ห้องสะอาด 8-1

หน่วย​ที่ 8
ห้อง​สะอาด
อาจารย์​สุ​วัชร์ บัว​แย้ม

ชื่อ อาจารย์​สุว​ ัชร์ บัว​แย้ม
วุฒิ วท.บ. (สิ่งแ​ วดล้อม)
วท.ม. (สุข​ศาสตร์​อุตสาหกรรม​และ​ความ​ปลอดภัย)
ตำแหน่ง รอง​ผู้จ​ ัดการ​ฝ่าย​สิ่ง​แวดล้อม
บริษัท​เอส​ที​เอส เอ็น​จิ​เนีย​ริ่ง คอน​ซัล​แตน​ท์ จำกัด
หน่วย​ที่​เขียน หน่วย​ที่ 8

8-2 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม

แผนการ​สอน​ประจำ​หน่วย

ชุด​วิชา สุข​ศาสตร์​อุตสาหกรรม: การ​ควบคุม

หน่วย​ที่ 8 ห้อง​สะอาด

ตอน​ที่
8.1 ความ​รู้ท​ ั่วไป​เกี่ยว​กับ​ห้อง​สะอาด
8.2 การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด
8.3 การ​รักษา​มาตรฐาน​ของ​ห้อง​สะอาด

แนวคิด
1. ใน​สภาพ​แวดล้อม​การ​ทำงาน​นั้น​จะ​มี​อนุภาค​หรือ​สิ่ง​ปน​เปื้อน​อยู่​ใน​อากาศ ได้แก่ ผง ฝุ่น​ละออง และ​
เชื้อจ​ ุลชีพต​ ่างๆ ซึ่ง​อนุภาค​หรือ​สิ่ง​ปน​เปื้อน​เหล่า​นี้​อาจ​ส่ง​ผลก​ระ​ทบ​ต่อ​คุณภาพ​ของ​การ​ผลิต ผลิตภัณฑ์
หรือ​การ​ให้​บริการ​ได้ ใน​กระบวนการ​ผลิต​หรือ​การ​ให้​บริการ​บาง​ประเภท​จึง​จำเป็น​ต้อง​มี​การ​ควบคุม​
สิ่งป​ น​เปื้อน​ใน​อากาศ​ภาย​ใต้ส​ ภาวะ​แวดล้อม​ทีส่​ ะอาด หรือห​ ้อง​สะอาด​ทมี่​ คี​ ุณลักษณะ​ตาม​ระดับม​ าตรฐาน​
ความ​สะอาด และ​มี​การ​ควบคุม​สภาวะ​แวดล้อม เช่น อุณหภูมิ ความชื้น และ​ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน​
ตาม​ที่​กำหนด
2. การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด​ให้​ได้​ตาม​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​ตาม​ที่​ต้องการ จะ​ต้อง​เลือก​เทคนิค​ที่​
เหมาะ​สมใน​การ​ป้องกัน​ปัญหา​การ​ปน​เปื้อน​ภายใน​ห้อง​สะอาด ซึ่ง​ประกอบ​ด้วย การ​ใช้​มาตรการ​ทาง​ด้าน​
อากาศ​พลศาสตร์ เพื่อ​ปรับ​สภาพ​ของ​อากาศ​และ​เคลื่อน​ย้าย​อากาศ​อย่าง​เหมาะ​สม และ​การ​ใช้​การ​ปิด​กั้น​
ทาง​กายภาพ เพื่อ​ปกป้อง​ผลิตภัณฑ์​และ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน​จาก​การ​ปน​เปื้อน
3. การ​ที่​จะ​รักษา​มาตรฐาน​ของ​ห้อง​สะอาด​ให้​มี​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​ตาม​ที่​ได้​ออกแบบ​ไว้​ตลอด​การ​
ดำเนิน​งาน​ให้​ได้​นั้น จะ​ต้อง​มี​การ​ควบคุม​ปริมาณ​อนุภาค​ภายใน​ห้อง​สะอาด​ไม่​ให้​มี​จำนวน​เกิน​ตาม​ที่​
มาตรฐาน​กำหนด​ไว้ ซึ่ง​อุปกรณ์​ที่​มี​ความ​จำเป็น​จะ​ต้อง​ใช้​สำหรับ​ห้อง​สะอาด​จะ​ต้อง​มี​ครบ​และ​ได้​รับ​การ​
บำรุง​รักษา​อยู่​เสมอ มี​ขั้น​ตอน​การ​ปฏิบัติท​ ี่​ดี และ​มี​กฎ​ระเบียบ​ใน​การ​ปฏิบัติง​ าน​ใน​ห้อง​สะอาด รวม​ถึง​
การ​ฝึกอ​ บรม​ให้ก​ ับ​บุคลากร​ที่​ปฏิบัติ​งาน​ด้วย

วัตถุประสงค์
เมื่อ​ศึกษา​หน่วย​ที่ 8 จบ​แล้ว นักศึกษา​สามารถ
1. อธิบาย​ความ​รู้​ทั่วไป​เกี่ยว​กับ​ห้อง​สะอาด​ได้
2. อธิบาย​แนวทาง​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด​ได้
3. อธิบาย​แนวทาง​การ​รักษา​มาตรฐาน​ของ​ห้อง​สะอาด​ได้

ห้องสะอาด 8-3

กิจกรรม​ระหว่าง​เรียน
1. ทำ​แบบ​ประเมิน​ผล​ตนเอง​ก่อน​เรียน​หน่วย​ที่ 8
2. ศึกษา​เอกสาร​การ​สอน​ตอน​ที่ 8.1-8.3
3. ปฏิบัติก​ ิจกรรม​ตาม​ที่ไ​ ด้​รับ​มอบ​หมาย​ใน​เอกสาร​การ​สอน​แต่ละ​ตอน
4. ชม​วี​ซีดี​ประจำ​ชุด​วิชา (ถ้า​มี)
5. ฟังร​ ายการ​วิทยุ​กระจาย​เสียง (ถ้าม​ ี)
6. ชม​รายการ​วิทยุโ​ ทรทัศน์ (ถ้า​มี)
7. เข้าร​ ับ​การ​สอน​เสริม (ถ้า​มี)
8. ทำ​แบบ​ประเมิน​ผล​ตนเอง​หลัง​เรียน​หน่วย​ที่ 8

สื่อ​การ​สอน
1. เอกสาร​การ​สอน
2. แบบ​ฝึกป​ ฏิบัติ
3. วีซ​ ีดี​ประจำ​ชุด​วิชา (ถ้า​มี)
4. รายการ​สอน​ทาง​วิทยุก​ ระจาย​เสียง (ถ้า​มี)
5. รายการ​สอน​ทาง​วิทยุโ​ ทรทัศน์ (ถ้า​มี)
6. การ​สอน​เสริม (ถ้า​มี)

การ​ประเมิน​ผล
1. ประเมิน​ผล​จาก​แบบ​ประเมิน​ผล​ตนเอง​ก่อน​เรียน​และ​หลังเ​รียน
2. ประเมิน​ผล​จาก​กิจกรรม​และ​แนว​ตอบ​ท้าย​เรื่อง
3. ประเมิน​ผล​จาก​การ​สอบไล่​ประจำ​ภาค​การ​ศึกษา

เมื่อ​อ่าน​แผนการ​สอน​แล้ว ขอ​ให้​ทำ​แบบ​ประเมิน​ผล​ตนเอง​ก่อน​เรียน
หน่วย​ที่ 8 ใน​แบบ​ฝึก​ปฏิบัติ แล้ว​จึง​ศึกษา​เอกสาร​การ​สอน​ต่อ​ไป

8-4 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม

ตอน​ที่ 8.1
ความ​รู้​ทั่วไป​เกี่ยว​กับ​ห้อง​สะอาด
โปรด​อ่าน​หัว​เรื่อง แนวคิด และ​วัตถุประสงค์​ของ​ตอน​ที่ 8.1 แล้วจ​ ึง​ศึกษา​ราย​ละเอียด​ต่อ​ไป

หัว​เรื่อง
8.1.1 ความ​หมาย​และ​หลัก​การ​ของ​ห้อง​สะอาด
8.1.2 ชนิด​ของ​ห้อง​สะอาด​และ​อุตสาหกรรม​ที่​เกี่ยวข้อง​กับ​ห้อง​สะอาด
8.1.3 การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด

แนวคิด
1. ห้อง​สะอาด หมาย​ถึง ห้อง​ที่​มี​การ​ออกแบบ การ​ก่อสร้าง และ​การ​ใช้​งาน ที่​มี​การ​ควบคุม​จำนวน​
อนุภาค และ​ปัจจัยอ​ ื่นๆ เช่น อุณหภูมิ ความ​ดันอ​ ากาศ ความชื้น ให้เ​ป็นไ​ ป​ตาม​ชนิด/มาตรฐาน​ของ​
ห้อง​สะอาด​นั้น และ​จะ​ต้อง​มี​การ​เฝ้าร​ ะวังโ​ ดย​การ​ติดตาม​ตรวจ​สอบ​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​ให้อ​ ยู่ใ​ น​
เกณฑ์ท​ ี่​กำหนด​ไว้​ตลอด​ระยะ​เวลา​การ​ใช้​งาน หลัก​การ​ที่​สำคัญ​ของ​ห้อง​สะอาด​มี 4 ประการ คือ
การ​ป้องกัน​อนุภาค​และ​มล​สาร​จาก​ภายนอก​เข้าไป​ใน​ห้อง การ​ป้องกัน​การ​สะสม​ของ​อนุภาค​และ​
มล​สาร​ภายใน​ห้อง การ​ป้องกันก​ าร​ก่อใ​ ห้เ​กิดอ​ นุภาค​และ​มล​สาร​ภายใน​ห้อง และ​หาก​มอี​ นุภาค​และ​
มล​สาร​เกิด​ขึ้น​ภายใน​ห้อง ต้อง​รีบ​กำจัด​ออก​ไป​ทันที
2. ห้อง​สะอาด​มี​หลาย​ชนิด ซึ่ง​หาก​แบ่ง​ตาม​ลักษณะ​การ​ใช้​งาน จะ​แบ่ง​ได้​เป็น 3 ชนิด คือ ห้อง​สะอาด​
ทาง​อุตสาหกรรม เป็น​ห้อง​สะอาด​ที่​ใช้​กับ​อุตสาหกรรม​การ​ผลิต​อุปกรณ์​อิเล็กทรอนิกส์ ไมโคร​ชิพ
อุตสาหกรรม​การ​ผลิต​สี ฟิล์ม และ​สาร​เคมี​ต่างๆ ห้อง​สะอาด​ทาง​ชีววิทยา เป็น​ห้อง​สะอาด​ที่​ใช้​กับ​
อุตสาหกรรม​การ​ผลิต​ยา ห้อง​ปฏิบัติ​การ​ทาง​ด้าน​ชีววิทยา ห้อง​ผ่าตัด เป็นต้น และ​ห้อง​สะอาด​ที่​
เกี่ยวข้อง​กับ​ชีว​วัตถุ​อันตราย เป็น​ห้อง​สะอาด​ที่​ใช้​กับ​ห้อง​ปฏิบัติ​การ​ที่​เกี่ยวข้อง​กับ​เชื้อ​โรค เช่น
เชื้อ​ไวรัส หรือส​ าร​ที่​เป็น​อันตราย​ต่อ​สุขภาพ
3. ใน​การ​ใช้ห​ ้อง​สะอาด​นั้น ผลิตภัณฑ์แ​ ละ​กระบวนการ จะ​ต้อง​เหมาะ​สม​กับล​ ักษณะ​ของ​สิ่งแ​ วดล้อม​
ภาย​ใต้ก​ าร​ควบคุมภ​ ายใน​ห้อง ด้วย​เหตุน​ ี้ จึงไ​ ด้ม​ ีก​ าร​จำแนก​ระดับช​ ั้นค​ วาม​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​
ตาม​มาตรฐาน​หลาย​ชนิด มาตรฐาน​ที่ใ​ ช้ก​ ันท​ ั่วไป ได้แก่ Federal Standard 209, ISO 14644-1:
1999 และ EU GGMP ซึ่ง​ไม่​ว่า​จะ​เป็น​มาตรฐาน​ใด​ก็​ล้วน​แล้ว​แต่​กำหนด​ไว้​ว่า​จะ​ต้อง​ตรวจ​วัด​
จำนวน​และ​ขนาด​ของ​อนุภาค​ใน​อากาศ​ต่อ​หน่วย​ปริมาตร​อากาศ​ภายใน​ห้อง​สะอาด​เป็น​เกณฑ์
สำคัญ

วัตถุประสงค์
เมื่อศ​ ึกษา​ตอน​ที่ 8.1 จบ​แล้ว นักศึกษา​สามารถ
1. อธิบาย​ความ​หมาย​และ​คุณสมบัติ​เฉพาะ​ของ​ห้อง​สะอาด​ได้
2. อธิบาย​อุตสาหกรรม​ที่เ​กี่ยวข้อง​กับ​ห้อง​สะอาด​ได้
3. อธิบาย​การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​ได้

ห้องสะอาด 8-5

เรื่อง​ที่ 8.1.1
ความ​หมาย​และ​หลัก​การ​ของ​ห้อง​สะอาด

เทคโนโลยี​การ​ผลิต​ต่างๆ ใน​ปัจจุบัน​นั้น​มี​การ​พัฒนา​และ​ก้าวหน้า​ไป​มาก มี​การนำ​เทคโนโลยี​ขั้น​สูง (high
technology) มา​ใช้ใ​ น​อตุ สาหกรรม​มาก​ขึน้ ซึง่ ใ​ น​กระบวนการ​ผลิตจ​ ำเป็นต​ อ้ ง​มก​ี าร​ควบคุมส​ ิง่ ป​ น​เปือ้ น​ใน​อากาศ​ภาย​ใต้​
สภาวะ​แวดล้อม​ทสี​่ ะอาด หรือห​ อ้ ง​สะอาด (cleanroom) เพือ่ ใ​ ห้ผ​ ลิตภัณฑ์ท​ ไี​่ ด้ม​ ค​ี ณ ุ ภาพ​ด ี หอ้ ง​สะอาด​จะ​ตอ้ ง​ปราศจาก​
ฝุ่น​ละ​ออง​ใดๆ เกือบ​ทั้งหมด เนื่องจาก​ฝุ่น​ละออง​สามารถ​ล่อง​ลอย​ไป​มา​ใน​อากาศ​ได้ ไม่​ว่า​จะ​เป็น​ละออง​เกสร​ดอกไม้
แบคทีเรีย หรือฝ​ ุ่นผ​ ง​ทีล่​ ม​พัดม​ า ขณะ​ทีก่​ ระบวนการ​เผา​ไหม้ การ​ระเหย​ทาง​เคมี สาร​ทำความ​สะอาด ควันจ​ าก​การ​บัดกรี
และ​การ​ขัดส​ ท​ี เี่​กิดจ​ าก​การ​ผลิตอ​ ุปกรณ์ ก็ส​ ามารถ​ก่อใ​ ห้เ​กิดอ​ นุภาค​ขนาด​เล็กไ​ ด้เ​ช่นก​ ัน ส่วน​ตัวม​ นุษย์เ​อง​นั้นก​ ส็​ ามารถ​
สร้าง​อนุภาค​ขนาด​เล็ก​ได้​ใน​รูป​ของ​สิ่งส​ กปรก​ที่มา​จาก​ผิวหนัง ผ้า​พัน​แผล เครื่อง​สำอาง และ​การ​หายใจ อนุภาค​หรือ​
สิ่ง​ปน​เปื้อน​ใน​อากาศ​ดัง​กล่าว​ย่อม​ส่ง​ผลก​ระ​ทบ​ต่อ​คุณภาพ​ของ​การ​ผลิต ผลิตภัณฑ์ หรือ​การ​ให้​บริการ​ได้
อุตสาหกรรม​ที่​เกี่ยวข้อง​กับ​ห้อง​สะอาด ได้แก่ อุตสาหกรรม​ผลิต​ผลิตภัณฑ์​เพื่อ​สุขภาพ อุตสาหกรรม​ยา
อาหาร อุตสาหกรรม​ด้าน​เทคโนโลยี​ชีวภาพ อากาศยาน โทรคมนาคม เซ​มิ​คอนดักเตอร์ เคมี คอมพิวเตอร์ ตลอด​จน​
อุตสาหกรรม​อิเล็กทรอนิกส์ และ​อุตสาหกรรม​ที่​เกี่ยวข้อง​กับ​เครื่องจักร​กล​ที่​มี​ความ​ละเอียด​ใน​การ​ทำงาน​สูง เป็นต้น
อุตสาหกรรม​เหล่า​นี้​ต่าง​ได้​ประโยชน์จ​ าก​การ​ควบคุม​สิ่ง​ปน​เปื้อน​ใน​อากาศ หรือ​แม้แต่​ผู้​ผลิต​รถยนต์​ก็​เลือก​ที่​จะ​ทำ​สี​
รถยนต์ใ​ น​ห้อง​สะอาด​เพื่อใ​ ห้ไ​ ด้​ชิ้น​งาน​ที่ม​ ี​คุณภาพ​สูง และ​สี​ที่​ติดก​ ับ​เนื้อ​งาน​ก็​มี​ความ​คงทน​มาก​ขึ้น​ด้วย

1. ความ​หมาย
ห้อง​สะอาด​ถูก​นำ​มา​ใช้​ครั้งแ​ รก​ใน ค.ศ. 1961 โดย Willis Whitfield ห้อง​สะอาด หมาย​ถึง ห้อง​ที่​มี​การ​ปิด​
มิดชิด มี​การ​ควบคุม​มล​สาร​ใน​อากาศ​ให้น​ ้อย​ที่สุด เพื่อ​ให้​มี​ความ​สะอาด​เป็นไ​ ป​ตาม​ระดับ​มาตรฐาน​ความ​สะอาด และ​
มี​การ​ควบคุมส​ ภาวะ​แวดล้อม เช่น อุณหภูมิ ความชื้น และ​ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน​ตาม​ที่​ต้องการ
สมาคม​วิศวกรรม​ปรับ​อากาศ​แห่ง​ประเทศไทย (2521) ได้​ให้​ความ​หมาย​ของ “ห้อง​สะอาด” ว่า​หมาย​ถึง​
ห้อง​หรือ​บริเวณ​ปิด​ที่​มี​การ​ควบคุม​สภาพ​แวดล้อม​ภายใน​ห้อง ได้แก่ อนุภาค สิ่ง​เจือปน อุณหภูมิ ความ​ดัน​อากาศ
ความชื้น รูป​แบบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ การ​สั่น​สะเทือน แสง​สว่าง และ​สิ่ง​มี​ชีวิต​จำพวก​จุลินทรีย์
องค์การ​ระหว่าง​ประเทศ​ว่า​ด้วย​การ​มาตรฐาน (The International Organization for Standardization;
ISO) ได้​ให้​คำ​นิยาม​ของ “ห้อง​สะอาด” ไว้​ว่า หมาย​ถึง​ห้อง​ที่​มี​การ​ควบคุม​ความ​เข้ม​ข้น​ของ​อนุภาค​ใน​อากาศ โดย​มี​
การ​ก่อสร้าง และ​การ​ใช้ห​ ้อง​ที่​มีก​ าร​ควบคุม หรือ​ลด​การนำ​อนุภาค​จาก​ภายนอก และ​ภายใน​ห้อง​เอง​ก็​ต้อง​ป้องกัน​หรือ​
ควบคุม​การ​ก่อ​ให้​เกิด​อนุภาค​ภายใน​ห้อง​ด้วย นอกจาก​นั้น จะ​ต้อง​มี​การ​ควบคุม​ปัจจัย​อื่นๆ ได้แก่ อุณหภูมิ ความชื้น
ความ​ดัน ตาม​ความ​จำเป็น หรือ​ตาม​ลักษณะ​เฉพาะ​ของ​ชนิด​ห้อง​สะ​อาด​นั้นๆ

2 oC (72 oF) ± 0.2 อุณหภูมิ สำหรับ​ห้อง​สะอาด​ที่​เหมาะ​สม​จะ​ขึ้น​อยู่​กับ​ความ​ต้องการ​ของ​กระบวนการ​ผลิต และ​ข้อ​ กำหนด​ของ​มาตรฐาน​ต่างๆ ที่เ​กี่ยวข้อง​กับ​การ​ทำงาน การ​ผลิต และ​ผลิตภัณฑ์ โดย​จะ​กำหนด​อุณหภูมิ​และ​ความชื้น​ ของ​ห้อง​ใน​ย่าน​ที่​เชื้อ​โรค​เจริญ​เติบโต​ช้า เครื่องจักร​ไม่​เกิด​สนิม และ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน​มี​ความ​สบาย​พอ​สมควร สำหรับ​ ห้อง​สะอาด​โดย​ทั่วไป​ส่วน​ใหญ่​จะ​มี​อุณหภูมิ​อยู่​ใน​ช่วง 20-25 oC โดย​หาก​ไม่มี​ความ​สำคัญ​ทาง​ด้าน​การ​ผลิต​มัก​ กำหนด​ให้​อยู่​ใน​ช่วง 22.1 ความ​สะอาด จะ​พิจารณา​จาก​ปริมาณ​หรือ​จำนวน​อนุภาค​ภายใน​ห้อง ซึ่ง​อนุภาค​ที่​แขวนลอย​อยู่​ใน​ อากาศ​เกิดจ​ าก​ภายนอก​ห้อง​ที่ถ​ ูกน​ ำ​เข้าม​ า โดย​ปน​มา​กับอ​ ากาศ​เข้า (supply air) และ​การ​ไหล​เวียน​ของ​อากาศ​ใน​ระบบ ​ปรับอ​ ากาศ และ​อนุภาค​ที่​ถูก​ปลด​ปล่อย​มา​จาก​เครื่องจักร การ​ผลิต และ​บุคคล​ที่​ทำงาน​ภายใน​ห้อง​สะอาด 2. คุณสมบัติ​เฉพาะ​ของ​ห้อง​สะอาด คุณสมบัติเ​ฉพาะ​ของ​ห้อง​สะอาด ประกอบ​ด้วย ความ​สะอาด อุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ ความ​ดัน และ​ปัจจัย​ อื่นๆ ดังนี้ 2.25 oF) .8-6 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม ภาพ​ที่ 8.14 oC (0.jpg ดัง​นั้น “ห้อง​สะอาด” จึง​หมาย​ถึง ห้อง​ที่​มี​การ​ออกแบบ (design) การ​ก่อสร้าง (construction) และ​การ​ใช้​ งาน (operating) ที่ม​ ี​การ​ควบคุม​จำนวน​อนุภาค และ​ปัจจัยอ​ ื่นๆ เช่น อุณหภูมิ ความ​ดัน​อากาศ ความชื้น ให้​เป็น​ไป​ ตาม​ชนิด/มาตรฐาน​ของ​ห้อง​สะ​อาด​นั้นๆ นอกจาก​นั้น จะ​ต้อง​มี​การ​เฝ้า​ระวัง​โดย​การ​ติดตาม​ตรวจ​สอบ ความ​สะอาด​ ของ​ห้อง​ให้อ​ ยู่ใ​ น​เกณฑ์​ที่​กำหนด​ไว้ต​ ลอด​ระยะ​เวลา​การ​ใช้​งาน 2.com/images/o_room.purcotton.1 การ​ปฏิบัติ​งาน​ใน​ห้อง​สะอาด ที่มา: www.

5 ปัจจัย​อื่น ที่​มี​ผล​ต่อ​การ​ทำงาน​ของ​บุคลากร​และ​อุปกรณ์​เครื่อง​มือ​มี​อยู่​ภายใน​ห้อง​สะอาด ได้แก่ แสง​สว่าง ระดับเ​สียง และ​ความ​สั่นส​ ะเทือน ซึ่งป​ ัจจัยเ​หล่าน​ ี้จ​ ะ​ต้อง​ได้ร​ ับก​ าร​พิจารณา​ให้ม​ ีค​ ่าที่ม​ ีค​ วาม​เหมาะ​สม​ตั้งแต่​ ขั้น​ตอน​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด 3.05 นิ้ว​น้ำ (IN.5 ปาส​คาล (Pa) 2.1 การ​ป้องกัน​อนุภาค​และ​มล​สาร​จาก​ภายนอก​เข้าไป​ใน​ห้อง ซึ่ง​มี​แนวทาง ดังนี้ - กรอง​อากาศ​ที่ผ​ ่าน​เข้า​มา​ใน​ห้อ​งด้วยฟิล​เตอร์​ที่​เหมาะ​สม - รักษา​ความ​ดัน​บวก​ภายใน​ห้อง - ผู้ป​ ฏิบัติ​งาน​ควร​ผ่าน​ฝักบัว​อากาศ​ก่อน​เข้าห​ ้อง​สะอาด - วัสดุแ​ ละ​อุปกรณ์ต​ ่างๆ ต้อง​ทำความ​สะอาด​ก่อน​ผ่าน​เข้า​ห้อง​สะอาด 3.3 การ​ป้องกัน​การ​ก่อ​ให้​เกิด​อนุภาค​และ​มล​สาร​ภายใน​ห้อง ซึ่ง​มี​แนวทาง ดังนี้ - ผู้ป​ ฏิบัติ​งาน​ต้อง​สวม​ชุด​สำหรับ​ห้อง​สะอาด​เมื่อ​เข้าไป​ภายใน​ห้อง - ผู้ป​ ฏิบัติ​งาน​ไม่​ควร​เคลื่อนไหว​อย่าง​รวดเร็ว​ถ้า​ไม่​จำเป็นข​ ณะ​ปฏิบัติ​งาน - วัสดุข​ อง​พื้น ผนัง และ​ฝ้า​เพดาน ต้อง​ไม่​เป็น​วัสดุ​ที่​ทำให้เ​กิด​อนุภาค​และ​มล​สาร - วัสดุ​ของ​เครื่องจักร​และ​อุปกรณ์​ต้อง​ไม่​เป็น​วัสดุ​ที่​ทำให้​เกิด​อนุภาค​และ​มล​สาร . หลัก​การ​ของ​ห้อง​สะอาด หลัก​การ​ที่ส​ ำคัญ​ของ​ห้อง​สะอาด​มี 4 ประการ คือ 3.W.3 ความชื้นสัมพัทธ์ สำหรับ​ห้อง​สะอาด​ที่​เหมาะ​สม​ขึ้น​อยู่​กับ​ลักษณะ​งาน กระบวนการ​ผลิต หรือ​ชนิด​ ผลิตภัณฑ์ และ​ข้อ​กำหนด​ของ​มาตรฐาน​ต่างๆ ที่​เกี่ยวข้อง​เช่น​เดียว​กับ​อุณหภูมิ เนื่องจาก​ใน​บาง​กรณี ถ้า​ใน​ห้อง ​สะอาด​มี​ความชื้น​สูง (>50%) อุปกรณ์ เครื่อง​มือ หรือ​ผลิตภัณฑ์​ที่​อยู่​ใน​ห้อง​นั้น​จะ​เกิด​สนิม​ได้ หรือ​ผลิตภัณฑ์/สาร​ บาง​ชนิด​ที่​สามารถ​ดูด​ความชื้น​ได้​ง่าย​อาจ​ส่ง​ผล​ให้​ผลิตภัณฑ์​นั้น​มี​คุณสมบัติ​หรือ​คุณภาพ​เปลี่ยนแปลง​ไป ใน​ทาง​ ตรง​ข้าม ค่า​ความชื้นต​ ่ำ​ก็​จะ​เกิด​ประจุไฟฟ้าห​ รือ​ไฟฟ้าสถิต​ใน​วัสดุ​หรือ​ชิ้น​ส่วน ทำให้​เกิด​ปัญหา​อนุภาค​ดูด​ติด​กัน​ได้ ซึ่ง​หาก​ไม่มีข​ ้อ​กำหนด​เฉพาะ โดย​ทั่วไป​มัก​กำหนด​ความชื้นสัมพัทธ์​ของ​ห้อง​สะอาด​ประมาณ 50 ± 10% 2.4 ความ​ดัน เป็น​ปัจจัย​ที่​สำคัญ​ที่​จะ​ต้อง​พิจารณา​ใน​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด ซึ่ง​โดย​ปกติ​ควร​รักษา​ความ​ ดัน​ใน​ห้อง​สะอาด​ให้​เป็น​บวก (positive pressure) เสมอ เพราะ​ความ​ดัน​ภายใน​ห้อง​ที่​สูง​กว่า​ความ​ดัน​ภายนอก​จะ​ มี​ผล​ใน​การ​ผลัก​ดัน​ไม่​ให้​อากาศ​สกปรก​จาก​ภายนอก​เข้า​มา​ภายใน​ห้อง​ได้ โดย​สามารถ​ควบคุม​ความ​ดัน​ภายใน​ห้อง​ ได้​โดย​ให้​มี​ทาง​เข้า-ออก​ที่​ปิด​มิดชิด และ​มี​พัดลม​เป่า (air shower) เพื่อ​ดัน​ลม​ออก​ไป ป้องกัน​มิ​ให้​อนุภาค​เข้า​มา​ ปน​เปื้อน​ใน​ห้อง นอกจาก​นี้ ห้อง​สะอาด​ที่​มี​ระดับ​ความ​สะอาด​ต่าง​กัน​จะ​ต้องการ​ความ​ดัน​ห้อง​ที่​ต่าง​กัน​เพื่อ​ป้องกัน​ การ​ปน​เปื้อน โดย​ห้อง​ที่​มี​ระดับ​ความ​สะอาด​มากกว่า​จะ​มี​ความ​ดัน​มากกว่า ทั้งนี้ ความ​ดัน​แตก​ต่าง (differential pressure) ที่​เหมาะ​สมควร​มี​ค่า​ประมาณ 0.2 การ​ป้องกัน​การ​สะสม​ของ​อนุภาค​และ​มล​สาร​ภายใน​ห้อง ซึ่ง​มี​แนวทาง ดังนี้ - พื้นผ​ ิวห​ ้อง เครื่องจักร และ​อุปกรณ์​ต่างๆ ควร​ทำ​ด้วย​วัสดุ​และ​มี​รูป​ทรง​ที่​ทำความ​สะอาด​ได้​ง่าย - พื้นผ​ ิวแ​ ละ​ผนังห​ ้อง​ต้อง​สะดวก​ต่อ​การ​ทำความ​สะอาด ไม่​สะสม​ฝุ่น - การ​ทำความ​สะอาด​ห้อง​ต้อง​เป็น​ไป​ตาม​มาตรฐาน​ที่​กำหนด 3. ห้องสะอาด 8-7 2.) หรือ 12.G.

ความ​สะอาด โดย​พิจารณา​จาก​ปริมาณ​หรือ​จำนวน​อนุภาค​ภายใน​ห้อง 2. ความชื้นสัมพัทธ์ ซึ่ง​ขึ้น​อยู่​กับ​ความ​ต้องการ​ของ​กระบวนการ​ผลิต และ​ข้อ​กำหนด​มาตรฐาน​ต่างๆ ที่​เกี่ยวข้อง 4. ปัจจัย​อื่นๆ ได้แก่ แสง​สว่าง ระดับ​เสียง และ​ความ​สั่น​สะเทือน .1 คุณสมบัติ​เฉพาะ​ของ​ห้อง​สะอาด​มี​อะไร​บ้าง แนว​ตอบ​กิจกรรม 8.1.1.1 คุณสมบัติ​เฉพาะ​ของ​ห้อง​สะอาด ประกอบ​ด้วย 1.8-8 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม 3. อุณหภูมท​ิ เ​ี่ หมาะ​สม ซึง่ ข​ นึ้ อ​ ยูก​่ บั ค​ วาม​ตอ้ งการ​ของ​กระบวนการ​ผลิต และ​ขอ้ ก​ ำหนด​มาตรฐาน​ตา่ งๆ ที่​เกี่ยวข้อง 3.4 หาก​มี​อนุภาค​และ​มล​สาร​เกิด​ขึ้น​ภายใน​ห้อง​ต้อง​รีบ​กำจัด​ออก​ไป​ทันที โดย - อัตรา​การ​เปลี่ยน​อากาศ (air change) ของ​ห้อง​สะอาด​ควร​เหมาะ​สม​ทีจ่​ ะ​ทำให้เ​ป็นไ​ ป​ตาม ระดับช​ ั้น​ ความ​สะอาด​ที่​ต้องการ - ควร​มี​การ​หมุนเวียน​อากาศ​บาง​ส่วน​ออก​สู่​ภายนอก​เพื่อ​ลด​สิ่ง​สกปรก​ที่​เกิด​ขึ้น - ควร​ติด​ตั้งร​ ะบบ​ดูด​อากาศ​เป็น​จุดๆ ใน​บริเวณ​ที่​มี​การก​ระ​จาย​ของ​อนุภาค​ฝุ่น​ผง​มาก กิจกรรม 8. ความ​ดัน​ภายใน​ห้อง​ที่​สูง​กว่า​ความ​ดัน​ภายนอก​จะ​มี​ผล​ใน​การ​ผลัก​ดัน​ไม่​ให้​อากาศ​สกปรก​จาก​ ภายนอก​เข้า​มา​ภายใน​ห้อง​ได้ 5.

2 ภาพ​ที่ 8.suga.2 ห้อง​สะอาด​ทาง​ชีววิทยา (biological clean room) เป็น​ห้อง​สะอาด​ที่​ใช้​กับ​อุตสาหกรรม​การ​ ผลิตย​ า ห้อง​ปฏิบตั ก​ิ าร​ทาง​ดา้ น​ชวี วิทยา ห้อง​ผา่ ตัด เพือ่ ค​ วบคุมป​ ริมาณ​เชือ้ แ​ บคทีเรีย ซึง่ ค​ วาม​ดนั อ​ ากาศ​ใน​หอ้ ง​จะต้อง​ สูง​กว่า​ความ​ดัน​อากาศ​ห้อง​ข้าง​เคียง เพื่อ​ป้องกันม​ ิ​ให้​สิ่ง​สกปรก​จาก​ห้อง​ข้าง​เคียง​ไหล​เข้าส​ ู่​ห้อง​สะอาด (ภาพ​ที่ 8.jpg 1. ห้องสะอาด 8-9 เรื่อง​ที่ 8.3) .2 ชนิด​ของ​ห้อง​สะอาด​และ​อุตสาหกรรม​ที่​เกี่ยวข้อง​กับ​ห้อง​สะอาด ชนิด​ของ​ห้อง​สะอาด ห้อง​สะอาด​มี​หลาย​ชนิด ซึ่ง​แบ่ง​ได้​ตาม​เกณฑ์​ต่างๆ เช่น ลักษณะ​การ​ใช้​งาน และ​ลักษณะ​การ​ไหล​ของ​อากาศ 1. ชนิด​ของ​ห้อง​สะอาด แบ่ง​ตาม​ลักษณะ​การ​ใช้​งาน มี​ดังนี้ 1.1.hk/suga_inter/SugaE/clean+room.com.1 ห้อง​สะอาด​ทาง​อุตสาหกรรม (industrial clean room) เป็น​ห้อง​สะอาด​ที่​ใช้​กับ​อุตสาหกรรม​ การ​ผลิต​อุปกรณ์​อิเล็กทรอนิกส์ ไมโคร​ชิพ อุตสาหกรรม​การ​ผลิต​สี ฟิล์ม และ​สาร​เคมี​ต่างๆ ดัง​แสดง​ใน​ภาพ​ที่ 8.2 ห้อง​สะอาด​ของ​อุตสาหกรรม​อิเล็กทรอนิกส์ ที่มา: www.

8-10 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม ภาพ​ที่ 8..com/.frostenv.jpg .siamnathan..3 ห้อง​สะอาด​ที่เ​กี่ยวข้อง​กับช​ ีว​วัตถุ​อันตราย (biohazard clean room) เป็นห​ ้อง​สะอาด​ที่​ใช้​กับ​ห้อง​ ปฏิบัติ​การ​ที่เ​กี่ยวข้อง​กับ​เชื้อ​โรค เช่น เชื้อ​ไวรัสห​ รือ​สาร​ที่​เป็น​อันตราย​ต่อ​สุขภาพ โดย​ความ​ดัน​อากาศ​ใน​ห้อง​จะ​ต้อง​ ต่ำก​ ว่าค​ วาม​ดันอ​ ากาศ​ห้อง​ข้าง​เคียง เพื่อป​ ้องกันก​ าร​แพร่ก​ ระจาย​ของ​เชื้อห​ รือส​ าร​ที่เ​ป็นอ​ ันตราย​ต่อส​ ุขภาพ​ออก​ไป​ปน​ เปื้อน​สิ่งแ​ วดล้อม​ภายนอก (ภาพ​ที่ 8.jpg 1.3 ห้อง​สะอาด​ใน​งาน​ปฏิบัติ​การ​ทาง​ด้าน​ชีววิทยา ที่มา: www.4) ภาพ​ที่ 8./images/cleanroom.com/images/sce/Clean%20Room.4 ห้อง​สะอาด​ที่​เกี่ยวข้อง​กับ​เชื้อ​โรค​อันตราย ที่มา: www.

97% อุตสาหกรรม​ที่เ​กี่ยวข้อง​กับ​ห้อง​สะอาด ได้แก่ อุตสาหกรรม​ที่​มี​ความ​จำเป็นต​ ้อง​ใช้​ห้อง​สะอาด​ใน​การ​ทำงาน​ หรือ​กระบวนการ​ผลิต ได้แก่ - อุตสาหกรรม​อิเล็กทรอนิกส์​และ​ไมโคร​ชิพ - อุตสาหกรรม​ผลิต​สาร​เคมี - อุตสาหกรรม​ผลิต​สี - อุตสาหกรรม​ผลิต​ฟิล์ม - อุตสาหกรรม​ยา - อุตสาหกรรม​อาหาร - อุตสาหกรรม​ผลิต​ผลิตภัณฑ์เ​พื่อ​สุขภาพ (health care product) - อื่นๆ ได้แก่ ห้อง​ปฏิบัติ​การ​ทาง​ชีววิทยา ห้อง​ปลอด​เชื้อ​ของ​โรง​พยาบาล เป็นต้น .000 ตาม Federal Standard นิยม​ใช้ใ​ น​อุตสาหกรรม​อิเล็กทรอนิกส์ ห้อง​ปฏิบัติ​การ​ทาง​ชีววิทยา เป็นต้น 2.1 ห้อง​สะอาด​ที่​มี​การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ทั่วไป (conventional clean room) ห้อง​สะอาด​ชนิด​นี้​จะ​มี​ การ​ไหล​ของ​อากาศ​เหมือน​กับ​ระบบ​ปรับ​อากาศ​ที่​ใช้​ทั่วไป แต่​ใช้ HEPA filter และ​จำนวน​ครั้ง​ของ​การ​เปลี่ยน​อากาศ​ มากกว่า เพื่อ​ลด​ความ​สกปรก​ใน​ห้อง ห้อง​สะอาด​แบบ​นี้​จะ​มี​ระดับ​ความ​สะอาด​ประมาณ class 6 ตาม​มาตรฐาน​ของ ISO หรือ class 1. ชนิด​ของ​ห้อง​สะอาด แบ่งต​ าม​ลักษณะ​การ​ไหล​ของ​อากาศ มี​ดังนี้ 2.000 ขึ้น​ไป ตาม​มาตรฐาน​ของ Federal Standard 2.3 ไมครอน​ได้​มี​ประสิทธิภาพ​ ถึง 99. ห้องสะอาด 8-11 2.2 ห้อง​สะอาด​ที่​มี​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ตาม​แนว​ราบ (horizontal laminar clean room) ลม​ที่​ความเร็ว​ คงที่​จะ​ไหล​ผ่าน HEPA filter ที่​ติด​ตั้ง​เต็ม​พื้นที่​ผนัง​ห้อง​ด้าน​หนึ่ง​ผ่าน​เข้า​สู่​ห้อง​สะอาด​แล้ว​ถูก​ดูด​กลับ​ขึ้น​ด้าน​บน​ เพดาน กลับ​ไป​สู่​เครื่อง​เป่า​ลม ห้อง​ชนิด​นี้​จะ​มี​ระดับ​ความ​สะอาด​ประมาณ ISO class 5-6 หรือ class 100–1.3 ห้อง​สะอาด​ที่​มี​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ตาม​แนว​ตั้ง (vertical laminar flow clean room) ห้อง​สะอาด​ ชนิด​นี้​จะ​ติดต​ ั้ง HEPA filter เต็ม​เพดาน โดย​อากาศ​จะ​ถูก​ส่ง​ลง​จาก​เพดาน​ผ่าน HEPA filter ใน​แนว​ดิ่ง และ​ลม​จะ​ กลับ​ผ่าน​พื้นที่ด​ ้าน​ล่าง​ที่​ทำให้​โปร่ง แล้วก​ลับ​สู่เ​ครื่อง​เป่า​ลม​เย็น มี​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ประมาณ class 100 ใน​ทาง​ ปฏิบัติเ​หมาะ​สำหรับ​อุตสาหกรรม​อิเล็กทรอนิกส์ อุตสาหกรรม​ที่​เกี่ยวข้อง​กับ​ห้อง​สะอาด ห้อง​สะอาด​จะ​ต้อง​มี​การ​ควบคุม​ปัจจัย​ต่างๆ โดย​เฉพาะ​มล​สาร​หรือ​อนุภาค​ใน​อากาศ ซึ่ง​โดย​ทั่วไป​มล​สาร​ หรือ​อนุภาค​ใน​อากาศ​นั้น​มี 2 ชนิด คือ อนุภาค​ที่ม​ ี​ชีวิต (micro–organism) ได้แก่ เชื้อ​จุลชีพ​ต่างๆ และ​อนุภาค​ที่​ไม่มี​ ชีวิต ได้แก่ ผง ฝุ่นล​ ะออง ห้อง​สะอาด​ทาง​ชีววิทยา​ใน​อุตสาหกรรม​ยา​หรือโ​ รง​พยาบาล​จะ​เน้นก​ าร​ควบคุมห​ รือป​ ้องกันอ​ นุภาค​จำพวก​เชื้อ​ จุลชีพ ส่วน​ห้อง​สะอาด​สำหรับ​อุตสาหกรรม​อิเล็กทรอนิกส์​ที่ต​ ้องการ​ความ​สะอาด​มาก​จะ​เน้น​การ​ควบคุม​ทั้ง​อนุภาค​ที่​ มี​ชีวิต​และ​อนุภาค​ที่​ไม่มี​ชีวิต เครื่อง​มือ​สำคัญ​ใน​การ​ควบคุม​ปริมาณ​อนุภาค​ใน​ห้อง​สะอาด คือ แผ่น​กรอง​อากาศ​ชนิด HEPA (High Efficiency Particulate Air Filter) ซึ่ง​สามารถ​กรอง​อนุภาค​ที่​มี​ขนาด 0.

2.4.2 ……5….1.4 ……3….3.8-12 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม ห้อง​สะอาด​สำหรับ​โรงงาน​อุตสาหกรรม​มี​ค่าใ​ ช้​จ่าย​ใน​การ​ลงทุน​ก่อสร้าง รวม​ถึง​การ​บำรุงร​ ักษา​สูง แต่​จำเป็น​ ต้อง​จัดใ​ ห้ม​ หี​ ้อง​สะอาด​เพื่อค​ วบคุมใ​ น​แง่ค​ ุณภาพ​ของ​การ​ผลิตแ​ ละ​สินค้าท​ ีต่​ ้อง​ควบคุมก​ าร​ปน​เปื้อน​ต่างๆ ดังเ​ช่น ห้อง​ สะอาด​ที่​ใช้​ควบคุม​ปริมาณ​จุลินทรีย์​ใน​อากาศ​ที่​ใช้​ใน​อุตสาหกรรม​ยา อาหาร และ​ผลิตภัณฑ์​บำรุงสุข​ภาพ ซึ่ง​ต้อง​เป็น​ ไป​ตาม​ข้อ​กำหนด​ของ GMP (Good Manufacturing Practice) และ​ระบบ​การ​วิเคราะห์อ​ ันตราย​และ​จุดว​ ิกฤต​ที่​ต้อง​ ควบคุม (HACCP: Hazard Analysis and Critical Control Point System) เนื่องจาก​ใน​กระบวนการ​ผลิต​อาหาร หาก​อากาศ​มี​การ​สัมผัส​กับ​อาหาร เชื้อ​จุลินทรีย์​ที่​ลอย​อยู่​ใน​อากาศ​จะ​มี​โอกาส​ปะปน​ใน​อาหาร​ได้ โดย​เฉพาะ​อาหาร​ที่​ ขึ้น​รา​ได้​ง่าย เช่น ขนมปัง เนย เนย​เทียม เป็นต้น จึงต​ ้อง​ป้องกัน​เชื้อ​จุลินทรีย์​โดย​การ​ใช้​ห้อง​สะอาด ส่วน​ห้อง​ปลอด​เชื้อ​ของ​โรง​พยาบาล​มี​วัตถุประสงค์​เพื่อ​ป้องกัน​การ​ติด​เชื้อ​ใน​ห้อง​ผ่าตัด​และ​ห้อง​ผู้​ป่วย​หนัก เป็นต้น กิจกรรม 8.2 ……3….2 จง​ใส่​เครื่องหมาย 3 หน้า​ข้อความ​ที่​ถูก​ต้อง และ​ใส่​เครื่องหมาย 5 หน้า​ข้อความ​ที่​ผิด ……….1 ……5….5. ห้อง​สะอาด​ทาง​ชีววิทยา​จะ​ต้อง​รักษา​ความ​ดัน​ห้อง​ให้​ต่ำ​กว่า​ความ​ดัน​ห้อง​ข้าง​เคียง ……….1. ห้อง​ผ่าตัด​จัด​เป็น​ห้อง​สะอาด​ทาง​ชีว​วัตถุ​อันตราย ………. อุตสาหกรรม​ผลิต​ฟิล์ม​กรอง​แสง​ใน​รถยนต์​มี​ความ​จำเป็น​ต้อง​ใช้​ห้อง​สะอาด​ใน​การ​ผลิต ………. อนุภาค​ใน​อากาศ​แบ่ง​ได้​เป็น 2 ชนิด คือ อนุภาค​ที่​มี​ชีวิต และ​อนุภาค​ที่​ไม่มี​ชีวิต แนว​ตอบ​กิจกรรม 8. ห้อง​สะอาด​ที่​มี​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ตาม​แนว​ตั้ง​จะ​สามารถ​รักษา​ความ​สะอาด​ได้​ดี​กว่า​ห้อง​ สะอาด​ที่​มี​รูป​แบบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบ​บอื่นๆ ……….5 .1.3 ……3….

1 แสดง​การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ที่​ได้​ปรับปรุง​ใหม่​ใน ค. 1992 (Federal Standard 209E Airborne Particulate Cleanliness Classes) เมื่อ​เปรียบ​เทียบ​กับ ISO 14644-1: 1999 เนื่องจาก​ปริมาตร 1 ลูกบาศก์​เมตร จะ​เทียบ​เท่า​ประมาณ 35 ลูกบาศก์​ฟุต ทั้ง 2 มาตรฐาน​จะ​ใกล้เ​คียง​กัน​มาก​ที่สุด​เมื่อ​วัดอ​ นุภาค​ขนาด 0.ศ.000 70 ISO 7 100. การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ตาม Federal Standard 209 Federal Standard 209 เป็น​มาตรฐาน​ของ​ห้อง​สะอาด​ที่​จัด​พิมพ์​เผย​แพร่​เป็น​ครั้ง​แรก​ใน​สหรัฐอเมริกา​ใน ค.2 µm ≥0. BR 525.com/.000 7 ISO 6 10.1963 มาตรฐาน​นี้​ได้​แบ่ง​ห้อง​สะอาด​ออก​เป็น​ระดับ​ชั้น (class) โดย​แบ่ง​ตาม​จำนวน​อนุภาค​ขนาด 0./img/CDE/_AIRSHWR.. ห้องสะอาด 8-13 เรื่อง​ที่ 8.3 µm ≥0.5 ไมครอน หรือ​ใหญ่​กว่า​ที่​ยอม​ให้​มี​ได้​ใน​อากาศ​ต่อ​หนึ่ง​หน่วย​ปริมาตร​เป็น​ลูกบาศก์​ฟุต ต่อ​มา​ได้​มี​การ​ปรับปรุง​มาตรฐาน​นี้​ใน ค. 1966 (209A).000 หรือ ISO 9 ตาราง​ที่ 8. 1987 (C).000 700 ISO 8 ที่มา: content. ISO 14644-1: 1999 และ EU GGMP เป็นต้น ซึ่ง​ไม่​ว่าจ​ ะ​เป็น​มาตรฐาน​ใด​ก็​ล้วน​แล้ว​แต่​กำหนด​ไว้​ว่าจ​ ะ​ ต้อง​ตรวจ​วัด​จำนวน​และ​ขนาด​ของ​อนุภาค​ใน​อากาศ​ต่อ​หน่วย​ปริมาตร​อากาศ​ภายใน​ห้อง​สะอาด​เป็น​เกณฑ์​สำคัญ ใน​ทีน่​ ีจ้​ ะ​ได้ก​ ล่าว​ถึงร​ าย​ละเอียด​เกี่ยว​กับม​ าตรฐาน​ทีน่​ ิยม​ใช้ก​ ัน ได้แก่ มาตรฐาน Federal Standard 209.1 µm ≥0.ศ.1.1 การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​ตาม Federal Standard 209E จำนวนอนุภาคสูงสุดต่อปริมาตรอากาศหนึ่งลูกบาศก์ฟุต เทียบเท่ากับมาตรฐาน ระดับชั้น (maximum particles/ft³) ISO (class) ≥0. 1973 (209B). British Standard 5295: 1989.answers.000 NA NA NA 100. ISO 14644- 1: 1999 และ EU Guide to Good Manufacturing Practice (EU GGMP) 1.000 NA NA NA 1.5 ไมครอน สำหรับอ​ ากาศ​ใน​ห้อง​ทั่วไป​ จะ​มี​ระดับ​ความ​สะอาด​ประมาณ class 1..ศ.000 NA NA NA 10.5 µm ≥5 µm (ISO equivalent) 1 35 7 3 1 NA ISO 3 10 350 75 30 10 NA ISO 4 100 NA 750 300 100 NA ISO 5 1.3 การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด ใน​การ​ใช้​ห้อง​สะอาด​นั้น ผลิตภัณฑ์​และ​กระบวนการ​ต่างๆ จะ​ต้อง​เหมาะ​สม​กับ​ลักษณะ​ของ​สิ่ง​แวดล้อม ​ภาย​ใต้​การ​ควบคุม​ภายใน​ห้อง ด้วย​เหตุ​นี้ จึง​ได้​มี​การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​ตาม​มาตรฐาน​ ต่างๆ เช่น Federal Standard 209.000. 1988 (D) และ1992 (E) ตาม​ลำดับ โดย​ได้​มี​การ​ใช้​หน่วย​เมตริก เช่น ต่อ​ ลูกบาศก์​เมตร ด้วย ตาราง​ที่ 8.GIF . Environmental Cleanliness Classes.

08 Cn = 10N × 0. class 1..1 นั้น ห้อง​สะอาด​ใน​ระดับ​ชั้น​ต่างๆ จะ​มี​ความ​หมาย ดัง​เช่น . 2008) ยัง​คง​ มีก​ าร​ใช้ม​ าตรฐาน​ดังก​ ล่าว​ใน​การ​จำแนก​ระดับค​ วาม​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​กันอ​ ยู่อ​ ย่าง​กว้าง​ขวาง​เนื่องจาก​ห้อง​สะอาด​ ทีอ่​ อกแบบ​และ​ก่อสร้าง​ใน​อดีตไ​ ด้อ​ ้างอิงไ​ ว้ รวม​ถึงค​ วาม​เคยชินก​ ับม​ าตรฐาน​ดังก​ ล่าว​ของ​ผูเ้​กี่ยวข้อง ได้แก่ ผูอ้​ อกแบบ ผู้​ใช้ และ​ผู้​ขาย​อุปกรณ์​ที่เ​กี่ยว​กับ​ห้อง​สะอาด 2... 2001 แต่​ปัจจุบัน (ค...(1) เมื่อ C­n คือ ค่าค​ วาม​เข้มข​ ้นส​ ูงสุดท​ ีย่​ อม​ให้ม​ ไี​ ด้ข​ อง​อนุภาค​ทีแ่​ ขวนลอย​ใน​บรรยากาศ​ทีม่​ ขี​ นาด​เท่ากับ หรือ​ ใหญ่​กว่า​ขนาด​ของ​อนุภาค​ที่พ​ ิจารณา N คือ ตัวเลข​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด (1-9) D คือ ขนาด​ของ​อนุภาค​มี​หน่วย​เป็น​ไมครอน 0..000 หมาย​ถึง​ห้อง​ที่ม​ ี​อนุภาค​ขนาด 0. class 10 หมาย​ถึง​ห้อง​ที่​มี​อนุภาค​ขนาด 0.000 หมาย​ถึงห​ ้อง​ที่​มี​อนุภาค​ขนาด 0.000 อนุภาค​ต่อ​ อากาศ​หนึ่ง​ลูกบาศก์​ฟุต อย่างไร​ก็ตาม มาตรฐาน Federal Standard 209E นี้​ได้​ถูก​ยกเลิก​อย่าง​เป็น​ทางการ​โดย The General Services Administration of the US Department of Commerce ใน ค.ศ...1 D .. การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ตาม ISO 14644-1: 1999 เนื่องจาก​มาตรฐาน​ของ​ห้อง​สะอาด​มี​หลาย​มาตรฐาน​ซึ่ง​กำหนด​โดย​แต่ละ​ประเทศ ใน ค.ศ.8-14 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม จาก​ตาราง​ที่ 8..5 ใน​การ​แบ่ง​ระดับ​ของ​ความ​สะอาด​นี้​อาศัย​ พื้นฐ​ าน​จาก​จำนวน​อนุภาค กับค​ ่าส​ ูงสุดท​ ี่ย​ อม​ให้ม​ ีไ​ ด้ข​ อง​จำนวน​อนุภาค​ต่อห​ นึ่งห​ น่วย​ปริมาตร​ของ​อากาศ ตาม​สมการ​ ที่ (1) 2. class 100 หมาย​ถึง​ห้อง​ที่​มี​อนุภาค​ขนาด 0..ศ.1 คือ ค่า​คงที่ .. class 10... ISO) จึง​ได้​ออก​ มาตรฐาน ISO 14644-1: 1999 สำหรับ​ใช้​เป็น​มาตรฐาน​สากล​ใน​การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ของ​ห้อง​สะอาด​ทั่ว​โลก เพื่อ​ขจัด​ ปัญหา​ความ​แตก​ต่าง​ของ​มาตรฐาน​ห้อง​สะอาด​ของ​แต่ละ​ประเทศ โดย​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง (cleanliness class) ตาม​มาตรฐาน​นี้ แบ่ง​เป็น 9 ระดับ ดัง​ตาราง​ที่ 8.. 1999 องค์การ​ ระหว่าง​ประเทศ​ว่า​ด้วย​การ​มาตรฐาน (The International Organization for Standardization..5 ไมครอน​หรือ​ใหญ่​กว่า ไม่​เกิน 10...2 และ​ภาพ​ที่ 8.5 ไมครอน​หรือ​ใหญ่​กว่า ไม่​เกิน 1.5 ไมครอน​หรือ​ใหญ่​กว่า ไม่​เกิน 10 อนุภาค​ต่อ​อากาศ​ หนึ่ง​ลูกบาศก์​ฟุต .000 อนุภาค​ต่อ​ อากาศ​หนึ่ง​ลูกบาศก์​ฟุต .5 ไมครอน​หรือ​ใหญ่​กว่า ไม่​เกิน 100 อนุภาค​ต่อ​อากาศ​ หนึ่ง​ลูกบาศก์​ฟุต ...

000.000 23.5 กราฟ​แสดง​ความ​สัมพันธ์​ระหว่าง​ชั้น​ความ​สะอาด ขนาด​ของ​อนุภาค​และ​ความ​เข้ม​ข้น​ของ​อนุภาค ที่มา: ISO 14644-1: 1999 (E) .1/D)2.000 8.000 ISO 8 3.370 1.200.020 352 83 Class 10 ISO 5 100.5 0.000 29. Cn.0 5.200 3.08 Airborne particle concentration.320.000 237.520.000 832.2 0.3 1.5 µm ≥1 µm ≥5 µm equivalent ISO 1 10 2 ISO 2 100 24 10 4 ISO 3 1.2 การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​ตาม ISO 14644-1: 1999 maximum particles/m³ FED STD 209E Class ≥0.000 35.1 µm ≥0.000 room air ที่มา: ISO 14644-1: 1999 (E) 109 Cn = 10N × (0. in m ภาพ​ที่ 8.000 237 102 35 8 Class 1 ISO 4 10.930 Class 10.000 293.200 2.000 102.700 10.3 µm ≥0.320 293 Class 1000 ISO 7 352.000 ISO 9 35.200 8. D.300 Class 100.000 2. particles/m3 108 ISO C lass 9 107 ISO C lass 8 106 ISO C lass 7 105 ISO C lass 6 104 ISO C ISO C lass 4 lass 5 103 ISO C lass 3 102 ISO C lass 2 101 ISO C lass 1 100 0.520 832 29 Class 100 ISO 6 1.2 µm ≥0. ห้องสะอาด 8-15 ตาราง​ที่ 8.1 0.000 83.0 Particle size.

3 การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​ตาม EU GGMP Maximum permitted number of particles/m3 equal to or above Grade At rest (b) In operation 0. Grade Examples of operations for aseptic preparations. D เป็นการ​แบ่งร​ ะดับ​ความ​ สะอาด​โดย​แยกแยะ​สถานะ​ขณะ​ที่​ยัง​ไม่​ทำงาน หรือ​หยุด​พัก (at rest) และ​ขณะ​ที่​ทำงาน (in operation) นอกจาก​นี้ ยัง​กำหนด​จำนวน micro organism ที่ย​ อมรับ​จาก​การ​วัด​แบบ​ต่างๆ ไว้​ด้วย (ตาราง​ที่ 8.5 mm 5 mm 0. C และ D จำนวน​ครั้ง​ของ​การ​เปลี่ยน​อากาศ​จะ​ต้อง​สัมพันธ์​กับ​ ขนาด​ของ​ห้อง และ​ใช้​ตัวก​ รอง​อากาศ​ที่เ​หมาะ​สม เช่น HEPA (b) หมาย​ถึงข​ ณะ​หยุด​พักไ​ ม่มี​คน​อยู่​หลัง​จาก​ทำความ​สะอาด​แล้ว 15-20 นาที ตาราง​ที่ 8. C.5) ตาราง​ที่ 8. A Filling of products. .5 mm 5. 0 mm A 3 500 0 3 500 0 B(a) 3 500 0 350 000 2 000 C(a) 350 000 2 000 3 500 000 20000 D(a) 3 500 000 20 000 not defined not defined หมา​ยุ​เหตุ: (a) เพื่อ​ให้​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​ถึง​ระดับ B. B. D Preparation of solutions and components for subsequent filling. D Handling of components after washing. C Preparaion of solutions. การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ตาม EU GGMP การ​จำแนก​ห้อง​สะอาด​ตาม EU GGMP (EU Guide to Good Manufacturing Practice) เป็นการ​จำแนก​ ระดับ​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​ตาม​มาตรฐาน​ทาง​เภสัชกรรม (pharmaceutical cleanroom classification) การ​แบ่งร​ ะดับ​ความ​สะอาด​โดย​ยึด​แนวทาง​ของ GMP ได้แก่ Grade A. when unusually at risk.4 ตัวอย่าง​การ​ใช้​งาน​ห้อง​สะอาด​ตาม​ระดับ​ความ​สะอาด​ของ EU GGMP Grade Examples of operations for terminally sterilized products.3 ถึง 8. Filling of products. A Aseptic preparation and filling. when unusually at risk. C Preparation of solutions to be filtered.8-16 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม 3.

3 มาตรฐาน​การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​ที่​นิยม​ใช้​กัน ได้แก่ - Federal Standard 209 - ISO 14644-1: 1999 - EU GGMP . 90 mm). cfu/m3 cfu/4 hours(b) cfu/plate cfu/glove A <1 <1 <1 <1 B 10 5 5 5 C 100 50 25 - D 200 100 50 - หมายเหตุ: (a) เป็น​ค่า​เฉลี่ย (b) CFU คือ Colony Forming Unit โดย​ใช้​เวลา​เก็บ​ตัวอย่าง​ไม่เ​กิน 4 ชั่วโมง กิจกรรม 8.1. 55 mm).1.5 ปริมาณ​การ​ปน​เปื้อน​จุลินทรีย์ ตาม​ระดับ​ความ​สะอาด​ของ EU GGMP Recommended limits for microbial contamination (a) settle plates contact plates glove print. air sample GRADE (diam. (diam. ห้องสะอาด 8-17 ตาราง​ที่ 8.3 การ​จำแนก​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​สะอาด​ที่​นิยม​ใช้​กัน​ได้แก่​มาตรฐาน​ใด​บ้าง แนว​ตอบ​กิจกรรม 8. 5 fingers.

2.4 ตัวอย่าง​ข้อมูล​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด แนวคิด 1.2 การ​ออกแบบ​เพื่อค​ วบคุม​การ​ปน​เปื้อน​ใน​ห้อง​สะอาด 8. ตัวอย่าง​การ​จัด​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ตาม ISO 14644-4: 2001 (E) และ​ข้อมูล​รูป​แบบ​การ​ไหล​ ของ​อากาศ ความเร็ว​ของ​อากาศ และ​การนำ​ไป​ใช้​งาน​ใน​พื้นที่​ต่างๆ ของ​อุตสาหกรรม​การ​ผลิต ซึ่ง​ใน​ที่​นี้​ได้​แสดง​ตัวอย่าง​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด​สำหรับ​อุตสาหกรรม​ผลิต​ผลิตภัณฑ์​บำรุง สุข​ภาพ ซึ่ง​จะ​มี​การ​ควบคุม​การ​ปน​เปื้อน​ของ​อนุภาค​และ​จุลินทรีย์ และ​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด​ สำหรับ​อุตสาหกรรม​ไมโคร​อิเล็กทรอนิกส์ ซึ่ง​ใน​พื้นที่​การ​ผลิต​มี​ความ​ต้องการ​ความ​สะอาด​ สูง​มาก . สิ่ง​ปน​เปื้อน​ใน​อากาศ​มี​ทั้ง​ของแข็ง ของเหลว ก๊าซ และ​จุลินทรีย์​ต่างๆ จึง​มี​ความ​จำเป็น​ที่​จะ​ต้อง​ มี​การ​กำจัด​สิ่ง​ปน​เปื้อน​ออก​จาก​อากาศ​ภายใน​ห้อง​สะอาด เพื่อ​ป้องกัน​การ​สะสม​ของ​สิ่ง​ปน​เปื้อน​ บน​ผลิตภัณฑ์ และ​กระบวนการ​ผลิต อุปกรณ์​ที่​จำเป็นต​ ้อง​ใช้​ภายใน​ห้อง​สะอาด แบ่งเ​ป็น 2 กลุ่ม คือ อุปกรณ์​ทำความ​สะอาด​อากาศ ได้แก่ ตัว​กรอง​อากาศ และ​อุ​ปก​รณ์​อื่นๆ ได้แก่ ฝักบัว​อากาศ แอร์​ล็อก กล่อง​ส่งผ​ ่าน 4. รูป​แบบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ภายใน​ห้อง​สะอาด​เป็น​ปัจจัย​สำคัญ​ต่อ​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด​ให้​ได้​ ตาม​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​ตาม​ที่​ต้องการ ลักษณะ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ภายใน​ห้อง​สะอาด​มี 3 รูป​แบบ คือ การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ปั่น​ป่วน และ​การ​ไหล​ของ​ อากาศ​แบบ​ผสม 2.1 รูป​แบบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​และ​ระบบ​ระบาย​อากาศ​ใน​ห้อง​สะอาด 8.2 แล้วจ​ ึง​ศึกษา​ราย​ละเอียด​ต่อ​ไป หัว​เรื่อง 8.8-18 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม ตอน​ที่ 8.2.2.2.3 อุปกรณ์ส​ ำหรับ​ห้อง​สะอาด 8.2 การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด โปรด​อ่าน​หัว​เรื่อง แนวคิด และ​วัตถุประสงค์​ของ​ตอน​ที่ 8. การ​เลือก​เทคนิค​ที่​เหมาะ​สมใน​การ​ป้องกัน​ปัญหา​การ​ปน​เปื้อน​ภายใน​ห้อง​สะอาด​จะ​ต้อง​ได้​รับ​การ​ พิจารณา​ตั้งแต่​ใน​ขั้น​ตอน​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด วิธี​การ​ควบคุม​การ​เคลื่อนที่​ของ​สิ่ง​ปน​เปื้อน​ ไป​สู่พ​ ื้นที่ป​ ้องกันท​ ั้งก​ ระบวนการ​ผลิต​และ/หรือ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน​มี 2 รูป​แบบ คือ การ​ใช้​มาตรการ​ทาง​ ด้าน​อากาศ​พลศาสตร์ และ​การ​ใช้​การ​ปิด​กั้น​ทาง​กายภาพ เพื่อ​ปกป้อง​ผลิตภัณฑ์​และ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน​ จาก​การ​ปน​เปื้อน 3.

อธิบาย​ตัวอย่าง​ข้อมูล​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด​ได้ . ระบุอ​ ุปกรณ์​ที่ใ​ ช้​สำหรับ​ห้อง​สะอาด​ได้ 4. ห้องสะอาด 8-19 วัตถุประสงค์ เมื่อ​ศึกษา​ตอน​ที่ 8.2 จบ​แล้ว นักศึกษา​สามารถ 1. อธิบาย​รูป​แบบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​และ​ระบบ​ระบาย​อากาศ​ใน​ห้อง​สะอาด​ได้ 2. อธิบาย​แนวทาง​การ​ออกแบบ​เพื่อ​ควบคุม​การ​ปน​เปื้อน​ใน​ห้อง​สะอาด​ได้ 3.

2.1 รูป​แบบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​และ​ระบบ​ระบาย​อากาศ​ของ​ห้อง​สะอาด รูป​แบบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ (airflow patterns) ภายใน​ห้อง​สะอาด​เป็น​ปัจจัย​สำคัญ​ต่อ​การ​ออกแบบ​ ห้อง​สะอาด​ให้​ได้​ตาม​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​ตาม​ที่​ต้องการ ลักษณะ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ภายใน​ห้อง​สะอาด​มี 3 รูป​แบบ คือ การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ปั่น​ป่วน และ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ผสม ดังนี้ 1.8-20 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม เรื่อง​ที่ 8.7) .6) โดย​อากาศ​ที่​ผ่าน​แผง​กรอง​จะ​มี​ทิศทาง​การ​เคลื่อนที่​ขนาน​กัน​ใน​แนว​ระดับ หรือ​แนว​ดิ่ง มุ่ง​ไป​ยัง​ฝั่ง​ตรง​ข้าม​กับ​ห้อง และ​ผ่าน​ช่องลม​กลับ​เพื่อ​กลับ​ไป​ยัง​ระบบ​ควบคุม​อากาศ หรือ​ชุด​ส่ง​ลม (air handling system) 1 1 2 2 2 unidirectional airflow หมายเหตุ: 1 = supply air 2 = return air ภาพ​ที่ 8. การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ (unidirectional airflow หรือ laminar airflow) มี​ลักษณะ​การ​ไหล ​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ (ภาพ​ที่ 8.6 การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ ที่มา: ISO 14644-4: 2000 (E) การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ แบ่ง​ออก​ได้​เป็น 2 ชนิด คือ 1) การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ​ใน​แนว​ระดับ (horizontal laminar หรือ cross airflow) บริเวณ​ ที่​อยู่​ใกล้​กับ​แผ่น​กรอง​อากาศ​จะ​สามารถ​รักษา​ความ​สะอาด​ได้​สูง ส่วน​บริเวณ​ใกล้​กับ​ทาง​ลม​กลับ​ความ​สะอาด​จะ​ลด​ ลง เนื่องจาก​อนุภาค​ที่​เกิด​ขึ้น​จาก​การ​ทำงาน​ของ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน และ​อุปกรณ์​การ​ผลิต มัก​ใช้​กับ​ห้อง​สะอาด​ทาง​ชีววิทยา​ ที่​ไม่​จำเป็น​ต้อง​รักษา​ความ​สะอาด​ให้ส​ ม่ำเสมอ​เท่าก​ ัน​ทั้ง​ห้อง (ภาพ​ที่ 8.

8) . ห้องสะอาด 8-21 fan chamber pre-filter air inlet screen chamber HEPA filter ภาพ​ที่ 8.7 การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ​ใน​แนว​ระดับ ที่มา: สมาคม​วิศวกรรม​ปรับ​อากาศ​แห่งป​ ระเทศไทย 2521 2) การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ​ใน​แนว​ดิ่ง (vertical lamina airflow หรือ down airflow type) ฝ้าเ​พดาน ประกอบ​ด้วย​ตัวก​ รอง​อากาศ​ทั้งหมด ส่วน​บริเวณ​พื้นห​ ้อง​จะ​ยก​สูงข​ ึ้นม​ า​และ​มีล​ ักษณะ​ใน​ตะแกรง​ให้อ​ ากาศ​ ไหล​กลับ (return air) ไหล​ผ่าน การ​ไหล​ของ​อากาศ​เป็นแ​ บบ​ราบ​เรียบ​จาก​ฝ้าล​ ง​สู่พ​ ื้นใ​ น​ทิศทาง​เดียวกัน อนุภาค​ที่เ​กิด​ ขึ้นจ​ าก​การ​ทำงาน​จะ​ถูกอ​ ากาศ​พา​ลง​สู่ใ​ ต้พ​ ื้นห​ ้อง จึงท​ ำให้ส​ ามารถ​รักษา​ความ​สะอาด​ใน​ห้อง​ได้เ​ท่าก​ ันท​ ุกแ​ ห่ง มักใ​ ช้ก​ ับ​ อุตสาหกรรม​อิเล็กทรอนิกส์ (ภาพ​ที่ 8.

8-22 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม HEPA Filter chamber fan return air grating (air Inlet) chamber ภาพ​ที่ 8.8 การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ​ใน​แนว​ดิ่ง ที่มา: สมาคม​วิศวกรรม​ปรับ​อากาศ​แห่งป​ ระเทศไทย 2521 2.9 และ​ภาพ​ที่ 8. การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ปั่นป​ ่วน (non unidirectional airflow หรือ turbulent mixed airflow) เป็นแ​ บบ​ ที่​ใช้​กัน​โดย​ทั่วไป อนุภาค​ที่​เกิด​ขึ้น​ภายใน​ห้อง​จะ​ถูก​ทำให้​เจือ​จาง​ลง​โดย​อากาศ​สะอาด​ที่​ออก​มา​จาก​แผ่น​กรอง​อากาศ ทำให้​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง​เพิ่ม​ขึ้น แต่​เนื่องจาก​มี​การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ปั่น​ป่วน ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​จึง​สูง​กว่า​ แบบ​ราบ​เรียบ (ภาพ​ที่ 8.9 การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ปั่น​ป่วน ที่มา: ISO 14644-4: 2001 (E) .10) 1 1 2 2 2 1 ภาพ​ที่ 8.

ห้องสะอาด 8-23 supply unit HEPA Filter fan ภาพ​ที่ 8.11 1 1 1 1 1 2 2 c) mixed airflow หมายเหตุ: 1 = supply air 2 = return air ภาพ​ที่ 8. การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ผสม (mixed airflow) เป็นร​ ูป​แบบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ภายใน​ห้อง​สะอาด​ที่​มี​ทั้ง​ แบบ​ราบ​เรียบ และ​แบบ​ปั่น​ป่วน​อยู่​ใน​ห้อง​เดียวกัน ดัง​ภาพ​ที่ 8.11 การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ผสม ที่มา: ISO 14644-4: 2001 (E) .10 ตัวอย่าง​การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ปั่น​ป่วน ที่มา: สมาคม​วิศวกรรม​ปรับ​อากาศ​แห่งป​ ระเทศไทย 2521 3.

12 ทาง​ด้าน​ซ้าย แสดง​ถึง​อิทธิพล​ของ​สิ่ง​กีดขวาง​ ทาง​กายภาพ ส่วน​ทาง​ด้าน​ขวา เป็น​มาตรการ​ที่เ​หมาะ​สมใน​การ​ลด​ผลก​ระ​ทบ​ที่​เกิด​จาก​สิ่ง​กีดขวาง​เหล่าน​ ี้ flow dostaclas causing adjustment to equipment and behaviour a flow disturbance to improve airflow a) improvement by arrangement b) improvement by structure c) improvement by personnel behaviour ภาพ​ที่ 8.8-24 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม ใน​ห้อง​สะอาด​ที่​มี​การ​ไหล​แบบ​ราบ​เรียบ ใน​การ​ออกแบบ​อุปกรณ์​ที่​ใช้​ภายใน​ห้อง​จะ​ต้อง​ระมัดระวัง​การ​ กีดขวาง​ทาง​กายภาพ​ที่​จะ​ก่อใ​ ห้​เกิด​การ​ไหล​แบบ​ปั่น​ป่วน​ใน​บาง​จุด​ได้ สิ่ง​กีดขวาง ได้แก่ อุปกรณ์​ใน​กระบวนการ​ผลิต วิธี​การ​ปฏิบัติ​งาน การ​เคลื่อนไหว​ของ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน และ​การ​เคลื่อน​ย้าย​ผลผลิต ดัง​นั้น จึง​ต้อง​มี​การ​พิจารณา​พื้น​ฐาน​ ทาง​ด้าน​อากาศ​พลศาสตร์ เพื่อ​ป้องกัน​การ​ปั่น​ป่วน​ของ​อากาศ​ภายใน​ห้อง โดย​เฉพาะ​บริเวณ​ที่​มี​กิจกรรม​ที่​มี​ความ​ อ่อน​ไหว​ต่อ​การ​ปน​เปื้อน​สูง มาตรการ​ที่​เหมาะ​สม​จะ​ต้อง​นำ​มา​ใช้​เพื่อ​ป้องกัน​การ​ปั่น​ป่วน ของ​อากาศ​และ​การ​ปน​เปื้อน (cross-contamination) ระหว่าง​จุด​ทำงาน​ที่แ​ ตก​ต่าง​กัน ภาพ​ที่ 8.13 .12 อิทธิพล​ของ​สิ่ง​กีดขวาง​ทาง​กายภาพ และ​มาตรการ​ที่​เหมาะ​สมใน​การ​ลด​ผลก​ระ​ทบ​ที่​เกิด​จาก​สิ่ง​กีดขวาง ที่มา: ISO 14644-4: 2001 (E) ระบบ​ระบาย​อากาศ​และ​ปรับ​อากาศ (ventilating and air conditioning) ของ​ห้อง​สะอาด ประกอบ​ด้วย ​องค์​ประกอบ​ต่างๆ เพื่อ​ปรับ​สภาพ​ของ​อากาศ​และ​เคลื่อน​ย้าย​อากาศ​อย่าง​เหมาะ​สม โดย​องค์​ประกอบ​ที่​สำคัญ​นั้น​ ประกอบ​ด้วย​พัดลม​และ​ระบบ​เป่า​ลม​เย็น (fans and blowers) เพื่อ​เคลื่อน​ย้าย​อากาศ​ไป​ยัง​ห้อง​สะอาด ท่อ​ลม​เย็น และ control dampers เพื่อ​บังคับ​ทิศทาง​การ​ไหล​ของ​อากาศ​เย็น แผง​ลม (grilles) และ​ช่องลม (vents) สำหรับ​ส่ง​ อากาศ​เย็น​เข้า​หรือ​ออก​จาก​ห้อง​สะอาด humidifiers และ cooling coils สำหรับค​ วบคุม​อุณหภูมิ และ​ความชื้น​ของ​ อากาศ ตัวก​ รอง​อากาศ​สำหรับก​ ำจัดอ​ นุภาค​สิ่งเ​จือปน absorbing bed สำหรับค​ วบคุมอ​ นุภาค​ใน​รูปข​ อง​ก๊าซ​ต่างๆ และ​ อุปกรณ์​สำหรับ​ตรวจ​เช็ค​ความ​ถูกต​ ้อง​ของ​การ​ทำงาน​แต่ละ​ชิ้น​ส่วน​อุปกรณ์ ดัง​แสดง​ใน​ภาพ​ที่ 8.

13 ระบบ​ระบาย​อากาศ​และ​ปรับ​อากาศ​ของ​ห้อง​สะอาด ที่มา: สมาคม​วิศวกรรม​ปรับ​อากาศ​แห่งป​ ระเทศไทย 2521 การ​ออกแบบ​ต้อง​ให้​ระบบ​ระบาย​อากาศ​สามารถ​นำ​อากาศ​ภายนอก​มา​เจือ​จาง​อนุภาค​ได้​อย่าง​เพียง​พอ ระบบ​ขับ​ดัน​อากาศ​ให้​เกิด​การ​เคลื่อนที่ ได้แก่ axial หรือ centrifugal blower โดย​เครื่อง​เป่า​อากาศ​แบบ axial เหมาะ​สำหรับ​อัตรา​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ปริมาณ​มาก​ที่​มี​ความ​ดัน​ต่ำ แต่​เครื่อง​เป่า​อากาศ​แบบ centrifugal ใช้​สำหรับ​ ความ​ดัน​สูง ก่อน​นำ​อากาศ​สะอาด​เข้าม​ า​สู่ภ​ ายใน​ห้อง​สะอาด​จะ​ต้อง​ให้​อากาศ​นั้น​ผ่าน​ตัว​กรอง​อากาศ​ที่​มี​ประสิทธิภาพ​ สูง เพื่อ​กำจัด​อนุภาค​ที่​ปน​เปื้อน​ใน​อากาศ​ให้​ได้​ตาม​ความ​ต้องการ​ของ​ระดับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ที่​ต้องการ​ก่อน ซึ่ง​ระบบ​ การนำ​อากาศ​เข้า​โดย​ทั่วไป​มี 3 แบบ ดังนี้ 1) ระบบ​การนำ​อากาศ​เข้าแ​ บบ​เปิด (open plenum) จะ​มช​ี อ่ ง​อากาศ​อยูร​่ ะหว่าง​เพดาน​ของ​หอ้ ง​กบั เ​พดาน​ กรอง​อากาศ อากาศ​จะ​ถูก​ส่ง​มา​ตาม​ท่อ​ลม​ด้วย​ความ​ดัน​ที่​สูง​กว่า​ความ​ดัน​บรรยากาศ ก่อน​ไหล​ผ่าน​ตัว​กรอง​อากาศ​ และ​เข้า​สู่​ห้อง​ต่อ​ไป ดัง​ภาพ​ที่ 8.14 การ​ใช้​ระบบ​นี้​จะ​ช่วย​ประหยัด​ค่า​ท่อ​ลม แต่​ต้อง​ป้องกัน​การ​รั่ว​ของ​อากาศ​บริเวณ​ รอย​ต่อ​ของ​ตัว​กรอง​อากาศ . ห้องสะอาด 8-25 prefilter make-up air control supply plenum return filter overhead plenum heap ceiling open floor ภาพ​ที่ 8.

15 ++ ++ filter + ภาพ​ที่ 8.14 ระบบ​การนำ​อากาศ​เข้า​แบบ​เปิด ที่มา: สมาคม​วิศวกรรม​ปรับ​อากาศ​แห่งป​ ระเทศไทย 2521 2) ระบบ​การนำ​อากาศ​เข้า​แบบ​แยก​ท่อ (individual duct) อากาศ​จะ​ถูก​ขับ​ดัน​มา​ใน​ท่อ​ลม​หลัก และ​ แยก​ไป​ตาม​ท่อ​ลม​ย่อย ซึ่งม​ ี​ตัว​กรอง​อากาศ​ติด​ตั้ง​อยู่​ที่​ปลาย​ท่อ​แต่ละ​ท่อ​ก่อน​ไหล​เข้าส​ ู่​ห้อง​สะอาด ดัง​ภาพที่ 8.15 ระบบ​การนำ​อากาศ​เข้า​แบบ​แยก​ท่อ ที่มา: สมาคม​วิศวกรรม​ปรับ​อากาศ​แห่งป​ ระเทศไทย 2521 .8-26 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม ++ ++ filter + ภาพ​ที่ 8.

unidirectional air flow คือ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ราบ​เรียบ ………... ระบบ​การนำ​อากาศ​เข้า​แบบ​เปิด​จะ​มี​ช่อง​อากาศ​อยู่​ระหว่าง​เพดาน​ของ​ห้อง​กับ​เพดาน​กรอง​ อากาศ ……….5. ระบบ​การนำ​เข้า​อากาศ​แบบ in-line duct จะ​ใช้​เมื่อ​มี​ความ​จำเป็น เช่น ตัว​อาคาร​มี​ข้อ​จำกัด แนว​ตอบ​กิจกรรม 8.. ……5….1 จง​ใส่​เครื่องหมาย 3 หน้า​ข้อความ​ที่​ถูก​ต้อง และ​ใส่​เครื่องหมาย 5 หน้า​ข้อความ​ที่​ผิด ……….4. ห้องสะอาด 8-27 3) ระบบ​การนำ​อากาศ​เข้าแ​ บบ​ตัว​กรอง​อากาศ​ภายใน​ท่อ (in-line duct) ดัง​แสดง​ใน​ภาพ​ที่ 8..3. อุปกรณ์​ที่​ใช้​ใน​ห้อง​สะอาด​ไม่มี​ผล​ต่อ​การ​ไหล​ของ​อากาศ ………....1.4. ……3…. laminar air flow คือ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​แบบ​ปั่น​ป่วน ……….16 ซึ่ง​ โดย​ปกติ​แล้ว​ต้อง​ติด​ตั้ง​ตัว​กรอง​อากาศ​ให้​อยู่​ใกล้​กับ​ห้อง​สะอาด​ให้​มาก​ที่สุด เพื่อ​ป้องกัน​การ​สะสม​ของ​ฝุ่น​บริเวณ​ ผิว​ท่อ​ลม​ส่ง​ด้าน​หลัง​ของ​ตัว​กรอง​อากาศ และ​อาจ​หลุด​เข้าไป​ใน​ห้อง​สะอาด​ได้ แต่​ใน​บาง​ครั้ง​อาจ​มี​ความ​จำเป็น​ต้อง​ ติดต​ ั้งต​ ัวก​ รอง​อากาศ​ให้อ​ ยูห่​ ่าง​จาก​ห้อง​สะอาด อันม​ สี​ าเหตุม​ า​จาก​ข้อจ​ ำกัดข​ อง​ตัวอ​ าคาร หรือข​ ้อจ​ ำ​กัดอ​ ื่นๆ จึงม​ คี​ วาม​ จำเป็น​ต้อง​ติดต​ ั้งแ​ บบ​ตัว​กรอง​อากาศ​ภายใน​ท่อ ภาพ​ที่ 8.2. ……3….. .16 ระบบ​การนำ​อากาศ​เข้า​แบบ​ตัว​กรอง​อากาศ​ภายใน​ท่อ ที่มา: สมาคม​วิศวกรรม​ปรับ​อากาศ​แห่ง​ประเทศไทย 2521 กิจกรรม 8.5.2.2.2.1 ……3…..3. ……5…..1.

17 และ​การ​ใช้​การ​ปิด​กั้นท​ าง​กายภาพ เพื่อ​ปกป้อง​ผลิตภัณฑ์​และ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน ดัง​ภาพ​ที่ 8.17 แนวคิด​ใน​การ​ควบคุม​การ​ปน​เปื้อน​โดย​ใช้​มาตรการ​ทาง​ด้าน​อากาศ​พลศาสตร์ ที่มา: ISO 14644-4: 2001 (E) .2 การ​ออกแบบ​เพื่อ​ควบคุม​การ​ปน​เปื้อน​ใน​ห้อง​สะอาด การ​เลือก​เทคนิค​ที่​เหมาะ​สมใน​การ​ป้องกัน​ปัญหา​การ​ปน​เปื้อน​จะ​ต้อง​ได้​รับ​การ​พิจารณา​ตั้งแต่​ใน​ขั้น​ตอน​ การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด การ​เคลื่อนที่​ของ​สิ่ง​ปน​เปื้อน​ไป​สู่​พื้นที่​ป้องกัน ทั้ง​กระบวนการ​ผลิต​และ/หรือ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน มี​วิธี​การ​ควบคุมอ​ ยู่ 2 รูป​แบบ คือ การ​ใช้​มาตรการ​ทาง​ด้าน​อากาศ​พลศาสตร์ (aerodynamic measures) ดัง​ภาพ​ที่ 8.8-28 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม เรื่อง​ที่ 8.2.18 passive system airflow/active system 1 2 2 1 Key 1 personnel safety zone 2 product protection zone ภาพ​ที่ 8.

ห้องสะอาด 8-29 horizontal flow vertical flow a) product protection b) personnel/environmental protection 1 c) personnel/product/environmental protection Key 1 flow NOTE: ภาพ​ที่ 8.18 แนวคิด​ใน​การ​ควบคุม​การ​ปน​เปื้อน​โดย​การ​ป้องกัน​ทาง​กายภาพ​เพื่อ​ปกป้อง​ผลิตภัณฑ์​และผู้​ปฏิบัติ​งาน ที่มา: ISO 14644-4: 2001 (E) ตัวอย่าง​ของ​มาตรการ​ทาง​ด้าน​อากาศ​พลศาสตร์ ได้แก่ การ​ควบคุม​ทิศทาง​การ​ไหล​ของ​อากาศ ส่วน​การ ป​ ิดก​ ั้นท​ าง​กายภาพ สามารถ​ทำได้ท​ ั้งก​ าร​คัดแ​ ยก​แบบ active และ passive ห้อง​สะอาด​โดย​ทั่วไป​จะ​ประ​กอ​บด้วยหัอง​ ทีต​่ อ้ งการ​ควบคุมป​ น​เปือ้ น​ทแี​่ ตก​ตา่ ง​กนั ไ​ ป วัตถุประสงค์ข​ อง​การ​ออกแบบ​เพือ่ ท​ จี​่ ะ​ปอ้ งกันส​ นิ ค้า หรือก​ ระบวนการ​ผลิต หรือ​ที่​เก็บ​สินค้า หรือ​ผลผลิต และ​เพื่อ​ที่​จะ​ป้องกัน​ห้อง​สะอาด​ที่​อาจ​ปน​เปื้อน​จาก​ห้อง​ที่​มี​ความ​สะอาด​น้อย​กว่า​ที่​อยู่​ ติด​กัน ห้อง​สะอาด​จะ​ต้อง​รักษา​ความ​ดัน​อากาศ​ให้​สูง​กว่า​พื้นที่​ข้าง​เคียง หรือ​โดย​การ​ควบคุม​ความเร็ว​ของ​อากาศ​ที่​จะ ​รั่ว​ไหล​ผ่าน​ผนัง​ของ​ห้อง​ที่​สะอาด​กว่า​ไป​สู่​พื้นที่​ที่​สะอาด​น้อย​กว่า แต่​ถ้า​ใน​ทาง​กลับ​กัน​จะ​ใช้​ใน​การ​ควบคุม​สาร​ อันตราย ปริมาณ​ของ​การ​เติม​อากาศ​จะ​ต้อง​พอ​เพียง​สำหรับ​การ​ระบาย​อากาศ การ​ชดเชย​การ​รั่ว​ไหล​ของ​อากาศ​ออก​ จาก​ห้อง​สะอาด รวม​ถึงร​ ะบบ​ระบาย​อากาศ​เฉพาะ​ที่​ที่​ใช้​เพื่อ​วัตถุประสงค์​อย่าง​อื่น .

ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน ระหว่าง​ผนัง​กั้น​ห้อง​ที่​สะอาด​กว่า​ไป​สู่​พื้นที่​ที่​สะอาด​น้อย​กว่า การ​ควบคุม​ ความ​ดันใ​ ห้​สูง​ระหว่าง​ห้อง​ที่ต​ ิด​กัน​สามารถ​ทำได้​ง่าย ดัง​ภาพ​ที่ 8.19 V air > 0.20 แนวคิด​ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน ที่มา: ISO 14644-4: 2001 (E) . การ​แทนที่ หลัก​การ​แทนที่​จะ​ใช้​ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน​ต่ำๆ หรือ​ใช้​อัตรา​การ​ไหล​อากาศ​สูง (high airflow) ซึ่ง​มี​ประสิทธิภาพ​ใน​การ​แยก​พื้นที่​ที่​สะอาด​กับ​พื้นที่​ที่​สะอาด​น้อย​กว่า โดย​การ​แทนที่​ของ​อากาศ​ที่​มี​ความ ​ปั่น​ป่วน (turbulent) ต่ำๆ โดย​ใช้​ความเร็ว​ของ​อากาศ​มากกว่า 0.20 แต่​ต้อง​ระมัดระวัง​ความ​ปั่น​ป่วน​จาก​การ​ไหล​ของ​ อากาศ ผนัง clean less clean DP DP = 5 Pa – 20 Pa ภาพ​ที่ 8.2 เมตร/วินาที ดังภ​ าพ​ที่ 8.19 แนวคิด​ของ​การ​แทนที่ ที่มา: ISO 14644-4: 2001 (E) 2.2 m/s clean less clean ภาพ​ที่ 8.8-30 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม แนวคิดพ​ ื้นฐ​ าน​ใน​การ​ควบคุมก​ าร​ปน​เปื้อน​จาก​พื้นที่ข​ ้าง​เคียง​มี 3 ประการ คือ แนวคิดก​ าร​แทนที่ (displace- ment concept) แนวคิด​ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน (pressure differential concept) และ​แนวคิด​การ​ปิด​กั้น​ ทาง​กายภาพ (physical barrier concept) ซึ่งแ​ ต่ละ​แนวคิด​สามารถ​สรุป​ได้ ดังนี้ 1.

การ​ป้องกัน​ทาง​กายภาพ แนวคิด​นี้​เป็นการ​ใช้​ผนัง​ทึบ​ใน​การ​ป้องกัน​การ​ถ่ายเท​สิ่ง​ปน​เปื้อน​จาก​ห้อง​ที่​ สะอาด​น้อย​กว่า​ไป​สู่ห​ ้อง​สะอาด กิจกรรม 8.2.2. ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน โดย​รักษา​ความ​ดัน​ภายใน​ห้อง​สะอาด​ให้​สูง​กว่า​ห้อง​ข้าง​เคียง 5-20 Pa 3. ห้องสะอาด 8-31 ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน​ควร​ต้อง​มี​ระดับ​เพียง​พอ​และ​คงที่ (stable) เพื่อ​ป้องกัน​อากาศ​ไหล​ย้อน​กลับ ซึ่ง​ ค่าที่​แนะนำ คือ 5-20 Pa ความ​ดัน​สถิต (static pressure) ระหว่าง​ห้อง​สะอาด​ที่​มี​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​แตก​ต่าง​กัน และ​ห้อง​ สะอาด​กับ​พื้นที่​ที่​ไม่​ได้​จัด​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด สามารถ​กำหนด​และ​รักษา​ไว้​ได้​โดย​การ​ใช้​เทคนิค​สมดุล​การ​ไหล​ ของ​อากาศ (airflow balancing techniques) ซึ่ง​จะ​ต้อง​ควบคุม​การนำ​อากาศ​เข้า​และ​ออก​ที่​ระบบ​ท่อ​นำ​อากาศ (the ducted air system) ระบบ​นำ​อากาศ​ออก (air transfer system) และ​การ​สูญ​เสีย​อากาศ​ใน​จุด​ต่างๆ 3. การ​ป้องกัน​ทาง​กายภาพ ได้แก่ การ​ใช้​ผนัง​ทึบ เรื่อง​ที่ 8.2 เมตร/วินาที 2. การ​แทนที่ โดย​ใช้​อากาศ​ที่​มี​ความ​ปั่น​ป่วน​ต่ำ​ที่​มี​ความเร็ว​มากกว่า 0.2 การ​ควบคุม​การ​ปน​เปื้อน​ของ​ห้อง​สะอาด​จาก​พื้นที่​ข้าง​เคียง อาจ​ทำได้ 3 วิธี คือ 1. อุปกรณ์​ทำความ​สะอาด​อากาศ สิ่ง​ปน​เปื้อน​ใน​อากาศ​มี​ทั้งข​ อง​แห้ง ของเหลว ก๊าซ และ​จุลินทรีย์​ต่างๆ จึง​มี​ความ​จำเป็น​ที่​จะ​ต้อง​มี​การ​กำจัด​ สิ่ง​ปน​เปื้อน​ออก​จาก​อากาศ​ภายใน​ห้อง​สะอาด เพื่อ​ป้องกัน​การ​สะสม​ของ​สิ่ง​ปน​เปื้อน​บน​ผลิตภัณฑ์ และ​กระบวนการ​ ผลิต ระบบ​การก​รอง​อากาศ (air filtration systems) เป็นส​ ่วน​ประกอบ​ที่ส​ ำคัญข​ อง​ห้อง​สะอาด ระบบ​การก​รอง​อากาศ​ ที่​จำเป็น​ขั้น​พื้น​ฐาน จะ​ต้อง​มี 3 ขั้น​ตอน คือ 1) การก​รอง​ขั้น​ต้น (prefiltering) เพื่อ​ให้​มั่นใจ​ว่า​อากาศ​ภายนอก​มี​คุณภาพ​ดี​พอที่​จะ​นำ​เข้า​ระบบ​ จ่าย​อากาศ​สู่​เครื่อง​ปรับ​อากาศ .2.2 การ​ควบคุม​การ​ปน​เปื้อน​ของ​ห้อง​สะอาด​จาก​พื้นที่​ข้าง​เคียง​มี​วิธี​การ​ใด​บ้าง แนว​ตอบ​กิจกรรม 8.3 อุปกรณ์​สำหรับ​ห้อง​สะอาด ภายใน​ห้อง​สะอาด​มอี​ ุปกรณ์ท​ ีจ่​ ำเป็นต​ ้อง​ใช้อ​ ยู่ 2 กลุ่ม คือ อุปกรณ์ท​ ำความ​สะอาด​อากาศ คือ ตัวก​ รอง​อากาศ และ​อุ​ปก​รณ์​อื่นๆ ที่​ใช้​ใน​ห้อง​สะอาด ได้แก่ ฝักบัว​อากาศ แอร์​ล็อก กล่อง​ส่ง​ผ่าน เป็นต้น 1.

999 ส่วน HEPA ร้อย​ละ 99.21 ภาพ​ที่ 8.8-32 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม 2) การก​รอง​ขั้น​ที่​สอง (secondary filtering) เป็นการ​กรอง​ใน​เครื่อง​ปรับ​อากาศ เพื่อ​ป้องกัน​ตัว​กรอง​ ตัว​สุดท้าย 3) ตัว​กรอง​ตัว​สุดท้าย (final filtering) เป็นการ​กรอง​ครั้ง​สุดท้าย​ก่อน​จ่าย​อากาศ​เข้าห​ ้อง​สะอาด อุปกรณ์​ทำความ​สะอาด​อากาศ​สำหรับ​ห้อง​สะอาด​ที่​นิยม​กัน​มาก​คือ ตัว​กรอง​อากาศ ซึ่ง​มี 2 ชนิด คือ ตัว​กรอง​อากาศ​แบบ HEPA (High Efficiency Particulate Air Filter) และ​ตัว​กรอง​อากาศ​แบบ ULPA (Ultra Low Penetration Air Filter) ดังภ​ าพ​ที่ 8. PTFE) มี​อัตราส่วน​ระหว่าง​ช่อง​ว่าง​กับ​ตัว​เส้นใย​มากกว่า​ตัว​กรอง​อากาศ​แบบ HEPA ดัง​นั้น จึง​สามารถ​กรอง​อากาศ​โดย​ให้​ อากาศ​สามารถ​เคลื่อนที่​ผ่าน​ไป​ได้​ง่าย แต่​ยัง​คง​ดัก​จับ​อนุภาค​ที่​มี​ขนาด​เล็ก​มาก​ได้ ประสิทธิภาพ​ของ​ตัว​กรอง​แบบ ULPA ใน​การ​ดักจ​ ับ​อนุภาค​ขนาด 0.1 ประสิทธิภาพ​ใน​การ​ดักจ​ ับอ​ นุภาค (dust holding capacity หรือ collective efficiency) จะ​แสดง​ถึง​ ปริมาณ​ของ​ฝุ่น​ที่ต​ ัว​กรอง​สามารถ​กรอง​ไว้ไ​ ด้ต​ ั้งแต่​ต้นจ​ น​กระทั่ง​ตัว​กรอง​ตัน มี​หน่วย​เป็น​น้ำ​หนัก​ของ​ฝุ่น เช่น กรัม .21 ก. ตัว​กรอง​อากาศ​แบบ ULPA ตัว​กรอง​อากาศ​แบบ HEPA โดย​มี​พื้น​ฐาน​มา​จาก​ความ​ต้องการ​หน้ากาก​สำหรับ​การ​ป้องกัน​ก๊าซ​พิษ​ใน​ช่วง​ สงครามโลก​ครั้งท​ ี่ 1 โดย​ใช้เ​ส้นใย​จาก​ฝ้าย​มา​เป็นต​ ัวก​ รอง​อากาศ ต่อม​ าก​อง​ทัพข​ อง​สหรัฐอเมริกา​ได้ค​ ิดค้นเ​ส้นใยแก้ว (glass fibers) มา​ทดแทน และ​เมื่อ​สงคราม​ยุติ​ได้​มี​การนำ​ตัว​กรอง​อากาศ​แบบ HEPA มา​ประยุกต์​ใช้​ใน​งาน​วิศวกรรม​ ปรับ​อากาศ​และ​อุตสาหกรรม​อิเล็กทรอนิกส์ สำหรับ​ตัว​กรอง​อากาศ​แบบ ULPA มี​ราคา​แพง​กว่า​และ​มี​ประสิทธิภาพ​ สูง​กว่า​แบบ HEPA โดย​แผ่นก​ รอง​อากาศ​ทำ​จาก​สาร​โพ​ลี​เต​ตระ​ฟลู​ออ​โร​เอทิลี​น (Polytetrafluoroethylene. ลักษณะ​เฉพาะ​ของ​ตัว​กรอง​อากาศ ลักษณะ​เฉพาะ​ที่​สำคัญ​ของ​การก​รอง​อากาศ​แบบ HEPA และ VEPA ที่ใ​ ช้​เป็นต​ ัว​ประเมิน​ค่า​สมรรถนะ​ของ​ตัว​กรอง​อากาศ​มี​อยู่ 3 ประการ คือ 2. ตัว​กรอง​อากาศ​แบบ HEPA และ ข.3 ไมครอน โดย​ทั่วไป​คือ ร้อย​ละ 99.97 1. กลไก​การ​ดัก​จับ​อนุภาค​ของ​ตัว​กรอง​อากาศ เมื่อ​อากาศ​ไหล​ผ่าน​ตัว​กรอง​อากาศ กลไก​ที่​สำคัญ​ใน​การ​จับ​ อนุภาค​ที่​ปน​เปื้อน​มา​กับ​อากาศ​คือ การ​สกัดก​ ั้น (interception) การก​ระ​ทบ (impaction) การ​แพร่ (diffusion) และ​ การ​ลอด​ผ่าน​หรือ​การก​รอง​ออก​โดยตรง (sieving หรือ straining) 2.

2 ความ​ต้านทาน​อากาศ​ไหล (airflow resistance) คือ​ค่า​ความ​ดัน​ตก​คร่อม (pressure drop) ของ​ แผ่น​กรอง​อากาศ มี​หน่วย​เป็น มิลลิเมตร​น้ำ ค่า​ความ​ดัน​ต้านทาน​อากาศ​ไหล​จะ​มี​ค่า​เพิ่ม​ขึ้น​ตาม​อายุ​การ​ใช้​งาน​ของ ​ตัว​กรอง เพราะ​ว่า​อนุภาค​ต่างๆ ที่ต​ ัว​กรอง​อากาศ​ดัก​จับ​ไว้​จะ​สะสม​อยู่​บน​ผิว​หน้า​ของ​ตัว​กรอง และ​จะ​เป็น​ตัว​ขัด​ขวาง​ การ​ไหล​ของ​อากาศ จน​ใน​ที่สุดต​ ัวก​ รอง​จะ​มคี​ ่าค​ วาม​ดันต​ ก​คร่อม​ถึงค​ ่าส​ ูงสุดท​ ีร่​ ะบบ​ขับด​ ันอ​ ากาศ​ไหล​จะ​สามารถ​ทำได้ ดัง​นั้น เมื่อ​ถึง​ตอน​นั้น​จะ​ต้อง​มีก​ าร​เปลี่ยน​ตัว​กรอง​อากาศ​ใหม่ หรือ​ทำความ​สะอาด​ตัว​กรอง 2.net/shower.22) ใช้ป​ ระโยชน์ใ​ น​การ​กำจัดส​ ิ่งส​ กปรก​ที่ต​ ิดอ​ ยู่บ​ น​เสื้อผ้าก​ ่อน​ที่จ​ ะ​เข้าไป​ใน​ ห้อง​สะอาด ห้อง​สะอาด​ส่วน​ใหญ่ม​ ักจ​ ะ​ติดฝ​ ักบัวอ​ ากาศ 2 แห่ง แห่งแ​ รก จะ​ติดท​ ีบ่​ ริเวณ​ทาง​เข้าห​ ้อง​เปลี่ยน​เสื้อผ้า และ​ แห่งท​ ีส่​ อง ติดท​ ี่ทาง​เข้าห​ ้อง​สะอาด ฝักบัวอ​ ากาศ​จะ​ส่งลำ​อากาศ​สะอาด​ทีผ่​ ่าน​การก​รอง​แล้วไป​ยังห​ ัวฉ​ ีดอ​ ากาศ แล้วพ​ ่น​ ออก​มา​จาก​ผนัง​ด้วย​ความเร็ว 10-30 เมตร/วินาที ส่ง​ผล​ให้​อนุภาค​ขนาด​ใหญ่​ที่ต​ ิด​อยู่​บน​เสื้อผ้า​หลุด​ออก​มา ถ้า​หาก​ อากาศ​ที่​พ่น​ออก​มา​ไม่​สะอาด เสื้อผ้า​ที่​ถูก​เป่า​จะ​สกปรก​ไป​ด้วย และ​อากาศ​ที่​พ่น​ออก​มา​แล้ว​จะ​ต้อง​ถูก​นำ​กลับ​ไป​ผ่าน​ ตัว​กรอง​อากาศ​เพื่อน​ ำ​กลับ​มา​ใช้ใ​ หม่ หรือ​ปล่อย​ออก ภาพ​ที่ 8.1 อุปกรณ์​หลัก ได้แก่ ฝักบัว​อากาศ (air shower) แอร์​ล็อก (air lock) กล่อง​ส่ง​ผ่าน (pass-thru boxes) และ clean bench  1) ฝักบัวอ​ ากาศ (ภาพ​ที่ 8.abtech. ห้องสะอาด 8-33 2.jpg .22 ฝักบัว​อากาศ ที่มา: www. อุปกรณ์​ที่​ใช้​ใน​ห้อง​สะอาด อุปกรณ์ท​ ี่​จำเป็น​สำหรับ​ห้อง​สะอาด​มีห​ ลาย​อย่าง​ด้วย​กัน ดังนี้ 2.3 อายุก​ าร​ใช้​งาน คือ​ระยะ​เวลา​ที่​ความ​ดัน​ตก​คร่อม​ตัว​กรอง​อากาศ​เพิ่ม​ขึ้น​จาก​ความ​ดัน​ตก​เริ่ม​แรก จนถึง​ค่า​ความ​ต้านทาน​อากาศ​ไหล ซึ่งข​ ึ้น​อยู่ก​ ับ​ปริมาณ​และ​ธรรมชาติข​ อง​อนุภาค​ที่​ตัว​กรอง​อากาศ​ดัก​จับ​ไว้ 2.

23 ท่าทาง​ที่​ถูก​ต้อง​ขณะ​ใช้​ฝักบัว​อากาศ ที่มา: content../img/CDE/_AIRSHWR.answers.com/..8-34 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม ฝักบัว​อากาศ​โดย​ปกติ​จะ​ทำ​เป็น​แอร์​ล็อก ซึ่ง​จะ​มี​ระบบ​ล็อก​ประตู​ภายใน โดย​จะ​กำหนด​ระยะ​เวลา​ใน​ การ​ทำความ​สะอาด​เอา​ไว้​เมื่อ​ครบ​กำหนด​เวลา เช่น 15-20 วินาที​ต่อ​ครั้ง จึง​จะ​เปิด​ออก​มา​ได้ แต่​ต้อง​มี​ระบบ​บังคับ​ เอง​ได้ก​ รณี​ฉุกเฉิน ฝักบัวอ​ ากาศ​จะ​ใช้ร​ ะบบ​ล็อก​สอง​ทาง (interlock) คือ​ประตู​ทาง​เข้า​จะ​เปิด​อยู่​เสมอ ส่วน​ประตู​ทางออก​ จะ​ปิด​อยู่​เสมอ เมื่อ​มี​คน​เข้า​มา​ใช้​ฝักบัว​อากาศ และ​ปิด​ประตู​ที่ทาง​เข้า ส​วิทช์​ทำงาน​ของ​ฝักบัว​อากาศ จะ​ถูก​กด​ให้​ ทำงาน​อัตโนมัติ และ​ประตู​ด้าน​ทาง​เข้า​จะ​ล็อค​ตัว​เอง เมื่อ​ฝักบัว​อากาศ​ทำงาน​ครบ​รอบ​ระบบ​ล็อค​ที่​ประตู​ทางออก​จะ​ เปิดโ​ ดย​อัตโนมัติ ประสิทธิภาพ​ของ​การ​ใช้​ฝักบัวส​ ะอาด​ขึ้น​อยู่​กับ​ปัจจัย​ต่างๆ เหล่าน​ ี้ - อากาศ​ที่​ใช้​กับ​ฝักบัวส​ ะอาด​ต้อง​ผ่าน​การ​ทำความ​สะอาด​หรือ​กรอง​มา​อย่าง​ดี - ความเร็ว​ของ​อากาศ​ที่​ปล่อย​ออก​มา​จะ​ต้อง​เพียง​พอที่​จะ​ทำให้​เกิด​การ​ไหล​แบบ​ปั่น​ป่วน และ​ สามารถ​ขจัด​อนุภาค​ที่​ติดตาม​เสื้อผ้า​ออก​ไป​ได้ - หัว​ฉีด​อากาศ​ต้อง​อยู่ใ​ น​ตำแหน่ง​และ​มี​จำนวน​ที่​เพียง​พอที่​จะ​เป่า​ให้​ทั่วพ​ ื้น​ผิว​ของ​เสื้อผ้า - ท่าทาง​การ​ยืน​ขณะ​ทำความ​สะอาด​กับ​ฝักบัว​สะอาด ขณะ​เครื่อง​ทำงาน​ควร​หมุน​ร่างกาย​ให้​ เสื้อผ้า​ถูก​อากาศ​อย่าง​ทั่ว​ถึง​ประมาณ 10-20 วินาที ดัง​แสดง​ใน​ภาพ​ที่ 8.GIF .23 - เวลา​ที่​ใช้​ใน​การ​ทำความ​สะอาด​ต้อง​เพียง​พอ ภาพ​ที่ 8.

24 แอร์​ล็อก .25 ภาพ​ที่ 8.24 เป็น​ห้อง​เล็กๆ ที่​เปิด​ประตู​ที​ละ​ด้าน ทำ​หน้าที่​กักกัน​อากาศ​เพื่อ​ลด​การ​ ปน​เปื้อน​อนุภาค​ฝุ่นจ​ าก​ภายนอก​ทีม่​ ไี​ ว้ และ​ป้องกันก​ าร​เพิ่มข​ ึ้นห​ รือล​ ด​ลง​อย่าง​รวดเร็วข​ อง​ความ​ดันภ​ ายใน​ห้อง​สะอาด ซึ่งข​ ึ้นอ​ ยู่ก​ ับว​ ่าห​ ้อง​สะอาด​มีค​ วาม​ดันส​ ูงห​ รือต​ ่ำก​ ว่าภ​ ายนอก แอร์ล​ ็อก​จะ​ช่วย​รักษา​ความ​ดันเ​มื่อม​ ีค​ น​เข้าห​ รืออ​ อก​จาก​ ห้อง​สะอาด หรือเ​มื่อม​ ีก​ าร​เปิดห​ รือป​ ิดห​ ้อง ขนาด​ของ​แอร์ล​ ็อก​ขึ้นอ​ ยู่ก​ ับก​ าร​ใช้ง​ าน ถ้าใ​ ช้ก​ ับค​ น​ก็ต​ ้อง​มีข​ นาด​เพียง​พอ​ กับจ​ ำนวน​คน​ทตี​่ อ้ งการ​ผา่ น แต่ถ​ า้ ใ​ ช้ใ​ น​การ​สง่ ผ​ า่ น​อปุ กรณ์ก​ ส​็ ามารถ​ออกแบบ​ให้ม​ ข​ี นาด​ทเี​่ หมาะ​สม​กบั อ​ ป​ุ ก​รณ์น​ ัน้ ๆ ได้ ควร​ติด​ตั้ง​แอร์​ล็อก​ไว้​ที่ทาง​เข้า cleanroom หรือ​ส่วน​ต่อ​เชื่อม cleanroom ที่​ต่าง​ความ​สะอาด​กัน ดังภ​ าพ​ที่ 8. ห้องสะอาด 8-35 2) แอร์​ล็อก ดัง​ภาพ​ที่ 8.

25 แสดง​แผนผัง​การ​ติด​ตั้ง​แอร์​ล็อก แอร์​ล็อก​มี 2 แบบ คือ แบบ​ความ​ดัน​เป็น​บวก (positive) หรือ​ความ​ดัน​ภายใน​แอร์​ล็อก​มี​ค่า​มากกว่า​ ความ​ดัน​ภายนอก และ​แบบ​ความ​ดัน​เป็น​ลบ (negative) หรือ​ความ​ดัน​ภายใน​แอร์​ล็อก​มี​ค่า​น้อย​กว่า​ความ​ดัน​ ภายนอก 3) กล่อง​ส่งผ​ ่าน เป็นก​ล่อง​ที่ใ​ ช้ส​ ำหรับส​ ่งห​ รือเ​คลื่อน​ย้าย​วัตถุร​ ะหว่าง​ห้อง​ผ่าน​ผนัง เช่น ใช้เ​คลื่อน​ย้าย​ วัตถุจ​ าก​ภายนอก​เข้าส​ ู่ห​ ้อง​สะอาด หรือใ​ ช้เ​คลื่อน​ย้าย​ผลิตภัณฑ์จ​ าก​ห้อง​สะอาด​ออก​สู่ภ​ ายนอก ซึ่ง​จะ​ช่วย​รักษา​ระดับ​ ความ​ดันภ​ ายใน​ห้อง​สะอาด​ไว้ด​ ้วย ขนาด​ของ​กล่อง​ส่งผ​ ่าน​ขึ้นอ​ ยูก่​ ับช​ นิดข​ อง​วัตถุท​ ีต่​ ้องการ​เคลื่อน​ย้าย และ​ควร​มชี​ ่อง​ มอง​ที่ท​ ำ​จาก​วัสดุโ​ ปร่งใส​เพื่อท​ ี่จ​ ะ​ได้ม​ อง​เห็นว​ ัตถุข​ ้าง​ใน​ได้ และ​โครง​ของ​กล่อง​ควร​ทำ​จาก​โลหะ เช่น เหล็กกล้า​ไร้ส​ นิม เพื่อ​ความ​แข็ง​แรง ทั้งนี้ ประตู​ทั้ง​สอง​ด้าน​ของ​กล่อง​ส่ง​ผ่าน​จะ​ไม่​สามารถ​เปิดพ​ ร้อม​กัน​ได้ และ​บาง​กรณี​อาจ​มี​ฝักบัว​ อากาศ​รวม​อยู่​ใน​กล่อง​ส่งผ​ ่าน​ด้วย เพื่อ​ทำความ​สะอาด​วัตถุ​สิ่งของ​ขณะ​ส่ง​ผ่าน​ด้วย ภาพ​ที่ 8.8-36 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม CHANGE ROOM AIR LOCK CLEANROOM ภาพ​ที่ 8.26 แสดง​กล่อง​ส่งผ​ ่าน และ​ภาพ​ที่ 8.27 แสดง​การ​ติด​ตั้งก​ ล่อง​หรือ​ช่อง​ทาง​สำหรับส​ ่ง​ผ่าน​วัตถุ​หรือ​ผลิตภัณฑ์ (pass-through chambers) .

com/Cleanroom_pass_box.27 การ​ติด​ตั้ง​กล่อง​ส่งผ​ ่าน หรือ​ช่อง​ทาง​สำหรับ​ส่ง​ผ่าน​วัตถุ​หรือ​ผลิตภัณฑ์ ที่มา: terrauniversal. ห้องสะอาด 8-37 ภาพ​ที่ 8.com .cleanairindia.26 กล่อง​ส่ง​ผ่าน ที่มา: http://www.html ภาพ​ที่ 8.

ca/safety/photos/clean_bench.jpg ../spd_20070623225558_b.29 air air filter samples to door protect counter top air flow clean bench ภาพ​ที่ 8..28 และ 8.mcgill.8-38 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม 4) clean bench  เป็น​โต๊ะ​ที่​มีอ​ ากาศ​ที่​สะอาด​ไหล​ผ่าน โดย​อาจ​มี​ทิศทาง​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ตาม​แนว​ตั้ง (vertical flow clean bench) หรือ​แนว​นอน (horizontal flow clean bench) และ​มัก​จะ​มี HEPA filter ติด​อยู่​ใน​ ตัว​โต๊ะ​ด้วย ดัง​แสดง​ใน​ภาพ​ที่ 8.jpg ภาพ​ที่ 8.28 ลักษณะ​การ​ไหล​ของ​อากาศ​ของ clean bench แบบ vertical flow ที่มา: http://biology.29 ลักษณะ​การ​ปฏิบัติ​งาน​บน clean bench  ที่มา: www.kstech.info/.

2.3 ตัว​กรอง​อากาศ​ที่​นิยม​ใช้​ใน​ห้อง​สะอาด ได้แก่ ตัว​กรอง​อากาศ​แบบ HEPA และ ULPA .30 เสื่อ​กาว ที่มา: http://www.2.com/images/Clean_Room_Sticky_Mat.2 อุปกรณ์​เสริม เช่น โต๊ะ​และ​เก้าอี้ส​ ำหรับ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน ชั้น​วาง​ของ รถ​เข็น​ของ ตู้​เก็บ​ของ เครื่อง​ทำความ​ สะอาด​รองเท้า อ่าง​ล้าง​มือ เครื่อง​ทำความ​สะอาด​มือ และ​ถุงมือ รวม​ทั้ง​เสื่อ​กาว (tacky mat หรือ sticky mat) ดัง​ภาพ​ที่ 8.jpg  กิจกรรม 8.3 ตัว​กรอง​อากาศ​ที่​นิยม​ใช้​ใน​ห้อง​สะอาด​มี​อะไร​บ้าง แนว​ตอบ​กิจกรรม 8.30 ซึ่งเ​ป็น​ผ้ายาง​ที่ถ​ ูก​เคลือบ​ด้วย​สาร​เกาะ​ติด​ที่​จะ​ดูด​เอา​สิ่ง​สกปรก​และ​ฝุ่น​ละออง​ออก​จาก​ใต้​พื้น​รองเท้า ล้อ​รถ​เข็น  หรือ​สิ่งท​ ี่​ได้​ผ่าน​ไป​บน​เสื่อ​กาว   โดย​ตัว​แผ่น​กาว​จะ​เป็น​ชั้นๆ สามารถ​ลอก​ได้​หลาย​ครั้ง มัก​วาง​ไว้​หน้าท​ าง​ เข้า​ห้อง​สะอาด เป็นต้น ภาพ​ที่ 8.cleanroomsuppliesltd. ห้องสะอาด 8-39 2.

ผลิตภัณฑ์​บำรุงสุข​ภาพ (healthcare products) สำหรับอ​ ุตสาหกรรม​ผลิต​ผลิตภัณฑ์​บำรุงสุขภ​ าพ​มี​การ​ จัด​แบ่ง​ชั้น​ความ​สะอาด​ตาม​พื้นที่ก​ าร​ผลิต​ต่างๆ กัน ดัง​ตาราง​ที่ 8.2. พื้นที่สนับสนุนกระบวนการผลิตแบบปลอดเชื้อ หมายเหตุ: U คือ Unidirectional N คือ Non-unidirectional M คือ Mixed (แบบ​ผสม​ระหว่าง U และ N) ที่มา: ISO 14644 – 4: 2001 (E) .5µ) N หรือ M .6 ซึ่ง​จะ​มี​การ​ควบคุม​การ​ปน​เปื้อน​ของ​อนุภาค​และ​ จุลินทรีย์ ตาราง​ที่ 8.4 ตัวอย่าง​ข้อมูล​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด ใน​ภาค​ผนวก B ของ ISO 14644-4: 2001 (E) ได้ย​ ก​ตัวอย่าง​การ​จัดร​ ะดับช​ ั้นค​ วาม​สะอาด​ตาม ISO และ​ข้อมูล​ รูป​แบบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ ความเร็ว​ของ​อากาศ และ​การนำ​ไป​ใช้​งาน​ใน​พื้นที่​ต่างๆ ของ​อุตสาหกรรม​ผลิต​ผลิตภัณฑ์​ บำรุงสุข​ภาพ และ​อุตสาหกรรม​ไมโคร​อิเล็กทรอนิกส์ ดังนี้ 1.8-40 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม เรื่อง​ที่ 8.5µ) U > 0.5µ) N หรือ M - แบบปลอดเชื้อโดยตรง 8 (at ≥0.2 กระบวนการผลิตแบบปลอดเชื้อ พื้นที่ผลิตอื่นๆ ที่สนับสนุนกระบวนการผลิต 7 (at ≥0.6 ตัวอย่าง​ห้อง​สะอาด​ของ​อุตสาหกรรม​ผลิต​ผลิตภัณฑ์​บำรุงสุข​ภาพ ชั้นความสะอาด ชนิดของการไหล ความเร็วอากาศเฉลี่ย ตัวอย่างของการใช้งาน (ISO Class) ของอากาศ (m/s) 5 (at ≥0.

utility zone work zone. semiconductor 3 U 0. semiconductor service zone. multilayer processing. surface treatment 8 N หรือ M . 30-70 service zone.3-0. ไมโคร​อิเล็กทรอนิกส์ (microelectronics) อุตสาหกรรม​ไมโคร​อิเล็กทรอนิกส์ใ​ น​พื้นที่​สำหรับ​การ​ผลิต​มี​ ความ​ต้องการ​ความ​สะอาด​สูง​มาก ดังต​ าราง​ที่ 8.3-0. ห้องสะอาด 8-41 2. fabrication of compact 4 U 0.2-0. multilayer masks processing.3-0. 6 N หรือ M .5 - discs.5 - processing zone work zone. semiconductor service zone. multilayer masks processing.7 ตัวอย่าง​ห้อง​สะอาด​ของ​อุตสาหกรรม​ไมโคร​อิเล็กทรอนิกส์ ชั้นความ ชนิดของ ความเร็ว อัตราการเปลี่ยนอากาศ สะอาด การไหล อากาศเฉลี่ย (air changes/hr) ตัวอย่างของการใช้งาน (ISO Class) ของอากาศ (m/s) (m3/m2 hr) photo lithography. 70-160 semiconductor service zones 7 N หรือ M .อัตรา​การ​ระบาย​อากาศ​ที่​เสนอ​แนะ คิด​ที่ค​ วาม​สูง​ของ​ห้อง 3 เมตร ที่มา: ISO 146444–4: 2001 (E) . fabrication of compact 5 U 0.5 - discs.7 ตาราง​ที่ 8. utility zone utility zones. semiconductor 2 U 0.5 - processing zone work zone. 10-20 service zones หมายเหตุ: U คือ Unidirectional N คือ Non-Unidirectional M คือ Mixed .

ความเร็ว​อากาศ 3. ชนิด​การ​ไหล​ของ​อากาศ 2.2.2.8-42 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม กิจกรรม 8. อัตรา​การ​เปลี่ยน​อากาศ .4 ข้อมูล​ที่​จำเป็น​ใน​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด​มี​อะไร​บ้าง แนว​ตอบ​กิจกรรม 8.4 ข้อมูล​ที่​จำเป็น​ใน​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด ประกอบ​ด้วย 1.

1 การ​ตรวจ​วัดห​ ้อง​สะอาด 8. การ​ฆ่าเ​ชื้อจ​ ุลินทรียท์​ ีอ่​ ยูใ่​ น​อากาศ​มคี​ วาม​จำเป็นส​ ำหรับอ​ ุตสาหกรรม​อาหาร ยา และ​ห้อง​ปฏิบัตกิ​ าร​ ทาง​ชีววิทยา ใน​แต่ละ​วัน เมื่อ​มี​การ​หยุด​ใช้​ห้อง​สะอาด​จะ​ต้อง​มี​การ​ฆ่า​เชื้อ​ภายใน​ห้อง ซึ่ง​วิธี​การ​ ฆ่า​เชื้อ​มี​หลาย​วิธี เช่น การ​ใช้​หลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ ใช้​สาร​ฆ่า​เชื้อ และ​การ​ให้​ความ​ร้อน สำหรับ​การ​ ฆ่าเ​ชื้อด​ ้วย​รังสีอ​ ัลตราไวโอเลต​โดย​หลอด​ไฟ​ฆ่าเ​ชื้อน​ ี้ สามารถ​ฆ่าเ​ชื้อใ​ น​สภาพ​แวดล้อม​ของ​โรงงาน​ อุตสาหกรรม​และ​ห้อง​ปฏิบัติ​การ​ได้​ดี และ​เป็น​วิธี​ที่​มี​ความ​สะดวก​ต่อ​การ​ติด​ตั้ง​และ​การ​ใช้​งาน​ มาก​ที่สุด โดย​มี​ความ​สัมพันธ์​ระหว่าง​ความยาวคลื่นข​ อง​รังสี​อัลตราไวโอเลต​กับ​การ​ฆ่า​เชื้อ วัตถุประสงค์ เมื่อ​ศึกษา​ตอน​ที่ 8.3 การ​ฆ่า​เชื้อ​จุลินทรีย์ภ​ ายใน​ห้อง​สะอาด แนวคิด 1.2 การ​ควบคุม​ปริมาณ​อนุภาค​ภายใน​ห้อง​สะอาด 8. องค์การ​ระหว่าง​ประเทศ​ว่าด​ ้วย​การ​มาตรฐาน ได้ก​ ำหนด​วิธีก​ าร​ตรวจ​วัดห​ ้อง​สะอาด​ว่าม​ ีร​ ะดับข​ อง​ ความ​สะอาด​เป็น​ไป​ตาม​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​ที่​จัด​ไว้​หรือ​ไม่ โดย​การ​ตรวจ​วัด​จำนวน​อนุภาค​ โดย​ใช้​เครื่อง​นับ​จำนวน​อนุภาค​ที่​ใช้​หลัก​การก​ระ​จาย​ของ​แสง​เมื่อ​ตรวจ​พบ​อนุภาค​ที่​แขวนลอย​ใน​ อากาศ นอกจาก​นี้ ยัง​ได้ก​ ำหนด​ระยะ​เวลา​ของ​การ​ตรวจ​วัด​แต่ละ​ครั้ง​เพื่อ​เป็นการ​เฝ้า​ระวัง​ไว้​ด้วย 2. การ​ควบคุม​ห้อง​สะอาด​ให้​มี​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​ตาม​ที่​ได้​ออกแบบ​ไว้​ตลอด​การ​ดำเนิน​งาน​ นั้น จะ​ต้อง​ทำการ​ควบคุม​ปริมาณ​อนุภาค​ภายใน​ห้อง​สะอาด​ไม่​ให้​มี​จำนวน​เกิน​ตาม​ที่​มาตรฐาน​ กำหนด​ไว้ ซึ่งอ​ นุภาค​ภายนอก​ทีน่​ ำ​เข้าม​ า​โดย​อากาศ​นั้นส​ ามารถ​ควบคุมไ​ ด้โ​ ดย​การ​ซ่อม​บำรุงร​ ะบบ​ กรอง​อากาศ ส่วน​อนุภาค​ที่​ถูก​ปลด​ปล่อย​ออก​มา​จาก​เครื่องจักร​ที่​ใช้​ใน​การ​ผลิต​และ​จาก​ผู้​ปฏิบัติ​ ที่​ทำงาน​ภายใน​ห้อง​สะอาด​นั้นส​ ามารถ​ควบคุม​ได้​โดย​การ​ติดต​ ั้ง​ระบบ​ระบาย​อากาศ​เฉพาะ​ที่ 3.3. ห้องสะอาด 8-43 ตอน​ที่ 8.3 จบ​แล้ว นักศึกษา​สามารถ 1. อธิบาย​แนวทาง​การ​ฆ่า​เชื้อ​จุลินทรีย์​ภายใน​ห้อง​สะอาด​ได้ . อธิบาย​แนวทาง​การ​ควบคุม​ปริมาณ​อนุภาค​ภายใน​ห้อง​สะอาด​ได้ 3.3 การ​รักษา​มาตรฐาน​ของ​ห้อง​สะอาด โปรด​อ่าน​หัว​เรื่อง แนวคิด และ​วัตถุประสงค์​ของ​ตอน​ที่ 8.3 แล้ว​จึงศ​ ึกษา​ราย​ละเอียด​ต่อ​ไป หัว​เรื่อง 8.3.3. อธิบาย​แนวทาง​การ​ตรวจ​วัด​ห้อง​สะอาด​ได้ 2.

อัตรา​การ​ไหล​ของ​อากาศ หรือ​ความเร็วอ​ ากาศ - ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน​อากาศ - ตรวจ​สอบ​การ​รั่ว​ไหล​ของ​ตัว​กรอง​อากาศ .31 discrete-particle counter 1.31) ภาพ​ที่ 8.3 สภาวะ​ของ​ห้อง​ก่อน​ทำการ​ตรวจ​วัด ก่อน​ทีจ่​ ะ​ทำการ​ตรวจ​วัดจ​ ะ​ต้อง​แน่ใจ​ว่าห​ ้อง​สะอาด​อยูใ่​ น​สภาพ​การ​ ทำงาน​ปกติ โดย​การ​ตรวจ​สอบ​สภาวะ​ของ​ห้อง ดังนี้ .3. light–scattering instrument ใช้​ใน​การ​หาความ​เข้ม​ข้น​ของ​อนุภาค​ที่​มี​ขนาด​อนุภาค​เท่ากับ​หรือ​ใหญ่​กว่า​ขนาด​ที่​กำหนด ณ จุด​ที่​ กำหนด​ไว้​ใน​การ​เก็บ​ตัวอย่าง 1. การ​ตรวจ​วัด​จำนวน​อนุภาค การ​ตรวจ​วัด​จำนวน​อนุภาค​ใน​ห้อง​สะอาด​ตาม​ข้อ​กำหนด​ของ ISO 14644-1: 1999(E) สรุป​ได้ ดังนี้ 1.1 หลัก​การ ​การ​หา​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ​ห้อง โดย​ใช้ discrete–particle–counting.1 การ​ตรวจ​วัด​ห้อง​สะอาด องค์การ​ระหว่าง​ประเทศ​ว่าด​ ้วย​การ​มาตรฐาน (The International Organization for Standardization.8-44 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม เรื่อง​ที่ 8. ISO) ได้ก​ ำหนด​วิธกี​ าร​ตรวจ​วัดห​ ้อง​สะอาด​ว่าม​ รี​ ะดับข​ อง​ความ​สะอาด​เป็นไ​ ป​ตาม​ระดับช​ ั้นข​ อง​ความ​สะอาด​ทจี่​ ัดไ​ ว้ห​ รือ​ ไม่ โดย​การ​ตรวจ​วัดจ​ ำนวน​อนุภาค​โดย​ใช้เ​ครื่อง​นับจ​ ำนวน​อนุภาค​ทีใ่​ ช้ห​ ลักก​ ารก​ระ​จาย​ของ​แสง​เมื่อต​ รวจ​พบ​อนุภาค​ที​่ แขวนลอย​ใน​อากาศ นอกจาก​นี้ ยังไ​ ด้ก​ ำหนด​ระยะ​เวลา​ของ​การ​ตรวจ​วัด​แต่ละ​ครั้ง​เพื่อ​เป็นการ​เฝ้า​ระวังไ​ ว้​ด้วย 1.2 เครื่อง​มือต​ รวจ​วัด Discrete-Particle Counter (DPC) เป็นอ​ ุปกรณ์ก​ ระจาย​แสง​ที่ส​ ามารถ​แสดง​ค่า หรือ​ บันทึกจ​ ำนวน​และ​ขนาด​ของ​อนุภาค​ใน​อากาศ​ได้ (ภาพ​ที่ 8.

1 จำนวน​จุด​เก็บ​ตัวอย่าง​ต่ำ​สุด หา​ได้​จาก​สมการ NL = A เมื่อ NL = จำนวน​จุด​เก็บ​ตัวอย่าง​ต่ำ​สุด A = พื้นที่ข​ อง​ห้อง​สะอาด​มี​หน่วย​เป็น​ตาราง​เมตร 1.08 = 0. ห้องสะอาด 8-45 1.2 ปริมาตร​อากาศ​ตัวอย่าง ใน​แต่ละ​จุด​เก็บ​ตัวอย่าง​จะ​ต้อง​ทำการ​เก็บ​ตัวอย่าง​อากาศ​ที่​มี​ปริมาตร​ เพียง​พอ​ให้​ได้อ​ ย่าง​น้อย 20 อนุภาค ซึ่งป​ ริมาตร​ของ​ตัวอย่าง​อากาศ​สามารถ​คำนวณ​ได้ ดัง​สมการ Vs = 20 × 1.000 Cn.5 = 3.4. m = ขีดจ​ ำกัด​ของ​ชั้น​ความ​สะอาด (จำนวน​อนุภาค​ต่อ​ลูกบาศก์​เมตร) สำหรับ​อนุภาค​ที่​ พิจารณา​ที่ม​ ี​ขนาด​เท่ากับห​ รือ​ใหญ่​กว่า 0.1 2.08 N = D × 10 หมายเหตุ: ปริมาตร​ของ​ตัวอย่าง​อากาศ​ใน​แต่ละ​จุดจ​ ะ​ต้อง​ไม่น​ ้อย​กว่า 2 ลิตร และ​มรี​ ะยะ​เวลา​ใน​การ​เก็บต​ ัวอย่าง​ไม่น​ ้อย​กว่า 1 นาทีใ​ น​แต่ละ​จุด ตัวอย่าง ห้อง​สะอาด​ที่​มี​พื้นที่​ขนาด 80 ตาราง​เมตร ใน​การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด​ได้​กำหนด​ระดับ​ความ​สะอาด​ ไว้​ที่ ISO class 5 - ความ​เข้ม​ข้น​ของ​อนุภาค​สูงสุด​ที่​ยอม​ให้​มี​ได้​สำหรับ​อนุภาค​ขนาด ≥0.94 หรือ 9 จุด . m เมื่อ Vs = ปริมาตร​ตัวอย่าง​อากาศ​ขั้น​ต่ำ​ต่อ​จุด​เก็บต​ ัวอย่าง​มี​หน่วย​เป็น​ลิตร Cn.1 × 105 0.4.08 C = 0.1 D × 10N 2.4 การ​เก็บ​ตัวอย่าง 1.5 ไมครอน (D) คำ​นวน​ได้​ จาก 2.517 อนุภาค​ต่อ​ลูกบาศก์เ​มตร - หา​จำนวน​จุด​เก็บ​ตัวอย่าง NL = A = 80 = 8.

8 ตาราง​ที่ 8.69 ลิตร 2.1 การ​ทดสอบ วิธี​การ​ทดสอบ​อ้างอิง​และ​ช่วง​ระยะ​เวลา​สูงสุด​ใน​แต่ละ​ครั้ง​ของ​การ​ทดสอบ เพื่อ​พิสูจน์​ว่า​ ยัง​สอดคล้อง​กับ​ชั้น​ความ​สะอาด​ของ ISO แสดง​ดัง​ตาราง​ที่ 8.000 = 5.8 กำหนดการ​ทดสอบ​กับ​ขีด​จำกัด​ความ​เข้ม​ข้น​ของ​อนุภาค ชั้นความสะอาดตาม ISO ช่วงระยะเวลาสูงสุด วิธีการทดสอบ (classification) (maximum time interval) (test method) ≤ ISO Class 5 6 เดือน ภาคผนวก B ใน ISO 14644-1 : 1999 > ISO Class 5 12 เดือน ภาคผนวก B ใน ISO 14644-1 : 1999 หมายเหตุ: การ​ทดสอบ​โดย​การ​นับ​จำนวน​อนุภาค​ปกติ​จะ​ทดสอบ​ขณะ​ปฏิบัติ​งาน​ปกติ (operation state) แต่​ก็​สามารถ​ ทดสอบ​ขณะ​หยุด​พัก (at-rest state) ได้ ที่มา: ISO 14644 – 4: 2000 (E) นอกจาก​การ​ตรวจ​นับ​ปริมาณ​อนุภาค​ใน​อากาศ​แล้ว การ​ทดสอบ​อัตรา​การ​ไหล​ของ​อากาศ​และ​ความ​แตก​ต่าง​ ของ​ความ​ดันก​ ็​จะ​ต้อง​ทำ​ควบคู่​ไป​ด้วย​โดย​ควร​ทำ​เป็น​สัญญา​กับผ​ ู้​ขาย​ไว้ (Supplier) ดัง​ตาราง​ที่ 8.9 . ข้อ​กำหนด​สำหรับ​การ​ทดสอบ และ​การ​เฝ้า​ระวัง​ห้อง​สะอาด​ตาม ISO 14644-2 : 2000(E) ISO 14644 เป็นข​ ้อก​ ำหนด​สำหรับก​ าร​ทดสอบ​เป็นร​ ะ​ยะๆ สำหรับห​ ้อง​สะอาด เพื่อเ​ป็นการ​พิสูจน์ว​ ่าห​ ้อง​สะอาด​ ยัง​สอดคล้อง​กับร​ ะดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​ที่​กำหนด​โดย ISO 14644-1 2. m = 3.000 n.51720 × 1.8-46 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม - หา​ปริมาตร​ตัวอย่าง​อากาศ Vs = C 20 × 1.

Clause B.5 (air pressure difference) หมายเหตุ : การ​ทดสอบ​นี้​ปกติ​จะ​กระทำ​ใน​สภาวะ​ปฏิบัติง​ าน​ปกติ​หรือข​ ณะ​หยุด​พัก : การ​ทดสอบ​ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน​จะ​ไม่​นำ​ไป​ใช้​กับ​พื้นที่​สะอาด (clean zones) ที่​ไม่​ได้​เป็น​ห้อง​ปิด​ ทั้งหมด ที่มา: ISO 14644 – 4: 2000 (E) 2.4 ความแตกต่างของความดันอากาศ 12 เดือน ภาคผนวก B ใน ISO 14644-3: -.3 การ​จัด​ทำ​เอกสาร ผล​ของ​การ​ทดสอบ​ต่างๆ จะ​ต้อง​มี​การ​บันทึก​และ​จัด​ทำ​เป็น​รายงาน โดย​รายงาน​ ผล​การ​ทดสอบ ควร​ประกอบ​ด้วย - ชื่อแ​ ละ​ที่​อยู่ข​ อง​หน่วย​งาน​ทดสอบ - ชื่อบ​ ุคลากร​ที่ทำการ​ทดสอบ - เอกสาร​อ้างอิงท​ ี่​ใช้​ใน​การ​ทดสอบ - ตำแหน่ง​หรือ​จุด​ที่ทำการ​ทดสอบ - เกณฑ์แ​ ละ​ข้อก​ ำหนด​ต่างๆ รวม​ถึงช​ ั้นค​ วาม​สะอาด​ของ​จำนวน​อนุภาค อัตรา​การ​ไหล หรือค​ วามเร็ว​ ของ​อากาศ และ​ค่า​ความ​แตก​ต่าง​ของ​ความ​ดัน​ที่​ใช้​ใน​การ​ออกแบบ​และ​ติดต​ ั้ง​ห้อง​สะอาด - เครื่อง​มือ​ที่​ใช้​ตรวจ​วัด และ​ใบรับ​รอง​ผล​การ​สอบ​เทียบ - ผล​การ​ทดสอบ รวม​ถึงข​ ้อมูล​ความ​เข้ม​ข้น​ของ​อนุภาค​ทุก​จุด​ตรวจ​วัด . ห้องสะอาด 8-47 ตาราง​ที่ 8. Clause B.2 การ​เฝ้า​ระวัง การ​เฝ้า​ระวังค​ วาม​เข้ม​ข้น​ของ​อนุภาค​ใน​อากาศ และ​ดัชนี​อื่นๆ เช่น อุณหภูมิ ความชื้น จะ​ ต้อง​ปฏิบัติ​ให้​สอดคล้อง​กับ​แผนที่​กำหนด​ไว้ แผนการ​เฝ้า​ระวัง​อนุภาค​ใน​อากาศ​จะ​ต้อง​ได้​จาก​การ​ประเมิน​ความ​เสี่ยง​ที่​สัมพันธ์​กับ​อุปกรณ์​ที่​ติด​ตั้ง โดยที่​ แผน​งาน ควร​ประกอบ​ด้วย จำนวน​จุด​เก็บ​ตัวอย่าง ปริมาตร​ตัวอย่าง​อากาศ​ต่ำ​สุด ระยะ​เวลา​การ​ตรวจ​วัด ขนาด​ของ​ อนุภาค​ที่​จะ​ตรวจ​วัด และ​จำนวน​อนุภาค​ที่​ยอมรับ​ได้ รวม​ทั้ง​ขีด​จำกัดใ​ น​การ​เตือน การ​แก้ไข เป็นต้น ถ้า​ผล​การ​เฝ้า​ระวังม​ ี​ค่า​เกิน​ระดับ​ที่ต​ ้อง​ปฏิบัติ​การ​แก้ไข (action limits) จะ​ต้อง​มี​การ​พิจารณา​ถึง​การ​ติด​ตั้ง​ อุปกรณ์ว​ ่าม​ ีค​ วาม​เหมาะ​สม​ถูกต​ ้อง​หรือไ​ ม่ อย่างไร อย่างไร​ก็ตาม เครื่อง​มือใ​ น​การ​เฝ้าร​ ะวังจ​ ะ​ต้อง​ได้ร​ ับก​ าร​สอบ​เทียบ​ ให้ส​ อดคล้อง​กับ​ข้อ​กำหนด​ของ​ผู้ผ​ ลิต 2.9 ตาราง​กำหนดการ​ทดสอบ​เพิ่ม​เติม สำหรับ​ห้อง​สะอาด​ทุก​ระดับ​ชั้น ช่วงระยะเวลาสูงสุด วิธีการทดสอบ ดัชนีการทดสอบ (maximum time interval) (test method) อัตราการไหลหรือความเร็วของอากาศ 12 เดือน ภาคผนวก B ใน ISO 14644-3: -.

อนุภาค​ภายนอก​ที่​นำ​เข้า​มา​โดย​อากาศ (supply air) ซึ่ง​สามารถ​ควบคุม​ได้​โดย​การ​ซ่อม​บำรุงร​ ะบบ​กรอง​ อากาศ เช่น การ​เป่า​ทำความ​สะอาด​ตัวก​ รอง​อากาศ การ​ตรวจ​สอบ​การ​รั่วข​ อง​ตัว​กรอง​อากาศ และ​การ​เปลี่ยน​ตัว​กรอง​ อากาศ​เมื่อถ​ ึง​กำหนด เป็นต้น 2.3.8-48 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม กิจกรรม 8. อนุภาค​ที่​ถูก​ปลด​ปล่อย​ออก​มา​จาก​เครื่องจักร​ที่​ใช้​ใน​การ​ผลิต และ​จาก​ผู้​ปฏิบัติ​ที่​ทำงาน​ภายใน​ห้อง​ สะอาด ใน​การ​ควบคุมอ​ นุภาค​ทีถ่​ ูกป​ ลด​ปล่อย​ออก​มา​จาก​เครื่องจักร หรือก​ ระบวนการ​ผลิต สามารถ​ทำได้โ​ ดย​การ​ติด​ ตั้ง​ระบบ​ระบาย​อากาศ​เฉพาะ​ที่ (local ventilation) เพื่อ​ป้องกัน​อนุภาค​ฝุ่น​กระจาย​อยู่​ใน​ห้อง​สะอาด ดังน​ ั้น การ​ที่​จะ​ รักษา​มาตรฐาน​ของ​ห้อง​สะอาด​ไว้ใ​ ห้ไ​ ด้น​ ั้นจ​ ะ​ต้อง​ประกอบ​ด้วย​อุปกรณ์ท​ ีม่​ คี​ วาม​จำเป็น ต้อง​มีค​ รบ และ​ได้ร​ ับก​ าร​บำรุง​ รักษา​อยู่​เสมอ มี​ขั้น​ตอน​การ​ปฏิบัติ​ที่​ดี และ​มี​กฎ​ระเบียบ รวม​ถึงก​ าร​ฝึก​อบรม​ให้​กับบ​ ุคลากร​ที่​ปฏิบัติ​งาน ลำดับ​ขั้น​ตอน​การ​ปฏิบัติ​เมื่อ​เข้า​ห้อง​สะอาด​แสดง ดัง​ภาพ​ที่ 8.1 ห้อง​สะอาด​ที่​มี​พื้นที่​ขนาด 100 ตาราง​เมตร จะ​ต้อง​ทำการ​เก็บ​ตัวอย่าง​อนุภาค​กี่​จุด แนว​ตอบ​กิจกรรม 8.3.3.2 การ​ควบคุม​ปริมาณ​อนุภาค​ภายใน​ห้อง​สะอาด การ​ควบคุม​ห้อง​สะอาด​ให้​มี​ระดับ​ชั้น​ของ​ความ​สะอาด​ตาม​ที่​ได้​ออกแบบ​ไว้​ตลอด​การ​ดำเนิน​งาน​นั้น​คือ การ​ ควบคุมป​ ริมาณ​อนุภาค​ภายใน​หอ้ ง​สะอาด​ไม่ใ​ ห้ม​ จ​ี ำนวน​เกินต​ าม​ทมี​่ าตรฐาน​กำหนด​ไว้ ซึง่ แ​ หล่งข​ อง​อนุภาค​ทแี​่ ขวนลอย​ อยู่​ใน​อากาศ​มี​ที่มา​จาก 2 แหล่ง คือ 1.1 หา​จำนวน​จุด​เก็บ​ตัวอย่าง ได้​จาก​สมการ NL = A = 100 = 10 ดัง​นั้น ห้อง​สะอาด​ที่​มี​พื้นที่​ขนาด 100 ตาราง​เมตร จะ​ต้อง​ทำการ​เก็บ​ตัวอย่าง​อนุภาค​จำนวน 10 จุด เรื่อง​ที่ 8.32 .

ห้องสะอาด 8-49 ภาพ​ที่ 8.32 ตัวอย่าง​ลำดับ​ขั้น​ตอน​เมื่อ​เข้า​ห้อง​สะอาด ที่มา: สมาคม​วิศวกรรม​ปรับ​อากาศ​แห่งป​ ระเทศไทย 2521 หมายเหตุ 1 ล็อกเกอร์ 11 ตู้เก็บชุดปฏิบัติการ 2 เครื่องทำความสะอาดรองเท้า 12 ห้องเปลี่ยนชุด 3 เสื้อกาวน์ 13 จุดใส่รองเท้าปฏิบัติการ 4 ฝักบัวอากาศ 1 14 ที่เก็บรองเท้า 5. อ่างล้างมือและหน้า 15 อ่างล้างมือ 2 6 เครื่องเป่าอากาศแห้ง 16 ที่เก็บถุงมือที่ใช้ปฏิบัติงาน 7 จุดเบิกถุงมือ 17 ฝักบัวอากาศ 2 8 จุดทำความสะอาดมือด้วยแอลกอฮอล์ 18 บริเวณห้องสะอาด 9 จุดจ่ายหมวก 19 ทางออก 10 จุดจ่ายหน้ากากป้องกัน 1. กฎ​ข้อ​บังคับ​สำหรับ​ห้อง​สะอาด - ต้อง​ล้าง​มือ​บ่อยๆ - ต้อง​สวม​ถุงมือ - รักษา​ความ​สะอาด​ของ​มือแ​ ละ​เล็บ - ไม่ห​ วี​ผม​ใน​ห้อง​สะอาด - ไม่ท​ า​เล็บ - สวม​ชุด​ที่​กำหนด - ของ​มี​ค่า เช่น กระเป๋า​เงิน เครื่อง​ประดับ จะ​ต้อง​เก็บ​ไว้​ใน​ชุด​ด้าน​ใน และ​ไม่​นำ​ออก​มา​ขณะ​ที่​ทำงาน​ อยู่​ใน​ห้อง​สะอาด - ไม่ส​ วม​ใส่​เครื่อง​ประดับ ช่น แหวน สร้อย​คอ ตุ้มหู นาฬิกา เป็นต้น - ต้อง​รักษา​เครื่อง​มือ อุปกรณ์ใ​ น​การ​ทำงาน​ของ​ตน​ให้​สะอาด​อยู่​เสมอ - ห้าม​เดิน​ไป​มา​โดย​ไม่​จำเป็น - ห้าม​รับ​ประทาน​อาหาร เครื่อง​ดื่ม เคี้ยว​หมาก​ฝรั่ง หรือ​สูบบ​ ุหรี่ - ไม่​เกา​ศีรษะ หรือ​เกา​ส่วน​อื่นๆ ของ​ร่างกาย - ไม่​ถอด​หรือ​รูด​ซิป​ชุด​ปฏิบัติ​งาน​ขณะ​อยู่​ใน​ห้อง​สะอาด .

ชุด​ปฏิบัติ​งาน​สำหรับ​ห้อง​สะอาด (clean room garment) มี​ประโยชน์​ใน​การ​ช่วย​กรอง​เอา​อนุภาค​หรือ​ ฝุ่น​ละออง​จาก​ร่างกาย​และ​เสื้อผ้า เพื่อ​ช่วย​ลด​ปริมาณ​สิ่ง​ปน​เปื้อน​ที่​ถูก​ปลด​ปล่อย​ออก​จาก​ร่างกาย​และ​เสื้อผ้า​ของ​ ผู้ป​ ฏิบัติง​ าน ชุดป​ ฏิบัติง​ าน​ที่ด​ ีต​ ้อง​มีช​ ่อง​ว่าง​ที่อ​ นุภาค​สามารถ​เล็ดลอด​ออก​มา​ได้น​ ้อย นั่นค​ ือ มีข​ นาด​ของ​ช่อง​ว่าง​เล็กๆ ผ้า​ที่ใ​ ช้​ตัดเ​ย็บช​ ุด​ปฏิบัติ​งาน​มัก​ทำ​จาก​เส้นใย​สังเคราะห์ เช่น - ไนลอน เหมาะ​สำหรับ​ชุด​ที่​ไม่​ต้องการ​คุณสมบัติ​ใน​การ​ป้องกัน​การ​เกิด​ประจุไฟฟ้า​สถิต มี​ความ​ มันว​ าว ทนทาน สามารถ​ทำความ​สะอาด​ได้​ง่าย และ​แห้ง​เร็ว เนื่องจาก​ไม่​ดูด​ความชื้น - ดา​ค​รอน มี​ความ​ทึบ​แสง​มากกว่า​ไนลอน ใส่​แล้ว​นุ่ม​สบาย​กว่า​ไน​ล่อน ไม่​ยับ ไม่​ติดไฟ​เมื่อ​ถูก​ความ​ ร้อน แต่จ​ ะ​หลอมละลาย ดูด​ความชื้นต​ ่ำก​ ว่าใ​ น​ล่อน มีค​ วาม​ทนทาน​สูง และ​เมื่อใ​ ช้ก​ ับน​ ้ำยา​ป้องกันป​ ระจุไฟฟ้าส​ ถิตจ​ ะ​ ทำให้​ค่าก​ ารนำ​ไฟฟ้าข​ อง​พื้น​ผิวอ​ ยู่​ใน​ระดับ​ที่ด​ ี​เทียบ​เท่าผ​ ้า​ฝ้าย - โพลีเอสเตอร์ เส้นใย​มีค​ วาม​แข็งแ​ รง ไม่​ดูดซ​ ับค​ วามชื้น ทน​ต่อส​ าร​เคมี เหมาะ​สำหรับเ​ป็นช​ ุดป​ ฏิบัต​ิ การ​ทางการ​แพทย์ หรือ​ผลิต​ยา - ผ้าฝ​ ้าย ชุด​ที่ท​ ำ​จาก​ผ้า​ฝ้าย​จะ​มี​ปัญหา​เรื่อง​การ​เกิด​ไฟฟ้าสถิต​น้อย แต่​มี​ปัญหา​เรื่อง​การ​ปลด​ปล่อย​ อนุภาค​มาก และ​ยังเ​ป็น​ที่อ​ าศัย​ของ​แบคทีเรีย จึง​ไม่​เหมาะ​ที่​จะ​ทำ​เป็นช​ ุด​ปฏิบัติ​การ​มาก​นัก - เส้นใย​ไท​เวค (tyvek garment) มี​คุณสมบัติ​ใน​การก​รอง​ฝุ่น​ละออง​จาก​ร่างกาย​ดี​กว่า​ชุด​ที่​ทำ​จาก​ เส้นใย​สังเคราะห์​ทั่วไป เช่น โพลีเอสเตอร์ เนื่องจาก​มี​ขนาด​ของ​รู​เปิด​เล็ก​กว่า​ถึง 10 เท่า - เมมเบ​รน (membrane garment) มี​คุณสมบัติ​ใน​การ​กั้น​ไม่​ให้​อนุภาค​ผ่าน​ได้​ดี​ที่สุด ชุด​เมมเบ​รน​ ทำ​โดย​การ​เคลือบ​แผ่น​ฟิล์ม​ลง​บน​ผ้า​ซึ่ง​เป็น​วัสดุ​หลัก หรือ​แบบ​สอดไส้​ตรง​กลาง​ระหว่าง​ผ้า 2 ชิ้น ซึ่ง​แบบ​นี้​จะ​มีอายุ​ การ​ใช้​งาน​นาน​กว่า เนื่องจาก​แผ่น​ฟิล์ม​เมมเบ​รน​จะ​ได้​รับ​การ​ปกป้อง​จาก​ผ้า​ชั้น​นอก - ซิลเวอร์​เทค (silvertech garment) โครงสร้าง​หลัก​เป็น​ผ้า​โพลีเอสเตอร์ ซึ่ง​จะ​เอา​เส้นใย​ไนลอน​ เคลือบ​คาร์บอน​ทอ​แทรก​เข้าไป​บน​เนื้อ​ผ้า ข้อดี​ของ​ผ้า​ชนิด​นี้​คือ สวม​ใส่​สบาย ทน​ต่อ​สาร​เคมี และ​การ​เสียดสี ไม่​เกิด​ อนุภาค​แม้ผ​ ่าน​การ​ซักห​ ลาย​ครั้ง และ​ไม่เ​กิดจ​ ุดส​ ะสม​ประจุไฟฟ้าส​ ถิตต​ าม​บริเวณ​ทีม่​ กี​ าร​เสียดสีม​ าก เช่น ข้อศอก หรือ​ ขาพับ ชุด​ปฏิบัติ​งาน ควร​ประกอบ​ด้วย เสื้อ​คลุม หมวก ถุงมือ รองเท้า ดัง​ตัวอย่าง​ใน​ภาพ​ที่ 8.33 สิ่ง​ทอ​หรือ​วัสดุ​ที่​ ใช้ท​ ำ​ชุดค​ วร​มคี​ ุณสมบัติไ​ ม่ต​ ิดไฟ ไม่ก​ ่อใ​ ห้เ​กิดอ​ นุภาค ไม่เ​กิดไ​ ฟฟ้าสถิต และ​เมื่อท​ ำความ​สะอาด​แล้วไ​ ม่เ​สียค​ ุณสมบัต​ิ ดัง​กล่าว​ไป .8-50 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม 2.

34) แทน ./safety-suit_250-410.gif รองเท้า​สำหรับ​ปฏิบัติ​งาน​ใน​ห้อง​สะอาด​เป็น​ส่วน​หนึ่ง​ที่​มี​การ​สัมผัส​และ​สะสม​ของ​อนุภาค​จำนวน​มาก และ​ยัง​ เป็น​ตัว​พา​อนุภาค​จาก​บริเวณ​ที่​สกปรก​ไป​ยัง​บริเวณ​ที่​สะอาด​ด้วย การ​ลด​ปริมาณ​อนุภาค​ที่​ติด​มา​กับ​รองเท้า​สามารถ​ ทำได้ โดย - ถอด​รองเท้า​เดิม​ออก และ​สวม​รองเท้า​สำหรับ​ปฏิบัติง​ าน​ใน​ห้อง​สะอาด (ภาพ​ที่ 8. ห้องสะอาด 8-51 Cap safety (under hood) glasses hood face mask gloves coveralls boots shoe covers (under boots) ภาพ​ที่ 8..coleparmer..33 ชุด​ปฏิบัติ​งาน​สำหรับ​ห้อง​สะอาด ที่มา: www.com/.

.com/photo/10445792/Latex_Finger_C.8-52 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม ภาพ​ที่ 8.34 รองเท้า​สำหรับ​ปฏิบัติ​งาน​ใน​ห้อง​สะอาด - ใช้​ถุง​คลุม​รองเท้า เพื่อ​ไม่​ให้​อนุภาค​เล็ดลอด​ออก​มา แต่​ถุง​คลุม​รองเท้า​ต้อง​ไม่​ลื่น ทนทาน และ​ ทำความ​สะอาด​ได้​ง่าย - ทำความ​สะอาด​รองเท้า​ที่ใ​ ส่​มา​จาก​ภายนอก (street shoes) ก่อน​เข้า​ห้อง​สะอาด แต่​วิธี​นี้​ไม่​เหมาะ​ กับ​ห้อง​สะอาด​ที่​มี​ความ​สะอาด​สูง ถุงมือ​มี​หลาย​แบบ เช่น ถุงมือ​พี​วี​ซี ถุงมือ​ลาเท็กซ์ ถุง​มือ​เมมเบ​รน PTFE ถุงมือ​ป้องกัน​ไฟฟ้าสถิต นอกจาก​นี้ ยัง​มี​ปลอก​สวม​นิ้วป​ ้องกันไ​ ฟฟ้าสถิต (finger cots) ซึ่ง​ใช้​ทำงาน​ที่เ​กี่ยวข้อง​กับอ​ ุปกรณ์​ที่​ไว​ต่อ​ประจุไฟฟ้า​สถิต (ภาพ​ ที่ 8.35) ภาพ​ที่ 8.alibaba..35 ปลอก​สวม​นิ้ว​ป้องกัน​ไฟฟ้าสถิต ที่มา: img. .

. หน้ากาก (face mask) 5.36 ภาพ​ที่ 8. แว่นตา​นิรภัย (safety glasses) 8. รองเท้า​บู๊ต (boots) 7.36 ตู้​สำหรับ​จัด​เก็บ​ชุด​ปฏิบัติ​งาน​ของ​ห้อง​สะอาด ที่มา: terrauniversal. ถุงค​ ลุม​รองเท้า (shoe covers) 2.com/products/GowningProducts/I. ชุด​หมี (coveralls) 6. ถุงมือ (gloves) นอกจาก​นี้ ชุดป​ ฏิบัติ​งาน​ควร​จัด​เก็บ​ใน​ตู้​หรือ​ชั้น​วาง​ที่​เหมาะ​สม ปราศจาก​ฝุ่น​ละออง ดัง​ภาพ​ที่ 8. 3.. การ​ฝึก​อบ​รม​ผู้​ปฎิบัติ​งาน​ใน​ห้อง​สะอาด บุคคล​ที่​เกี่ยวข้อง​กับ​ห้อง​สะอาด​ต้อง​ได้​รับ​การ​อบรม​ก่อน​ที่​จะ​ เข้าไป​ใน​ห้อง​สะอาด เพื่อใ​ ห้​แน่ใจ​ว่า​บุคคล​เหล่า​นี้​จะ​ไม่​ทำให้เ​กิด​อนุภาค​เพิ่ม​ขึ้น​ภายใน​ห้อง​สะอาด บุคคล​ที่​เกี่ยวข้อง ได้แก่ - ช่าง​เทคนิค - วิศวกร และ​นัก​วิทยาศาสตร์ - เจ้า​หน้าที่​ควบคุม​คุณภาพ - หัวหน้า​งาน และ​ผู้จ​ ัดการ - ผู้รับเ​หมา - บุคคล​ภายนอก . หมวก​ครอบ​ผม (cap) 3. ห้องสะอาด 8-53 หน้ากาก (face masks) ทำ​หน้าที่​ป้องกัน​อนุภาค​จาก​จมูก​และ​ช่อง​ปาก ลำดับ​ขั้นต​ อน​ของ​การ​สวม​ชุด​ปฏิบัติ​งาน​สำหรับ​ห้อง​สะอาด​ที่​ถูก​ต้อง มี​ดังนี้ 1. หมวก​คลุม​ศีรษะ(hood) 4.

3.3.2 ตัวอย่าง​ของ​กฎ​ข้อ​บังคับ​สำหรับ​ห้อง​สะอาด เช่น - ต้อง​ล้าง​มือ​บ่อยๆ - ต้อง​สวม​ถุงมือ และ​สวม​ชุด​ที่​กำหนด - รักษา​ความ​สะอาด​ของ​มือ​และ​เล็บ - ไม่​หวี​ผม​ใน​ห้อง​สะอาด - ไม่​ทา​เล็บ - ไม่​สวม​ใส่​เครื่อง​ประดับ .2 จง​ยก​ตัวอย่าง​กฎ​ข้อ​บังคับ​สำหรับ​ห้อง​สะอาด แนว​ตอบ​กิจกรรม 8.8-54 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม หัวข้อ​ที่​ควร​ฝึกอ​ บรม มี​ดังนี้ - การ​ทำงาน​ของ​ห้อง​สะอาด (การ​ออกแบบ รูปแ​ บบ​การ​ไหล​ของ​อากาศ และ​การก​รอง​อากาศ) - มาตรฐาน​ห้อง​สะอาด - แหล่งก​ ำเนิด​ของ​การ​ปน​เปื้อน - อนามัยส​ ่วน​บุคคล - การ​ทำความ​สะอาด - ชุดป​ ฏิบัติ​งาน​ใน​ห้อง​สะอาด - ขั้นต​ อน​การ​ซ่อม​บำรุง - การ​ตรวจ​สอบ​ห้อง​สะอาด - การ​ปฏิบัติ​ตน​ใน​ห้อง​สะอาด - ความ​ปลอดภัย​และ​การ​ตอบ​สนอง​เหตุ​ฉุกเฉิน กิจกรรม 8.

UV) เป็น​คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า​ที่​ความยาวคลื่น 10-380 นาโน​เมตร (nm) ช่วง​ต่อ​จาก​แสง​สี​ม่วง (ระหว่าง visible spectrum กับ X-ray) เป็น​รังสี​ที่​ตา​คน​เรา​มอง​ไม่​เห็น และ​ไม่​สามารถ​รับ​รู้ไ​ ด้​อย่าง​คลื่น​รังสี​อินฟราเรด (IR) รังสี​อัลตราไวโอเลต​แบ่ง​ได้​เป็น 3 ประเภท (ภาพ​ที่ 8. UV-C ช่วง​ความยาวคลื่น 100-280 nm เป็น​รังสี​ที่​มี​อันตราย​ต่อ​ร่างกาย​ได้​อย่าง​รุนแรง เช่น ผิว​แดง​ไหม้​ เกรียม (erythema) หรือ​เยื่อ​บุ​ตา​อักเสบ (conjunctivitis) ซึ่ง​เรา​ประยุกต์​มา​ทำ​ประโยชน์​ใน​การ​ฆ่า​เชื้อ​โรค​ได้ รังสี​ อัลตราไวโอเลต​ใน​ช่วง​ความยาวคลื่น 250-260 นาโน​เมตร จะ​มี​ความ​สามารถ​ใน​การ​ฆ่า​เชื้อ​สูงสุด .ศ.37) ดังนี้ 1. UV-A ช่วง​ความยาวคลื่น 315-380 nm เป็น​รังสี UV ที่​ไม่​ค่อย​มี​อันตราย​มาก​นัก สามารถ​นำ​มา​ใช้​เป็น​ ประโยชน์​ได้​หลาย​ด้าน โดย​เฉพาะ​ทาง​ด้าน​เคมี ฟิสิกส์ 2. 1877 Dounes และ​คณะ ได้​ทำการ​ศึกษา​พบ​ว่า​รังสี​ อัลตราไวโอเลต​สามารถ​ฆ่า​เชื้อ​ได้ หลังจ​ าก​นั้น Luckisk และ​คณะ ได้​ค้น​พบ​ความ​สัมพันธ์​ระหว่าง​ความยาวคลื่น​ของ​ รังสี​อัลตราไวโอเลต​กับ​การ​ฆ่า​เชื้อ รังสี​อัลตราไวโอเลต (Ultraviolet Radiation.3 การ​ฆ่า​เชื้อ​จุลินทรีย์​ภายใน​ห้อง​สะอาด การ​ฆ่า​เชื้อ​จุลินทรีย์​ที่​อยู่​ใน​อากาศ​มี​ความ​จำเป็น​สำหรับ​อุตสาหกรรม​อาหาร ยา และ​ห้อง​ปฏิบัติ​การ​ทาง​ ชีววิทยา​ใน​แต่ละ​วัน เมื่อ​มี​การ​หยุด​ใช้​ห้อง​สะอาด​จะ​ต้อง​มี​การ​ฆ่า​เชื้อ​ภายใน​ห้อง ซึ่ง​วิธี​การ​ฆ่า​เชื้อ​มี​หลาย​วิธี เช่น การ​ใช้ห​ ลอด​ไฟ​ฆ่าเ​ชื้อ ใช้ส​ าร​ฆ่าเ​ชื้อ และ​การ​ให้ค​ วาม​ร้อน เป็นต้น ใน​ที่น​ ี้จ​ ะ​กล่าว​ถึงก​ าร​ฆ่าเ​ชื้อโ​ ดย​ใช้ห​ ลอด​ไฟ​ฆ่าเ​ชื้อ​ เท่านั้น เนื่องจาก​มีค​ วาม​สะดวก​ต่อ​การ​ติด​ตั้ง​และ​การ​ใช้​งาน​มาก​ที่สุด สำหรับ​ความ​เป็น​มา​ใน​การ​ฆ่า​เชื้อ​จุลินทรีย์​นั้น ใน​สมัย​โบราณ​มัก​ใช้​แสงแดด​ใน​การ​ฆ่า​เชื้อ ซึ่ง​เป็น​วิธี​การ​ที่​ มี​ประสิทธิภาพ แต่​ไม่​สามารถ​นำ​มา​ใช้​กับ​ห้อง​สะอาด​ได้ ใน ค. UV-B ช่วง​ความยาวคลื่น 280-315 nm มี​ผล​ต่อ​ร่างกาย​และ​สิ่งของ​ได้ ก่อ​ให้​เกิด​การ​ไหม้​ของ​ผิวหนัง (sunburn or erythematic) และ​การ​อักเสบ​ของ​ตา​ดำ​ได้ แต่​มี​คุณ​ประโยชน์​ใน​การ​รักษา​โรค​ผิวหนัง​บาง​ชนิด​ได้ รวม​ถึง​การ​ประยุกต์​ใน​งาน​อุตสาหกรรม​เคมี 3. ห้องสะอาด 8-55 เรื่อง​ที่ 8.3.

37 รังสีอ​ ัลตราไวโอเลต​ใน​ช่วง​ความยาวคลื่น​ต่างๆ ที่มา: http://www.7 นาโน​เมตร มาก​ที่สุด การ​ฆ่า​เชื้อ​ด้วย​รังสีอ​ ัลตราไวโอเลต​โดย​หลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ​นี้​สามารถ​ฆ่า​เชื้อ​ใน​สภาพ​แวดล้อม​ของ​ โรงงาน​อุตสาหกรรม​และ​ห้อง​ปฏิบัติ​การ เช่น อากาศ​ภายใน​ห้อง ฝา​ผนัง เพดาน พื้น​ของ​อาคาร รวม​ถึง​พื้น​ผิว​ของ​ อุปกรณ์ วัสดุ​หีบห่อ และ​การ​ฆ่า​เชื้อ​ใน​น้ำ เป็นต้น (ภาพ​ที่ 8.38) ภาพ​ที่ 8.Germicidal%20lamp.8-56 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม Spectrum of electromagnetic radiation 180 280 315 380 Wavelength in nm 760 2000 4000 10000 X-ray TV Gamma radiation Radio Cosmic radiation Rader Ultraviolet Visible light Infrared UV-C UV-B UV-A Short Medium Long ภาพ​ที่ 8.com/bilder/anwendungen/lebensmittel/lagerraeume2.com/savlknowledge_file/uv.38 การ​ติด​ตั้ง​หลอด​ไฟ​อัลตราไวโอเลต​ฆ่า​เชื้อ​ใน​อากาศ​ใน​ห้อง​เก็บ​สินค้า (storage room) ที่มา: http://www.jpg .pdf การ​ใช้ห​ ลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ ใน​ที่​นี้ห​ มาย​ถึงห​ ลอด​ไฟ​ที่​ไม่​ได้​มี​ไว้​เพื่อ​ทำให้​เกิด​แสง​ที่​ตา​คน​ปกติ​มอง​เห็น (visible light) แต่​เป็น​หลอด​ที่​ให้​รังสี​อัลตราไวโอเลต หลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ​ที่​ผลิต​และ​ใช้​กัน​จะ​เปล่ง​แสง​ที่​ความยาวคลื่น 253.sterilair.sathitavl.

3 รังสี​อัลตราไวโอเลต​มี​ประโยชน์​ต่อ​ห้อง​สะอาด​อย่างไร แนว​ตอบ​กิจกรรม 8. หลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อต​ ้อง​ไม่มีก​ าร​ติด​ตั้งฝ​ า​ครอบ​สะท้อน​แสง กิจกรรม 8. ติด​หลอด UV ไว้บ​ น​เพดาน (ceiling-mounted UV lamp) รังสี​กระจาย​ทั่วไป ใช้​ใน​เวลา​ปลอด​คน 2. รังสี​อัลตราไวโอเลต​เป็นอ​ ันตราย​ต่อตา​และ​ผิวหนัง จึงต​ ้อง​ระวัง​อย่าจ​ ้อง​มอง​หลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ​ขณะ​เปิด​อยู ่ และ​ต้อง​สวม​ใส่​อุปกรณ์​คุ้มครอง เพื่อ​ไม่​ให้​รังสี​ถูก​ผิวหนัง ใน​กรณี​ที่​สามารถ​หลีก​เลี่ยง​ได้ เช่น บริเวณ​ที่​ต้องการ​ฆ่า​ เชื้อ​ไม่มี​คน​ปฏิบัติ​งาน​อยู่​ตลอด 24 ชั่วโมง ดัง​นั้น เมื่อ​เลิก​งาน​ให้​เปิด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ​ทิ้ง​ไว้ และ​เมื่อ​กลับ​มา​ปฏิบัติ​งาน​ให้​ปิด​ ไฟ​ฆ่า​เชื้อ​ก่อน​เข้า​ปฏิบัติ​งาน เป็นต้น 5.3 รังสี​อัลตราไวโอเลต​ใน​ช่วง​ความยาวคลื่น 250-260 นาโน​เมตร ใช้​ประโยชน์​ใน​การ​ฆ่า​เชื้อ​จุลินทรีย์​ใน​ อากาศ ซึ่ง​มี​ความ​จำเป็น​สำหรับ​อุตสาหกรรม​อาหาร ยา และ​ห้อง​ปฏิบัติ​การ​ทาง​ชีววิทยา เป็นต้น .3. ต้อง​ทำความ​สะอาด​หลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ​อยู่​เสมอ 4.3. ใน​การ​ฆ่า​เชื้อ​อาคาร เครื่องจักร อุปกรณ์ และ​สิ่ง​แวดล้อม ต้อง​ติด​ตั้ง​ให้​รังสี​อัลตราไวโอเลต​ฉาย​แสง​ได้​ อย่าง​ทั่ว​ถึง โดย​ต้อง​ระวัง​ไม่ใ​ ห้​เกิด​เงา​ของ​เสา เครื่องจักร อุปกรณ์ ที่​ทำให้แ​ สง​ฉาย​ไป​ไม่​ทั่ว​ถึง ถ้าเ​ชื้อ​โรค​ซ่อน​อยู่​ใน​ เงา​ของ​วัตถุ เชื้อ​โรค​นั้นจ​ ะ​ไม่​ตาย 2. ฉาย​รังสีใ​ ส่​อากาศ​ที่​พื้นห​ ้อง (floor-zone irradiation) ด้วย​โคม​ชนิด​หัน​ลง เพื่อ​ฉาย​รังสี​ใส่​อากาศ​ที่​พื้น 4. กำจัดฝ​ ุ่น ผง และ​สิ่ง​ที่มา​เกาะ​ติด​ใน​บริเวณ​ที่​จะ​ฆ่าเ​ชื้อ​ให้​หมด 3. ฉาย​รังสีส​ ู่​อากาศ​ด้าน​บน​ของ​ห้อง (upper-air irradiation) โดย​ใช้​โคม​หัน​ขึ้น ไม่​ส่อง​ลง​มา​สู่​ตา​คน 3.000 ชั่วโมง จึงค​ วร​เปลี่ยน​ใหม่​ตาม​อายุ​การ​ใช้​งาน หรือ​ตาม​ คำ​แนะนำ​ของ​ผู้ผ​ ลิต 6. หลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ​มีอายุ​การ​ใช้​งาน​ประมาณ 4. ใน​ท่ออ​ ากาศ​หรือ​ท่อ​ลม (air-ducts) เหมาะ​สำหรับส​ ถาน​ที่​มี​ระบบ​ปรับอ​ ากาศ (air conditioning sys- tem) ทั้งนี้ การ​ติด​ตั้ง​หลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ​ให้​สามารถ​ฉาย​แสง​ได้​โดยตรง​จะ​ได้​ผล​ดี​กว่า อย่างไร​ก็ตาม ใน​การ​ใช้​งาน​มี​ ข้อ​ควร​ระวัง ดังนี้ 1. ห้องสะอาด 8-57 แนวทาง​การ​ฆ่า​เชื้อ​โดย​ใช้​หลอด​อัลตราไวโอเลต การ​ฆ่า​เชื้อ​ใน​สภาพ​แวดล้อม เช่น อากาศ​ภายใน​ห้อง ฝา​ผนัง พื้น ด้วย​หลอด​ไฟ​ฆ่า​เชื้อ ควร​ติด​ตั้ง​หลอด​ไฟ​ ฆ่าเ​ชื้อ 15 วัตต์ ใน​สัดส่วน 4 เมตร​ต่อห​ ลอด​ต่อว​ ัตถุท​ ีจ่​ ะ​ฉาย​แสง จาก​การ​ทดลอง​พบ​ว่าการ​ฉาย​แสง​จาก​หลอด​ไฟ​ฆ่าเ​ชื้อ 15 วัตต์ อย่าง​ต่อ​เนื่อง 15 ชั่วโมง จะ​สามารถ​ฆ่า​เชื้อ​ได้​ประมาณ​ร้อย​ละ 95 ใน​ขอบเขต​ประมาณ 4 เมตร​จาก​หลอด​ไฟ การ​ฆ่า​เชื้อ​โรค​ใน​อากาศ (air disinfection) ด้วย​หลอด​รังสี UV ทำได้ 4 วิธี คือ 1.

12.pdf Cleanroom Apparel: Keeping Product and Workers Safe. 2008. from http://ehstoday . s2c2. .org/i4a/pages/index.cfm?pageid=3548 Roger McFadden.Part 5: Operations ISO 14644-5.com/savlknowledge_file/uv. coastwidelabs. 2008 from www.sathitavl.Part 3: Metrology and test method .8-58 สุขศาสตร์อุตสาหกรรม: การควบคุม บรรณานุกรม ทวี เวช​พฤติ และ​กิตติ​พงศ์ เต​มี​ยะ​ประดิษฐ์ การ​ออกแบบ​ห้อง​สะอาด กรุงเทพมหานคร สมาคม​ส่ง​เสริม​เทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) 2531 นพ​ภา​พร พาณิช และ​คณะ ตำรา​ระบบ​บำบัด​มลพิษท​ าง​อากาศ ศูนย์​บริการ​วิชาการ​แห่งจ​ ุฬาลงกรณ์​มหาวิทยาลัย 2547 วัน​ทนี พันธุ์​ประสิทธิ์ การ​ระบาย​อากาศ​ใน​โรงงาน​อุตสาหกรรม กรุงเทพมหานคร โรง​พิมพ์ธ​ รรม​สาร 2549 สมาคม​วิศวกรรม​ปรับอ​ ากาศ​แห่งป​ ระเทศไทย ห้อง​สะอาด​สำหรับอ​ ุตสาหกรรม​และ​พาณิช​ยกร​รม 2521 สมาคม​วิศวกรรม​สถาน​แห่งป​ ระเทศไทย​ใน​พระบรม​ราชูปถัมภ์ และ​สมาคม​วิศวกรรม​ปรับอ​ ากาศ​แห่งประเทศไทย มาตรฐาน​ การ​ระบาย​อากาศ​เพื่อ​คุณภาพ​อากาศ​ภายใน​อาคาร​ที่​ยอมรับไ​ ด้ 2545 อุดม สิทธิ​กา​รุณ หลอด​ไฟ​พิเศษ​ใน​การ​ฆ่า​เชื้อ​โรค (UV. 2008 from http://www. 2008. A Basic Introduction to Clean Rooms. Retrieved November. Retrieved November. Retrieved November.Part 2: Specification for testing and monitoring to prove continued compliance with ISO 14644-1 . Retrieved November 14.com/Technical%20Articles/Cleaning%20the%20Cleanroom.iest.html ISO 14644-1 Cleanroom and Associated Controlled environments.com/ppe/protective-clothing/ehs_imp_72583/ International Standards for Cleanrooms and Critical Environments.html Standards for classification of cleanrooms. 2008.Part 1: Classification of air cleanliness . 14. Cleanrooms and associate controlled environments.Germicidal%20lamp. 12.pdf . Retrieved November.uk/docs/ ClassificationOfCleanrooms2005.Part 4: Design. construction and start-up . from http:// www.com/standards. 12. Germicidal Lamp for Dis-infection) ค้นค​ ืนว​ ัน​ที่ 15 ธันวาคม 2551 จาก http://www. from http://www.set3.co.