You are on page 1of 29

1 ) TEORİK BİLGİ

Akışkan dinamiği problemlerinde kanal içindeki akışkan içinde oluşan akış türü çok önemlidir.
Akışkan herhangi bir kesit alanının kapalı kanalı boyunca akarken üç farklı akış türü gözlenebilir.
Bunlar laminar ,türbülent akışlar ve geçiş bölgesi akışlarıdır . Her üç akış şeklini oluşturulan
matematiksel formülasyonlar birbirinden farklılıklar içerir. Akış, küçük hızlarda laminer, hız
yükseldikçe önce geçiş akışı ve daha sonra türbülans akışa dönüşür.

LAMİNER, GEÇİŞ REJİMİ VE TÜRBÜLANSLI AKIŞ

Bir akışkanın boru içindeki akışı laminer veya türbülanslı akış olabilir. İngiliz bilim adamı Osborne
Reynolds (1842-1912) aşağıdaki şekilde gösterilen düzeneği kullanarak bu iki akış arasındaki farkı
ayırt eden ilk insan olmuştur. Bu düzenekte, saydam bir boru içerisinde su akışı varken, akış içine
enjekte edilen mürekkep yardımıyla akış çizgilerinin incelenmesi sağlanmıştır. Düşük su hızlarında
enjekte edilen mürekkep enjekte edildiği doğrultuda ilerlemekte ve akış yönünde herhangi bir bozulma
olmamaktadır. Daha yüksek su hızlarında akış çizgisinde düzensiz hareketler meydana gelmekte ve
sıçramalar olmaktadır. Yeteri kadar yüksek su hızlarında ise akış tamamen düzensizleşmekte ve
enjekte edilen mürekkep boru içinde düzensiz bir şekilde dağılmaktadır. Bu üç akış modeli, laminer,
geçiş rejimi ve türbülanslı akış olarak adlandırılmaktadır(1).

Şekil-1.1 Akış rejimleri

Reynolds sayısı

Akışkanlar mekaniğinde Reynold sayısı, bir akışkanın , atalet kuvvetlerinin (vsρ) nin viskozite
kuvvetlerine (μ/d) olan oranıdır ve sonuç olarak bu değer bu iki tip kuvvetin belli bir akış şartı altında
birbirine olan göreceli önemini verir. Bundan dolayı Reynold sayısı, düzgün akış ve türbülanslı akış
gibi değişik akış rejimlerini nitelemek için kullanılır.

Akışkanlar mekaniğinde birlikte kullanıldığı diğer katsayıların en önemlilerinden biridir ve dinamik
benzerliği tanımlamak için kullanılır. İki geometrik olarak benzer akış modeli, akış değerleri farklı
olan iki farklı sıvı içinde olsalar bile, eğer aynı ilgili katsayıya sahip iseler, bunlara dinamik benzer
denir. Örneğin bir sineğin kanadının nasıl çalıştığını anlayabilmek için sinek kanadının büyütülmüş
modelleri su içerisinde çalıştırılıp daha yavaş bir hızda aynı olay gerçekleştirilip gözlenebilmektedir..
Burada önemli olan suyun ve havanın çalışma koşullarında aynı Re sayısına sahip olmalarıdır. Ele
alınan sistemde Re sayısı 2300 den küçük ise laminer akış,büyük ise türbülanslı akış olarak göze
alınır.Isı Transferi'nde de Re teoremi farklı orantılarla kullanılmaktadır.

Reynold sayısı adını 1842 ile 1912 yılları arasında yaşamış olan ve bu sayıyı tanımlayan Osborne
Reynolds'tan almıştır. Tipik olarak aşağıdaki gibi tanımlanır:

 vs - akışkanın hızı

 d - boru çap

 μ - akışkanın dinamik viskozitesi

 ν - akışkanın kinematik viskozitesi: ν = μ / ρ

 ρ - akışkanın yoğunluğu (2)

Sürtünme Kayıpları Bir boruda sürtünme kaybı ikiye ayrılır: a) Yüzey Sürtünmeleri : Düz boru boylarında boru duvarları ile akışkan arasında oluşan bu sürtünmelerde sınır tabaka duvardan ayrılmaz. Bernoulli denklemi sürtünmesiz akışlarda. 2 2 p1 V1 p V   gz1  2  2  gz 2  sabit  2  2 (eşitlik-1) Yatay bir sistemde denklem 2 2 p1 V1 p V   2  2  sabit  2  2 haline dönüşür. Burada Pst statik basıncı ve Pdin dinamik basıncı ifade etmektedir. hız. O halde bir akış ortamında statik ve dinamik basınçların toplamı akış boyunca sabittir.BERNOULLI VE SÜREKLİLİK DENKLEMLERİ Bir akım çizgisi boyunca daimi. basınç ve elevasyon(düşü) arasındaki ilişkiyi verir. Denklem düzenlenerek 1 1 P1  V12  P2  V22  sabit  Ptop 2 2 1  P  V 2  P0 2   Pst Pdin  Pst  Pdin  Ptop yazılabilir. fakat boru başlangıcındaki mekanik enerjiler toplamı sürtünme kayıpları nedeni ile . sıkıştırılamaz akış için Bernoulli denklemi aşağıdaki gibidir. sürtünmesiz.

Uzunluğu L çapı d olan bir boruda kayıp şu şekilde hesaplanır. • f değeri laminar akış için. f=0. Moody diyagramı Tablo 2. Ortalama lineer hız ve potansiyel seviyenin değişmediği hallerde tüm sürtünme kayıpları basınç düşüşü olarak ortaya çıkar. Malzemelerin Pürüzsüzlük Katsayıları .25 Pürüzlü borularda ise pürüzlülük oranına bağlı olarak f’nin bulunması için en uygun yol Moody diyagramını kullanmaktır. Tablo 1.azalır. Burada sürtünme katsayısı f. f=16/Re • f değeri türbülent akış için.0785/Re0. akışın Reynolds sayısına ve borunun pürüzlülüğüne bağlı bir sayıdır.

b) Biçim Sürtünmeleri : Ani daralma. Akım hızının büyüklüğünde ve yönünde ani değişiklikler olduğunda yerel türbülanslar oluşur. dirsek. Ani genişleme kesiti. Böylelikle bütün akış durumları içinistenen bir genel kural belirleyebiliriz.(1) ve (2) kesitleri arasında meydana gelen momentum değişimi P0. Deneysel çalışmalar f’nin Re sayısı ile pürüzlülüğünün (ε/D) bir fonksiyonu olduğunu göstermiştir. geçiş bölgesinde Re ve ε/D ‘te. P1ve P2basınçlarının sebep olduğu kuvvetlerin toplamına eşit olmalıdır. K için kuramsal değerler her zaman güvenilir değildir. tam türbülanslı bölgede ise yalnız ε/D’ ye bağlıdır. Bu değerler deneylerle saptanır. Bu etki akışkayıplarına ve kavuklaşma başlangıcına neden olduğundan istenmez. Bu da enerji kaybına neden olur. Geniş girdaplar veya daralmalar olmaksızın akım çizgilerinindüzgün seri çizgiler olması için ani daralmalardan ve yön değişimlerinden kaçınmak gerekir. Bu kayıplar çoğu kez hızı yavaş yavaş değiştirerek azaltılabilir. Akışkanın sınır tabakası duvardan ayrılır ve ortaya çıkan boşluklar emiş yaparak sınır tabakanın geri çekilmesine ve girdaplar oluşumuna neden olur. Böyle durumlarda kuramsal olarak yada deneysel olarak aşağıdaki bağıntının doğruluğu gösterilebilir. • Boru kesitinde ani genişlemenin neden olduğu sürtünme kaybı: Şekilde görüldüğü gibi A1 kesitli borudan akmakta olan akışkan ani olarak daha büyük kesitli (A2) borudan akmak durumunda kalırsa şekilde görüldüğü gibi 0 kesitinde ölü bir akışkan bölgesi meydana gelir. Türbülanslı bir akışta akışın laminar olduğu bölgede (laninar alt tabaka) f yalnız Re’ ye. Akış akımı daralmadan kısa bir mesafe sonra daralır ve bu minimum daralma noktası “vena daralması” olarak bilinir. ani genişleme. vana. ve her çeşit bağlantı elemanının sebep olduğu sürtünmelerdir. akım ölçen aletler. Bu bölgede bir P0 basıncı oluşur. Ani daralma ve genişlemede dar boru içindeki akış hızına göre hesaplanan kinetik enerji belli bir katsayı ile çarpılarak sürtünme kayıplarını verirler. . • Boru kesitinde ani daralmanın neden olduğu sürtünme kaybı: Akışkanın ani kesit değişimini takip edemediğini (atalet nedeniyle) ve kesit değişimingirişinde ve çıkışında geriye doğru girdapların oluştuğunu görmekteyiz. Şekil 1.

bağlantılar ve vanalar için: Yük Kaybı Ve Bernoulli Denklemi Doğrusal bir borudan akan tam gelişmiş akış için temel momentum analizi yapıldığında iki nokta arasındaki toplam basınç yükü farkının viskoz etkilerden dolayı olduğu görülür. Bu viskoz etkilerden oluşan yük kaybı Bernoulli denklemine şu şekilde eklenebilir. Ani daralma kesiti • Orifis ve klapeli vananın neden olduğu sürtünme kaybı: • Dirsekler.A =V . Sıkıştırılamayan bir akışkanın boru içerisindeki akışı için şu denklikler yazılabilir: Süreklilik denkliği. Şekil2.A Q=V1 1 2 2 (Süreklilik) Mekanik enerji denkliği. atalet kuvvetlerinin (v Akışkanlar mekaniğinde sρ) nin viskozite kuvvetlerine (μ/L) olan oranıdır ve sonuç olarak bu değer bu iki tip kuvvetin belli bir akış şartı altında . büküntüler. Reynolds sayısı. . bir akışkanın.

şekil 3: Pitot Tüpü Venturi metre Ölçülebilir bir basınç farkı. boru kesit alanında kademeli bir daralma ve tekrar genişleme yolu ile sağlanır. şekil 4.Venturi metre . Akış hattı üzerine yerleştirilen U tüpünün bir ucu akışa karşı açık olacak şekilde monte edilir. Bu sırada ani daralma ve genişleme sonucu enerji kaybı meydana gelse de. Tüp girişinde akışkan kinetik enerjisini kaybeder.birbirine olan göreceli önemini verir. Akış Ölçerler Pitot tüpü Pitot tüpü bir akışkan akımının herhangi bir noktasındaki lokal hızı ölçmek için kullanılır. Bundan ötürü. düzgün akış ve türbülanslı akış gibi değişik akış rejimlerini nitelemek için kullanılır. venturi eşitliğinin türetilmesi için bu kayıp ihmal edilir. Reynolds sayısı.

venturi eşitliğine benzer.Her bir ölçü çizgisinin hangi debiye karşılık geleceği ise hidrolik tezgahtan ölçülen debi ler rotametre cetveli arasında çizilecek bir kalibrasyon eğrisi ile bulunabilir .Orifis metre Rotametre Rotametrede debi ölçümü alet üzerindeki ölçü cetvelinden yararlanarak yapılmaktadır.Orifis metre Orifis metre. venturi metreye göre daha ucuz bir yatırımdır. şekil 5. Orifis eşitliği. . Ancak akış hattında kalıcı enerji kaybına neden olur.

2.)Deneyin Yapılış Amacı Deneyin amacı. ani genişleme. dirsekler. silindirik düz borulu bir akış sisteminde. akış ölçerler ve pürüzlü boru gibi elemanlardan kaynaklanan sürtünme kayıplarının incelenmesidir.)Deney Sisteminin Tanıtımı .1. ani daralma.2)DENEYSEL YÖNTEM 2.2. sıkıştırılamayan akışkan için vanalar.

Hat: Uzunluğu 50 inç olan 3/4″ in çaplı düz boru 3. Besleme tankının çıkış vanası açılarak pompası çalıştırılır ve sırasıyla hatların içinden su geçirilerek havasının boşalması sağlanır. 2. Hat: Uzunluğu 50 inç olan 1/2″ in çaplı düz boru 4.3. 1.Şekil 2: Deney düzeneği Deney düzeneği aşağıda tanıtılan beş hattan oluşmaktadır. 5. Hat: 3/4″ inçten ½ inçe ani genişleme + 1/2″ inçten 3/4″ inçe ani daralma + 90° keskin dirsek + 90° yumuşak dirsek + Küresel vana. .)Deney Prosedürü Besleme tankının giriş ve çıkış bağlantılarının kontrolü yapılır. Hat: Uzunluğu 55 inç olan 1/4″ in çaplı düz boru + 1/4″ inçten ½ inçe ani genişleme + 180◦ Açılı vana. Manometredeki civa seviyeleri eşitlendikten sonra sırasıyla her bir hattan üç farklı hacimsel akış hızında su geçirilir ve basınç değişimleri gözlenir. Hat: 3/4 inçten 2 ince ani genişleme + 2 inçten ¾ ince ani daralma + 45◦ açılı dirsek 2.

1008 986. . ½’’ düz boru ve ¼’’ düz boru için incelenmiştir.00062 2 333 667 1. kütlesel hız ve hacimsel hız azaldıkça sürtünme kaybı azalmıştır. Tablo 1: ¾ inç düz boru için hesaplanan sonuçlar Test m Q V hf ΔP (N/m²) Re f (eş.288 0. borularda. dirseklerde.00036 0.4) f (Eş.520 0.43246 0. Hızın azalmasıyla doğru orantılı olarak Re sayısında da bir azalma görülmektedir.00681 0.1 Borularda Sürtünme Kayıplarının Hesaplanması: Borularda oluşan sürtünme kaybı ¾’’düz boru .00043 0.00075 3 0. Sürtünme faktörü f reynold sayısına bağlı olarak. Tabloda görüldüğü gibi çizgisel hız.00669 0.2142 2097 30425 813 587 0.2994 0. vanalarda ayrıntılı olarak incelenmiştir.0 21064 434 959 Tablo1’de ¾’’ düz boru için hesaplanmış sonuçlar yer almaktadır. ani genişlemede.3-BULGULAR VE TARTIŞMALAR Üzerinde çeşitli donanımlar bulunan dairesel kesitli boru sisteminde sürtünme kayıplarını belirlemek amacıyla 5 hattan oluşan bir boru sistemi kullanılmıştır. reynold sayısı azaldıkça f değeri artış göstermiştir. Sürtünme faktörü f. Sürtünme kayıpları. ani daralmada. reynold sayısından yararlanarak sürtünme kaybı bulunmuştur.0003 1.9) No (kg/s) (m³/s) (m/s) (mH2O) 0.00840 0. Deneysel verilere bağlı sonuç elde edilmiştir.189 1850 25745 251 148 0. 3.36593 0.052 0. Deneysel ve teorik olarak iki farklı şekilde hesaplanmıştır.00052 1 667 333 1.

59 0.0785 f ( ) Re 0.4 1.368 0.9 52 58 0. 0. Tabloda görüldüğü gibi çizgisel hız.9 3. Tablo 3: ¼’’ düz boru için hesaplanan sonuçlar ΔP f f Test m Q V hf (N/m²) Re (DENEY (TEORİK No (kg/s) (m³/s) (m/s) (mH2O) SEL) ) 0.000422 0.0003 2.000295 0.00472 .0252 246. teorik ve deneysel olarak iki farklı şekilde hesaplanmıştır.71 31596.000414 2 0.68*10-5 0. reynold sayısına bağlı olarak. Sürtünme faktörü f (teorik).1008 986.00417 0.2*10-5 0.2 39 39 Tablo 2’de ½’’ düz boru için hesaplanmış sonuçlar yer almaktadır.860 63192.56 77235. Sürtünme faktörü f.43 38617.433 33 3.421 0.366 67 2.000433 0.00043 1 0.7 91277.83*10-5 0. reynold sayısı azaldıkça f değeri artış göstermiştir.000220 0.895 0.000366 0.0504 493.36593 0.4) f (Eş.9) No (kg/s) (m³/s) (m/s) (mH2O) 0.1638 1406.87 45638.68 0.300 0. kütlesel hız ve hacimsel hız azaldıkça sürtünme kaybı azalmıştır.000506 3 0. Hızın azalmasıyla doğru orantılı olarak Re sayısında da bir azalma görülmektedir.000350 1 0.0756 722.25 (Teorik olarak f değerini hesaplama) LV 2 h fp  4 f 2 gD (Deneysel olarak f hesabı) Tablo 2: ½’’ düz boru için hesaplanan sonuçlar Test m Q V hf ΔP (N/m²) Re f (eş.00444 3 0.432 3 13.5 07 32 0.00036 2 333 7 11.0003 9.47 0.1 2.2994 0.2646 2445.

Tablo 3’de ¼’’ düz boru için hesaplanmış sonuçlar yer almaktadır. Hızın azalmasıyla doğru orantılı olarak Re sayısında da bir azalma görülmektedir.3 0. ∆P=y ekseni) Grafik 1.Basın. düz borular için hesaplanan sonuçlar doğrultusunda m˙ değerine karşı ∆P grafiği çizilmiştir.½’’ ani genişleme bölgesi ve ½’’.45 m(kg/s) Grafik 1: Kütlesel Akış hızı. reynold sayısı azaldıkça f değeri artış göstermiştir.¾’’ani genişleme bölgesi kullanılarak ölçüm ve hesaplamalar yapılmıştır. Tablo 4 : ¾’’-2’’ ani genişleme bölgesi için hesaplanan sonuçlar m Q V1 V2 hf ΔP hf (Eş. Test No (N/m²) (kg/s) (m³/s) (m/s) (m/s) (mH2O) 10) . reynold sayısına bağlı olarak. Sürtünme faktörü f . Değişimi grafiği (m(kg/sn)˙= x ekseni. Sürtünme faktörü f. teorik ve deneysel olarak iki farklı şekilde hesaplanmıştır. ¼’’.4 0. 3.35 0.25 0. 3000 2500 2000 1500 Basınç Değişimi(N/m2) 1000 500 0 0. Sayısal verilere bakılarak hızın artmasına bağlı olarak sürtünme kaybı doğrusal bir şekilde artmaktadır.2 Ani Genişlemede Sürtünme Kayıplarının Hesaplanması: Ani genişlemede sürtünme kayıplarının incelenmesi için ¾’’-2’’ ani genişleme bölgesi . Grafik 1’de görüldüğü gibi düz boruların genelinde kütlesel akış hızı arttıkça ∆P değeri artış göstermektedir.

1811 0.000366 2 0.02 0.362 1.4324 33 3.148 0.000433 1 0.31 0.2994 0. m Q V1 V2 hf ΔP Test No 10) (kg/s) (m³/s) (m/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0. Ayrıca V1 ve V2 hızlarına bakıldığında. Ani genişleme bölgesinde çapın büyümesi hızı küçültmektedir. Aradaki farklılığın nedeni ise deney sisteminden kaynaklanabileceği gibi deney sırasındaki ölçüm hatalarından veya sistemin su kaybından dolayı ölçülen değerlerin hatalı olmasından da kaynaklanabilir. Sayısal verilere bakılarak hızın artmasına bağlı olarak sürtünme kaybı doğrusal bir şekilde artmaktadır. V1 giriş hızı.4 0.000366 2 0.3659 67 1.409 1.000433 1 0.087 0.0378 370.890 1. ϑ 12−ϑ 22 h fe= Ani Genişleme için Bağıntı 2g Ani genişleme bağıntısı ile elde edilen hf değeri ile deneysel olarak ölçülen hf değeri birbirine çok yakın çıkmamıştır.08 0.0874 Tablo 5’de : ½’’ – ¾’’ ani genişleme bölgesi için hesaplanmış sonuçlar yer almaktadır.052 0.520 0.0003 1.0416 Tablo 4’de ¼’’.0003 2. V2 çıkış hızından daha büyüktür. Tablo 5: ½’’ – ¾’’ ani genişleme bölgesi için hesaplanan sonuçlar hf (Eş.3659 67 2.1512 1480.52 0. Ani genişleme bölgesinde çapın büyümesi hızı küçültmektedir.288 0.1819 0. V1 giriş hızı. V2 çıkış hızından daha büyüktür. Tablo 6: ¼’’-½’’ ani genişleme bölgesi için hesaplanan sonuçlar .2994 0.3402 3460. 0. Sayısal verilere bakılarak hızın artmasına bağlı olarak sürtünme kaybı doğrusal bir şekilde artmaktadır.0504 607. Ayrıca V 1 ve V2 hızlarına bakıldığında.½’’ ani genişleme bölgesi için hesaplanmış sonuçlar yer almaktadır.90 0.062 3 0.214 0.052 0.2898 2806.29 0.4324 33 1.3 0.1764 1727.130 3 0.

2994 0.62 2.3 0.063 618.07 3.57 4000 3500 3000 2500 2000 Basınç Düşüşü 1500 1000 500 0 0. hf (Eş.000366 2 0.8 5.41 0.0378 370. 3.362 0. m Q V1 V2 hf ΔP Test No 10) (kg/s) (m³/s) (m/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0.72 2.89 0. ¾’’-2’’ ani genişleme bölgesi.35 0.25 0.½’’ ani genişleme bölgesi ve ½’’.3659 67 11.880 3 0. Değişimi grafiği Grafik 2. ¼’’.¾’’ani genişleme bölgesi için hesaplanan sonuçlar doğrultusunda m˙ değerine karşı ∆P grafiği çizilmiştir.0003 9.4 0.70 3. Tablo 7: ¾’’ – ½’’ ani daralma bölgesi için hesaplanan sonuçlar .000433 1 0. Grafik 3’de görüldüğü gibi ani genişleme bölgelerinde kütlesel akış hızı arttıkça ∆P değeri artış görülmektedir.494 2.Basın.0252 246. 3 Ani Daralmada Sürtünme Kayıplarının Hesaplanması: Ani daralmada sürtünme kayıplarının incelenmesi için : ¾’’-2’’ ani daralma bölgesi ve ¾’’ – ½’’ ani daralma bölgesi kullanılarak ölçüm ve hesaplamalar yapılmıştır.45 m(kg/sn) Grafik 2: Kütlesel Akış hızı.4324 33 13.397 0.

2687 0. V1 giriş hızı.00036 2 0.612 . K C ϑ 22 h fc= Ani Daralma İçin Sürtünme Kaybı 2g Ani Daralma İçin Sürtünme Kaybı formülü ile elde edilen hf değeri ile deneysel olarak ölçülen hf değeri birbirine çok uzak çıkmamıştır.0003 0.2994 0.441 1580.288 2.130 0.1191 0.214 1.00036 2 0.30 0.00043 1 0.4324 3 0.889 0.0378 1898 0.2994 0.3659 6 0.889 1 0.4324 3 1.687 3 0. V2 çıkış hızından daha küçüktür.40 0.052 0.324 Tablo 7’de ¾’’ – ½’’ ani daralma bölgesi için hesaplanmış sonuçlar yer almaktadır. hf (Eş.1811 1. Ani daralma bölgesinde çapın küçülmesi hızı büyütmüştür.248 0.0796 0.052 2. Aradaki farklılığın nedeni ise deney sisteminden kaynaklanabilir . Ayrıca V 1 ve V2 hızlarına bakıldığında.3659 6 1.148 1.362 126 896.30 0.14 3 0.0003 1.00043 0.0504 2713.2772 0.52 0.2898 568.288 0.25 0.35 0. m Q V1 V2 hf ΔP 11) K (den) Test No (kg/s) (m³/s) (m/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0.0252 1468 0.9 0. Tablo 8: 2’’ten 3/4 ince ani daralma bölgesi hesaplamaları hf (Eş. m Q V1 V2 hf ΔP 11) K (den) Test No (kg/s) (m³/s) (m/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0.52 3. Sayısal verilere bakılarak hızın artmasına bağlı olarak sürtünme kaybı doğrusal bir şekilde artmaktadır.

4 0. ¾’’ – ½’’ ve ¾’’--2’’ani daralma bölgesi için hesaplanan sonuçlar doğrultusunda m˙ değerine karşı Kc grafiği çizilmiştir. 3000 2500 2000 1500 Basınç Değişimi(N/m2) 1000 500 0 0.Basınç değişimi Grafiği 1 0.36 0.7 0. .28 0.Kc grafiği Grafik 5.44 0.46 m(kg/s) Grafik 5: m˙ .5 Kc 0.4 0.34 0.4 0.38 0.1 0 0.6 0.3 0.8 0.35 0.25 0.32 0.42 0.45 m(kg/s) Grafik 4: Kütlesel akış hızı. Grafik 5’de görüldüğü gibi ani daralma bölgesinde kütlesel akış hızı arttıkça Kc değeri artış göstermektedir.9 0.2 0.3 0.3 0.

447 0.4287 0.196 3 0.418 0.3208 0.0226 3.0003 1.287 0.45 0.00043 1 0.00043 1 0.693 6128 0.3.5730 Tablo 11: 450 açılı dirsek hesaplamaları hf (Eş.00036 2 0.5925 0.00036 2 0.4324 3 1.487 0.418 0.00036 2 0.0471 11.3659 6 2.0338 8.1890 2468 0.351 K bV 2 h fb= 2g .4 Dirseklerde Sürtünme Kayıplarının Hesaplanması: Tablo 9: 4 adet yumuşak 900 dirsek hesaplamaları hf (Eş.4324 3 3. m Q V hf ΔP 11) K (den) Test No (kg/s) (m³/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0.2994 0.3482 11199 0.3659 6 1.2142 2409 0.52 1.0003 2.897 0.485 Tablo 10: 4 adet keskin 900 dirsek hesaplamaları hf (Eş.1386 1468.2994 0. m Q V hf ΔP 11) K (den) Test No (kg/s) (m³/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0.4324 3 3.368 0.8932 0.2994 0.5 0.897 0.2898 2865 0.3659 6 2.2143 0.5007 3 0.368 0. m Q V hf ΔP 11) K (den) Test No (kg/s) (m³/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0.5597 3 0.3528 3398 0.00043 1 0.2394 2460 0.052 0.0003 2.6821 0.1638 1650 0.

46 m(kg/s) Grafik 7: m˙ .32 0.3 0.4 0. Fakat 45◦ açılı dirsekte dik bir artış gözlenmektedir. Grafikte doğrusal bir artış ve ya doğrusal bir azalış görülememesinin sebebi bazı verilerin hatalı olmasından kaynaklanmaktadır.Basınç değişimi Grafiği 14 12 10 8 Kc 6 4 2 0 0.4 adet 90˚ yumuşak dirsek ve 4 adet keskin 90˚ dirsek bölgesi için hesaplanan sonuçlar doğrultusunda m˙ değerine karşı Kb grafiği çizilmiştir.Kb grafiği Grafik 7’de.44 0.42 0.42 0.28 0.36 0.36 0.44 0.3 0.38 0. 45◦ açılı dirsek .46 m Grafik 5: Kütlesel akış hızı. 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 0.38 0. .32 0.28 0.34 0.34 0.Hatalı veriler sistemdeki su kayıplarından ve ölçüm yanlışlarından kaynaklanabilir. Grafik 7’de görüldüğü gibi keskin ve yumuşak dirseklerde kütlesel akış hızı arttıkça Kb değeri azalmıştır.4 0.

9 0.4324 3 3.368 0.0504 485 1.368 0.60 2.192 0. Tablo 14: ½’’ 4.42 0.378 3700.00036 2 0.3659 6 2. m Q V hf ΔP 11) Kv (den) Test No (kg/s) (m³/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0.715 0.76 3.602 Tablo 12’de ½’’ küresel vana bölgesi için hesaplanmış sonuçlar yer almaktadır.528 .0378 368 0. Ayrıca hızın artmasına bağlı olarak deneysel Kv değerlerinde bir azalma görülmektedir.897 0.0884 3 0.3. m Q V hf ΔP 11) Kv (den) Test No (kg/s) (m³/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0.5716 0.0845 0.3024 2960. hattaki küresel vana için hesaplanan sonuçlar m Q V hf ΔP hf Kv (den) Test No (kg/s) (m³/s) (m/s) (mH2O) (N/m²) (mH2O) 0.4324 3 3.577 0.0126 118 0.634 0.707 3 0.580 0.42 0.0003 2.1764 1727.42 0.5 Vanalarda Sürtünme Kayıplarının Hesaplanması: Tablo 12: ½’’ 5.00036 2 0.315 3080 3.2994 0.4324 3 3. Sayısal verilere bakılarak hızın artmasına bağlı olarak sürtünme kaybı doğrusal bir şekilde artmaktadır.00043 1 0.855 0.2994 0.0003 2.3659 6 2.00043 1 0. Ayrıca hızın artmasına bağlı olarak deneysel Kv değerlerinde fazla bir değişim görülmemektedir.00043 1 0.02 1. hattaki küresel vana için hesaplanan sonuçlar hf (Eş.567 0. Sayısal verilere bakılarak hızın artmasına bağlı olarak sürtünme kaybı doğrusal bir şekilde artmaktadır.044 Tablo 13’de ½’’ 180˚ açılı vana bölgesi için hesaplanmış sonuçlar yer almaktadır. 2 K h fv= V V 2g Tablo 13: ½’’ 180o açılı vana hesaplanan sonuçlar hf (Eş.

34 0.36 0.4 0.7 0.6 0. Küresel ve açılı vanalar arasında farklar mevcuttur ve yarıçap değerleri etkileyen başka bir etkendir.3 0.3 0.0003 2.4 0.2016 1964 2.897 0.00036 2 0.46 m(kg/s) Grafik 8: m˙ .3659 6 2.1 0 0.42 0.368 0.25 0.Kc grafiği Grafik 8’de görüldüğü gibi vanalarda kütlesel akış hızı Kv deneysel değerleri grafikte görüldüğü gibidir.45 m(kg/s) .44 0.3 0.8 0.1763 0.2 0.7148 0. 0.38 0.2994 0.32 0.0504 507 1.28 0. 4000 3500 3000 2500 2000 Basınç Değişimi 1500 1000 500 0 0.728 0.5 0.4 0.35 0.4713 3 0.

Daha küçük oranlarda bir artma söz konusudur. * Grafiklerden de anlaşılacağı gibi Kütlesel akış hızı. Deneysel ve teorik olmak üzere hesaplamalar iki yolla yapılmıştır.. Basınç Düşmesi ile Sürtünme kaybı katsayısı doğru orantılı olarak değiştiği söylenebilir.Kütlesel Akış Hızı. 4.Basınç Değişimi Grafikleri ile. Ayrıca deney boyunca sıcaklığın sabit olduğu kabulü yapılmıştır ve bu kabul sonucunda da deneysel hata oluşur. çapına ve bağlantı ekipmanlarının yapısına göre değişmektedir.Basınç değişimi Grafiği Grafik 9’da görüldüğü gibi küresel vanalarda kütlesel akış hızı arttıkça ∆P değerleri de artmaktadır. ani genişlemelerden-daralmalardan.Kc Grafikleri görünüm olarak birbirine oldukça benzerdir.Sistemde deneysel hataların olması mümkündür. manometredeki civa seviyesinin dijital ölçüm ile belirlenmesi ile hatalar minimize edilebilir.Deneyde kullanılan düzeneğin eski olması. Açılı vanada ise artış küresel vanalar kadar belirgin değildir.sistemdeki kirlilikler ve manometredeki civa seviyesinin belirlenmesinde yapılan okuma hataları deneysel hatalar olarak gösterilebilir. Sürtünme kayıplarının büyüklükleri boru uzunluğuna.deneyde daha yeni bir düzenek kullanılması. Deney sırasında sıcaklık ortam sıcaklığına bağlı olarak ( çalıştığımız ortamın sıcaklığı .Sistemdeki hatların birbirinden farklı olmasının sebebi farklı şekil ve boyutlara sahip borulardaki sürtünme kayıplarının bulunması ve bu şekillerin verdiği etkinin incelenmesidir. yükseklik farklarından sürtünme kayıpları meydana gelmektedir. bağlantı ekipmanlarından.SONUÇ Sıkıştırılamayan bir akışkanın taşınmasında kullanılan boru sistemlerinde düz borulardan.Grafik 9: Kütlesel akış hızı.Burdan.

Bunların değişmesi ile akışın türü belirlenirken sapmalar olabilir.sabit değil) değişmiş olabilir. v: vana) K sürtünme kaybı katsayısı (c: ani daralma.Çünkü sıcaklık değişimi ile suyun yoğunluk. e: ani genişleme. v: vana) .Sıcaklığı sabit kabul etmemiz için ya sistemin yada çalışma ortamının izole edilmiş .sıcaklığı sabitlenmiş olması gereklidir. b: bağlantı elemanları.Ancak sıcaklığın her akış türü için belirlenmesi ile hesaplamalarda daha doğru sonuçlara ulaşılabilir. b: bağlantı elemanları. 5) SİMGELER VE KISALTMALAR A alan C akışölçer katsayısı D çap f sürtünme faktörü g yerçekimi ivmesi hf sürtünme kaybı (p: boru. c: ani daralma. viskozite gibi özellikleri de değişecektir.

tr/deneyf%C3%B6y%C3%BC/basinckayiplarideneyi.GEANKOPLİS. KAYNAKLAR 1.edu. Z. Baskı güven kitap evi 2.pdf .UYSAL.L boru uzunluğu m’ kütlesel akış hızı P basınç Re Reynolds katsayısı V akışkanın hızı Z yükseklik Ε pürüzlülük katsayısı µ viskozite ρ yoğunluk 6. .’’Akışkanlar Mekaniği’’. Ankara(2003) 2. B.J ‘’ Taşınma süreçleri ve Ayırma Süreçleri ilkesi’’ 4. C.http://akmyo.kocaeli. Alp yayınları.

7. hat için deney verileri . hat için deney verileri 1.1 DENEY VERİLERİ Tablo 15: 1.HAT ΔP (mmHg) Q=26L/dk Q=22L/dk Q=18L/dk ¾ inç 2 inçe ani genişleme 32 8 4 2 inçten ¾ inçe ani daralma 22 18 10 45 º açılı dirsek 49 41 21 Tablo 16: 2.

2. Hat için deney verileri 5.HAT ΔP (mmHg) Q=26L/dk Q=22L/dk Q=18L/dk ½ inç düz boru 6 5 4 Tablo 18: 4.HAT ΔP (mmHg) Q=26L/dk Q=22L/dk Q=18L/dk ¾ inç düz boru 42 38 28 Tablo 17: 3. hat için deney verileri 4. hat için deney verileri 3.HAT ΔP (mmHg) Q=26L/dk Q=22L/dk Q=18L/dk ¼ ‘’ düz boru 21 20 9 ¼ ‘’ den ½ ‘’ e ani genişleme 9 8 7 ½ “ küresel vana 26 18 13 ½ “ 180 º açılı vana 6 5 3 Tablo 19 : 5.HAT ΔP (mmHg) Q=26L/dk Q=22L/dk Q=18L/dk .

35*10-3m L=55in*0.001)=0. µ=0.431 kg/sn hf=(12. ½ inçten ¾ inçe ani genişleme 19 9 6 ¾ inçten ½ inç’ e ani daralma 35 24 16 4 adet yumşak 90 º dirsek 20 16 14 4 adet keskin 90 º dirsek 32 24 18 ½ inç küresel vana 36 27 23 7.81N/kg)=2445.12 deneysel f hesabı: hf=hfp=4fLV²/2gD=0.0254=6.1) Borularda sürtünme kayıplarının hesaplanması: ¼ inç çaplı düz boru için örnek hesaplama: Boruya ait özellikler: D=1/4in*0.95x10ˉ³ kg/m.2646m)x(998kg/m³)x(9.81x0.0254=1. HESAPLAMALAR 7.40m A=(Π*D²)/4 = 3.6)hHg=12.2646m=4f(1.6x(21*0.s g=9.16*10-5 m² Akışkana ait özellikler: ρH2O=998kg/m³ µH2O=0.1p=1g/cm.35x10-3)x(13.95 cp .7 N/m² Re=DVρ/µ=[(6.2.95x10-3)=91257.00635=f=3.s .40)(13.145x10-5 . 1p=100cp .68 m /sn ṁ= ρVA=0.2646m ΔP=hf(ρH2O)g=(0.2.68²)/2x9.68 m/s)x(998kg/m³)]/(0.81 m/s² Q=26L/dk =5x10ˉ4 m³/s V=Q/A=13.

2.25)=0.33x10-4/(0.81=1110.1134 mH2O ΔP=hf*ρH2O*g=0.33x10-4/(0.0000316)=13.000127 m2 Q=A2V2 V1=4.2.0127)=3.33x10-4(m3/sn)*998 kg/m3 =0.0000316 m2 Q=A1V1 V1=4.001=0.432 kg/s V2 = Q/A2=1.6x9x0.0785/(91257.33x10-4 m3/s ¼’’ iç çaplı borunun alanı A1=0.41m/s hfe=(V1-V2)2/2g=5.0785/Re0.25)=4.517x10-3 7.33x10-4 m3/s 4(26L/dk) ¾ ‘’ iç çaplı borunun alanı A2=0.teorik f hesabı: f=(0.52 m/s .120.1134*998*9.00165 m2 m=ρ*Q=4.70 m/s ½’’ iç çaplı borunun alanı A2 =0.2N/m² Q=26L/dk=4.397 mH2O 7.3) Ani daralmada sürtünme kayıplarının hesaplanması: 2 ‘’ iç çaplı borudan 3/4 ‘’ iç çaplı boruya ani genişleme için örnek hesaplama: Q=4.2) Ani genişlemede sürtünme kayıplarının hesaplanması: ¼’’→ ½’’ ani genişleme bölgesi için örnek hesaplama: hf=12.000285 m² 2’’ iç çaplı borunun alanı A1=0.

889 .455) hf=0.2772=Kc*(1.6*hHg hf=12.52)2/2*9.2772*998*9.001=0.81 Kc== 0.V1=Q/A1= 0.81=2713.55(1-A1/A2) V2 2 / 2g (Kc=0.263m/s hf=12.9 N/m² hf= 0.6*22*0.0974 m Deneysel hf denklemde yerine konuldu ve deneysel Kc hesaplandı: 0.2772 mH2O Δp =hf*ρ*g=0.