1

Docentenhandleiding Terra 3/4
vmbo gt
Inhoudsopgave

Uitgangspunten Terra vmbo gt 3/4..........................................................4
Voorbeeldplanning.................................................................................5
Hoofdstuk 1 Water en energie.................................................................8
Algemeen................................................................................................................ 8
Tips.......................................................................................................................... 8
Intro..................................................................................................................... 8
1.1 Een wereld van water.................................................................................9
1.2 Watervoorziening in gevaar......................................................................10
1.3 Nederland waterland................................................................................13
1.4 Eindeloze energie..................................................................................... 14
Links...................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 2 Hulpbronnen in het Midden-Oosten....................................17
Algemeen.............................................................................................................. 17
Tips........................................................................................................................ 17
Intro................................................................................................................... 17
2.1 Landbouw en droogte.................................................................................. 17
2.2 Water, het witte goud................................................................................... 18
2.3 Ruzie over water.......................................................................................... 19
Akkoord over uitbaggeren van Schelde..................................................19
2.4 Olie, motor van de economie.......................................................................20
Links...................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 3 Wereldproducten...............................................................23
Algemeen.............................................................................................................. 23
Tips........................................................................................................................ 23
Intro................................................................................................................... 23
3.1 Kleding- en schoenenwereld........................................................................23
3.2 Productie verplaatst..................................................................................... 24
3.3 Grondstoffen voor kleding............................................................................25
3.4 Eén wereldvoedselmarkt..............................................................................26
Links...................................................................................................................... 28
Hoofdstuk 4 Internationalisering in Azië................................................30
Algemeen.............................................................................................................. 30
Tips........................................................................................................................ 30
Intro................................................................................................................... 30
4.1 Lagelonenlanden in Azie.............................................................................. 30
4.2 Werk uitbesteden......................................................................................... 31
OPDRACHT: Nobele daden van Nike?.....................................................32
Oriëntatie.............................................................................................................. 32
Planning................................................................................................................ 32
Uitvoering.............................................................................................................. 32
Presentatie............................................................................................................ 32

2

De nobele daden van Nike.....................................................................33
4.3 Voedselproductie in Azië.............................................................................. 34
4.4 Internationale verschillen.............................................................................34
Links...................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 5 Tijd voor vakantie..............................................................37
Algemeen.............................................................................................................. 37
Tips........................................................................................................................ 37
Intro................................................................................................................... 37
5.1 Vrijheid blijheid............................................................................................ 37
5.2 Eropuit!........................................................................................................ 38
5.3 Een wereld van vakanties............................................................................ 39
5.4 Landelijk gebied opnieuw inrichten?............................................................40
Links...................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 6 Vakantiegebieden..............................................................42
Algemeen.............................................................................................................. 42
Tips........................................................................................................................ 42
Intro................................................................................................................... 42
6.1 Volle Spaanse stranden................................................................................42
6.2 Massatoerisme in de Alpen..........................................................................44
6.3 Vakantiegebieden veranderen......................................................................46
6.4 Cultuur of natuur?........................................................................................ 46
Links...................................................................................................................... 47
Hoofdstuk 7 Wegen, dé link met de wereld............................................49
Algemeen.............................................................................................................. 49
Tips........................................................................................................................ 49
Intro................................................................................................................... 49
7.1...................................................................................................................... 49
7.2...................................................................................................................... 50
7.3...................................................................................................................... 50
7.4...................................................................................................................... 51
Links...................................................................................................................... 51
Hoofdstuk 8 Hub Holland Hub...............................................................54
Algemeen.............................................................................................................. 54
Tips........................................................................................................................ 54
Intro................................................................................................................... 54
8.1...................................................................................................................... 54
8.2...................................................................................................................... 55
8.3...................................................................................................................... 55
8.4...................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 9.........................................................................................57
Algemeen.............................................................................................................. 57
Tips........................................................................................................................ 57
Intro................................................................................................................... 57
9.1...................................................................................................................... 57
9.2...................................................................................................................... 58
9.3...................................................................................................................... 58
9.4...................................................................................................................... 58
Hoofdstuk 10.......................................................................................60
Algemeen.............................................................................................................. 60
Tips........................................................................................................................ 60

3

Intro................................................................................................................... 60
10.1.................................................................................................................... 60
10.2.................................................................................................................... 61
10.3.................................................................................................................... 61
10.4.................................................................................................................... 62
Links...................................................................................................................... 62
Hoofdstuk 11.......................................................................................63
Algemeen.............................................................................................................. 63
Tips........................................................................................................................ 63
Intro................................................................................................................... 63
11.1.................................................................................................................... 63
11.2.................................................................................................................... 64
11.3.................................................................................................................... 64
11.4.................................................................................................................... 64
Hoofdstuk 12.......................................................................................66
Algemeen.............................................................................................................. 66
Tips........................................................................................................................ 66
Intro................................................................................................................... 66
12.1.................................................................................................................... 66
12.2.................................................................................................................... 67
12.3.................................................................................................................... 67
12.4.................................................................................................................... 68
Bijlage wereldkaart..............................................................................69

2 Sturing voor de leerlingen is eenvoudig. . 3 Taal. 4 Uitgangspunten Terra vmbo gt 3/4 1 Leerlingen hoeven met mate verband te leggen tussen verschillende onderdelen (dus weinig te bladeren). 4 Leerlingen worden af en toe beloond. 7 Bronnen zijn tweedimensionaal. 9 Beperkt gebruik van vaardigheden. 8 Evenwichtige verhouding tekst en beeld. 6 Grote variatie in opdrachtvormen. zinnen en typografie zijn aangepast aan het kgt-niveau. 5 Hulp voor de leerlingen bij moeilijke opgaven (voorbeeld).

2 maken t/m Introductie 1. week les in de klas huiswerk toets 1 1 Inleiding hoofdstuk 1 1 t/m 4 maken Natuurlijke hulpbronnen 2 Huiswerk nakijken 1. Deze planner hoort bij het informatieboek A met de domeinen Natuurlijke Hulpbronnen.3 afmaken Introductie 2. Internationalisering en Nederlanders en hun vakanties.4 2 Huiswerk nakijken 1.2 2 Huiswerk nakijken 2.3 9 1 Huiswerk nakijken 2.2 B 3 1 Huiswerk nakijken 1.3B 4 1 Huiswerk nakijken 1.4 B 5 1 Huiswerk nakijken Regio Bangladesh Introductie Regio Bangladesh maken 2 Huiswerk nakijken Toets leren @work of test jezelf 6 1 TOETS H1 TOETS H1 2 Repetitie bespreken 7 1 Inleiding hoofdstuk 2 1 t/m 4 maken Hulpbronnen in het Midden- Oosten en 2.1 afmaken Introductie 2.4 afmaken Introductie 2.2 afmaken Introductie 1.3 maken t/m 23 Introductie 1.3 A 2 Huiswerk nakijken 1.4 2 Huiswerk nakijken Regio Egypte Introductie Regio Egypte maken 10 1 Huiswerk nakijken Aardewerk .3 afmaken Introductie 1.4 maken t/m 32 Introductie 1.2 afmaken Introductie 2.1 B 8 1 Huiswerk nakijken 2. Toetsmomenten voor de hoofdstuktoetsen zijn ingevuld. andere toetsen kunnen naar eigen inzicht ingebracht worden.1 A 2 Huiswerk nakijken 2.2 A 14 2 Huiswerk nakijken 1. 5 Voorbeeldplanning PLANNER VMBO GT 3-4.1 2 1 Huiswerk nakijken 1.4 afmaken Introductie 1.1 afmaken Introductie 1.

1 A+B 19 1 Huiswerk nakijken 4.2 A+B 2 Huiswerk nakijken 3.2 afmaken Introductie 4.1 A+B 25 1 Huiswerk nakijken 5.4 afmaken Introductie 4.1 afmaken Introductie 5.1 afmaken Introductie 4.3 afmaken Introductie 3.3 A+B 20 1 Huiswerk nakijken 4. 5 Inleiding hoofdstuk 3 maken 2 Huiswerk nakijken 3.4 A+B 2 Introductie Regio Thailand Regio Thailand maken 21 1 Huiswerk nakijken Introductie aardewerk 2 Aardewerk 22 1 Aardewerk 2 @work of test jezelf Toets leren 23 1 TOETS H4 TOETS H4 2 Repetitie bespreken 24 1 Inleiding hoofdstuk 5 Tijd 1 en 2 en Terra voor vakantie Topo maken 2 Huiswerk nakijken 5.2 A+B 2 Huiswerk nakijken 4.3 afmaken Introductie 4.4 afmaken Introductie 3.4 A+B 2 Huiswerk nakijken Regio Mexico Introductie Regio Mexico maken 16 1 Huiswerk nakijken Test jezelf Test jezelf afmaken 2 Huiswerk nakijken Toets leren 17 1 TOETS H3 TOETS H3 2 Repetitie bespreken 18 1 Inleiding hoofdstuk 4 1 en 2 maken Internationalisering in Azië 2 Huiswerk nakijken 4.2 afmaken Introductie 3.1 A+B 14 1 Huiswerk nakijken 3.1 afmaken Introductie 3.2 afmaken .3 A+B 15 1 Huiswerk nakijken 3. 6 2 Aardewerk 11 1 @work of test jezelf Toets leren 2 TOETS H2 TOETS H2 12 1 Repetitie bespreken 2 Inleiding hoofdstuk 3 1 en 2 en Internationalisering Terra Topo maken 13 1 Huiswerk nakijken 1 t/m 4 op pag.

2 afmaken Introductie 6.3 A+B 26 1 Huiswerk nakijken 5.4 B 27 1 Huiswerk nakijken Regio Introductie Regio Dominicaanse Dominicaanse Republiek Republiek maken 2 Huiswerk nakijken Toets leren Test jezelf 28 1 TOETS H5 TOETS H5 2 Repetitie bespreken 29 1 Inleiding hoofdstuk 6 1 en 2 op pag.1 t/m 4 2 Huiswerk nakijken 6. 7 Introductie 5.4 31 1 Huiswerk nakijken Regio Kenia Introductie Regio Kenia maken 2 Huiswerk nakijken Introductie Aardewerk 32 1 Aardewerk 2 Aardewerk 33 1 @work of proefexamen Toets leren 2 TOETS H6 TOETS H6 .4 A 2 Huiswerk nakijken 5.3 afmaken Introductie 6.2 A+B 2 Huiswerk maken 5.2 A+B 30 1 Huiswerk nakijken 6.3 afmaken Introductie 5.4 afmaken Introductie 6. 20 Vakantiegebieden maken en 6.4 t/m 33 maken Introductie 5.4 afmaken Introductie 5.3 A+B 2 Huiswerk nakijken 6.

vervuiling en verzilting bedreigen de zoetwatervoorraad terwijl door bevolkingsgroei en de groei van de welvaart het gebruik van water toeneemt.1 gaat over de hoeveelheid water op aarde en de waterkringloop met de daarbij behorende begrippen. Ook de gevolgen van energieverbruik voor het milieu worden besproken: zure regen en het versterkte broeikaseffect. 4 Na deze twee minuten gaat de groep na.4 leert de leerling wat niet-vernieuwbare en vernieuwbare energiebronnen zijn. . Doe dit op de placematmanier: 1 Geef de leerlingen per groepje van vier een placemat 2 Laat ze eerst 2 minuten zelfstandig nadenken over de volgende vraag: Waar denk je aan bij water en energie? 3 Na de twee minuten schrijft iedere leerling de woorden op waaraan hij moest denken op zijn plaats van de placemat. 5 U geeft willekeurig een groepslid de beurt om kort te presenteren wat er bij hen in het midden van de placemat staat. Tips Intro Tip 1 Water en energie Laat de leerlingen nadenken over water en energie.2 behandelt de watervoorziening: verdroging.  1. Neem hier ook ongeveer 2 minuten de tijd voor.3 gaat in op de Nederlandse situatie: hoe gaat de waterbeheersing en waar komt het drinkwater vandaan?  In 1.  1. Ga aan de hand van deze opdracht in gesprek met de klas.  De REGIO is Bangladesh. 8 Hoofdstuk 1 Water en energie Algemeen Dit hoofdstuk gaat over water en energie.  1. welke woorden ieder groepslid heeft staan. Deze woorden worden in het midden van de placemat gezet.

Tip 4 Condensatie op het terras Leg condensatie uit door de volgende situatie te schetsen. Bij warm weer: zorg voor zeer koud water.nl/nuvo/terra2/d3-4_vmbo_h1_waterkringloop. Bij koud weer: blaas tegen een koud raam. De nummers 1. Laat de volgende afbeeldingen zien waaruit blijkt dat eigenlijk heel weinig water geschikt is om te gebruiken.3. Wanneer na tien minuten elke vraag beantwoord is. Daardoor is de lucht zo afgekoeld dat het minder waterdamp kan bevatten zodat er condensatie optreed.swf Tip 2 Verdamping Verdeel de klas in vijf groepen. De leerlingen wisselen hun antwoorden uit. keren de nummers terug in hun groepje.1 Een wereld van water Tip 1 Waterkringlopen Leg aan de hand van de volgende animatie de korte en de lange waterkringloop uit: http://www. . Tip 5 Bruikbaar water Er is ontzettend veel water op aarde maar eigenlijk is er maar een klein deel van al dat water bruikbaar. Giet dit in een glas. 1 Wat is waterdamp? 2 Waardoor ontstaat waterdamp? 3 Wat zijn de eigenschappen van water in de drie verschillende vormen? 4 Wat is condensatie? 5 Waardoor condenseert waterdamp? De leerlingen gaan eerst individueel de vraag beantwoorden. Iedere leerling is nu een expert in zijn vraag. 9 1.2. Jullie hebben allemaal een koud glas ijsthee besteld.4 en 5 komen bijelkaar en gaan hun vraag nu gezamenlijk beantwoorden. . Leg elk groepje de volgende vragen voor. Wanneer je het glas na enkele minuten beetpakt voelt het nat aan. Tip 3 Condensatie Leg het begrip condensatie uit door een van de volgende practica uit te voeren: . Je zit met een groepje vrienden en vriendinnen op een warme zomerdag op een terrasje. Na vijf minuten splits de groep zich in expertgroepjes.noordhoffuitgevers. Na enige tijd zullen er zich druppeltjes gaan vormen. de warme lucht is in aanraking gekomen met het koude glas.

afwassen met de afwasmachine . Tip 2 Organische vervuiling Laat de animatie zien over overbemesting.2 Watervoorziening in gevaar Tip 1 Verdroging in Nederland Het lijkt vreemd. bereiden van voeding . Tip 4 Watergebruik Laat de leerlingen de volgende handelingen waarbij water gebruikt wordt in de juiste volgorde zetten. Hierdoor komt minder neerlag in de bodem terecht. maar grote gebieden van Nederland zijn verdroogd. wasmachine Gebruik daarna één van de volgende afbeeldingen om de juiste volgorde te laten zien en de hoeveelheid water die bij elke handeling gebruikt wordt. De verdroging heeft gevolgen voor de diversiteit van de natuur in Nederland. Daardoor zakt het grondwaterpeil. wassen aan de kraan . In de animatie is te zien dat een teveel aan vee op een kleine oppervlakte ervoor zorgt dat het grondwater en daardoor het oppervlaktewater wordt vervuild. Tip 3 Thermische vervuiling Laat de volgende schematische weergave zien over hoe een elektriciteitscentrale werkt en hoe het komt dat deze warm water loost. 10 1. afwassen met de hand . in bad gaan . Door de algengroei kan er minder zonlicht doordringen. douchen . . Platen en dieren kunnen moeilijker overleven en zelfs verdwijnen. Het gevolg is dat waterplanten en dieren sterven. Dit komt door de snelle afvoer van het water onder andere door de vele bestrating en bebouwing. Ook het gebruik van grondwater voor drinkwater zorgt dat het grondwaterpeil zakt. toilet . Begin bij de handeling waarbij het meeste water per persoon per dag wordt gebruikt. .

11 .

12 .

verkavelingpatroon en bodemgebruik zichtbaar. . Daarbij is het hoogte verschil.noordhoffuitgevers. Dia 1 Dorp op hoger gelegen gebied.nl/nuvo/terra2/D3- 4_VMBO_H1_diavoorstelling_doorsnede1. (http://www. erbij houden.nl/?Campagne) Tip 2 Diavoorstelling1 Laat de diavoorstelling zien die een foto-impressie geeft van bron 7 van de polder naar de rivier. Waterhuishouding in de polders. (http://www.nederlandleeftmetwater. 13 1.3 Nederland waterland Tip 1 Nederland leeft met water Laat de als inleiding de tv-spotjes van ‘Nederland leeft met water’ zien.pps) Laat de leerlingen ook bron 7. Dia 3 Gezicht vanaf de dijk de polder in. Dia 2 Fruitteelt als bodemgebruik nabij de dijk.

Kunnen de leerlingen ook enkele concrete voorbeelden geven van het gebruik van zonne-energie? . 1. 4 Wat is de relatie tussen planten en het gebruik van fossiele brandstoffen? 5 Om welke redenen noemen we kernenergie geen duurzame energiebron? Laat de leerlingen per groep de vragen beantwoorden. Laat de leerlingen in het kaartje aangeven waar welke foto genomen kan zijn. Tip 2 Zonne-energie Laat de leerlingen bedenken op welke manieren er iets met zonne-energie gedaan kan worden. maar dan in willekeurige volgorde. 1 Hoe ontstaan fossiele brandstoffen? 2 Welke milieuschade ontstaat bij het winnen van de brandstof? 3 Leg uit hoe de milieuschade ontstaat bij het gebruik van fossiele brandstoffen. Dia 5 Elektrische bemaling. Leg elk groepje de volgende vragen voor. 14 Dia 4 Bemaling door een molen.4 Eindeloze energie Tip 1 Activeren voorkennis Verdeel de klas in vijf groepen. Dia 6 Zicht vanaf de dijk naar de rivier. Tip 3 Diavoorstelling2 Laat de diavoorstelling zien met dezelfde foto’s als in voorgaande tip. In deze samenstelling gaan ze elkaar de antwoorden voorleggen op de vragen. Laat ze na 10 minuten vijf groepjes vormen waarin leerlingen zitten die allen een andere vraag voorgelegd hebben gekregen.

nl Taal Nederlands Leerling + Docent ++ Omschrijvin Vereniging van Waterbedrijven in Nederland g Adres www.waterinbeeld.nl . 15 Tip 3 Schoorsteen Laat de volgende schematische weergave van zonneschoorsteen zien. Links Adres VEWIN. Vraag de leerlingen wat dit te maken heeft met energieopwekking door middel van de zon. Tip 4 Zonne-energie in de woestijn Laat aansluitend op tip 3 het volgende fragment van ‘de ontdekking’ over energieopwekking in de woestijn zien. Tip 5 Vakoverstijgend Laat de leerlingen een schaalmodel maken van de zonneschoorsteen.

nl Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Verzameling internet links o.cr. naar alle waterschappen g Adres nederland leeft met water Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Beleid van de overheid m. water g http--grid2.t. 16 Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Waterbeheer in Nederland g Adres WaterLand Neeltje Jans .pagina.gov-OnePlanetManyPeople-AtlasDownload- Adres UNEP_Atlas-Atlas_3-3-Water_Screen.pdf Taal Engels Leerling + Docent ++ Omschrijvin Deel over water van de atlas 'One Planet Many People' g Adres VARA De Ontdekking Taal Nederlands Leerling ++ Docent + .home Taal Nederlands Leerling ++ Docent + Omschrijvin Neeltje Jans g Adres water.a.usgs.b.

17 Omschrijvin Programma over energie uit de woestijn g .

Irak en Syrië.  In 2.. folder.1 gaat over de problemen die de landbouw heeft in droge klimaten. stemt toe dat Nulnulnix Asterix en Obelix vergezelt richting het midden oosten op zoek naar aardolie.2 gaat over groeiende watertekort in het Midden-Oosten..1 Landbouw en droogte Tip 1 Stuwingsregens . Bron: www. maar hoe? Zijn chef geheime dienst denkt de oplossing te weten door een van zijn agenten Nulnulnix.nl/ Laat de leerlingen deze strip bekijken en bespreek welke overeenkomsten er zijn met de huidige tijd. tevens druïde. Het gaat met name om de landen Turkije. richting het dorp te sturen. een inzinking nabij. Vervolgens wordt besproken hoe de boeren daar met het neerslagtekort omgaan.  2.  De REGIO is Egypte. Asterix en Obelix trotseren in 'De Odyssee van Asterix' vele gevaren om het kostbaar goed te bemachtigen.  2. Panoramix. 18 Hoofdstuk 2 Hulpbronnen in het Midden-Oosten Algemeen Dit hoofdstuk gaat over de hulpbronnen water en olie in het Midden-Oosten. Panoramix heeft dit ingrediënt absoluut nodig voor het maken van de toverdrank. Water is het witte goud. poster of videofilm maken Tips Intro Tip 1 De Odyssee van Asterix Al vroeg was aardolie een belangrijk product. 2..  2..asterix-obelix. Als de Phoenicische koopman Epidemaïs vergeten heeft aardolie mee te nemen voor Panoramix is het hek van de dam. Caesar zoek nog steeds een manier om het dorp toe te kunnen voegen aan zijn immense rijk.3 komt aan de orde hoe je water rechtvaardig kunt verdelen.4 behandelt het belang van aardolie en de rol die het Midden-Oosten heeft bij de aardolieproductie.  AARDEWERK biedt praktische opdrachten: een werkstuk.

het witte goud Tip 1 Verschil in watervoorraad De volgende kaart laat zien in welke gebieden er een tekort is aan veilig drinkwater. Benodigdheden: 1 (gas)brander 2 fluitketel 3 zout 4 water 5 grote pan 6 Glas .2 Water. Vraag de leerlingen de risicogebieden aan te geven. De leerlingen besproeien met een tuinslang of gieter het oppervlak. Enkele leerlingen kunnen daarna hun beschrijving klassikaal presenteren. Laat het volgende tekstfragment zien en vraag de leerlingen of zij dit een vorm van irrigatie vinden. De kleine druppeltjes in de wolk zetten zich af om de kristallen. Laat de leerlingen deze kaart vergelijken met bron 5 uit het boek. Tip 4 Irrigatie Laat het filmfragment van het VARA-programma De ontdekking zien over een nieuwbouwproject in Egypte dat mogelijk gemaakt wordt met behulp van een enorm irrigatiestelsel. Tip 2 Bodemerosie Laat de leerlingen een onderzoekje uitvoeren. Hierdoor ontstaan uiteindelijk grotere druppels met neerslag tot gevolg. (vanaf ongeveer 8:20 min. Laat ze daar in tweetallen of individueel over nadenken. Laat ze hun observaties noteren en een conclusie trekken. tot 16:00 min. Wat valt hen op? Tip 2 Practicum ontzilting Laat de leerlingen het proces van ontzilting zien door het volgende proefje uit te voeren.) 2. Vraag de leerlingen te beschrijven wat er gebeurt. 19 Laat de animatie van stuwingsregens zien. Tip 3 Irrigatie? In enkele landen probeert men de neerslag te beïnvloeden door kristallen van zilverjodide aan de lucht toe te voegen. Kopieer de kaart op sheet of laat de kaart zien met behulp van een beamer. Laat ze het verschil onderzoeken tussen het effect van water op een begroeid oppervlak (bijvoorbeeld een grasveld) en op een kaal oppervlak (bijvoorbeeld een zandbak). De kristallen fungeren als condensatiekernen.

2. Drie groepen vertegenwoordigen een belangengroep: 1 de Turkse regering 2 een kleine Turkse boer 3 de regering van Syrië en de regering van Irak 4 daarnaast een groep die het woord voert namens de Verenigde Naties Laat ze zich verdiepen in de verschillende standpunten van de aan hun toegewezen rollen. Verhit daarna de fluitketel met het zoute water.3 Ruzie over water Tip 1 Discussie Verdeel de klas in vier groepen van ongeveer gelijke grootte.com Tip 3 Conflict Israël Laat het volgende fragment van het tv-programma Netwerk zien. Tip 3 Slogan Water. Laat een leerling het glas leeg drinken. Laat ze dit beoordelen op de eerste drie punten van de VN-regels. Zet de tafels en stoelen in een vergaderopstelling waarbij elke groep een zijde bezet. Houd de pan iets schuin en vang de druppels op in een glas. De taak van de Verenigde Naties is een oplossing te bieden die aanvaardbaar is voor elke belangengroep. Elke belangengroep wil haar standpunten kenbaar maken en verdedigen. waartegen het condenseert. Schenk een glas vol en laat een leerling hier wat van proeven. Laat daarna een leerling proeven of het water nog zout is. Vang de stoom op in een pan. het witte goud? Laat de leerlingen na bestudering van de paragraaf een eigen slogan bedenken die zij voor water toepasselijk vinden. Laat de vier groepen met elkaar discussiëren over het probleem. Tip 2 Wie heeft de meeste rechten Laat de leerlingen uitzoeken welk land het meeste recht heeft op water uit de Tigris en de Eufraat. (ongeveer 25 minuten) . 20 Vermeng het zout met het water in een fluitketel. Ze maken hierbij gebruik van bron 9 uit het boek en de tabel over de gemiddelde neerslag: Gemiddelde hoeveelheid neerslag per land Land Neerslag mm per jaar Syrië 320 Jordanië 40 Irak 150 Turkije 997 Saudi-Arabië 450 Bron: www.weatherbase.

Dat hebben minister-president Balkenende en zijn Vlaamse collega Leterme gisteren bekendgemaakt.Vandaag laten we zien dat we niet alleen gedoemd zijn om samen te werken. de financiële 'verdeelsleutel' is nog steeds geheim.4 Olie.resterende problemen overbrugbaar''. Het uitdiepen van de Westerschelde heeft grote voordelen voor de haven van Antwerpen.diesel .schoenen ..frisdrankfles . vloeit voort uit oude verdragen. Dan wordt de haven van Antwerpen ook bereikbaar voor de grootste containerschepen. Volgens Leterme zijn de .Antwerpen en de mensen die daar werken goed nieuws is''. dat in de concurrentieslag met Rotterdam een grotere diepgang voor zijn haven wil.'' Bron: NRC Handelsblad 21-01-2005 2.. . Verkeer en Waterstaat) en haar Vlaamse collega Peters van openbare werken de kostenverdeling tussen Nederland en België de komende weken verder zullen regelen. Naar verluidt zouden beide regeringen nog van mening verschillen over de verdeling van 50 miljoen euro. aan kustbescherming en aan de aanleg van een tunnel bij het Zeeuwse Sluiskil.10 meter. waarin minister Peijs (CDA. Balkenende zei dan ook dat het voor . (In alle producten wordt aardolie gebruikt met uitzondering van slaolie en oliebollen.vanillevla . 21 JAN. Het gaat om de waterkwaliteit en het uitbaggeren van de vaargeulen. In 2007 kan begonnen worden met de uitdieping van de Westerschelde. Verder uitbaggeren van de Westerschelde levert Antwerpen derhalve grote voordelen op. Nederland is in conflict met België over de Schelde.oliebollen . De nieuste generatie containerschepen die in aanbouw is heeft een te grote diepgang om Antwerpen te kunnen bereiken. 21 Tip 4 Nederland vs.mobiele telefoon Vraag de leerlingen waarvoor wel of geen aardolie gebruikt wordt en in welk product dat dan zit. Die schets is maar ten dele openbaar geworden. Al in november vorig jaar tekenden Nederland en België een principe-akkoord over de zogenoemde ontwikkelingsschets. Leterme: . Gisteren is afgesproken een memorandum te gaan schrijven.trainingspak . maar dat ook daadwerkelijk willen. Uiterlijk eind februari denken beide landen een contract te kunnen sluiten waarin wordt vastgelegd dat Vlaanderen meebetaalt aan natuurherstel in het gebied.stookolie .nagellak . Het gegeven dat Nederland het grootste deel van de kosten voor zijn rekening neemt. De komende weken zullen op ambtelijk niveau de details van de financiering uitgewerkt worden.verpakking van een gevulde koek .benzine . Akkoord over uitbaggeren van Schelde DEN HAAG. Nederland en Vlaanderen zijn dichtbij een akkoord over de uitdieping van de Westerschelde tot een diepte van 13.aspirine ..) .slaolie .asfalt . motor van de economie Tip 1 Wat hoort er niet bij? Toon het volgende rijtje producten aan de leerlingen. België Ook Nederland heeft een ruzie over water. Dat conflict lijkt te zijn opgelost.

wat zou er dan verdwijnen uit hun dagelijkse leven? Wat zou er in de klas anders zijn. welke producten zijn er dan niet meer? Eten wij ook olie? Tip 3 Collage aardolie Laat de leerlingen een collage maken over hun mening ten aanzien van aardolie.productie van aardolie .verwerking van aardolie .toepassing van aardolie Laat ze een duidelijke argumentatie/verantwoording schrijven over hun collage waarom ze aardolie op die manier willen presenteren. Links Adres VARA De Ontdekking Taal Nederlands Leerling ++ Docent + Omschrijvin Fragment over droogte g Adres Netwerk conflict israël Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Strijd om water in Israël g Adres 2Vandaag verslaafd aan olie1 . U kunt ook het volgende fragment uit dit programma laten zien waarin econoom en adviseur Jeremy Rifkin van de Amerikaanse president Bush aan het woord is. Tip 4 Verslaafd aan olie Laat de leerlingen het volgende videofragment uit het tv-programma Twee vandaag zien. Als er geen olie zou zijn. Mogelijke aandachtspunten kunnen daarbij zijn: . 22 Tip 2 Producten met olie Laat de leerlingen uitzoeken in welke producten olie verwerkt wordt.transport van aardolie .

23 Taal Leerling Docent Omschrijvin g Adres 2Vandaag verslaafd aan olie 2 Taal Leerling Docent Omschrijvin g Adres Asterix en olie Taal Nederlands Leerling + Docent ++ Omschrijvin Deze strip geef weer hoe de strijd om olie is begonnen. g .

0 .1 Kleding.en schoenenwereld Tip 1 Inventarisatie Laat de leerlingen nagaan hoeveel zij per maand ongeveer aan kleding uitgeven. Laat ze daarna berekenen hoeveel er uiteindelijk naar de arbeiders gaat.3 gaat over de benodigde grondstoffen voor de kledingindustrie.  3.00 2.2 leert de leerling dat de locatiefactoren zijn veranderd en dat daarmee de meeste Nederlandse kleding.75 19. 3. Welke regio’s springen eruit? Kleur die regio’s in op de wereldkaart (bijlage).75 13.  3.4 behandelt de wereldvoedselmarkt.50 5. Turf daarna uit welke regio de kledingstukken afkomstig zijn. Belangrijke begrippen zijn de Groene Revolutie en protectionisme.en schoenenwereld: waar komen onze kleren en schoenen vandaan en hoe gaat de productie?  In 3. Gebruik hierbij de volgende prijsopbouw van een kledingstuk. U kunt hier een Word- document downloaden dat u op sheet kunt zetten.en schoenfabrieken zijn gesloten.5 fabriek winst € 1. Door toename van bevolking en welvaart dreigt een tekort aan landbouwgrond voor de productie van deze grondstoffen. Verzamel alle lijstjes die de leerlingen hebben samengesteld. Tips Intro Tip 1 Waar komt jouw kleding vandaan? Laat de leerlingen in tweetallen elkaars kledingstukken en schoenen onderzoeken op waar ze gemaakt zijn en eventueel het merk.1 gaat over de kleding. Bedrijfsonderdeel Bedrag Percentage winkel winst € 25. Welke oplossingen zijn daarvoor?  3.5 promotie en research € 9. 24 Hoofdstuk 3 Wereldproducten Algemeen In dit hoofdstuk krijgt de leerling een beeld van internationalisering. Laat ze dat noteren.  De REGIO is Mexico.0 belasting en distributie € 2.0 merk winst € 6.00 50.

adidas-salomon. Het museum vertelt het verhaal over ca.6 loon arbeiders € 0.levistrauss. http://www. 400 jaar bewoning van het gebied.com/en/sustainability/reports/default. Adidas.2 Productie verplaatst Tip 1 Vestigingsfactoren . maar ook informatie zoeken bij andere betrouwbare bronnen en organisaties.jsp? type=company&parent=12&id=12&lang=eng .jsp .nrc. http://www.80 1. voor welke merken kiezen ze dan? Of is toch het merk van belang? Tip 4 Excursie U kunt een vakoverstijgende excursie organiseren met geschiedenis.20 0.com/nikebiz/nikebiz.htm . Laat ze over hun bevindingen een presentatie geven.schonekleren.nl/weekkrant/2001/15/4. http://www. Asics. Waar kun je het kopen? . Bijvoorbeeld de oude textielfabriek in Hengelo.jhtml?page=24 .novib.hm. Nike. http://www. zoals: .reebok.nl/aboutUs/socialResponsibility/ . http://www. Nu ze weten hoe de verschillende bedrijven hun kleding en schoenen produceren. Waar bevindt zich de productie? .com/responsibility/ .html Laat ze niet alleen op de informatie afgaan die de bedrijven zelf geven.com/puma. http://www.shtml Tip 3 Klere(n) merk Ga de discussie met de klas aan over de verschillende merken kleding. Laat ze de volgende vragen in ieder geval opnemen in hun presentatie: . http://www.asp .00 8. http://about. Hoe zijn de arbeidsomstandigheden? De volgende links verwijzen naar sites over de maatschappelijke verantwoordelijkheden van de bovengenoemde bedrijven.puma.nike.c-en-a. Waar bevindt zich het hoofdkantoor? .nl/ .com/Static/global/initiatives/rights/home.nl/bedrijven. Er zijn enkele oude textielfabrieken die een rondleiding verzorgen. C&A. De textielindustrie speelde een belangrijke rol in deze regio en daarom staan er nog aardig wat industriële hulpmiddelen in het museum. Levi Strauss. Puma en Reebok. 25 inkoop materiaal € 4. http://www.com/nl/hm/social/responsibility. http://scholieren. http://www.schonekleren.4 Tip 2 Presentatie Laat de leerlingen in groepjes een kledingproducerend bedrijf onderzoeken. Voorbeelden van bedrijven zijn: H&M. Is er sprake van kinderarbeid? .nl . .0 kosten productie € 0. 3.

Dit model geeft aan hoe de industrie binnen een land bepaalde fasen doorloopt en hoe de productie zich verplaatst. Tip 2 Interview Verdeel de klas in twee gelijke groepen. Daarna wordt elke ‘journalist’ gekoppeld aan een ‘vertegenwoordiger’. De leerlingen van de andere groep worden vertegenwoordigers van een kledingbedrijf. Zij gaan zich voorbereiden op het interview en op de vragen die zij straks krijgen. De leerlingen uit één groep worden journalisten die een interview gaan houden over de verplaatsing van de productie van kleding. 26 Laat de leerlingen van elk bedrijf bepalen welke vestigingsfactoren een rol spelen bij de locatiekeuze.3 Grondstoffen voor kleding Tip 1 AK-fashion . Download hier de tabel. Laat ze daarbij een kruisje zetten in het vakje in de tabel waarvan zij menen waar het thuishoort. Tip 3 Vliegende-ganzenmodel Laat het onderstaande model zien aan de leerlingen. het interview kan beginnen. Laat de leerlingen het tweede model toepassen op een land en een concreet product: 3.

Waar worden de grondstoffen geproduceerd. linnen . 27 AK-fashion is een spel waarbij de productie van kleding centraal staat. shirts en truien). Lijkt misschien goed. Verdeel de klas in groepjes van vier leerlingen en geef elk groepje een ‘placemat’: . olie U kunt ervoor kiezen om ook tip 3 uit paragraaf 3. Ze kunnen via de site van de wereldwinkels op onderzoek uitgaan en/of bij een winkel langsgaan. zijde . Wat komen zij tegen? Ga na welke producten het meest gebruikt worden. wereldwinkels wereldwinkels Tip 2 Ooit gedumpt? Er worden niet alleen landbouwproducten geïmporteerd vanuit ontwikkelingslanden. De onderwerpen uit deze en voorgaande paragrafen komen hierbij aan de orde. katoen . wol . Tip 2 Collage Laat de leerlingen in groepjes een collage maken over het proces van grondstof tot eindproduct. kan de hoogste opbrengsten genereren.4 hierbij te betrekken. Tip 3 Samenstelling kleding Laat de leerlingen de samenstelling van enkele kledingstukken nader bekijken. wij exporteren ook landbouwproducten naar ontwikkelingslanden. De Europese Unie geeft subsidie op een aantal landbouwproducten. met als gevolg dat er te veel wordt geproduceerd. Dat kan verder toegespitst worden op bepaalde kledingsstukken (broeken. 3. hoe worden de grondstoffen bewerkt en hoe wordt het uiteindelijke product gefabriceerd? Ga uit van de volgende grondstoffen: .4 Eén wereldvoedselmarkt Tip 1 Wereldwinkels Laat de leerlingen uitzoeken waarin wereldwinkels verschillen van andere winkels. U kunt daar een gecomprimeerde map downloaden met de spelonderdelen en een bijgevoegde gebruiksaanwijzing. Degene die het beste met de verschillende productiefactoren omgaat. maar bedrijven in ontwikkelingslanden worden kapot geconcurreerd door de goedkope producten uit het Westen. Deze overproductie exporteren we naar ontwikkelingslanden.

cacao .’ Iedere leerling schrijft zijn mening op zijn stukje placemat.rvu.nl/archief/nep/2003/koffieverkeerd. Vervolgens kunt u de verschillende groepjes nog met elkaar laten discussiëren. In het fragment komt aan de orde waardoor het komt dat de boeren weinig verdienen aan het produceren van koffiebonen. http://www. Tip 3 Koffie verkeerd Laat het volgende fragment van de RVU zien.ooitgedumpt.nl. Waar worden de grondstoffen geproduceerd. Voor meer informatie over dumping verwijzen we u naar de site van Novib: www.html Tip 4 Collage Laat de leerlingen in groepjes een collage maken over het proces van grondstof tot eindproduct. 28 Schrijf op het bord een stelling over de dumping van producten in ontwikkelingslanden. Bijvoorbeeld: ‘Ontwikkelingslanden moeten blij zijn met de goedkope producten uit de EU. Laat daarna het groepje onderling discussiëren over elkaars mening en uiteindelijk een gezamenlijk standpunt in het midden van de placemat schrijven. hoe worden de grondstoffen bewerkt en hoe wordt het uiteindelijke product gefabriceerd? Ga uit van de volgende grondstoffen: .

olie Tip 5 Globalisering Laat het volgende fragment zien over globalisering van de voedselmark.swf Taal Nederlands Leerling ++ Docent - Omschrijvin Waarom werken er kinderen in een fabriek? g .nl/archief/nep/2003/mondialisering.thinkquest. graan . 29 .milieudefensie. Bespreek de vragen na het fragment met de leerlingen.Werkstuk#filmpje Taal Nederlands Leerling ++ Docent + Omschrijvin Hoe was het vroeger in Nederland? g Adres http--www. Laat de leerlingen daarbij de volgende vragen maken [waar zijn die vragen?].CHOCOLADE Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Site over cacao met oa.pdf Taal Nederlands Leerling + Docent ++ Omschrijvin Een kritisch geluid over globalisering g Adres VOEDSEL NET .html Links Adres Schooltv Vroeger & zo . http://www. koffie .a de productie g Adres http--proto4.rvu. suikerriet .nl-~lld005-fabriek.nl-globalisering-publicaties-Trade_WTO.

ooitgedumpt.nl Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Site over het dumpen van goederen op de markt van g ontwikkelingslanden. g Adres NRC Taal Nederlands Leerling ++ Docent + Omschrijvin Artikel: Nikes voor een prikje g Adres www. 30 Adres Welkom op de Schone Kleren Kampagne website Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Website om de arbeidsomstandigheden in de kledingsindustrie te g verbeteren. Adres Novib Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Voor iedereen een rechtvaardige wereld zonder armoede. .

4 laat zien dat er nogal wat verschillen bestaan in arbeidsomstandigheden tussen landen. een vraag stellen met betrekking tot kleding.Waardoor is de bevolkingsgroei zo hoog in ontwikkelingslanden? . Denk hierbij aan de volgende vragen: Vraag Heeft u enig idee. 31 Hoofdstuk 4 Internationalisering in Azië Algemeen In dit hoofdstuk krijgt de leerling een beeld van internationalisering in Azië.2 leert de leerling dat grote kledingbedrijven de productie uitbesteden aan onderaannemers in lagelonenlanden van Azië.  De REGIO is Thailand. zussen. 4. Ook de voor.  In 4. waar uw kleding gemaakt wordt? Vraag Wat zal een arbeider verdienen op uw kledingstuk denkt u? Bespreek de volgende les de antwoorden en ga erover in discussie met de klas.en nadelen voor Azië worden besproken.  AARDEWERK biedt praktische opdrachten: onderzoek doen.  4.1 Lagelonenlanden in Azie Tip 1 Introductie Start met het activeren van de voorkennis. een mening geven of een kaart van een winkelstraat maken. De wereldvoedselmarkt kan beter door te handelen in eerlijke producten (Max Havelaar) en door duurzaam produceren.  4. opa of oma. ... Tips Intro Tip 1 Wie weet.3 gaat over de voor.  4. Daartoe wordt een vergelijking gemaakt tussen Turkije en Bangladesh.en nadelen van de Groene Revolutie. Laat de leerlingen groepjes vormen en geef elk groepje een onderzoeksopdracht.Wat is het verschil tussen natuurlijke en sociale bevolkingsgroei? .1 gaat over de arbeidsomstandigheden in de lagelonenlanden van Azië. Laat iedere leerling in zijn naaste omgeving zijn of haar broers.

Wat zijn de vier basisbehoeften en hoe worden deze gemeten? . Tip 3 De nobele daden van Nike Laat de leerlingen de opdracht over Nike uitvoeren. Laat vervolgens de groepjes hun bevindingen kort presenteren.2 Werk uitbesteden Tip 1 Even India bellen… Laat de documentaire van De Nieuwe Wereld zien over de opkomst van callcenters in India.Leg uit waarom het begrip arbeidsintensief van toepassing is op ontwikkelingslanden.html 4. internationalisering . conclusie: voor of tegen internationalisering? .Ontwikkelingskenmerken. Tip 2 Uitbestedingsketen Laat de leerlingen in tweetallen de uitbestedingsketen van een bepaald product uitzoeken. Wat is het verschil tussen arme landen en rijke landen wanneer je kijkt naar de productiesectoren? . presentatie en discussie . . Laat de leerlingen oorzaken bedenken waardoor Afrika geen bloeiende kledingindustrie heeft.Waardoor is de informele sector erg groot in ontwikkelingslanden? Geef de groepjes de tijd om hun onderzoeksopdracht uit te werken. . Laat de duo’s dit presenteren. 32 .t. Laat de leerlingen daarbij gebruikmaken van de atlaskaart De aarde . Start vervolgens een discussie welke invloed dit heeft op de ontwikkeling van een land. Tip 2 Waarom niet in Afrika? Lonen in Afrika liggen ook laag.rvu. Laat ze uitzoeken waar de verschillende onderdelen van de keten plaatsvinden. Hierin gaat men in op de dilemma’s bij het handelen met zulke arme landen. De documentaire laat zien dat door de goede beheersing van de Engelse taal en de goedkope arbeidskrachten de helpdesks van Westerse bedrijven zich daar vestigen. Tip 3 Maar zo kan het ook Laat het fragment van de RVU zien over zaken doen met één van de armste landen ter wereld.b. onderzoek aan de hand van het artikel De nobele daden van Nike en feiten . http://www. algemene informatie m.nl/archief/nep/2002/11. Economisch sterke en zwakke landen. De twee lessen zullen de volgende opbouw hebben.en nadelen van het gebruik van BNP per hoofd als indicator van ontwikkeling? . De opdracht gaat over de internationalisering van Nike. De andere leerlingen uit de klas maken daar aantekeningen van.Wat zijn de voor.

vanwaar het komt? We gaan nog een stapje verder. Ter informatie krijgen de leerlingen van een artikel van Johan Norberg. Maar wie heeft er wel eens achter op tv of stereo gekeken. Oriëntatie 2. Nu zit het hoofdkantoor van Philips in Amsterdam. De les daarna presenteren zij hun onderzoek.vormen. Uitvoering 4. Een deelvraag kan zijn. De twee lessen zullen de volgende opbouw hebben.vormen. Vervolgens krijgen de leerlingen informatie over Nike in het algemeen en wat feiten. de gevolgen van internationalisering? Deel deze hoofdonderzoeksvraag onder in deelvragen. Wie heeft er van jullie een Philips tv of stereo-installatie? Philips is een Nederlands bedrijf. Er zijn voordelen verbonden aan internationalisering.t.html http://www.  Algemene informatie m. met betrekking tot Nike. made in Taiwan des te meer. Tot slot wordt er een klassikale mening gevormd. Planning 3. dat de komende twee lessen in het kader zullen staan van internationalisering van Nike. Gebruik daarbij de volgende bronnen: http://www. dan moet dit zeer duidelijk zijn en met de juiste beargumentatie. . probeer enkele minuten aan te houden om je hoofdvraag aan de hand van je deelvragen te beantwoorden. want die bepalen de volledigheid van je hoofdvraag. wie heeft wel eens een tv open gehad en gekeken waar onderdelen afzonderlijk vandaan komen? Made in Holland kom je niet tegen.org/Rechtvaardig/Bijlagen/NikeVerhaal. Uitvoering Laat de leerlingen in groepjes verdere informatie verzamelen over het onderwerp. voor of tegen internationalisering? De docent verteld in een mix van interactie en verhaalvorm algemene informatie over internationalisering. Wat betekent dit nou? Je voelt het al aankomen…we hebben het hier over internationalisering. Dit zijn verhalen van diverse mensen die werken voor Nike. nietwaar? Begonnen in Eindhoven met de gloeilampen. Hierin komt de definitie voorbij en worden duidelijke voorbeelden gebruikt om het makkelijk te kunnen plaatsen voor de leerlingen. maar ook nadelen.b. internationalisering  Onderzoek aan de hand van het artikel “De nobele daden van Nike” en feiten  Presentatie en discussie  Conclusie. Oriëntatie De onderzoeksvraag luidt als volgt: Wat zijn. Wanneer je bij punt 6 bent aangekomen. Na de presentatie wordt gediscussieerd of de mensen in de lage lonenlanden blij moeten zijn met een bedrijf als Nike of niet. wat is internationalisering? Zoek goede deelvragen.html artikel van Johan Norberg Presentatie Deze presentatie moet zeer kort en bondig zijn.org/Rechtvaardig/Bijlagen/NikeFeiten. Planning De leerlingen krijgen een les de tijd om informatie te verzamelen en te verwerken. het vormen van je mening. 33 OPDRACHT: Nobele daden van Nike? De docent kondigt aan. made in China. Presentatie De leerlingen gaan het toepassen op Nike. We gaan dit onderzoeken aan de hand van een stappenplan: 1. Het is de bedoeling dat je de verschillende kanten van de zaak goed bekijkt.

in de ogen van demonstranten bij de G8-top rellen van deze week. met gratis of gesubsidieerde maaltijden. . Deze feiten doen Nike meer klinken als Santa Claus dan als Scrooge. mij vertelde:"Ik zie in dat productiviteit niet alleen van machines komt. maar ook van de voldoening van de werknemers. in rijstvelden met water tot aan je enkels en insecten in je gezicht. En als je de productiviteit kan laten stijgen -de hoeveelheid die een arbeider kan produceren . Na 3 jaar loon van Nike konden ze zich een fiets veroorloven. Het effect op de lokale bedrijven is vergaand: "Voor ik een buitenlandse fabriek bezoek. of in hevige regen. In werkelijkheid ziet het werk er zwaar uit en zijn de omstandigheden geen lolletje als we de Vietnamese fabrieken vergelijken met de situatie bij ons thuis. die Nike bezocht om te leren hoe hij net zo succesvol kon worden in het aantrekken van arbeiders. Vandaag de dag heeft Nike bijna 4 keer zoveel medewerkers in Vietnam als in de Verenigde Staten. Ik was dus zeer geïnteresseerd toen ik iemand hoorde die niet alleen lovend was over de sweatshops van Nike. Als je voor een Amerikaanse multinational werkt in een lage lonen land. zodat ze bijna doktoren en onderwijzers van hun belangrijke werk weglokken. Ze vergelijken het werk bij Nike met de wijze waarop zij voorheen leefden. blijkt dat het niet het loon is waar ze het meest blij mee is.dan kan je ook zijn loon laten stijgen. Ze verdient meer dan haar man en ze kan het zich nu veroorloven om een uitbouw aan haar huis te bouwen. maar die tevens claimde dat Nike een voorbeeld is van goed en verantwoord ondernemerschap. Werken op de boerderij betekent 10 tot 14 uur werken in de brandende zon. brengen multinationals nieuwe machines. krijg je 8 keer het gemiddelde salaris. het is globalisering. zeker bij een bedrijf als Nike. dan is het probleem in onze wereld dat arme landen niet genoeg worden uitgebuit. Nike is niet toevallig de positieve uitzondering. is het dat de lonen te hoog zijn. maar boycot je ze. Als er een probleem is. Dus bij de toekomstige fabriek moeten we ons concentreren op onze werkomstandigheden. Maar bedrijven als Nike brengen deze voordelen en lonen niet omdat ze vrijgevig zijn. Als je nu trendy wilt zijn draag je geen Nikes. of zoals hun ouders en buren nog steeds werken. Voor mij als Zweed. trainingen en onderwijs. zou ik stoppen met klagen over Nikes slechte lonen. Het meest gehoorde verzoek dat Nike van haar medewerkers krijgt is om uitbreiding van de fabrieken zodat ook hun verwanten een baan kunnen krijgen. betere technologie. een grotere markt en opleiding van hun werknemers. 34 De nobele daden van Nike Globalisering . Maar tijdens een gesprek in de fabriek met Tsi-Chi. ze verdient 5 keer zoveel als voorheen. Maar dat is niet de vergelijking die deze arbeiders maken. Ik ben naar Ho Chi Minh gereisd om de effecten van multinationals op arme landen te onderzoeken. Waarom werken buitenlandse fabrieken hier goed en produceren ze meer?" Dat was precies datgene wat de heer Kiet. Toen Nike zich 10 jaar geleden in Vietnam vestigde moesten de werknemers vaak kilometers lopen naar de fabriek. Dit maakt Nikes. bijna 3 keer zoveel als het minimum loon bij een staatsbedrijf. Nog 3 jaar later konden ze zich scooters veroorloven. klinkt dat bizar. Nu kunnen de eerste arbeiders het zich veroorloven om een auto te kopen. Met hun investeringen in arme landen. een jonge Vietnamese vrouw. Als dat uitbuiting is. Natuurlijk. En de feiten zijn onthullend. Het gemiddelde loon bij de Nike fabriek bij Ho Chi Minh is $54 per maand. Die organisatie was de regerende Communistische partij in Vietnam. airconditioned fabriek.verrijkt de armen in de wereld volgens Johan Norberg. Het is geen altruïsme dat hier aan het werk is. dus gaan ze nu allemaal met de scooter naar hun werk (maar pas op als je er heen gaat. Nike is een schoen die tegelijkertijd mensen op straat schopt in het Westen en over de mensen in de Derde Wereld loopt. De werkomstandigheden onder de blauwe lucht zijn toch zeker beter dan die in een sweatshop? Maar als ik zo denk ben ik naïef en Eurocentrisch. nieuwe management vaardigheden en ideeën over productie. met slechts drie maanden zomer.ook wel bekend als 'meedogenloos internationaal kapitalisme' . hebben we een vraag. Maar het belangrijkste vindt ze dat ze niet meer buiten op een boerderij hoeft te werken. ze hebben nog niet echt besloten aan welke kant van de weg ze willen rijden). de eigenaar van een lokale schoenenfabriek. Met Nike als meest notoire schurk en Vietnam als dictatuur met een bewezen gebrek aan vrijheid van meningsuiting zal deze onderneming naar verwachting een klassieker zijn van gewetenloze kapitalistische onderdrukking. gratis medische voorzieningen. Zelfs een Zweed zou er de voorkeur aan geven om van 9 tot 5 te werken in een schone. Doorgaans betalen multinationals in de minst ontwikkelde landen 2 keer zoveel als lokale bedrijven in dezelfde bedrijfstak. Verkocht voor meer dan 100 keer het loon van de mensen die ze maken. tot een meer gehaat object dan hamburgers van McDonalds." Als ik antiglobalist was. Bovendien betaalt Nike een normaal loon.

zodat hij dokter kan worden. Links Europa luisterde naar de Vietnamese communisten toen ze alleen ellende en verhongering brachten. toen de Vietnamezen de economie begonnen te liberaliseren is de export van koffie. Laat enkele leerlingen reageren of de discussie met elkaar aangaan. zodat ze haar baan verliest. Hoe lang zal het duren voordat onze eigen antikapitalisten deze les leren? Johan Norberg Bron: Meervrijheid. Dat is de meest indrukwekkende ontwikkeling sinds de Vietnamese economie geopend is. Laat ze daarna hun mening vormen over de manier van produceren. Met een groeiende productiviteit is het voor Vietnam eveneens mogelijk om te investeren in onderwijs en gezondheidszorg. Zijn de leerlingen bereid om iets meer te betalen voor eerlijke producten? Hoe is dat gesteld bij docenten. Wat is het beeld van de leerlingen? Tip 2 Eerlijke prijs Peil onder leerlingen de kennis over Fair Trade-producten. Vanaf 1990.denk ik dat zelfs deze bedreiging niet reëel is.fairtrade. rijst. bekenden uit hun eigen omgeving en winkelende mensen? Laat de leerlingen deze mensen interviewen. Zij hebben Vietnam kapitalistisch gemaakt.3 Voedselproductie in Azië Tip 1 Voedsel in Azië Laat de leerlingen in twee minuten tijd een brainstormsessie houden over voedsel in Azië. Nike en Coca Cola hebben gezegevierd waar de Amerikaanse bommen faalden. 35 Maar .nl/ kunt u informatie vinden over de theeplantages in India. Maar Tsi-Chi vertelde me dat ze hem een goede opleiding wil laten volgen. Hoeveel van de ondervraagden betalen graag iets meer en hoeveel van de ondervraagden niet? Wat kun je hieruit concluderen? Tip 3 Thee in India Op http://www. Laat ze daarna de mensen uitleggen waar Fair Trade voor staat. Ik vroeg aan de jonge Nike medewerkster Tsi-Chi wat haar verwachtingen waren voor de toekomst van haar zoon. Het zou erg interessant zijn om antiglobalisten aan Tsi-Chi te horen uitleggen waarom het voor Westerlingen zo belangrijk is om Nike te boycotten. Zouden ze nu ook niet naar de Vietnamezen moeten luisteren. is de economie verdubbeld en is de armoede gehalveerd. Lees dit verhaal voor aan de leerlingen. 4. terug kan naar de boerderij en haar zoon moet laten werken. kleding en schoeisel omhoog geschoten. Eén generatie geleden zou ze hem van jongs af aan moeten hebben laten werken op een boerderij. In tien jaar zijn 2.nl 23-07-2003 4. nu ze een manier hebben gevonden om het leven van mensen te verbeteren? De partijfunctionarissen zijn er door Nike van overtuigd dat meedogenloze multinationale kapitalisten beter zijn in het verschaffen van hoge lonen en een goede en gezonde werkplek dan de staat. Vraag daarna of ze in het vervolg ook voor Fair Trade-producten zullen kiezen.2 miljoen kinderen van kinderarbeid naar school gegaan. zoals Max Havelaar.gelukkig . Laat ze hun bevindingen in de les presenteren.4 Internationale verschillen Tip 1 Lage lonen Laat de leerlingen een onderzoek doen naar de omstandigheden van arbeiders in .

Laat de leerlingen een oorzaak zoeken voor de verschillen. Wat kun je kopen als je werkt? Laat ze de verschillen presenteren door het antwoord op de deelvragen voor een lagelonenland en een Westers land naast elkaar te zetten. Hieruit blijkt dat er een groot verschil in milieuregelwetgeving tussen landen bestaat.asp?l=NL Links Adres Nieuw Economisch Peil Taal Nederlands Leerling ++ Docent + Omschrijvin Afval als ontwikkelingshulp g Adres Indianet Taal Engels en Nederlands Leerling + Docent ++ . 36 verschillende landen. Laat het een presentatie zijn van ongeveer 10 dia’s. zijn: . Wat is het uurloon dat de gemiddelde arbeider verdient? . in de fabriek of op kantoor? . Hoeveel uur moeten de arbeiders per week werken? . Onderwerpen die hierin verwerkt kunnen worden.fabrieken . Ze moeten antwoord geven op de volgende vragen met betrekking tot een lagelonenland in ZuidoOost-Azië en een Westers land: . U kunt de leerlingen het volgende downloadbestand laten invullen.gifgebruik Tip 3 Sloopschepen Laat de leerlingen het volgende videofragment zien.org/shipbreak/default.milieu . Tip 2 Slechte werkomstandigheden… Laat de leerlingen een Powerpoint-presentatie maken over de werkomstandigheden en milieueisen in landen binnen Azië. Hoeveel vakantiedagen hebben de arbeiders? .kinderarbeid . Laat ze in de laatste dia hun mening geven. Wat zijn de arbeidsomstandigheden waarin de arbeiders moeten werken? . http://www. U kunt het ook bij uw instructie gebruiken door het op sheet te kopiëren. Waar werken de mensen: op het land.greenpeaceweb.

37 Omschrijvin Kinderarbeid en multinationals in de Indiase katoenzaadteelt g Adres Kinderarbeid Taal Nederlands Leerling ++ Docent + Omschrijvin Kinderarbeid in de kledingindustrie g Adres wereldwinkels Taal Nederlands Leerling + Docent + Omschrijvin Winkelketen die handeld met het fairtrade principe g Adres NEP handelen met arme landen Taal Nederlands Leerling + Docent + Omschrijvin Over de dilemma’s rond het zakendoen met één van de armste landen g ter wereld: Bangladesh. Adres Fairtrade Taal Nederlands Leerling + Docent + Omschrijvin Eerlijke handel g Adres Greenpeace sloopschepen Taal Nederlands Leerling + Docent + Omschrijvin Verschillen in milieuwetten g .

4 gaat over de beeldvorming van een vakantiegebied: het geografische beeld versus het beeld dat de reisfolder geeft.2 kijkt naar de factoren die een rol spelen bij de keuze van een vakantiegebied. Tips Intro Tip 1 Vrijheid.3 behandelt het veranderde vakantiegedrag van de Nederlanders sinds 1950. De economische gevolgen van toerisme worden besproken. maar ook nare. Wat vinden de leerlingen van deze manier van vakantie houden? Start een discussie met behulp van de stelling: ‘Je bent niet goed wijs als je op je vakantie gaat werken!’ . blijheid? Diverse tv-programma’s besteden aandacht aan vakanties.  De REGIO is de Dominicaanse Republiek.1 Vrijheid blijheid Tip 1 Vrijetijdsbesteding Laat de leerlingen een schema opstellen waarin ze hun weekindeling weergeven. rare of dramatische ervaringen. Vraag de leerlingen of deze manier van vakantie houden past binnen het begrip vrije tijd.  5.1 gaat over vrije tijd en verschillende soorten toerisme. Er wordt een indeling gemaakt naar soorten vakantiegebieden. Daarbij gaan ze in hun vakantie helpen om bijvoorbeeld een school of weeshuis te bouwen of helpen op een camping of boerderij. maar ook de minder leuke kanten. Eventueel kunnen leerlingen daar foto’s van meenemen. 5.  5. Komt dit overeen met het gemiddelde zoals vermeld in het tekstboek? Tip 2 Werkvakantie Sommige mensen gaan op een werkvakantie. Laat ze uitrekenen hoeveel vrije tijd ze hebben. De leuke kanten.  5. 38 Hoofdstuk 5 Tijd voor vakantie Algemeen Dit hoofdstuk gaat over vrije tijd en toerisme. Ga met de leerlingen in gesprek over leuke ervaringen.  5.

000 liter alleen accommodatie is of past het misschien ook binnen het begrip attractie. 39 Tip 3 Recreatie of toerisme? Geef een aantal voorbeelden met betrekking tot recreatie en toerisme.2 Eropuit! Tip 1 Accomotracties Laat de leerlingen bijzondere vormen van accommodatie zien. dagje naar het Groninger museum . Laat de leerlingen uitzoeken wat de relatieve. Vraag de leerlingen of het slapen in een authentieke Spaanse grotwoning of een wijnvat van 15. met een vriendje of vriendinnetje op een camping op de VeluweGeef bij toerisme aan of het om een lange of korte vakantie gaat. De leerlingen moeten aangeven of het om recreatie of toerisme gaat. Bijvoorbeeld overnachting in een grot of overnachting in een wijnvat. boot en vliegtuig). gemeten in een rechte lijn (absolute afstand) . twee weken Spanje . De voorbeelden kunnen zijn: . Kennen de leerlingen nog meer van dergelijke accommodaties/attracties? Tip 2 Absoluut relatief! Laat de leerlingen de volgende afbeelding zien. midweek (maandag tot en met vrijdag) naar een bungalowpark . slapen bij oma in Alkmaar . Laat ze daarbij uitzoeken wat: .de afstand is tussen Rotterdam en Londen. weekend langlaufen in Duitsland . werkelijke en absolute afstand is tussen Rotterdam en Londen met verschillende voertuigen (trein. 5.

terwijl er wel veel Duitsers naar de Noordzeekusten komen. De toeristen gingen naar verschillende gebieden . Nu kan elke vakantieganger ervoor kiezen door de komst van een goedkope manier van cruisen. attracties . Ook waren er al veel herbergen waar ze terecht konden. Als aanzet kunt u binnen wijken in een stad het voorbeeld van een speeltuin geven en tussen verschillende woonplaatsen het voorbeeld van een bioscoop. 40 . Toch kun je niet altijd spreken van toerisme. Toch gaan veel Nederlanders voor hun strandvakantie naar Frankrijk of Spanje. Vaak waren de reizen niet voor recreatieve doeleinden. Tip 2 Airbus 380 Een goed voorbeeld van schaalvergroting is het nieuwste vliegtuig van Airbus. de reiskosten zijn (relatieve afstand) . De Olympische Spelen in het oude Griekenland zijn een voorbeeld van een religieuze missie ter ere van Zeus. de reisduur is (relatieve afstand) . Vervolgens worden er nieuwe groepen gevormd waarin minstens één expert van elk begrip vertegenwoordigd is. Dit vliegtuig is ongeveer even hoog als een flatgebouw van acht verdiepingen en biedt plaats aan 555 passagiers. Je kunt de mensen die naar de Olympische Spelen gingen voor hun ontspanning de eerste toeristen noemen. Zorg dat de tweetallen bestaan uit leerlingen uit verschillende woonplaatsen of wijken. Tip 3 Vakantiegeschiedenis De mens reist al eeuwen lang. de afstand is die zij werkelijk afleggen (werkelijke afstand) Tip 3 Regionale complementariteit Laat de leerlingen in tweetallen dit begrip toepassen op hun gebied. Op de site van airbus kunt u informatie. bereikbaarheid . regionale complementariteitDe groepsleden zijn nu een expert in elk begrip. Het nieuwe bedrijf EasyCruise denkt dat er een jonger publiek op de cruises zal afkomen. Laat elke groep gedurende 10 minuten één van de volgende begrippen op bovenstaand stukje toepassen. foto’s en videomateriaal vinden over dit nieuwe vliegtuig. 5. maar militaire operaties en religieuze missies. maar meer een recreatieve gebeurtenis.3 Een wereld van vakanties Tip 1 Makkelijk cruisen? Cruises waren tot voor kort altijd voor de rijke medemens. De bedoeling is dat elke morgen wanneer je wakker wordt. voorzieningen . Later werd dat niet zozeer een religieuze. Tip 4 Komen en gaan Nederland heeft duinen en strand. Wat zou de reden kunnen zijn dat veel Nederlanders naar andere landen gaan en Duitsers in de vakantie naar Nederland komen? Verdeel de klas in vier of acht groepen. je aangekomen bent bij een andere stad aan de kust van Zuid-Frankrijk. In de tijd van de Romeinen konden vakantiegangers gebruikmaken van het wegenstelsel dat bedoeld was om militairen te verplaatsen. De begrippen: .

Men ging vooral naar badplaatsen. In de Middeleeuwen werd niet veel gereisd. vakantie was echt iets voor de rijken. gebouwd voor de Duitse elite. Het was veel te gevaarlijk. Er waren heel weinig herbergen waar men kon slapen en heel veel struikrovers. Vinden zij dat er een beeld van Nederland gevormd word dat overeenkomt met hun eigen beeld van Nederland? Tip 4 Promotie Laat de leerlingen Nederland promoten.com gaan. 41 in Europa. het maken van flyers/folders . Men ging steeds verder van huis. Niet veel mensen gingen op vakantie. Laat ze vervolgens een ander land selecteren in het balkje ‘traveling from’ linksboven in de hoek. Tip 5 Waar?! Laat de leerlingen in tweetallen mensen vragen waar ze op vakantie zijn geweest. Vanaf die tijd is het toerisme toegenomen door de toegenomen welvaart. Weten ze dat? Links Adres accomodatie grotten . Laat ze naar www. accommodaties. vrije tijd en mobiliteit. Een goed voorbeeld hiervan is het Kurhaus. Dit doen ze door: . maar nog steeds reisde alleen de elite. Tip 2 Vakantiebeurs Duizenden bezoekers worden elk jaar verwacht op de vakantiebeurs. De punten als genoemd in de paragraaf worden hierin verwerkt. Toen was de strandvakantie ook al populair. het voeren van een goed promotiepraatje .holland. Laat ze de begrippen uit de paragraaf erin verwerken. Laat de leerlingen in tweetallen in een stand hun vakantiegebied promoten. Als toerist kun je nu zelfs de ruimte in gaan! 5. infrastructuur en kosten duidelijk aan te geven Tip 3 Nederland? Laat de leerlingen een onderzoek doen hoe Nederland eruitziet in de ogen van een toerist. Na de Tweede Wereldoorlog is het reizen voor meer mensen mogelijk. Mensen gingen echter niet de zee in.4 Landelijk gebied opnieuw inrichten? Tip 1 Vakantiewerk Laat de leerlingen een werkstuk maken over een vakantieland of vakantiegebied. attractiepunten. het maken van een kaart van het gebied . Laat ze dit doen door een flyer te maken. Laat de mensen daarna aangeven op de kaart waar dat land ligt. Ze mogen zelf invullen hoe ze Nederland op de kaart willen zetten. Vanaf de 19e eeuw is het reizen enorm toegenomen.

42 Taal Engels Leerling + Docent + Omschrijvin Slapen in een grot g Adres accomodatie wijnvat Taal Nederlands Leerling + Docent + Omschrijvin Slapen in een wijnvat g Adres easyCruise.com Taal Engels Leerling + Docent + Omschrijvin goedkoop cruisen g Adres airbus Taal Engels Leerling + Docent + Omschrijvin het grootste vliegtuig op dit moment g Adres www.holland.com Taal Nederlands en nog veel meer Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Welke informatie krijgen buitenlandse toeristen over Nederland? g .

 De REGIO is Kenia.1 wordt aan de hand van Spanje uitgelegd wat massatoerisme is en wat de gevolgen daarvan zijn voor het gebied. 43 Hoofdstuk 6 Vakantiegebieden Algemeen Dit hoofdstuk gaat vooral over de gevolgen van toerisme voor verschillende soorten vakantiegebieden. gehoord of gelezen? Laat ze hun verhaal doen in de klas. Wat zijn daar de gevolgen voor het milieu?  In 6. U kunt ook op de site van Yorin-travel kijken voor bijzondere vakanties.1 Volle Spaanse stranden Tip 1 Culturele verandering Laat de volgende afbeelding zien. Op de foto is duidelijk de culturele verandering te zien in Torremolinos.  6.  6. een werkstuk of folder maken.3 komen de ontwikkelingsfasen die toeristengebieden doormaken aan de orde. Geef anders zelf enkele voorbeelden. Vervolgens wordt gekeken waarom natuurgebieden aantrekkelijk zijn voor toeristen.4 kijkt waarom grote steden aantrekkelijk zijn voor toeristen. . waarbij vroeger nog duidelijk oude Spaanse en Moorse invloeden zichtbaar waren in de bouwstijl en tegenwoordig kale flats gebouwd worden. Tips Intro Tip 1 Bijzondere vakantiegebieden Zijn de leerlingen ooit naar een bijzonder vakantiegebied geweest of hebben ze ooit iets gezien.  In 6.  AARDEWERK biedt praktische opdrachten: een route uitstippelen. Belangrijk begrip is city-marketing.2 gaat over massatoerisme in de Alpen. 6. Zij hebben de ‘great adventures’ op een rij gezet.

. Afbeelding 1: een steengroeve zo’n 50 kilometer landinwaarts. 44 Tip 2 Regionale ongelijkheid In Zuid-Spanje is het contrast tussen de toeristengebieden en het binnenland erg groot. Je ziet de verlaten machines. Hier werkten voorheen honderden mensen en momenteel nog maar één arbeider. Voorbeelden van deze ongelijkheid zie je op de volgende afbeeldingen.

. Kennen de leerlingen nog meer van dergelijke voorbeelden? Maken de leerlingen tijdens hun vakantie gebruik van deze faciliteiten of juist niet? 6. het toch kouder wordt? Leg deze vraag voor aan de klas en laat ze daar in tweetallen kort over nadenken. Vraag de leerlingen waar dit café is gevestigd. Tip 3 Spaans café? Laat de leerlingen de menukaart en/of enkele foto’s van het een café aan de Spaanse Costa zien. Vertel vervolgens dat dit café in Spanje is gevestigd. 45 Afbeelding 2: een dumpplaats van tuinbouwafval iets ten oosten van Torremolinos. afgaande op de informatie die zij krijgen.2 Massatoerisme in de Alpen Tip 1 Hoe hoger hoe warmer? Hoe kan het dat wanneer je dichterbij de zon komt. Mooi voorbeeld van een Hollands café aan de Spaanse Costa is het Trefpunt.Hhet afval wordt uit kostenbesparing ergens gedumpt. In dit gebied zie je veel kassenbouw. U kunt daarbij devolgende afbeelding gebruiken. Leg daarna uit dat we stralingsenergie van de zon ontvangen die op aarde wordt omgezet in warmte.

. 46 Tip 2 Hoe hoger hoe kouder Laat de volgende afbeelding zien. Hier wordt duidelijk zichtbaar gemaakt hoe de temperatuur zich verhoudt tot de hoogte.

47 Tip 3 Gletsjers. accommodatie .org. De Nederlandse film en tv-serie Costa! over jongeren aan de Spaanse Costa speelt zich af in Salou. Start een discussie over de oorzaken van het smelten van een gletsjer. . De leerlingen maken een reisverslag met daarin: .gct. soort vakantie . Er worden per jaar een beperkt aantal toeristen toegelaten tot de eilanden. Eén helft van de klas leeft zich in in een massatoerist en de andere helft in een ecotoerist.noordhoffuitgevers. Komt de informatie in de brochure overeen met de beleving van de leerlingen? Tip 2 Verkoop je stad! . welke voorzieningen zijn er .3 Vakantiegebieden veranderen Tip 1 Salou vroeger en nu Salou is de vakantiebestemming voor feestende jongeren uit Nederland. (http://www. Voor meer informatie: www.nl/nuvo/terra2/d3-4_h6_broeikaseffect. dagindeling 6. bestemming . soort vakantiegebied . Laat ze in tweetallen onder woorden brengen wat ze zien. Tip 3 Reisverslag Laat de leerlingen zich inleven in een toerist. Tip 4 Broeikaseffect Laat de onderstaande animatie aan de leerlingen zien. Tip 2 Ecotoerisme De Galapagoseilanden zijn een voorbeeld voor ecotoerismegebieden. Neem vervolgens de verschillende stappen van het proces met de leerlingen door. .4 Cultuur of natuur? Tip 1 City-marketing Laat de leerlingen een toeristische brochure zien van een plaats in hun omgeving. Ze hebben een aantal doelstellingen ten aanzien van toerisme: . hoe lang nog? Greenpeace heeft een kort filmfragment gemaakt waarin de mogelijke ontwikkeling van een gletsjer te zien is. Het moet mogelijk zijn voor mensen om van de mooie flora en fauna te genieten. Op de internetsite van Salou zijn afbeeldingen te vinden over de opkomst van het toerisme.swf) 6. De bezoekers moeten zich aan strenge regels houden wanneer zij op de eilanden zijn. Denken de leerlingen dat gletsjers helemaal zullen verdwijnen? U kunt ook alleen de foto’s laten zien.

. De bezoekers moeten hun eigen weg zoeken. . Tip 4 Natuurbescherming Toeristische natuurgebieden gebruiken verschillende manieren om de natuur te beschermen. Links Adres great adventures Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Omschrijvin Ongewone reizen van Yorin Travel g Adres t Trefpunt Taal Nederlands Leerling + Docent + Omschrijvin Hollandscafe in Spanje g Adres Greenpeace gletsjer Amalia film . . In de natuurgebieden in Wales worden geen wandelpaden aangelegd. vaak is het nationale en internationale aanzien van een stad ook belangrijk. in Zuid-Spanje. worden bezoekers rondgereden om de rust zo veel mogelijk te behouden. Hier volgen een aantal voorbeelden: . de standaardbrochure. Eén brochure is voor de toeristen in het algemeen. Tip 3 Effecten city-marketing City-marketing is vaak niet alleen bedoeld om toeristen te trekken. Niet alleen trekt het toeristen naar een stad. . Een plaats met internationale evenementen zal ook internationale bedrijven aantrekken. zodat er geen meters brede wandelpaden ontstaan door bodemerosie. De Hoge Veluwe heeft veel (fiets-)paden aangelegd om mensen te leiden. waarin de plaats weergegeven wordt zoals zij die zelf beleven. In Cota Doñana. 48 Laat de leerlingen twee brochures samenstellen over een plaats in hun omgeving. Schiermonnikoog en de Galapagoseilanden hebben een maximum gesteld aan het aantal bezoekers. In delen van de duinen mag je helemaal niet komen om aantasting te voorkomen. Daarnaast maken zij een brochure speciaal voor jongeren. Greenpeace Glettsjer Amalia foto's Taal Nederlands .

49

Leerling ++
Docent +
Omschrijvin
Gevolgen van klimaatverandering
g

Adres Salou
Taal Engels
Leerling +/-
Docent +
Omschrijvin Over de badplaats Salou met foto's over de beginfase van het
g vakantieparadijs

Adres www.gct.org
Taal Engels
Leerling +
Docent +
Omschrijvin
Over de Galapagos eilanden
g

Adres sekstoerisme
Taal Nederlands
Leerling +
Docent ++
Omschrijvin
over de nare gevolgen van toerisme
g

50

Hoofdstuk 7 Wegen, dé link met de wereld

Algemeen

Dit hoofdstuk gaat over verkeer en vervoer in Nederland en welke voor- en nadelen
dit heeft voor het land.

 7.1 gaat over welke zaken er nodig zijn om het verkeer en vervoer in een
land goed te laten verlopen en over welke hoofdverbindingen het vervoer van
Nederland gaat
 7.2 besteedt aandacht aan de betekenis van transport voor Nederland en
door welke factoren de goederenstroom de laatste jaren heen is toegenomen.
 7.3 behandelt hoe files ontstaan en dat files nadelig zijn voor de economie en
het milieu. Tevens wordt er aandacht besteed aan de maatregelen die de
Nederlandse overheid neemt om de files te bestrijden.
 7.4 gaat in op de ontwikkeling van wegen in ontwikkelingslanden. Aan het
wegennet is de invloed van de koloniale periode goed terug te zien. De
invloed die wegen hebben op de ontwikkeling van een gebied, kunnen zowel
positief als negatief zijn. Dit ligt voornamelijk aan de invalshoek waaruit men
kijkt.
 Regio Brazilië. Er wordt gekeken wat voor ontwikkelingsland Brazilië is en of
nieuwe wegen ook daadwerkelijk zorgen voor meer ontwikkeling van het
land.
 @Work gaat in op de verkeersintensiteit op de Nederlandse wegen.

Tips

Intro

Tip 1 Transport en Infrastructuur
Laat leerlingen in tweetallen een woordspin maken bij de woorden transport en
infrastructuur. Dit vervolgens klassikaal bespreken.

Tip 2 Uitbreiden infrastructuur postief of negatief?
Lees klassikaal de strip van Paracetomol. Leerlingen moeten daarna in viertallen 3
voor- en nadelen bedenken van de uitbreiding van de infrastructuur.

7.1

Tip 1 Wat is het verschil tussen verkeer en vervoer?
Laat leerlingen 5 minuten brainstormen over wat precies het verschil is tussen
verkeer en vervoer. Dit vervolgens klassikaal bespreken.

51

Tip 2 De hoofdverbindingen van Nederland in kaart
Om leerlingen een duidelijk beeld te geven hoe de hoofdverbindingen van
Nederland lopen krijgen ze een blinde kaart van Nederland waarin ze de
hoofdverbindingen (snelwegen, waterwegen, spoorlijnen) moeten tekenen. Bij het
maken van de kaart moeten natuurlijk alle basiselementen van een kaart staan
zoals titel, schaal, legenda, noordpijl.

Tip 3 Excursie naar het Mobilion
Organiseer een excursie naar het Mobilion in combinatie met Verkeerscentrum
Midden Nederland. http://www.rijkswaterstaat.nl/mobilion/

7.2

Tip 1 Wat is de beste route?
Lesmateriaal van het tijdschrift Geografie over de invloed van de Westerschelde
Tunnel op de absolute en relatieve afstand.

Tip 2 Reistijden per spoor
Lesmateriaal van het tijdschrift Geografie over de reistijden per spoor door
Nederland.

Tip 3 Mobiliteitsatlas Ruimtelijk Planbureau
In het kennisportaal van de site van het Ruimtelijk Planbureau is de Mobiliteitsatlas
te vinden waarin allerlei gegevens over verkeer en vervoer staan.

7.3

Tip 1 Is de mobiliteitsaanpak van Singapore de oplossing voor Nederland?
Lees met de leerlingen het artikel: “Afrekenen met mobiliteit – als in Singapore ?”
Bespreek klassikaal het artikel. Wat vinden leerlingen van deze aanpak? Is dit een
oplossing voor Nederland? Laat ze hun antwoorden goed beargumenteren.

Tip 2 Hoe werkt Rekeningrijden?
Leg met behulp van de link uit hoe Rekeningrijden werkt.

Tip 3 Snelweg of natuurgebied?
Binnenkort neemt het kabinet een beslissing over een nieuwe snelweg bij het
Naardermeer. Deze snelweg zal een aantal natuurgebieden doorkruisen. Bekijk
samen met de leerlingen het filmfragment van het programma Netwerk. Verdeel de
klas in 2 groepen. De ene groep verzint argumenten voor natuurbehoud, de andere
groep verzamelt argumenten voor aanleg van de snelweg. Vervolgens kan er met
de klas een debat gehouden worden waarin het standpunt van de natuur en de
minster van verkeer en waterstaat tegenover elkaar staan.

Tip 4 A6/A9 verbetering van de infrastructuur tussen Amsterdam/Schiphol
en Almere
Lesmateriaal van het tijdschrift Geografie waarin aandacht wordt besteed aan de

Laat leerlingen op een wereldkaart aangeven welke landen koloniën zijn geweest en van welk land het een kolonie is geweest. om verkeersopstoppingen te voorkomen. In de clip van Schooltv wordt aandacht besteed aan deze oneerlijke handel. Tip 3 Centrum of periferie? Geef leerlingen de blanco wereldkaart.4 Tip 1 Oneerlijke handel Rijke landen en ontwikkelingslanden bedrijven veel handel met elkaar. waarop ze de landen die volgens hen tot de periferie behoren geel kleuren en de centrumlanden rood. terwijl ze hun eigen maatregel proberen te verdedigen. Laat hen een debat voorbereiden. De grondstoffen die in ontwikkelingslanden te vinden zijn. 52 aanleg van een snelweg tussen Almere en Amsterdam/Schiphol. Tijdens het debat bekritiseren de leerlingen de filemaatregelen van de andere groepen. Tip 6 Oplossingen voor het fileprobleem? Documentaire van Twee Vandaag over de nieuwe plannen van minister Peijs om de files te bestrijden. In 2006 zijn veel wegwerkzaamheden gepland door minister Peijs. Tip 7 Discussie Stel de klas in 5 groepen samen die ieder voorstander zijn van een bepaalde filemaatregel. worden verwerkt in rijke landen. . Tevens moeten ze aangeven welke grondstoffen aanwezig zijn in deze landen. Maatregelen: 1 Spittstrook 2 Carpoolen 3 Thuiswerken/ Andere werktijden 4 Rekeningrijden 5 ToeritdoseringTamils Tip 8 Rampjaar door werk aan de weg? Filmfragment van Twee Vandaag. Laat ze foto’s maken van de situaties en onderzoeken of de maatregel geholpen heeft. Tip 5 File maatregelen in de eigen omgeving Laat leerlingen met behulp van een poster in beeld brengen welke maatregelen. bij hun in de buurt zijn genomen. Echter veel ontwikkelingslanden worden hier niet echt rijk van. Tip 2 Koloniën en hun grondstoffen Europese landen hebben in het verleden diverse koloniën gehad. 7. Transport en Logistiek vreest extra kosten door de toename van het aantal files en voorziet daarmee een rampjaar.

53 Links Adres De Betuweroute Taal Nederlands Leerling + Docent ++ Publicatie van de Projectdirectie Betuweroute van het Ministerie van Omschrijving Verkeer en Waterstaat Adres De Betuwelijn Taal Nederlands Leerling ++ Docent - OmschrijvingOnderwijswerkstuk van scholieren over de Betuwelijn Adres Ministerie van Verkeer en Waterstaat Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ OmschrijvingSite van het ministerie van verkeer en waterstaat Adres Thinkquest over de Betuweroute Taal Nederlands Leerling ++ Docent - OmschrijvingThinkquest gemaakt door leerlingen over de Betuweroute Adres HSL-Zuid Taal Nederlands Leerling ++ Docent ++ Site van ministerie van Verkeer en Waterstaat over de HSL-Zuid Omschrijving Adres Railcargo Taal Nederlands Leerling + Docent ++ OmschrijvingSite over vervoer per spoor .

verkeer. vervoer en Omschrijvingopenbare ruimte Adres Wikipedia over de HSL-Zuid Taal Nederlands Leerling ++ Docent - OmschrijvingSite van Wikipedia met informatie over de HSL-Zuid Adres Thinkquest Nederland transportland Taal Nederlands Leerling ++ Docent - OmschrijvingThinkquest over Nederland als transportland . 54 Adres Crow Taal Nederlands Leerling ++ Docent + Het nationale kennisplatform voor infrastructuur.

1 Tip 1 Nederland moet Ijzeren Rijn activeren Documentaire van Twee Vandaag over de spoorlijn IJzeren Rijn waar Nederland en België al bijna 15 jaar ruzie over maken. 55 Hoofdstuk 8 Hub Holland Hub Algemeen Dit hoofdstuk besteedt aandacht aan de invloed van Europa op de handel en transport van Nederland en de rol van de mainports Rotterdam en Schiphol.  8. Tips Intro Tip 1 Hub Holland Hub Laat leerlingen de betekenis van het woord Hub opzoeken in het woordenboek (engels-nederlands).  8.  @Work biedt een webquest over de Rotterdamse haven. De tijd is nu gekomen dat Nederland toch de IJzeren Rijn moet reactiveren.1 gaat in op de invloed van het steeds veranderende Europa op de handel en transport in Nederland. een werkstuk over transportbedrijven.  Aardewerk biedt praktische opdrachten zoals een verslag over de populairste maatregel om files tegen te gaan.3 beschrijft wat de luchthaven Schiphol tot mainport maakten wat het belang van Schiphol is voor Nederland.  8.2 geeft aan wat de haven Rotterdam tot mainport maakt en wat voor soort haven het is. 8.  Regio hierin worden de Europese mainports Le Havre-Rotterdam en Schiphol- Parijs met elkaar vergeleken. . Tip 2 Spoorlijn IJzeren Rijn Lesmateriaal van het tijdschrift Geografie over de spoorlijn IJzeren Rijn.4 gaat in op de milieuproblemen die veroorzaakt worden door mainports en stelt de vraag of de groei van mainports wel gewenst is. Vervolgens gaan ze met de betekenis van het woord hub in hun achterhoofd de titel van hoofdstuk 8 verklaren aan de hand van het kaartje op bladzijde 127 van het tekstboek. een poster of powerpoint-presentatie over het regenwoud in Brazilië wat moet wijken voor nieuwe wegen en een routeplanning voor een transportbedrijf.  8.

Met de opdrachten uit het boek van VanKan en van der Schee leren leerlingen na te denken over de betekenis van begrippen en over de relaties tussen begrippen. de inrichting en de activiteiten die plaatsen vinden in de Rotterdamse haven via het programma 'Rotterdam Mainport'. Bespreek dit vervolgens klassikaal. Leerlingen kunnen met behulp van de statistiek in de atlas onderzoeken welke luchthaven de vierde van Europa wordt. 8.3 Tip 1 Excursie U kunt op excursie gaan naar de luchthaven Schiphol. Tip 2 Excursie Haven Rotterdam Organiseer een excursie naar de haven van Rotterdam via de site van Educatief Informatiecentrum Rotterdam. 8.en industriegebied onder leiding van een gids per bus bezocht. Tip 3 Welk woord weg Bij aardrijkskunde leren leerlingen een grote hoeveelheid begrippen. Madrid Rome en Schiphol. Tip 2 Wonen rondom Schiphol De mensen die rondom Schiphol wonen hebben met veel geluidoverlast te maken. In de uitzending van Eén Vandaag komen de bewoners aan het woord. Tip 3 Schiphol vierde luchthaven van Europa? Voor de positie van vierde europese luchthaven (na Londen.2 Tip 1 Verwerken van aardolie Laat de leerlingen het filmpje van School tv zien en laat ze daarna een lijst maken van spullen waar volgens hen ook aardolie in is verwetrkt. 56 Tip 3 EU-Quiz Laat leerlingen de EU-quiz maken van Teleac om te kijken hoeveel ze al weten van de Europese Unie. Een factor die een belangrijke rol speelt bij een luchtvaartmainport is het aantal passagiers op binnenlandse vluchten. Vaak leren de leerlingen deze begippen letterlijk uit hun hoofd zonder zich echt de werkelijke betekenis van het begrip eigen te maken. Parijs en Frankfurt) is een aantal kandidaten in Europa zoals Brussel. Tip 4 De Rotterdams haven Leerlingen kunnen van alles te weten komen over de ontwikkeling. Tijdens de excursie wordt het Rotterdamse haven. Ze kijken daarbij naar . Tip 4 Lesmateriaal en tips over de EU Voor docenten die meer willen weten over Europa en de Europese samenwerking of lesmateriaal willen aanvragen.

Maar wat is de ideale plek voor een luchthaven? Laat leerlingen in viertallen onderzoeken wat mogelijk een goede locatie is voor een nationale luchthaven. 57 criteria zoals: Aantal inwoners van het land. De uitzending van Eén Vandaag besteed hier aandacht aan. de grootte van de relatieve afstanden in het land en de welvaart (het BNP) van het land. Tip 2 Nieuwe locatie voor Schiphol? De groei van Schiphol heeft grote gevolgen voor de omgeving. Het maakt echter uit op welk schaalniveau gekeken wordt. Oppervlakte van het land in kilometers. . landelijk en regionaal schaalniveau. Dit heeft zowel positieve als negatieve gevolgen voor de omgeving. Tip 3 Wel of geen Tweede Maasvlakte? Op de aanleg van de Tweede Maasvlakte is veel kritiek.4 Tip 1 De gevolgen van groeiende mainports De mainports Schiphol en Rotterdam blijven groeien. 8. Er zijn ideeën om de luchthaven te verplaatsen. Geef leerlingen de opdracht de positieve en negatieve gevolgen van de groei van de mainports te noteren op europees. Veel mensen zijn tegen een uitbreiding van Schiphol op de huidige locatie.

gelukt? Het compacte stadsbeleid is in diverse steden in Nederland toegepast. Er wordt daarvoor gekeken naar de kwaliteit van woningen. Laat leerlingen in viertallen opschrijven wat zij verstaan onder gezond wonen. Tip 3 Compacte stad.  9.  In 9. kwaliteit en grootte. 58 Hoofdstuk 9 Algemeen Dit hoofdstuk gaat over wonen in Nederland en de gezondheidstoestand van de Nederlandse bevolking. Tips Intro Tip 1 Gezond wonen De titel van dit hoofdstuk is 'Gezond Wonen'.2 behandelt de kenmerken van een leefbare woonomgeving.  de Regio gaat over hoe de mensen in Indonesië wonen en hoe de gezondsheidstoestand van de bevolking is. 9. Vervolgens kan dit klassikaal besproken worden.3 wordt gekeken hoe de gezondheidstoestand van Nederland is en hoe verschillen tussen landen en gebieden in 1 land ontstaan.  @work besteedt aandacht aan gezond wonen.4 gaat in op de reden waarom het zorgaanbod per gebied verschilt en hoe de zorgvraag en het zorgaanbod de afgelopen tijd is veranderd in Nederland. Tip 2 Folder kenmerken eigen woning Laat leerlingen een folder maken van hun eigen woning waarin ze de woning beschrijven aan de hand van de kenmerken woningtype.1 Gaat over welke typen woningen en woonwijken te herkennen zijn in Nederland  9. maar wat is er nu eigenijk van terecht gekomen? Laat leerlingen in tweetallen op internet . eigendomssituatie. een leefbare omgeving en de voorzieningen die met de gezondheid te maken hebben.1 Tip 1 Fotocollage eigen woonplaats Laat leerlingen in de vorm van een fotocollage een ruimtelijke geleding van hun eigen woonplaats maken.  9.

3 Tip 1 De gezondsheidstoestand op gemeentelijk en landelijk niveau Laat de leerlingen m. Vervolgens lopen de leerlingen langs de 3 maatregelen en lezen alle voor. renovatie of sanering. Vervolgens worden de A3 vellen in de klas opgehangen. Ter afsluiting kunnen leerlingen een verslag of powerpointpresentatie maken. Kies een bepaalde straat in de plaats waar de school staat waar eventueel sprake kan zijn van restauratie. Elke leerlingen krijgt dan een groene en rode sticker. Tip 2 De leefbare woonomgeving volgens.en nadelen. Op het vel met de slechtste maatregel plakken ze een rode sticker. renovatie of sanering. Dat is echter niet altijd het geval geweest. Van de resultaten kan eventueel een tentoonstelling gemaakt worden in de school. Op een A3-vel noteren ze de voor.en nadelen die horen bij hun maatregel..2 Tip 1 Leefbaarheid rond de school Laat leerlingen een enquête opstellen waarin ze vragen stellen met betekking tot de leefbaarheid in de wijk waarin de school staat. een collage kunnen leerlingen laten zien wat volgens hen de kenmerken zijn van een leefbare woonomgeving. In bijv. Tip 3 Restauratie. Deze opdracht kan samengedaan worden met de vakken handvaardigheid en/of tekenen.b. Verdeel de klas in 3 groepen.. renovatie of sanering? In elke plaats vindt op zijn tijd wel eens restauratie. Elke groep krijgt 1 van de drie maartregelen: restauratie. Tip 3 Doodsoorzaken van de Nederlandse bevolking Op dit moment is kanker doodsoorzaak nummer 1 in Nederland . Vervolgens gaan de leerlingen de enquête afnemen onder bewoners en worden de gegevens verwerkt in tabellen en grafieken in excel. Jongeren stellen hele andere eisen aan de woonomgeving dan ouderen. Tip 2 Verschillen in gezondheidstoestand Laat leerlingen op een poster de gezondheidstoestand van Nederland vergelijken met die van een ontwikkelingsland. renovatie of sanering plaats. Op het vel met de beste maatregel plakken ze een groene sticker. Tenslotte kan er klassikaal na worden besproken welke maatregel als beste uit de bus kwam en waarom. de cd-rom van de Grote Bosatlas (52e editie) bekijken hoe de gezondheidstoestand van hun gemeente ervoor staat in vergelijking met de rest van Nederland. Laat leerlingen onderzoeken wat aan het begin van de . 59 zoeken in welke steden van Nederland het compacte stadsbeleid is toegepast en hoe dat heeft uitgepakt. 9. 9.v.

60 twintigste eeuw de belangrijkste doodsoorzaken waren in Nederland en waar tegenwoordig de meeste mensen aan overlijden. Tip 3 Veranderende zorgvraag Laat leerlingen onderzoeken hoe de zorgvraag door de jaren heen is veranderd in Nederland.en tweedelijnsgezondheidszorg van de eigen omgeving in kaart brengen. .4 Tip 1 Leefbaarheid en zorg in kaart In Nederland bestaan grote verschillen tussen landsdelen op het gebied van leefbaarheid en zorg. Tip 2 Het zorgaanbod van de eigen gemeente in beeld Met behulp van de Zorgatlas van het RIVM kunnen leerlingen de eerste. Door het maken van diverse opdrachten met behulp van de Zorgatlas leren leerlingen dat ook al is Nederland een klein landje er toch grote verschillen tussen gebieden bestaan. 9.

4 geeft de verschillen weer binnen een Marokkaanse stad op het gebied van het zorgaanbod. 61 Hoofdstuk 10 Algemeen In hoofdstuk 10 wordt gekeken naar de levensomstandigheden van Turkije en Marokko en wat de oorzaken zijn van de slechte levensomstandigheden in deze landen. .  10.  10.1 laat zien hoe het gesteld is met de leefmstandigheden in Turkije en Marokko.3 laat zien dat in Turkije gebieden van elkaar verschillen met betrekking tot de gezondheidstoestand.  10.  10.In welk deel van Marokko is er een vestigingsoverschot? .Waardoor wordt dit vertrekoverschot veroorzaakt? 10.2 verklaart wat de oorzaken zijn van slehcte leefomstandigheden met als voorbeeld Turkije en Marokko.In welk deel van Marrokko zal deze foto waarschijnlijk gemaakt zijn? .In welk deel van Marokko is er vertrekoverschot? . .1 Tip 1 Wat zijn basisbehoeften? Basisbehoeften zijn zaken die iedereen nodig heeft om een menswaardig leven te .Laat de leerlingen de kaart van Marokko in de atlas bekijken samen met de kaart op blz 161 van het tekstboek. Hierin wordt gekeken naar de leefomstandigehdden in Afghanistan en hoe men die probeert te verbeteren.  Regio.Hebben de mensen op de foto een zorgeloos leven? . .Noem 2 pullfactoren van dit gebied.Zo nee. Wanneer de leerlingen naar deze twee bladzijden kijken kunnen de volgende vragen gesteld worden.  @work biedt een webquest over de leefomstandigheden in Turkije. Tips Intro Tip 1 Zorgeloos leven in Marokko Op bladzijde 160+161 van het tekstboek staan een foto en kaart van Marokko. wat moet er dan veranderen zodat de mensen wel zorgeloos kunnen leven? .

E en F in de grote Bosatlas 52e druk kunnen leerlingen onderzoeken of de onderstaande stellingen over Turkije juist of onjuist zijn en hierbij een onderbouwing geven. Laat leerlingen de natuurlijke en sociale bevolkingsgroei uitrekenen van Nederland. Laat leerlingen d. Hierop moeten ze met kleur aangeven welke landen laag. Tip 3 Welke gebieden zijn aantrekkelijk in Turkije? Met behulp van de kaarten 115 D.2 Tip 1 Bevolkingsgroei per land verschillend De bevolkingsgroei verschilt soms sterk per land. Wat verschilt deze top 5 met hun eerste lijstje? Tip 2 Kaart Welzijnsindex Geef leerlingen per tweetal een blanco wereldkaart. Eten. Laat leerlingen voor 1 dag bijhouden wat ze op die dag precies eten. de aantrekkingskracht van de Zwarte Zeekust is groter dan die van de provincies langs de Middellandse Zee . Vervolgens gaan de leerlingen in de les kijken wat op hun lijstje een basisbehoefte is en wat juist geen basisbehoefte is. een Powerpoint presentatie of een poster deze verschillen duidelijk in beeld brengen. maar extra. midden of hoog op de welzijnsindex staan van de Verenigde Naties.3 .v. de vijf miljoenensteden hebben een grotere aantrekkingskracht op binnenlandse migranten dan de kleinere provinciesteden 10. 62 hebben. cijfers van het CBS en de grote Bosatlas. 10. naar school gaan en vele andere activiteiten. Zijn er duidelijke verschillen in de bevolkingsgroei en waardoor worden deze verschillen veroorzaakt? Tip 2 Verschil in levensomstandigheden De leefomstandigheden in Turkije en Marokko verschillen van die van Nederland. de naar het buitenland vertrokken werknemers komen vooral uit dichtbevolkte gebieden . Turkije en Marokko m. . drinken en welke activiteiten ze allemaal doen. Waar zitten de verschillen? Tip 3 Basisbehoefte of extra? De Nederlandse leerling doet op een doordeweekse dag ontzettend veel.v. Vervolgens wisselen ze hun ideeën uit in groepjes van vier en komen tenslotte tot een top 5 van basisbehoeften. Maar wat verstaan leerlingen nu precies onder basisbehoeften? Leerlingen krijgen 3 minuten de tijd om voor zichzelf op te schrijven wat voor hen basisbehoeften zijn.m. Vervolgens vergelijken ze hun kaart met die van de Verenigde Naties.b. drinken. de Turken die binnen Turkije verhuizen komen uit dezelfde gebieden als die naar het buitenland gaan .

cijfers waardoor de gezondheidstoestand in Nederland beter is dan die in Turkije. Leerlingen moeten kiezen of de beschrijving bij Nederland of bij Turkije hoort. Links . Tip 3 Verschillen in gezondheidstoestand binnen Nederland? Leerlingen hebben in deze paragraaf geleerd dat er grote verschillen bestaan tussen gebieden in Turkije met betrekking tot de gezondheidstoestand.welvaartsziekten komen veel voor . waarin ze m.1 en 10. In dat geval kunnen leerlingen een maquette van een Marokkaanse stad maken.de zuigelingensterfte is 42 per 1000 inwoners . Wat trekt deze toeristen aan? Laat leerlingen een reclamefolder maken over verschillende Marokkaanse steden. Is dit ook in Nederland? Geef leerlingen de opdracht in tweetallen te onderzoeken of er verschillen bestaan tussen gebieden in Nederland op het gebied van de gezondheidstoestand. Tip 2 Indeling van een Marokkaanse en Nederlandse stad Een Marokkaanse stad bestaat uit hele andere wijken dan een Nederlandse stad. foto's de verschillende wijken met hun kenmerken aangeven.4 Tip 1 Plattegrond Marokkaanse stad Laat leerlingen in tweetallen een plattegrond maken van een Marokkaanse stad. Bij de uitleg moeten ze gebruik maken van de 3 kenmerken (demografische.b. sociaal-economische en leefomstandigheden) die invloed hebben op de gezondheidstoestand.4. Hiervoor kunnen ze gebruik maken van paragraaf 9.v.v. .er zijn huizen zonder waterleiding en riolering Tip 2 Waardoor ontstaat een betere gezondheidstoestand? Laat leerlingen uitleggen m. Laat leerlingen 2 kaarten maken van deze verschillende steden.b. 63 Tip 1 Verschillen in gezondheidstoestand De gezondheidstoestand in Nederland en Turkije verschillen van elkaar. Zijn er gebieden waar het goed of juist heel slecht gaat of zijn de geconstateerde verschillen minimaal? En hoe komt dat dan? 10. Eventueel kan deze opdracht gedaan worden in samenwerking met handvaardigheid of techniek. Hieronder staan een aantal omschrijvingen over de gezondheidstoestand.vrouwen worden gemiddeld 81 jaar oud . Tip 3 Reclamefolder van een Marokkaanse stad Veel toeristen bezoeken jaarlijks Marokkaanse steden.er zijn grote verschillen in de gezondheidstoestand tussen stad en platteland .

Laat ze daarnaast zelf een andere naam verzinnen voor allochtoon. namelijk bi-cultureel.en pullfactoren van Nederland Nederland heeft jaarlijks veel immigranten.2 geeft aan door welke factoren de Nederlandse bevolkingssamenstelling verandert en welke factoren een rol spelen bij de migratie van mensen.  In 11. Laat de leerlingen het artikel van Nu.nl lezen en hun mening geven over de nieuwe naam.. 11.  @work kijkt naar de redenen waarom mensen hun land verlaten en Nederland kiezen als tweede vaderland. bi-cultureel of.  In de regio wordt aandacht besteed aan de migratie van en naar de Nederlandse Antillen en Aruba.1 Tip 1 Het leven van migranten in Nederland na 1945 Na 1945 zijn diverse migratengroepen in Nederland komen wonen. Tip 2 Allochtoon..nl komt het opleidingscentrum van werkgeversorganisatie VNO-NCW De Baak met een nieuwe voor allochtoon.  11.4 gaat over hoe Nederland vluchtelingen opvangt.  11.. Voor deze mensen wegen de voordelen van Nederland op tegen de nadelen in hun land van herkomst. Laat de leerlingen een lijst maken van de push- en pullfactoren van Nederland. Toch heeft Nederland niet alleen maar positieve kanten.3 gaat het om de redenen waarom mensen vluchten en naar welke gebieden de mensen dan toe vluchten. .1 kijkt naar de samenstelling van de Nederlandse bevolking en waar in Nederland de meeste migranten zich vestigen. Met behulp van historische televisiefragmenten van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid leren de leerlingen over het leven van deze verschillende migrantengroepen in Nederland. Tips Intro Tip 1 De push. 64 Hoofdstuk 11 Algemeen Hoofdstuk 11 gaat over hoe aantrekkelijk Nederland is voor migranten en wat Nederland doet aan vluchtelingenopvang.  11. In het artikel van Nu.

asielzoeker. Met Opdracht 4: Migratie naar de Verenigde Staten van David Leat maken de leerlingen kennis met de maatschappelijke en persoonlijke achtergronden van waaruit mensen beslissingen nemen. 11. Leerlingen kunnen een onderzoek doen naar welke landen de Nederlanders in het verleden zijn verhuisd en in welke periode deze emigratie plaatsvond. De resultaten kunnen ze weergeven in een eigen gemaakte kaart. In China migreren op dit moment 12 miljoen boeren naar de steden op zoek naar werk.b. Tip 2 Chinese boerenmigranten Turken en Marokkanen kwamen in de jaren '60 naar Nederland om als gastarbeider te werken. Tip 3 Nederlanders in het buitenland In het verleden zijn veel Nederlanders naar het buitenland geemigreerd.3 Tip 1 Migratie naar de Verenigde Staten Voordat mensen besluiten te emigreren is er al heel veel aan vooraf gegaan. Het beeldmateriaal van de beeldbank van Schooltv toont hoe Noord-Afrikaanse vluchtelingen vluchten naar Ceuta in Noord-Marokko om zo de EU binnen te komen.2 Tip 1 Weg uit Nederland Veel Nederlanders lopen met de gedachte rond te gaan emigreren. . Tip 3 Ceuta hoort bij Spanje maar ligt in Marokko. Tip 2 Onderwijs voor vluchtelingen In de clip van de beeldbank van schooltv is te zien hoe het UNCHR (United Nations High Commisioner for Refugees) het onderwijs steunt voor vluchtelingen. De leerlingen ervaren dat de criteria die zij gebruiken voortkomen uit het beeld dat zij hebben van de situatie. Eén Vandaag maakte een documentaire op de emigratiebeurs over deze potentiële emigranten. niet- nederlanders in hun eigen provincie kunnen de leerlingen m. Dit Chinese binnenlands probleem wordt getoond in de documentaire van Eén Vandaag en is goed vergelijkbaar met de positie van Turkse en Marokkaanse gastarbeiders in Nederland. 11. 65 Tip 3 Allochtonen in de eigen provincie Om de leerlingen een beeld te geven van het aantal allochtonen.v. de kaarten uit de Grote Bosatlas 52e editie op blz 50+51 over de Multiculturele samenleving een staafgrafiek maken van hun eigen provincie. maar zij zijn niet welkom.

Tip 2 Krantenartikelen over asielzoekers In de media is veel aandacht over asielzoekers.4 Tip 1 De EU en immigratie De landen binnnen de Europese Unie krijgen per jaar veel asielaanvragen. Met behulp van de opdrachten uit Krant in de klas gaan de leerlingen op zoek naar artikelen over dit onderwerp. gaat er eerst een heleboel aan vooraf. . Tip 3 Asiel aanvragen in Nederland Voordat asielzoekers toestemming krijgen om in Nederland te blijven. 66 11. De opdrachten van Europa Educatief geven de leerlingen een beeld van de immigratie waar de EU landen mee te maken hebben. Om leerlingen een beeld te geven van wat er allemaal komt kijken bij een asielaanvraag kunnen ze een verslag maken hierover met behulp van de sites van Vluchtelingenwerk en Schooltv.

. Maar wat is precies het verschil en waardoor zijn deze verschillen veroorzaakt? Door . een werkstuk over de migratie van Surinamers naar Nederland en een presentatie over het migratiebesluit van een Marokkaanse migrant.3 gaat in op welke maatregelen er bestaan om ruimtelijke scheiding tegen te gaan en waarom integratie belangrijk is.  12.  In Aardewerk staan opdrachten voor het maken van: een presentatie over de zwarte hoofdstad Washington D. Tip 2 Nederlandse en Amerikaanse achterstandswijken hetzelfde? De Nederlandse achterstandswijken verschillen van die van de Verenigde Staten. 67 Hoofdstuk 12 Algemeen Dit hoofdstuk gaat over hoe verschillende bevolkingsgroepen samenleven in Nederlandse en Europese steden.  12.  12.  12.4 vergelijkt de scheiding van groepen in Europese steden en verklaart de verschillen tussen Europese steden op dit gebied. een kaart van ruimtelijke segregatie in de eigen stad.  @work biedt een webquests met de onderwerpen: leven in de stad en de Europese stad.2 laat zien welke voorzieningen er zijn en hoe voorzieningen per wijk verschillen en waardoor dat komt.1 verklaart waarom maatschappelijke scheiding vaak leidt tot ruimtelijke scheiding. .  In Regio wordt gekeken hoe het gesteld is met de maatschappelijke en ruimtelijke segregatie in Amerikaanse steden en hoe het komt dat deze verschilt van de situatie in Europa.1 Tip 1 Waar of niet waar? Geef leerlingen de onderstaande stellingen: .C.Allochtonen wonen het liefst in steden. Tips Intro 12.In de grote Nederlandse steden vindt gettovorming plaats.In wijken met lage inkomens is de ruimtelijke scheiding groter dan in wijken met hoge inkomens.

. Iedere generatie kent haar specifieke integratieproblemen. Om leerlingen een beeld te geven wat deze Nieuwe Nederlanders precies moeten weten over Nederland heeft Teleac de zogenaamde Nationale Inburgeringstest ontworpen. 68 middel van een onderzoek in tweetallen komen leerlingen erachter dat de achterstandswijken van Nederland verschillen van die van de Verenigde Staten.Gaat het om voornamelijk koop.bejaarden Tip 3 Witte en zwarte scholen Laat leerlingen een debat houden over witte en zwarte scholen.of huurwoningen? .Wat voor woningen worden in de buurt van de school aangeboden? . 12. Wanneer de leerlingen de test gemaakt hebben kunnen ze aan hun eindscore zien of zij zelf al genoeg ingeburgerd zijn in de Nederlandse maatschappij. daarbij kunnen ze gebruik maken van de meningen die staan op Kennisnet over witte en zwarte scholen.2 Tip 1 Koop of huur? Leerlingen kunnen een overzicht maken van de woningen die rondom de school staan m.3 Tip 1 De Inburgeringstest Immigranten moeten tegenwoordig wanneer ze in Nederland willen wonen een inburgeringscursus doen.Wat kost een gemiddelde koopwoning en/of wat is de gemiddelde huurpijs van een woning bij de school? Tip 2 Woningaanbod voor diverse doelgroepen In de plaats waar de school staat. Tip 2 Drie generaties Turken Hoe kijken grootvader. vader en dochter Sakinmaz tegen 30 jaar integratie aan? In de uitzending van Twee Vandaag wordt een portret geschetst van drie generaties Turken in Nederland.alleenstaanden .gezinnen met kinderen .studenten .b.v.worden diverse woningen aangeboden op de wonignmarkt voor verschillende doelgroepen. Doelgroepen: .samenwonend zonder kinderen . 12. Laat leerlikngen een doelgroep kiezen uit het lijstje hieronder en voor deze doelgroep een reclamefolder maken over de woningen die aangeboden in de woonplaats. onderstaande vragen. .

Bespreek het artikel met de leerlingen en laat hen per tweetal een lijstje van ideeën maken. Wat vinden de leerlingen hiervan? Tip 2 Segregatie in eigen omgeving Segregatie komt in meerdere en mindere mate voor in Nederlandse steden. Tip 3 Hoe krijg je witte leerlingen naar een zwarte school? In het artikel van het AD is te lezen dat hoogopgeleide blanke ouders hun kinderen naar zwarte scholen sturen. Hun resultaten kunnen ze presenteren aan de hand van een kaart. 12. Bij deze opdracht gaan leerlingen onderzoeken hoe het gesteld is met de segregatie in hun woonplaats. .4 Tip 1 Vrije schoolkeuze? In het artikel van Elsevier geeft minister Rita Verdonk aan dat ze ouders wil verplichten hun kinderen naar zwarte scholen te sturen in het kader van de integratie. 69 Tip 3 Immigratie en integratie in Nederland Op de site van het ministerie van Justitie kunnen leerlingen allerlei informatie vinden over de immigratie en integratie in Nederland. om ouders met blanke kinderen te stimuleren hun kinderen op een zwarte school te plaatsen. om zo de segregatie tegen te gaan.

70 Bijlage wereldkaart .

71 .