ΑΛ/Μ4

05 - 06

ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΟΡΟΣΗΜΟ

Τεύχος 4ο:

• Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα
• ΗΕΔ πηγής, νόμος του Ohm
για κλειστό κύκλωμα

ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 269

Ηλεκτρικό ρεύμα - Αντιστάτες
Ηλεκτρική ενέργεια - Ηλεκτρική ισχύς

Ηλεκτρικό ρεύμα - Αντιστάτες
Περιγραφή ηλεκτρικού ρεύματος σε μεταλλικούς αγωγούς.
Σ’ ένα κομμάτι μετάλλου που δε διαρρέεται από ηλεκτρικό ρεύμα τα ηλεκτρικά
φορτία (ελεύθερα ηλεκτρόνια) κινούνται σε τυχαίες διευθύνσεις με τυχαίες τα-
χύτητες. Η μέση ταχύτητα των ελεύθερων ηλεκτρονίων είναι της τάξης των
1000 km/s (θερμική κίνηση).
Όσο αυξάνεται η θερμοκρασία του μετάλλου, αυξάνεται και η μέση ταχύτητα
των ελεύθερων ηλεκτρονίων.
Όταν τα άκρα του αγωγού συνδεθούν με τους πόλους της μπαταρίας, δημιουρ-
γείται στο εσωτερικό του ηλεκτρικό πεδίο που προσδίδει στα ελεύθερα ηλεκ-
τρόνια σταθερή ταχύτητα στη διεύθυνση του πεδίου, της τάξεως των 1mm/s
(ταχύτητα διολίσθησης).
Έτσι, όλο το ηλεκτρονικό αέριο κινείται με μικρή ταχύτητα προς ορισμένη κα-
τεύθυνση.

Ηλεκτρικό ρεύμα είναι η προσανατολισμένη κίνηση ηλεκτρικών φορτίων μέσα
σε αγωγό.
Το ηλεκτρικό πεδίο διαδίδεται με ταχύτητα που πλησιάζει την ταχύτητα του
φωτός, ενώ τα ελεύθερα ηλεκτρόνια έχουν μικρή ταχύτητα κατά την προσανα-
τολισμένη κίνησή τους ως ηλεκτρικό ρεύμα.

Φορείς κινούμενου φορτίου
Στο εσωτερικό ενός μετάλλου υπάρχουν πυρήνες ατόμων και ηλεκτρόνια που
έχουν εγκαταλείψει το άτομο (ελεύθερα ηλεκτρόνια) που κινούνται άτακτα σε
τυχαίες διευθύνσεις.
Φορείς του κινούμενου φορτίου στα μέταλλα είναι τα ελεύθερα ηλεκτρόνια.

270 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Στους ηλεκτρολύτες είναι πάντα τα ιόντα και στους αέριους αγωγούς μπορεί να είναι ιόντα και ηλεκτρόνια. Φορά ηλεκτρικού ρεύματος Επικράτησε να θεωρείται φορά ηλεκτρικού ρεύματος η φορά κίνησης του θε- τικού φορτίου η οποία επειδή είναι αντίθετη της φοράς κίνησης των ελεύθε- ρων ηλεκτρονίων (πραγματική) ονομάζεται συμβατική φορά. Κατά τη κίνησή τους συγκρούονται με τα θετικά ιόντα του μεταλλικού αγωγού. προς το χρόνο αυτό. ονομάζεται φαινό- μενο Joule. (ρυθμός q ροής φορτίου) I t 1C Mονάδα στο S. Η μεταφορά θερμότητας από τον αγωγό στο περιβάλλον. Ένταση ηλεκτρικού ρεύματος Θεωρούμε έναν αγωγό. με αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας του μεταλλικού αγωγού. 1s Στην πράξη χρησιμοποείται και το 1mA  103 A .I: 1A  . οπότε χάνουν μέρος της κινητικής ενέργειας που είχαν. Αυτό έχει ως συνέπεια την αύξηση της ενέργειας ταλάντωσης (άρα και του πλάτους ταλά- ντωσης) των θετικών ιόντων. Φαινόμενο Joule Τα ελεύθερα ηλεκτρόνια δέχονται συνεχώς τη δύναμη από το ηλεκτρικό πε- δίο. Ένταση (Ι) ηλεκτρικού ρεύματος που διαρρέει έναν αγωγό είναι το μονόμε- τρο φυσικό μέγεθος που εκφράζεται με το πηλίκο του φορτίου q που διέρχε- ται από μία διατομή του αγωγού σε χρόνο t. ο οποίος διαρρέεται από ηλεκτρικό ρεύμα ίδιας πάντα φοράς (συνεχές ρεύμα) και ότι από μία διατομή του αγωγού περνά ίδια ποσό- τητα φορτίου σε ίσους χρόνους (χρονικά σταθερό). λόγω της σύγκρουσης των ελεύθερων ηλεκτρονίων με τα θετικά ιόντα του αγωγού.

Κατά μήκος ενός ρευματοφόρου αγωγού δεν υπάρχουν ούτε “πηγές” ούτε “κα- ταβόθρες” φορτίων. αυτά κάθε στιγ- μή θα δείχνουν ίσες ενδείξεις. ΣΙ εξ  ΣΙ εισ Σύμφωνα με την αρχή διατήρησης του φορτίου στο κόμβο Α ισχύει: q  q1  q 2  I  t  I1  t  I2  t  I  I1  I 2 Σ’ έναν κόμβο το αλγεβρικό άθροισμα των εντάσεων των ρευμάτων ισού- ται με μηδέν. “Κόβοντας” τον αγωγό του διπλανού κυκλώματος σε δύο σημεία και συνδέο- ντας τους ακροδέκτες των αμπερομέτρων (σύνδεση σε σειρά). ΣΙ  0 Αντίσταση ενός αγωγού Τα ελεύθερα ηλεκτρόνια κατά την κίνησή τους μέσα σε αγωγό. . τόσο φορτίο διέρχεται από οποιαδήποτε άλλη διατομή του αγωγού ανά μονάδα χρόνου. το άθροισμα των εντάσεων των ρευμάτων που “εισέρχονται” ισούται με το άθροισμα των ρευμάτων που “εξέρχονται” απ' αυτόν. Η δυσκο- λία που συναντά το ηλεκτρικό ρεύμα. σημείο που συνταντιώνται τουλάχιστον τρείς ρευματοφόροι αγωγοί. Ο ίδιος ο μεταλλικός αγωγός λέγεται αντιστάτης.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 271 Αρχή διατήρησης του φορτίου Όσο φορτίο διέρχεται από κάποια διατομή του αγωγού ανά μονάδα χρόνου. εκφράζει την αντίσταση ενός αγωγού. q1 q 2 Δηλ. όταν διέρχεται μέσα από έναν αγωγό. I1  I2    q1  q 2 Δt Δt 1ος κανόνας Kirchhoff Σ’ έναν κόμβο. καθώς συγκρούονται μ’ αυτά. παρεμποδίζο- νται από τα θετικά ιόντα του μετάλλου.

όταν η θερμοκρασία του μένει σταθε- V  ρή. Η κλίση στο διάγραμμα I  f  V  ισούται αριθμητικά με το αντίστροφο της α- 1 ντίστασης που ονομάζεται αγωγιμότητα εφφ  G.   I  Νόμος του Ohm για αντιστάτη Σ’ ένα αγωγό σταθερής θερμοκρασίας. V R I 1V Μονάδα μέτρησης (S.  R  σταθ  R Ο Νόμος του Ohm ισχύει μόνο για αγωγούς που το R  σταθ . η ένταση του ρεύματος που τον διαρ- ρέει είναι ανάλογη της διαφοράς δυναμικού που εφαρμόζεται στα άκρα του. R . που εκφράζεται με το πηλίκο της διαφοράς δυναμικού V που εφαρμόζεται στα άκρα του. προς την ένταση Ι του ρεύματος που τον διαρρέει. ενώ η σχέση V R ισχύει για όλους τους αγωγούς ανεξάρτητα από το αν η αντίστασή τους I είναι σταθερή ή όχι.I): 1Ω  1Α Η αντίσταση R σ’ έναν μεταλλικό αγωγό. V I . 272 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Αντίσταση R ενός αγωγού ονομάζουμε το μονόμετρο φυσικό μέγεθος. παραμένει σταθερή   σταθ.

μετριέται σε grad 1 και έχει διαφορετική τιμή σε κάθε υλικό . γ. δ. β. Η αντίσταση εξαρτάται από το υλικό του αγωγού (ρ: ειδική αντίσταση του υλικού). Η αντίσταση εξαρτάται από τη θερμοκρασία του αγωγού. Η αντίσταση είναι αντιστρόφως ανάλογη του εμβαδού S της διατομής του αγωγού. αυξάνει τον αριθμό συγκρούσεων των ελεύθερων ηλεκτρονίων με τα θετικά ιόντα άρα και την αντίσταση του αγωγού. Συνεπώς. δίνεται από τη σχέση: R  ρ s Αντίσταση . Ο αριθμός των συγκρούσεων των ελεύθερων ηλεκτρονίων με τα θε- τικά ιόντα σε κάθε αγωγό είναι διαφορετικός. τόσο ευκολότερα κινούνται τα ελεύθερα ηλεκτρόνια. Η αύξηση του πλάτους ταλάντωσης των θετικών ιόντων με τη θερμοκρασία. Όσο μεγαλύτερο είναι το μήκος του αγωγού. Όσο μεγαλύτερο είναι το πάχος του αγωγού. τόσο περισσότερες συγκρούσεις πραγματοποιούνται με τα θετικά ιόντα άρα τόσο μεγαλύτερη είναι η αντίσταση.θερμοκρασία Η ειδική αντίσταση ρ ενός αγωγού ως συνάρτηση της θερμοκρασίας δίνεται από τη σχέση: ρθ  ρ 0 1  α  θ  όπου ρθ : ειδική αντίσταση σε θ 0 C ρ 0 : ειδική αντίσταση σε 0 0 C α : θερμικός συντελεστής. η αντίσταση R ενός αγωγού. που έχει τη μορφή κυλινδρικού σύρ-  ματος. άρα τόσο λιγότερες συγκρούσεις έχουμε με τα θετικά ιόντα. Η αντίσταση είναι ανάλογη του μήκους  του αγωγού. με συνέπεια να είναι μικρότερη αντίσταση.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 273 Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η αντίσταση ενός αγωγού α.

Πτώση τάσης V  I  R Όταν ένας αγωγός με σταθερή αντίσταση R. η αντίσταση ενός αγωγού αυξάνεται. στα άκρα του υπάρχει τάση V. μειώνεται ή παραμένει σταθερή με την αύξηση της θερμοκρασίας. διαρρέεται από ρεύμα έντασης Ι. είναι ανεξάρτητη της θ Ηλεκτρολύτες. Κατά μήκος του αγωγού. Σύνδεση αντιστατών σε σειρά Η συνδεσμολογία δύο ή περισσοτέρων αντιστατών σε σειρά μπορεί να αντικα- τασταθεί με έναν ισοδύναμο αντιστάτη ο οποίος: . ημιαγωγοί: α  0 . η ειδική αντίσταση μειώνεται όταν αυξά- νει η θερμοκρασία. 274 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Μέταλλα: α  0 . έχουμε πτώση τάσης (πτώση δυναμικού) κατά I  R . Ανάλογα με την τιμή του θερμικού συντελεστή α. αυξάνεται όταν αυξάνεται η θερμοκρασία Ειδικά κράματα: α  0 . στη φορά του ρεύματος. Η τάση V είναι διαφορά δυναμικού στα άκρα του αγωγού : V  VA  VB  VB  VA  V  VB  VA  I  R Το VB είναι μικρότερο απο το VA κατά I  R . Ομοίως R θ  R 0 1  α  θ  .

ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 275 α. Έχει τάση την τάση V της συνδεσμολογίας  V  V1  V2  V3  . γ. Σύνδεση αντιστατών παράλληλα Αντιστάσεις που στα άκρα τους επικρατεί ίδια (κοινή) τάση λέμε ότι είναι συν- δεδεμένοι παράλληλα. (κοινό ρεύμα) Η σύνδεση των αντιστατών σε σειρά ισοδυναμεί με αύξηση του μήκους του αγωγού. Η συνδεσμολογία αυτή μπορεί να αντικατασταθεί με έναν ισοδύναμο αντιστά- τη ο οποίος: α. β. Έχει αντίσταση R ολ  R1  R 2  R 3 . =R1  R 2  R 3 . Έχει τάση V ίση με την κοινή τάση κάθε αντιστάτη 1 1 1 1 γ. Διαρρέεται από το ίδιο ρεύμα έντασης Ι που διαρρέει κάθε αντιστάτη και το οποίο είναι το ρεύμα της συνδεσμολογίας. β. έτσι επιτυγχάνουμε ολική αντίσταση μεγαλύτερη από την μεγαλύτερη αντίσταση που διαθέτουμε. Έχει αντίσταση R ολ που δίνεται από τη σχέση: =   R ολ R1 R 2 R 3 . Διαρρέεται από το ρεύμα Ι της συνδεσμολογίας  I  I1  I2  I3  . Aπόδειξη: Από τη σχέση V = V1 + V2 + V3  ΙR ολ. =ΙR1  ΙR 2  ΙR 3  R ολ.

στη φορά του ρεύματος. θερμική (αν η συσκευή είναι αντιστάτης) χημική (αν η συσκευή είναι βολτάμετρο) κ. άρα επιτυγχάνουμε ολική αντίσταση μικρότερη από τις αντιστάσεις που διαθέτουμε. Ενέργεια και ισχύς του ηλεκτρικού ρεύματος Είναι γνωστό ότι κατά μήκος ενός μεταλλικού αγωγού αντίστασης R. οπότε ισοδύναμα ισχύει: V V2 V  I  R τότε W  I2  R  t και I τότε W  t R R Ο ρυθμός της μεταβιβαζόμενης ενέργειας από την πηγή στο τμήμα του αγω- γού ΑΒ ή ο ρυθμός με τον οποίο απορροφά ενέργεια το τμήμα ΑΒ ονομάζεται ισχύς P και ορίζεται με το πηλίκο της ηλεκτρικής ενέργειας W που παρέχεται στο τμήμα ΑΒ σε χρόνο Δt προς τον αντίστοιχο χρόνο. . ισχύει ο Νόμος Ohm.α. Ομοίως και η δυναμική ενέργεια του φορτίου ελαττώνεται. Έτσι. διότι η σχέση που τα συνδέει είναι U  q  V . U A  U B . έχουμε πτώση τάσης κατά IR. δηλ. 276 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Απόδειξη: Από τον 1ο κανόνα Kirchkoff στο κύκλωμα ισχύει: V V V V 1 1 1 1 Ι=Ι1  Ι2  Ι3  =    =   R ολ R1 R 2 R 3 R ολ R1 R 2 R 3 Η σύνδεση αντιστατών παράλληλα ισοδυναμεί με αύξηση της διατομής ενός αγωγού. ο οποίος διαρρέεται από ρεύμα έντασης Ι. ισχύει VA  VB . αν φορτίο q μετακινείται σε χρόνο t από το Α στο Β. Η ενέργεια που αποδίδεται στη συσκευή σε χρόνο t: W  U A  U B  qVA  qVB  q  VA  VB   qV  I  t  V  W  I  t  V Αν η συσκευή είναι αντιστάτης. Η μείωση της δυναμικής ενέργειας του φορτίου q είναι ίση με την ηλεκτρική ενέργεια που προσφέρεται από την πηγή στη συσκευή και μετατρέπεται σε άλλες μορφές ενέργειας όπως κινητική (αν η συσκευή είναι κινητήρας).

ανάλογο του χρόνου που απαιτείται για τη μεταβίβαση Q  W  I2  R  t Ο νόμος Joule ισχύει μόνο για υλικά τα οποία "πειθαρχούν" στο νόμο του Ohm ( R  V / I  σταθ ) Χαρακτηριστικά λειτουργίας ηλεκτρικής συσκευής Κάθε ηλεκτρική συσκευή χαρακτηρίζεται από τα στοιχεία κανονικής της λει- . 1kWh  103 J / s  3600s  36  105 J Nόμος Joule Η μεταβιβαζόμενη ηλεκτρική ενέργεια σ' ένα αγωγό έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την αύξηση της εσωτερικής θερμικής του ενέργειας. η οποία εκδηλώνεται με αύξηση της θερμοκρασίας του. Όταν η θερμοκρασία του γίνει μεγαλύτερη από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Κιλοβατώρα: είναι μια μεγάλη μονάδα μέτρησης ενέργειας. τότε έχουμε ροή (μεταβίβαση) θερμότητας από τον αγωγό στο περιβάλλον. Από την σχέση W  P  t έχουμε 1kWh  1kW  1h . ανάλογο της αντίστασής του R γ. ανάλογο του τετραγώνου του ρεύματος που τον διαρρέει β. Το ποσό θερμότητας που εκχωρεί ο αντιστάτης στο περιβάλλον του είναι : α. όταν η προσφερόμενη ενέργεια είναι ΙJ σε χρόνο 1s".ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 277 W V  I  Δt P   VI  P  V I Δt Δt Αν η συσκευή είναι αντιστάτης τότε ισοδύναμα ισχύει: V  I  R τότε P  I2  R V V2 I τότε P R R 1 Joule Μονάδα μέτρησης: 1 Watt = 1second " 1 W είναι η ηλεκτρική ισχύς.

Εάν η τάση στα άκρα της είναι μικρότερη των 200V τότε η συσκευή υπολει- τουργεί. Το ρεύμα στην περίπτωση αυτή διέρχεται απ' ευθείας από το ένα σύρμα στο άλλο. χωρίς τον κίνδυνο να διακοπεί το κύκλωμα εξ' αιτίας τήξεως της ασφάλειας. Το ρεύμα αυτό. 10Α. χάρη στην ασφάλεια. Το μήκος και η διάμετρος του σύρματος εκλέγονται με τρόπο τέτοιο ώστε η θερμοκρασία ισορροπίας του να υπερβαίνει τη θερμοκρασία τήξεως αμέσως όταν η ένταση του ρεύματος υπερβεί μία προκαθορισμένη τιμή. το οποίο έχει πολύ μεγάλη ένταση. να καταστρέψει τα μονωτικά περιβλήματα αυτών και ακόμη να προκαλέσει πυρκαγιά. χωρίς να διαρρέει την αντίσταση της συσκευής. 200V” σημαίνει ότι λειτουργεί κανονικά σε τάση 200V και τότε καταναλώνει ηλεκτρική ισχύ 400W. Παράδειγμα συσκευή “400W. Τότε λέμε ότι συνέβει βραχυκύκλωμα. με χαμηλό σημείο τήξεως. δε διεκοπεί το κύκλωμα. Η τιμή αυτή της έντασης του ρεύματος.κασσιτέρου ή από αλουμίνιο. αντικαθιστώντας στη σχέση PK  I K 2  R Σ . Υπάρ- χουν ακόμη ασφάλειες με τη μορφή διμεταλλικού ελάσματος. Το ρεύμα IK που διαρρέει τη συσκευή.ασφάλειες Υπάρχει περίπτωση τα χάλκινα σύρματα. . (ασφάλεια των 5Α. RΣ VΚ 2 PK  RΣ Κύκλωμα . Οι ασφάλειες των οικιακών εγκαταστάσεων είναι φτιαγμένες από μόλυβδο ή κρά- μα μολύβδου . 30Α). να έρθουν σε επαφή. τα οποία συνδέουν το δίκτυο με την ηλεκτρική συσκευή και εξασφαλίζουν την τροφοδότησή της. ανταποκρίνεται στη μέγιστη ένταση ρεύματος που είναι δυνατό να διέλθει μέσω του κυκλώματος στο οποίο βρίσκε- ται η ασφάλεια. 278 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα τουργίας (ισχύ P και τάση V). αν είναι μεγαλύτερη υπερλειτουργεί. είναι δυνατό να υπερθερμάνει τα σύρματα της ηλεκτρικής εγκατάστασης. όταν λειτουργεί κανονικά είναι: PK IK  VK VK Από το νόμο του Ohm IK  . εάν σχεδόν ακαριαία.

3A δ. Η ένταση του ρεύματος που διαρρέει έναν μεταλλικό αγωγό είναι αντιστρό- φως ανάλογη με την αντίστασή του (όταν θ  σταθ και V  σταθ ). η ένταση του ρεύματος θα είναι: α. που διαρρέεται απο συνεχές ρεύμα 2Α. α. δ. Η ένταση συνεχούς ρεύματος είναι ανάλογη του φορτίου. Επιλέξτε τα σωστά διαγράμματα. που περνά απο μια διατομή του αγωγού . Απο μια διατομή αγωγού. γ. δ. Η ένταση του ρεύματος που διαρρέει αγωγό είναι ανάλογη της τάσης στα άκρα του (όταν θ  σταθ ). περνά φορτίο 20C. β. α. Η αντίσταση μεταλλικού αγωγού είναι αντιστρόφως ανάλογη της έντασης του ρεύματος που τον διαρρέει. Επιλέξτε τη σωστή ή τις σωστές απαντήσεις. 37. . γ. Η ένταση του συνεχούς ρεύματος εξαρτάται απο το χρόνο που το φορτίο διαρρέει τον αγωγό. 6A γ. Όταν στον ίδιο χρόνο απο τη διατομή του ίδιου αγωγού περνά φορτίο 60 C. 2/3 A 38. β. Η αντίσταση μεταλλικού αγωγού είναι ανάλογη της τάσης στα άκρα του. Η ένταση ρεύματος είναι αρνητική όταν το κινούμενο φορτίο είναι αρνητικό . Επιλέξτε τις σωστές προτάσεις. 36. Αφορούν χάλκινους αγωγούς ίδιου μήκους στα άκρα των οποίων εφαρμόζεται σταθερή τάση.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 279 Ερωτήσεις 35. Η ένταση ρεύματος εκφράζει την ανά μονάδα χρόνου ποσότητα φορτίου που περνά απο μια διατομή του αγωγού . 2A β.

43. 30 Ω δ. που σχηματίζονται από τη χαρακτηρι- στική καμπύλη και τους άξονες V και Ι. 6R γ. Η ένταση του ρεύματος που διαρρέει ένα αγωγό μεταβάλλεται. 3R 5 6R 2 41. Αντιστάτης αντίστασης R συνδέεται με τάση V και διαρρέεται απο ρεύμα I. 5 δ. Ι δ. η ισοδύναμη αντίσταση του κυκλώματος θα είναι: α. Αν το πρώτο σύρμα έχει αντίσταση 30 Ω. Η ισοδύναμη αντίσταση του κυκλώματος των αντιστατών είναι: α. 3 I 3 2 2 40. 2S. 3S αντίστοιχα και συνδέονται παράλληλα. άγνωστη 11 Επιλέξτε τη σωστή απάντηση. 5Ω ε. 55 Ω β. όπως φαίνεται στο σχήμα. 2 R Η ένταση του ρεύματος που διαρρέει την θα είναι τώρα: 2 α. 2 I β. . 42. 5R β. 60Ω γ. Κατά σειρά με την R παρεμβάλλεται στο κύκλωμα αντιστάτης αντίστασης R . 280 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 39. Στη χαρακτηριστική V  f  I  ενός χάλκινου σύρματος ποια μεγέθη εκφράζο- νται από την εφαπτομένη των γωνιών. Πόσο φορτίο πέρασε από μία διατομή του αγωγού στο χρονικό διά- στημα 0-4s. 1 I γ. Τρία σύρματα απο το ίδιο υλικό και ίδιου μήκους έχουν διατομές S.

Η ισχύς που καταναλώνεται σε 1h είναι 2200W. 47. Στο κύκλωμα του σχήματος κλείνουμε το διακόπτη δ. σε συνάρτηση με τη θερμοκρασία. 22Α . 20Α δ. 1Α β. 15Α γ. Να συγκρίνετε τα μήκη των συρμάτων. α. Η συσκευή εκχωρεί στο περιβάλλον ποσό θερμότητας ίσο με την ηλεκτρική ισχύ που καταναλώνει. Ηλεκτρικός θερμοσίφωνας φέρει τα στοιχεία 4.5 h. δ. Για την προστασία του θα χρησιμοποιηθεί από τις διατιθέμενες ασφάλειες η ασφάλεια των: α. 45. Επιλέξτε τη σωστή ή τις σωστές προτάσεις. Ηλεκτρική κουζίνα λειτουργεί σε τάση 220V και διαρρέεται από ρεύμα 5Α για 0. γ. Οι χαρακτηριστικές δύο χάλκινων συρμάτων ίδιας διατομής φαίνονται στο διά- γραμμα του σχήματος. Ποιος από τους τρεις λαμπτήρες θα ανάψει πρώτος. β. Το ποσό θερμότητας που ελευθερώνεται είναι ανάλογο του χρόνου που το ρεύμα διαρρέει τη συσκευή. 48. Να υπολογιστεί ο θερμικός συντελεστής αντίστασης του αργιλίου.4kW. Η αντίσταση ενός σύρματος από αργίλιο.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 281 44. δίνεται στο διάγραμμα του σχήματος. Η ηλεκτρική ενέργεια που μετατρέπεται σε θερμότητα είναι 550J. 220V και συνδέεται σε τάση 220V. 46.

. 16Α. Ηλεκτρική θερμάστρα φέρει τις ενδείξεις 220V. 20Α και 30Α. κατά σειρά β. β. από το ίδιο υλικό. Το διά- γραμμα που αποδίδει το ποσό θερμότητας που εκχωρεί ο αντιστάτης στο περι- βάλλον σε σχέση με την ένταση Ι είναι το: 50. ίδιας διατομής. Σε μία ηλεκτρική εγκατάσταση θέλουμε να λειτουργούν: α. 53. Αν στα άκρα της ηλεκτρικής εγκατάστασης εφαρμόζεται τάση 220V και οι δια- θέσιμες ηλεκτρικές ασφάλειες είναι των 10Α. Θερμοσίφωνας 4kW και γ. ποιο από τα δύο σύρματα θα εκχωρεί μεγαλύτερο ποσό θερμότητας στο περιβάλλον. Στη συνδεσμολογία του σχήματος θερμαίνουμε τον αντιστάτη. Αν στα άκρα του συστήματος των δύο συρμάτων εφαρμοστεί τάση V. Τι θα παρατη- ρηθεί στην ένδειξη του αμπερόμετρου. 1000W. 51. Αντιστάτης έχει αντίσταση R και διαρρέεται για χρόνο t από ρεύμα Ι. 10 λαμπτήρες πυρακτώσεως 100W έκαστος. παράλληλα. Αντικαθιστούμε το σύρ- μα της θερμάστρας με άλλο. ποια ασφάλεια θα χρησιμοποιήσουμε για την προστασία της ηλεκτρικής εγκατάστασης. ηλεκτρική θερμάστρα 1000W. 52. 282 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 49. αλλά διπλάσιου μήκους από το αρχικό. Δύο χάλκινα σύρματα ίδιου μήκους  και με διατομές S1  S2 συνδέονται: α. Πόση γίνεται τώρα η ισχύς της θερμάστρας.

η σχέση επάνω στην οποία εργαζόμαστε είναι: R  ρ S Όπου ρ : ειδική αντίσταση αγωγού  Ω  m   : μήκος αγωγού (m) S : εμβαδό διατομής ( m 2 ) • Όταν δίνεται η διάμετρος δ κυλινδρικού αγωγού. χρησιμοποιούμε τον τύπο: πδ 2 S  πr 2  4 • Όταν δίνεται η πυκνότητα d αγωγού. δηλ. εφαρμόζουμε τη σχέση R θ  R 0 1  α  θ  και για τις δύο θερμοκρα- σίες και συνδέουμε τις δύο σχέσεις. . στο κύκλωμα να τα αντικαταστήσουμε με ένα σημείο. τότε αποκτούν το ίδιο δυναμικό και λέμε ότι είναι βραχυ- κυκλωμένα.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 283 Μεθοδολογία ασκήσεων . χρησιμοποιούμε τον τύπο: V    S  m m m    S  S  V d d  d  • Όταν σ' έναν αγωγό δίνεται η αντίστασή του σε μία θερμοκρασία θ1 και πάλι η αντίστασή του σε μία θερμοκρασία θ 2 και ζητείται ο θερμικός συντελε- στής του α. Δύο βραχυκυκλωμένα σημεία μπορούμε να τα ταυτίσουμε.Αποδείξεις Μεθοδολογία • Όταν ζητείται η αντίσταση ενός κυλινδρικού σύρματος γνωρίζοντας τα γεωμε-  τρικά του χαρακτηριστικά. • Όταν δύο σημεία ενός κυκλώματος συνδεθούν με αγωγό πολύ μικρής (αμε- λητέας) αντίστασης.

. κατά συνέπεια συμπεριφέ- ρεται ως ανοικτός διακόπτης.π). • Μία θερμική συσκευή για να λειτουργεί κανονικά.284 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα • Όταν ένα σημείο κυκλώματος γειωθεί. γιατί χρησι- μοποιούνται δύο αγωγοί. απλώς το γειωμένο σημείο αποτελεί “αφετηρία” μετρήσεως των δυναμικών. • Εάν σε κύκλωμα συνεχούς ρεύματος παρεμβληθεί πυκνωτής. αυτός δε διαρρέεται από ρεύμα. Οι πυκνωτές αποκτούν φορτίο που οφείλεται στη διαφορά δυναμικού των σημείων συνδέσεώς τους. οι εντάσεις των ρευμάτων και οι τά- σεις των στοιχείων του δε μεταβάλλονται. ώστε να κλείνει το κύκλωμα. διαρρέεται από το ρεύμα κανονικής λειτουργίας IK . • Όταν ζητείται ποια ασφάλεια πρέπει να χρησιμοποιήσουμε σε κάποια διάτα- ξη ώστε να προστατευθεί από βραχυκύκλωμα. το μήκος του αγωγού είναι διπλάσιο από την απόσταση της γραμμής (απόσταση γεννήτριας . Αλλά.καταναλωτή ). • Όταν στο κύκλωμα υπάρχουν δύο γειώσεις. Εξετάζουμε με τι στοι- χεία είναι συνδεδεμένος ο πυκνωτής για να υπολογίσουμε την τάση του. από την ένταση του ρεύματος που μπορεί κανονικά να διαρρέει τη συσκευή.λ. παίρνουμε αυτή που έχει την αμέσως μεγαλύτερη τιμή. επειδή στο εμπόριο κυκλοφορούν ορισμένα μεγέθη ασφαλει- ών. πρέπει η τάση στα άκρα της να είναι ίση με την τάση κανονικής λειτουργίας V . S κ. πρέπει να έχει παραπάνω τιμή έντασης. για μεγάλο χρονικό διάστημα. επειδή έχει το δυναμικό της Γης το οποίο θεωρείται μηδέν κατά συνθήκη. Όταν η συσκευή λειτουργεί κανονικά.  . • Όταν χρειάζεται να υπολογισθούν στοιχεία που έχουν σχέση με γραμμές μεταφοράς (R. μπορούν να αντικατασταθούν με αγωγό αμελητέας αντίστασης που συνδέει τις δύο γειώσεις.

V2  I·R 2 και Vολ  Ι·R oλ . Έτσι έχουμε Ι·R ολ  I·R 1  I·R 2 . Απόδειξη 3: Σύνδεση αντιστατών παράλληλα: Στο διπλανό κύκλωμα όλες οι αντιστάσεις έχουν την ίδια τάση στα άκρα τους που είναι ίση με την ολική τάση Vολ και οι αντιστάσεις R 1 και R 2 διαρρέονται από ρεύματα εντάσεως I1 και I 2 αντίστοιχα. Αλλά ισχύουν οι σχέσεις: Ι1  V / R 1 . Όμως Vολ  VA  VB . δηλαδή R ολ = R 1 + R 2 . δηλαδή. Έτσι έχουμε V / R ολ  V / R 1  V / R 2 . Επειδή ρθ  ρ 0 1  α·θ  έχουμε: S S L L L R θ  ρθ  R θ  ρ0 1  α·θ   R θ  ρ 0 1  α·θ   R θ  R 0 1  α·θ  S S S Απόδειξη 2: Σύνδεση αντιστατών στη σειρά: Στο διπλανό κύκλωμα όλες οι αντιστάσεις διαρρέονται από την ίδια ένταση ρεύμα- τος που είναι ίση με την ολική ένταση Ιολ. 1 / R ολ = 1 / R1 + 1/R 2 ή R ολ = R 1 R 2 /R 1 + R 2 . Επίσης ισχύουν οι σχέσεις: V1  I·R 1 . I 2  V / R 2 και Iολ  V / R ολ . άρα V1  V2  Vολ . Στον κόμβο Α έχουμε I1  I 2  Iολ .ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 285 Αποδείξεις θεωρίας Απόδειξη 1: Να αποδείξετε τη σχέση που δείχνει την εξάρτηση της αντίστασης από τη θερμοκρασία. L L Στους ΟοC R 0  ρ 0 και στους Θ0C R θ  ρθ . Προσθέτοντας κατά μέλη έχουμε V1  V2  VA  VB . η τάση στα άκρα της R1 είναι V1  VA  VΓ και R 2 είναι V2  VΓ  VB . .

VB και η συ- σκευή διαρρέεται από ρεύμα έντασης Ι. Από τον ορισμό της έντασης του ρεύματος έχουμε: q I  q  I·t t Καθώς περνάει το φορτίο από το ΑΒ η δυναμική του ενέργεια ελαττώνεται.. Στα άκρα του ΑΒ υπάρχει τάση V  VA . Η μείωση της δυναμικής ενέργειας του φορτίου q αποδίδεται στη συσκευή και με- τατρέπεται σε άλλες μορφές ενέργειας. Άρα: W  U A  U B  q·VA  q·VB  q  VA  VB   q·V  W  V·I·t . Έστω ότι σε χρόνο t μετακινείται φορτίο q από το Α στο Β. Θεωρούμε ένα τμήμα κυκλώματος ΑΒ. Επειδή VA  VB θα είναι U A  U B ). . 286 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Απόδειξη 4: Να αποδείξετε τη σχέση που δίνει την ενέργεια ηλεκτρικού ρεύματος.. το οποίο μπορεί να είναι αντιστάτης ή μια οποιαδήποτε συσκευή. Η μείωση της δυναμικής ενέργειας του φορτίου q είναι ίση με την ηλεκτρική ενέρ- γεια που προσφέρεται από την πηγή. ( U A  q·VA και U B  q ·VB .

d d  S 9gr / cm 3  1cm 2  0. 7  10 Ω  m Παράδειγμα 2.1 Ποια πρέπει να είναι η διάμετρος ενός σύρματος αργύρου αν η αντίστασή του πρέπει να είναι η ίδια με αυτήν ενός χάλκινου σύρματος του ίδιου μήκους και διαμέτρου 1.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 287 Λυμένες ασκήσεις Παράδειγμα 2. έχει εμβαδό διατομής: S  πr 2  πδ 4   1 1 R Ag  R Cu  ρ Αg  ρ Cu  ρ Αg  ρ Cu  s Ag SCu πδ Αg 2 πδ Cu '2 4 4 ρ Αg ρ Cu ρ Αg 1. 44Ω S 1cm 2 .6  10 8 Ω  m . Δίνεται: ρAg  1. ρCu  1. 22  10 6 cm .80  103 m   δAg  1. 6  108 Ω  m 2 3   δ Αg 2  δ '2   1. Λύση: Ο όγκος του σύρματος δίνεται απο τον τύπο: m m 2  103  103 gr V   S ή  S      0. 22  106 cm R  ρ  2  106 Ω  cm  R  0. 74  10 m δ Αg 2 ' 2 δ Cu ρCu Cu 8 1.2 Να υπολογίσετε την αντίσταση R ενός πρισματικού σύρματος το οποίο έχει μάζα m  2  10 3 kg πυκνότητα d  9 gr / cm 3 . εμβαδό διατομής S  1cm 2 και αι ειδική αντίσταση ρ  2  10 6 Ω  cm .7  10 8 Ω  m Λύση: 2 Κυλινδρικό σύρμα διαμέτρου δ.80 mm.

ρ Α  4ρ Β Λύση: A  2 B  2 1 R Α  R B  ρΑ  ρB B  ρΑ 2  ρ B B 2  ρ Α 2  ρB 2  SA SB πδ A πδB δA δB 4 4 2 1 1 ρΑ 2  ρ B 2  ρΑ  2ρB  ρ B  ρ A .3 Δύο μεταλλικά ομογενή σύρματα Α και Β έχουν την ίδια αντίσταση RA  RB . ποια από τις παρακάτω σχέσεις μεταξύ των ειδικών αντιστάσεων ρ Α και ρ Β είναι σωστή. άρα το ίδιο και ο όγκος του. Άρα σωστή απάντηση είναι η β. S' S S 3 . 4δ B δB 2 Παράδειγμα 2. Αν αρχικά παρουσίαζε αντίσταση R  6 Ω . ρΑ  ρΒ 4 2 2 ε. 288 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Παράδειγμα 2. ρΑ  ρΒ β. 1 1 1 α.4 Το μήκος ενός κυλινδρικού σύρματος τριπλασιάζεται με εφελκυσμό (τέντω- μα). ρΒ  ρΑ γ. S Vαρχ  Vτελ    S   ' S'    S  3  S'  S'  1 3 Οπότε η αντίσταση γίνεται :  ' 1 3  R' ρ  ρ  9ρ  9  R  R '  54Ω . Αν το μήκος και η διάμετρος του σύρματος Α είναι διπλάσια των αντίστοι- χων μεγεθών του Β. Λύση: Η πυκνότητα του σύρματος μένει σταθερή. όταν η ειδική αντίσταση και η πυκνότητα του υλικού του σύρματος παραμένουν σταθερές. να βρείτε την καινούργια α- ντίσταση. δηλ. ρΑ  ρΒ δ.

7  108 Ω  m . προκύπτει : 1 1 0 2R 0  R 0 1  α  θ   2  1  α  θ  θ  θ C  θ  500 0 C α 2  10 3 . Λύση: H αντίσταση του σύρματος δίνεται απο τον τύπο :  1m R  ρ Cu  1. 7  102 Ω Το φορτίο που περνά μέσα από τον αγωγό είναι : q  I  t   7. 7  10 8 Ω  m  6 2  R  1. Υπολογίστε τον αριθμό των ηλεκτρονίων που περ- νούν από μία διατομή του σε χρόνο 1min. 4  103 C N   N  26. e  1. Λύση: Η σχέση που συνδέει την αντίσταση R ενός αγωγού με τη θερμοκρασία είναι : R θ  R 0 1  α  θ  . 4  103 C Ο αριθμός των ηλεκτρονίων που περνούν από μία διατομή είναι : q 42.6 Αν ο θερμικός συντελεστής μεταλλικού αγωγού είναι α  2  10 3 grad 1 .ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 289 Παράδειγμα 2. 6  1019 C Παράδειγμα 2. 06  102 A R 1.5  1022 ηλεκτρόνια . 06  10 2 A   60s   q  42. Στα άκρα του εφαρμόζεται τάση 12V. e 1. 6  1019 C . 7  10 2 Ω S 10 m Η ένταση του ρεύματος Ι που διαρρέει τον αγωγό είναι: V 12V I   I  7. όπου R 0  αντίσταση στους 0ο C R θ  αντίσταση σε θο C Επειδή θέλουμε R θ  2R 0 .5 Ένα χάλκινο σύρμα έχει μήκος 1m και εμβαδό διατομής 1mm 2 . Δίνεται η ειδική αντίσταση του χαλκού ρ  1. να βρε- θεί σε ποια θερμοκρασία πρέπει να θερμανθεί ο αγωγός ώστε η αντίστασή του να είναι διπλάσια από αυτή που έχει στους 0 ο C.

290 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα

Παράδειγμα 2.7
Σε αντίσταση εφαρμόζουμε σταθερή τάση V. Όταν η θερμοκρασία είναι
80 ο C η ένταση του ρεύματος είναι 3 Α, αν γίνει η θερμοκρασία 2240 ο C
η ένταση του ρεύματος γίνεται 1 Α. Να βρεθεί ο θερμικός συντελεστής
του καλωδίου.
Λύση:

Όταν θ1  80 ο C τότε I1  3A ή I1  V
R1

V
Όταν θ 2  2240 ο C τότε I2  1A ή I2 
R2

I R
Άρα I  R  R 2  3R1  R 0 1  α  θ 2   3R 0 1  α  θ1  
1 2

2 1

1  α  θ 2  3  3α  θ1  α  θ 2  3α  θ1  2  α  10 3 grad 1

Παράδειγμα 2.8
Να βρεθούν οι εντάσεις των ρευμάτων που διαρρέουν κάθε αντιστάτη στο
διπλανό σχήμα καθώς και η ένταση του ρεύματος στην πηγή.
Δίνονται : R1  3Ω , R 2  7 Ω , R 3  32 Ω , R 4  328Ω , R 5  40Ω , V  120V .
Λύση:
Οι αντιστάσεις R 5 , R 3,4 και R 1,2 είναι σε παράλληλη σύνδεση, οπότε έχουν
κοινή τάση.
V 120V
V  I ' R 5  I '   I'   Ι '  3Α
R5 40Ω
Οι R 3 και R 4 διαρρέονται από ίδιο ρεύμα Ι΄΄΄ , άρα είναι συνδεδεμένες σε σει-
ρά, οπότε:
R 3,4  R 3  R 4  360 Ω .

V 120V 1
V  I ''' R 3,4  Ι '''   Ι '''   Ι '''  Α
R 3,4 360Ω 3

ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 291

Οι αντιστάσεις R1 και R 2 διαρρέονται από ίδιο ρεύμα, Ι΄΄ οπότε συνδέονται σε
σειρά:
R 1,2  R 1  R 2  10 Ω .

V 120V
V  I '' R 1,2  Ι ''   Ι ''   Ι ''  12Α
R 1,2 10Ω

Από τον 1ο Κ.Κ. έχουμε: Iολ  Ι ' Ι'' Ι '''  15, 33Α

Παράδειγμα 2.9
Τέσσερις αντιστάσεις συνδέονται όπως στο σχήμα. Αν R1  10Ω , R 2  20Ω ,
R 3  10Ω , R 4  20Ω και Ι1  2Α να υπολογιστούν:

α. η ολική ένταση του ρεύματος που διαρρέει την πηγή
β. η τάση της πηγής
γ. η ένταση του ρεύματος στην αντίσταση R 3
Λύση:

V1
α. Από τον Ν. Ohm Ι1   V1  I1  R1  V1  2Α  10Ω  20V
R1

Επειδή οι αντιστάσεις R1 , R 2 , R 3 είναι παράλληλα συνδεδεμένες θα έχουν
την ίδια τάση στα άκρα τους, ίση με την τάση της ισοδύναμης αντίστασης
R 1,2,3 που τις αντικαθιστά V1  V2  V3  V1,2,3  20V .

1 1 1 1 1 1 1 1 1 5
          R 1,2,3  4Ω
R 1,2,3 R1 R 2 R 3 R 1,2,3 10 20 10 R 1,2,3 20

V1,2,3 20V
Από το Ν. Ohm Ι1,2,3    5Α
R1,2,3 4Ω

292 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα

Επειδή οι αντιστάσεις R 1,2,3 και η R 4 συνδέονται σε σειρά θα διαρρέονται
από το ίδιο ρεύμα
Ι1,2,3  Ι 4  Ι ολ  5Α

β. Η ολική αντίσταση είναι: R ολ  R 1,2,3  R 4  4 Ω  20 Ω  24 Ω

Από το Ν. Ohm V  Ιολ  R ολ  5A  24Ω  120V

V3 20V
γ. Από το Ν. Ohm στην αντίσταση R 3 είναι: Ι3    2Α
R 3 10Ω

Παράδειγμα 2.10
Δίνεται το κύκλωμα του σχήματος με R1  10Ω , R 2  200Ω , V  150 V . Εάν
οι ενδείξεις του αμπερόμετρου και του βολτόμετρου είναι αντιστοίχως I  2A
και Vβ  120V , να βρεθούν:
α. Η αντίσταση rB του βολτομέτρου
β. Η αντίσταση rα του αμπερομέτρου

Λύση:
Οι αντιστάσεις R 2 , r β είναι σε παράλληλη σύνδεση και έχουν κοινή τάση, δηλα-
δή είναι: Vβ  VΔΕ  VΔΓ ή Vβ  Ι 2 R 2  I1rB .
Vβ Vβ Vβ Vβ 120
Όμως είναι I  I1  I 2 οπότε: I     I  2A  A  1, 4A 
rB R2 rB R2 200

Vβ 120V
 1, 4Α  rB   85, 72 Ω
rB 1, 4Α

Vβ  V  IR 1  Irα  rα 
V  Vβ  IR 1
 rα 
150  120  2 10  V
 5Ω
I 2A

δ) R R R 2 R . Λύση: α. γ) (σχ. 1) (σχ. οπότε έχουμε : 3 3 2 R R R 2 3R R ολ.   2  R ολ.  3 5 5 R R R 2 2 β. R  RR  R  R  R  3 R R ΑΓ    ΑB R  R 2R 2 RR 2 2 Στο τελευταίο κύκλωμα η σύνδεση είναι παράλληλη. Τα σημεία Α και Δ συνδέονται με αγωγό αμελητέας αντίστασης (βραχυκυ- κλωμένα).ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 293 Παράδειγμα 2. 2) . καθώς και τα Γ και Ε έχουν το ίδιο δυναμικό (βραχυκυ- κλωμένα). οπότε αποκτούν ίδιο δυναμικό κι έτσι το κύκλωμα παίρνει τη μορ- φή που φαίνεται στο σχήμα β.2. (σχ. Τα σημεία Β και Δ. να βρείτε την ολική αντίσταση των συνδεσμολογιών για το σχ. β) (σχ.11 Αν στα σημεία Α και B των παρακάτω κυκλωμάτων εφαρμόσουμε τάση V.1 και για το σχ. (σχ.

Το ίδιο και ο κλάδος που περιέχει τον πυκνωτή C1 . C1  2μF . Η τάση VC1 στα άκρα του πυκνωτή C1 είναι ίση με την τάση V1 στα άκρα της αντίστασης R1 .12 Να βρεθούν τα φορτία Q1 . R 4  10 Ω . (σχ. Ο κλάδος που περιέχει την αντίσταση R 3 και τον πυκνωτή C 2 δε διαρρέ- εται από ρεύμα. Q 2 των πυκνωτών C1 . οπότε: V 100 VC1  V1  IR1   R1   5V  R1  R 2  R 4 25 VC1  20 V Το φορτίο του πυκνωτή C1 είναι: Q1  C1  VC1   2  10 6 F   20V   40  106 C  . R 2  10 Ω . 294 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Το κύκλωμα παίρνει τη μορφή του σχήματος ε. Λύση: Οι κλάδοι που περιέχουν πυκνωτές δε διαρρέονται από ρεύμα και λει- τουργούν ως ανοικτοί διακόπτες. ε) 1 1 1 1 3 R Είναι:      R' ( Παράλληλη σύνδεση ) R' R R R R 3 R 4 Οπότε R ολ  R  R '  R   R ολ  R 3 3 Παράδειγμα 2. λόγω παράλληλης σύνδεσης. C 2 αντίστοιχα αν δίνονται: R1  5Ω . C2  4μF και V  100V .

οπότε έχουν κοινή τάση. Λύση: Εάν I η ένταση που διαρρέει την αντίσταση ΑΒ. 2 4 4 4 . VAB  VΓΔ  I  R  I1  2R  I1  2 Άρα η ισχύ στην αντίσταση ΓΔ είναι: 2 I I2 I 2 R 1 Ρ ΡΓΔ  I12  2R     2R   2R   ΡΓΔ  . 2   4 2 2 I 3I Σύμφωνα με 1ο κανόνα Kirchhoff: I2  Ι  I1  Ι   I2  2 2 Άρα η ισχύς στην αντίσταση ΕΖ είναι : 2  3I  9I 2 9I 2 R 9 ΡΕΖ  I 22  R     R  R   ΡΕΖ  Ρ .ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 295 Q1  40μC Το φορτίο του πυκνωτή C 2 είναι: VC2  VAB  I  R1  R 2   4A   5Ω  10Ω   60V Q 2  VC2  C2  240μC Παράδειγμα 2. να βρεθεί η καταναλι- σκόμενη ισχύς στο σύστημα των αντιστάσεων.13 Εάν η καταναλισκόμενη ισχύ στην αντίσταση ΑΒ είναι P. τότε P  I 2  R (1) Η αντίσταση ΓΔ είναι σε παράλληλη σύνδεση με την ΑΒ. I δηλ.

 Ρ  ΡΓΔ  ΡΕΖ  ΡHK  Ρ   Ρ  Ρ  Ρολ. 296 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Ο κλάδος ΗΚ έχει συνολική αντίσταση: R ΗΚ  R   2R  2R  4R 2 R  R ΗΚ  2R 2R  2R 4R R  2R  2R 2 5 Ο κλάδος ΛΖ έχει συνολική αντίσταση: R ΛΖ  R   R  R ΛΖ  R R  2R 3R 3 Οι δύο κλάδοι είναι σε παράλληλη σύνδεση. Έστω t ο απαιτούμενος χρόνος. σύμφωνα με Νόμο Joule (θερμότητα σε cal) Q1  m  c  Δθ (νερό) Q  0. 24  P  t . Ο απαιτούμενος χρόνος για τη θέρμανση της ποσότητας του νερού.  Ρ 2 4 8 8 Παράδειγμα 2. Η θερμοχωρητικότητα του θερμιδομέτρου είναι K  500 cal / grad και οι απώλειες cal θερμότητας στο περιβάλλον είναι 10%. 24  I 2  R  t .5 kg από τους θ1  20 o C στους θ 2  60 o C . Από την θεμελιώδη ε- Λύση: ξίσωση της θερμιδο- α. (3) και (4) προκύπτει για τη συνολική ισχύ: Ρ 9 25 55 Ρολ. 24cal g  grad Να βρεθούν: α. (2). οπότε κοινή τάση. 3I 5 5I 5 VΛΖ  VΗΚ  I2 R ΛΖ  I3 R HK   R  I3  2R   2I 3  I 3  I 2 3 2 4 Άρα ο κλάδος ΗΚ καταναλώνει ισχύ: 2  5I  25I 2 25I 2 R 25 ΡHK  I32  R HK     2R   2R   ΡHK  Ρ (4) 4   16 8 8 Από τις σχέσεις (1). του Q 2  K  Δθ θερμιδόμετρου και το 10% αυτής χάνεται στο περιβάλλον.14 Η ισχύς θερμαντικού σώματος είναι P  2kW . Στο χρόνο αυτό το θερμαντικό σώμα παρέχει μετρίας έχουμε: θερμότητα: Q  0.1€. δηλ. β. Το κόστος της θέρμανσης. (θερμιδόμετρο) . δηλ. Δίνεται: c  1 και 1Joule  0. εάν η 1Κwh κοστίζει 0. Η θερμότητα αυτή καταναλώνεται για τη θέρμανση του νερού. Mε τη βοήθεια αυτής θερμαίνεται ποσότητα νερού μάζας m  2.

ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 297 Q  0. 24  P  mc  k  θ 2  θ1   0. 9  0. Εάν η ασφάλεια της εγκα- ταστάσεως είναι 25 Α να βρεθεί αν αυτή τήκεται. 24  P  t  mc  θ 2  θ1   k  θ 2  θ1  mc  θ 2  θ1   k  θ 2  θ1  t  0. Λύση: Η ένταση ρεύματος Ι που διαρρέει το θερμοσίφωνα είναι: . 24  2  103 Joule sec 278  β.1  0. 9Q  mc  θ 2  θ1   K  θ2  θ1    0.15 Κατά τη διάρκεια λειτουργίας ηλεκτρικού θερμοσίφωνα.1 €.1Q  Q  mc  θ 2  θ1   K  θ2  θ1   0. 24  P  3 cal cal   2. 015 euro 3600 kwh Παράδειγμα 2.5Ω συνδέεται παράλληλα στη συσκευή. 5  10 g  1  500   40grad  g  grad grad  278 t  278sec  h cal Joule 3600 0.1Q  0. ηλεκτρική αντί- σταση R '  5. άρα οι W  P  t   2kW  h  στοιχίζουν:  3600  278 euro 2kW  h  0. η 1 kWh ενέργειας στοιχίζει 0. 24  I 2  R  t Q  Q νερ  Q θερμ  Q απωλ  Q  mcΔθ  KΔθ  0. ισχύος P  4400W υπό τάση V  220V λόγω φθοράς των μονώσεων των συρμάτων. 9  0. 9  0.9  0.

298 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα P 4400 W P  IV  I    20 A V 220 V Η αντίσταση R του θερμοσίφωνα είναι : P 4400 W P  I2  R  R    11Ω I 2  20 A 2 Μόλις συνδέεται η R΄ παράλληλα. η ισοδύναμη αντίσταση γίνεται: RR ' 11 5. 5 11 R ολ    Ω R  R ' 11  5.5 3 V 220 V Οπότε η ένταση ρεύματος είναι: I΄    60 A R ολ 11 Ω 3 Άρα η ασφάλεια τήκεται. .

  S   ' S' όπου  '  3 . Να βρεθεί η νέα αντίσταση του σύρματος.1 Το ρεύμα των ηλεκτρονίων που κτυπούν στην οθόνη μιας τηλεόρασης έχει ένταση I  8μΑ . Δίνεται: ρ Cu  1.Ομόνοια έχει   10 km . 48mC . 6  1019 C . αν η τάση στα άκρα της είναι 500V.4V.4 Ένα σύρμα έχει αντίσταση 10Ω. 7  10 8 Ωm Απ: 7.3 Η γραμμή του ηλεκτρικού Μαρούσι . Να βρεθεί η αντίσταση της μονής γραμμής και η ένταση του ρεύματος που τη διαρρέει. Απ: 90Ω 2.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 299 Ασκήσεις για λύση 2.5 Σε ποια θερμοκρασία η αντίσταση ενός χάλκινου αγωγού γίνεται διπλά- σια της αντίστασης του στους 0o C . Στα άκρα του εφαρμόζεται τάση 3.5  1022 2. ενώ το υλικό της είναι χάλυβας με ειδική αντίσταση ρ  6  10 7 Ω  m . Λιώνουμε τη μεταλλική μάζα του σύρμα- τος και με αυτή σχηματίζουμε ένα άλλο σύρμα τριπλάσιου μήκους από το αρχικό. Πόσο είναι το ηλεκτρικό φορτίο και πόσα ηλεκτρόνια κτυ- πούν στην οθόνη σε χρόνο t  1min . I  375Α 3 2. Υπολογίστε τον αριθμό των ηλεκτρονίων που διέρχονται απο μια διατομή του. Η μάζα άρα και ο όγκος του σύρματος ΔΕΝ αλλάζουν δηλ. Δίνεται ο θερμικός συντελεστής αντί- . 4 Απ: R  Ω .2 Ένα χάλκινο σύρμα έχει μήκος 2m και εμβαδόν διατομής 1mm2 . Το εμβαδό της διατομής της είναι S  45 cm 2 . 3 1015 ηλεκτρόνια 2. Απ: Q  0. Υπόδ. σε χρόνο 2min. Δίνεται: e  1.

Με ποιό τρόπο συνδέονται. Πόσο είναι το δυναμικό στην άλλη άκρη της γραμμής. R 2  30Ω και R 3  50Ω συνδέονται σε σειρά και στα άκρα της συνδεσμολογίας εφαρμόζεται τάση V  200V . Απ: R ολ  20Ω .10 Η χαρακτηριστική ενός δίπoλου φαίνεται στο σχήμα. 20Ω. Να υπολογιστεί η ολική αντίσταση και η ένταση του ρεύματος που διαρρέει κάθε αντίσταση. Απ: I  2Α .6 Μια τηλεγραφική γραμμή αποτελείται από ένα σύρμα που έχει γραμμική αντίσταση R *  2  103 Ω / m .7 Τρείς ίσες αντιστάσεις 30Ω η κάθε μία.9 Δύο αντιστάσεις R1  30Ω και R 2  60Ω συνδέονται παράλληλα και στα άκρα της συνδεσμολογίας εφαρμόζεται τάση 300V. V3  100V 2. Η μία άκρη της είναι γειωμένη. β. διαρρέεται από ρεύμα έντασης I  10Α και έχει μήκος   10 km . 200Ω . Να γίνει η γραφική παράσταση του δυνα- μικού ως συνάρτηση της απόστασης κατά μήκος της γραμμής. συνδέονται με όλους τους δυνα- τούς τρόπους. Απ: α.8 Τρείς αντιστάσεις R1  20Ω . α. V1  40V . παράλληλα β. 45Ω. Απ: 200V 2. Απ: 90Ω. I1  10Α . V2  60V . Απ: 250o C 2. Να βρεθεί η ολική αντίσταση στην κάθε περίπτωση. I2  5Α 2. 10Ω 2. Να υπο- λογιστεί η ένταση του ρεύματος που διαρρέει την κάθε αντίσταση και η τάση στα άκρα κάθε αντίστασης. Ποια είναι η τιμή της αντίστασης του δεύτερου. Το δίπολο αποτε- λείται απο δύο ωμικούς αντιστάτες και ο ένας έχει αντίσταση R1  300 Ω . 300 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 3 1 στασης του χαλκού α  4  10 grad .

R 4  5Ω . 4Α . V  10 Volt . R3 Ισχύει: Ι2  I3  I4 . 10Ω β. Να υπολογιστούν οι εντάσεις των ρευμάτων στις αντιστάσεις καθώς και η αντίσταση R 2 . R 3  30 Ω . R 4  40 Ω .11 Αν R1  5Ω . 50Ω β. 2Α . η ολική αντίσταση R ολ β. R 2  10 Ω .12 Στο διπλανό κύκλωμα δίνονται: R1  R 2  R 3  20Ω . Να βρεθεί η αντίσταση του κάθε σύρματος. Απ: I1  1Α . ενώ αν συνδεθούν παράλληλα έχουν αντίσταση 3Ω. 1Α γ. R 4  R 5  R 6  10Ω . 12Ω .14 Δύο σύρματα όταν συνδεθούν σε σειρά έχουν αντίσταση 16Ω. Ι1  2 Α να υπολογιστούν: α. η τάση της αντίστασης R 4 Απ: α. I2  1. Υποδειξη: VAΓ  VΓΒ  VA  VΓ  VΓ  VΒ  VAΓ  VΓΒ  VA  VΒ  VAΒ  VΓΒ  VAΒ  VAΓ VΓΒ άρα Ι3  Με νόμο Ohm βρίσκω τα ρεύματα Ι 4 και Ι1 . 20 V γ. η τάση της αντίστασης R1 γ.8Α . Η ολική αντίσταση R ολ β. I3  0.13 Στο κύκλωμα του παρακάτω σχήματος δίνονται: R1  R 3  10Ω . 10 V 3 3 2. R 2  5Ω 2. I4  0. Να υπολογιστούν: α. VΑΒ  10V και VΑΓ  6V . η ένταση του ρεύματος Ι3 γ. Απ: 4Ω. 150V 2.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 301 2. η τάση της πηγής V Απ: α.

Ι2  Ι3  5Α . Να βρεθεί η αντίσταση R 3 . ώστε η ολική αντίσταση να είναι R. Απ: R ολ  20Ω . Απ: R x  1. Να υπολογίσετε την ένταση του ρεύ- ματος σε κάθε αντίσταση αν: α. I3  1Α .5Α . I2  3Α . Απ: α. Στα άκρα της συν- δεσμολογίας εφαρμόζεται τάση V  200V . R1  R 4  5Ω . Ι4  10A β. η ολική αντίσταση R ολ του κυκλώματος β. και οι δύο διακόπτες είναι κλειστοί. 302 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 2. R 3  60Ω συνδέονται παράλληλα και το σύστημά τους σε σειρά με αντίσταση R 4  14Ω . οι εντάσεις των ρευμάτων σε όλους τους κλάδους του κυκλώματος. Να βρεθούν: α.15 Δύο αντιστάσεις R και 2R συνδέονται σε σειρά. Ι2  Ι3  10Ω 2.17 Τρείς αντιστάσεις R1  10Ω . R 2  25Ω και I1  4. ο διακόπτης Δ1 είναι κλειστός β. Ι1  Ι 4  0 . Ι1  0Α . R 2  20Ω . Απ: R 3  50Ω . I  10Α 2. R 2  R 3  10Ω . R1  10Ω .5 R 2. I1  6Α . Να υπολογίσετε την αντίσταση R x που πρέπει να συνδεθεί με το σύστημα των δύο αντιστάσε- ων.18 Δίνεται η συνδεσμολογία του διπλανού σχήματος και ότι: V  120V .16 Στη συνδεσ μολογία του σχήματος δίνονται V  100 V .

Απ: ΔQ  250μC 2.23 Ένα μεγάφωνο έχει χαρακτηριστικά 15V . R 2  11Ω . 1. ενώ όταν λειτουργούν και οι δύο η σόμπα καταναλώνει P2  4840 W . Λειτουργεί ο λαμπτήρας κανονικά.21 Ηλεκτρική θερμάστρα έχει στοιχεία 1100W. 110V συνδέεται σε σειρά με λάμπα 32W. R 2  15Ω και C  10μF . η σόμπα καταναλώνει ισχύ P1  440 W . Απ: όχι 2. Απ: όχι 2. Να βρεθούν η ένταση του ρεύματος . 220V. Το σύστημα συνδέεται με τάση 110 V. Υπόδειξη: P1  V 2 / R 1 και P2  V 2 / R ολ Απ: R1  110 Ω . Στο σύστημα εφαρμόζεται τάση 110 V . R1  5Ω . Aπ: I  5A .1 € 2.20 Μια ηλεκτρική θερμάστρα 600W / 110 V συνδέεται σε σειρά με λάμπα 25W / 6V. 6V . η αντίσταση της θερμάστρας και η δαπάνη για 10 ώρες λειτουργίας αν συνδέεται στο δίκτυο της ΔΕΗ και 1kWh κοστίζει 0. Aπ: 90 Ω 2. Όταν λειτουργεί η R1 .5W. Να βρεθούν οι αντιστάσεις R1 και R 2 . R  44Ω .24 Ηλεκτρική σόμπα έχει δύο αντιστάσεις R1 και R 2 συνδεδεμένες παράλ- ληλα και τροφοδοτείτα από δίκτυο 220V.1 €.22 Ηλεκτρική θερμάστρα έχει στοιχεία 600W . Να βρεθεί η μεταβολή του φορτίου του πυκνωτή όταν κλείσει ο διακόπτης δ.19 Δίνεται το κύκλωμα του σχήματος και ότι: V  100V .ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 303 2.7. Ποια αντίσταση πρέπει να συνδέσουμε σε σειρά ώστε να λειτουργεί κανονικά αν το σύστημα συνδεθεί με μπαταρία 60V. Να εξετάσετε αν η λάμπα λειτουργεί κανονικά.

α.25 Αν διπλασιαστεί η διάμετρος σύρματος. α. 880W”.27 Τρείς ίσες αντιστάσεις συνδέονται ως εξής: οι δύο παράλληλα και η τρί- τη σε σειρά με το σύστημα των δύο άλλων. Αν η μέγιστη ισχύς που μπο- ρεί να καταναλώσει η καθεμιά είναι 18W. Αν συνδέσουμε τη συσκευή σε δίκτυο 300V. Ι  4Α β. Παράλληλα με τον λαμπτήρα συνδέεται αντίσταση R 3  40 Ω . η μέγιστη ισχύς που μπορεί να καταναλώσει β. Να βρεθεί η μεταβολή της ισχύος που καταναλώνει ο λαμπτήρας. R  20Ω σε σειρά 2. Απ: 2200W. αν η τάση στα άκρα του είναι σταθερή. Απ: P  160W . β. Το σπίτι τρο- φοδοτείται από δίκτυο τάσης 220V. ο αριθμός των λυχνίων ισχύος 75W ο καθένας που μπορούν να ανά- βουν ταυτόχρονα όταν συγχρόνως λειτουργεί και συσκευή ισχύος 700W. 20 λυχνίες .29 Η γενική ασφάλεια ηλεκτρικού πίνακα σπιτιού είναι 10Α. να βρεθεί πόσo % μεταβάλλε- ται η ισχύς που καταναλώνει. ποια αντίσταση και πώς πρέπει να συνδέσουμε με τη συσκευή για να λειτουργεί κανονικά. V2   4ρ Υπόδειξη: P  όπου: R  ρ  ρ  2  2 R S πδ / 4 πδ Απ: 300% 2. Ποια είναι η ένταση του ρεύματος που διαρρέει τη συσκευή όταν λει- τουργεί κανονικά. Απ: α.28 Λαμπτήρας αντίστασης R1  40 Ω συνδέεται σε σειρά με αντίσταση R 2  20Ω και στα άκρα του συστήματος εφαρμόζεται τάση V  120V . Να βρεθούν: α. να υπολογιστεί η μέγιστη ισχύς που μπορεί να καταναλώσει το σύστημα των τριών αντιστάσεων. ΔP  70W 2.26 Μια ηλεκτρική συσκευή έχει ενδείξεις “220V. Απ: P  27W 2. Να υπολογιστεί η ισχύς που καταναλώνει ο λαμπτήρας β. 304 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 2.

30V β. 20Ω . Απ: α. Ηλεκτρικό ψυγείο ισχύος 1. Η αντίσταση R καταναλώνει ισχύ 20W. Πόσων Ampere πρέπει να είναι η γενική ασφάλεια. Απ: 90W 2. 45W και 30W αντίστοιχα. 15V. Τάση δικτύου και τάση λειτουργίας συσκευών 220V.33Ω. 10Ω. Τα άκρα της συνδεσμολογίας τροφοδο- τούνται με τάση 65V. Ένας θερμοσίφωνας ισχύος 3ΚW. πόση ισχύ καταναλώνουν. η τάση στα άκρα κάθε λάμπας β.5ΚW. Πόση ισχύ καταναλώνει το κύκλωμα των αντιστάσεων.33 Συνδέουμε σε σειρά τρείς λάμπες.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 305 2. Όταν οι ίδιες αντιστάσεις συνδεθούν παράλληλα και τροφοδοτηθούν από την ίδια τάση V. καταναλώνουν ισχύ 10W. γ. Πέντε λάμπες ισχύος 100W. Να υπολογιστούν: α.31 Τρείς ίσες αντιστάσεις όταν συνδέονται σε σειρά και στις άκρες της συνδεσμολογίας εφαρμόζεται τάση V. Απ: 30Α 2. Απ: 60W 2. ποια αντίσταση πρέπει να συνδέσουμε σε σειρά με κάθε λάμπα ώστε αυτές να λειτουργούν κανονικά. τάσης λειτουργίας 30V και ισχύος 60W.6KW δ. β. 20V.30 Δίνεται η συνδεσμολογία του σχήματος. αν οι λάμπες συνδεθούν παράλληλα και τροφοδοτηθούν με τάση 50V.32 Σε μιά ηλεκτρική εγκατάσταση λειτουργούν ταυτόχρονα οι εξής ηλεκ- τρικές συσκευές: α. Ένα στοιχείο ηλεκτρικής κουζίνας 1. 13. όπως και προηγούμενα.

R 0 : αντίσταση στους 0ο C .  Ιολ R ολ R1 R 2 Rv Ενέργεια και ισχύς ηλεκτρικού ρεύματος V2 W  V  q  Vlt (γενική σχέση) W  I 2 Rt  t (Μόνο σε αντίσταση R) R Q  I 2  Rt Νόμος του Joule P  W / t  VI Ισχύς ηλ.  Vv Vολ  V1  V2  ...  Iv Vολ 1 1 1 1 R ολ   R1  R 2  .. α : θερμικός συντελεστής αντίστασης α. Σύνδεση αντιστάσεων στη σειρά β... έντασης  t t   Αντίσταση αγωγού σταθερής διατομής S  R ρ  R σε Ω (Ohm) S ρ: ειδική αντίσταση υλικού. 306 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα V I Νόμος του Ohm ( V  I  R : πτώση τάσης) R  Ι σε Α (Ampere) q Ν e  I  Ένταση ηλεκτρικού ρεύματος σταθ.. Παράλληλη σύνδεση αντιστάσεων Iολ  Ι1  Ι2  ....  Ι ν Vολ  V1  V2  .  R ν    .. ρεύματος σε μία αντίσταση ..  : μήκος αγωγού  V R Αντίσταση αγωγού ή συστήματος αγωγών I ρ  ρ 0 1  αθ  Ειδική αντίσταση σε συνάρτηση με τη θερμοκρασία R  R 0 1  αθ  ρ 0 : ειδική αντίσταση στους 0ο C ..  Vν Iολ  I1  I2  . ρεύματος (γενική σχέση) P  I2 R  V 2 / R Ισχύς ηλ.

γ. α. β. να αποθηκεύει ηλεκτρικά φορτία. P/2 δ. εξαρτάται από την τάση στα άκρα του αγωγού. Ποια από τις παρακάτω γραφικές παραστάσεις αντιστοιχεί στο νόμο του Οhm. (Μονάδες 5) 3. β. να επιβραδύνει την κίνηση των ηλεκτρικών φορτίων. είναι ανάλογη του μήκους του αγωγού. Ο ρόλος μιας ηλεκτρικής πηγής σε ένα κύκλωμα είναι: α. 2P γ. Η αντίσταση ενός μεταλλικού αγωγού που βρίσκεται σε σταθερή θερμοκρασία: α. να παράγει ηλεκτρικά φορτία. Ποιά είναι η σωστή απάντηση.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 307 3ο Κριτήριο Αξιολόγησης: Θέμα 1ο 1. (Μονάδες 5) 2. γ. είναι ανάλογη της διατομής του αγωγού. Αντιστάτης με αντίσταση R καταναλώνει ισχύ Ρ όταν η τάση στα άκρα του είναι V. εξαρτάται από την ένταση του ρεύματος που το διαρρέει. δ. Αν η τάση στα άκρα του αντιστάτη διπλασιαστεί. P/4 (Μονάδες 5) . ποιά από τις παρακάτω θα είναι τότε η ισχύς που καταναλώνει ο αντιστάτης. 4P β. να δημιουργεί διαφορά δυναμικού. δ. (Μονάδες 5) 4.

ποιά από τις παρακάτω απαντήσεις θα ισούται με την ολική αντίσταση: α. Αν η τιμή κάθε αντίστασης είναι R. Να συγκρίνετε τα μεγέθη α. (Μονάδες 8) Θέμα 30 Δύο λαπτήρες έχουν στοιχεία κανονικής λειτουργίας 50W/100V και 100W/100V αντί- στοιχα. R (Μονάδες 5) Θέμα 20 1. δύο αντιστάσεων R 1 και R 2 συνδεδεμέ- 1 1 1 νων παράλληλα δίνεται από τη σχέση   . S1 και S2 Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας. 4R γ. Να αποδείξετε ότι η ολική αντίσταση R ολ . R 1 και R 2 και β. (Μονάδες 8) 2. να βρεθούν: . R/2 δ. 2R β. Να εξετά- σετε σε ποιόν αντιστάτη η κατανάλωση ισχύος είναι μεγαλύτερη. Αν η αντίσταση του κάθε λαπτήρα παραμένει σταθερή. Στα άκρα Α και Β της συνδεσμολογίας του σχήματος εφαρμόζεται τάση V. Για δύο χάλκινους αγωγούς ίδου μήκους τα διαγράμματα I  f (V) φαίνονται στο σχήμα. Να δικαιολογήσε- τε την απάντησή σας. Δύο ίσες αντιστάσεις συνδέονται παράλληλα.308 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 5. Να σχεδιαστεί η συνδε- R ολ R1 R 2 σμολογία των αντιστάσεων (Μονάδες 9) 3. Συνδέουμε τους λαμπτήρες σε σειρά και στα άκρα τους εφαρμόζουμε τάση 225V.

I3 .5Ω. Δίνεται το φορτίο του ηλεκτρονίου: e  1. (Μονάδες 7) Θέμα 40 Στο κύκλωμα του διπλανού σχήματος οι αντιστάτες R1 . I 4 των ρευμάτων που διαρρέουν τους αντιστάτες R 2 . Στα άκρα Α και Γ του κυκλώματος εφαρμόζεται συνεχής τάση V. R 3  10Ω. ποιός από τους δύο λαμπτήρες κινδυνεύει να καταστραφεί. η αντίσταση του κάθε λαμπτήρα (Μονάδες 8) β. την ισχύ που καταναλώνεται σε κάθε λαμπτήρα (Μονάδες 5) δ. Να υπολογίσετε: α. Δίνονται οι τιμές των αντιστάσεων R 1  2Ω. (Μονάδες 8) . R 2  2.8s . η ένταση του ρεύματος που διαρρέει κάθε λαμπτήρα (Μονάδες 5) γ. ενώ ο αντιστάτης R 4 συνδέεται σε σειρά με το σύστημά τους. τις τιμές των εντάσεων I 2 .ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα 309 α. την ολική αντίσταση του κυκλώματος (Μονάδες 5) β.6·1019 C . τον αριθμό των ηλεκτρονίων που διέρχονται από μια διατομή του αντιστάτη R 4 σε χρόνο t  0. R 4  4Ω κα- θώς και η τιμή της έντασης του ρεύματος I1  5A που διαρρέει τον αντιστάτη R 1 . (Μονάδες 6) γ. την τάση Voλ στα άκρα του κυκλώματος (Μονάδες 6) δ. R 3 και R 4 αντίστοιχα. R 2 και R 3 είναι συνδεδεμέ- νοι παράλληλα μεταξύ των σημείων Α και Β.

Γ 50. β 38. α = 39·10–3grad–1 47. δ 37. γ 53. β. Ρ1 < Ρ2 β. μείωση 51. 30A 35. α 40. 500W . α. δ 42. β 41. δ 48. δ 49. 310 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα Απαντήσεις των ερωτήσεων Ερωτήσεις: 52. όλοι ταυτόχρονα 46. R. γ.  Ι   ΙΙ 45. 4C 1 43. Ρ1 > Ρ2 36. Α 39.  αγωγιμότητα  R 44.

Πηγές συνεχούς ρεύματος Ηλεκτρεγερτική δύναμη (ΗΕΔ) πηγής Η ηλεκτρική πηγή είναι ένας ενεργειακός μετατροπέας. Η ΗΕΔ μιάς πηγής είναι συνήθως η ένδειξη που αναγράφεται στο εξωτερι- κό της. σε φορτίο q. Ηλεκτρεγερτική δύναμη ε μιάς πηγής είναι το σταθερό πηλίκο της μεταβιβα- ζόμενης ενέργειας. νόμος του Ohm για κλειστό κύκλωμα Νόμος Joule . όταν αυτή δε διαρρέεται από ρεύμα.Μαγνητικό πεδίο 311 ΗΕΔ πηγής. δηλαδή μετατρέπει τη μηχανική ενέργεια (γεννήτρια) ή τη χημική ενέργεια (μπαταρία) ή άλλης μορφής ενέργεια σε ηλεκτρική. τότε σε κάθε φορτίο 1C αποδίδει ενέργεια 3J . W ε  W  ε  t  q ε  PI q t 1 Joule Μονάδα μέτρησης : 1 Volt = 1 Coulomb Αν η πηγή έχει ΗΕΔ 3V. Η τάση στους πόλους της πηγής όταν αυτή δε διαρρέεται από ρεύμα είναι ένα “στοιχείο ταυτότητας” για την πηγή και λέγεται ηλεκτρεργετική δύναμη (ΗΕΔ) αυτής. προς την ένταση I του ρεύματος που διαρρέει το κύκλωμα. από την πηγή προς το φορτίο αυτό. Ισοδύναμα ηλεκτρεγερτική δύναμη ε μιας πηγής είναι το σταθερό πηλίκο της ισχύος που παρέχει η πηγή στο κύκλωμα.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .

Σε χρονικό διάστημα Δt. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ΗΕΔ ε της πηγής είναι ίση με την πολική της τάση Vπ: . που λέγε- ται πτώση τάσης μέσα στην πηγή. Νόμος του Ohm για κλειστό κύκλωμα Σ’ ένα κύκλωμα υπάρχει γεννήτρια ΗΕΔ ε και εσωτερικής αντίστασης r. Από την αρχή της διατήρησης της ενέργειας έχουμε: W  Q R  Qr ε  I  Δt  I 2  R  Δt  I 2  r  Δt ε  I R  r  I  ε Rr Τάση στους πόλους της πηγής (πολική τάση Vπ ) Η τάση VA  VB στα άκρα της πηγής είναι ίση με την τάση VR στα άκρα της αντί- στασης R και λέγεται πολική τάση VΠ της πηγής. η πηγή δίνει ενέργεια η οποία μετατρέπεται σε θερμότητα στις αντιστάσεις R και r.Μαγνητικό πεδίο Την εσωτερική αντίσταση r μιας πηγής τη διαπιστώνουμε από τα θερμικά της αποτελέσματα ( π. δηλ. η τάση στα άκρα της είναι μικρότερη από την ΗΕΔ ε πηγής κατά ένα παράγοντα Ιr. VΠ  VR  I  R Από την αρχή διατήρησης της ενέργειας έχουμε: W  Q εξ  Q εσ ε It  V Ιt  I rt π 2 εΙ  V Ι I r π 2 ε  V  Ir  V  ε  I r π π Όταν η πηγή έχει εσωτερική αντίσταση r και διαρρέεται από ρεύμα Ι..χ μια μπαταρία θερμαίνεται όταν διαρρέεται από ηλεκτρικό ρεύ- μα) και εκφράζει τη δυσκολία που συναντά το ηλεκτρικό ρεύμα. όταν διέρχεται μέσα από την πηγή. Το εξωτερικό κύκλωμα αποτελείται από αντίσταση R. 312 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .

Συντελεστής απόδοσης αποδέκτη είναι το πηλίκο της ωφέλιμης ισχύος (τι δίνει ο αποδέκτης) προς τη δαπανόμενη ισχύ (τι δίνουμε στον αποδέκτη). διαφορετικής. δηλ. Ρωφ Ρωφ α ή α%   100% Ρδαπ Ρδαπ . Όταν η πηγή δε διαρρέεται από ρεύμα (κύκλωμα αντοιχτό) β. τότε η πηγή είναι βραχυκυκλωμένη. της θερμότητας.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . Παράδειγμα. Όταν η πηγή τροφοδοτεί έναν αντιστάτη πολύ μεγάλης αντίστασης ( R   ) και το ρεύμα που τον διαρρέει έχει ένταση μηδενική ( I  0 ). Αν συνδέσουμε τους πόλους της πηγής με αγωγό αμελητέας αντίστασης ( R  0 ). Όταν η εσωτερική της αντίσταση είναι μηδέν ( r  0 ) και το κύκλωμα διαρρέ- εται από ρεύμα.Μαγνητικό πεδίο 313 α. Από Νόμο Ohm σε κλειστό κύκλωμα: I  R 0  I   ( ρεύμα βραχυκυκλώσεως ) R r r Χαρακτηριστική καμπύλη της πηγής Όταν I  0 τότε Vπ  ε Όταν Vπ  0 τότε 0      r  I   (βραχυκύκλωμα) r Αποδέκτες Είναι συσκευές οι οποίες μετατρέπουν την ηλεκτρική ενέργεια κατά το μεγαλύτερο μέρος σε ενέργεια άλλης μορφής. ο ανεμιστήρας ως αποδέκτης μετατρέπει την ηλεκτρική ενέργεια σε μηχανική ενέργεια και σε θερμότητα (μικρότερο μέρος). γ.

Η ηλεκτρεγερτική δύναμη μιας πηγής: α. Αν η ένταση του ρεύματος είναι 2Α να βρεθεί η ΗΕΔ της πηγής και η πολικότητά της.Μαγνητικό πεδίο Ερωτήσεις 54. Το γινόμενο E  I δίνει την ολική ηλεκτρική ισχύ του κυκλώματος γ. όταν η γεννή- τρια έχει αμελητέα εσωτερική αντίσταση. αναφέρεται σε δύο σημεία του κυκλώματος β. Τα δυναμικά των σημείων Α και Β είναι αντίστοιχα 40V και 10V. Η τάση στους πόλους της γεννήτριας ισούται με την ΗΕΔ της. δ. Η διαφορά E  I  Vπ  I ισούται με το ρυθμό ενέργειας που απορροφά η πηγή λόγω του φαινομένου Joule. Το κουτί του σχήματος περιέχει ηλεκτρική πηγή ( r  0 ) και αντίσταση R  5Ω . Όταν η πηγή παρέχει ρεύμα σε κύκλωμα η τάση στους πόλους της είναι μεγαλύτερη από την ΗΕΔ της. εκφράζει την ανά μονάδα φορτίου ηλεκτρική ενέργεια που παρέχεται στο “εξωτερικό” τμήμα του κυκλώματος. Επιλέξτε τις σωστές προτάσεις: α. εκφράζει την ανά μονάδα φορτίου ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας. Κύκλωμα αποτελείται από αντίσταση R και πηγή ΗΕΔ Ε και εσωτερικής αντί- στασης r. η γεννήτρια τότε διαρρέεται από μέγιστο ρεύμα. δεν αποτελεί στοιχείο ταυτότητας της πηγής δ. 314 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . Επιλέξτε τις σωστές προτάσεις: α. γ. 57. με την οποία τροφοδοτείται ολόκληρο το κύκλωμα. Αν οι δύο πόλοι της γεννήτριας συνδεθούν απ’ ευθείας. γ. ώστε να έχουν διαφο- ρά δυναμικού μηδέν. Το γινόμενο Vπ  I είναι μεγαλύτερο από το γινόμενο E  I β. Ποια από τις παραπάνω προτάσεις είναι η σωστή. 55. Η ολική ισχύς που παρέχει μια γεννήτρια σ’ένα κύκλωμα είναι αντιστρόφως ανάλογη της έντασης του ρεύματος που το διαρρέει. δ. β. Το γινόμενο Vπ  I δίνει την ηλεκτρική ισχύ που απορροφά ο αντιστάτης R. . 56.

όταν η πηγή είναι βραχυκυκλωμένη δ. όταν η εσωτερική της αντίσταση είναι μεγαλύτερη από την αντίσταση που έχει το εξωτερικό κύκλωμα. της Ε και η ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος Ι γ. α. σε κάθε περίπτωση γ. Ποια από τις παραπάνω προτάσεις είναι η σωστή. της Ε και η εσωτερική της αντίσταση r .Ε. 59. της: α.Δ. Η Η.Μαγνητικό πεδίο 315 58. Η πολική τάση V και η εσωτερική της αντίσταση r δ.Ε. όταν το κύκλωμα δε διαρρέεται από ρεύμα β. Η πολική τάση μιας πηγής ισούται με την Η.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .Δ.Ε. Ποια από τις παρακάτω προτάσεις μας δίνει τα στοιχεία ταυτότητας μιάς ηλεκ- τρικής πηγής. Η ισχύς Ρ και η πολική της τάση V β. Η Η.Δ.

316 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .κιν  I2  r ' Η θερμική ισχύς στο κύκλωμα: Ρθ. Όταν δίνεται κινητήρας εσωτερικής αντίστασης r΄.  Ε  ι • Pαπωλειών  Pr  ι 2  r • Pωφέλιμη  Pεξωτ. Η πολική τάση μπορεί να υπολογιστεί και από τη σχέση Vπ  Ι  R εξ αν το κύκλωμα εκτός από την πηγή έχει μόνο αντιστάσεις.κυκ  I2  R ολ  I2   R  r  r '  Η ισχύς που παρέχει η πηγή στο κύκλωμα: Ργεν  ε  Ι Η μηχανική ισχύς του κινητήρα: Ργεν  Ρθ.Μαγνητικό πεδίο Μεθοδολογία ασκήσεων . Λέγεται πολική τάση Vπ  ε  Ι  r . Η ισχύς που προσφέρεται στον κινητήρα από την πηγή: Ρκιν  V  I Η θερμική ισχύς στον κινητήρα: Ρθ.  Poλ  ι 2  R ολ. • Ρπηγής  Pδαπαν.Αποδείξεις Μεθοδολογία • Εξωτερικό κύκλωμα είναι αυτό που δεν περιέχει την εσωτερική αντίσταση r της πηγής. • Όταν η πηγή έχει εσωτερική αντίσταση r. τότε η τάση στα άκρα της παύει να είναι ε και γίνεται μικρότερη.  ι 2  R εξωτ.κιν  Ρμηχ Ρωφ Ρμηχ Συντελεστής απόδοσης κινητήρα: α   Ρδαπ Ρκιν .

Στο διπλανό κλειστό κύκλωμα σε χρονικό διάστημα t.Μαγνητικό πεδίο 317 Τυπολόγιο Πλήρες κύκλωμα W E  P / I : Ηλεκτρεγερτική δύναμη πηγής (ΗΕΔ) και E  q Vπ  E  Ir : Τάση στους πόλους γεννήτριας E  I  r  R  : Νόμος του Ohm σε κλειστό κύκλωμα P  EI : Ισχύς ηλ.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . η οποία μετατρέπεται σε θερμότητα στην αντίσταση R: Qr  I 2 ·r·t και στην αντίσταση r: Qr  I2 ·r·t . γεννήτριας (πηγής) Pεξ  VI  I 2 R : Ισχύς που δίνεται στην εξωτερική αντίσταση Pεσ  I 2 r : Ισχύς που δαπανάται στην εσωτερική αντίσταση Αποδείξεις θεωρίας Απόδειξη 1 Να αποδείξετε τον τύπο που δίνει την ισχύ που παρέχει η πηγή στο κύκλωμα. Από την αρχή διατήρησης της ενέρ- γειας έχουμε: . η πηγή δίνει ενέργεια: W  P·t  W  E·I·t . W W P E  E  t  E   P  E·I q q I t Απόδειξη 2 Να αποδείξετε το νόμο του Οhm για κλειστό κύκλωμα.

Από την αρχή διατήρησης της ενέργειας έχουμε: W  Q R  Q r  E·I·t  I 2 ·R ·t  I2 ·r ·t  E  I·R  I·r   E  VΠ  Ι·r  VΠ  E  I·r Απόδειξη 4 Πότε η ΗΕΔ της πηγής είναι ίση με την πολική της τάση και με τι ισούται το ρεύμα βραχυκυκλώσεως. όταν η πηγή δε διαρρέεται από ρεύμα. η τάση στα άκρα της πηγής VA  VB  VΠ (πολική τάση της πηγής) είναι ίση με την τάση στα άκρα της αντί- στασης VΓ  VΔ  VR . 318 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . όταν η πηγή είναι ιδανική. Με τη βοήθεια του παραπάνω κυκλώματος. η ΗΕΔ Ε πηγής είναι ίση με την τάση στους πόλους της πηγής. VΠ  E . η ΗΕΔ Ε πηγής είναι ίση με την τάση στους πόλους της πηγής. Αν συνδέσουμε τους πόλους της με αγωγό αμελητέας αντίστασης (R = 0). VΠ  E  I·r αν r = 0. δηλαδή VR  VΠ . άρα VΠ  I·R . δηλαδή E E τη βραχυκυκλώσουμε: I   I B  (ρεύμα βραχυκύκλωσης). VΠ  E .Μαγνητικό πεδίο W  Q R  Q r  E·I·t  I 2 ·R ·t  I2 ·r ·t  E  I·R  I·r  E  E  I  R  r   E  I·R ολ  I  R ολ Απόδειξη 3 Να αποδείξετε τη σχέση πολικής τάσης πηγής με την ΗΕΔ της. αλλά VR  I·R . VΠ  E  I·r αν Ι = 0. R ολ r .

Οι αντιστάσεις R 2 . γ.3  R 2.3  R 2.3 Όμως V2.3  I2. β. Να υπολογισθούν: α. Λύση α.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .Μαγνητικό πεδίο 319 Λυμένες ασκήσεις Παράδειγμα 2. Η ολική αντίσταση του εξωτερικού κυκλώματος. R 3 είναι παράλληλες και έχουν την ίδια τάση στα άκρα τους. R 3  6 Ω και αι r  1Ω .3 . Η διαφορά δυναμικού στα άκρα της πηγής είναι ίση με την πολική της τάση: Vπ  Ε  Ι  r  12V  2A  1Ω  10V δ. Η ένταση του ρεύματος που διαρρέει την αντίσταση R 2 .3   V2. Η διαφορά δυναμικού στα άκρα της πηγής. R 3 είναι παράλληλες και το σύστημά τους σε σειρά με την R1 . V2  V3  V2.3 I1  I2. Από το νόμο Ohm για κλειστό κύκλωμα έχουμε: Ε 12V Ι1    2Α r  R εξ 1Ω  5Ω γ. Η ένταση του ρεύματος που διαρρέει την πηγή.16 Στο κύκλωμα του σχήματος δίνονται: Ε  12V . R1  R 2  3Ω . δ. Οι αντιστάσεις R 2 . R2  R3 3Ω  6Ω R εξ  R1   3Ω   5Ω R 2  R3 3Ω  6 Ω β.

δηλ. 0.17 Γεννήτρια.8 Ω γ. Δαπανόμενη ισχύς είναι η ισχύς που δαπανάται από την πηγή. Pωφ  Ι2  R .3  2A   2A  2Ω  4V R 2  R3 Άρα V2  V3  V2. 320 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .4 Ω β.3  4V Από το νόμο του Ohm για την αντίσταση R 2 έχουμε: V2 4V 4 I2    Α R 2 3Ω 3 Παράδειγμα 2.Μαγνητικό πεδίο R 2  R3 V2. Να υπολογισθεί σε κάθε περίπτωση η ωφέλιμη ισχύς και ο συντελεστής απο- δόσεως της γεννήτριας. Pδαπ  Ι  Ε Άρα ο συντελεστής απόδοσης είναι: Ρωφ Ι2  R ΙR α  α Ρδαπ IE E . ΗΕΔ ε  12V και εσωτερικής αντίστασης r  0. 2 Ω αντιστοίχως. Λύση Ωφέλιμη ισχύς είναι η ισχύς που παρέχεται στην εξωτερική αντίσταση κάθε φορά δηλ. 0.8Ω συνδέεται δια- δοχικά με εξωτερικές αντιστάσεις α.

71 Παράδειγμα 2. β.5 γ. r  5Ω . ώστε η συσκευή να λει- τουργεί κανονικά. ενώ δίνονται E  120 V . ΡΣ  250 W . α. Ρωφ  Ι R    R     0.Μαγνητικό πεδίο 321 2 2 2  E   12  α. Με ποια τιμή πρέπει να αντικαταστήσουμε την R2. R ΣR 2 100 R1   r 5 5 RΣ  R2 20 Για να λειτουργεί κανονικά η συσκευή πρέπει η τάση στα άκρα της να είναι VΣ  50 V .33 Ε R  r E R  r β. η θερμαντική συσκευή Σ με στοιχεία λειτουργίας VΣ  50 V . 2  ΙR ER R α1     0. Pωφ3  37W και α3  0. Από το κύκλωμα ισχύει: Vπ  E  Ιr  120  8  5  V  80 V VΣ  Vπ  ΙR 1   80  8  5  V  40 V  50 V . Λύση α. 4W  40W  Ρωφ  40W  R  r   1. Άρα η συσκευή υπολειτουργεί. R1  5Ω και R 2  10 Ω . Δείξτε ότι η συσκευή δε λειτουργεί κανονικά.33  α1  0. . VΣ  V2 λόγω παράλληλης σύνδεσης. Pωφ2  45W και α 2  0. Η αντίσταση R Σ της συσκευής είναι: VΣ 2 50 2 RΣ   RΣ  Ω  R Σ  10Ω PΣ 250 Η ένταση Ι του ρεύματος είναι: E E 120 Ι   A  8Α  Ι  8 Α R ολ. Ο κλάδος που περιέχει τον πυκνωτή C δε διαρρέεται από ρεύμα.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .18 Στο διπλανό κύκλωμα.

Aπό το κύκλωμα ισχύει: Vπ'  E  ι ' r  V1'  VΣ  Ε  ι ' r  ι 'R 1  50  120  ι ' r  VΣ VΣ ι '  R1  r   70  ι '10  70  ι '2  ι Σ  70   7 R '2 R Σ 50 50 50 '   7  '  2  R '2  25 Ω R 2 10 R2 Παράδειγμα 2. Την ΗΕΔ Ε της ηλεκτρικής πηγής γ. Την ισχύ που θα παρέχει η πηγή στο εξωτερικό κύκλωμα.19 Στο κύκλωμα του σχήματος οι αντιστάσεις R1 .Μαγνητικό πεδίο β. R 3 = 60Ω . R 4 συνδέονται με τον τρόπο που φαίνεται. Την αντίσταση R1 β. Η ισχύς που παρέχει η πηγή στο κύκλωμα είναι Pπηγ = 1200W και η ισχύς που δαπανά η αντίσταση R1 είναι P1 = 360W . Την πολική τάση της πηγής.τότε VΣ  V2  50 V . P1  I1  R1  R1   Ω  10Ω I12 36 VAB V β. 322 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . Αν η ένταση του ρεύματος που διαρρέει την R1 είναι I1 = 6A να βρείτε: α. καθώς και την εσωτερική της αντίσταση r δ. Δίνονται οι τιμές για τις αντιστάσεις R 2 = 20Ω . R 3 . Λύση 2 P1 360 α. I2  και I3  AB Αλλά : VΑΒ  I1  R1  6  10V  60Volt R2 R3 . R 2 . Αν η συσκευή λειτουργεί κανονικά. αν συνδέ- σουμε τους πόλους της με σύρμα αμελητέας αντίστασης. R 4 = 4Ω .

Όταν ο μεταγωγός Μ συνδεθεί στη θέση 1 τότε η ένδειξη του Α1 είναι 10Α. Τότε ένα ιδανικό βολτόμετρο (Rν ) που έχει συνδε- θεί στους πόλους της πηγής δείχνει τάση V1=10Volt.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .Μαγνητικό πεδίο 323 60 60 I2  A  3A και I3  A  1A Iολ  I  I1  I2  I3  10A 20 60 Pπηγης 1200W Pπηγης  Ε  Ι  Ε    120V Ι 10A γ. Α2 είναι ιδανικά αμπερόμετρα (RA = 0). Δίνεται R = 9Ω. . Στη συνέχεια συνδέουμε το μεταγωγό Μ στη θέση 2. Λύση Η ένδειξη του βολτόμετρου V1 = 10V όταν η πηγή δε διαρρέεται από ρεύμα είναι η Ε άρα Ε = 10Volt. E 120 Τότε το ρεύμα στο κύκλωμα είναι I'   A  60A και r 2 P'πηγ  E  I'  120V  60A  7200W Παράδειγμα 2. Ποια θα είναι τότε η ένδειξη του Α 2 . Αρχικά ο μεταγωγός Μ δεν έχει συνδεθεί στις θέσεις 1 και 2 και η πηγή δε διαρρέεται από ρεύμα. VΑΒ  60V . VBΓ  I  R 4  10  4V  40V Άρα Vπολ  VAΓ  VΑΒ  VBΓ  60V  40V  Vπολ  100V E  Vπολ 120  100 Vπολ  E  I·r  I·r  E  Vπολ  r   Ω  2Ω I 10 δ. Αν οι πόλοι της πηγής συνδεθούν με σύρμα αμελητέας αντίστασης.20 Óôï êýêëù ì á ôï õ äéðëáí ï ý ó÷Þì áôï ò Á 1. η αντί- σταση του εξωτερικού κυκλώματος μηδενίζεται και η ολική αντίσταση του κυκλώματος γίνεται R ολ  r  2Ω .

Τις αντιστάσεις R και R2. 324 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . Με ένα βολτόμετρο μετράμε την τάση στους πόλους της πηγής και βρίσκουμε ότι V = 50V. Την ένταση του ρεύματος που διαρρέει την πηγή. VAB = I1 · R1 = 4A · 10Ω = 40V (I2 = I – I1 = 5A – 4A = 1A) VAB 40V VAB  I 2  2R  R    20Ω 2I 2 2 1A Vπ  VΑΓ  VAB  VΒΓ  50V  40V  VΒΓ  VΒΓ  10V VBΓ 10V VBΓ  Ι·R 2  R 2    2Ω I 5A . είναι Ι1 = 4Α. V  Vπ  Ε  Ι  r  Ε  Vπ 60  50 I  r  E  Vπ  Ι  I A  5A r 2 β. β. γ. Λύση α. να βρείτε: α.21 Στο κύκλωμα του διπλανού σχήματος δίνονται: Ε = 60V. Αν η ένταση του ρεύματος που διαρρέει την αντίσταση R1.Μαγνητικό πεδίο Όταν ο Μ έχει συνδεθεί στη θέση 1 τότε η πηγή είναι βραχυκυκλωμένη άρα η Ε ένδειξη 10Α είναι το ρεύμα βραχυκύκλωσης Ιβ=10Α. Ι β   r  1Ω r Όταν ο Μ συνδέεται στη θέση 2 τότε η ένδειξη του Α2 είναι το ρεύμα Ι που υπολο- Ε γίζεται από το νόμο του Οhm σε κλειστό κύκλωμα Ι   1A Rr Παράδειγμα 2. Την ισχύ που καταναλώνεται στο εξωτερικό μέρος του κυκλώματος ΑΓ. r = 2Ω. R1 = 10Ω.

Ι    2Α R ολ 6Ω Ρπηγ = Ε · Ι = 12V · 2A = 24W VAΓ = Vπ = Ε – Ι · r = (12 – 2 · 2)V = 8Volt VΒΓ= VΑΓ – VAB = VΑΓ – Ι · R1 = 8V – 4V = 4Volt 2 VBΓ 42 16 ΡR 2   W W R2 3 3 .3 = R1+R2. Από το διάγραμμα Vπ .3 = (2 + 2)Ω = 4Ω Rολ = r + R1. συνδέονται με ηλεκτρική πηγή.2.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .3 = 6Ω Ε 12V γ. R3 = 6Ω. Να υπολογίσετε τα στοιχεία Ε και r της πηγής. της οποίας η χαρακτηριστική φαίνεται στο σχή- μα (β).2. α. R ολ    12Ω Ι 5A R ολ  R AΓ  r  R ΑΓ  R ολ  r  10Ω PΑΓ  Ι 2 ·R ΑΓ  52 ·10W  250W Παράδειγμα 2.Ι προκύπτει ότι: E 12V Ε = 12Volt και 6A    r  2Ω r r R 2  R 3 18 β. γ. Αλλά R 2. Πόση ισχύ παρέχει η πηγή στο κύκλωμα και πόση είναι η ισχύς που παρέ- χεται στην αντίσταση R2. Οι αντιστάσεις των τριών αντιστατών είναι: R1 = 2Ω.2.22 Τα άκρα Α και Γ του συστήματος των τριών αντιστατών του σχήματος (α). Λύση α.3+r.3    2Ω R2  R3 9 R1. R2 = 3Ω. Να βρείτε την ολική αντίσταση του κυκλώματος. β. Rολ=R1.Μαγνητικό πεδίο 325 E 60V γ.

90% .35 Δύο αντιστάσεις R1  3Ω και R 2  7 Ω συνδέονται παράλληλα και στα άκρα τους συνδέεται πηγή με r  0. 90V γ. Απ: Ε  100V .Μαγνητικό πεδίο Ασκήσεις για λύση 2. 1Α β. να υπολογισθεί: α. 326 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . Αν Ε  100V . ενώ όταν ο διακόπτης κλείσει η τάση στα άκρα της πηγής γίνεται 90V.9Ω . ενώ όταν συνδέονται με R 2  2 Ω η πολική τάση είναι 2V. Πόση είναι η ΗΕΔ και η εσωτερική αντίσταση της πηγής. πόση ισχύς παρέχεται στο εξωτερικό κύκλωμα. Αν οι αντιστάσεις διαρρέονται από ρεύμα- τα 14Α και 6Α αντίστοιχα να υπολογίσετε: α. 3V 2. 1Ω . 1200W γ. γ. Aπ. η ένταση του ρεύματος β. R1  40 Ω και R 2  50Ω . Aπ: α.34 Όταν οι πόλοι πηγής συνδέονται με αντίσταση R1  1Ω η πολική τάση είναι 1. 100W. 90W. 840W 2. την ισχύ που παρέχει η πηγή στο κύκλωμα. 60V β. η δαπανόμενη ισχύς καθώς και η απόδοση του κυκλώμα- τος Απ: α. την ΗΕΔ της πηγής. β. r  10 Ω . Όταν ο διακόπτης είναι ανοικτός η τάση στα άκρα της πηγής είναι 100V. η ωφέλιμη ισχύς.5V. Να βρεθούν η ΗΕΔ της πηγής και η εσωτερική της αντίσταση. η πολική τάση της πηγής γ.37 Δίδεται το κύκλωμα του διπλανού σχήματος.36 Πηγή με στοιχεία Ε. r  5Ω 2. r τροφοδοτεί αντίσταση R  45Ω μέσω διακόπτη.

Δίνεται ότι: E  34 V ( r  0 ) και R 2  15Ω . η πολική τάση της πηγής γ. Κλείνουμε τον διακόπτη και .40 Πόσους λαμπτήρες ισχύος Ρ  50W και τάσης λειτουργίας V  100V μπορού- με να συνδέσουμε στους πόλους μιάς πηγής με ΗΕΔ E  120V και εσωτερικής αντίστασης r  10 Ω . όπου: I1  I2  I Σ Απ: R1  9Ω 2. 10V”. 4Α. αμπερόμετρο και αντίσταση R1 . 320W. οι εντάσεις των ρευμάτων β. η ισχύς των απωλειών και η απόδοση του κυκλώματος Απ: α. RΣ  Σ . 400W. r  5Ω .ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . η ισχύς της πηγής. 80W. IΣ  . η ωφέλιμη ισχύς. ώστε να λειτουργούν κανονικά. ΡΣ V Υποδ. VΣ IΣ Η συσκευή λειτουργεί κανονικά άρα: VBΓ  VΣ  20 V και I3  IΣ  2A . 4 Α β. Να βρεθεί η R1 ώστε η συσκευή να λειτουργεί κανονικά. Αν είναι: Ε  100V .39 Η συσκευή του σχήματος έχει στοιχεία λειτουργίας “20W. διακόπτης. R1  30 Ω και αι R 2  60 Ω να υπολογιστούν: α. Στα άκρα της αντίστασης R1 συνδέεται βολτόμετρο. Από το νόμο του Ohm είναι: VAB  VAΓ  VΒΓ . 80% 3 3 2.38 Δίδεται το κύκλωμα του σχήματος.Μαγνητικό πεδίο 327 2. 8 Α . 80V γ. Απ: 4 λαμπτήρες 2.41 Σε ένα κύκλωμα συνδέονται κατά σειρά: πηγή ηλεκτρικού ρεύματος.

Να βρεθούν: Ε και r της πηγής. Β είναι (μη ιδανικά) αμπερόμετρο και βολ- τόμετρο με αντιστάσεις R Α και R B αντίστοιχα. Αν αντικαταστήσουμε την R1 με άλλη αντί- σταση R 2 τα όργανα δείχνουν V2  7V και Ι2  2Α . E  24 V και r  0 .Δίνονται R1  8Ω . Ι1  1Α (ένδειξη αμπερομέτρου). R B  600 Ω Υπόδειξη Αναπτύξτε και λύστε το σύστημα των εξισώσεων V1  VA  V2  VB VB  ι 2 R 3B ι1  ι 2  V4 / R 4 . Απ: I2  1/ 25 A. Απ: E  9V . R 3  300 Ω . R 4  15Ω . 328 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .Μαγνητικό πεδίο παρατηρούμε ότι το βολτόμετρο δείχνει διαφορά δυναμικού V1  8.42 Στο κύκλωμα του σχήματος τα Α. R A  0. r  1Ω 2. Να βρεθούν οι αντιστάσεις R Α και R B καθώς και η ένταση Ι2. VΒ  8V (ένδειξη βολ- τομέτρου). R 2  10Ω . Αντίσταση αμπερόμετρου αμελητέα και βολτόμετρου άπειρη.1V και το αμπερόμετρο ένταση Ι1  0. 4Ω. 9Α .

2Α δ. α. 10Α β. α. Μια ηλεκτρική κουζίνα έχει χαρακτηριστικά λειτουργίας 4400W και 220V. έντασης ρεύματος δ.Μαγνητικό πεδίο 329 4ο Κριτήριο Αξιολόγησης: ΘΕΜΑ 1 1. Το ποσό της θερμότητας που εκλύεται σε έναν αντιστάτη με σταθερή αντί- σταση R όταν διαρρέεται από ρεύμα έντασης Ι σε χρόνο t. 2Q 2 γ. 4 Μονάδες 5 2. ενέργειας β. α. 4Q. Μονάδες 5 3. ποιά από τις παρακάτω απαντήσεις δίνει το ποσό της θερμότητας που εκλύεται στον ίδιο αντιστάτη και στον ίδιο χρόνο. Μονάδες 5 . ηλεκτρικού φορτίου. είναι Q. Η ΚWh (κιλοβατώρα) είναι μονάδα μέτρησης.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . 50mA γ. Q δ. Ποια η σωστή απάντηση. Αν η ένταση του ρεύματος υποδιπλασιαστεί. Q β. ισχύος γ. 20Α. Ποιά από τις παρακάτω τιμές μας δίνει την ασφάλεια προστασίας της.

R E ε. Ι2  r 2. Ισχύς που καταναλώνεται στην εσωτερική αντίσταση.r και αντιστάτη. Πότε λέμε ότι η πηγή είναι βραχυκυκλωμένη. E  Ι Μονάδες 10 ΘΕΜΑ 2 1.330 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα .Δ. Μονάδες 2 β. Ισχύς που παρέχεται σε ολόκληρο το κύκλωμα. Vπ 4. στ.Μαγνητικό πεδίο 4. VΠ  Ι 1. Με βάση την αρχή διατήρησης της ενέργειας να αποδείξετε ότι η ένταση του ρεύματος στο κύκλωμα δίνεται από τη σχέ- E ση I  . 2 δ. Ισχύς που παρέχεται στο εξωτερικό κύκλωμα. α. γ.Ε. Μονάδες 9 Rr . όπου Ε η Η. Ε·Ι  Ι 2 ·r 3. Ένα κύκλωμα αποτελείται από πηγή με στοιχεία Ε. Ρεύμα βραχυκύκλωσης. r 5. Στήλη Α Στήλη Β α. β. της πηγής και r η εσωτερική της αντίσταση. Μονάδες 6 2. Να αποδείξετε ότι το ρεύμα βραχυκύκλωσης της ηλεκτρικής πηγής δίνε- ται από τη σχέση Ιβ  Ε r . E  Ι·r ζ. Να αντιστοιχίσετε κάθε στοιχείο της αριστερής στήλης Α με κάποιο στοι- χείο της δεξιάς στήλης Β. Πολική τάση. Κλειστό κύκλωμα περιλαμβάνει ηλεκτρική πηγή (Ε.r). του οποίου η αντίσταση είναι R.

η Η. της πηγής ώστε το λαμπάκι να λειτουργεί κανονικά Μονάδες 7 γ. Η Η. Μονάδες 8 ΘΕΜΑ 3 Όταν ο διακόπτης δ του σχήματος είναι ανοικτός. η αντίσταση R του αντιστάτη.5 Α. Ο ρυθμός παραγωγής θερμότητας από το ηλεκτρικό ρεύμα πάνω στην αντίσταση R. Μονάδες 6 δ. στο συνολικό κύκλωμα Μονάδες 25 ΘΕΜΑ 4 Το λαμπάκι του σχήματος έχει ενδείξεις “4V . Να βρείτε το λόγο της ισχύος που καταναλώνει ο αντιστάτης προς την ισχύ που καταναλώνει το λαμπάκι. Θεωρώντας ότι το αμπερόμε- τρο έχει αμελητέα εσωτερική αντίσταση. Μονάδες 6 . β.Μαγνητικό πεδίο 331 3.Ε. Η ολική αντίσταση του κυκλώματος Μονάδες 6 β. Όταν ο διακόπτης είναι κλειστός. Αν ο αντιστάτης έχει αντίσταση R  8Ω και η εσωτερική αντίσταση της πηγής r  1Ω . η πολική τάση της πηγής είναι 100V. ii.6W”. να βρεθούν τα χαρακτηριστικά στοιχεία (Ε. Από τη χαρακτηριστική καμπύλη μιάς πηγής Vπ  f  I  του σχήματος.ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . στον αντιστάτη R και iii. και η εσωτερική αντίσταση r της πηγής. στο εσωτερικό της πηγής . γ.r) της πηγής. η ισχύς i. η πολική τάση της πηγής είναι 75 V και το αμπερόμετρο δείχνει ένδειξη 2.Ε.Δ. να βρεθούν: α.Δ. να υπολογιστούν: α.

1019 3ο Κριτήριο (3ο τεύχος): Θέμα 1ο β. R  ρ . 56.75 Α 56. Ο πρώτος αφού ι > ικ = 0.Λύσεις Κριτηρίων αξιολόγησης: Ερωτήσεις (3ο τεύχος): Θέμα 3ο 54. 50 V δ. Σ. Λ. 263 απόδειξη 3 V2 3. Σ β. α. Αφού R1  R 2  s1  s 2 s 2. 5. γ Θέμα 2ο 1α. 4Α. δ. σελ.5 Α 57.Μαγνητικό πεδίο Απαντήσεις των ερωτήσεων . Ε = 20 V με θετικό πόλο συνδεδεμένο στο Α γ. 112. ι = 0. 1Α. Λ. 5 Ω β. δ Θέμα 4ο α. α. 200 Ω. Σ. 10Α γ. 332 ΦΥΣΙΚΗ: Συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα . εφφ1  εφφ 2  R1  R 2  1β. β 58. 100 Ω 55. Σ. Λ α.5 W. α 59. Σ. Αφού P  τότε PR  P2R R .25 W δ.