You are on page 1of 9

MIECZYSI,AW

GOGACZ

O I,RZIiDMIOCIIi Mii'fAtr'IZYKI W XIT W.
(z IIIS'|ORII STOSUNKU Mtr'fAI,'IZyKr I)O MISTYI{t NA
TLE ZAGADI'IIENIA ODMIAIV I\TEOPLATOI{IZMU).

I
t

r; pr.zedrrriocic.,ktot-y'l.llzajtrru.jt.'się rnetafiz5'ka
Rrlztvitzzrt.liet
w X I I \ v . n a l t ' 2 5 ' 1 . l o p l z e d z i cz a p y ' t a n i c m . c z . y w o g r i l e l t t o z t t i i
nr o r vic o metz r liz vce te g o ok lc' su. Ziip y ttinie to. atak uitlcc' zL c' sztt1
-qanl tenr at ! V r vypadk u od p orv ied zi p ozy ty wl.t1 ' ch 1 . p od k r' eśla
l.Z t:cz aw t1r vat'to sc ten ratu i f zrk ty czrrą p r' ob lerlraty k ę, Łl tak zc.
pt'o r ,r ,atcłdo
z i stw ier .dzeniil lnctafizy k i' f. jest p od ję cienr eik tualnei na ten temat dyskusii z dwoma przynajmniej typami
zaslrzezen.
P ier .w sz y typ z as t:.lezen jest rod zajem trv ierd zen ok t' eśiaj ą c y c h s r z t u a c j ęf i l o z o f i i r v X I I w . , m i a n o w i c i e :
a) Nie ma r v XI I w. w og rile jeszcze filozofii jak o nauk i.
J r :-.tty1ko o etilny po g ląd na świart.d ]a k tril' cg o zL \czy na się szukac lornruły ttlozoflcznej ', n.letodycZl1ego ujęciti ze rvzględu
na pielr vsz e z asady.
1 y 1 ,1 .lt.cC .}' Z()wżln().j
1 crrrrinr- l1 og ii
b) Nic llla w ięc 1 ;tlp t.irrv tle.i
z.rv
il1
zk
uz t.l.lll nic
L
|
L
ak
ze
rv
tilr :all,icz ncj r . pr -lnit :lł,il./.
,)es7 c7 ' e
zal< t.tlsYd l' sc},p 1 in \\' rlb r.ę b ic f i]ozofii'
z ,r -;stalyupo r .z ądk()w Ł1 llt]
ćl na,"vet zetkt.esY pr-oblcrr'rertykiposzczegrllnych natttk (nic llla
.J.
lttczrrej)
'
bo '"victn z acł r r cj)esz cze, s.v ntezy 1l\oz<
I Lrr
1 t l t i l , t , : t , 1 t l t irtl', ' . r l t , t t t t t t , t ' , s
t 1 tt:t i t t t I t ' , l , ' l ' tt t t t ' t ' tÓ' ; t t . : ; t 't ' , s . t t I i t 'I I r :t t t t 't i t

/ t l t t t t t / t t , :il t t i t ' t tt t t ' , S t t ' r ' t l -

l l t l l . g l i t ' r r \ ' . | ł , . , \ i ł l t l t , i ,' I t l J r t t l i t t t t I

( ) ( , | łl . l , ( l , \ i t t ( , l i 1 , ' , s , l ' t , , s j i l t , -

. r , , y , 1 , , . l:i r l t l t ' , s , | .

l;j,

' I t ' t ' t t I t ' t t t ll t ( ' t ' ( ) n it ) t ( ' t ' t , \ t ( ) ! 1 ,

l,,rttvitill l!)'ll.

t . l . I ' r u ' i sl s l ) J . s . { ) 7 .
i, l.',tlt,tlt't'lttt.lilt,.ł tllt,
1 1 , I i , r : t l t t t . r ilrt t I ) r ( , , 9 ( , l l (t,l(' t t t t t , s ' t 1 t t ! l t i , , 1s t, ,l t i | , , , * , l 1lt:tt!,
' , t t t i , . ; t t, ,t t . s ( r t . i t : e ,r l e l t t ł l , l t . l , t , i t t , t , t ' , l t r t | | i c t tSt t t ,t' ' t ' t r l ; t ' l ' g I t t l t r
l,. li.,
1
1
i
1
1
7l}t
o1t. cit.. s. 3S7.

Paris Ig44.lungeu.. Zrozumiałe w sytuacji ujęć zakresowych asymilowane i kompitowane grupy zagadnie są negatywn4 odpowiedzi4 na stanowisko.iatrźced. przyjętym przez niektÓrych historykÓw filozofii. załozonej wizji świata. Der Platonźgnus irn Mi. ale podejmujqcym dorobek kazdego ludzkiego myślenia 11.misty.. Problematykę tego okresu grupują w dwu działach: Scholastik und Mgstt..Nie ulega wątpliwości. a najbardziej Dempf ?..d'yumyd.alters. lecz nawet w ogÓIe średniowięcza. 2.d'er Phi. obydwaj stosują jednakow4 klasyfikację i ocenę nie tylko xII w. Beitrage zur Geschźchte. B.ube anonc. ? Por. 2. Ęą. 9 Gilson B. s. stanowi jednak zespoł zagadnien ktÓre np.et idće chrćti..od. cz. Tym samym więc nie uzyskuje syntez w zakresie pgszczegÓbrych nauk. XII. 0 Michalski I(. jest w zwi4zku z tym złożonym zja. Paris 1952' s. Drugi typ zastrzeżen jest rnetodycz\o-rzeczowym wiskiem. czątkowaniu w tych dziedzinach takze nowych ujęć i kierunkÓw 9.une grand. Grunwald. . Die Geschichte der scholastischen Meth.ekÓw śrećIn.ir rle nl. Stoenberghen. Neoplatonizm XII w. Gesch'ichteder Gottes' Mittelalters.ich. Victor. 6. uwagi Fritza G. (brmw). Por' Cl. Mittelalterli. s. 26.ra. Kultura sł.enned. np..i|.ge d'es origźnes patristiques A.Mignom 6 Grabmann M. Birkenmajer S. 63 za osobną grupę twierdzer{. cit. jako jej właściweuzasadnienie. Myst'ik... op. nieograniczone. Przynosi także problem rÓżnych grup zagadnierl.oweXII ź XIII stulecia. s. w ktÓrych wyrażana jest chrześcijarlska wizja świata.ilosophie au mogen.' s. Nie wyjaśniają poza tym nigdzie. przyjętym i nie dyskutowanyTn' do ktÓrego. f) Jest tylko kompilowanie.W takiej sytuącji wszystkie twierdzenia filozofii mają także charakter pr3'ejętego. Paris 1937. op. La ph. mistyka i scholastyka 6. Miinster 1927 . I'rą.dodatkową kwestię stosunku Boga do człowieka. Dantego.er Scholastik urd.... O PRZEDMIOCIE METAFIZYKI W XII W. powi4zana bardzo głęboko z teologią. na zakresowym raczej traktowaniu zagadnieri. uznali a Au XIIe sźccle. KrakÓw t92l.ches Geistesleben.coles. r)as encore de cha.scholastyka" jest 8 II est plutit I'a.I. dorobku kultury d) Jest tylko ogÓlne asymilowanie grecko-rzymskiej oraz częściowo bizantyjskiej i arabskiej. Freiburg 11 Gilson 8. w sensie więc kompilacyjnego zespołu poglądÓw posiada takze filozofię..eS.. Victor. Termin . op. 13. teologia i mistyka. stano. 2.. s. Wszystkie te twierdzenia noszą na sobie piętno atmosfery w.. zur Gechichte d. wiązącej się z problemem stosunku do mistyki i odmian neoplatonizmu. Przynajmniej bowiem trzy terminy konieczne s4 do okreŚlenia XII w. G. Baeumker. t. t. choćby v. cit. łt. o tych autorach w artykule R'ichard.I.e. podci4gajqce pod termin . zastępcze. w.\ 62 tr[IEczYSŁAw GoGAcz c) Nie ma tym bardziej katedr metafizyki a. Świeżawski Lublin 1949' s. jako punktu wyjścid. cit. d. włączanie tego dorobku do chrześcija skiej wizji świata. 10 Grabmann M. s.ttelalter (L9lB). l. Clu.ien und.. a tym samym stwarza ramy oraz podstawę do podjęcia tematu przedmiotu metafizyki. ptzez Grabmanna i Michalskiego. xI. xII. .y aaait.. a Ęlko zespÓł poglądÓw. KrakÓw l92l.ćtaphysique dtnsn A.e clarte. Por. Baoumkor kteristźkem zur Geschiahte d. Dumoige.Ia|źn clu XIV sidcle.s. wiskiem.. a pod termin . na przygotowaniu tym samym pełnego średniowieczall. że w dziale scholastyki poifueści się metafizyka.*-a wi. 6.ki. tle Sqint.d..342.amour.. t. ktÓry jest powszechnym' uznan)rm światopoglqdem. XII charakteryzuje się tzeczpiście tym. całą fiIozoficzną i teologiczną problematykę w. Filozofia w. Dictionnairo de theologie catholique. odpowiadaj4c na obydwa typy zasttz-eŻerinaIeży kolejno stwierdzić: 1.er PhiI. 4. 37 les ć. polegaj4cej na powszechnym renesansie wszystkich dziedzin życia oraz nauki 8 i na zapc. Stud.el.itrage zur Geschichte d. r3 Por. 3. Mtichen 1g36. 2..ze wizja ta jest myŚlą Augustyna i Proklosa' Pseudo-Dionizego i Plotyna. Mźstylca i scholastgka d. odnoszone sa twierdzenia wszystkich dziedzin życia i nauki. Gilson E. des G.: filozofia. 343. Rźc|łard. że intensyrxrnie przejmuje całą dosĘpną kulturę okresÓw poprzednich i że encyklopedycznie jq opracowuje. op. Abhand. t. 337. 388. Grunwald beweise im Mittelalter bźs zurn Ausgang der Hochscholastik. lecz nie dyskutowanego stanowiska.. wać jako swoisty neoplatonizm 12.. im 6.scho1astyka. Be. umyslo.er PhiL d'es Mittel. i ze można ją trakto. L--2. cit..

Faktycznie więc istniała w XII w. że stanowi4cych podstawę do .. l7 Phil..?'o św.Rocznikifilozoficzne.'. I .'Aquźn. ze względu na potrzebę mozliwie precyzyjnego traktowania źagadnien w. mćd. 20 Alkuin.l.m atque humanarum rati.zespÓł twierdzeri filozoficznych.osophia.t. miłość). 65 O PB. jako czynnych. ktÓre osia$a naturBln4 pełnię co do przedmiotu. 5l-60. ze początok 'definicji' brzmi z natul. . Nie wszedł jednak dalej w XII w..ones probabiles i. . biernych) 22. 14 PL L7 a. amor et stud.e d. do Boga nych i ludzkich. Paris l934. 745-"ognłtło.templacja jest nie tyle metodq..""*"nia w. poniewaz problem stosunku człowieka do Boga uzasad.mystiquo.miłości decydujq o świętośoi. 18 $tromata. 7 45A.. z. l3_2l . Klemensem Aleksandryjskim 16. d.bjawio.'twjerdzien.. jest przyjęcie następuj4cych definicji 19'(pomija się określenie scholastyki. P ot. że filozofia to di. 2l Przewaga. ren..or de Ia eontemplation 18. XII I.io. 7 52B.. Introd'uctźon d l. Dictionairo de spir'i. 7 5B. Histoire ae u pićt. oczywiście wiadomo' ze sa to tradycje powt. odpowiada więc terminowi . Wiktora stwierdza. El juz w zadnym wypadku nie może znaezyć tytko filozofii w rozumieniu wspołl)esnej metodologii nauk. V. w odniesieniu do objawienia. I istniała odmiana mistyki. R. PL t96 ' t.filozofia. a dokonuje się co do sposobu bez udziału władz.'oddanie stanu faktycznę1o. l3 Dokładne omÓwienie rozmaitych określen scholastyki podaje między innymi Wulf do M.. omn. mistyka _ (w znaczeniu teorii) zespoł'l. 6 . ktÓrego byÓ .stwierdził-. opera omnia..Órzone za Alkuinem 15. Contempl.ićaale. A więc uzyskał wnioski dziękiiodniesieniu do XII w.tae A. l. człowieka. takiego jednak poznania. dotycz4cyćh natury rzeczy i racji je tłumacz4cych (to jest tzecz).Jłumaczących stosunek BostosunkÓw styka w innym znaczeniu jest dziedzin4 swoistych ga do człowieka polegających na nadnaturalnej przyjaźni Boga i duszy z charakterystyczn4 cech4 przewagi poznania nad miiości421.e ł'qczq jednq w syntezę niektÓre problemy mistyki i specjalne zagadnienia filo: zofii.69Ó.'i"po. Jeszcze Hugon ze św.twestigar6 tł.plira omniutn retlr?n diui. Wiktora. lg48. Należy zwtÓctÓ uwagę np to.e Saźnt Thoma. intelekt ludzki..arum. te właśnie. ile osobną grupa zagadnie tak rozbudowanych. Tak4 grupę zagadnie nazwa się dzisiaj metaf izykq. 8.i metody.isp.I t 64 MIEczYSŁAw GoGAcz więc tym bardziej wielozna czny 13.sci. inquisi. znaczenie terminu .niał'a. do ktorej warto odnieść człowieka do Boga . metafizyka .. 192Bj l70B.ąter artiunt.yszard ostatni rozdziaŁ Beniarnźn Mafor.. zagadnienia t.ium m.ćtud..l (w znaczeniu teorii) zespÓł twierdze kontemplacja i uzasadniajqcych faktyczne zd4żante ukazuj4cych Iudzkich (czy to jest rzecz. Paris |962. s. 18 DÓchauet J. Mistyk więc jest człowiokiem święt}m.że inna jest metoda scholastyki (rozumowania) i inna mistyki (kontemplacja) we wczeŚhym średniowieczu. Beniarnin Major. 5.. to co w jakikolwiek sposÓb wypracował i uzasadnił. 962A (goneza stoicko-platoriska). jako narzędziami bada i dlatego nie dostrzegł.. z pełnyTn' wspÓłczesnym pojęciem fiIozofii. lecz tylko przyj. s.s d. . 14-l5. nazywana kontemplacj4..ktÓre dotycz4 natury rzeczy i ustalajq rację ich występowania w tzeczywistości. . . Filozofia obejmuje wszystkl. 64. metafizyki i mistyki. Tymczasem GrabInann. cechujo bezpośred'nio otrzymywanio od Boga wiedzy o nim.kontemplacja w innym znaczeniu jest działaniem 19 w definicjach tych.ZEDMIOCIE METAFIZYKI W XII W. ł .akcentuje się raczoj zakres problernatykr. a nawet cyceronem r?. xII i ze względu na. l.. 743A. 2t Por.nL huma.ient.rozumowaniem.t.. oraz wyl rożnionych w niej teoIogii i filozofii): filozofia -. mujqcych.TeruITLhumnnaruln dluinarurrtQue cagnitźozl. Konieczne więc i uzasadniorie. nie nazwana specjaljako osobna metafizyka.' grupa zagadnietl.ation au XIIr sidcle.poznawczych człowieka.o"umienia płyna z posługiwania się zamiennie dzisiejszym i średniowiecznym rozumieniem filozofii. (Mi. Bruges 1948. t. dwu pojęć: przedmiotu. tualitÓ ascÓtiguo ot. s. Nalezy stwierdzić że .ktÓre było zastoI sowaniem neoplatqnskiej metafizyki.narum d'iaźnarumque PL l0l. naleiqca do grupy nauk filozoficznych. c. że właśniekon. 26. W każdym tazie nio może / mistyki bez świętości. podstawa w tokście do wyłączenia grupy zagadnieri motafizyki.scholasty_ ka. PL I0I' g52A. Tusc. o. nie ale pokrywaj4ca się z metafizykq w dzisiejszym rozumieniu.age d.t. Chentr M. 16 Naturarum inquisźtib. l...twru.\. t. a" więc jost.źumsap.

u Moyen. do Bruyne d.cyjnie filozofię w pensie uzasadniania i tłumaczenia rÓżnych -wziętymi zagadnierl tezami. 1 poznawczym intelęktu.ttće raire de la France. s. t!'tit<owaniem. s. y s z a r d z o św.esthćtźQue Bi. zbliżenia się do Boga.. pozbawiony dodatkÓw. KrakÓyr l89l' passim. 13. 27 Gilson' op. w neoplatoniźmie średniowiecznym jest natomiast 1takie. W średniowiecznymneoplatoniźmie byty nizsze entycznie wznoszą się do wyiszych aktem tęsknoty i moralnego oczySZCZe.d. Pot. Symbolizrir metodyczny polega na stwierdzeniu. XII nalezy pamiętać.Wiktora' op. ze tzeczy wodług symbolizmu nio mają swoj natury' a tylko są wskazaniem na Boga. ktÓre s4 modyfikacj4 jednej z cech neoplatonizmu czystego (Plotyna)'.by zwtocić uwagę intelektowi człowieka. ktÓre poznajemY. gigzny I metodyczny. 8 . wniesionyclll przez Augustyna. dotycz4cych natury i racji tzeczy. prły niej warto zostawić miłość Juz w symboliźmie orrtologicznym jest akcent drogi. . Smalley. S4 czymś.. O lstocie neoplaton.człowiek w porz4dku poznania i chcenia. dotycz4ce symboe 3 R .latźhorunl. poniewaz moze być przynajmniej dwojaki: antolo. 2 a J ' a s i n o w s k i 8. że chod zi tu o neoplatonizm jako światopogl4d. 343 twierflz. wania szczegÓłow65 stfony problemÓw tematu. jest teori4 charakteryzuj4cą się dwiema cechami: porządkiem doskonałości i dynami czną ' substan cjqzł.PRZEDMIOCIE METAFIZYKI W XII W. s4 tezy.pozwala mÓwić nie tylko o metafizlce.i jego stanowisku us dzieiach tźIozolii.. Neoplatonizrn w swej czystej postaci. oxford L952. właściwy filozofii XII w. Rzut oka na ulplyug neop|atonskie w śred. Iecz o specjalną w ramach tEj filozofii grupę pytari. wstępowania coraz wyzej .66 IVIIECZYSŁAW GoGACz a'. 'u Np. Jest tu mimo wszystko jakieś jednak niewyprecyżowanie w neopIatoniŹmie średniowiecznym właściwej neoplatonizn$owi czystemu teorii emanacji. 67 Iizmu i podwÓjnej drogi bytu: w $Órę i w dÓł.Lipsiae 1906' s. umysłclwej boskiej z0 w takiej jednak porcji doskonałości. 2s R. Sformułowanie tych definicji jest więc w jakimś stopniu tozułiqzaniem. (nie system nauki). Corpue scriptorum ecclesiastźcoru1vt. Symbolizm onto1ogiczny poIega na stwierdzeniu. B. XII. nastrÓj. lecz ukazuje realne tło. I 1... zawarte w Piśmie św. E. ktÓrejś z wymienionych cech jest ustalbniem jego odmiany w filo7ofii średniowiecza. rym się zajmuje 25. 48. s. ze istnieje pełna doskonałośći ze tylko 2?. że odległośćmiędzy cąłowiekiem i Bogiem przełamuje .i. 8. przy jednakowej zresztą atmosferze i postawie neoplatonizmu.Ie Ages. l93B.. ( \ I MÓwi4c o''tnetafi zyce w. wskazuj4ce na Boga. The stud. atmosferę życia.. że obrazy.s4 podaniem człowiekowi ptzez Boga planu zagadnierl w obrębie problemu. ze rzeczy. Proklosa i Pseudo-Dionizego. Tylko Bqg entycznie schpdzi do bytÓw niższych.Iid.t.. o ile nie jest . jako uprawianą kornpila. postawionych powyżej w dwu grupach i . 477. c. specjal'nie w w. Histoźre li. czy\i stosunku dążenia człowieka do Boga i czynnej. cit.ble in the I|. ktÓ. a twie1dzenie modyfikacji.ge. l .co wskazuje sobq na Boga. cit. s . 'I chodzi nie tylko o filozofię. In Isagogen Porphyreii commenta. zagadnienia kontemplacji wyczorpujo wg Ryszarda ze św. Vindobonae. Paris 1869. Wspolne jednak neoplatonizmowi średniowiecznemu i jego odmianorn. 26 Podział Boecjuszal por. Wiktora (PL 196' 63c' l93B) symbol arki Mojżesza. 6'i. ne'oplatonizm. W neoplatoniźmie czystym zblizanie to i wstępowanie jest w jakimś sensie entyczne. jako podstawę. Lecz oczywiścienie na sposÓb panteistyczny. a nawet uchylenidm niektÓrych zastrzeżefl. Mają swojq naturę rzeczy cielesnej. Louvain 1947) nie wyrÓżnia tego rodzaju symbolizmu. płaszczyznę podejmo. ogarniajqcej człowieka odpowiedzi Boga Symbotizrn dwunastowieczny jest zagadnieniem bardzo złozonym. O . ktÓr. Wykrycie .ubczy ski w. 67D i c. . ujawniajqcego w tych rzeczach sw4 mqdrość23. pozbieranych twierdze . jego przełamahiem. ze światopogl4du. nia 28. kazda komplikacja jest odmian4 neoplatonizmu. t. w ktÓrym przewaza właśnie sytuacja luŹnych. Warszawa 1 9 1 7 . .y ol th(L.ch u'liekach. Pytania te i wyodrębnienie ich maj4 swą specjaln4 genezę. 106.izmu .ni|.ł u' sposÓb wolny i z podziwem ' poznaje rzbczy..tych cech w jakimkolwiek systemie twierdzerł jest zawsze ziden.

ł'ożen św. ze najwyzsze w rzeczywistości miejsce przypada dobru. tristische und' scholą. Filozofia jego w wyjątkowy jednak sposÓb wpływa. Opera omn'ia. 3 2 A b o l a r d . Jest to zespoł twierdzeri. wyd. l. Dempfa 2e. nominalistyczny personalizm Abelarda. T h e o l o g i .inna zwtetząt i ludzi. Timaios bowiem podsunął taka koncepcję np.stische Philosophźe.oddanie we wszystkim pierwszego miejsca Bogu. op. jako zespołu twierdze . 475 (wg TJberweg. zbudowany. cit. Dt. 1 7 . 2. co mozna precyzyjniej ująć i właściwiej.i'więcej. 64-69.(brmw). 5I_79. a) Odmiany m e t a f . Droga w gÓrę aktem tęsknoty. Prawda bowiem ontologiczna jest wewnętrzn4 strukturą rzeczy. ten sam właściwyneoplatonizmowi akcent drogi w gÓrę. P L 1 7 8 ..izmumetafizycznego. Droga !v gÓrę stanowi na.na w. z Clairvattx. ktÓr4 wypracowuje człowiek. ze droga w doł stanowi treśći podstawę rozumienia. wita1izm szkoły w Chartres. powstała przez odniesienie tez o dązeniu człowieka do Boga na płaszczyznę tzeczy. zwracaj4cych sobq uwagę człowieka na Boga i tłuma. neoplatonizm w tym wypadku staje się teoriq mistycznq w taki sposÓb.ts2 . ktÓre pozwa.z wiecznej materii. t . O PRZED}IIOCIE MtrTAFIZYKI W XII W. 69 ze w XII w. poniewaz właśnietak rozumiana mistyka. pytaj4cych o naturę i racje przyczyn. 57. s.jako teorię kontemplacji według Ryszarda. I na. tym samym. uzasadniają. a takze okreśIeniamistyki jako'takiej.osobom Boga (nominalistyczny personalizm Abe1arda) poświęciłsw4 metafizykę i tyle podj4ł w niej zagadnieri. B e r n a r d Po. (a takze drriga w dÓł). Metafizyka Anzelma jest metafizyką Absolutnego Ducha. Ir. 222). ktÓra uzasad'ni i wytłumaczy problem Boga. 3. że kontemplacja staje się cechq głÓwnq.. 2g l|. ze wyznacza to samo miejsce transcendentaliom i Bogu. ouarage i. czących stosunek Boga do człowieka. czyli przekroczenie odległościmiędzy człowiekiem i Bogiem w potz4tku poznania oraz chcenia. ac h r i s t i a n a . z. s. czym dla Tomasza jest forma. dominant4 całej kultury. przaz twierdzenie Bernarda z Char3e Anzelm nie należy ściśledo XII w. można Iiczyc się z ewentualności4 odmian neoplatonizmu w zakresie metafizyki i w zakresie mistyki. Inna jest wewnętrza struktura roślin. ktÓra traktuje-światjako organizm. A nawe. Witalizm szkoły w Chartes jest takiego rodzaju metafizyką. Symbolizm ontyczny niesie z sobq akcenty. i z y k i : W i e m y od A. l 0 l 3 D . nalezy brać pod uwagę następujqce odmiany metafizyki: realizm metafizyczny Anzelma 30. zgodą na . ze metafizyka i mistyka s4 sprecyzowaniem i wybraniem pewnych zagadnieri z neoplatonizmu jako światopoglądu i poł4czonej z teologi4 filozofii. 31 Wnioski ustalone na podstawię Proslogźon i Monologion Lnzelrrra.alectica.68 MIECZYSŁAW GoGAcz Te dwie znowu cechy: symbolizm ontologiczny i droga aktem tęsknoty. zycznych. Skoro się jednak pamięta. Berlin 1928. Ten sam jest jednak wszędzie ton stopni doskonałości. i<oniecznościwywołuje tozważania. zmodyfikowan4 zreszi4 przez pogi4dy Eriugeny o cyklach i sferach natur. Dompf A. Uznanie tego prawa specjalnie wyrÓznia średniowiecze i sprawia. W tym określeniu mieści się juz takze molĘent włączenia do mistyki tez metafi.ułozonych hierarchicznie.nćdźtes'g.. l . . Droga w gÓrę prowadzi do zagadnieri układajqcych się w teorię kontemplacji. Aberiard wiedział od Eriugeny. tajq wyodrębnić w neoplatoniźmie grupę zagadnier1. cit.es l|Idttelalters. rzucająca się sprawa podjęcia takiej tylko problematyki metafizycznei. cz4cych dązenie do Boga jako prawo powszechne. Tłumaczenie to dokonuje się w taki sposÓb. neoplatoriskich wyszedł do rozwazan o Trojcy I z tych za. s. Secovii lg38. s. op.podobnie jak poczqtek doskonałościi dynamiczna substanĘa wskazujq na neoplatonizm Plotyna. S4 znakiem rozpoznawczym neoplatonizmu średniowiecznego. realizm mistyki . tłuma. Dempf A. Janowi z Salisbury.Iethaphgsźkd. rozwi4zywany w duchu rea. rozumowi i dusży świata.metafizycznych. wiktorynÓw. ktÓre stanowiq problematykę mistyki. ile wymagała koniecznośćuzasadnienia i wytłumaczenia problemu. cych faktyczne zdazanie cztrowieka do Boga. t. gatunkom i substancji pierwszej ''. tłumaevehiem rzeczy stworzonych przez niestworzone.Geier. xII i tym samym liczy się w całościproble.. matyki metafizycznej omawianego wioku. tomiast treśći podstawę określeniatego rodzaju mistyki.]. jako bardziej średniowiecżna interpretacja emanacji. por.

Lublin 1957. obejmujące specjalnie u Hugona szeroki zakres problemÓw wszystkich dziedzin nauki w XII w.wypracowane w rÓżnych szkołach. W./ tywą drogi do Boga. Tym. W. mie Jana od Ktzyża i Teresy Wielkiej.e 70 . ze właśniew. perspek. xII. tzeezy zaLeżałopowodzenie lntelektu w szukaniu Pełni Bytu. modyfikuje cechę neoplatonizmu L. tÓw. Ieez problem. cit. Gardeil. rozwinqć się znowu w'. Właśniemistyczny problem stosunku człowieka do Boga.|Poglądy wiktorynÓw. .. by poprzez oparcie mistyki w XIV w. wyznb. jacy neoplatonizm choćby tezq o wielości samodzielnych substancji. bgraniczenia się do jakiegoś tematu i połozenia akcentu na specjalnym rozumieniu danej tezy metafizycznej. połącze. uzyskał doskonał4 syntezę w osobnej dyscyplinie. klasztorach (znaczeniejsza supliciarlska. przynosi wypracowanie modlitwy metodycznej. de la Tailo. czył' zakres problematyki metafizycznej Wszystlcie więc metafizyki XII w.) w' tym sensie. duchowe. METAFIZYKI W XU W. utożsa.ęcej przywiązuje się do nich. Saudrean). s4 tym.ż Bernardowi z Clairvaux' poprzedzaj4cemu osi4gnięcia Ryszarda i podjęte dalej przez Bonawenturę. . co jest w nich poznawalne jako ślad Mqdrości. Ryszarda ze śus. Niezaleznie od treściowego ujęcia Ryszarda takze zakresowo nawiqzuje do całej rzeczyo wistości. co jest w nich poznawalne (ślad 1 M4drości).-. s. wbrew Steen. berghenowi 33. ktÓra mniej lub wi. wistości. nowa całości4 problematyki zycia estetyczno-religijnego. uporzqdkowane w grupy blizej lub dalej Boga moc4 miłoŚci. U Abelarda bowiem (tbkze u wcześniejszego Anzelma) i w szkole szartryjskiej modyfikacja dotyczy raezej zakresu problematyki. ktÓr4 była teoria kontemplacji 3a. także Garrigou-Lagrange. w. XVI. ze nie rzeczywistość. maja tę cechę.emu.Wi. rzutowany na ęalośćbytÓw.MIECZYSŁAWGoGACz O PRZEDMIOCIE tres. Potem jeszcze w XIII w.Częściowotylko XX w. duszy. umysłowe. 14_ 15' Paris l952. Iecz nie cał4 filozoft4 bytu a tylko. interesujacy człowieka każ. uwzględnianie wszystkich bytÓw. jako dobra. XV. ktÓre BÓg rodzielił tzeczom (distinctio formarum) w dniach stworzenia. że kontemplacja według Ryszarda. że istnieje dusza świata. I nalezy tu poprawić stwierdzenia z początku rowazari. podejmuje uzasadnienia metafizyczne 36. rzeczy umysłowej. Maumigny.'ję" Bernar.in Maior tora. co wskazuje na Boga. 36 Guibort. uzyskuj4 swoj rozkwit w teorii kontemplacji. j4 raczej tezą o miłości. Filozo|in bytu w Ben. ilość problematfti. Najpierw trzeba było poznać rzeezy'cielesne. Tomasz z Akwinu będzie uza1sadniał kontemplację filozoficzną. ktÓra ptzeradza się w nowy system..da poszet.nie mistyki z metafizyk4 w sensie nawi4zania do całej rzeczy. 3ł Gogac z M.oniecznym etapem s4 byty cielesne. 7L Nalezy dodać. 86 Dano zebrano na podstawio hasła conternp|. będqcych w swej naturze poznawalnym przez intelekt Iudzki śIademBoga. (nie ma syntez w XII w. nie rozwiniętej przez Hggona. Była Wyczerpujaca. wyznacza jakość i . ile ich będzie potrzebnych do zadawalającego wytłumaczenia i uzasadnienia problemu. MarÓchal. odczytywanym w etapach. źn re.. * Op. xlx daje nowe teorie. uzasadnion4 przez odniesienie do tzeczy (najpierw cielesnych) problemu szukania Boga. xx (Tombsz Merton) wraca d9 . Ęyszard wewnętrznie. najpełniejsza i stanowi typow4 odmianę neoplatonizmu.atźon w Dictionnairs de \ spiritulaitd ascÓtiquo et mistiquo. teori4 człowieka uzupełniaj4c dowÓd oparciem się pa miłości. Od poznania tych. t. by rozwinąć argumentowanie miłościqss.k. passim. W. miaj4ce się z formami.zając problematykę o trudności ludzi wspÓłczesnych. jest u Ryszarda i w XII w. pierwszym i k..daje odmianę.w. a w umyśle Boga. na dogmacie o TrÓjcy św. by poznać siebie i Boga. przełamu. Sugestie platorlskie umacniano oparciem się na wybranych autorytetach..iam. Picard.id'ee.odszukać 'w rzeczywistości tyle praw i fak. ich właśnie niedoskonała natura ciała. xvII * xlx opiera się na doskonałym elektyz. Iecz tozwi4zuj4c. Tłumaczenie kontemplacji miłości4 znane jest ł.uczestntcz4 w Bogu. Rzeczy te bowiem sĘ tym. 377 i 378. a wypracowanej przez Ryszarda.narzucaj4ca się poznaj4cemu intelektowi. -.

(lJernard z Clairvaux' pobożnośćoparta na pokorze i }. oraz problem wzajemnego stosunku metafizyki do mistyki.kierunkÓw. a więc wewnętrznie. Staje się częsio kontemplacjq. jako przedmiot materialny.. O PRZEDI\IIOCIE METAFIZYKI W XII W. 73 W takiej sytuacji i przedmiot badari metafizyki za\eżyod przed. II Geneza zespołu twierdzeri.da z.w}Aoznionymi prawem' na mocy. ze zakres problematyki metafizycznej zaLeży od stosunku meiafizyki do mistyki.*". podkreślajq i wyprecyzowuj4 fakt zaleznośei zakresu prbblematyki metafizy cznej. Powyzszq klasyfikację łatwo jest przekształcić ze względu . samĘ metafizykę."tv.. jako wskazujqca sobq na Boga.a. w ktÓrym Bog spełniając ro1ę intelektu czynnego' Iub pomijaj4c 8o. Sq natur4 cielesn4. modyfikowanych ze względu na ich poznawalność. że nie sq pełnią dobra. Są ękter l tci. umysłow4 lub duchowq. co l wskazuje sob4 na Boga.1.".i .ystkie Tzeczy.. n'riotu badari mistyki. od programu drogi w gÓrę i w dÓł. tym samym . . aIe nie rzecz jako rzćcz. prow adz4 do przekonania. nazywanych metafizyką. będqce tymi śladami. Adam Kartuz). Joachim z Fiore). programo''łIe poprawianie obyczajo.Bingen). Jest to podzi ał'ze względu na władze. lecz. od problemu.na zasadę wyrÓznienia szkÓł.ktÓre BÓg przekaze o sobie inte]ektowi moznościowemu.Sq poinawalne'ty1ko jako. ascetykę uczuć i woli (szkołd benedyftyrłsko-cysterska).w wypadku Ryszarda szerokie śIady obejmują. jako przedmiot formalny quod." *.stosunku człowieka do Boga i Boga do człowieka. Iecz poniewaz płynie takze z potrzeb.. poniewaz nie płynie ona całkowicie z tzeczy i nie jest faktem jedynie obiektywoYffi.iłos." wyrÓznić: "r. }tild"g^.t"1" się kontemplacj4. ki opiera się tu na ujmowaniu poznaniA mistycznego jako działania. lecz to w rzeczy. I Iw .i. Powyzsze dwa typy podziału kieruntow mistyki i .Nalezy dodać ze podział przedmiotu misty. utozsamiajqce się zresztą z natutq tzeczy. bierna podstawa intelektu. ] b)'P odział. z metafizykq.Mistyka wyzna_ cza zakres problematyki metafizycznej.. ktÓrej cechq jest akqja reformowania. a tylko śla'demDobra i Mądrości. by zwracać uwagę na to. ascetykę wyobraźni 1Hiia. przekazuje bezpośrednie wiadomości o Sobie intelektowi moznościowemu. rzeczy o pewnym przystosowaniu do pytari intelektu.w wielkich społeczności(Joachim z Fior6. ale właśnie tak4. czymje pozna.kierunkow mistyki: M i s t y k aX . zwiqzana była . czasem teologic znej lub ascetycznej.. precyzowanych w zagadnieniu odmian neoplatonizmu. Stosunek ten jak wyjaśniono powyzej.i. gdy opiera swoją ia meta ti'yce. jest rzecz.jako tylko przyjmuj4cemu. suma wiadomości.v GoGACZ Ten przegl4d dziejÓw kontemplacji wyraźnie poka?uje jak kontemplacja tylko w xII w.rub wskaza .Rzeczy sQ śladem. mistyka wiktorynow iRyszard).lecz. czyli od problemÓw mistyki.jemy. Akcentuj4c jednak argumentację"'g. jako pĘzyjmuj4cego jest przedmiotem formaInym quo. mianowicie: mistyka beneJ<tÓrej kierunek wyznacza reguła św. ktÓre doskonalĄc człowiek zasługuje sobio na fycie mistyczne.właśniechaśladÓw wyznaczylo także zapotrzebowanie mistyki.72 I\{IECzYsŁA\. jest zespołem twierdzeri.g""j" z Bingen. tłumaczqcych stosunelc Boga do człowiekb takze w duchu neopiatonizmu. jest to. mistyka eremltÓw.śIady M4drości.mistyki.. Niewqtpliwie rzeczy s4 tym. czyli przedmiotem metafizyki w xII w. ktÓrej podstawą sq pisma ojcÓw (Guigues II. rzeczy ujmowanych od strony ich funkcji wskazywania na Boga.$|l'o'ka. ktÓrym w mistyce jest BÓg. jak wciqż mistykę łączono z teologii niszc źqc tym samym teorię kontemplacji. mistykq profetyzuj4ca.tację tezq g miłości albo dogmatami pozostaje systemem twierdzeri teologicznych . ascetykę intelektu ]ol.pełl'le. jako mistyki zw'qzanej z metafizyk4. czym rzecz jest. W zwi4zku z tym o1tatnim *oż. o modyfikacji tej nalezy mÓwić dlatego. wyzn aczonych ptzez mistykę. Te stwierdzenia zbliżaj4 do wniosku. ' polega na znajdowarifu dla mistyki uzasadnienia w metaf izyce.(wiktoryni). że ptzedmiotem metafizyki w XII w. Benedykta . ktÓra opiera się na szukaniu uzasadnie w metafizyce i. Metafizyka więc pozostaje zespołem twierdzet'r metatizycznych dotycz4cych natury rzeczy i racji je tłumaczących.

R. Przedmi:t metafizyki w ktÓrym jest tze)cz jako .'s4 identyczne).Ją rzeczywistość nie ślady.'"jq.."j. tylko miłość Nie jest to więc ogranicz". ktÓre jest śIadem.._t. op. r. o. .onte ną.XIII .. fatalizmem i materializmem ArabÓw a0. " roeł) jest nie ..ni ni-e uiq*l.qypadku BernardaffJ?:i"rzeczYwistość. podnoszenie wartościjednostki i jej zycia wewnętr znego.. a przez to podkreślenieopatrzności..".u*)".. Nawet znaczna ilość odmian neoplatonizmu nie budziła niepokoju. pozostaJq obiektywnie-śi"au* il. ratującej przed. j"k9 to..1v. 'w . . Dla mistyki w jej powi4zaniu z metafizyk4.. Argumentem za słusznościątego stwierdzenia jest choćby fakt bardzo długiego utrzymania Się neoplatonizmu. p"ourematyki osoby w wypadku Abe'arda.przedmiotem formalnym quo jest czynna postawa inteIektu szukajqcego i podziwiającego 39.:.. locz racjo płzycz^y s8 Naloży jeszcze podkreślić.. przedmiotem formalnym quod jest byt jako byt. po. nJrzutujo w tzeczywistośÓ swych pojęć (Borkley). tzeC(l lecz jako rzecz wskazujqca sob4 na Boga. Staje się tez środkiem wychowujqcym miłość.u. co jest w niej poznawalne: ślad M4droftii przedmiotem forma'ny m quo jest wyznaczony przez jakiś temat zakresu problematyki metafi---'_ e 37 w metafizyco ' Tornasza tłumaczą qvL<źLi uzasad LłZatsa. przedmiotem formalnym quod jest ustalenie. '""...iaj4cego świat widzia'nY. Iecz także jest pogłębieniem Wiadomości o bycie. niewqtpliwie poszetzajqcego wiedzę o filozofti śfedniowiecza.z na Boga (przedmiot materiarny i for_ malny quod.u. W wypadku Tomasza s4 juz mniejsze Jt"ay 3?_ ty1ko człowiek."".'* .o i ontologic. DIa porÓwnania warto zaznaczyć'. Nawet po.. W wypadku Anze'm..amym nabiera cechy argumentu dla zespołu twierdze uzlsadnianych. 1". jako zdeterminowana' identyczna z sob4 trgść.ru przedmiotu sposobem idealizm'''1 narzucaj4cego światu bytowanie i prawa. a więc dIa kontempIacji przedmiotem materialnym jest Ślad m4drości.".' ma znaczenie nie tylko faktu erudycyjnegg... nale ży uznać... łqczenie prawie absolutnej transcendencji Boga i jednocześnie 39 Podział przedmiotu mistyki patrz Wzei.czynać droga ku życiumistycznemu. ktÓrem zajmuje się metafizyka XII w.74 I[IEczYsŁAw GoGACz kt. ponioważ intolekt nio stwierdza istnienia.. Zapewne korzyści. Jest to tylko re'acja za7eżn'ościprzedmiotu metafizyki od mistyki w wypadku kontemplacji.i"*"z przesuwajqcym ja w*kierunku pełniejszego dobra. ś'adBoga poznajemy to czym one s4. . że. jako formuły światopoglądoweji jako zespołu twierdzeri naukowych filozofii.:::#ł-ffi'}ł:". poznawania i istnienia.o. lizmu ducha i materii. przedmiotbm formalnym quod"jest metoda. .."".o ile istnieje.d.. niz . powszechnikow i transcendentaliÓw.".*uro.. będqct jednak wskazywaniem "."u.u..kowe..*ĘT::T#i:::::J..rzeczywistości (Kant).Kw&r.o oo.o*iotem materialnym mbtafizyki w XII w.iony.. określenie tym samym jej przydatności jako argumentu uzasadnianego. żo zatzut idealizmu teoriop o.1 i O PRZEDMIOCIE METAFIZYKI W XII W. {o Rubczyriski W .o"ionalizm p.wieka...t jako rzecz. . czy tzecz jest tym dobrem.ł-o.u. Precyzuj4c te twierdze1r_1. passim..y. lecz ujmuje w nioj tyio tytto ile potłzebnych jest dla uzasadnionia *'*a etawianych proĘlemÓw. od teologicz. Arabami. 75 zycznej.. modyfikonany więc jest akcentem przydatnos. ktÓre uzyskiwało średniowiecze z neop}atonizmu uspakajały umysły:-Iikwidowanię właściwegoPlatonowi absolutnego dua. od zagadnienia Ducha. tak rzadko poprawnie widzianej i tłumaczonej ptzez czło.. XIv . ..nego (DąmIsk .....y pozostaj4 sobq.ze przedmiotem materialnym metafizyki wspÓłcześnie rozumianej jest byt jako Ęonkretny. ktory mogł umożliwić dostrzezenie pomieszania w neoplatoniźmie porzqdku myśli i bytu.lnyoh (Platon. taLrik Filozoficzny.ł)."walne ł.roi.natur ogÓ. a. cit.. Dla historyka metafizyki omÓwione zagadnienie przedmiotu. przedmiotem formalnym guod jest rzeez jako wskazujqca sobq na Boga." . \fułaściwa przedmiot.Órego od nich musi się za.i"""go. przydatne w walce z ...i..rua. przy ktÓrym może zatrzymać się miłość. rłryniesienie dobra ponad myśl.

Korzyści te. Baeumkera (stwierdza się filozofię w xII w. z jednej postawy. a|e wyznaczyły poprzez zwi4zek metafizyki z mistykq swoisty charakter przedmiotu metafizyki w XII w. czylt przez pokazanie modyfikacji stwierdzic fakt mesię Dało przez niego cech neopIatonizmu. nalezy aoaae. chociaz . W oparciu o to wszystko.dziwnego. jako grup precyzuj4cych się zagadnieri i ujęć. że tak głęboko metafizyka i mist1.. Jest to zależność poznawczo-bytowa (istnieje to w rzeczy. neoplatonizmu średniowiecznego:Symbolizm e u * g Ó r ę a k t e m t ę s k n o t y . XII pop. wskazanej przez Grabmanna (porz4dkował w. immanencji wydawało się osi4gnięciem. jak głęboko wdarł się neoplatonizm w kulturę średniowiecza. odmiany te nie tylko. emanacyjnej. świadcząjednak o tym. ffiEl cechę prze.". Nic więc. ewentualnym osiągnięciem przy pomocy prostego zabiegu patrzenią na w. omawianych.76 I\trEczYsŁAW GoGAcz głębokiej. Wynikały bowie. chociaz niosły z sobq takze mozliwości i fakty strat. poszukiwanej prawdy. fnetafizyki. W tym ivietle zrozumiała jest waga odmian neoplatonizmu. obok okŃlenia przedmiotu metafizyki w XII w. charakter ten polegajqcy nb ujmowaniu rzeczy_.). ktÓra jest domijego kultury. ustalić cechy rozwyniki poszczegolnych etapÓw rozumowania.rzez zakresy dzisiejszego pojęcia fi]ozofii. jako O PR. pomieszanie porządku myśli i bytu.""1" rig do obiektywnej. i dropoznawcze. by rozwinęła się dobra mistyk a i za*ezna od nich ". jest wynikiem porz4dkowania problematyti xtr W. 'co jest poznawalnym śladem Boga). Ęyszard a ze św. dziwi atmosferą subiektywizmu. ktÓrym w jakimś sensie jest zaleznośćprzedmiotu metafizyki od mistyki. . określenie przedmiotu tej metafizyki. łafizyki w XII w. mistyki i ujęcia w te zakresy grup zagadnieri w XII w.ka powiązały się w kontemplacji. nawi4zanie do stwierdze Grunwa1da. totisk4 problematykę.' mozna było dodatkowo. . 'Iest to pojęcie i rozwinięcie drogi.' platonizmu prostą metodą zastosowania wynikÓw jednej z ustalonych skiego."'ui metafizyka\ w wypadku np.ZEDMIOCIE IIIETAFIZYKI W XII W' t. . systemu. Pomieszanie to nie przeszka dzał'o w tym..że nawet nie budził niepokoju. i dominantę we wszystkim nantą całego nawet średniowiecza: oddanie pierwszego miejsca Bogu. z jednego . Wiktora nawet wyłamuje się z neoplatonizmu.. M o z n a b y ł o u z a s a d n i ć o d m iJasinorł'anyneo. 1ri"r.-realizuj4cy się błqd ''eopiatonizmu. wyciqgnięcie wnioskÓw z do)<onanego przez Dempfa tozrÓznienia odmian metafizyki w XII w..stanęły u pocz4tku genezy metafizyki.przejęły 'uopi". xII przy pomocy pojęcia scholastyki. mistyki i metody). nie jako rzeczy samej w sobie lecz jako wskazuj4cej sobq na-Boga. że metafizyka i mistyka .