You are on page 1of 6

1

INKWIZYCJA HISZPAŃSKA
Podaje za „Historya powszechna” przez F.J. Holzwartha, przekład polski, tom V,
Wieki Średnie, część trzecia, wieki XIV i XV i czasy przejścia od Wieków Średnich do
dziejów nowożytnych, Warszawa , z drukarni Franciszka Czerwińskiego, ulica Zielna Nr 9
róg Siennej, 1883 rok.

Inkwizycja hiszpańska była instytucja państwową, odmienną od inkwizycji
kościelnej. Ta ostatnia sięga początków Kościoła chrześcijańskiego. Pismo Święte poczytuje
herezję za jeden z największych występków, a Ojcowie Kościoła nazywali heretyków
trucicielami dusz, gwałcicielami Kościoła. Sad w sprawach herezji, nadużywania
sakramentów, praktyk zabobonnych itd. sprawowali przełożeni kościelni obowiązani czuwać
nad czystością powierzonego sobie składu nauki, błądzących pouczać, a uporczywych w
błędzie karać i wyłączać z jedności wiernych. Cesarze rzymscy zostając chrześcijanami i
wychodząc z zasady, że herezja jest także zbrodnią przeciwko społeczeństwu ludzkiemu i że
jest cięższym od innych przewinień wyznaczali na heretyków surowe kary, wyjęcie z pod
prawa, wygnanie, konfiskatę majątku, karę śmierci. Tą ostatnią po raz pierwszy wymierzył
cesarz Maksym w 385 roku na Pryscyllianie i kilku jego stronnikach, którzy dopuścili się
ciężkich przewinień moralnych (Pryscyllian, żyjący w IV wieku, szerzył w Hiszpanii
potworną herezję manichejską). Podejrzanych o herezję uważano za podległych infamii.,
dopóki by się przed Kościołem z tego podejrzenia nie oczyścili. Prawa te przeciwko
heretykom przeszły do innych ludów, które przyjęły kodeks rzymski. Nie domagali się
wprawdzie Ojcowie Kościoła przelewu krwi heretyków i nigdy Kościół nie nauczał, że kara
śmierci na odstępujących od nauki kościelnej jest konieczną i zawsze nieodzowną, bronił
tylko zasady, że jest przypuszczalną i że nie jest przeciwną sprawiedliwości i duchowi
chrystianizmu. Sąd kościelny brał pod uwagę różnice okoliczności i osób, większe lub
mniejsze niebezpieczeństwo zarazy, a władza państwowa baczyła jeszcze na to o ile herezja
przedstawiała niebezpieczeństwo dla porządku społecznego. Przytem surowość kar
wymierzanych na heretyków objaśnia się surowością prawodawstwa karnego dawniejszych
czasów. Gdy w trzynastym wieku heretycy różnych nazw gwałtowną napaść na Kościół
wymierzali, na synodzie tuluzańskim 1229 roku zobowiązano biskupów, aby każdy z nich
wyznaczył po jednym księdzu i dwóch lub trzech laików do wyszukiwania heretyków i do
donoszenia o nich do władzy kościelnej. Ponieważ zaś sądy biskupie nie mogły podołać
zadaniu, a inkwizytorowie diecezjalnie dawali się przekupywać heretykom, przeto papież
Grzegorz IX w 1232 roku poruczył dominikanom dochodzenie i sądzenie krzewicieli i
stronników herezji; dominikanom częstokroć dodawano do pomocy franciszkanów.
Szczegółowe przepisy określały procedurę sądową i zapobiegały nadużyciom ze strony
sądzących. Na inkwizytorów powoływano ludzi o znanej prawości a wszelkie przewinienia
w urzędzie surowo karano. Sąd inkwizycyjny oznaczał stopień winy i kary, a ciężej winnych
i opornych wydawał ramieniowy świeckiemu. Wiek XIII przedstawia najliczniejsze i
najostrzejsze przepisy przeciwko heretykom, czemu dziwić się nie można, bo groziło
wówczas Kościołowi wielkie niebezpieczeństwo ze strony herezji. „Owe sekty gnostyckie
katarów i albigensów, powiada Döllinger (Kirche und Kirchen,51), które wywołały w
wiekach średnich surowe przeciwko heretykom prawa i krwawymi bojami musiały być
zwalczane, były socjalistami i komunistami owego czasu. Napastowały one małżeństwo,

1

własność. 1881r) – Dziwny stan rzeczy wytworzył się na półwyspie iberyjskim po wędrówkach narodów. ponieważ nie byli tylko materialnymi pośrednikami miedzy Arabami i Hiszpanami. Kiedy Wizygoci wtargnęli do kraju we wsiach i górach znaleźli pierwotnych mieszkańców. iberyjska bowiem ludność i romańska zajmowała się uprawą roli. Tylko dobra kościelne były w części bezpieczne od ich chciwości. aby tym swobodniej opanować życie społeczne. które nadawały krajowi cechę rzymską. Gotowie zaś znali tylko rzemiosło wojenne. Przewidując. a w nadmorskich i nadrzecznych miastach liczne kolonie łacińskie. Ponieważ coraz bardziej kraj uciskali. co oczywiście musiałoby doprowadzić z czasem ludność hiszpańską do zupełnego zżydowienia. że wówczas oddali usługi cywilizacji i nauce. a nawet klasztorom i kościołom. Zbyt drogo wszakże zapłaciła Hiszpania z owe usługi. od dawna osiadłych w Hiszpanii. w miastach tworzyli oni większość zamożnych mieszkańców. Sysenanda broniły chrześcijan od gwałtów i oszukaństwa Żydów. Prawa wydawane przez królów wizygockich Rekkereda. (np. Tu więc znajdowało się doskonałe pole dla Żydów. Żydzi już za panowania króla Egiza wzywali do Hiszpanii Arabów z Afryki Północnej. Syzebuta. zostawiając Hiszpanom i mahometanom rzemiosło wojenne. które w końcu uzyskało opiekuńcze oprawa dla oddanych samowoli żydowskiej niewolników chrześcijańskich. przysięga Żyda wystarczała jako dowód 2 . Pozornie ochrzczeni Żydzi byli plaga Hiszpanii. Własność ziemska przechodziła w ręce Żydów przez lichwę i kupno od zadłużonej szlachty. panom świeckim i duchownym. ale także wymieniali płody ducha miedzy Wschodem i Zachodem. ale Żydzi skupili w swych rękach duchowe i materialne środki. król Syzebut (612 – 621) nakazał im albo się ochrzcić albo kraj opuścić. jeżeli znaleziono u Żyda rzeczy skradzione. zjednywali sobie łaskawców i obrońców i zyskali ważne przywileje jeszcze bardziej umacniające ich potęgę. gotycko – germański pierwiastek. że z czasem mogli maskę chrześcijaństwa zrzucić. Przy tym podarunkami. w duszy wszakże zostali najgorliwszymi wyznawcami Talmudu. w Hiszpanii wywiązały się stąd starcia miedzy Żydami a duchowieństwem chrześcijańskim. Pośród cierpień wielkich i walk krwawych ze złączenia tych żywiołów odmiennych tworzyła się narodowość hiszpańska. dokonali bowiem przekłady pewnych części dzieł Arystotelesa i najważniejszych filozofów mahometańskich. następstwem ich zwycięstwa byłby zupełny przewrót społeczny i upadek”. Hermann – Die historischeWeltstellung der Juden. W ich rękach znajdował się cały handel półwyspu. 2 rodzinę. Rzeczywiście pod panowaniem muzułmańskim wzięli zaraz górę i przyznać trzeba. nie był on obowiązany wymieniać osoby od której je otrzymał. do Hiszpanii i innych krajów. do wywierania swego wpływu i dobijania się o panowanie. że królowie wizygoccy skuteczniej bronić będą w niedalekiej przyszłości lud swój chrześcijański od przewagi semickiej.F. Nadciągnął zupełnie różny. Gdyby zwyciężyły. przy brewiarzu odmawiali modlitwy żydowskie. składanymi królom. przez Żydów były obsadzane wszystkie urzędy do spraw podatkowych i w ogóle pieniężnych. Cała prawie Aragonia dostała się w ich ręce. Wiadomo zresztą. którzy przy prawie kanonicznym studiowali Talmud. protestował na synodach i zganił postępowania króla. Z południowej Francji trybunały inkwizycyjne przeszły do Francji środkowej i północnej. aby obchodzić krępujące ich przepisy. Nie tylko bowiem okazało się wiele umyślnych i nieumyślnych fałszów przy tym pośrednictwie. że w Wiekach Średnich to oni właśnie zajmowali się tą niecną sprzedażą. Żydzi wyciągali przy tym znaczne zyski z handlu niewolnikami. Żydzi wtedy tysiącami przyjmowali chrzest pozorny. bo nawet na stolicach biskupich zasiadali skryci Żydzi. Państwowa inkwizycja hiszpańska powstała z walki szczepu gotyckiego z krwią i dążeniami semickimi (C. ale i to niezupełnie. a judaizowanie kraju tak skutecznie prowadzili. Ci wszakże mieli dość wpływów i potęgi. Kościół wcale nie pochwalał tego chrztu państwowego i przymusowego\.

Na wszystkich prawie sejmach w wiekach XIII i XIV podnoszono ciężkie skargi przeciw uciskowi pieniężnemu i nadużyciom jakich się dopuszczali Żydzi stojący u władzy. Wydawano prawa usuwające Żydów od wszelkiego udziału w skarbowości i pobieraniu podatków. Naturalna tez było rzeczą. aby wywrzeć krwawą zemstę nad winnymi i niewinnymi. że oba te stany jak najmocniej znienawidziły później inkwizycję. nazywa inkwizycje hiszpańską sądem królewskim. nazwę tez tłumaczą od „nieczysta” tj. Sykstus IV zatwierdził ową inkwizycje. Nawet lud porosty zaczął przybierać żydowskie obyczaje. Nazywano ich maranami (tj. Aby więc wszystko nie uległo zgniliźnie. aby nominacja inkwizytorów należała do króla. Królowie starali się uspakajać lud. Gdy to nie pomagało. przeciwnie wobec ogromnych prerogatyw. Lud zaczął nienawidzić Żydów jako tyranów i pijawki. Szlachcica i Żyda nie wolno było aresztować za długi. W sądzie zeznania chrześcijanina przeciwko Żydowi nie miało wagi. Ci nie tylko popierali materialną potęgę Żydów. ale i w przekonaniach i praktykach religijnych pozostali Żydami. zwyczaje i sposób myślenia patrząc na najwyższych urzędników Żydów. przedstawiony papieżowi Sykstusowi IV do zatwierdzenia. Głownie pomagały im tu pieniądze. częściej jednak uciekali się do gwałtownego środka ogłaszając. świnia). a ostatecznie umacniającym przewagę korony. któremu żaden pan świecki czy duchowny oprzeć się nie mógł. konfiskowali złupione ich bogactwa. jeżeli chrześcijanin nie przedstawił świadka Żyda. Opanowawszy wielkie mistrzostwa trzech zakonów rycerskich i nominowania na dostojeństwa kościelne korona zagarnęła w swoje ręce sąd inkwizycyjny. fałszujących pieniądze i dzierżawców fiskalnych wysysających lud. którzy tak wyzyskiwali swoje stanowisko. że trzecia lub czwarta część długów jest umorzona. rzadko wszakże zmuszano ich do przyjmowania chrztu. 3 sądowy w procesach Żydów z chrześcijanami. Monarchia uzyskała w inkwizycji potężne narzędzie. do podania szlachty i duchowieństwa pod arbitralna władzę królewską. nieczyści. i że stąd członkowie sądów inkwizycyjnych pociągani byli do odpowiedzialności przed trybunały inkwizycyjne.) Nie było tu więc mowy o prześladowaniu religijnym Żydów. Papieże też widząc. protestant. nie znajdując wśród swoich książąt prawnej opieki. Nie brakowało już nawet upośledzenia nauk i ceremonii chrześcijańskich w słowie. mianowicie domagano się w nim. opatrzonym bronią duchowną. ale z większym skutkiem niż Żydzi jawni mogli pracować nad usuwaniem chrześcijaństwa. a nawet kościelnych. korzystał z każdego powodu lub pozoru. czyli jak inni tę nazwę objaśniają od „maratha” – Pan przyszedł – przychodzi. wznawiano dawne ustawy gotyckie przeciwko Żydom. że 3 . chrześcijanie raczej mieli powód do skargi zażaleń. w „ Fürsten und Völken Südeuropas . Skutkiem tego liczni wychrzci pozajmowali najwyższe stanowiska na urzędach państwowych. przekształciwszy ją odpowiednio do ówczesnych potrzeb państwowych. postanowiono znów chrzest Żydów.. z jakich korzystali potomkowie Izraela. ale wkrótce żalił się. bogaci Żydzi zniewalali chrześcijan ze swego otoczenia do zachowania talmudycznych obrzędów i przepisów. piśmie i praktyce. że podstępem wyłudzono na nim bullę zatwierdzającą i że w innym świetle przedstawiono mu dekret królewski. W Hiszpanii chodziło już w rzeczywistości o zatracenie lub ocalenia religii chrześcijańskiej i narodowości hiszpańskiej. Nowo ochrzczeni nie tylko w obyczajach i sposobie życia. składali z urzędu swoich podskarbich. trzeba było usunąć truciznę z organizmu społecznego i dlatego Ferdynand i Izabella postanowili wznowić w Kastylii wyszłą tam z użycia inkwizycję. tylko przyrzekano ochrzczonym większe korzyści. że mieszczanie i chłopi ubożeli i stawali się ich poddanymi (serfo). widząc ich siłę i będąc zmuszonym im ulegać. Projekt. nosił już na sobie ów charakter polityczny. (historyk Renke. a spożytkowawszy go do obrony narodowości przeciwko rozkładającym pierwiastkom żydowskim i mahometańskim użyła następnie inkwizycji do swoich celów tj.

mianowany w 1483 r (z innych źródeł – maran) zorganizował cztery trybunału inkwizycyjne w Sewilli. Pierwszy Wielki Inkwizytor. ale nie w złocie i srebrze. W dniu . Neapolu. zapadło postanowienie o wypędzeniu Żydów. opuścić Hiszpanię w przeciągu 4 miesięcy. usiłowali ograniczyć i łagodzić jej działanie). Kordobie. Skutkiem tego wybuchło w Granadzie powstanie w 1499 roku. pierwszy biskup tamtejszy Hernando de Talavera nauczaniem i anielską dobrocią swoją wielu Maurów zdołał nawrócić. wydał w 1499 roku. po których poznać można było ukrytych judaistów. rozjątrzony tłum z trudnością dał się skłonić 4 . Trzydzieści tysięcy rodzin żydowskich przedłożyło wygnanie nad wyrzeczenie się religii przodków i wyemigrowało do Anglii. Żydzi stali się wielkiej wagi fermentem w procesie tworzenia się narodowości hiszpańskiej. Żydzi wbrew wszystkim nakazom prawnym nie przestają kusić się na przeciąganie chrześcijan na wiarę swoją. Tomasz Torquemada. 4 inkwizycja posługuje więcej celom politycznym niż utrzymaniu czystości wiary kościelnej. do gróźb lub do obietnic korzyści doczesnych. prezesem owej rady był Wielki Inkwizytor. Ten gorąco zabrał się do pracy. popierając sprawy nawracania. Afryki. Po zdobyciu Granady pozostawiono zwyciężonym Maurom ich prawa i swobodę religijną. to zdemoralizowane i demoralizujące żydostwo pisze Hemann w „Die historische Weltstellung der Juden” postanowiono wypędzić z Hiszpanii Żydów. przeor klasztoru dominikańskiego w Segowii. jak powiedziano w edykcie. dawna ich zdrada. Głębsze jednak wejrzenie w dzieje stwierdza i na losie ludu żydowskiego te prawdę. rozwinął się właściwy charakter narodowy Hiszpanów. Francji. rozniecali nienawiść do religii chrześcijańskiej. Wydaleniem Żydów zakończyło się przesilenie trwające przez długie wieki. Król Ferdynand dodał Wielkiemu Inkwizytorowi rade inkwizycyjna złożoną z teologów i prawników. Powołano w 1494 roku Ximenesa do Granady aby wziął udział w nawracaniu muzułmanów. ogłosił punkta. że nawrócone z islamu dziewice mają otrzymywać posag z majątków państwowych. Niemożebnym zaś było usunięcie niebezpieczeństwa. dopóki przechrzty zyskiwali przyrost z prawdziwych Żydów. Pierwszy trybunał inkwizycyjny ustanowiony (1481) w Sewilli. że mahometanom nie wolno wydziedziczać synów przechodzących na chrystianizm. którzy by nie zostali chrześcijanami. Z drugiej zaś strony w nawracaniu przekraczano nieraz granice umiarkowania i roztropności chrześcijańskiej. zagorzali usiłowali przeszkadzać nawróceniom. majątek swój mogli oni zabrać z sobą w towarach lub wekslach. W postępowaniu rządu hiszpańskiego z Żydami widziano do tej pory gwałtowny fanatyzm religijny i przedstawiano Żydów jako prawdziwych męczenników za wiarę. Rząd. Za radą Torquemady Ferdynand i Izabella wydali 30 marca 1492 roku edykt nakazujący wszystkim Żydom. gdyż. By wszystko nie uległo zgniliźnie musiano uciec się do środków gwałtownych. Był to straszliwy środek przeciwko groźnemu niebezpieczeństwu. łagodnymi środkami usiłowano zyskiwać wyznawców islamu dla wiary chrześcijańskiej i w tym celu zostało założone w Granadzie biskupstwo. Naród hiszpański zamknął się w sobie jako jedność. Hiszpania zajęła jedno z pierwszych stanowisk w Europie. w którym ostatnie państwo Maurów na półwyspie iberyjskim padło w gruzach. ale też nigdzie zamiary przez nich knowane nie doszły jak tam do tak tragicznego końca. Jean i w Villa-Real (później przeniesiony do Toledo) i napisał dla nich obszerne statuty. przy swojej znajomości języków i literatur wschodnich.( aby ukrócić marannów . a nawet uciekano się do środków wręcz niechrześcijańskich. Lecz obudził się fanatyzm tłumów. Tak odemściła się na Żydach. co wycierpieli od nich chrześcijanie). którzy niegdyś sprowadzili na kraj mahometan. przy bystrości umysłowej pozyskał wielu znakomitszych Maurów i wkrótce przyjęło chrzest blisko 4ooo Maurów. że przez litość dla cierpień Żydów nie należy zapominać tego. że wszelki występek pociąga za sobą karę na ziemi.

że oskarżenie innych zalecane było tu z ambony wiernym jako powinność. wyznającymi dawną swą religię. Do tego kroku miał skłonić monarchów hiszpańskich Deza. nakazujący Maurom. Lecz w lutym 1502 wyszła pragmatica czyli dekret królewski. mógł był wierny jej obraz podać. że cała procedura sądowa była niegodziwa. po upadku Godoy`a wysługiwał się Francuzom wykonywał prawo o kasacji klasztorów. sekretarz inkwizycji od 1789 roku. o auto-da-fe odbytym 12 lutego 1486 roku. Król Ferdynand musiał sam wyruszać w pole i zdobywać warownię Lanjaron. Pospolicie. dusza przedajna. w końcu oskarżony został o przywłaszczenie sobie jedenastu milionów realów. reszta wyemigrowała do Afryki. z jednaj strony niebezpieczeństw. tymczasem ani jeden z tych winowajców nie 5 . przez racjonalistów i protestantów. Powstanie. na którym 750 winowajców było ukaranych. że uwięzionych poddawano straszliwym torturom. Surowość inkwizycji była następstwem nadzwyczajnych okoliczności. że oskarżeni znikali w sposób tajemniczy. jak głoszą pewni historycy. człowiek niegodziwy. Okrzyczane „auto da fe” – actus fidei – akt wiary z którym. Wypadki zaszłe w Granadzie wywołały takie rozjątrzenie w dzikich okolicach Alpuxarras. Hiszpanie ponosili początkowo wielkie straty. który pochłonął niezliczone ofiary za to tylko. 50 tysięcy Maurów przyjęło chrzest. drugi Wielki Inkwizytor. Nawet prawdomówny w innych rzeczach Prescott. że heretyka stawiano na placu egzekucji. że ich wojowniczy mieszkańcy podnieśli sztandar rokoszu. Nikogo nie wolno było aresztować inaczej jak po okazaniu niewątpliwych dowodów winy i za zgodą wszystkich członków trybunału inkwizycyjnego. częścią na pojednywaniu pokutujących z Kościołem. Materiału do powyższych i mnóstwa innych zarzutów przeciwko inkwizycji dostarczyło dzieło Llorente „Histoire critique de l` inquisition d`Espagne” wydawane w latach 1817 – 1818 tomów 4. historiograf Ferdynanda i Izabelli. W czasach. powiada. że postępowano z więźniami ohydnie . pomagał on mu do wydarcia Baskom ich swobód narodowych. albo przyjmie chrześcijaństwo. Llorente. W dawnym królestwie Granady pozostali tylko Moryskowie czyli nawróceni Maurowie. nikogo nie dziwiło ani raziło. Walki trwały przez w latach 1500 – 1502. wycieńczeni rozpaczliwą walką. stłumione w jednej okolicy. napisał w Paryżu wyżej wymieniona historie inkwizycji. jakie zagrażały społeczeństwu chrześcijańskiemu od wrogich mu żywiołów. Skazany na wygnanie jako zdrajca. dla wykazania okrucieństwa inkwizycji w Toledo. kiedy to katolicy jak heretycy palili swych przeciwników. Rząd hiszpański pozostawił teraz rokoszanom jedno z dwojga do wyboru – albo poniesie kary za udział w powstaniu. inni wynieśli się do Berberii. polegały częścią na uroczystym ogłoszeniu niewinności fałszywie obwinianych. W końcu poddali się Maurowie. zamieszkałym w Kastylii ii w Leonie albo się nawrócić albo opuścić Hiszpanię. na przykład. inkwizycja przedstawiana jest jako istny Moloch. gdy posługiwano się mieczem i ogniem do rozstrzygnięcia kwestii religijnych. którym zabroniono wszelkich stosunków z Maurami w pozostałej Hiszpanii. Llorente opowiada. kiedy za każda zbrodnię lub większy występek karano śmiercią. Procedura sądowa inkwizycji zawierała mnóstwo przepisów zapobiegających gwałtom i niesprawiedliwości. 5 do złożenia oręża. opanowali wąwozy i warownie okoliczne i rozpoczęli otwartą wojne z chrześcijanami. Kary też na heretyków wymierzał nie Kościół ale władze świeckie. pełną umyślnych i nieumyślnych błędów i fałszów. urodzony w 1756 roku. że nie chciały one hołdować krańcowym dążeniom katolickim. wybuchało w innej. z drugiej zaś strony wypływała z usposobienia umysłów i surowości praw dawnych. że uciekano się do chytrych podstępów aby bezpowrotnie usidlić ofiary itd. miało się zawsze łączyć palenie heretyków. narzędzie ministra hiszpańskiego Godoy`a. Trzecim Wielkim Inkwizytorem był Ximenes. większa ich część przeszła na chrześcijaństwo. lecz był to zły ksiądz. że przez długi czas trzymani byli w wiezieniu w niewiadomości tego co im się zarzucano.

kontrabandziści. Jawna. bo jest to rzeczą nie nauczycielstwa kościelnego a urzędu sędziowskiego i w ogóle pojęć kryminalistycznych danego wieku w ogóle pojęć kryminalistycznych danej epoki. W wydawaniu sądu o inkwizycji należy odróżnić” zasadę od jej stosowania”. co do tego drugiego punktu nie można zaprzeczać ciężkich i smutnych nadużyć jakkolwiek zwykle przesadzanych i pomnażanych. należeli. jaka uważa za istotny warunek zbawiania swoich członków i swego bezpieczeństwa. przestępcy wszelkiego rodzaju jak wielożeńcy. że herezja jest jednym z najcięższych przewinień. 6 utracił życia. W każdym społeczeństwie dobro i bezpieczeństwo całości jest prawem najwyższym. wypływa to samo z natury samej wiary chrześcijańskiej i jest tez przekonaniem wszystkich wieków chrześcijańskich. a przecież pisarz ten nie wybierał najłagodniejszych skoro zamiarem jego było w jak najniekorzystniejszym świetle przedstawić inkwizycję. formalna herezja jest zawsze karygodną w oczach Kościoła. uwodziciele. czarownice i czarodzieje. mogły być błędy. o jakich mówi Llorente. lecz co się tyczy zasady. księża i zakonnicy żeniący się itd. Kościół więc musiał także troskliwie czuwać nad czystością wiary i obyczajów. oprócz uporczywych heretyków. wszetecznicy. bardzo mało kończyło się śmiercią. 6 . Ze wszystkich procesów inkwizycji hiszpańskiej. którzy skutkiem procesów inkwizycyjnych śmierć ponieśli. Do tych zaś. a kara polegała tylko na pokucie kościelnej. w kwestii wszakże jaka karę wymierzać należy w pojedynczych wypadkach. Tak samo działo się pospolicie w innych wypadkach.