κυρίως στη Λευκωσία και τον 5 άλλων. Κατά την απογραφή της 2ας Απριλίου 1911, οι Κύπριοι), σύνολο 3.819 άτομα.
Πενταδάκτυλο. Πολύ γρήγορα ο αριθμός τους μειώθηκε Αρμεναίοι αριθμούσαν 558 πρόσωπα (549 Γρηγοριανοί
δραματικά, λόγω της δυσβάστακτης φορολογίας και της και 9 Καθολικοί) σε σύνολο 274.108 (0,2036%)· τα Κατά την έκτη απογραφή πληθυσμού, στις 10
σκληρής διοίκησης. Παράλληλα, μερικοί αναγκάστηκαν Αρμένικα ήσαν μητρική γλώσσα 493 Αρμενίων, 33 Νοεμβρίου 1946, ζούσαν 3.686 Γρηγοριανοί Αρμένιοι
να εξισλαμιστούν ή να γίνουν λινοβάμβακοι Προτεσταντών, 18 Καθολικών και 7 άλλων. Όπως στην Κύπρο σε σύνολο 450.114 κατοίκων (0,8189%).
(κρυπτοχριστιανοί), όπως φαίνεται να έγινε στα χωριά φαίνεται και στη συνέχεια, κάποιοι Αρμένιοι Καθολικοί Τα Αρμένικα ομιλούνταν τακτικά από 3.402
Άγιος Ιάκωβος, Άγιος Χαρίτων, Αρμενοχώρι, Άρτεμη, και όλοι οι Αρμένιοι Προτεστάντες δεν καταγράφονταν Γρηγοριανούς, 145 Προτεστάντες, 70 Καθολικούς και
Κορνόκηπος, Μελούντα, Πλατάνι και Σπαθαρικό. από τους Βρετανούς ως «Αρμένιοι». 61 άλλους· ο Επόπτης της απογραφής, David A.
Η πέμπτη απογραφή πληθυσμού, στις 24 Απριλίου Percival, αναφέρει ότι 1.345 Γρηγοριανοί Αρμένιοι
Η μεγάλης κλίμακας απογραφή πληθυσμού της 1921, δείχνει 1.197 Γρηγοριανούς Αρμένιους σε σύνολο γεννήθηκαν στην Κύπρο, 2.341 εκτός Κύπρου, και ότι
Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1831 καταμέτρησε 114 310.715 ατόμων (0,3852%), με 1.127 να έχουν ως συνολικά 3.962 πρόσωπα ήσαν είτε Γρηγοριανοί
μη Μουσουλμάνους στον Αρμενομαχαλλά της μητρική τους γλώσσα την Αρμενική, όπως και 228 Αρμένιοι είτε Αρμενόφωνοι. Τον Οκτώβριο του 1956
Λευκωσίας, και 13 στο Αρμενομονάστηρο, σε σύνολο Προτεστάντες, 74 Καθολικοί και 74 άλλοι. Η απογραφή διενεργήθηκε μια εγγραφή πληθυσμού, με σκοπό την
45.365· δεδομένου ότι καταμετρήθηκαν μόνο οι της 27ης/28ης Απριλίου 1931 κατέγραψε 3.377 έκδοση ταυτοτήτων: σε σύνολο 528.618 ατόμων,
άρρενες, οι Αρμένιοι θα πρέπει να ήσαν περίπου 200, Γρηγοριανούς Αρμένιους σε σύνολο 347.959 (0,9705%) καταγράφηκαν 4.549 Αρμενοκύπριοι (0,8605%). Η
επί συνόλου 88.500. Το 1841 διενεργήθηκε η πρώτη · τα Αρμένικα ήταν μητρική γλώσσα 3.077 τελευταία λεπτομερής απογραφή πληθυσμού έλαβε
χώρα στις 11 Δεκεμβρίου 1960: σε σύνολο 577.615
ατόμων, υπήρχαν 3.628 Αρμένιοι (0,6281%), εκ των
οποίων οι 3.378 ήσαν Γρηγοριανοί. Όπως και με την
εγγραφή του 1956, δεν έχουμε στοιχεία για τη γλώσσα.

Οι απογραφές που διενεργήθηκαν στις 01/04/1973 και


30/09/1976 δεν κατέγραψαν τις θρησκευτικές ομάδες
ξεχωριστά, ενώ οι απογραφές που έγιναν στις
01/10/1982, 01/10/1992 και 01/10/2001 δεν
καταμέτρησαν επακριβώς τα μέλη των θρησκευτικών
ομάδων. Σήμερα στην Κύπρο υπολογίζεται ότι ζουν
πάνω από 3.500 Αρμένιοι (65% στην αστική Λευκωσία,
20% στη Λάρνακα, 10% στη Λεμεσό και 5% στην
Πάφο και αλλού): τουλάχιστον οι 2.500 είναι
Αρμενοκύπριοι και περίπου 1.000 προέρχονται από
Αρμενία, Λίβανο, Συρία, Περσία, Γεωργία, Ελλάδα,
Ρωσσία και αλλού.

Πιο κάτω εμφανίζεται η γεωγραφική κατανομή όλων


των Αρμενίων ανά απογραφή, σύμφωνα με την επαρχία
και το διαμέρισμα:

συνολική καταγραφή πληθυσμού από το μουχασίλη 1881 1891 1901 1911 1921 1931 1946 1956 1960
Talât Effendi: από τους 108.600 κατοίκους της Κύπρου
ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ 113 183 352 299 534 2.225 2.487 3.130 2.542
οι 150-160 ήσαν Αρμένιοι και ζούσαν στη Λευκωσία·
ωστόσο, γνωρίζουμε ότι μερικοί Αρμένιοι ζούσαν στην Διαμέρισμα Κυθρέας 109 176 330 297 533 2.150
Αμμόχωστο, τη Λάρνακα, τη Δευτερά, την Κυθρέα, και Διαμέρισμα Ορεινής 4 4 21 2 1 23
γύρω από το Αρμενομονάστηρο.
Διαμέρισμα Μόρφου 2 1 42
Διαμέρισμα Λεύκας 1 10
Το 1844 και το 1847, ο Βρετανός πρόξενος Niven Kerr
ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ 5 11 13 22 375 204 225 295 287
και ο Έλληνας υποπρόξενος Δημήτριος Μαργαρίτης,
αντίστοιχα, εκτίμησαν τους Αρμεναίους της Κύπρου σε Διαμέρισμα Λεμεσού 5 11 13 14 369 119
200 (περίπου 40 οικογένειες), κάτι που παρατήρησε και
το 1814 ο πλοίαρχος John MacDonald Kinneir. Το 1874 Διαμέρισμα Αυδήμου 4
ο Βέλγος περιηγητής Edmond Paridant-Van Der Διαμέρισμα Κοιλανίου 4 6 85
Cammen υπολόγισε τον πληθυσμό της Λευκωσίας σε ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ 4 11 24 13 48 91 118 198 157
13.530 άτομα, εκ των οποίων οι 190 ήσαν Αρμένιοι. Διαμέρισμα Αμμοχώστου 8 14 12 48 82
Μεταξύ 1877-1885 ο πατήρ Hovhannes Shahinian Διαμέρισμα Μεσαορίας 2 4 3
καταμέτρησε 152 Αρμεναίους στη Λευκωσία, ενώ το Διαμέρισμα Καρπασίας 1 6 1 6
1878 ο Γάλλος ιστορικός και περιηγητής, κόμης Louis ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 14 27 77 173 221 814 811 867 604
de Mas Latrie, υπολόγισε 150-200 Αρμένιους. Κατά την
πρώτη σύγχρονη απογραφή πληθυσμού της Λευκωσίας, ΕΠΑΡΧΙΑ ΠΑΦΟΥ 1 8 2 3 1 16 21 26 3
στις 31 Ιανουαρίου 1879, καταγράφηκαν 166 Αρμένιοι Διαμέρισμα Πάφου 1 6 1 2 16
(σε σύνολο 11.197 κατοίκων). Διαμέρισμα Κελοκεδάρων 2 1 1
Διαμέρισμα Χρυσοχούς
Η πρώτη σύγχρονη απογραφή πληθυσμού της Κύπρου ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΕΡΥΝΕΙΑΣ 37 40 49 48 18 27 24 33 35
έγινε στις 4 Απριλίου 1881: από τους 186.173 ΣΥΝΟΛΟ 174 280 517 558 1.197 3.377 3.686 4.549 3.628