You are on page 1of 48

ΑΛ/Μ5

05 - 06

ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΟΡΟΣΗΜΟ

Τεύχος 5ο:

• Eπανάληψη στη θεωρία
• Οι κυριότερες αποδείξεις

ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία - Οι κυριότερες αποδείξεις 335

Επανάληψη στη θεωρία

Eυθύγραμμες κινήσεις: Τύποι - Βασικές έννοιες

Τι γνωρίζουμε για: χρονική στιγμή - χρονική διάρκεια - θέση - μετα-
τόπιση - διάστημα.

Η χρονική στιγμή t προσδιορίζει το πότε συμβαίνει ένα γεγονός, ενώ η χρονική
διάρκεια Δt = t 2 - t 1 που είναι η διαφορά δύο χρονικών στιγμών, καθορίζει το πόσο
διαρκεί ένα φαινόμενο.
Κάθε ευθύγραμμη κίνηση την εφοδιάζουμε με έναν προσανατολισμένο άξονα, η
διεύθυνση του οποίου συμπίπτει με την ευθεία της κίνησης. Έτσι διάνυσμα θέσης

x είναι το διάνυσμα που έχει αρχή την αρχή του άξονα και τέλος το σημείο του
άξονα στο οποίο βρίσκεται το κινητό. Η αλγεβρική τιμή του διανύσματος προσδιο-
ρίζει τη θέση του κινητού μια δεδομένη χρονική στιγμή. Η μετατόπιση είναι η
  
μεταβολή του διανύσματος της θέσης Δx  x 2  x1 . Είναι ένα διάνυσμα με αρχή
την αρχική θέση του κινητού και τέλος την τελική.
Το διάστημα είναι το μήκος της συνολικής διαδρομής που διήνυσε το κινητό και
είναι μονόμετρο μέγεθος με θετική πάντα τιμή.

Ποιoς είναι ο ορισμός της μέσης (διανυσματικής) ταχύτητας και μέσης α-
ριθμητικής ταχύτητας;

336 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία - Οι κυριότερες αποδείξεις

Η μέση (διανυσματική) ταχύτητα εκφράζεται με το πηλίκο της μετατόπισης προς Διαγράμματα -
τη χρονική διάρκεια στην οποία πραγματοποιήθηκε η μετατόπιση. Εξισώσεις
   Ευθύγραμμης
 Δx x 2  x1
υμ   . Μονάδες μέτρησης στο (S.Ι) είναι το 1 m/s. Ομαλής Κίνησης
Δt t 2  t1
Εξίσωση
Η μέση αριθμητική ταχύτητα είναι αυτή που παρουσιάζει πρακτικό ενδιαφέρον 
επιτάχυνσης: α  0
και ισούται με το πηλίκο του διανυθέντος διαστήματος προς το αντίστοιχο χρονικό
διάστημα.
s
υμ 
t
H στιγμιαία ταχύτητα ισούται με την τιμή που τείνει να πάρει η μέση διανυσματική
ταχύτητα όταν το χρονικό διάστημα γίνεται πολύ μικρό. Αναφέρεται σε μια χρονι-
κή στιγμή και είναι ο ρυθμός μεταβολής της θέσης.
Εξίσωση

ταχύτητας: υ  σταθερό

Ποια κίνηση λέγεται ευθύγραμμη ομαλή;

Ευθύγραμμη ομαλή λέγεται η κίνηση κατά την οποία το κινητό κινούμενο ευθύ-
γραμμα διατηρεί σταθερό το διάνυσμα της ταχύτητας. Έτσι σε ίσα χρονικά διαστή-
ματα οι μετατοπίσεις του είναι ίσες.
Η εξίσωση της κίνησης είναι: x  x 0  υ  t  t 0  Εξίσωση μετατόπισης:
Δx  υΔt
Για t 0  0 (αρχικός χρόνος) είναι x 0  0 (αρχική θέση) τότε: x  υ  t
x  x0  υ  t  t 0 

Ποιος είναι ο ορισμός της επιτάχυνσης;

Η επιτάχυνση είναι ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας σε μια συγκεκριμένη χρονι-
κή στιγμή.

Δηλαδή σε ίσα χρονικά διαστήματα παρατηρούνται ίσες μεταβολές της ταχύτητας. Εξίσωση ταχύτητας: υ  υ0  α  t  t 0  Αν τη χρονική στιγμή t 0  0 έχει αρχική ταχύτητα υ  υ0 τότε: υ  υ 0  α·t Αν τη χρονική στιγμή t 0  0 είναι υ 0  0 : υ  α·t Αν η κίνηση είναι ευθύγραμμη ομαλά επιβραδυνόμενη: υ  υ0  α·t Εξίσωση κίνησης: 1 Δt  t  t 0 Δx  υ0  Δt  α·Δt 2 . 2 Δx  x  x 0 1 Για τη χρονική στιγμή t0 = 0 είναι x0 = 0 τότε: x  υ0  t  α·t 2 2 1 Για τη χρονική στιγμή t0 = 0 είναι x0 = 0 και υ0 = 0: x  α·t 2 2 1 Αν η κίνηση είναι ευθύγραμμη ομαλά επιβραδυνόμενη: x  υ0 t  α·t 2 2 . Στην επιταχυνόμενη κίνηση ταχύτητα και επιτάχυνση έχουν ίδια κατεύθυνση ενώ στην επιβραδυνόμενη αντίθετη.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . ποιες είναι οι εξι- σώσεις της και ποια διαγράμματα αντιστοιχούν στην κίνηση αυτή. Η επιτάχυνση της κίνησης διατηρείται σταθερή. Ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη κίνηση καλείται η κίνηση κατά την οποία το κινητό κινούμενο ευθύγραμμα μεταβάλλει την ταχύτητά του με σταθερό ρυθμό. Ποια κίνηση λέγετaι ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη. Δt Μία κίνηση είναι επιταχυνόμενη όταν αυξάνεται το μέτρο της ταχύτητας και επιβραδυ- νόμενη όταν το μέτρο της ταχύτητας μειώνεται.Οι κυριότερες αποδείξεις 337   Δυ α μονάδα μέτρησης στο SI: 1m / s2.

Δυ  0 . Ευθύγραμμη ομαλά επιβραδυνόμενη κίνηση  α  σταθερό . Ευθύγραμμη ομαλά επιταχυνόμενη κίνηση  α  σταθερό . α > 0.Οι κυριότερες αποδείξεις  Ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη κίνηση  α  σταθερό α. 338 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . α το μέτρο της επιβράδυνσης. Εξισώσεις επιτάχυνσης ταχύτητας μετατόπισης  1 α  σταθερό Δυ  αΔt Δx  υ0 t  αt 2 υ  υ0  αt 2 Διαγράμματα . Δυ > 0 Εξισώσεις επιτάχυνσης ταχύτητας μετατόπισης Δυ  αΔt  1 α  σταθερό Δx  υ 0 t  αt 2 υ  υ0  α  t  t 0  2 Διαγράμματα β.

. F κx x: η παραμόρφωση του ελατηρίου σε σχέση με το φυσικό του μήκος κ: η σταθερά του ελατηρίου η οποία εκφράζει τη σκληρότητά του και μετριέται σε Ν/m. Τα χαρακτηριστικά της δύναμης είναι το μέτρο της. Διατυπώστε το νόμο του Hooke. Πλαστική λέγεται η παραμόρφωση που διατηρείται και μετά την παύση της δύνα- μης.Βασικές έννοιες Τι λέγεται δύναμη. Ελαστική λέγεται η παραμόρφωση σώματος όταν το σώμα επανέρχεται στην αρ- χική του κατάσταση μόλις πάψει να ασκείται η δύναμη που είχε προκαλέσει την παραμόρφωση.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Ποια παραμόρφωση λέγεται ελαστική και ποια πλαστική. Μονάδα μέτρησης της δύναμης είναι το 1N  1kg  m / s 2 . η κατεύθυνση της (διεύθυνση και φορά) και το σημείο εφαρμογής της. Ο Νόμος Hooke για τις ελαστικές παραμορφώσεις Οι ελαστικές παραμορφώσεις είναι ανάλογες των δυνάμεων που τις προκαλούν.Οι κυριότερες αποδείξεις 339 Δυναμική σε μία διάσταση: Τύποι . Η δύναμη είναι διανυσματικό μέγεθος. Δύναμη ονομάζεται η αιτία που μπορεί να παραμορφώσει ένα σώμα ή να μεταβάλ- λει την κινητική του κατάσταση.

Δύο δυνάμεων ίδιας κατεύθυνσης (ομόρροπες)    Ισχύει: F  F1  F2 και F  F1  F2 Η συνισταμένη έχει την ίδια κατεύθυνση με τις συνιστώσες και μέτρο το άθροι- σμα των μέτρων τους. Διανυσματικά γράφουμε πάντα:     F  F1  F2  . Τρεις ή περισσότερες δυνάμεις. Οι επιμέρους δυνά- μεις λέγονται συνιστώσες. 3. . 2. Προσθέτουμε τις αλγεβρικές τιμές των δυνάμεων.F Υπολογισμός συνισταμένης 1. 340 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .     Ισχύει: F  F1  F2  F3 Επιλέγουμε αυθαίρετα μια φορά σα θετική Όσες δυνάμεις έχουν τη θετική φορά λαμβάνονται με θετική αλγεβρική τιμή και όσες έχουν την αρνητική φορά λαμβάνονται με αρνητική αλγεβρική τιμή.. Συνισταμένη δύο ή περισσοτέρων δυνάμεων ονομάζεται ή δύναμη που τις αντικα- θιστά και επιφέρει στο ίδιο σώμα το ίδιο αποτέλεσμα μ’ αυτές.Οι κυριότερες αποδείξεις Πώς συνθέτουμε συγγραμμικές δυνάμεις. Η διαδικασία εύρεσης της συνισταμένης λέγεται σύνθε- ση. Αν η συνισταμένη προκύψει θετική θα έχει θετική φορά. Αν όχι αρνητική. Τι λέγεται συνισταμένη.. Δύο δυνάμεις αντίθετης κατεύθυνσης (αντίρροπες)    Ισχύει: F  F1  F2 και F  F1  F2 Η συνισταμένη έχει την κατεύθυνση της μεγαλύτερης και μέτρο τη διαφορά των μέτρων των συνιστωσών.

. . Αδράνεια ονομάζεται η ιδιότητα των σωμάτων να τείνουν να διατηρούν την κινη- τική τους κατάσταση.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .        Ισχύει: Αν F  0  F1  F2  . Αν η συνισταμένη των δυνάμεων που ασκούνται σε ένα σώμα είναι μηδέν τότε το σώμα ισορροπεί δηλαδή ηρεμεί ή κινείται ευθύγραμμα και ομαλά. Ορισμός της αδρανειακής μάζας..  0 τότε υ  0 ή υ  σταθερή        Για δύο δυνάμεις: F  0  F1  F2  0  F1   F2 F  0  F1  F2  0  F1  F2 (μέτρα)        Για τρείς δυνάμεις: F  0  F1  F2  F3  0  F1  F2   F3 Τι λέγεται αδράνεια. Παρά την αδράνεια πάντως η κινητική κατάσταση θα μεταβληθεί.Οι κυριότερες αποδείξεις 341 Διατυπώστε τον 1ο Νόμο του Νεύτωνα. F Μέτρο της αδράνειας των σωμάτων είναι η αδρανειακή μάζα m   Όταν η συνισταμένη δύναμη είναι διάφορη του μηδενός τότε η αδράνεια των σω- μάτων εκδηλώνεται σαν αντίσταση στην αιτία που μεταβάλλει την κινητική κατά- σταση.

342 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Βάρος σώματος στη Γη.     ΣF ΣF  mα ή α  m  Η επιτάχυνση α έχει την κατεύθυνση της συνισταμένης δύναμης Η επιτάχυνση α είναι ανάλογη της δύναμης για την ίδια μάζα και αντιστρό- φως ανάλογη της μάζας για την ίδια δύναμη.   B   mg όπου m η βαρυτική μάζα του σώματος m  g Η αδρανειακή και η βαρυτική μάζα πειραματικά διαπιστώθηκε ότι είναι ίσες. .Οι κυριότερες αποδείξεις Διατυπώστε το θεμελιώδη νόμο της μηχανικής ή το δεύτερο νόμο του Νεύ- τωνα. Ποια κίνηση λέγεται ελεύθερη πτώση. Δώστε τον ορισμό του βάρος του σώματος στη γη. Ποιες είναι οι εξισώσεις και τα διαγράμματα υ-t. α-t. ονομάζεται η δύναμη που δέχεται το σώμα από τη Γη. s-t στην ελεύθερη πτώση. Η κίνηση που εκτελεί ένα σώμα όταν αφήνεται να κινηθεί χωρίς αρχική ταχύτητα από κάποιο ύψος με την επίδραση μόνο του βάρους του. Το βάρος λαμβάνεται σταθερό και οι αντιστάσεις αέρα αμελητέες.

2 Ύψος h πάνω από την επιφάνεια της Γης.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Γεωγραφικό πλάτος Η επιτάχυνση της βαρύτητας αυξάνεται από τον ισημερινό  g  9.83m / s  .Οι κυριότερες αποδείξεις 343 Εξισώσεις 1 υ = gt α=g S = gt 2 2 Διαγράμματα στην ελεύθερη πτώση Ποιοι είναι οι παράγοντες που καθορίζουν την τιμή της επιτάχυνσης της βαρύτητας. Μειώνεται με την αύξηση του ύψους . 78m / s  προς 2 τους πόλους  g  9.

Δώστε παραδείγματα δράσης αντίδρασης: 1. Βάρος σώματος:  Β : Η δύναμη που ασκεί η Γη στο σώμα  B΄ : Η δύναμη που ασκεί το σώμα στη Γη. γ. Δράση και αντίδραση ασκούνται σε διαφορετικά σώματα. τότε και το σώμα Β ασκεί στο σώμα Α δύναμη ίσου μέτρου και αντίθετης κατεύθυνσης. Σχηματικά ισχύει: α. Σε κάθε δράση αναπτύσσεται πάντα μία αντίδραση. Η μία από τις δύο δυνάμεις ονομάζεται δράση και η άλλη αντίδραση β.Βασικές έννοιες Διατυπώστε το νόμο δράσης .Οι κυριότερες αποδείξεις Δυναμική στο επίπεδο: Τύποι . Έτσι οι δυνάμεις στη φύση εμφανίζονται πάντα ανά ζεύγη. . Δράση και αντίδραση συνυ- πάρχουν.   Ισχύει: B  B΄ Τα σώματα κινούνται προς τη Γη και όχι η Γη προς τα σώματα λόγω της μικρής τους μάζας συγκριτικά με τη μάζα της Γης.αντίδρασης του Νεύτωνα: Όταν δύο σώματα Α και Β αλληλεπιδρούν και το σώμα Α ασκεί μία δύναμη στο σώμα Β. 344 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .

Τριβή.αντίδραση της F΄  1 F2΄ : Η δύναμη που ασκεί ο κάβος στο σχοινί   F2 : Η δύναμη που ασκεί το σχοινί στον κάβο . Μεταξύ μαζών. δ. Δύναμη ελατηρίου. γ. . Οι δυνάμεις από απόσταση αναπτύσσονται: α.αντίδραση της F2΄     Ισχύει: F1  F΄1 και F2   F2΄ Επίσης για σχοινί χωρίς μάζα (αμελητέα) ισχύει για τα μέτρα τους: F1  F2 . Κάθετη δύναμη στήριξης Τι γνωρίζουμε για τις δυνάμεις από απόσταση. Ανάμεσα σε ηλεκτρικά φορτία και γ. Δυνάμεις επαφής είναι μεταξύ άλλων και οι παρακάτω: α. Η βάρκα και ο άνθρωπος κινούνται προς την προκυμαία λόγω  της F1 . β. Άνωση. Αντίσταση αέρα. Δύναμη από το δάπεδο (κάθετη αντίδραση):  N : Δύναμη από το δάπεδο στο σώμα  N΄ : Δύναμη από το σώμα στο δάπεδο   Ισχύει: N   N΄ 3.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Τάση νήματος. Τάση νήματος:  F1' : Η δύναμη που ασκεί ο άνθρωπος στο σχοινί   F1 : Η δύναμη που ασκεί το σχοινί στον άνθρωπο . ε. Τι γνωρίζουμε για τις δυνάμεις επαφής.Οι κυριότερες αποδείξεις 345 2. Έτσι F1  F΄ 1  F2  F2΄ . Ανάμεσα σε μαγνήτες β. στ.

   Ισχύει: F  F1  F2  Μέτρο της F : F  F12  F22  F  Κατεύθυνση της F : εφφ  2 όπου φ η γωνία που σχηματίζει η συνισταμένη F με F1  F1 την F1 ή εφθ  . Πώς συνθέτουμε δύο ομοεπίπεδες δυνάμεις. .    Ισχύει: F  F1  F2  Για το μέτρο της F : F  F12  F22  2F1F2 συνφ  F2 ημφ Για την κατεύθυνση της F : εφθ  όπου θ η γωνία που σχηματίζει η F F1  F2 συνφ με την F1. 346 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .Οι κυριότερες αποδείξεις Πώς συνθέτουμε δύο ομοεπίπεδες δυνάμεις με κάθετες διευθύνσεις. Συνήθως η ανάλυση γίνεται σε δύο κάθετες συνιστώσες: Fx συνθ   Fx  Fσυνθ F Fy ημθ   Fy  Fημθ F Η γωνία θ θεωρείται γνωστή. που οι διευθύνσεις τους σχημα- τίζουν γωνία φ μεταξύ τους. F2 Η επιλογή της φ ή της θ είναι αυθαίρετη. Πώς αναλύουμε δυνάμεις σε δύο συνιστώσες.

           ΣF  0  F1  F2  F3  0  F1  F2   F3  F12  F3 . Οι δυνάμεις ΣFx και ΣFy είναι κάθετες μεταξύ τους. β.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .Οι κυριότερες αποδείξεις 347 Πώς συνθέτουμε περισσότερες από δύο δυνάμεις. Η επιλογή του συστήματος είναι αυθαίρετη έτσι ώστε να χρειάζονται όσο το δυνατόν λιγότερες αναλύσεις. Επιλέγουμε ένα ορθογώνιο σύστημα αξόνων με αρχή το σημείο εφαρμογής των δυνάμεων. F1y  F1ημθ . F2 x  F2 συνφ . Υπολογίζουμε τη συνισταμένη  ΣFx κ ' ΣFy  σε κάθε άξονα προσθέτοντας αλγε- βρικά τις συνιστώσες (ή τις δυνάμεις) που βρίσκονται πάνω σε κάθε άξονα ξεχω- ριστά: ΣFx  F1x  F2 x . ΣFy  F1y  F2 y  F3   δ. Όταν υλικό σημείο ισορροπεί υπό την επίδραση τριών ομοεπιπέδων δυνάμεων η συνι- σταμένη των δύο από αυτές θα πρέπει να είναι αντίθετη της τρίτης. α. Για να βρούμε τη συνισταμένη περισσοτέρων των δύο δυνάμεων ακολουθούμε τα παρακάτω βήματα. Έτσι για τη συνισταμένη ισχύει: Για το μέτρο ΣF  ΣFx2  ΣFy2 ΣFy Για την κατεύθυνση εφω  ΣFx Πότε ισορροπούν τρεις ομοεπιπέδες δυνάμεις. F2 y  F2 ημφ   γ. Αναλύουμε όσες δυνάμεις δεν είναι πάνω στους άξονες σε συνιστώσες: F1x  F1συνθ .

Αναλύουμε όσες δυνάμεις δεν είναι πάνω στους άξονες. β. Επιλέγουμε αυθαίρετα κατάλληλο ορθογώνιο σύστημα xΟy αξόνων. α.Οι κυριότερες αποδείξεις Πότε ισορροπούν δύο δυνάμεις. γ.. Εφαρμόζουμε συνθήκη ισορροπίας σε κάθε άξονα.  0 (1) ΣFy  0  F1y  F2 y  .. Οι σχέσεις (1). 348 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .. Η επιλογή γίνεται έτσι ώστε να χρειάζονται όσο το δυνατόν λιγότερες αναλύσεις δυνάμεων.   Δηλαδή: ΣFx  0        υ  0 ή υ  σταθ..  0 (2) δ. ΣFx  0  F1x  F2 x  .        ΣF  0  F1  F2  0  F1   F2 Για τα μέτρα των δυνάμεων ισχύει ΣF  0  F1  F2  0  F1  F2 Ποια είναι η αναλυτική μέθοδος για ισορροπία τριών ή περισσοτέρων ομοεπι- πέδων δυνάμεων. (2) είναι ικανές και αναγκαίες ώστε ένα σώμα να ισορροπεί. ΣFy  0     και όταν υ  0 η υ  σταθερό τότε: ΣFx  0  ΣFy  0 .

Είναι ανεξάρτητη από το εμβαδόν της επιφάνειας συνεπαφής. Το μέτρο της είναι σταθερό και ίσο με Τ  μ  N όπου μ ο συντε- λεστής τριβής ολίσθησης που είναι καθαρός αριθμός. Εξαρτάται από τα υλικά που έρχονται σε επαφή. Από τι εξαρτάται. . δ.Οι κυριότερες αποδείξεις 349 Δώστε τον ορισμό της στατικής τριβής. γ. Τι γνωρίζετε για τον συντελεστή τριβής ολίσθησης. Είναι η δύναμη που αναπτύσσεται  από ένα σώμα Α σε ένα σώμα Β όταν λόγω της επίδρασης εξωτερικής δύναμης F στο Β αυτό τείνει να κινηθεί ως προς το Α χωρίς να το καταφέρνει. Γενικά για τη στατική τριβή ισχύει: 0  Τσ  Tσ max  μ σ Ν Συνοπτικά για τη στατική τριβή ισχύει ότι: α. Ελάχιστη τιμή μηδέν και μέγιστη Tσ max  μ σ Ν .ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Δώστε τον ορισμό της τριβής ολίσθησης. Στο σώμα Α ασκείται φυσικά από το Β η αντίδραση της παραπάνω δύναμης. Από τί εξαρτάται. Έχει μεταβλητό μέτρο. Είναι μια δύναμη που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο σώματα που βρίσκονται σε επαφή και το ένα ολισθαίνει ως προς το άλλο. Για το μέτρο της μέγιστης στατικής τριβής ισχύει: Tσ max  μ σ Ν όπου μ σ ο συντελεστής οριακής στατικής τριβής που εξαρτάται από  τη φύση των επιφανειών που έρχονται σε επαφή και Ν η κάθετη αντίδραση. Έχει πάντοτε φορά αντίθετη από την ταχύτητα του σώματος (ως προς το σώμα που ασκεί την τριβή). Η διεύθυνσή της είναι πα- ράλληλη με τη διαχωριστική επιφάνεια των δύο σωμάτων. Η μέγιστη τιμή της που λέγεται και οριακή στατική τριβή εξαρτάται από τη  δύναμη Ν που δρα κάθετα από τη μια επιφάνεια στην άλλη και το συντελεστή οριακής στατικής τριβής. β.

Ποιες είναι οι δυνατές περιπτώσεις εφαρμογής του 2ου Νόμου του Νεύτωνα. Το μέτρο της είναι σταθερό και ανεξάρτητο της ταχύτητας με την οποία κινείται το ένα σώμα ως προς το άλλο (για μικρές ταχύτητες). δ. Σχέση Δυνάμεων Είδος Κίνησης στον Είδος Κίνησης στον άξονα xx΄ άξονα yy΄ ΣFx  0 και ΣFy  0 αx  0 Ισορροπεί αy  0 Ισορροπεί ΣFx ΣFx  0 και ΣFy  0 αx  αy  0 Ισορροπεί m Επιταχύνεται ΣFy ΣFx  0 και ΣFy  0 αx  0 Ισορροπεί αy  m Επιταχύνεται ΣFx ΣFy ΣFx  0 και ΣFy  0 αx  αy  m m Επιταχύνεται Επιταχύνεται    Με τον όρο ισορροπεί εννοούμε ότι υ  0 (ηρεμεί) η υ  σταθ (ευθ. Το μέτρο της ανεξάρτητο από το εμβαδό συνεπαφής (για μικρές ταχύτητες). Το μέτρο της εξαρτάται από τα υλικά που έρχονται σε επαφή. ομαλή) . α. 350 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . γ.Οι κυριότερες αποδείξεις Συνοπτικά για την τριβή ολίσθησης. β. Το μέτρο της εξαρτάται από το μέτρο της κάθετης δύναμης στήριξης (κάθετη αντίδραση).

Για τον υπολογισμό της ταχύτητας και της μετατόπισης σε κάποιο χρόνο t. Η αρχή διατυπώνεται ως εξής: “Όταν ένα κινητό εκτελεί ταυτόχρονα δύο ή περισσότερες κινήσεις.       υ  υ1  υ 2 και x  x1  x 2 Όταν ρίχνουμε ένα σώμα από ύψος h οριζόντια με ταχύτητα υ0 και αγνοούμε την αντίσταση του αέρα. Από το 2ο Νόμο του Νεύτωνα γνωρίζουμε ότι για ένα σώμα στο οποίο ασκούνται πολλές ομοεπίπεδες δυνάμεις ισχύει ότι:      ΣFx  mα x ΣF  mα      ΣFy  mα y Γνωρίζουμε επίσης ότι εάν είναι γνωστές οι συνιστώσες για τα μέτρα τους ισχύει: ΣF  ΣFx2  ΣFy2 και α  α 2x  α 2y . που είναι ευθύ- γραμμη ομαλή (επειδή δεν ασκείται δύναμη στην οριζόντια διεύθυνση). γράφου- με το διανυσματικό άθροισμα των ταχυτήτων και μετατοπίσεων αντίστοιχα.Οι κυριότερες αποδείξεις 351 Τι γνωρίζετε για τον 2ο Νόμο του Νεύτωνα σε Διανυσματική και σε Αλγεβρι- κή μορφή. είτε εκτελούνται διαδοχικά. . κάθε μία από αυτές εκτελείται εντελώς ανεξάρτητα από τις υπόλοιπες και η θέση στην οποία φτάνει το κινητό μετά από χρόνο t. που είναι ελεύθερη πτώση (λόγω βαρύτητας).ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . είναι η ίδια είτε οι κινήσεις εκτελού- νται ταυτόχρονα. τότε η κίνηση που μελετάμε ονομάζεται οριζόντια βολή. που θα είχε το κινητό αν εκτελούσε κάθε μία κίνηση ανεξάρτητα και επί χρόνο t. Εί- ναι μια σύνθετη κίνηση και αποτελείται από δύο απλές κινήσεις μια κατακόρυφη. Τι γνωρίζουμε για την αρχή της ανεξαρτησίας των κινήσεων. και μια οριζόντια. σε χρόνο t η κάθε μία”.

Οι κυριότερες αποδείξεις Ποιες είναι οι εξισώσεις κίνησης στην οριζόντια βολή.βεληνεκούς . υ x  υ 0 .χρόνου . στην οριζόντια βολή. υ y  g  t . 2h Η εξίσωση του χρόνου: t  g 2h Η εξίσωση του βεληνεκούς: x max = υ0 g Η εξίσωση της ταχύτητας: Εξίσωση της ταχύτητας για οποιαδήποτε χρονική στιγμή: υ  υ x 2  υ y 2 Ταχύτητα που θα έχει το σώμα. g 2 Η εξίσωση της τροχιάς: y  x 2υ0 2 Επειδή είναι εξίσωση της μορφής y    x 2 . οριζόντιος άξονας xx΄: α x  0 .ταχύτητας. Την κίνηση ενός σώματος κατά την οποία η τροχιά του είναι περιφέρεια κύκλου και το μέτρο της ταχύτητάς του είναι σταθερό την ονομάζουμε ομαλή κυκλική. όταν θα φτάσει στο έδαφος: υ  υ0 2  g 2 t 2 υy Η κατεύθυνση ορίζεται: εφω  υx Ποιος είναι ο ορισμός της ομαλής κυκλικής κίνησης. 352 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . y  g  t 2 2 Ποιες είναι οι εξισώσεις τροχιάς . η οποία είναι εξίσωση παραβολής. γι’ αυτό και η τροχιά του σώματος στην οριζόντια βολή είναι παραβολή. x  υ0  t 1 κατακόρυφος άξονας yy΄: α y  g . .

Μονάδες S. t . 1Ηz = 1s–1. την κεντρομόλο α κ (που δημιουργεί την μεταβολή στην διεύθυνση της ταχύτητας).I.Οι κυριότερες αποδείξεις 353 Τι γνωρίζουμε για την επιτάχυνση στην ομαλή κυκλική κίνηση. Μια κάθετη στην ταχύτητα. την επιτρόχια αε (που δημιουργεί τη μεταβολή στο μέτρο της ταχύτητας). υ2 Η κεντρομόλος επιτάχυνση είναι: α κ  . Στην ομαλή κυκλική κίνηση: Η επιτρόχια επιτάχυνση είναι: α ε  0 διότι το μέτρο της ταχύτητας μένει σταθερό. στη  διεύθυνση της ακτίνας με φορά προς το κέντρο της κίνησης. Περίοδος Τ ονομάζεται ο χρόνος που χρειάζεται ένα κινητό να εκτελέσει μια περι- στροφή.  Η κυκλική κίνηση είναι μια καμπυλόγραμμη κίνηση και η επιτάχυνση α έχει δύο συνιστώσεις:  Μια εφαπτόμενη στην τροχιά. προς το χρόνο αυτό: f  .ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . (1m/s2) R όπου R: ακτίνα τροχιάς κάθετη στην ταχύτητα υ ίδια διεύθυνση με την ακτίνα της τροχιάς φορά προς το κέντρο της τροχιάς Τι ονομάζουμε περίοδο στην ομαλή κυκλική κίνηση. Μονάδες S. 1s Δώστε τον ορισμό της συχνότητας στην ομαλή κυκλική κίνηση: Συχνότητα f ονομάζεται το πηλίκο του αριθμού των περιστροφών Ν που εκτελεί σε N κάποιο χρόνο το κινητό.I.

προς το χρόνο αυτό.Οι κυριότερες αποδείξεις Tι γνωρίζουμε για την κεντρομόλο δύναμη. με φορά προς το κέντρο του κύκλου. είναι η συνισταμένη όλων των δυνάμεων που ασκούνται στο σώμα κατά τη διεύθυνση της ακτίνας της κυκλι- κής τροχιάς. Δεν είναι μία ακόμα δύναμη που ενεργεί στο σώμα. ενώ η κατεύθυνσή της μετα- βάλλεται συνεχώς. . Η δύναμη αυτή είναι κάθετη στη διεύθυνση της ταχύτητας του σώματος έχει κατεύθυνση προς το κέντρο της κυκλικής τροχιάς και γι’ αυτό λέγεται κεντρομόλος δύναμη. Η βασική προϋπόθεση για να μπορέσει ένα σώμα να εκτελέσει κυκλική κίνη- ση είναι να υπάρχει κεντρομόλος δύναμη Fκ. 354 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . 1N R R Διεύθυνση: ίδια με της ακτίνας του κύκλου (κάθετη στη ταχύτητα υ) Φορά: προς το κέντρο της κυκλικής τροχιάς Ορισμός της γραμμικής ταχύτητας (υ) στην ομαλή κυκλική κίνηση: Στην ομαλή κυκλική κίνηση η ταχύτητα περιστροφής ή γραμμική ταχύτητα ενός κινητού είναι το φυσικό μέγεθος που έχει μέτρο ίσο με το πηλίκο του μήκους τόξου S που διανύει το κινητό σε κάποιο χρόνο t.I.I. 1m/s t Η διεύθυνση είναι κάθετη στην ακτίνα της τροχιάς. επειδή είναι εφαπτόμενη της τροχιάς. S Άρα: υ  Μονάδα S. Τα χαρακτηριστικά της Fκ είναι: mυ2 mυ2 Μέτρο: Fκ  m  α κ ή Fκ  ή ΣFR  Μονάδα S.

67 1011 Nm 2 kg 2  δεν εξαρτάται από τις μάζες των σωμάτων ούτε από το μέσο που τις περιβάλλει. Βαρυτικές δυνάμεις Όταν δύο σώματα με μάζες m1 και m 2 βρίσκονται σε απόσταση r. η οποία: Είναι ανάλογη του γινομένου των δύο μαζών και Είναι αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της μεταξύ τους απόστασης (Νόμος Παγκόσμιας Έλξης) m1  m2 Μέτρο: F  G r2 Διεύθυνση: την ευθεία που ενώνει τα κέντρα των δύο μαζών G: σταθερά παγκόσμιας έλξης  G  6. 1rad/s Τ Η διεύθυνση είναι κάθετη στο επίπεδο της τροχιάς. τότε το ένα σώμα ασκεί στο άλλο μια ελκτική δύναμη (παγκόσμια έλξη). προς τον Δθ απαιτούμενο χρόνο Δt: ω  Δt 2π ω = 2πf. Νόμος παγκόσμιας έλξης: Τύποι .Οι κυριότερες αποδείξεις 355 Ορισμός της γωνιακής ταχύτητας (ω):  Το μέτρο της γωνιακής ταχύτητας ω εκφράζει τη μεταβολή της επίκεντρης γωνίας Δθ που διαγράφει η επιβατική ακτίνα επάνω στην περιφέρεια του κύκλου.I.Βασικές έννοιες Διατυπώστε το νόμο της παγκόσμιας έλξης. οπουδήποτε στο Σύμπαν.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . . Η φορά καθορίζεται από τον κανόνα του δεξιού χεριού. Mονάδα S.

που θα βρεθεί στο χώρο αυτό. Βαρυτικό πεδίο Με τον όρο βαρυτικό πεδίο εννοούμε το χώρο γύρω από μία οποιαδήποτε μάζα Μ. Η δύναμη που δέχεται κάθε σώμα που θα βρεθεί στο χώρο αυτό.Οι κυριότερες αποδείξεις Οι βαρυτικές δυνάμεις με τις οποίες αλληλεπιδρούν τα δύο σώματα είναι αντίθε- τες. υπόθεμα. την ονομάζουμε πηγή του πεδίου και την m. Τη μάζα Μ.356 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . που δέχεται τη δύναμη. Τι γνωρίζεται για το βάρος του σώματος. που δέχεται ένα σώμα μάζας m από τη Γη. στην οποία αποδίδουμε τη δημιουργία του πεδίου. Επειδή τα σώματα αλληλεπι- δρούν και η μάζα m θα ασκεί δύναμη αντίθετη στη Γη. Αν ως πηγή του πεδίου θεωρήσουμε τη μάζα της Γης. που βρίσκεται σε ύψος h από την επιφάνειά της. όπου r  R  h . είναι το βάρος του σώματος. έχουν μεταξύ τους σχέση δράσης . ο χώρος γύρω από αυτήν ονομάζεται βαρυτικό πεδίο της Γης. r2 Μ = μάζα Γης. (παγκόσμια έλξη) ονομάζεται βάρος Β του σώμα- τος με χαρακτηριστικά: Mm Μέτρο: B  G . Ποιο πεδίο λέγεται βαρυτικό και τι ισχύει σ’ αυτό. ο οποίος έχει την ιδιότητα να ασκεί δύναμη (ελκτική) σε κάθε άλλη μάζα m.αντίδρασης. m = μάζα σώματος R  ακτίνα Γης Διεύθυνση: την ευθεία που ενώνει τα κέντρα των δύο μαζών (κατακόρυφη) Φορά: προς το κέντρο της Γης. Βάρος σώματος Η ελκτική δύναμη. .

όσο απομακρυνόμαστε από τον Ισημερινό  προς τους πόλους. εξαρτάται από το γεωγραφικό πλάτος. Απο τι εξαρτάται η ένταση του βαρυτικού πεδίου και πώς μεταβάλλεται το μέτρο της. 2m.. Ένταση g στο βαρυτικό πεδίο της Γης Αν θεωρήσουμε ένα σημείο Α σε απόσταση r από το κέντρο της Γης και σ’ αυτό φέρουμε διαδοχικά μάζες m. 3m .. m m Έχει κατεύθυνση ίδια με αυτή της δύναμης Μονάδα μέτρησης: 1 N kg ή 1 m s 2 . το οποίο ονομάζεται ένταση g του βαρυτικού πεδίου g  . τότε η βαρυτική έλξη σύμφωνα με τη Mm σχέση F  G θα έχει μέτρο αντίστοιχα F.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .  Η τιμή της έντασης g του πεδίου βαρύτητας: είναι ανεξάρτητη του υποθέματος εξαρτάται από το ύψος h πάνω από την επιφάνεια της Γης. το μέτρο της έντασης g μεγαλώνει. Στην επιφάνεια της Γης η τιμή της έντασης του πεδίου βαρύτητας της Γης .. όσο μεγαλώνει το  ύψος h το μέτρο έντασης g μικραίνει. 3F .. γιατί η Γη δεν είναι τελεί- ως σφαιρική. Συμπεραίνουμε ότι το r2 δύναμη πηλίκο παραμένει σταθερό. 2F.Οι κυριότερες αποδείξεις 357 Ορισμός έντασης στο βαρυτικό πεδίο της γης... υπόθεμα Κάθε σημείο του βαρυτικού πεδίου της Γης χαρακτηρίζεται από το σταθερό πη-   F   F λίκο .

358 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Σύγχρονος ονομάζεται ο δορυφόρος που βρίσκεται συνεχώς πάνω από το ίδιο σημείο του ισημερινού. ο άνθρωπος κατόρθωσε να θέσει σε κυκλικές τροχιές. Από την (1) έχουμε: r  42600km . κυρίως γύρω από τη Γη. GM g . σώματα που τα αποκαλούμε τεχνητούς δορυφόρους της Γης. Η κίνηση των δορυφόρων Κάθε πλανήτης που περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο. Πέρα όμως από τους φυσικούς δορυφόρους. Με την έννοια αυτή. Κάθε σώμα το οποίο περιφέρεται με σταθερή τροχιά γύρω από τη Γη και η μόνη δύναμη που δέχεται είναι η δύναμη βαρύτητας. το ονομάζουμε δορυφόρο της Γης. Τότε: T  24h  86400s . Ποιος δορυφόρος λέγεται σύγχρονος. φυσικός δορυφόρος της Γης είναι η Σελήνη ή φυσικός δορυφόρος του Δία είναι το ουράνιο σώμα Ιώ. rR r2 Τι γνωρίζουμε για την κίνηση των δορυφόρων. λέμε ότι είναι φυσικός του δορυφόρος.Οι κυριότερες αποδείξεις M γίνεται: g 0  G απ’ όπου παίρνουμε: g 0 R 2  G  M R2  Το μέτρο της έντασης g μεταβάλλεται με την απόσταση r από το κέντρο της Γης όπως φαίνεται στο διάγραμμα.

δηλαδή αν τα ζυγίσουμε με δυναμόμετρο. Πώς θέτουμε δορυφόρους σε τροχιά. χρειάζεται πε- ρισσότερο χρόνο για να κάνει μια περιφορά. . β.Οι κυριότερες αποδείξεις 359 Σχέση ακτίνας. Όσο μεγαλώνει η ακτίνα περιφοράς ενός δορυφόρου. τόσο μεγαλώνει και η πε- ρίοδός του. με βοήθεια βοηθητικών πυραύλων (προγραμματιζόμενων από τη Γη) δίνουμε στο σώμα κατάλληλη ώθηση. ώστε τελικά να αποκτήσει ταχύτητα κάθετη στη   GM Γ g0R Γ2 βαρυτική έλξη  B  υ  και με μέτρο υ   RΓ  h RΓ  h Ποιες συνθήκες λέγονται συνθήκες έλλειψης βαρύτητας. δηλαδή. π. Ακολουθούμε τη διαδικασία: α.χ.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . σε μεγάλα ύψη από την επιφάνεια της Γης. Συνθήκες έλλειψης βαρύτητας Ο δορυφόρος και όλα τα σώματα που βρίσκονται μέσα σε αυτόν δέχονται δύνα- μη βαρύτητας λόγω του πεδίου βαρύτητας της Γης. η ένδειξη του δυναμόμετρου είναι μηδέν. περιφοράς και περιόδου δορυφόρου. Παρ’ όλα αυτά όμως τα σώματα αιωρούνται. με βοήθεια πυραύλων φέρνουμε το σώμα σε ύψος h. Έστω ότι θέλουμε να θέσουμε ένα σώμα σε τροχιά γύρω από τη Γη. ο διαστημικός σταθμός έχει περίοδο T  90 min . θέλουμε δηλαδή να το κάνουμε δορυφόρο της σε ύψος h.

  Οι κάθετες αντιδράσεις N1 . B2 που ασκεί η Γη στα σώματα. 360 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Για το σύστημα μαγνήτης . . Παράδειγμα 1: Δύο σώματα m1 και m2 που βρίσκονται σε επαφή. N 2 που ασκεί το έδαφος. Παράδειγμα 2: Μαγνήτης έλκει σφαίρα μάζας m (εκκρεμές).σφαίρα είναι: Εσωτερικές:  Για το μαγνήτη. εσωτερική δύναμη είναι η ελκτική δύναμη F που ασκεί η σφαίρα στο μαγνήτη.Βασικές έννοιες Ποιες δυνάμεις ονομάζονται εσωτερικές και ποιες εξωτερικές. Νεύτωνα: F   F' Εξωτερικές:   Τα βάρη B1 .Οι κυριότερες αποδείξεις Διατήρηση της ορμής: Τύποι . Εσωτερικές:  F : δύναμη που ασκεί το σώμα m1 στο σώμα m2 (δράση). Να αναφερ- θούν παραδείγματα. αποτελούν ένα σύστημα. Σε ένα σύστημα σωμάτων διακρίνουμε δύο είδη δυνάμεων: Δυνάμεις που ασκούνται μεταξύ των σωμάτων που αποτελούν το σύστημα και οι οποίες ονομάζονται εσωτερικές.  Για τη σφαίρα. εσωτερική δύναμη είναι η ελκτική δύναμη F' από το μαγνήτη. τα βάρη των σωμάτων και η αντίδραση που ισορροπεί τον μαγνήτη. Δυνάμεις που προέρχονται από το περιβάλλον.  F' : δύναμη που ασκεί το σώμα  m2 στο σώμα m1 (αντίδραση). Λόγω 3ου Ν. Εξωτερικές:  Η τάση του νήματος T . δρουν στα σώματα του συστήμα- τος και οι οποίες ονομάζονται εξωτερικές.

ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . έχουν συνισταμένη μηδέν (μονωμένο σύστη-    μα).Ο. Μονάδα μέτρησης στο S.   Ορμή p σώματος: όταν ένα σώμα μάζας m κινείται με ταχύτητα υ λέμε ότι έχει  ορμή p . Ποιο σύστημα λέγεται μονωμένο.  Η ορμή p ενός σώματος είναι το διανυσματικό μέγεθος που έχει μέτρο ίσο με το  γινόμενο της μάζας m του σώματος επι το μέτρο της ταχύτητα του υ .   p  m·υ Κατεύθυνση: είναι ίδια με την κατεύθυνση της ταχύτητας του σώματος.  Δώστε τον ορισμός της ορμής p σώματος.I.Οι κυριότερες αποδείξεις 361 Στην ερώτηση αν το βάρος του σώματος σας είναι δύναμη εσωτερική ή εξωτερική απαντάμε με μια ερώτηση. .  pαρχ  p τελ . Ένα σύστημα ονομάζεται μονωμένο όταν οι εξωτερικές δυνάμεις που δρουν πάνω του έχουν συνισταμένη μηδέν ή αν δεν ασκούνται εξωτερικές δυνάμεις.Για ποιο σύστημα.Δ.: 1kg m (ισοδύναμη με 1N  s ) s Διατυπώστε την αρχή διατήρησης της ορμής Α. η ορμή του διατηρείται σταθερή: poλ  σταθ. Αρχή Διατήρησης ορμής: Σε ένα σύστημα σωμάτων στο οποίο δεν ασκούνται εξωτερικές δυνάμεις ή αν ασκούνται.

ενώ δεν παράγουν οι δυνάμεις N .(α) παράγουν έργο οι δυνάμεις F . 362 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .   Στο σχ. B . ενώ η τάση T δεν παράγει έργο. Κάθε φορά που παράγεται έργο έχουμε δα- .   Στο σχ. που ασκείται σε ένα σώμα.Οι κυριότερες αποδείξεις Διατήρηση της μηχανικής ενέργειας: Τύποι .I) 1Joule  1N  m Ποια είναι η φυσική σημασία του έργου. Μια δύναμη. W = F · x · συνθ Μονάδας (S. T . Παράδειγμα:     Στο σχ.Βασικές έννοιες Πότε μία δύναμη παράγει έργο.(γ) δεν παράγουν έργο οι T . B . παράγει έργο όταν μετατοπίζει το σημείο εφαρμογής της κατά τη διεύθυνσή της.(β) παράγει έργο το βάρος B . Το έργο εκφράζει την ενέργεια που μεταφέρεται από ένα σώμα σ’ ένα άλλο ή που μετατρέπεται απο μια μορφή σε άλλη. Να δώσετε τον ορισμό του έργου σταθερής δύναμης: Έργο σταθερής δύναμης είναι ένα μονόμετρο φυσικό μέγεθος που ισούται με το γινόμενο του μέτρου της συνιστώσας της δύναμης κατά τη διεύθυνση της κίνησης επί τη μετατόπισή της.

Γενικότερα W  F  x  συνθ  0 με 900  θ  1800 . Διερεύνηση της τιμής του έργου: Διάγραμμα F(x) α. WΝ  0 . β.  δ. Γενικότερα W  F  x  συνθ  0 με 0  θ  900 . που προκαλεί την κίνηση.χ. Παράδειγμα:  Ένα σώμα ανέρχεται σε κεκλιμένο δάπεδο υπό την επίδραση δύναμης F όπως στο σχήμα. γ. τότε το εμβαδόν της γραφικής παράστασης F(x) ισούται αριθμητικά με το  έργο της F . π. εκφράζει μετατροπή μέρους της μετα- φερόμενης ενέργειας σε κινητική ενέργεια. Το έργο αυτό το λέμε αρνητικό ή καταναλισκόμενο. Αν η δύναμη είναι κάθετη με τη μετατόπιση. W   F  x . Το έργο αυτό το λέμε θετικό ή παραγόμενο. στο σώμα. οπότε η δύναμη προσφέ- ρει ενέργεια στο σώμα. WF Bημφ  Τ : το έργο της συνισταμένης δύναμης. W Bσυνφ  0 γιατί είναι κάθετες στην μετατόπιση. W : εκφράζει μετατροπή μέρους της μεταφερόμενης ενέργειας σε θερμότητα. . WBημφ : εκφράζει μετατροπή μέρους της μεταφερόμενης ενέργειας σε δυναμική. θ  0ο  συν0ο  1 τότε W  F  x . δεν παράγει έργο. Αν F  σταθ και η δύναμη μετατοπίζει το σημείο εφαρμογής της στη διεύθυνσή της. θ  180 ο  συν180ο  1 . Αν η δύναμη είναι ομόρροπη με τη μετατόπιση. κεντρομόλος δύναμη. WF : εκφράζει μεταφορά ενέργειας από τον παράγοντα.   90  συν90ο  0 τότε W  0 . Αν η δύναμη είναι αντίρροπη με τη μετατόπιση. κάθετη αντίδραση.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . οπότε η δύναμη αφαιρεί ενέργεια από το σώμα.Οι κυριότερες αποδείξεις 363 πάνη ενέργειας ίσης με το παραγόμενο έργο.

Για τις συντηρητικές δυνάµεις υπάρχει και άλλος ισοδύναµος ορισµός: Μια δύναµη είναι συντηρητική. Hooke) 1 WF  E OAB  WF  Fx 2 1 1 WF  Kx  x  WF  K  x 2 2 2 όπου Κ: σταθερά ελατηρίου x: απομάκρυνση απο την θέση φυσικού μήκους Να διατυπωθεί η σχέση έργου βάρους και μεταβολής της κινητικής ενέργειας: WB  Κ τελ  Κ αρχ  WB  ΔΚ Δηλαδή η μεταβολή της κινητικής ενέργειας ισούται με το έργο του βάρους στην ελεύθερη πτώση. Παράδειγμα: Η δύναμη ελατηρίου Fελ   K  x (N.Κ. Αν η τιμή της δύναμης δεν είναι σταθερή τότε το εμβαδόν της F(x).Μ.Οι κυριότερες αποδείξεις ε. Το συμπέρασμα αυτό ισχύει γενικευμένο με τον τίτλο “θεώρημα μεταβολής της κινητικής ενέργειας” (Θ. εξαρτάται µόνο από τα σηµεί- α αυτά και όχι από τη διαδροµή. Μια δύναµη είναι συντηρητική αν το έργο που παράγει σε µια κλειστή δια- δροµή είναι µηδέν. αν το έργο που παράγεται από αυτή πάνω σε ένα σωµάτιο που κινείται µεταξύ δύο σηµείων. 364 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . ισούται  αριθμητικά με το έργο της F .Ε) για την περίπτωση που ασκούνται πολλές δυνάμεις στο σώμα: Ποια δύναμη λέγεται συντηρητική. .

αν αφήσουµε το µήλο να πέσει από ύψος h στο έδαφος. ΔΚ + ΔU = 0. στο σύστημα µήλου . ηλεκτροστατικές. δεν υπάρχει η δυναµική ενέργεια ενός µήλου αλλά η δυναµική ενέργεια του συστήµατος µήλου .χ. Δυναµική ενέργεια είναι το αποτέλεσµα της αλληλεπίδρασης ενός συστήµα- τος σωµάτων. WF = ΔU Tι ονομάζουμε μηχανική ενέργεια.σώµα) σε µικρό ύψος h πάνω από την επιφάνεια της Γης είναι: U = mgh Τι γνωρίζετε για τη σχέση μεταξύ της μεταβολής της δυναμικής ενέργειας και του έργου συντηρητικής δύναμης. Δηλαδή. Η µηχανική ενέργεια διατηρείται εφ’ όσον οι δυνάμεις που εκτελούν έργο είναι συντηρητικές.Γη. Το έργο του βάρους ενός σώµατος είναι αντίθετο µε τη µεταβολή της δυναµικής ενέργειας µεταξύ δύο θέσεων (ή ίσο µε τη διαφορά της δυναµικής ενέργειας του συστήµατος). ελατηρίου. Για να υπάρξει δυναµική ενέργεια απαιτείται ένα σύστηµα τουλάχιστον δύο σω- µάτων.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . µε συντηρητικές δυνάµεις. τότε η δυναµική του ενέργεια µετατρέπεται εξ’ ολοκλήρου σε κινητική (αγνοούµε την αντίσταση του αέρα).Οι κυριότερες αποδείξεις 365 Τι γνωρίζετε για τη δυναμική ενέργεια. Η δυναµική ενέργεια ενός σώµατος (σύστηµα Γη .Γης. Το συµπέρασµα αυτό είναι γενικότερο για τις αλληλεπιδράσεις µετα- ξύ συντηρητικών δυνάµεων π. . Για παράδειγμα. Αν οι δυνάµεις που αλληλεπιδρούν µεταξύ των σωµάτων του συστήµατος είναι συντηρητικές (διατηρητικές). Μηχανική ενέργεια ονομάζουμε το άθροισµα της κινητικής και δυναµικής ενέργειας ενός συστήµατος σωµάτων: Ε = Κ + U Tι ονομάζουμε μηχανική ενέργεια.

Τι γνωρίζουμε για το συντeλεστή απόδοσης μίας μηχανής. Είναι δυνατόν ένα σώμα να έχει. Συντελεστής απόδοσης μηχανής (α) είναι το πηλίκο της ωφέλιμης ισχύος (Ρωφ.  U  W δρά με άλλα σώματα. Τι γνωρίζουμε για την ισχύ. Στιγμιαία ισχύς: P = Fx · υ. κή ενέργεια χωρίς να κινείται. αλληλεπίδρασης. δυναμι- νητική ενέργεια χωρίς να αλληλεπι. όπου υ: η στιγμιαία ταχύτητα και Fx η συνιστώσα της διεύθυνσης της κίνησης. ένα σύστημα να έχει.Οι κυριότερες αποδείξεις Να συγκριθούν η κινητική και η δυναμική ενέργεια Κινητική Δυναμική Υπάρχει εφ’ όσον υπάρχει κίνηση.   Wo το έργο Wo : της συνισταμένης των W : το έργο των συντηρητικών δυνάμεων δυνάμεων. = 1 Watt = 1 J/s Ποιους αλλους τύπους για την ισχύ γνωρίζουμε. .): α = Pδαπ. προς τη δαπανόμενη ισχύ (Ρδαπ.I. Είναι δυνατόν.) Pωφ. κι. 366 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Υπάρχει εφ’ όσον αλληλεπιδρούν με συντη- ρητικές δυνάμεις τα σώματα του συστήματος. Η ισχύς µιας µηχανής είναι ένα µονόµετρο φυσικό µέγεθος που ισούται µε το πηλίκο W του έργου που παράγει η µηχανή προς τον αντίστοιχο χρόνο: P = t ΔW Ισοδύναµα εκφράζει το ρυθµό µεταβολής της ενέργειας: P = Δt Είναι μονόμετρο μέγεθος με μονάδα μέτρησης στο S.

Οι κυριότερες αποδείξεις 367 Οι κυριότερες αποδείξεις Eυθύγραμμες κινήσεις Απόδειξη 1 Υπολογισμός εξίσωσης κίνησης στην ευθύγραμμη ομαλή κίνηση Δx υ  Δx  υ·Δt  x  x 0  υ  t  t 0   x  x 0  υ  t  t 0  Δt για x 0  0 και t 0  0 . υ  υ0  α · t . τότε υ  υ0  α· t Απόδειξη 3 Εξίσωση ταχύτητας στην ευθύγραμμη ομαλά επιβραδυνόμενη αρ Δυ  Ε αρ Ε  α  Δt  Δυ   α  t  t 0   υ  υ 0  α  t  t 0  για t 0  0 . υ  υ0  α·t . τότε x  υ·t Απόδειξη 2 Εξίσωση ταχύτητας στην ευθύγραμμη ομαλά επιταχυνόμενη αρ Δυ  Ε  Ε  εμβαδόν  αρ Ε  α  Δt  Δυ  α  t  t 0   υ  υ0  α  t  t 0  για t 0  0 .ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . τότε υ  υ0  α·t .

368 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .Οι κυριότερες αποδείξεις Απόδειξη 4 Εξίσωση θέσης στην ευθύγραμμη ομαλά επιταχυνόμενη αριθ υ  υ0 Ε  Δx  Δx  Δt επειδή υ  υ0  αΔt 2 υ0  α·Δt  υ0 2υ  α·Δt Δx  Δt  Δx  0 Δt  2 2 1 1 2 Δx  υ0 Δt  α·Δt 2  x  x 0  υ0  t  t 0   α  t  t 0  2 2 1 για x 0  0 και t 0  0 η εξίσωση έχει την μορφή x  υ0 t  α·t 2 2 Απόδειξη 5 Εξίσωση θέσης στην ευθύγραμμη ομαλά επιβραδυνόμενη αριθ υ  υ0 Ε  Δx  Δx  Δt επειδή υ  υ0  αΔt 2 υ0  α·Δt  υ0 2υ  α·Δt Δx  Δt  Δx  0 Δt  2 2 1 1 2 Δx  υ0 Δt  α·Δt 2  x  x 0  υ0  t  t 0   α  t  t 0  2 2 1 για x 0  0 και t 0  0 η εξίσωση έχει την μορφή x  υ0 t  α·t 2 2 Απόδειξη 6 Στην ευθύγραμμη ομαλά επιβραδυνόμενη κίνηση όταν το κινητό τελικά σταματά Στην ευθύγραμμη ομαλά επιβραδυνόμενη κίνηση όπου το κινητό τελικά σταμα- .

ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . ο ολικός χρόνος και το ολικό διάστημα μέχρι να σταματήσει είναι: υ  υ0  α·t  υ0 1 1 υ 1 υ2 υ 2 t  1 x  υ0 t  α·t 2  x  υ0 0  α  02  x  0 υ0  α 2 α 2 α 2α Απόδειξη 7 Σχέση που συνδέει την ταχύτητα με τη μετατόπιση στην ευθύγραμμη ομαλά επιταχυνόμενη (ανεξάρτητη χρόνου). Εξίσωση ταχύτητας Εξίσωση μετατόπισης 1 υ  υ0  α  t x  υ0  t  α  t 2 2 υ  υ0 Από την πρώτη σχέση επιλύοντας ως προς το χρόνο: t  α Και με αντικατάσταση στη δεύτερη: 2 υ  υ0 1  υ  υ 0  υ 0  υ  υ 02 υ2  2υ 0  υ  υ 0 2 x  υ0   α   x    α 2  α  α 2α υ2  υ0 2 x  υ02  υ2  2α·x  υ 2  υ 20  2α·x ή υ  υ02  2αx 2α Απόδειξη 8 Σχέση που συνδέει την ταχύτητα με τη μετατόπιση στην ευθύγραμμη ομαλά επιβραδυνόμενη (ανεξάρτητη χρόνου).Οι κυριότερες αποδείξεις 369 τά. Εξίσωση ταχύτητας Εξίσωση μετατόπισης 1 υ  υ0  α  t x  υ0  t  α  t 2 2 υ υ Από την πρώτη σχέση επιλύοντας ως προς το χρόνο: t  0 α Και με αντικατάσταση στη δεύτερη: .

Αν F  σταθερή τότε α  σταθερή. 370 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .         Ισχύει: ΣF  mα  Β  mα  mg  mα  g  α Αν και τα σώματα έχουν διαφορετικό βάρος (λόγω της διαφορετικής μάζας τους)  πέφτουν όλα με την ίδια επιτάχυνση την επιτάχυνση της βαρύτητας g . (1ος ΝΟΜΟΣ ΝΕΥΤΩΝΑ).   2.   1. Το σώμα ηρεμεί ή κινείται με σταθερή ταχύτητα. . Αν ΣF  σταθερή τότε α  σταθερή. Κίνηση με μεταβαλλόμενη επιτάχυνση.   3. Απόδειξη 10 Τι ισχύει για την επιτάχυνση του σώματος στην ελεύθερη πτώση. Αν F  0 τότε α  0 .   Αν F και υ έχουν αντίθετη κατεύθυνση (αντίρροπες) τότε η κίνηση είναι ευθύγραμμη ομαλά επιβραδυνόμενη.   Αν F και υ έχουν την ίδια κατεύθυνση (ομόρροπες) τότε η κίνηση είναι ευθύ- γραμμη ομαλά επιταχυνόμενη.Οι κυριότερες αποδείξεις 2 υ  υ 1  υ0  υ  υ 02  υ 0  υ υ0 2  2υ0  υ  υ 2 x  υ0  0  α   x    α 2  α  α 2α υ0 2  υ 2 x  υ2  υ02  2α·x  ή υ  υ 20  2α· x 2α Δυναμική σε μία διάσταση Απόδειξη 9   Να διερευνηθεί η σχέση ΣF  mα (2ος Νόμος του Νεύτωνα).

 Tο ρόλο της κεντρομόλου δύναμης ασκεί η συνιστώσα A x mυ2 mυ2   Ax   A  ημφ   υ2 R R   εφφ   Rg Α y  B  Aσυνφ  mg  .ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .Οι κυριότερες αποδείξεις 371 Απόδειξη 11 Ποιες είναι οι εξισώσεις ταχύτητας και διαστήματος στην ελεύθερη πτώση. Αν θεωρήσουμε αμελητέα την τριβή. υ  α  t 1  s  α  t2  1  υ gt 2 s  gt 2 αg  2 αg  υ  gt   1 2 Τυχαία θέση  Α  s  gt  2  Όταν φτάνει στο έδαφος ισχύει: 1 2H H  g  t2  t  και υ  g  t  2  g  H 2 g Δυναμική στο επίπεδο Απόδειξη 12 Από τι εξαρτάται η γωνία κλίσης του δρόμου. Όταν ένα αυτοκίνητο κινείται πάνω σε κεκλιμένο ως προς το οριζόντιο επίπεδο δρόμο. η απαραίτητη κεντρομόλος δύναμη για την ασφαλή διέλευση του οχήμα- τος εξαρτάται από την κλίση του δρόμου. για την ασφαλή διέλευση οχή- ματος σε στροφή (σχέση γωνίας οδοστρώματος με τη γραμμική ταχύτητα). στο όχημα ασκούνται δύο δυνάμεις:   το βάρος του B και η κάθετη δύναμη Α από το οδόστρωμα.

τότε το μήκος του τόξου που διανύει το κινητό είναι ίσο με την περίμετρο του κύκλου S = 2πR. o τύπος υ  γίνεται: υ  t T Να αποδείξετε ότι το μέτρο της γωνιακής ταχύτητας στην ομαλή κυκλική κίνηση ισούται με: 2π ω= ή ω = 2πf Τ Σε χρόνο μιας περιόδου Τ η επιβατική ακτίνα θα έχει διαγράψει γωνία 2π rad. S 2πR Oπότε.Οι κυριότερες αποδείξεις Φαίνεται ότι για ορισμένη κλίση του οδοστρώματος η διέλευση είναι ασφαλής μόνο για ορισμένη τιμή της ταχύτητας. 372 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . έτσι: 2π ω μονάδα μέτρησης: rad / s Τ 1 Επειδή f  ισχύει και ω  2πf T Να αποδειχθεί η σχέση μεταξύ συχνότητας f και περιόδου Τ: N 1 Αν t = T τότε Ν = 1 κύκλο. άρα ο τύπος f  παίρνει τη μορφή f  t T Να αποδειχθεί η σχέση γραμμικής ταχύτητας υ και γωνιακής ταχύτητας ω του κινητού: 2πR  υ T    υ  ωR 2π  ω Τ  . Απόδειξη 13 Να αποδείξετε ότι το μέτρο της γραμμικής ταχύτητας στην ομαλή κυκλική κίνηση ισούται με: 2πR υ= T Εάν ο χρόνος t είναι ο χρόνος μιας περιόδου Τ.

Τη στιγμή που για τη γωνία φ το σώμα είναι έτοιμο να ολισθήσει η στατική τριβή έχει πάρει τη μέγιστη τιμή της Tσ  Τσ max  μ σ Ν . Να αποδειχθεί η σχέση γραμμικής ταχύτητας υ και συχνότητας περιστροφής f του κινητού: 2πR 1 Από τη σχέση: υ   2πR  υ  2πRf T Τ Να αποδειχθεί η σχέση που συνδέει το κέντρο της κεντρομόλου επιτάχυνσης  α κ και της γωνιακής ταχύτητας. 2 υ2  ωR  ω2 R 2 2 Από τη σχέση: α κ     ακ  ω R R R R Να αποδειχθεί η σχέση που συνδέει την κεντρομόλο δύναμη και τη συχνότη- τα περιστροφής f: mυ2 m 2 m  4π 2 R 2 f 2 Από τη σχέση: Fκ    2πRf    Fκ  4mπ 2 Rf 2 R R R Απόδειξη 14 Να αποδειχθεί για τη γωνία τριβής φ ισχύει εφφ  μσ Είναι η ελάχιστη γωνία κεκλιμένου επιπέδου για την οποία ένα σώμα είναι έτοιμο να ολισθήσει με την επίδραση του βάρους του. Η γωνία φ λέγεται γωνία τριβής. . έχουν γραμμικές ταχύτητες η τιμή των οποίων είναι ανάλογη με την απόσταση τους από τον άξονα (κέντρο) περιστροφής.Οι κυριότερες αποδείξεις 373 Όλα τα σημεία ενός περιστρεφόμενου δίσκου ενώ έχουν την ίδια γωνιακή ταχύτητα  ω . Θα ισχύει: ΣFx  0 (οριακά)  Βx  Τσ max  mgημφ  μ σ Ν  mgημφ  μ σ mgσυνφ  εφφ  μ σ .ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .

374 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Η ελκτική δύναμη (παγκόσμια έλξη) που δέχεται ο δορυφόρος από τη Γη (ή από κάθε άλλο πλανήτη) έχει το ρόλο κεντρομόλου δύναμης.Οι κυριότερες αποδείξεις Νόμος παγκόσμιας έλξης Απόδειξη 15 Σχέση έντασης στο βαρυτικό πεδίο. έχουν την ίδια ταχύτητα. Θεωρούμε ένα σώμα μάζας m σε μικρό ύψος h πάνω από την επιφάνεια της Γης. δηλαδή όλοι οι δορυφόροι που κινού- νται σε κυκλικές τροχιές ίδιας ακτίνας. • Όσο πιο μακριά από τη Γη περιφέρεται ένας δορυφόρος της. r R  h  • Η ταχύτητα ενός δορυφόρου είναι ανεξάρτητη της μάζας m του δορυφόρου εξαρ- τάται μόνο από την ακτίνα περιφοράς του. όπου r  R  h r2 r GM g0R 2 υ ή υ . . δηλαδή: M  m mυ2 B  Fκ  G  . τόσο πιο μικρή είναι η ταχύτητά του. Η  τιμή της έντασης g του πεδίου βαρύτητας της Γης στο σημείο αυτό έχει μέτρο: Mm G F r2  G M ή g  G M g  m m r2  R  h 2 Απόδειξη 16 Με τι ισούται η ταχύτητα δορυφόρου σε κυκλική τροχιά.

ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . . Οι συνθήκες αυτές που επικρατούν μέσα στο δορυφόρο λέγονται “συνθήκες έλλει- ψης βαρύτητας” και εξηγούνται ως εξής:  Ο δορυφόρος και κάθε σώμα βάρους B κάνει ομαλή κυκλική υπό την επίδραση της   δύναμης βαρύτητας και με κεντρομόλο επιτάχυνση α κ  g . έτσι είναι γνωστή η σχέση: 2πr 2πr r2 r3 T   2π  T  2π και αν g 0 R 2  GM τότε υ GM GM GM r r 2π r 3 T 1 .Οι κυριότερες αποδείξεις 375 Απόδειξη 17 Με τι ισούται η περίοδος δορυφόρου σε κυκλική τροχιά. Όταν ένα σώμα βρίσκεται μέσα στο δορυφόρο. δηλαδή το σώμα βρίσκεται σε “συνθήκες έλλειψης βαρύτητας”. Έτσι αν σ’ ένα σώμα   ασκείται δύναμη βαρύτητας B και η F του δυναμόμετρου. φαινομενικά το βάρος του είναι μηδέν. R g0 Απόδειξη 18 Πώς εξηγούνται οι συνθήκες έλλειψης βαρύτητας. ισχύει: B  F  Fκ  mg  F  m  α κ  F  mg  mα κ  F  mα κ  mα κ  F  0 . Η ταχύτητα με την οποία περιφέρεται ένας δορυφόρος γύρω από τη Γη αποδείχθη- GM GM κε ότι είναι: υ   r R  h Η κίνηση του δορυφόρου είναι ομαλή κυκλική.

Θεωρούμε τον πύραυλο και τα αέρια που φεύγουν ως μονωμένο σύστημα. Απόδειξη 20 Ποια είναι η αρχή της κίνησης των πυραύλων. Μηχανικής:     Δυ ΣF  m  α  ΣF  m   Δt      υτελ  υαρχ mυτελ  mυαρχ ΣF  m   Δt Δt    p τελ  p αρχ  Δp ΣF   ΣF  Δt Δt Συνεπώς για να αλλάξει η ορμή ενός σώματος απαιτείται η άσκηση δύναμης. 376 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .  p αρχ  p τελ  0  pα  p π  0  mα  υα  m π  υ π  υ π   α  υα mπ . Αρχικά  το σύστημα είναι ακίνητο. η ορμή της είναι:   p α  m α  υα  και ο πύραυλος αποκτά ταχύτητα υ π . Όταν μία μάζα αερίων φεύγει με ταχύτητα υα . Οι δυνάμεις που ασκούνται στα σώματα προκαλούν την αλλαγή στην ταχύτητα και στην ορμή τους. οπότε η ορμή του είναι:   p π  m π  υπ αλλά για το μονωμένο σύστημα πύραυλος .αέρια ισχύει:           m  pολ  σταθ. Σύμφωνα με το θεμελιώδη Ν.Οι κυριότερες αποδείξεις Διατήρηση της ορμής Απόδειξη 19 Από το θεμελιώδη νόμο της μηχανικής να αποδειχτεί ότι η συνισταμένη δύναμη είναι ίση με το ρυθμό μεταβολής της ορμής.

έχουν μά- ζες m1 . Το αρνη- τικό πρόσημο στην ταχύτητα του πυραύλου δείχνει ότι έχει φορά αντίθετη εκείνης της ταχύτητας των αερίων.ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Αν δύο σφαίρες μικρών διαστάσεων που κινούνται στην ίδια διεύθυνση.Οι κυριότερες αποδείξεις 377  Όταν λοιπόν μια μάζα αερίων βγαίνει από τον πύραυλο με ταχύτητα υα .Δ. Σε κάθε κρούση ισχύει η αρχή διατήρησης της ορμής (Α. Απόδειξη 21 Τι γνωρίζετε για την κρούση δύο σωμάτων.Ο) γιατί οι δυνάμεις που αναπτύσσονται κατά τη διάρκειά της είναι πολύ μεγάλες σε σχέση με τις δυνάμεις που είχαν ασκηθεί στα σώματα. Απόδειξη 22 Να αποδειχθεί ότι η συνολική ορμή ενός μονωμένου συστήματος σωμάτων διατηρείται σταθερή. Σε δύο σώματα που αλληλεπιδρούν ασκούνται αντίθετες δυνάμεις άρα:     Δυ Δυ F1   F2  m1 1   m 2 2  Δt Δt . o πύραυ- λος κινείται αντίρροπα με ταχύτητα που δίνεται από την παραπάνω σχέση. m 2 και συγκρουστούν τότε θα ασκηθούν πάνω τους δύο αντίθετες δυνά- μεις:     Δυ Δυ F1   F2  m1 1   m 2 2  Δt Δt     m1  Δυ1   m 2  Δυ 2  Δp1   Δp 2          p τ1  pα1    p τ2  pα 2   p τ1  p τ2  p α1  pα2    p ολ  τ   p ολ  α  Δηλαδή η ορμή του συστήματος είναι σταθερή.

Η κίνηση είναι ευθ. στη θέση (Γ) έχει ταχύτητα υ .Ε.Κ. ενώ μετά από  ύψος h.Μ. ομαλά επιταχυνόμενη άρα: υ  υ0 υ  υ0  gt  υ  υ0  gt  t  1 g 2 1 1  υ  υ 0   1 g  υ  υ0   h  υ0 t  gt 2  h  υ0 2 g 2 2g 2 2υ0  υ  υ0  υ 2  υ0 2  υ  υ0  h   2  h 2g 2g 2g Το έργο του βάρους για την ίδια διαδρομή είναι: 2 υ2  υ0 2 mυ2 mυ0 2 WB  B  h  WB  mg  WB   2g 2 2 mυ2 mυ0 2 Η ποσότητα εκφράζει την τελική κινητική ενέργεια Κ τελ ενώ η την 2 2 αρχική κινητική ενέργεια Κ αρχ . κάνοντας ελεύθερη πτώση. 378 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Στη θέση (Α) έχει αρχική ταχύτητα υ0 .): Σώμα κινείται κατακόρυφα. Διατήρηση της μηχανικής ενέργειας Απόδειξη 23 Να αποδειχθεί η σχέση μεταξύ του έργου βάρους και της μεταβολής της κινη- τικής ενέργειας (Θ. αν θεωρήσουμε αμελητέα  την αντίσταση του αέρα. .Οι κυριότερες αποδείξεις     m1  Δυ1   m 2  Δυ 2  Δp1   Δp 2          p τ1  pα1    p τ2  pα 2   p τ1  p τ2  p α1  pα2    p ολ  τ   p ολ  α  Δηλαδή η ορμή του συστήματος είναι σταθερή. Συνεπώς WB  Κ τελ  Κ αρχ  WB  ΔΚ Δηλαδή η μεταβολή της κινητικής ενέργειας ισούται με το έργο του βάρους στην ελεύθερη πτώση.

ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία . Το WAΔ = Β·(ΑΔ) = B · h h   AΓ  Το WAΓ  Β x   AΓ   Β  ημφ   AΓ   Β  Bh  AΓ  Από τις παραπάνω σχέσεις ισχύει: WAΔ = WΑΓ Απόδειξη 25 Να αποδείξετε ότι η μεταβολή της δυναμικής ενέργειας είναι ίση με το έργο του βάρους: Ένα σώµα µάζας m βρίσκεται στη θέση (1) και το αφήνουµε να πέσει ελεύθερα µέχρι τη θέση (2) εξ’ αιτίας του βάρους του: U1  U 2  mgh1  mgh 2  mgh  WB(12)    WB(12)  ΔU όμως ΔU  U 2  U1  (U1  U 2 )  . εξαρτάται µόνο από τα σηµεία αυτά: Πράγµατι. το έργο του βάρους στην διαδροµή Α  Γ είναι ίδιο µε το έργο του στην διαδροµή Α  Δ. Wολ = WΑΓ + WΓΑ  Wολ = Β · h – B · h = 0 Απόδειξη 24 Να αποδείξετε ότι μια δύναµη είναι συντηρητική.Οι κυριότερες αποδείξεις 379 Απόδειξη 23 Να αποδείξετε ότι το βάρος είναι συντηρητική δύναμη: Πράγµατι το βάρος είναι συντηρητική δύναµη γιατί το έργο του στη διαδροµή: Α  Γ  Α είναι µηδέν. αν το έργο της πάνω σε ένα σωµάτιο που κινείται µεταξύ δύο σηµείων.

Δ.Ε. 380 ΦΥΣΙΚΗ: Επανάληψη στη θεωρία .  Κ 2  Κ1  Wαλλ. βάλλεται οριζόντια µε ταχύτητα υ0. Σώµα µικρών διαστάσεων (αµελητέα η αντίσταση του αέρα).Μ.Οι κυριότερες αποδείξεις Απόδειξη 26 Να αποδείξετε ότι η μηχανική ενέργεια παραμένει σταθερή. με αρχική ταχύτητα υ0 από ύψος h. έχουμε για την ταχύτητα υ στο έδαφος: 1 1 E (A)  E (Γ) ή mυ02  mgh  mυ2 ή υ  υ02  2gh 2 2 Απόδειξη 28   Να αποδείξετε ότι: P = F · υ αν η F  σταθ και F  υ : W F x P   F υ t t . εφόσον εκτελεί- ται έργο μόνο από συντηρητικές δυνάμεις: Wαλληλεπίδραση  Wολικό Από Θ.    Κ 2  Κ1  (U 2  U1 )   ΔU  Wαλλ.  Κ1  U1  K 2  U 2  E1  E 2 Απόδειξη 27 Να βρεθεί η εξίσωση της ταχύτητας που φτάνει στο έδαφος.Κ.  (U 2  U1 )  Wαλλ. ενός σώματος που εκτελεί οριζόντια βολή. από ύψος h. Επειδή ασκείται µόνο το βάρος ισχύει η διατήρηση της µηχα- νικής ενέργειας: Από Α.Μ.: ΔΚ  Wαλλ.Ε.