S c h i p en W e r f

1 4 -D A A G S T I J D S C H R I F T , G E W IJD A A N S C H E E P S B O U W , S C H E E P V A A R T EN H A V E N B E L A N G E N
D E V E R E E N IG IN G V A N T E C H N IC I OP SC H E E P V A A R T G E B IE D
D E C E N T R A L E B O N D V A N SC H EEPSBO U W M EESTER S IN N E D E R L A N D
ORGAAN VA N
H E T IN S T IT U U T V O O R SC H E E P V A A R T EN L U C H T V A A R T
H E T N E D E R L A N D SC H SC H E E P SB O U W K U N D IG P R O E F S T A T IO N

IN ..SCHIP EN W ERF” IS OPGENOMEN H ET MAANDBLAD „DE TECHNISCHE KRONIEK”

R E D A C T IE : M ED EW ER K ER S:
J. BAKKER, ir. W. VAN BEELEN, prof. dr. ir. C. B. BIEZENO,
ir. J. W . H EIL w.i., prof. dr. ir. W. P. A. VA N LAMMEREN, W. VAN DER BORN, ir. B. E. CANKRIEN, P. F. DE DECKER,
ir. C. A. P. DELLAERT, L. F. D ERT , J . P. DRIESSEN, G. FIGEE,
ir. G. D E R O O IJ s.i., prof. ir. L. T R O O ST en G. ZANEN ir. W. GERRITSEN, TPI. VAN DER GRAAF, J . F. GUGELOT,
R e dactie-ad res: H eem raadssingel 194, R otterd am , T elefoon 52200 F. C. HAANEBRINK, P. IN T V ELD , prof. ir. H. E. JAEGER,
ir. J. JAN SZEN , ir. M. C. DE JO N G , ir. C. KAPSENBERG, J. VAN
ERE-COMITÉ: KERSEN, prof. dr. ir. J. J. KOCH, ir. H. J . KOOY Jr., ir. W. KROP­
A. T . BRONSING, Oud-Directeur der N.V. Stoomvaart-Maatschappij „N ederland", Amsterdam; ir. M. H. DAMME, Directeur HOLLER, ir. W. H. KR)UYFF, prof. ir. A. J . TER LIN D EN , mi. G. J.
der N .V . Werkspoor, Amsterdam; ir. M. EIKELENBOOM, Oud-Directeur Van Nievelt, Goudriaan Sc Co’s Stoomvaart Mij., LYKLAMA a N IJEH O LT, dr. ir. W. M. MEIJER, ir. J . C. MILBORN,
Rotterdam; J . W. B. EVERTS, Lid van de Raad van Bestuur der Koninklijke Paketvaart Maatschappij, Amsterdam; J. J . MOERKERK, ir. A. J . MOLLINGER, A. A . NAGELKERKE,
P. GOEDKOOP Dzn., Directeur Nederlandsche Dok- en Scheepsbouw-Maatschappij (v .o .f.), Amsterdam; M. C. KO NING, ing. L. VAN OUWERKERK J.M .zn., ir. J. S. PEL, J . C. PIEK,
Oud-lid van de Raad van Bestuur der Kon. Paketvaart Mij., Amsterdam; W. H. DE MONCHY, Directeur der Holland-Amerika
ir. IC. VAN DER POLS, B. POT, mr. dr. ir. A. W. Q UINT, ir. W. H.
Lijn, Rotterdam; C. POT, Oud-Directeur der N.V. Electrotechn. Industrie v/h W. Smit Sc Co., Slikkerveer; F. G. STORX,
Directeur der N.V. Kon. Machinefabriek Gebr. Stork Sc Co., Hengelo; ir. H. C. WESSELING, Commissaris der N.V. C. E. RÖSINGH, ir. J. ROTGANS, ir. D. T . RUYS, C. J . RIJNEKE,
Koninklijke Maatschappij „D e Schelde", Vlissingen; S. VAN WEST, Oud-Directeur der N .V . Dok- en Werf-Maatschappij ir. W. P. G. SARIS, ir. R. F. SCHELTEMA DE H EERE, ir. A. M.
„Wilton-Fijenoord” , Schiedam. SCHIPPERS, dr. P. SCHOENMAKER, ir. R. SMID, ir. H. C. SNETH-
LAGE, dr. J . SPUYMAN, ing. C. A . TETTELA A R, prof. ir. E. J . F.
Jaar-Abonnement (bij vooruitbetaling) ƒ IS,—, buiten Nederland ƒ 20,—, losse nummers ƒ 1,—
TH IERENS, ir. J. W. VAN DER VALK, C. VERMEY, C. VEROLME,
U IT G E V E R S W Y T -R O T T E R D A M ir. J. VERSCHOOR, ing. E. VLIG, A. H. H. VOETELINK, ir. G.
DE VRIES, IJ. L. DE VRIES, J. W. WILLEMSEN, mr. J. WITKOP,
Telefoon 545 0 0 (8 lijn en ), T e le x 21403, Postrekening 58438, Pieter de Hoochweg 111 prof. ir. C. M. VAN W IJNGAARDEN.

V IER EN TW IN TIG STE JA A RG A N G Overnemen van artikelen enz. zonder toestemming van de uitgevers verboden 6 SEPTEMBER 1957 — No. 18

OLÏE-KRO N 1EK

Stijgende zvereldp rodu ktie de wereldproduktie van 72 % gedu­ wordt vergroot en het pijpleidingnet
rende het eerste halfjaar 1956 tot 75 % tevens wordt uitgebreid, verwacht men
Ondanks de door de Suez-crisis ver­ overigens dat voor de West-Canadese
in de eerste zes maanden van dit jaar
oorzaakte daling der produktie in het ruwe olie in de nabije toekomst nieuwe
steeg. D at de produktie in de Verenigde
Midden-Oosten en het daarmede gepaard afzetgebieden zullen worden gevonden.
Staten slechts met circa 3,5 % toenam,
gaand geringer Europees, verbruik van
moet worden toegeschreven aan de
petroleumprodukten, is de wereldpro- De betekenis van Venezuela
zachte winter, waardoor het verbruik
duktie van ruwe olie in het eerste half­ als olieproducent
uiteraard beïnvloed werd. De voorraden
jaar 1957, vergeleken met de eerste zes Het meest opvallend is de aanzien­
zijn momenteel groot en de produktie
maanden van 1956, met circa 5 % tot in Texas is de laatste tijd dan ook dras­ lijke stijging der produktie in Vene­
rond 43 5 miljoen ton gestegen. Uitgaand zuela, waar de laatste maanden meer dan
tisch verminderd.
van de huidige dagproduktie zal de 2,9 miljoen barrels per dag werden ge­
wereldproduktie dit jaar een totaal van Groeiende produ ktie in Canada wonnen. Na de Verenigde Staten is
rond 880 miljoen ton bereiken, waarbij Venezuela, waar, indien de huidige dag­
dan geen rekening is gehouden met een In Canada steeg de produktie in het produktie gehandhaafd wordt, dit jaar
eventuele verdere stijging der dagpro­ tijdvak juli 1956-30 juni 1957 tot ruim 150 miljoen ton geproduceerd zul­
duktie gedurende het tweede halfjaar. circa 25,6 miljoen ton, vergeleken met len worden, verreweg het belangrijkste
Vergeleken met de eerste zes maan­ ruim 20 miljoen ton in het overeenkom­ olieproducerend land. Ook na de her­
den van het afgelopen jaar bleef de stig daaraan voorafgaand tijdperk van vatting van de vaart door het Suez-
produktie in het Midden-Oosten in het twaalf maanden. Vooral in de provincie kanaal blijft de produktie in Venezuela
tijdvak 1 januari-30 juni 11. circa 14 % Saskatchewan neemt de produktie sterk zich op hoog peil bewegen en daar
tenachter, waar tegenover staat dat toe. De uitvoer van de in Alberta ge­ bovendien in het najaar twee nieuwe
Venezuela bijna 14 miljoen ton d.w.z. wonnen ruwe olie en dit geldt in het terreinen in produktie komen, is het
22 % meer produceerde. In de Verenigde bijzonder voor de uitvoer naar de Pacific zeer wel mogelijk dat de produktie dit
Staten nam de produktie in de eerste Coast, wordt echter op het ogenblik jaar meer 4an 150 miljoen ton zal be­
zes maanden met bijna zes miljoen ton ongunstig beïnvloed door de sterk ge­ dragen. Gedurende het eerste halfjaar
d.w.z. bijna 3,5 % en in Canada met daalde vrachten voor het vervoer van 1957 werden reeds 75.400.000 ton ge­
2,5 miljoen ton d.w.z. rond 23 % toe. ruwe olie van de Perzische Golf naar de produceerd. De reeks van nieuwe con­
De gebeurtenissen in het Midden-Oosten westkust van Amerika. Daar de capaci­ cessies, welke de laatste tijd zijn ver­
waren oorzaak dat het aandeel der vrije teit der bestaande pijpleiding van de leend, zullen bovendien de toekomstige
landen van het westelijk halfrond in Interprovincial Pipeline naar Toronto produktie gunstig beïnvloeden.

In Mexico en met name op de Poza ontwikkeling evenals de toepassingsmo­ joen b/d in 1966 tot 11 miljoen b/d in
Rica terreinen loopt de produktie, even­ gelijkheden der aardolie onderschat. In het tijdvak 1970-1980. Met de uitbrei­
als in Ocotepec-Ordonez daarentegen haar analyse heeft de Chase Manhattan ding der produktie, teneinde in de toe­
terug. er zoveel mogelijk naar gestreefd met komstige behoefte der Verenigde Staten
In het Midden-Oosten is de produktie al deze factoren rekening te houden. Zij en der vrije landen te voorzien, zijn
na de heropening van het Suezkanaal komt dan tot de gemiddelde stijging uiteraard zeer aanzienlijke bedragen ge­
en de wederom, zij het slechts op ge­ der totale Amerikaanse behoefte aan moeid. Men schat de investeringen ge­
deeltelijke capaciteit, functionerende energie van 3.8 % per jaar. Gedurende durende de tien jaren op niet minder
pijpleiding der Iraq Petroleum Co. de achterliggende tien jaren bedroeg de dan $ 125 miljard. Gegeven stabiele
— zoals bekend werden de pijpleiding stijging gemiddeld 3,3 % per jaar. Men politieke en monetaire verhoudingen
en pompstations op Syrisch territoor verwacht dat de stijging in de eerst­ twijfelt de Chase Manhattan er echter
door Syrische legereenheden ernstig be­ volgende tien jaren groter zal zijn dan niet aan dat in de aanzienlijke stijging
schadigd — aanzienlijk gestegen. De ge­ in het achterliggend decennium, daar van het verbruik gedurende het eerst­
middelde dagproduktie in juni vertegen­ het verbruik, indien m en de spoorwegen volgend decennium door de petroleum­
woordigt een hoeveelheid van ruim buiten beschomving laat, gedurende de industrie kan worden voorzien.
190 miljoen ton per jaar. jaren 1946-1956 jaarlijks met 4,3 % De door Washington gewenste ver­
toenam. Het verbruik der spoorwegen mindering met 10 % der van elders aan­
Prognose inzake produ ktie en verbruik daalde namelijk door toepassing van gevoerde olie zal, in het licht van het
in de Verenigde Staten diesel tractie verleden jaar tot minder voorgaande, dan ook een tijdelijke maat­
De Chase Manhattan Bank heeft kort­ dan een vierde van dat in 1946, d.w.z. regel blijken te zijn. Interessant is in dit
geleden een beschouwing gewijd aan de in laatstgenoemd jaar bedroeg het aan­ verband een vergelijking tussen de in
vermoedelijke ontwikkeling der vraag deel der Amerikaanse spoorwegen niet 1954 en de verleden jaar geïmporteerde
naar en het aanbod van petroleum in de minder dan 12 % der totale Ameri­ ruwe olie. De hoeveelheid steeg namelijk
Verenigde Staten en elders gedurende kaanse energiebehoefte tegen slechts van 65 5.000 b/d tot 944.000 b/d,
de eerstvolgende tien jaren. Zoals be­ 2 % in 1956. Het is hierom dat de Chase d.w.z. met rond 44 % . Bovendien blijkt
kend heeft president Eisenhower de Manhattan de spoorwegen uitdrukkelijk uit recentelijk gepubliceerde gegevens
Amerikaanse petroleummaatschappijen buiten beschouwing laat wanneer zij dat in het tijdvak 28 juni -12 juli ge­
verzocht de olie-invoer met 10 % te op het percentage van 4,3 % komt. middeld 1.185.200 b/d werden geïm­
beperken en het is in dit verband veel­ Aardolie en aardgas zullen in toene­ porteerd, d.w.z. 11 % meer dan in de
zeggend dat de Chase Manhattan Bank mende mate in de te verwachten stijging overeenkomstige periode in 1956, ter­
na zorgvuldige studie tot de conclusie der energiebehoefte moeten voorzien. wijl voor het tweede halfjaar met een
komt dat het, wil men in het stijgend Houdt men rekening met de geschatte gemiddelde dagelijkse invoer van rond
verbruik in de Verenigde Staten kun­ behoefte aan kolen, aardgas en hydrau­ 1,2 miljoen b/d werd gerekend.
nen voorzien, noodzakelijk zal zijn de lische energie enerzijds en met de totale, Ofschoon de invoer van ruwe olie in
aanvoer van ruwe olie uit andere pro- eveneens geschatte, energiebehoefte an­ de Verenigde Staten, zoals uit voor­
duktielanden gedurende de eerstvol­ derzijds, dan zal volgens de analyse der gaande cijfers blijkt, een scherp stij­
gende tien jaren aanzienlijk te vergro­ Chase Manhattan Bank het olie-verbruik gende lijn volgt, is het aandeel in de
ten! In feite dient, volgens de Chase in de Verenigde Staten in 1966 tot totale aanvoer der v ijf Amerikaanse
Manhattan Bank, rekening te worden 14.3 miljoen b/d stijgen, vergeleken met grote maatschappijen, plus Shell Oil en
gehouden met een driemaal grotere in­ 8,7 miljoen b/d in 1956! Olie zal dan Standard (Indiana), in het tijdvak mei-
voer in 1966, in welk jaar de totale in 49 % van het totale energieverbruik maart 1954/mei-maart 1957 blijkens ge­
van elders aan te voeren olie tot rond in de Verenigde Staten voorzien. gevens der Texas Railroad Commission
3,3 miljoen b/d zal moeten stijgen! De Het zou echter onjuist zijn uit te van ruim 70 tot circa 60 % gedaald.
jaarlijkse stijging van het verbruik in de gaan van de vooronderstelling dat de Deze daling móet ten dele worden toe­
Verenigde Staten wordt op 5 % ge­ te verwachten stijging der inheemse geschreven aan de stijgende aanvoer
schat; men komt dan tot een verbruik produktie van aardolie gelijke tred zal voor rekening van derden, terwijl ook
van 14,3 miljoen b/d in laatstgenoemd houden met het te verwachten zozeer het aantal importeurs is toegenomen, nl.
jaar. In de overige vrije landen zal het toegenomen verbruik. Men acht het van 14 in 1953/’54 tot 24 in 1956/’57.
verbruik met 7,7 % per jaar toenemen mogelijk dat de produktie in 1966 tot In laatstgenoemd totaal zijn begrepen de
om tot 14,2 miljoen b/d te stijgen. 11 miljoen b/d, tw. 9,5 miljoen b/d zeven grote internationale maatschap­
Teneinde in het te verwachten meer­ aardolie en 1,5 miljoen b/d aardgas zal pijen, zeven grote, echter niet onder deze
dere verbruik te kunnen voorzien zal zijn gestegen, hetgeen echter betekent categorie vallende maatschappijen, tw.
de Amerikaanse produktie met twee­ dat een hoeveelheid van ten naaste bij Atlantic Refining, Cities Service, Phil­
vijfden tot 11 miljoen b/d ruwe olie 3.3 miljoen b/d van elders moet worden lips, Sinclair, Sun, Tidewater en Union
en aardgas moeten toenemen, terwijl aangevoerd. Teneinde de produktie van Oil en tien kleinere ondernemingen. De
volgens deze prognose de produktie aardolie, die verleden jaar 7,1 miljoen tweede groep importeerde gedurende de
elders meer dan verdubbeld moet wor­ b/d bedroeg, tot 9,5 miljoen b/d in maand mei gemiddeld circa 3 50.000 b/d
den teneinde een totaal van 17 miljoen 1966 uit te breiden, zal het noodzakelijk ruwe olie, d.w.z. 80 a 90 % van alle
b/d te bereiken. , zijn op zeer grote schaal te exploreren door ,,non-majors” tesamen geïmpor­
In de beschouwing der Chase Man­ en boringen te verrichten. Naar schat­ teerde olie.
hattan Bank, die goeddeels aan produk­ ting zullen in 1961 rond 72.000 en in
tie en verbruik in de Verenigde Staten 1966 rond 87.000 putten, vergeleken De oliewinning in Canada
is gewijd, wordt eraan herinnerd dat met circa 58.000 in 1956, geboord
vorige ramingen als regel te conservatief moeten worden. Wil men deze aantallen De heer Paul L. Kartzke van de Shell
waren. Men ging bij deze ramingen o.a. inderdaad bereiken, dan zal het, naar Oil of Canada wees er, naar aanleiding
uit van een te verwachten bevolkings- het oordeel der Chase Manhattan Bank, van de zo sterk stijgende olieproduktie
accres dat in feite groter was en men noodzakelijk zijn de prijzen af bron te in Canada, kort geleden op dat de in­
meende dat de Amerikaanse economie verhogen en wel tot 25 % in 1966. vesteringen in het tijdvak 1947-1956
haar hoogtepunt had bereikt, hetgeen niet Op langer termijn wordt het moge­ naar schatting rond $ 3,5 miljard be­
het geval was. Tenslotte werden ook het lijk geacht de Amerikaanse produktie droegen. Hierin zijn begrepen $ 1,4 mil­
effect der voortschrijdende technische verder uit te breiden en wel van 9,5 mil­ jard voor exploratie, het in eigendom

verkrijgen van terreinen en „wild. cat- Naast de noodzakelijke olie-boringen pijpleidingen zijn inmiddels in Frankrijk
tin g”, $ 1,1 miljard voor boringen en; zal ook het opsporen van aardgas, dat geplaatst. In een later stadium zal men
produktie en $ 1 miljard voor vervoer, tot dusver slechts als complement van dan overgaan tot de aanleg van een
raffinage en verkoop. „Wild catting” het boren naar olie geschiedde, systema­ tweede pijpleiding naar Bona, op een
levert tot dusver in Canada gunstige tisch ter hand genomen moeten worden. afstand van circa 650 kilometer van
resultaten op. Naar ruwe schatting In dit verband dient het project inzake Hassi Messaoud. De pijpleidingen zul­
leverde elke verleden jaar in het ge­ aanleg van een nieuwe pijpleiding voor len door een nieuw op te richten maat­
hele Canadese territoor geboorde wildcat aardgas ter lengte van circa 1300 m ijl, schappij, de Soc. Pétrolière de Gérance
700.000 barrels ruwe olie exclusief aard­ nl. van Alberta naar San Francisco, te (S .O .P .E .C .), geëxploiteerd worden. Be­
gas op. D it is uiteraard een gemiddelde worden vermeld. De investeringen welke langhebbenden bij de nieuwe onderne­
maar indien men deze produktie verge­ met de aanleg ener 3 6 inch leiding, met ming zijn de Compagnie Française de
lijk t met die in de Verenigde Staten, een aanvankelijke capaciteit van 400 Pétrole en de Soc. Nationale de Recher­
waar de produktie per wildcat gemid­ miljoen kubieke voet per dag, zijn ge­ ches de Pétrole en Algérie.
deld slechts 3 00.000 barrels bedroeg, moeid, zullen naar schatting $ 330 m il­ De Services de 1’Hydraulique du Gou­
valt de vergelijking wel zeer ten gunste joen bedragen. H et project is ontworpen vernement Général de l ’Algérie hebben
van Canada uit. De exploratie verkeert door de Pacific Gas & Electric, de enige jarenlang de aandacht gevestigd op de
in Canada overigens nog in een pril belangrijke distribuant van gas in het in de Sahara aanwezige bodemschatten.
stadium en omvat ruwweg slechts tien noorden van Californië, in samenwer­ Toen Conrad Kilian meer dan twintig
percent van de totale voor exploratie king met de Bechtel Corporation en een jaren geleden mededeelde dat ook aard­
in aanmerking komende oppervlakte. tweetal gasbedrijven in Alberta, tw. de olie was aangetroffen, was zijn stem in
Men krijgt een indruk van de voor­ Canadian W estern Natural Gas Co. en letterlijke en figuurlijke zin die eens
alsnog beperkte omvang der exploratie Northwest Utilities. Mits rechttijdig de roependen in de woestijn. H et doorzet­
in dien men bedenkt dat tot dusver ge­ vereiste vergunningen worden verkre­ tingsvermogen van de ambassadeur Erik
middeld slechts een enkele wildcat op gen zal de pijpleiding in 1960/61 in ge­ Labonne heeft er in niet geringe mate
iedere 160 vierkante m ijl sedimentair bruik kunnen worden gesteld. H et ligt toe bijgedragen dat de Pouvoirs Publics
terrein werd geboord. H et aantal is in de bedoeling beleggers in Canada en eindelijk aandacht aan de bodemschat­
groter in centraal en zuid Alberta en in de Verenigde Staten in de gelegenheid ten van de Sahara wijdde. Het door
geringer in de afgelegen Northwest te stellen een deel der benodigde midde­ Labonne in 1952 opgerichte Bureau In ­
Territories, waar in feite slechts één len te fourneren. dustriel Africain heeft mede op aan­
enkele boring per 7000 vierkante mijl is Daarnaast is de aanleg geprojecteerd drang van zijn voorzitter, de heer
verricht. In de Verenigde Staten be­ van een 30 inch pijpleiding over een a f­ Louis Armond, in samenwerking met
draagt het gemiddelde, na bijna een stand van 17 5 mijl, tw. van het Savanna de Bureaux Miniers der drie Noord«
eeuw van steeds intensiever exploratie, Creek terrein in het zuidwesten van Afrikaanse landen, een nauwkeurig
één wildcat per 10 vierkante m ijl sedi­ Alberta naar Kingsgate op de A m eri­ onderzoek ingesteld. De Soc. Nationale
mentair terrein. kaanse grens, waar de leiding dan zou de Recherches de Pétrole en Algérie
Teneinde in de snel toenemende bin­ worden aangesloten op het net der Paci­ (S.N .R .E .P .A .L .), die reeds een aantal
nenlandse behoefte alsmede in het stij­ fic Northwest. H et Savanna Creek boringen in verschillende Algerijnse
gend verbruik elders te kunnen voor­ project is ontworpen door Westcoast departementen had verricht, besloot de
zien, zullen boringen op aanzienlijk Transmission en El Paso. Beide projecten werkzaamheden ook in de Sahara voort
groter schaal moeten worden verricht behoeven de goedkeuring v.an de Alberta te zetten. Hier hebben zich achtereen­
en zal het noodzakelijk zijn de produk­ Conservation Board, de Canadese Fede­ volgens de Compagnie Française des
tie in het eerstvolgend decennium be­ rale Regering en — voor de invoer in Pétroles Algérie (C .F .P .A .), de Com­
langrijk op te voeren. Noord-Amerika — die der U.S. Federal pagnie de Recherches et d’Exploitation
Power Commission. De aanleg der 2 3 50 de Pétrole au Sahara (C .R.E.P.S.) en
De heer Kartzke verwacht dat het
mijl lange Trans-Canada pijpleiding de Compagnie des Pétroles d’Algérie
binnenlands verbruik in Canada in 1967
maakt intussen goede vorderingen. V er­ (C .P .A .) bij aangesloten.
tot ca. 1,4 miljoen b/d (1956 — 700.000
wacht wordt dan ook dat de leiding Reeds in 1953 tro f de C.R.E.P.S. ten
b/d) zal zijn gestegen. In laatstgenoemd
volgend jaar in gebruik kan worden zuiden van d’In-Salah aardgas aan, maar
jaar zal de produktie toereikend zijn om
genomen. een waarlijk nieuwe aera voor het A fri­
in circa 70 % der eigen behoefte te
voorzien. De op grote afstand van de kaans woestijngebied werd drie jaren
O liew inning in de Sahara later nl. in januari 195 6 ingeluid dooi­
produktie-centra in westelijk Canada
gelegen oostelijke delen van het uitge­ Met de commerciële produktie van de ontdekking van aardolie in Edfelé.
strekt Canadees territoor zouden echter olie in de Sahara en wel in Hassi Mes- Enkele maanden later waren in de onmid­
ook in 1967 olie van elders blijven be­ saoud hoopt men in januari a.s. een be­ dellijke omgeving reeds negen nieuwe
trekken. Verwacht mag worden dat de gin te maken. Men heeft een drietal, putten aangeboord, nl. bij Tiguentourine
Canadese olie-uitvoer in laatstgenoemd verspreid liggende, bronnen aangeboord en bij Zarzaitine. De olie-reserves bevin­
jaar tot 400.000 b/d zal zijn gestegen. en een, voorlopige, 6 inch pijpleiding den zich op 4 à 500 meter diepte en de
Ter vergelijking diene dat Canada ver­ .ter lengte van 200 kilometer zal worden verwachting dat meerdere reserves op
leden jaar in 54 % der eigen behoefte aangelegd teneinde de in de omgeving nog groter diepte aanwezig zijn, lijk t
kon voorzien en bovendien 53.000 b/d van Hassi Messaoud gewonnen olie naar alleszins gewettigd. De olie is van uit­
exporteerde. W il Canada inderdaad in Touggourt te vervoeren. Van laatstge­ stekende kwaliteit. Op 400 meter diepte
de constant stijgende binnenlandse be­ noemde plaats geschiedt het vervoer der wordt een lichte olie, die 30 % benzine
hoefte kunnen voorzien en de uitvoer olie naar Philippeville aan de Middel­ bevat, aangetroffen. Deze olie kan zon­
ter zelf der tijd verachtvoudigen, dan landse Zee per tankwaggon, een afstand der enige verdere bewerking te onder­
zal de produktie tot rond 70 miljoen ton van circa 400 kilometer. Tegen het eind gaan voor dieselmotoren worden ge­
moeten toenemen. D it is, naar het oor­ van het volgend jaar hoopt men echter bruikt. In hetzelfde jaar bleek de door
deel van de heer Kartzke, mogelijk in- te beschikken over een permanente lei­ de S.N .R.E.P.A .L. te Hassi-Massaoud,
dien gedurende de eerstvolgende tien ding ter lengte van circa 600 kilometer nabij d’Ouargla, aangeboorde put MDI,
jaren ongeveer 3 8.000 bronnen worden van Hassi Messaoud naar Bougie, even­ eveneens olie in commercieel exploi­
geboord. Verleden jaar bedroeg het aan­ eens aan de Algerijnse kust. Voorlopige tabele hoeveelheid te produceren. Deze
tal ongeveer 3 300. bestellingen voor 10 inch en 24 inch olie wordt op 3 300 meter en dieper

heeft men naar water gezocht. Irak. Door de groep werden verleden daia is. waar het Bureau Industriel De Franse raffinaderijen verwerkten het kader van het door haar geprojec­ Africain zich in eerste aanleg mede verleden jaar in totaal 26. Zo heeft o.5 miljoen ton. teneinde de In 1924 werd door de Scottish Oils plaatsen waar men vermoedde olie te In Frankrijk zelf wordt het opsporen Ltd. Aanvankelijk heeft men. de Com­ British Petroleum Co. Ltd. B. afgezien van de treft.000 ton. chemische industrie mogelijk. hier thans over een los­ Frankrijk verleden jaar op uitgaven ter aan de gestegen produktie in Iran. van vooruit­ moet voor ruim 90 % door aanvoer in totaal groter hoeveelheid kon worden ziend beleid getuigende maatregel. D it geldt trou­ Ltd. Het aandeel der Compagnie vergroten.E.. ditmaal in vast te staan en Frankrijk zekerheid lopment Ltd.835 ton teerde uitbreidingsplan. veer 49. gens de sluiting van het Suezkanaal van meer dan 12.'kan be­ British Petroleum haar belangen in T ri­ isopropylalcohol en inmiddels heeft ook schikken. op. . Recherches et d’Exploitation de Pétrole.5 miljoen ton ruwe olie d.a. 6. De British Petroleum Co. Intensieve exploratie in Frankrijk zelf regelmatig uit. dezen hoofde is het dan ook van het weest.. tussen Laghouat en Ghar. en wel tot 2. Reeds uit olie circa 2 miljoen ton groter zijn ge­ Hassi-R’mel. Ook wat de petro-chemic be­ maar de exploitatie is. wilde zij in staat zijn in het en. de aanleg van pijp­ van 400 miljoen francs opgeriçht. Verleden jaar werd de naam ge­ financiële situatie verre van rooskleu­ wens eveneens voor het verleden jaar in wijzigd in British Hydrocarbon Chemi­ rig is. rische militairen vernield ■— geen on­ uit Finnart zou de aan te voeren olie dan Hier staat tegenover dat de inheemse gunstige invloed op de aanvoer van via een 57 mijl lange pijpleiding naar de produktie minder dan een tiende van ruwe olie uit het Midden-Oosten had raffinaderij te Grangemouth worden het verbruik dekt. Lejeune. en de aleer investeringen welke door de Franse ging van 3 miljoen ton vergeleken met S.. Ltd. dochteronderneming der toenma­ zullen vinden. Meer naar het noorden nl. 8 en 11 kilometer af­ het woestijngebied erkend worden.A.000 ton of grootte van ongeveer 180 miljard francs breiding en verdere ontginning der ter­ groter veilig kunnen meren. U it­ plaats waar schepen van 100.P. . breidt de groep haar belangen politieke situatie. met 195 5. vliegvel­ namelijk zal in een gedeelte der Départe­ Grangemouth. vervolgens van slechte fineries de Berre tezamen met de Soc. toe te passen. m. aardgas aange­ allergrootste belang dat Frankrijk erop jaar 5 3 miljoen ton ruwe olie en geraffi­ troffen.w. besloot wachten staat nl. Het was „wegen-net”.F. Zonder de sluiting van het Suez­ tweede boring heeft al mede succes op­ 350 à 400 miljard francs worden be­ kanaal zou de verwerkte hoeveelheid geleverd.1 miljoen per jaar worden uitge­ 33 miljard francs — kwam te staan. Het tevens de industrialisatie der Noord. voetstoots over de aanzienlijke de Golf van Paria ontdekte „off-Shore” cals Ltd. gerechtvaardigd zijn. Iran en dingswerkzaamheden gereed waren. In 1947 centra in de Sahara en met name in De Trinidad Northern Areas Ltd.P. de British Petroleum Chemicals minst zodanig dat Frankrijk. De reeds in zo korte tijd be­ korte termijn in slaagt een vredelievende neerd produkt omgezet. het cataly- bodemschatten. thans goed en zo kwaad als het ging.R.2 miljoen ton per ger eindpunt maar tussen-station zijn! de Raffinage Shell-Berre bedroeg ver­ jaar. gebruik stig voortgezet. wegen. in Béchar. verleden jaar uit Koeweit.w. Daar steeds dukten tezamen in 1956 een totaal van met alle daaruit voortvloeiende gevol­ groter tankers in de vaart werden ge­ 19. in dit laatste uitgeoefend. Bovendien breidde de maakt met de produktie van ethyl en exploitatie mogelijk te maken. Bovendien zal toch ook de nidad uit door het verwerven van aan­ deze onderneming enkele dochter-be- toekomstige status van Algerië dienen delen in de Trinidad Petroleum Deve­ drijven op gericht. Verleden jaar steeg de in samenwerking met Monsanto Chemicals .P. over Al deze moeilijkheden vallen echter in de Compagnie des Pétroles du Sud-Est aanzienlijk groter raffinage-capaciteit het niet vergeleken met wat nog te Parisien met een aanvankelijk kapitaal diende te beschikken. De is geïnteresseerd hebben evenals het zoe­ breid. was voornamelijk te danken schikt de B.767 ton.. tesamen met Distillers Laghouat en Ghardaia actief — is aller­ slaagde erin de produktie in Trinidad Co. De capaci­ — invoer minus uitvoer van geraffi­ reinen van de in Irak gevestigde maat­ teit der raffinaderij zal opnieuw en wel neerd produkt ter waarde van circa schappijen waarbij de British Petroleum tot 3.A. Refinery (Grangemouth) Ltd. welks verder uit te breiden. zal in de toekomst niet lan­ ruwe olie. De modernisering der raffinaderij situatie in Algerië — de „rebellen” zijn ken naar nieuwe vindplaatsen in Irak maakte tevens de vestiging ener petro­ thans trouwens ook in de produktie. Ltd. na de oorlog ' duidelijk dat de olie- „pistes” en geïmproviseerde vliegvelden Shell Française en de Soc.a. . Allereerst.129. behoeft geen betoog. diende een nieuw probleem onder het Het verbruik van petroleum-produkten 4 miljoen ton meer dan in 1955. snel stijgend verbruik te voorzien.w. hetgeen aangevoerd.P. voor­ ruwe olie tot 32. Ltd.P. Ltd. getroffen teneinde het mogelijk te ma­ de Sahara.z. Dat desondanks nog een vervoerd. eveneens geboord en de minister voor de Sahara. Het percentage waar­ gen — op 2 november jl.L. 5 miljoen ton vergeleken Sahara belangrijke energie-reserves bevat te vinden. werden de bracht. richtte de B. verwerkte plaatsen op resp. spoorlijnen. Bovendien werden voorzieningen Bedriegen de voortekenen niet dan zal leden jaar 23.N. een stijging van reikte resultaten wijzen erop dat de oplossing voor het Algerijnse probleem 11 % resp. dank zij de verschillende ken moderne procédé’s w. een stij­ stand wordt door de C. belangrijk te bezig hield. de bouw van verblijven e tutti ments de 1’Aube en de l’Yonne geëx­ derneming was inmiddels gewijzigd in quanti! De omgeving van Colomb. Op een tweetal andere moeten hebben dat zijn aanspraken op de raffinaderijen der B. te kunnen bereiken.P. bij groot.o. een raffina­ gemaakt van het uiterst primitieve pagnie des produits chimiques et raf­ derij in Grangemouth geopend. besloot men een nieuwe tanker- mede het verbruik in Frankrijk verleden pomp-stations aan de pijpleiding van terminal te Finnart (Loch Long) in het jaar toenam is groter dan dat in de Irak naar de Middellandse Zee door Sy­ westen van Schotland te bouwen. De B. ploreerd worden. Van­ meeste andere Westeuropese landen. Dat de olie-reserves der Sahara voor Qatar — de voornaamste leveranciers maar de produktie had niettemin sedert Frankrijk’s economie van de allergroot­ der British Petroleum — in totaal onge­ ’46 regelmatig voortgang. een bron van welvaart tisch kraken voor de winning van hoog­ British Petroleum Co. op 195 5..2 % vergeleken met het weest indien de nationalisatie en vervol­ voor schepen met een draagvermogen jaar tevoren en bereikte voor alle pro. betrok duurde v ijf jaren vooraleer de uitbrei- Afrikaanse landen stimuleren. regelmatig voortgang. be­ van elders worden voorzien. Voor­ dan ook de capaciteit der raffinaderij te leidingen. Française de industrie. De waterstand in steeg in Frankrijk verleden jaar met ging zou nog aanzienlijk groter zijn ge­ de Firth of Forth was ontoereikend ongeveer 12.000 ton.801.P. zo van nieuwe oliehoudende terreinen naar­ lige Anglo Persian Oil Co.273. nodig om een grootscheepse Soldado veld.4 % t. allerminst eenvoudig. De stij­ oog te worden gezien. de naam der dochteron­ den.aangetroffen. In 1951 werd een begin ge­ kapitalen. voor geheel Noord-Afrika worden en waardige benzine. Inmiddels ste betekenis zijn. Dank zij deze. onder hoge druk.

en het Verre Oosten. directeur N . J . Latijns bedroeg 62 waarvan 18 tot de 46. boom. Flet examen voor venhage.V .000 laatste jaren talrijke bouwopdrachten een gemeenschappelijk gebruik kan b/d in 19 56 en de verkoop van alle pro.. Schiedam. Verder treft men artikelen aan van de alle Nederlandse scheepswerven aan m et de H et op goed papier gedrukte en in linnen hand van de heren: A. wordt geproduceerd. behoefte.000 barrels 3 5.000 b/d en steeg gecharterde tankers gebruikt. waardoor 1. In de door de Venezolaanse Regering uitge. de Forth Chemicals Ltd. netto winst van . Midden. Rotterdam. ste bijzonderheden en voor zover mogelijk terw ijl het aan de lesgevers wordt overge­ Nederl.000 en b lijft op verdere uitbreiding der pro. N iet daarin begrepen is echter het Lake Maracaibo in. Nieuwenhuis.. Reedersvereeniging te ’s-Graven. J. Prijs geb. Eind ’ 56 telde de vloot harde bitumineuze kool kan worden ge­ verleden jaar met $ 44 miljoen een nieuw onder Amerikaanse vlag van de Esso wonnen zou stellig opzien indien hij kon hoogtepunt in de geschiedenis der groep. Vries. H et op prima papier gedrukte boekwerk dr. P. N ederlan d. Men verwacht dat de totale 1950 tot 2. III. vervoerd. A. scheepsbouw. Vier tankers werden verleden worden gemaakt van laboratoria.000 b/d in 1956. A.. richtlijn voor opleidingsscholen en lesgevers grenzen de waardering waarop het recht directeur Amsterdamsche Scheepswerf G. J . eveneens tot de groep be­ Jersey Standard geliëerde ondernemin­ horend. bruto produktie van ruwe olie der geboord. directeur nautisch expert in dienst van de Scheep­ rijke boek.en Agentuurkantoor. Rotterdam . jaarlijks opnieuw verschijnende omvang­ Rotterdam . Eikelen. V eivmt. N . dukten bedacht. Canada. D elf­ deadweight en vaarsnelheid in mijlen. Negen gen in. directeur Rotterdamsch R ijn v aart. Vas Dias. wat de produktie van ruwe olie ven in bestelling waren. Sloep- derij „Amsterdam” . werkte lijst van alle Nederlandse koop­ volmatroos. De installatie duktie geschiedde in samenwerking met produkten. Vervolgens tre ft men een lijst van bij het onderricht toe te voegen.. in sa­ royalty en betalingen aan derden als­ tankers. direc­ slotte volgt nog een opgave van alle Neder­ diensten.Ltd. en betalingen aan derden voor het aan­ met een maximum draagvermogen van deel in de produktie van geliëerde bedrij­ 3 3. E. 100. West-Duitsland. Nautische kennis. van in 19 56 in Nederland gebouwde sche­ De verschillende onderwerpen dienden De voorrede wordt gegeven door dr. binnen het deelgenoten. De Panama stand is gebracht. directeur N . V.000 b/d meer dan in ’5 5. direc­ op deze werven in 195 6 gebouwde schep'en. uitgave Dagblad reau W ijsm uller.. Pieterse van W ijck .705. In eerstvolgende drie jaren aan de vloot der Company New Jersey.: I.607. vaardijschepen. de Sbipbnilding 19 57”. Wysmuller. V I. W . bereikten pan gebouwd.en raffinagetotalen omvatten de groep in aanbouw resp. Scheepvaart M ij. verleden jaar tot 2 . De netto-produktie be­ samen met een groot aantal van derden jaar was een nieuwe installatie voor de droeg in 1950: 1. dr.000 b/'d in 1950 tot 2.V . de Esso Frankrijk. landse scheepvaartlijnen met een register De stof is verlucht met verscheidene a f­ N .919 d. produktie van dodecyl benzine gereed. Zweden. Linssen. Prak­ rends. Prijs geb. Veiligheidsmaatregelen. Jonckheer.328.V . door J. 5s-Gra. Deze schepen wor­ duktiecapaciteit en van het aantal pro.V . dat in de Engelse taal is ge­ N .. Amsterdam. type. drs. dr. Rotterdam .1. de Vries Lentsch Jr.V . V III.500 ton elk zullen gedurende de U it het jaarverslag der Standard Oil dwz. IJm uiden. W oltjer. D it voorzitter Vereniging van Assuradeuren. ir. J. . voorzitter van de Kon. directeur N . Kamp. 020. F. Uitg.V . bleek al direct behoefte aan een der­ guren u it de scheepvaart-. G. gebonden boekje is in een achttal hoofd­ teur Ver. terwijl nog een losse inlegkaart teur Olie-Scheepvaart N . D ok. voor elk schip afzonderlijk een fraaie a f­ laten tal van verdere kleine bijzonderheden hage. W .i. W ijnne en Barends. of California opgericht.259. onder vermelding van de voornaam­ slechts zeer algemeen te worden behandeld. „operating de Jersey groep werden verleden jaar polystyrene plastics en synthetische rub­ partners” in die gevallen waarin de pro­ 615 miljoen barrels ruwe olie en olie- ber. kan­ dukten tesamen van 1. de bij de opleiding van candidaten voor het heeft. Amsterdam. N .i.000 ton thans met een volle lading C. ƒ 7. terwijl gadeslaan wat sedert in Grangemouth De Creole Petroleum Corporation nog negen schepen bij Amerikaanse wer­ ook op het gebied der petrochemie tot neemt.444. n.. een schakel tussen aandeel in de produktie van zg. beelding. D. Matrozen­ zijl. de eerste plaats in de rij der met Transport Co. Ten V II. is bedoeld als schreven. Hofman. beschikt over 23 schepen. oud-direc. „W ilton-Fijen. werden de ders onmiddellijke nabijheid.000 b/d in jaar reeds opgeleverd en in dienst gesteld. examen volmatroos. bestelling was jaar tenminste 150. routekaart van deze scheepvaartlijnen. D ank zij rekening sloot verleden jaar met een 2. Schiermannen.000 b/d in 1956 is gestegen. Ba. van Hoek. tische kennis. F. Begin ’ 5 5 anderen. teringen der voornaamste dochter-on. Bu­ „E xam en V olm atroos” . W ageningen. waar de ven. Door „Monomeric Styrene”. een aantal zg. Ree. A. R ’dam. de Vries. ir.V . Van dit uitstekend verzorgde boekwerk bedrijf N .V .000 b/d in 195 0 tot leken met het jaar tevoren. van de havens en een bijgevoegde losse beeldingen. Laden en lossen. Zonen. Vries Lentsch Jr.000 ton zal bedragen de Verenigde Staten. bruto tonnage. circa bruto produktie zijn begrepen royalties voerdc baggerwerken kunnen tankers $ 100 miljoen meer dan het jaar tevoren. J . het ton klasse behoren. en voorziet zeker in een H et boek geeft verder een volledige lijst aan boord worden gebruikt.$ 808. ƒ 1'7. „special-service” menwerking met de Oronite Chemical mede het aandeel in de produktie van schepen en tal van binnenvaartuigen te­ Co. 10 % meer dan in 195 5 kwam in 19 53 in bedrijf. die een eeuw gele­ derneming op research gebied. G.449. Hiervoor werden 108 eigen werd de Grange Chemicals Ltd.605. bouwjaar. Amerika. Zij kan zo­ handelswereld.y N IE U W E U IT G A V E N „ W y fs D igest o f D u tch Shipping and John. Duwaer & Scheepvaart.534.90. geplaatst. geniet ook buiten onze eigen oord”. betreft. Amsterdam gelijke handleiding te bestaan. De inves­ den in de Verenigde Staten. Amsterdam. benevens een to t ultimo maart 1957 bij ge­ stukken verdeeld. onder vermelding van gastexamen. directeur Toen tegen het einde van 195 5 een begin met rijk geïllustreerde artikelen van de Nederlandsch Scheepsbouwkundig Proef­ werd gemaakt met het examineren van ma­ hand van verschillende vooraanstaande fi­ station. C.. Th. Europa en Noord A frik a. eigenaar. een stijging van 20 % verge­ De geconsolideerde winst. IV . d. G. wel op de matrozenscholen als bij zelfstudie ten volle waard. is thans de derde uitgave verschenen. Shipping Company 3 8 schepen. is als naslagwerk zijn prijs en H . D it werkje van de hand van J. Cargadoors.en W erf M ij. P ro­ H et aantal tankers dat begin ’57 voor produktie aan diverse chemicaliën dit duktie.en uitvaren. James Young. J . De ge­ Teneinde minder van derden voor het De drie installaties liggen in elkan­ raffineerde hoeveelheid olie steeg van vervoer afhankelijk te zijn. De gemiddelde dagproduktie tankers met een draagvermogen van Standard O il C om p an y N ew Jersey steeg verleden jaar tot 1. van Lammeren. Amsterdam. D r. Vermey. F. R o t­ trozen. Italië. Denemarken en Ja ­ den ontdekte dat olie uit leisteen en Research & Engineering Co. teur Nederlandse Norness Scheepvaart Mij. blijkt dat de totaal werden verleden jaar 286 putten Panama Transport worden toegevoegd. J . toren enz. De netto produktie is excl.081. Nederl. II. pen. prof.en verlies­ groep van 1. vaartinspectie te Rotterdam.000 b/d. de seinvlaggen in kleuren geeft. Engeland.en terdam. Uitgeverij J.— .

en met de benoeming van Leeuwen­ burg tot Principal Surveyor for Hol­ Onze herinneringen gaan echter land wordt het reeds bestaande feit terug naar de tijd dat Leeuwenburg geconsacreerd dat Lloyd’s Register in de Principal Surveyor voor Lloyd’s Nederland met een staf van Neder­ Register of Shipping was en. waren zijn den verwerven. want hij hebben gediend en de rangen door­ was niet alleen een vriendelijk man lopen. een handig en grijsaard. Als Senior Surveyor van Lloyd’s Toen in zijn laatste levensjaren de Register in Amsterdam genoot Burg­ sterkte van zijn ogen voortdurend dorffer grote bekendheid. tot de „Senior of the port” werd be­ van zijn ambt en was waakzaam om Burgdorffer bereikte de leeftijd noemd. LEEUW ENBURG G eboren 2 november 1873 te Slikkerveer . waar hij in 1934 noemden — had een hoge opvatting dankbaar voor. is iemand vrienden om zich heen te zien en van de oude zelfbewuste garde heen­ heeft in dat opzicht nooit te klagen gegaan. het hoog te houden. tot de dood zondere stijl. maar had alom als vanzelfspre­ ship” te voltooien. Het leek wel of Leeuwen­ stijl. een man met een eigen zeer bij­ nen op geest en lichaam. teit. Leeuwenburg heeft met harde Rokus Leeuwenburg was nog klein hand. van een In de jaren daarna begint een haast magisch krachtige persoonlijk­ ouderdomskwaal invloed uit te oefe­ heid. W. P. gestoord door enig conflict of mis­ toonde soms nog een ietwat Schotse als man van reeds lang gevestigd verstand. op uit­ toen zijn vader naar Vlissingen trok noeming tot Lloyd’s Register Ship zonderlijke wijze meegeholpen de en als hoofdbaas van „De Schelde” Surveyor te Rotterdam. Nederlandse scheepsbouw en vooral intrek nam in het huis naast de Hij vindt daar onmiddellijk zijn de positie en het prestige van Lloyd’s hoofdpoort van de werf. imponerend en nog kaars­ onverschrokken man. die na als scheepswerktuigkundige ver­ immer tegelijk met een glimlach te scheidene Nederlandse rederijen te voorschijn zullen komen. zijn joviaal verminderde en hij tenslotte wel­ karakter deed hem zich vele vrien­ haast blind was geworden. maar ook zeer menselijk. d. BURGDORFFER 11 N O V E M B E R 1878— 24 J U N I 1957 Met H.O verleden 30 juli 1957 te D oorw erth De foto geeft Leeuwenburg weer Leeuwenburg was niet alleen een op zijn 80ste jaardag. Na zijn school­ Er was in die tijd weer vaart geko­ telijkheid. van 78 jaar. sterk man. maar een sur­ recht van houding. toen het Mekka van de bevond zich vaak — en gaarne — in Leeuwenburg zocht geen populari­ scheepsbouw. zijn uitstekend Engels ver­ gekend als de man van 50— 65 jaar. collega’s vele herinneringen na. . zette op de jonge Leeuwenburg een zou voor velen van ons een openba­ Ik bewaar aan mijn vroegere chef stempel dat nooit meer werd uitge­ ring zijn. puttend landers even goed als waar ook ter uit verhalen kunnen wij nog verder wereld haar naam kan hooghouden. op een belangrijke post. levensroeping en een toneel van af­ Register of Shipping te maken tot Rokus groeit op in een omgeving metingen overeenkomend met die van wat zij nu zijn. inziens echter in de eerste 25 jaren heid. te Bussum overleed. die op 24 Hij was er bijzonder op gesteld juni 11. H. en dat is niet gering. gehad. van scheepsbouwers en gaat als oudste zijn kwaliteiten. zijn persoonlijkheid en Die tijd in Schotland doorgebracht met het geestesoog kunnen volgen integriteit dwongen respect af. Na een verblijf van enkele jaren in Ik heb van Burgdorffer na 1945 Rotterdam werd hij overgeplaatst „Burg” — zoals zijn vrienden hem veel steun genoten en b lijf hem daar naar Amsterdam. d. het heetst van de strijd. gezag. v. veyor bij de gratie Gods. Leeuwenburg leefde in het noeming van Officier in de Orde van op zijn 18e jaar trekt de jongen naar midden van deze ontwikkeling en Oranje Nassau. W. Een flinke kundig scheepsbouwer. P. on­ wist. Schotland. vooral na sionering in 1946 trouw bleven. ik zie dit als een kenmerk van maar niet lang daarna — hij is nog van zijn 40-jarige carrière bij Lloyd’s vele sterken en Leeuwenburg was een maar net 24 — aanvaardt hij de be­ Register of Shipping. Voor dit alles past ons grote erken­ zoon ook die weg op. Officieel vonden zijn jaren wordt hij in 1899 leerling tim. Burgdorffer werd in 1911 aange­ Burgdorffer laat zijn vrienden en steld als Ship and Engineer Surveyor. burg meer prijs stelde op het inboeze­ Teruggekeerd in Vlissingen her­ Zijn grootste merites liggen mijns men van ontzag dan van genegen­ neemt hij zijn werk bij „De Schelde”. wij hebben hem immers een menigte van herinneringen. die hem na zijn pen­ vrienden zijn grote troost. om zijn „apprentice. men in de Westnederlandse scheeps­ grote diensten erkenning door de be­ merman-scheepmaker-ijzerwerker en bouw. Leeuwenburg verlost uit wat voor In 1921 wordt het Holland Com- hem enkele droevige jaren waren ge­ mittee van Lloyd’s Register opgericht weest. teruggaan. Burgdorffer. het overlijden van zijn echtgenote. De jonge Leeuwenburg in die jaren kend gezag. R. v.

De resultaten van hun land en Amerika.D .D. Selectable Superheat Boiler voor Y. belichaamd in voor inbouw in de 12 fregatten van de met Yarrow & Co. dat „ Y arrow A d m iralty R esearch D ep a rt­ gebezigd voor het lopende programma onderzeeboot jagers van de Amerikaanse m en t” (Y . Ltd ontwikkeld de installatie voor de D arin g-klasse te Blackxuood-klasse (enkelschroef Y .. Ltd en uitgerust met een English aan de wal. om samen te werken machine-installatie. Een dergelijke installatie installatie uitgebreide proefnemingen Electric machine-installatie.1 0 1 ) project.D .I. voor machine-installaties. turbine en een Pame­ waarbij het prototype in het proefsta­ trada L. Door dit bruik.D . Y .000 apk turbine.D . turbine.E.E . gedeeltelijk opgesteld te Renfrew . werd voeren. & Co. ren. Op instigatie van de Britse en in de 6 fregatten van de dubbel- Gedurende de oorlogsjaren 1942 en Admiraliteit richtte Yarrow & Co. 2 van het English installatie voor de momenteel in aan­ Electric type en 1 met een British Thom ­ bouw zijnde serie fregatten ontwikkeld. De jagers Diana en tion van Pametrada te Wallsend werd Fig. consolideren. H et bureau is in staat tot treft en niet bestemd is om aan boord gang ten opzichte van de vroegere typen het uitvoeren van complete ontwerpen van een schip te worden geïnstalleerd.en hulp. welke een aanzienlijke vooruit­ werktuigen.) op. betekende.A . Babcock. werkt als ontwerp­ de gezamenlijke inspanning ingescha­ bureau ongeveer op dezelfde wijze als G een scheepsinstallatie keld van firm a’s. welke geheel hoewel alle details overeenstemmen met De acht schepen van deze klasse wer­ gereed zijn voor de directe produktie de toekomstige eisen voor scheepsge- den uitgerust met drie verschillende door andere fabrikanten. 1 is in wezen een typen stoomturbines.A . om het ontwikkelingswerk op het maakt met een vervolgprogramma van Teneinde de prestaties van de Britse gebied van machine-installaties uit te W hit bys. daar het geen voor samenwerking leidde tot de D aring.A . Ltd schroef W hitby -klasse. 1 . Y . son Houston H . 5 volgens departement werd de Y -100 machine- Pametrada-ontwerp. een zelfstandige voor de Canadese dubbelschroef fregat­ marine groter uithoudingsvermogen be­ afdeling van Yarrow met eigen kanto­ ten.R . Zij wordt ook 1943 opgedane ervaring wees uit. wordt momenteel door vele machine- verricht.O N D ERZO EKSN G SPRO JECT OP H E T G EB IED V A N S C H E E P SM A C H IN E -IN ST A LLA T IE S In het proefstation van Pametrada D ecoy werden gebouwd door Yarrow opgesteld voor grondige proefnemingen worden met een 30. onderzeeboot jagers te verbeteren. terwijl onlangs een begin werd ge­ zaten dan die van de Engelse marine. nl. de produktie bestemde installatie be­ klasse.D . met de fabrikanten van hoofd.R .A. die op het gebied van de werktuigkundige afdelingen van de H et onderwerp van dit artikel ver­ scheepsmachine-installaties praktische 'scheepsbouwkundige adviseurs in Enge­ schilt geheel en al van de vorengenoemde ervaring hebben. H et is een onder auspiciën van In de loop van 1946 besloot men de bouwers in het gehele land gebouwd de Britse Admiraliteit in samenwerking technische vorderingen.

A. bestaande uit tie zijn te noemen de ingekapselde lbs/D" bij vol vermogen. Het hogedruk brandstof- systeem zal later in deze verhandeling worden beschreven. welke in twee groepen van vier zijn opgesteld.T. mogen min of meer gelijk is.D . De standaard verstuivers laten elk 3.jOpen w eek” van Pametrada in 195 5. • achteruit turbines werken met stoom expansie volgend op thermische tran­ van 92 5° F gedurende perioden die niet sienten tot een minimum wordt terug­ Ketel boven twee minuten uitgaan. Het H . 1 bij een druk van 850 lbs/ D "). apk bij ca. druk turbines met hoge snelheid en een gehele vermogengebied tot 725° F ge­ De H. Ltd te Bïrmingham en bestaat uit 9 branders.000 uren met een vol vermogen duur kast zijn aangebracht vier door nokken de werkplaatsen van de Maatschappij van 1000 uren. opgesteld op drie steun­ reduceerd. Doorsnede van de H . Deze machine was een van digd door de English Electric Co. standigheden wordt gemanoeuvreerd. De turbine is robust en compact (de belastingen.E. De ketel van werd besteed aan het verkrijgen van de nozzlegroepkleppen. afvallend tot 5 50 chroom-molybdeen staal.en dwarsschotten van het ketel- ruim. Voor het ontsteken kan in één register van elke groep een verstui­ ver van het Simplex-type worden aan­ gebracht. De verstuivers wer­ den ontworpen en geleverd door Lucas.- vingsafdeling was te zien gedurende de De stoomdruk bij de inlaat van de turbinehuis is van molybdeen-vanadium . gebracht. welke werd gekozen. Redw.750 lbs olie per uur door (viscositeit 60 sec.-turbine actuele scheepsinstallatie de buiten- omkasting zou worden gevormd door de zij. Deze hebben een verhou­ ding (maximum tot minimum vermo­ gen) van ongeveer 1 5 : 1 en zij zijn aangebracht in registers van het „sus- pendcd flam e”-type van de Admirali­ teit. De ketel is een Babcock & Wilcox De machine-installatie werd ontwor­ De stoomkast is opgenomen in de Selectable Superheat ketel van het type pen voor een totale levensduur van bovenzijde van het H.000 apk reductiekast. waarop de meest up-to. de gelijk. 120 omw/min. mische traagheid. wanneer onder normale om­ bij 7767 omw/min. waarbij het ver­ de meest belangrijke die in de beproe. De inrichting van de ketel.-tu rbin e date praktijk kan worden toegepast en len.D. doch ook hier kunnen de door dus het probleem van differentiële vanuit een speciaal compartiment. punten en met buitengewoon hoge tand. Ontworpen prestaties De turbines werden ontworpen om een maximum vermogen van 30. delijke stoomtemperatuur van 950° F.-huis.D. te Rugby. pen nozzles. met wijzigingen van Babcock & Wilcox.D . vangsstoomtemperatuur wordt over het met schoepen van H. Er zijn doelmatige spelingen en de machine werd voor zulk een geval neer gevoed met stoom van 530 lbs/D " tussen de leid. De eerste drie van Y. De grootste aandacht bediende achtereenvolgens openende te Renfrew vervaardigd. nozzleklepkast voor vermogens tot staal en de massieve rotor is van 3 % Onder de kenmerken van de installa­ 20 % is 695 Ibs/'D". corresponderende met resp. doch met de turbines kan gedurende lengte is slechts 4' 10" tussen hart lagers) De mogelijkheid dat toekomstige korte perioden met stoom van 925° F en met de lage mechanische en ther­ schepen weerstand zouden moeten bie­ worden gemanoeuvreerd. waar­ ontworpen voor regeling op afstand en 825° F. een Curtiswiel en acht impulstrappen Selcctable Superheat boiler. De branders van het hoge tempera­ tuur overdragende type zijn geheel nieuw ontwikkeld.-roestvrij staal. wan­ vreren. 200 omw/min te ontwikke­ H . 1 werd ontworpen voor een optimale economie tussen 20 en 40 % deze kleppen laten stoom toe naar groe­ werkdruk van 700 lbs/G " en een uitein­ van het volle vermogen.D . op welke met integrale vuurhaard en hij werd in 40. 2. waarbij er een als reserve dient. Zij werden ontworpen en vervaar­ Men koos een tw ee-cilinder cross- onderzocht.en loopschoepen. de registers werden ontwikkeld door het brandstof proefstation van de Admi­ raliteit te Haslar.000 .D. (Fig. 1 ). die ingericht zijn om een Lucas wegneembare ontsteker aan te brengen.-turbine ontwikkelt 15. De aan. is er een waarbij in een Fig. nodig voor het weer­ den aan een aanval met thermo-kern.proefkonijn. De oliestookinrichting werd ontwor­ pen en geleverd door Joseph Lucas & Co. Ltd com pound installatie. Er is een achteruit vermogen van staan van de effecten bij snel manoeu­ wapens werd ook onder de ogen gezien 7000 apk bij ca.

werd voor de diverse componenten L . heeft het mogelijk de afgewerkte stoom van betrekkelijk de richting van het achterschip....... De keuze van dubbelstroom voor apk) ontwikkeld.........27 7.... Er zijn stoomdeflec.D...... waardoor dus de rotor. De gemaakt...... Voor het aftappen van de turbine.....D ....... terwijl de ringvormige ruimte tus­ De loopschoepen zowel voor de H ... dat de schoephoogten konden hoge temperatuur tegen de laatste rij condensorpijpen van 70/30 koper-nik- worden gehalveerd en de draaisnelheden schoepen van de vooruit-turbine botst.... 925 82 5 stoom toelaat naar een ringvormige Hoeveelheid circ......... 28... 96............ Bij 6023 door ongeschoold personeel te worden een solide geconstrueerde balk is gemon­ omw/min wordt een vermogen van bediend en de regelinrichting is zoda­ teerd.... D oorsnede van de L .... kel legering hebben een buitendiameter verhoogd... De regelklep voor achteruit is op de L... 40 en 60 °/o van het vermogen............. zonder dat het nomen.en huis verwrin­ hoogste graad van verwisselbaarheid ging tot een minimum wordt beperkt........... waarbij een vrije ruimte van 7'8" 3 )..... naar een rondgaande nozzlering geleid kasting... 3. dat de lagerstoelen onafhankelijk van het turbinehuis zijn molybdeenlegering en bezit 6 impuls­ De turbines zijn erop berekend om gegoten en dat het gehele samenstel op trappen in elke stroomrichting... zal Vermogen (apk) .D ......... 11... 698 565 handwiel een omloopklep bedienen.. achteru it turbines . onmid­ van Z%" en zij worden aan de inlaatzijde ningen te verhogen..... De bovenzijde van het huis..200 ruimte welke zich onmiddellijk voor de Vacuum (kw ik) ............ bekleed met Amosite asbest...2 van het pakkingloze bolvormige type en Stoomverbruik in lbs/apk/uur... dat zich in een geconstrueerde buitenomkasting.. De „Straddle r o o t” type....-turbines zijn van het is afgesloten met een flexibele plaat........000 apk ontwikkeld.... Beide kasten zijn Fig.. 6....7 26.500 30..............300 27.. kie pakking en aan de uitlaatzijde door nen........ D e olieuitlaat uit de zak van het heid een achteruit curtiswiel aan te bij opvoering van de snelheid nodig is rotorstuwblok bevindt zich aan de brengen aan elk einde van de turbine..5 97.................D...D ............... 27..).... 142 200 sloten.......... de afsluiters met de hand te openen..20 . De gelijkdruk dubbelstrooms L.. Inlaat stoomdruk in ibs/ D " ^ a b s ..... zonder de mechanische span­ Er zijn aftap goten aangebracht. Bij 3707 omw/min hangt onder de onderhelft van het L .... De klepstangen zijn Tandwiel-efficiëntie in % ................. wordt vol-achteruit vermogen (7000 huis....D ... 2 is te zien.... die Temperatuur inlaatstoom in ° F ........D .......-kast aangebracht. Zij bestaat uit een gietstalen door pijpen met busverbinding in de De geconstrueerd stalen condensor huis.. dit betrekkelijk kleine element (7'9 /%' tors aangebracht om te voorkomen dat Het koelwater stroomt rechtstreeks in hart op hart lagers)....- zachtstalen omkasting bevindt (zie fig...... De stoom treedt dellijk vóór de laatste twee rijen leid....-tu rbin e niet massieve rotor is van een 3 % chroom........ In fig......000 een verdere beweging van het regel...........-tu rbin e De achteruithuizen zijn van een 5 % doorgevoerd........ N a­ Prestatiedetails dat al deze kleppen geopend zijn..... X 5' 10 " is gelaten voor de stoomtoevoer.. bevestigd door middel van Crane’s W il- door een buis van T lO ” diameter bin­ schoepen van L.......D ....wat.... gall/min bij 5 5° F .... molybdeenlegering en de stoom wordt C ondensor turbine is van het type met dubbele om.... 15..63 zij worden door nokken geopend en ge­ Aantal omw/min van de a s ....5 derde trap bevindt.......- sen de beide gietstukken in het deksel als voor de L..-vooruit.... dat de hoogste receiverdruk ge­ huizen zijn overvloedige voorzorgen ge­ strooms ontwerp bood ook de m ogelijk­ handhaafd zal blijven.... H et dubbel­ nig.

) maakte reductie (fig.D. peling werd gebezigd voor het aandrij­ Een grotere watersnelheid door de pijpen zowel voor de eerste als voor de tweede ven der H. de frontdeksels met de waterkasten ge­ op de dwarslijn van het hoofdtandwiel ten naastebij 40 : 1 en 30 : 1 . 4. die naar m en komèn. koppeling is voorzien van m ulti-lam i- het mogelijk de afmetingen en het ge­ De tandwielkast is onafhankelijk van naire flexibele elementen. De condensor werd ontworpen doen zijn. terwijl H et gesloten voedingsysteem is zeer T andwielreductie een kleine conventionele flexibele kop­ eenvoudig. welke met zeewater in contact de lijn liggen zo miniem mogelijk te voor-tand inductieharding. waarbij een shunt-de-aerator Vickers-Armstrong Ltd vervaardigde de tandwieloverbrenging. hoopt de vervorming. middelbare en lage snelheid en voor de oliesproeiers. zijn de primaire stellen reduc. Men dient echter te begrijpen. D ubbele tandtuielreductie Fig. zal verminderen mogen te onderhouden.200 en bevinden zich dus binnen de onder.-turbine. 5). 5. en aldus de slijptijd zal reduceren. wordt aangedreven door middel van een V oedingsysteem Metaduct flexibele koppeling. Tandivielredtictïekaü . Het zijn de eerste grote Britse Fig.middel van Crane’s fullbox pakking. Deze zijn van geschut. 7 en 8 is te zien. De Metaduc t - dan gebruikelijk (10 ft/sec. 4). Het L. heeft de tandwielkast uitzonderlijk gladde lijnen. Zoals in de figuren 6. tandwielen met gehard stalen tanden. wicht van de condensor zo laag moge­ de turbine op drie steunpunten opge­ De reductieverhoudingen voor d e lijk te houden. gallons water van 5 5 ° F per minuut steuningsdriehoek. wanneer 27. Teneinde het effect van enig uit aan de alternatieve methode van tan d- vlakken. en het middensupport is nabij het stuw.-rondsel worden doorgevoerd (zie fig. Om gelijke redenen zijn steld. welke van het enkel-helicoïdale type is met dubbele reductie. De olietoevoer is gegroepeerd voor de lagers voor hoge.-tandwielstellen zijn resp. 6. Alle olieleidingen kom en in de onderste helft van de kast binnen en het deksel is van cilindrische vorm .D. 275 voor de gefraisde en geschaafde tandwielen van het ty p e machine-installatie Y -100 en cijfers van ca. dat d e K-factor niet het enige criterium van tandwielprestatie is en dat met vele andere factoren rekening moet worden gehouden.D. Voor het slijpen werd gascarburatie Fig. bekleed met staal op die opper­ blok. H oofdcondensor voor het harden van de tandwielen toe­ gepast en bij de A VG RA wordt gewerkt metaal. veroorzaakt door om een vacuum van 26. De twee zijsupports bevinden zich H. Zeer hoge combineerd.5" bij vol ver­ tiewielen achter de secundaire opgesteld de warmtebehandeling. 100 welke vroeger voor scheeps- tandwieloverbrenging werden toegepast. K-factoren (meer dan 450 zowel voor de primaire als secondaire reductie) w er­ den toegepast in vergelijking met een K-factor van ca.D. en L.

-fan dw ielstellen m et vernier kop p elin g Rechts: ïi-D .-tan d w ielstellen Fig. en is van het volstroom -direct-contact E r is ook een door een elektromotor type met regelbare stroming. Primaire en secondaire rondsels en assen en een economiser de enige voeding. Ltd te Bolton 50. 9 ). Deze heeft een matisch gesuppleerd uit de hoofd-verza­ opbrengst van 24. H ij wordt aangedreven de-aerator voedingpomp. De de-aerator is ont­ H et condensaat wordt als koelmedium worpen om 346. L . den bij een hoeveelheid lucht van 90 H et voorgewarmde voedingwater lbs/uur. W eir Ltd. 8. saat als koelmedium gebruikt in een watervoorwarmingsmiddelen zijn. lb s/ D " te houden. wanneer wordt door een motorpomp uit de de- 80.2" onderhou­ 0. 440 volt 3-fase. 60 perioden.2 cc zuurstof per liter be­ een nieuw tweetraps type met koelers vat. dampcondensor en het gaat dan naar de De hoofdluchtpomp is een tweetraps shunt de-aerator.000 lbs/uur bij H ick.5 lb s/ C r tegen ZS^vacuum (fig. Deze zijn ook van W eir en van 240° F tot 0.000 Ibs water per uur naar de tweeling-hoofd-luchtejectoren te verwarmen bij 165° F.000 lbs/uur condensaat van 98° F aerator onttrokken. De ejectorkoelers is van het verticale centrifugale type kunnen elk 412. H et uiteindelijk contingent zuur­ voorzien van verticale pijpen. centrifugaalpomp fabrikaat G. & J. Hargreaves & Co. welk water tot gevoerd. D oorsnede viertraps turbovoedin g- laten van de ejector wordt het conden­ opbrengst is 460. tesamen met damp. 9.000 lbs/uur bij 25 digde stoomleiding om de druk op 10 lb s / lir en 180° F. direct aangedreven door een D e-aerator verticale turbine m et 13 50 omw/min.D . Zij kun­ stof is berekend als te zijn minder dan nen een vacuum van 28.025 cc per liter. De Fig. Deze eenheid werd geleverd door D e opbrengst is 412.000 lbs/uur condensaat met dubbele inlaat. 7. Na het ver­ min. Deze W eir’s pomp wordt gecirculeerd.000 lbs/uur bij 39 pom p van W eir . gevoed met afgewerkte hulpstoom van fabrikaat Drysdale Wee Mac. Fig. voor 10 lbs/ D " en 530° F en wordt auto­ havengebruik aanwezig. L in ks. direct aangedreven verwerken met een drukafval welke niet door een 30 pk motor bij 1710 omw/ boven 5 lb s/ D " uitgaat.

De mate van overbelasting is volume van het systeem. Smeerolie pom p m et turbine - loopt in met witmetaal gevoerde lagers omw/min van de pomp). De schoepenwielen voor de eerste drukregulateur. van deze inrichting zijn. omdat dit de wichtsvermindering en verhoogde be­ componenten tot het gewenste minimum trouwbaarheid en gemakkelijk onder­ van één as. op de primaire als op de secondaire assen pomp. één waaier. gietstaal met inwendige geschutmetalen De pomp wordt geregeld door een delen. De tandwielas loopt even­ de by-pass direct naar de zuigzijde van eens in vlakke lagers en is op soliede de voedingpomp. en zij worden aangedreven door turbines zeef. De turbine drijft de pomp aan enig deel van bet de-aerator .000 omw/min (4375 Fig. hoofdmachine. Er is alleen (zie figuren 10 en 1 1 ). De volgende compo­ wijze aan de pompas gekoppeld. doch hebben een minimum gewicht gecom­ in geval van een overstroming in de bineerd met betrouwbaarheid en gemak­ machinekamer wordt van deze pakking kelijk onderhoud. 10. mum stoombesparing wordt bereikt bij wiel met het rondsel is uit één stuk met een laag vermogen. Andere voordelen Pompen voor geforceerde smering. De turbine bestendig staal gebezigd. Bij het verlaten van lijk bijgedragen tot de ernst van de aan de voedingpomp wordt het voeding- de pomp te stellen eisen.en buis met pijpen welke naar de druk­ twee snelheidstrappen binnen een om. daarbij afge­ aandrijving werkte stoom gebruikende van 5 50/700 lbs/D" en 825/950° F van de hulp- werktuigen tegen een tegendruk van 20 lbs/D". werden gebezigd ook ruimte wordt gespaard. en is in staat een stijgend volume olie te De noodzakelijkheid om de afmeting leveren met verminderde weerstand aan Fig. en de tandwielen zijn opgesloten in een geconstrueerde omkasting. omdat hierdoor de nood­ Door Pametrada werd een batterij zakelijkheid van ontluchten werd ver­ Tecale-meters aangebracht voor het meden. drukmeter en een met de hand te met reductie. omvattende in de olie Het in de olie hangende pomptype hangende zuigpompen.000 lbs/uur tegen 840 pen zijn van roestvrij staal. Smeeroliepomp met elektromotor. die de turbine-nozzle- twee trappen zijn tegengesteld aan die groepen achtereenvolgens opent. Een geven. plaats van een zuigerpomp. . kleinere en lichtere componenten en De centrifugaalpomp is betrekkelijk on­ tot een overeenkomstige gewichts. De pomphuizen zijn van bedienen primingpomp omvat. welke onvermijdelijk met de olie leverd. is gemonteerd op de bovenzijde wordt gevolgd. pomp met grote snelheid en van de Men koos een centrifugaalpomp in uiterste eenvoud. regulateur voeren en de karakteristiek kasting.lbs/D". De totale olie- water naar de economiser gevoerd. voeding. Voor het lbs/[j . over een enkelvoudige helicoïdale tand- ontlast de hoofd-condensaatpomp door wielreductie. H et resultaat was ge.000 lbs/uur. 32 lbs/D" en 240° F. Het schoepen. wanneer gevoed bij 240° F en en de afdichting is van het labyrinth- 10 lbs/D ".en hulpvoeding. Aan deze eisen werd vereist dat zij het zeewater tot een tegemoet gekomen door een Drysdale kolomhoogte van 15' buitensluit. waardoor door een elektromotor. Michell druklagers aangebracht. De turbine-as draait met 10. De normale op­ de as van Ni-Cr-Mo~staal en de schoe­ brengst is 320. Deze voe­ T urbovoedingpompen dingpompen hebben hun eigen integraal Deze voedingpompen zijn van het smeersysteem. 11. ten­ van de beide laatste trappen teneinde de einde een stijgende karakteristiek te pomp hydraulisch uit te balanceren. houd. Bij de afwezigheid van zuig- meten van de werkelijke hoeveelheden hoogte heeft geen expansie van lucht welke naar elk smeerpunt werden ge­ plaats. In geval van hapering van type. zowel circuit zijn de hoofd. van de oliedraintank te verminderen en de stroom als gevolg van slijtage in de aandrijving bijgevolg het transport van het olie. Oliesmeersysteem In de olie hangende zuigpom pen Er werd een orthodox smeerolie- systeem gekozen. Er zijn nenten in de volgorde van het voeding. fabrikaat Weir tandwieltype en een Serck oliekoeler. De pomp ontlast in een venturi- enkele impulsturbine met één druk. heeft aanzien­ 3 84. die voor de helft wordt ge­ van de pomp is zodanig. dat alle zuig- zowel aangedreven door een turbine als pijpen en -kleppen vervallen. één slakkenhuis. 1/ i o lbs/D " te behouden. De verhoogde snelheid leidde tot twee aslagers en een druklager reduceert. dat een oliepomp van het verticale viertraps type. dat de weer- vormd door het wegneembare gietstalen standslijn van het voedingontlastsysteem huis. wanneer gevoed met water bij nozzlehuis en de segmenten werd kruip. werd gekozen. Er hoeveelheid in het circuit is equivalent is dus geen voedingwater-voorwarmer aan ten naastebij anderhalve minuut van het algemeen aanvaarde type. koelers en filters. De assen voor een pakkingbus nodig om een oliedruk de pompen voor geforceerde smering van ca. waardoor dus een maxi­ van het gehele samenstel. systeem.en afhankelijk van nauwkeurige spelingen ruimtebesparing voor de reservedelen. wordt meegevoerd.

I. Een alternatief gekozen cipe. stelde vast. Na het aanbrengen van mid­ het openen van de hulpnozzles.-rondsellager. Er is een extra pomp vóór automatisch inschakelt binnen enkele ononderbroken afleesbare viscosimeter drukverhoging en een hercirculatiesys- seconden na een afval van de oliedruk. De filters zijn voor tegenstroom- reiniging ingericht. H et gebruik van branders van. bleek deze meter zeer gevoelig O lie filtratie 200 gall/hr van Alfa-Laval is uitgerust te zijn en gemakkelijk te regelen. het ontwerp Co. H et systeem omvat verticale Serck tweeling-koelers. ciency van meer dan 60 % verkregen lagers met hoge snelheid. De hoofdfilters werden vervaardigd met een afzonderlijk gedreven voeding- pomp. een grote hydraulische Vulcan Deschi- waarbij de viscositeit tot 4500 sec.G.000 gal­ lons olie per uur van 150 tot 120 ° F te verlagen. 'Weser. De automatische temperatuur-regel- inrichting omvat een temperatuurgevoe- lig element in de olieuitlaat van het H. 94 en 37 microns scheiden partikeltjes o f in de efficienties hand van de bijgaande schematische maximum en gemiddelde afmeting van van de vaste en vloeibare afscheidingen. C en trifu g erin g m et g rote d oo rv oer mag dynamometer. Elders in Yarrow & Co. Ltd. Redwood I. Deze inrichting kan dat in staat is onzuiverheden in de orde gemiddelde afmeting van vaste afge­ het beste worden beschreven aan de van grootte van resp. het laatste om hogere waterinlaat- De as wordt op plaats gehouden door waarnaar de olie wordt toegevoerd. waarbij de olie een viscosi­ verband met een inrichting aangebracht toe. H ard y . ging van betekenis van de maximum en worden gebezigd. temperaturen te verkrijgen. H et vermogen wordt opgenomen met Wanneer van koud af wordt gestart. Ltd en zij bestaan fan s uit drie eenheden. Deze laten een be­ een tegendruk van 20 lb s / ö X De op­ deze verhandeling wordt naar deze weging van 4" ten opzichte van naast brengst is 20. ontwikkeld door Ellioth Bros. welke op zijn beurt de hier­ hoofdcirculatiesysteem van Pametrada zijn een middel om mogelijke lucht­ boven genoemde met perslucht wer­ en wordt geleverd door een Sulzerpomp. De fabrikaat British Arca. in H. Andere ontwikkeld door Cambridge Instrum ent condensor wordt verkregen vanuit het speciale kenmerken van. D it wordt bereikt door grote doorvoer is de toepassing van cen­ Bremen. dat in staat is onzuiverheden in de orde van resp. dat partikeltjes van bovenge­ noemde afmetingen zelfs door dergelijke fijne openingen als deze kunnen pas­ seren. teem. teit heeft tussen 134 en 81 sec. kende zeewaterregelklep waarschuwt. waarbij zijn temperatuur wordt heid van het hoofd-circulatiesysteem wordt direct aangedreven door een geregeld om een constante viscositeit te werd bereikt door expansiebalgen van W eir-turbine over koppelingen van het behouden. gebezigd. gemonteerd op een in de Tyne reikende inrichtingen. H et andere stel elementen heeft gaas van fosfor- bronsdraad van 32 5 X 325 mesh. Redw. 80 en 3 0 micron maximum en ge­ middelde afmeting der partikeltjes tegen te houden. werkt volgens het normale by-pass prin­ omdat bij deze snelheid de opbrengst in koelers regelt. De keuze van de snelheid was beperkt.000 gallons per uur tegen methode van registratie verwezen in elkaar liggende flenzen in elke richting 5 0 lbs//D //. 12 ). een voor zulk een bracht naar een elektronische indicateur. vaste en vloeibare per omdat één pomp werd aangedreven door aan een m et perslucht werkende klep tijdseenheid afgescheiden onzuiverheden een draaistroommotor 60 perioden. in staat om de afscheider te voe­ B ran dstof pom pen . in combinatie met stoom van 5 50 lb s/ D * en ontlast tegen voor temperatuuraanwijzing. welke elk berekend zijn om de temperatuur van 10. uitgevoerd door het Admi- ralty Engineering Laboratory. welke na de oorlog Redw. Ltd. H et signaal voor oliesoorten met een viscositeit tot van het thermokoppel wordt overge­ C irciilatiew ater en dynam om eter 140 sec. elk bevattende een den met een doorvoer ver uitgaande versterkt gaaselement. die de stroming is daarom natuurlijk veel hoger. I kan zijn. Ltd. tekening (fig. trifugaal afscheiders.M.D. Een methodische serie proef­ nemingen. vervaardigd door An- S ilen tb loc-lin k type. Er werd een e ffi­ sloten in h e f witmetaal van een van de worden toegepast. insluiting te voorkomen en nood-regel. Een centrifugaal delen om de asjes van de leidvaantjes te afscheider van het standaard type van smeren. Met het oog op de hoge tandwiel- één enkele trap kon worden bereikt en methode van temperatuurregeling is de drukken werden speciale belastingopne- dit de wrijving van de visceuse olie aan­ toepassing van een thermokoppel. De unit keuze van 3600 omw/min werd gedaan van zeewater door de hoofd-smeerolie. mogen vereist. overeen­ een gecombineerd ring-drukkogellager welke een lager voor hoge snelheid ver­ komstig tropische condities. dat de hoogste w rijf- . hetwelk een signaal geeft De hoeveelheid. H et circulatiewater voor de hoofd­ kleine unit ongewoon cijfer. is het maximum ver­ Een interessante nieuwe techniek bij werd verkregen van de A. De turbine krijgt pels ingesloten in de lageroppervlakken dre Rubber Co. welke kunnen zienlijk reduceerde. Buigzaam­ en loopt in twee asbussen. snelheid heeft. E r zijn talrijke thermokop­ Neoprene-Nylon. het stel elementen ontwikkeld. De pomp laat. verhitters en door Yarrow & Co. Er werden twee boven die van het normale vermogen. inge­ mende oliën ontwikkeld. welke de reservepomp Volgens een derde methode wordt een havendam.S. Men ziet dat een de deeltjes tegen te houden. Bij één stel Men bevond dat de grotere doorvoeren Spill-type vereist een brandstofsysteem elementen wordt gaas van 2/76 X 510 kunnen geschieden zonder een verho­ waarbij twee in serie werkende pompen mesh van roestvrij staaldraad gebruikt. met een drukafval van min­ der dan 6 lb s/ D " aan de oliezijde.

B. met een oliedruk A IR O U TLET van niet meer dan 100 lbs/!!]". 14. ning te brengen vanuit de A. Na het T O B O IL E ft verlaten van de heaters passeert de olie door een filter en de H. systeem. De branders heb­ ben een zeer wijd turn-down bereik en LEAK OFF TO CON DEN SER f r o m c y l in d e r g l a n o . zijn normaal alle ontstoken.FLEXIBLE JOINT 7500 sec. Een element van de com pacte Serck systeem. van machine-installatie onder afstandsbedie­ de blower met kegelvormige stroming. waarvan één van het REMOVAL OF C L PUMP- drietraps axiale en de andere van het kegel vormige stromingstype. PU LLTO C^l N PU LL TC Geforceerde trek geschiedt door twee FEO UIREO f o r verticale blowers. deelstuk op het ketelfront. I zijn. .C. De viscositeit van de olie bij de intrede kan . •SPACE FOR REMCWAL. wan­ neer gevoed met verzadigde stoom van .B.- bine met de rest van de hulpwerktuigen regelkamer gedupliceerd. de machineregel- met een dienstpomp. door een Bloctube trek -d ru k stangen- Fig. stand of ergens buiten het ketelhuis.-dienstpomp. van Chadburns torsiestangen en tand­ werktuigen in het ene en de stoomtur­ wielen en deze regeling is in de A .C. wielreducties. Om in tijd van nood de brandstof- De turbines en de tandwielkast waren olietoevoer te kunnen afsluiten zijn twee horizontaal in plaats van hellend. zoals hoofdafsluiters aangebracht. Er zijn tal­ rijke verbindingen voorzien. De olieheaters inrichtingen bovengenoemde hoofdstopklep met Teneinde de werking van de installa­ Chadburns stangentransmissie kan ook tie op afstand te kunnen regelen. Vanuit deze kamer acht men dende teruggevoerd naar de zuigzijde het mogelijk de gehele installatie met De werking van de ketel is zodanig. ft per min. 13). Deze Fig. werd worden bediend door middel van een een speciale kamer in het proefstation Lockhead hydraulisch systeem vanaf de brandstofvoedingpomp in serie werkt gebouwd.-controlekamer. De normale capaciteit van nl. trokken. Elke heater is ontworpen om per AIR INLET uur de temperatuur van 7500 lbs olie te doen stijgen van 60° tot 230° F.B. gestookt.FLEXIBLE JOINT 600 lbs/D". hetgeen het systeem TURBINE su pply t ç u n t illustreert. Een automatische thermo­ statische regelaar is op elk paar heaters RESILIENT SU SPENSION M OUNTINGS > aangebracht om de olieuitlaattempera- tuur te regelen op elke gewenste tempe­ ratuur tussen 150° F en 230° F. Zij chineinstallatie. De machine-installatie voor beproe. servo-manuaal beide van het Mirrlees hn o rotary- displacement type. van de brandstofvoedingpomp. Ffet plan bestaat bij 2850 omw/'min. hetzij vanaf de ketelregelings- Op afstand bedienbare regel. zoals dit op een zeeschip zou STEAM INLET worden geïnstalleerd. vanuit twee posities geregeld. Redw. welke kunnen worden bediend opgesteld. wanneer de ketel eenmaal is op­ te dempen.D.000 cub. Zij zijn een klein personeel te kunnen regelen. zoals uit Self-acting' shutter to de tekening blijkt. Een tweetal Serck olie- voorwarmers is parallel opgesteld.C.C. een tennaastebij 15 % grotere capaciteit oorlogs-controlekamer aan boord van heeft dan de laatste. één in elk aan boord van een schip gebruikelijk is. die fundamenteel is in­ worden geleverd door W . van de blower met om onder A. in overeenstemming met de ketelregelingsstand. Allen & gericht om bevredigend te werken wan­ Sons Ltd en zij worden aangedreven neer het toezichthoudend personeel zich door snellopende verticale turbines over in de A. het surplus wor­ Atitom atische verbranding een schip.B. blowers worden verend tegen de onder­ Bij normaal bedrijf wordt de ma- zijde van het dek aan gebracht. 13. bacteriologische en chemische stand en de A. De uitlaat O IL T A N K wordt door kleppen in de hoofdolielei- ding zowel met de hand als automatisch geregeld. De manoeuvreerkleppen voor de voor- vingsdoeleinden werd ondergebracht in en achteruit turbine worden bediend twee bestaande naast elkaar gelegen ge­ vanuit de hoofd-regelstand door middel bouwen. waarbij de ketel met zijn hulp. elk van hen van het verticale doorstroom.B. wordt bereikt en die voor de ketel.A L L E N -S T O E C K IC H T vanwaar zij geleid wordt naar het ver.-regelkamer heeft terugge­ Allen-Stoeckicht epicycloïdale tand.-condities de gehele axiale stroming en 3600 omw/min. dat zowel met de hand.-regel­ Alles werd gedaan om het aanzuiglawaai kamer. waarbij de eerste atomische. Ff. Allen-blower voor geforceerde trek . aangedreven door een tandwielreductie door een enkele Weir-turbine. OF IN LET TRUNK type met drie pijpen per eenheid (fig. in het andere gebouw een plaats vonden. de regelpositie voor de hoofdmachine 52. EPICYCUC GEARING.C.

waarbij de brandstof klep­ A. waarbij respectievelijk de gasstroom over de superheater en de klep die de stoom naar de voorwarmers toelaat wordt geregeld. de brandstofkleppen en de brand.A. sing aan boord van schepen te bepalen.D. 15.-controlekamer. dat zijn sproeiwater van installatie.- controlekamer en gedurende deze op ware grootte uitgevoerde proefnemingen is de gelegenheid te baat genomen om de mogelijkheid te onderzoeken van volautomatische werking van scheeps- installaties. Behalve het van de gesteld met het doel. Ten aanzien van de ketel­ verbeteren. drukken en tempe­ de hoeveelheid van de door elke groep condensor is er een noodzakelijk onthit. efficiency en het brandstofverbruik van gen samengesteld signaal. evenredig met de stoomstroming. pen. welke zich aan de trouwbaarheid van de componenten van andere de luchtstroom. De met druklucht werkende regelaars en console. die in de prestatie voor toekomstige marinesche­ trek. raturen in verschillende delen van de sproeiers verbrande olie in evenwicht te tingssysteem.I. omtrent stromingen. De meter stelt noordzijde van het hoofdbeproevings.B.en hulpwerktuigen als geheel te dan de brandstof/lucht verhouding bij huis bevinden. H et systeem van automatische regeling is proportio­ neel en integraal. Fig. bevredigende werking van de automa­ in door de Lucas brandstofkleppen te sor (ex Weapon-klasse) op de pier op­ tische regelinrichtingen. waar­ de hoofdturbine. stofolievoorwarmers in te stellen vanaf de ketelcontrolestand.C.-m achine-installatie wordt servo-manuaal systeem door Teleflex densor naar de weegtanks gepompt. stoomverbruik van de turbine wordt mentele ervaring welke met de Er is een afzonderlijk mechanisch het condensaat direct van de hoofdcon­ Y. wordt aan de waarna dit condensaat naar de weeg­ de ketel en het stoomverbruik van de tweede brandstofklep een correctie van tanks wordt gepompt. T w ee aan zichten van een van de blow ers v oor g efo rceerd e trek dingsgroep onderhoudt de hoofdregelaar een constante druk in de stoomdrum door de snelheid van de blowers voor de geforceerde trek direct aan te passen en daardoor ook indirect de lucht naar de af de ketelcontrolestand als vanuit de verschillende componenten en systemen. de verbranding en het waterpeil rege­ lende. In de temperatuurgroep bedienen thermostaten bij de uitlaat van de super- heater en de brandstofvoorwarmer de keteldempers. Voor het meten van de totale ketel. H et verkregen dienstig voor de ontwikkeling ca b le-in -tu b e regelaars. brengen. is gebruik gemaakt gevoerd zijn in de eerste plaats bedoeld bij wordt aangenomen. doch er is een signaal. elk voor zich de temperatuur.de afname van object bestaat in het meten van de ketelmeter en de hoofdregelaar ontvan­ oververhitte stoom te condenseren. H et tweede doen functioneren. en de van Pametrada. D it systeem is 'Programma der p roefn em in g en ook gebruikt om de instellingen van het thermostaten systeem Bailey op de De tot heden bij Pametrada uitge­ T h e M arine Engineer and N aval superheater en de brandstofolievoor.E.C . vuurhaarden. inclusief de stabiliteit en de de heersende belasting tot een optimum proeven werd een speciale dumpconden. dat het moge­ bovenstaande geeft slechts een schets van vermogenseenheden van zeer hoge lijk maakt de blowers voor geforceerde van de watermeetinrichtingen. zowel vanaf de regellessenaars op de ketelcontrolestand als in de A . De ketelmeter ontvangt twee signalen. De waterpeilgroep omvat de de gecondenseerde stoom verkrijgt en Omdat Groot-Brittannië zich nog indicateur voor het ketelpeil.C. . is de funda­ door de mate van voedingwatertoevoer. Voor de verza­ hoofdturbines over het gehele vermo- de derde orde aangebracht om de druk digde stoom wordt een hulpcondensor gengebied en om gegevens te verkrijgen in de beide verdeelstukken en vandaar gebezigd. In de verbran. dat de brand­ van de permanente 20 -tons weegtanks om de mechanische en functionele be­ stofstroom direct evenredig is. welke de dat inderdaad een gesloten circuit niet de luxe kan veroorloven van een voedingwaterregelaar bedient en daar­ vormt. verdamping en het stoomverbruik van De proeven die momenteel worden u it­ een dat de stoomstroom aangeeft.o f geheel automatisch kan worden ge­ regeld.B. In verbinding met de dump. teneinde hun geschiktheid voor toepas­ pen de mate van verbranding regelen. zijn in hoofdzaak van het standaard krachtstation-type. De overschakelaars voor het overbrengen van de regeling van één lessenaar naar de andere bevindt zich in de A. Zij kunnen servo-manuaal worden bediend. hoofd.B. zowel van­ prestatiegegevens te verkrijgen van de 1 9 5 6 ). welk werden ont­ worpen en geleverd door Bailey Meters & Control Ltd. voerde proeven werden ingesteld om A rch itect (N au tical Steam N u m ber warmers mogelijk te maken. toe­ gevoegd om een snelle respons te ver­ zekeren bij plotselinge belastingverande- ringen. praktijk veel meer omvatten. Bij de proeven aangaande het T im m erm an -ex periment. H et kan in drie groepen worden verdeeld.-controlekam er.

noemd. D. W 0 • Vs £o A. 521J De als verschil van scheepssnelheid V s en de intreesnelheid ve optredende. door de wrijving langs de scheepshuid en door het golfsysteem Deze verhouding kan als volgt worden geschreven: van het schip is deze intreesnelheid van het water in de schroef (voortstuwer) v c in het algemeen in absolute zin kleiner dan • V. V A N M ANEN Hoofd v a n d e afd. Mn v v __ ve _ Tc De voortstuwingscoëfficiënt wordt gedefinieerd als de ver­ v ~ Y. n van het roer.P.P. krachten. Het sleepvermogen EPK wordt uitgedrukt water ter plaatse van het achterschip versnelt. V 5 en het door de schroef verwijding van de stroomlijnen ter plaatse van het achterschip.P. voortstnwingscomponenien Vv — Vs Ve Ter beoordeling van de kwaliteit van de voortstuwing. De verhouding: waarin: S = de stuwkracht van de schroef in kg. Het verschil iin stuwkracht S en scheepsweerstand W o wordt Vs — de scheepssnelheid in m/sec. in een deel & van de stuwkracht.g. v e = Vs (1 — \p) Het sleepvermogen EPK is het vermogen dat nodig is om een waarin yj = het volgstroomgetal. v. wrijvingsweerstand daar ter plaatse toeneemt. waarbij de weerstand W'o De stuwkracht S van de voortstuwer is meestal groter dan de bedraagt. Deze snelheid ve is dus de relatieve snelheid van de water­ De tweede term van het rechterlid geeft de verhouding weer deeltjes achter het schip ter plaatse van de voortstuwer. = ________ S . 75 De voortstuwingscoëfficiënt kan nu als volgt gesplitst waarin: worden: M = askoppel in kgm ter plaatse van de voortstuwer. Door wrijvingsverliezen in kussenblokken. § 2 7 ). „rem”-paarde. behorende askoppel M' wijkt in het algemeen af van het. scheepsweerstand W q. r/p = heid van het stromingsveld achter het schip. . V. de aanwezigheid 2n . Gewoonlijk wordt deze zogkracht uitgedrukt Het voortstuwingsvermogen wordt uitgedrukt in de paarde. M . grootheden. te W a g e n i n g e n (Vervolg van pag. D eel B HY D R O D Y N A M ISC H E G R O NDS LA GE N V O O R HET SC H EEPSO N TW ERP V o o rtstu w in g en Pro eftoch tp rogno se v an (Cursus gegeven voor de afdelingen Rotterdam en Amsterdam Schepen van de Vereeniging van Technici op Scheepvaartgebied) door dr. ve 1 — 1/.P. dient wordt volgstroomsnelheid genoemd. Door de van het effectieve sleepvermogen W o . III. Ve ^ 0 . 's .&) 2n M . = 1 . geleverde nuttige vermogen S . naar voren gerichte absolute snelheid: 4. de voortstuwingscoëfficiënt: Het is gebruikelijk de volgstroomsnelheid in haar verhouding tot de scheepssnelheid uit te drukken. = waarin •&= het zoggetal. „zog” genoemd. 2 ti . aangeduid. stuwblokken. = hekgolfsysteem van het schip door de voortstuwer kunnen 75 worden beïnvloed. nodige askoppel M van de voortstuwer komt de voortstuwingscoëfficiënt in het alge­ achter het schip werkende schroef. houding van het sleepvermogen en het voortstuwingsvermogen. D it verschil tussen de stuwkracht S en de geleverde vermogen. die de voortstuwer bij een snelheid V s Het voortstuwingsvermogen APK is het aan de voortstuwer moet overwinnen. omwentelingen n de verlangde stuwkracht S levert.P. Vs E. V s _M n = aantal omwentelingen per sec. W q = de scheepsweerstand in kg bij een scheepssnelheid Vs. ir. Tevens zou in bepaalde gevallen het W 0 . waardoor de in de effectief door de voortstuwer te overwinnen paarde. Het daarbij krachten). van de schroef achter het schip en in de vrij varende toestand (zie Hfdst.P. v a n het N. W . O . 2re M n 27i M'n S . die aan de as of assen van de voortstuwer worden toe­ # S = S . Wo = S (1 .K. kleiner dan het vermogen van de alleen (vrijvarend).S.K.Wo gevoerd. te slepen.K. S . ve — de voortgaande snelheid (translatiesnelheid) van de wordt overgangscoëfficiënt (relative rotative efficiency) ge­ schroef ten opzichte van het omringende water in m/sec. ~ . die bij de betreffende intreesnelheid v e en voortstuwingsinstallatie A.K. V . v e. anderzijds door krachten: het feit dat de schroef in het potentiaalsnelheidsveld ter plaatse van het achterschip werkt. E. i.K. ve M pakkingbussen en overbrengingen is het aan de voortstuwer De eerste term stelt voor het rendement rjp van de schroef geleverde vermogen A. = 1 ~ # = de scheepssnelheid V s.P. n S s A.K. v. Het optreden van dit ver­ meen niet overeen met het rendement van de schroef (voort­ schijnsel is te verklaren uit de verschillende omstandigheden stuwer) alleen. Definities. dat nodig is om het schip met een snelheid scheepsweerstand Wo ontstaat enerzijds doordat de schroef het Vs voort te stuwen.m (de z. zoals de turbulentie en de ongelijkmatig­ S . bij Tengevolge van de onderlinge beïnvloeding van schip en overigens gelijke omstandigheden.P. AVn . schip met een zekere snelheid Vs.K. De aan de voortstuwer geleverde paardekrachten worden met A. waardoor de golfweerstand een verandering waarin: zou kunnen ondergaan.

door aan te nemen. H et rendement van de schroef bedraagt volgens deze be­ £o — Vv • schouwing: H et begrip slip van de schroef kan op eenvoudige wijze wor­ S . Met behulp van de werveltheorie is men er tenslotte in ge­ slaagd het verband aan te geven tussen de op de bladelementen werkende krachten en de in de omringende vloeistof optredende impulsveranderingen. nH nH H et verband tussen beide slipwaarden en het volgstroomgetal is weergegeven in fig. vlak van de schroef constant is.— Fig. Deze impulstheorie geeft geen aanwijzing omtrent de vorm van de schroef. de andere de bladelementtheorie. 20. Op een juistere wijze dan de draadstang en moertheorie toont deze theorie aan. kan de slipsnelheid worden ge­ Later ontwikkelde de schroeftheorie zich voornamelijk in definieerd door het verschil van de spoedsnelheid n H ( H — twee richtingen [7 ] . De slip wordt gedefinieerd medegedeeld. ~~ ————— sw. De bladelementtheorie bepaalt door berekening voor elk bladelement de optredende krachten. Indien de spoed van het druk. verloop van snelheid en druk vol gs f room s n cl heid in de sch roef straal . D it is de schijnbare slip: nH . S ch ro e f straa l-con tractie. 18. dat daarbij als gevolg van het meegaan van het Een dergelijke definitie van het rendement leidt bij een slip- water een zekere slip optreedt. waarde sw = 0 to t een rendementswaarde rj:i — 1 . Indien de slipwaarden betrokken zijn op de virtuele spoed van de schroef spreekt men van virtuele slipwaarden. dat het rendement van een schroef zonder wrijving afhankelijk is van de schroefbelasting. In het eerste stadium van ontwikkeling van de schroeftheorie cient van het schip (hull-efficiency). met dit verschil echter. Door sommatie of inte­ gratie kan de totaal geleverde stuwkracht worden gevonden. werd de werking van de schroef op primitieve wijze door het De voortstuwingscoëfficiënt £o wordt nu: draadstang en moerprincipe verklaard. De impulstheorie verklaart het ontstaan van de stuwkracht van de schroef geheel uit de impulsverandering. De ene richting leverde de impulstheorie spoed van de schroef. ve . 19. doch leidt tot onhoudbare conclusies betreffende het rendement. V erband tussen w erkelijke slip. 19 en onderstaande vergelijking: 1 $w Ve = 1 yj l — Ss Vs H et is gebruikelijk de slipwaarden te bepalen m et de spoed van het drukvlak van de schroef (nominale spoed).nH---------. Deze coëfficiënt. vc Vp den voorgesteld. door de betrekking: nH — vc ^ Ve nH nH ve Daar in deze vergelijking v c de translatiesnelheid van de schroef ten opzichte van het omringende water is wordt deze slip de werkelijke slip genoemd- Indien de volgstroomsnelheid niet bekend is wordt de slip dikwijls betrokken op de scheepssnelheid. Deze theorie gaf aanwijzingen omtrent de vorm van de schroef. Fig.nH------- vs ----. nH water voortschroeft als een draadstang in een moer. op. Verband tussen spoedsnelheid nH.-n— ss nH— —. dat de schroef zich in het S . 20) snelheid van de schroef vc (fig.F-VS---. 18). O n tw ik k elin g van de sch roefth eorie volgstroom en zog. is een maat voor de onderlinge beïnvloeding van schroef en schip en wordt aangeduid als de invloedscoëffi. In dit geval wordt van nominale slipwaarden gesproken. n = aantal omw/sec) en de translatie. die wordt bepaald door de componenten 5. Vs 1 — y. translatiesnelheid vc en 6. schijn bare slip en Fig. die door de schroef in de omringende vloeistof wordt veroorzaakt. D e im puls o f straal theorie van de sch ro ef slipsnelheid nH — vc Door de schroef wordt aan de door de schroef schijf F stro­ mende vloeistof een drukverhoging A p ~ p\ — p i (fig. —«-----------------------------------.

Met de snelheids. de stuw­ massa groter wordt. cu lp ca (2 vc + Ca) = pi' — pi — A p ~ waarin: $ PQ • ca dQ = dF . 21 . dat het rendement hoger wordt. van geïnduceerde snelheden . S . Ve Ve Vpt S vi Ve + 2 Ca waarin: S . Het rendement. kracht S. cor co r Cu snelheidsvermeerdering bedraagt. dS . v i = dF ( ve + I ca) F — ïï— = Q Vi cu = de in tangentiale richting medegedeelde snelheidsver­ of: andering. Tevens blijkt. d Q . dat de drukverdeiing over de schroef. Ca — P F (v e + l c a) cc waarm: fjF (v e + ! ca) — de per tijdseenheid door de schroefschijf stromende vloeistofmassa. indien de snelheidsverandering ca kleiner wordt of de translatie­ schijf constant is. heid van de stroming op zeer grote afstand voor de vrijvarende In een later stadium van de ontwikkeling van de schroef- schroef). ve = de nuttige door de schroef geleverde energie . roterende met een eenparige hoeksnelheid co. met een breedte dr en een v e2 + po = §p v f2 + pi oppervlak dF. kan de door de schroef op de vloeistof uit­ snelheid v c en dus de per tijdseenheid door de schroef stromende geoefende kracht of de daaraan gelijke reactiekracht. Snelheidsdiagram voor een schroefbladelement met invloed Uit deze vergelijking volgt. dus het schijfoppervlak Q = F . ca v Ve Ca meerdering ter plaatse van de schroef de helft van de totale V p . ca = p . ve F i ca 1 — H a/ CS i ~b 1 de schroef (snelheid van de vloeistof ten opzichte van de U it deze betrekking blijkt. Indien men aanneemt. Bij een constante drukverdeiing over de schroefschijf is de ca wordt dan: eveneens constant over de schroefschijf. F . Voor een roterende Voor de stroming achter de schroef geldt: beweging kan. die aan een zo S = Ap . dO .i = 1 indien de stuwkracht S — 0 en dus de stuwkrachtcon- de translatiesnelheid ve van de schroef (v e is de relatieve snel­ stante Cs. 2 1 ) van een schroefbladele- druk is in fig.) lager. 20 schematisch aangegeven. ment. Na de druksprong in de schroef daalt de druk eveneens. dat het ideale rendement De grootte van deze snelheid v\ wijkt in het algemeen af van f]P. Vóór de schroef volgt. dT . gelegen op een straal r. dat: daalt de drukmet detoenemende snelheid. — v e + ca Ve + 2Ca cor Met behulp van de boven afgeleide betrekkingen kan de meest gangbare uitdrukking voor de stuwkracht worden ge­ vonden: S = Q . F groot mogelijke vloeistofmassa een zo klein mogelijke versnel­ ling geeft. dQ . Volgens de impuls wet (reactiekracht is impulsverandering) De dimensieloze stuwkrachtconstante wordt als volgt gede­ is verder: finieerd: S = pQ . zulks in overeen­ stemming met de wet van Bernoulli. Het ideale rendement van de schroef. cor q . uitgedrukt in deze stuwkrachtconstante. 1 -f- p = de dichtheid van de vloeistof. geeft: d T = p . dat het rendement hoger is naar­ schroefschijf). v\ = de aan de schroef toegevoerde energie. dat de snelheidsver. tot op een afstand zeer ver Ve + 2Ca achter de schroef de druk in de ongestoorde stroming po weder­ zodat: om is bereikt. voorstellen door de vergelijking. Vi . Het verband tussen v iy ve en ca kan afgeleid worden theorie werd rekening gehouden met de invloed van de rotatie met behulp van de vergelijking van Bernoulli: in de schroefstraal op het rendement [ 8]. De meest ideale schroef is dus die schroef. ca QF (Ve 4" 2 Ca) C0 Cc waarin: 2Q Ve* ip v e Q — de per tijdseenheid door de schroef schijf stromende hoe­ Ca veelheid vloeistof. dat bij de werveltheorie nader zal worden behandeld toename is een straalcontractie verbonden.v t van de schroef groter. — 0. cu . dus het rendement zonder invloed van de vloeistofwrijving. even­ lp (ve + Ca)2+ Po —^PVl2+ Pl eens een impuls vergelijking worden afgeleid. Ve cn — de in axiale richting medegedeelde snelheidsverandering. Q . wordt de tangentiaalkracht volgens de impulswet: Deze beide vergelijkingen van elkaar afgetrokken. Voor een schroef- en voor de stroming vóór de schroef: bladelement.. dus: mate de schroefbelasting (C s. v e p . Fig. De snelheid in de schroefstraal bereikt dan de waarde: ojr 2CV v-2. Het verloop van snelheid en Uit het snelheidsdiagram (fig. Vi = Ve + ic a Het ideale rendement wordt dan: U it deze impulsbeschouwingen blijkt. De hoeveelheid door­ stromende vloeistof Q wordt bepaald door het schroefschijf - oppervlak F en de relatieve watersnelheid V\ ter plaatse van nP. in analogie met een translatiebeweging. is volgens deze theorie: S .

indien deze cilinder door rotatie een wervelstroming of van de grootte van de relatieve snelheid V — d. tieve snelheid en een weerstandskracht dW in de richting van De wervelstroming wordt gekenmerkt door een bepaald deze snelheid. 23) leidt namelijk tot een asym­ heids. gevormd door Er ontstaat dus een liftkracht A loodrecht op de aanstroom- de translatiesnelheid v c en de rotatiesnelheid cor. Snelheids. 7. Een lijnintegraal van een stromingsveld langs een gesloten Volgens de wet van Bernoulli is: kromme (op een bepaald tijdstip t) wordt aangeduid met de p + lp v2 — p + dp + lo (v -|. De superpositie van een parallelstroming van het oppervlak van het bladelement. [ 10 ]. sin /?) d r o ó H et nodige askoppel hiervoor volgt uit: R R M= z J d T . met een lengte l en een breedte dr. verband tussen de snelheid v en de afstand r van de betrokken Samengesteld leveren de componenten dA en d W een kracht cirkelvormige stroomlijn tot het middelpunt van de cilinder. 24).d v ) 2 benaming circulatie: en dus: (j) vs . de snelheid. 22.Fig. waar de snelheid nul is. In leiden de begrippen tot de w erveltheorie van de scheeps­ sch ro ef D it verband kan als volgt worden verklaard (fig. 8. D e verwaarlozing van de snelheids veranderingen van het water ter plaatse van de schroef is wel een der belangrijkste redenen. waarvoor de circulatie T voor iedere willekeurige gesloten kromme nul is. cos /?) r . Magnus effect U it deze vergelijking ziet men. di' = 0 of dp = — Q • v • dv daar ( d v ) 2 als verwaarloosbaar klein beschouwd mag worden. Men onderscheidt in de hydro­ gecorrigeerd voor de straalonderdruk. gelegen op van Bernoulli vindt men. H et blad­ richting. 22 is het snel­ en een wervelstroming (fig. dat de druk in P kleiner is dan in Q. hangen af van de liftk ra ch t dA ontstaat. dr = z J (dA . H et verloop van de stroomlijnen en de ligging van de element wordt onder een kleine hoek a getroffen.en krachten diagram voor een sch roefb la d elem ent zonder invloed van geïnduceerde snelheden Fig. die door een schroef met z bladen wordt ontwikkeld. circulatie doet ontstaan. waaronder het bladelement wordt aangestroomd en rustte op dit principe. een straal r. Deze krachten zijn afhankelijk dat. dP. (d A .en weerstandskrachten werden door Froude bepaald aan de hand van proefnemingen met vlakke platen. metrisch stromingsveld. Door toepassing van de vergelijking D e relatieve snelheid V wordt voor een bladelement. waarvoor de circulatie F voor een wille­ keurige gesloten kromme niet nul is. ontbonden in de translatierichting en een richting In dit geval is de snelheid langs een stroomlijn constant en loodrecht daarop de componenten dS en d T levert. In fig. D it rendement behoort voorts nog te worden vallende snelheidscomponent -vs. I . dr = z J. die. . dr D e lift. die onder bepaalde invalshoeken door het water werden voortbewogen. a. waarom men nooit een bevredigende overeenstemming tussen experiment en berekening heeft kunnen bereiken. dat het ideale rendement Eén lijnintegraal stelt de integratie voor van het product van tengevolge van de correctie voor de rotatie in de schroefstraal een wegelementje ds en de in de richting van dit wegelementje kleiner wordt.en krachtendiagram van een schroefbladelement gegeven. De vroeger bij schepen toegepaste Flettner rotor be­ de hoek a.i. sin ƒ? -f- o o + d W . Q v . r . Voor elk bladelement worden de op­ parallelstroming geen lift of draagkracht. H et b lijk t echter tredende krachten berekend. loodrecht op de richting van de rela­ sterkte van de circulatie. die door de rotatie in de dynamica twee soorten stromingsvelden: schroefstraal ontstaat. D e totale stuwkracht. ds = r dp + 2 . tevens een liftkracht ontstaat (Magnus waarmede de vloeistof langs het bladelement stroomt — van effect). De wervel vrije velden. D e bladelem en ttheorie van de schroef b. kan door integratie gevonden worden: R R S= z J dS . waarbij een stuwpunten S[ en So. B ij deze theorie wordt het schroefblad verdeeld in een aantal Een oneindig lange cirkelvormige cilinder ondervindt in een elementen [ 9] . 23. De wervelvelden. omgekeerd evenredig met de straal r. cos /? — d W .

dv dx dy lijk weggedrukt. 25). dA = dx . De randwervels zijn dus de voort­ mingsveld) versneld tot een snelheid V dan zal de circulatie zetting van de gebonden wervel. dy = q . Q . Qv3 . heid zou optreden. gelprofiel van oneindige breedte is het duidelijk dat aan dit Wil men met behulp van deze stelling de liftkracht dA voor theorema voldaan wordt. ' stroming als aangegeven in fig. zodat dit verschijnsel eveneens in overeenstemming met het Wordt een oneindig breed profiel (twee-dimensionaal stro. dy Bij een vleugel met eindige breedte heeft aan de vleugeleinden een omstroming aan de randen plaats van het gebied van over­ Nu druk onder de vleugel naar het gebied van onderdruk boven de vleugel. ds = F (de circulatie) seren van de vleugel in de vloeistof (lucht) achter en vormt de randwervels. dy =. v en A v = 2 v circulatie. culatie en de daaruit voortvloeiende wijziging van het stroom- Een draagvleugel veroorzaakt een wervelstroming of circu­ lijnenbeeld heeft een verschuiving van het achterste stuwpunt latie door haar asymmetrische vorm. Voor de bepaling van deze circulatie is enige breedte vormen de gebonden wervel om het profiel. dr) . waarvan de ge­ scherpe achterkant theoretisch een oneindig grote stroomsnel­ zamenlijke sterkte gelijk is aan de circulatie. Deze betrekking. de drukzijde. V . theorema van Helmholz is. de vleugel met een snelheid v (zie fig. Deze dragende lijn. Fig. Volgens de wet Het vleugelprofiel is de drager of kern van de circulatie. J Ap . De vrije wervels dA V . die de kern vormt van de A p = pd —■pz = 2 q V . Men kan zich de rela­ uittredende kant van het profiel. heerst in de regel een overdruk p$ en fig. bijzonder bij het starten van vliegtuigen. r — constant. dr wordt de vloeistof die om de uittredende kant stroomt plaatse­ dp of ---------. noemt men een wervel. De liftkracht dA van een vleugelelement met een lengte l en Terwijl bij een draagvleugel met oneindige breedte de cir­ een breedte dx wordt dan: culatie voor elk punt van de breedte-as constant is.en De afsplitsing van de startwervel. gebonden wervel. b. Het gevolg hiervan is. dus volgens de wet van Bernoulli een lage snelheid. dat in een ideale vloeistof rekening van de bij een zeker vleugelprofiel te verwachten een wervel niet kan beginnen. Aan de achterzijde van het tieve stroming langs een vleugel samengesteld denken uit een profiel vindt dan een glad afstromen met eindige snelheid plaats. De dragende wervel strekt zich naar een gegeven vleugelprofiel berekenen dan dient de circulatie F beide zijden oneindig ver uit. heerst in de regel een zo lang toe tot het achterste stuwpunt samenvalt met de scherpe onderdruk pz en dus een hoge snelheid. uitgezonderd voor de kern. In dit geval vervangt men het van het profiel plaatsvinden. D it is in werkelijkheid echter moeilijk te Voor evenwicht geldt dat: verwachten. noodzakelijk. Dergelijke wervels ontstaan in het 0 geeft v . dat aan de vleugeleinden wervelstromingen ontstaan.d x nemen dan ook in tegenstelling tot de gebonden wervels geen krachten op. Een wervelstroming komt in de natuur voor bij wind. waarbij ter plaatse van deze vleugelprofiel door een serie dragende wervels. het ontstaan van de cir­ waterhozen. terwijl de startwervel het zich nog niet direct hebben ingesteld.of aanloopwervel. in dit geval een dragende of waarin A v = het snelheids verschil onder en boven de vleugel. Door de hoge druk in het achterste stuwpunt Sg K . (j) v' . In verband hiermee spreekt men dan ook van een start. profiel kunnen voordoen. Bij een vleugelprofiel met eindige bekend te zijn. die zich bij een vleugel­ randwervels en de startwervel een gesloten geheel (zie fig. 26a. Er zal een omstroming aan deze uittredende kant dragende wervel te vervangen. Deze randwervels zijn vrije wervels. in de dus: wervelkern bevindt zich geen vast lichaam. ƒ Av .w-z. 2 5. d. dx . kan dit bij i i een draagvleugel met eindige breedte niet meer het geval zijn. de afgaande nadere kennis van de verschijnselen. dy . 26a optreden. die van fundamenteel belang is voor de be­ Het theorema van Helmholz zegt. v . waarbij het Wanneer men de profielkoorde van een vleugel niet tot nul achterste stuwpunt niet samenvalt met de uittredende kant van reduceert is het niet meer mogelijk het vleugelprofiel door een het profiel. Aan de onderzijde van naar de uittredende kant van het profiel tengevolge (zie een vleugel. waarbij een loslatingswervel zich uit de grens­ dv dr laag om het profiel afsplitst. 27). Aanvankelijk zal een wervelsysteem tot een gesloten geheel maakt. Aan de De sterkte van de startwervel en van de circulatie nemen bovenzijde van de vleugel. Bij een profiel met . Deze stroming b lijft na het pas­ J Av . dan verandert het vleugelvlak in een lijn. dx . van Bernoulli geldt: Wanneer men de profielkoorde van de vleugel tot nul redu­ Pd + 2 Q (V — v'y2 = pz + 2 Q (V + v ) 2 ceert. T . de zogenaamde dragende lijn. Circulatie om een vleugelelemenf Fig. parallelstroming met een snelheid V en een wervelstroming om De startwervel wordt met de hoofdstroming meegevoerd. Startwervel en circulatie De centrifugaalkracht op een vloeistofelementje is: K ( q . noch kan eindigen. 26b). Bij een vleu­ liftkracht staat bekend als de stelling van Kutta-Joukowsky. de zuigzijde.

dat in de baan van het vleugel. Het verband tussen de invalshoek a-t voor een oneindig brede vleugel (effectieve invalshoek) en de invalshoek a voor een vleugel met eindige lengte-breedte verhouding (geometrische invalshoek) is dus: a* = a — (in radialen) In een visceuze vloeistof ondervindt een profiel van oneindige breedte een profielweerstand. Deze vrije wervels vertegenwoordigen d.of driftcoëfficiënt: W Cw = — y 2— p (eindige breedte) Fig. De voortstuwingsproef met de combinatie scheepsmodel + schroef bij verschillende snelheden. naar de vleugeleinden af (drie-dimensionale strom ing). 28 eventueel een drukweerstand bestaat. De liftcoëfficiënt Ca is voor kleine invalshoeken recht even­ stroming). d. V . inductiesnelheid ter plaatse van het vleugelprofiel I cn. die uit een wrijvingsweerstand en eindige breedte ziet het wervelsysteem er dan uit als in fig. afhankelijk van de profiellengte (getal van Reynolds) en de U it fig. De totale weerstand van een profiel van eindige breedte be­ staat dus uit de geïnduceerde weerstand en de profielweerstand. De behandelde grootheden laten zich als volgt dimensieloos definiëren. De vleugel met eindige breedte onder­ invalshoek. Bij het experimentele onderzoek van de voortstuwing onder­ scheidt men voornamelijk vier soorten modelproeven: a. Er c. De weerstand. V2 . Recapituleren wij een en ander voor de vleugel met oneindige In fig. dan kan worden gezegd: profielen in een windtunnel in diagramvorm gebracht. D e wrijvingsweerstand is is aangegeven. Deze weerstand noemt men de geïnduceerde 9.als weerstands­ krachten. ruwheid van het oppervlak. M odelon derzoek en ?nodelwetten weerstand als gevolg van de eindige breedte van het profiel.29).Duidt men de grootte van deze inductie- waarin de totale weerstand W — profielweerstand W p + ge­ snelheden ver achter de vleugel aan met cn dan bedraagt de ïnduceerde weerstand. I . Immers De kwaliteit van een vleugelprofiel wordt weergegeven door voor een punt ver achter het profiel kan men met goede be­ de d rift-lift-coëfficiënt: nadering zeggen dat de vrije wervels. dx resp. De vrijvarende schroef-proef. a. F waarin F = l . b. 28. De drukweerstand hangt af van de profiel door het wervelsysteem naar beneden gerichte snelheden dikte-lengte-verhouding. Het schroef-onderzoek in de cavitatietunnel- . De liftcoëfficiënt van een vleugelprofiel is: £ = ~ ___ ^ . 27 is het duidelijk. De grootte van deze negatieve nullifthoek is afhankelijk b. 30 zijn de resultaten van proeven met draagvleugel- en eindige breedte. T . In een ideale vloeistof ondervindt deze vleugel redig met de invalshoek a*. Voor een vleugel met oneindige breedte is de circulatie of Hierbij valt het volgende op: wervelsterkte over de breedte constant (twee-dimensionale a. ontstaan afgaande vrije wervels. vindt dus in een ideale vloeistof zowel lift. b (oppervlak van beschouwde ele­ m ent). Een oneindig brede vleugel levert dus eenzelfde lift bij een kleinere invalshoek als de vleugel met eindige breedte. Voor een vleugel met eindige breedte neemt de circulatie van de profielvorm. terwijl voor een punt op het vleugelprofiel de vrije wervels zich slechts naar één zijde oneindig ver uitstrekken. De hoek a-t waarbij de lift A = 0 is niet nul doch negatief. c. Door het optreden van de geïnduceerde snelheden wordt de invalshoek van het profiel en daarmede de lift kleiner (fig. dat is vervangen door een wervelvlak q y2 p (oneindige breedte) worden geïnduceerd. De driftcoëfficiënt is voor kleine invalshoeken vrij constant. dx b. die voornamelijk de snel­ heid induceren zich naar beide zijden oneindig ver uitstrekken. en geen weerstand. de profielvorm en de invalshoek. die naar beneden gerichte snelheden induceren. De d rift-lift-coëfficiënt is minimaal bij een kleine positieve een energieverlies. De overbelastingsproef met de combinatie scheepsmodel ~b schroef bij een constante snelheid doch verschillende tros- sentrekken. alleen een liftkracht: Ca 00 2 n cq dA = q . 'Wervelsysteem van profiel.

Voor dynamische gelijkvormigheid moet in principe voldaan worden aan de wet van Froude en aan de wet van Reynolds- Het getal van Froude wordt voor een schroef als volgt ge­ definieerd: 7i nD ------ Fr = —7= = 71 n . dat het model een schaalcopie is van het werkelijke waarin: object. indien de absolute snelheden aan de wand van het model en het ware object dezelfde richting hebben. van de boot is gestoord lingen van de scheepsschroef. De verhouding wordt de snelheidsgraad A genoemd. ^ mag worden toegepast.en w eerstandscoëfficiënten lu en model en de ware schroef geldt het volgende: en de invalshoek a .— — v e . (fig. Verband tussen de lift.s ) . De verhouding van de translatiesnelheid v e en de omtrek- snelheid tc nD moet dus voor het schroefmodel en de ware schroef gelijk zijn (de waarden voor de schroef op ware grootte worden met een accent gemerkt). Volgens Froude geldt dan voor de translatiesnelheid v e de­ De algemene vergelijkingswet van Newton. Ve Ve' r /» D . 30. Aan de kinematische gelijkvormigheid wordt voldaan. Het getal van Reynolds kan als volgt worden gede- b. nD Re L Aan de geometrische gelijkvormigheid wordt voldaan door het feit. geometrische gelijkvormigheid!. die in een speciaal voor dit soort proeven vervaardigde slanke houten boot wordt geplaatst met Volgens de wet van Froude dient het schroefmodel dus een naar voren uitstekende askoker. De schroef bevindt zich onderzocht te worden bij een aantal omwentelingen. c = \JA2 -j. v D /g Vg. Indien voldaan wordt aan gelijkheid van de snelheidsgraad A kunnen bij vrij varende schroefproeven zowel de translatiesnel­ heid als het aantal omwentelingen nog willekeurig worden gekozen.en askoppelconstan. D zodat A A' en aangezien: Ve __ Ve H A = (1 . standsproef: ten) op het model en het object op ware grootte gelijk zijn. finieerd [ 1 1 ]: c. dat de dus voor de houten boot in een homogeen snelheidsveld. indien voldaan wordt aan: ~n = of v e = v e . Ve Ti nD vP vj of Ve' Ti n'D' Tc nD 7i n'D' Vr. kinematische gelijkvormigheid. dat wortel uit de modelschaal groter is dan het aantal omwente­ niet door de potentiaalstroming . Voor gelijkheid van het getal van Froude voor het schroef­ Fig. dynamische gelijkvormigheid.7 = nD n D n D v a a. De vrij varende schroef p roef of Vrij varende schroefproeven worden bij het Nederlandsch Df_ Scheepsbouwkundig Proefstation uitgevoerd met een zelfre- 11 D V' gistrerende dynamometer. H / D nD nH D betekent gelijkheid van de snelheidsgraad A ook de gelijkheid van de slip. van een profiel met oneindige breedte n nD 71 n'D' Fr = Fr of V gD V gD ' a. 31).7 7z)2 .D Als karakteristieke lengte wordt dus de schroefdiameter D gekozen en voor de snelheid de omtreksnelheid n nD. volgens welke zelfde betrekking als voor de scheepssnelheid V s bij de weer- de specifieke krachten (zoals stuwkracht.( 0. n .

en schip. D 4 ir schroef en modelsnelheid geregistreerd. door een doelmatige keuze van de modelschaal en aantal omwentelingen. volgen modelsnelheid en aantal omwentelingen van het schroefmodel uit: Vs ^mortel — . Hughes. Gedurende de meetvaart _ S _ S worden stuw kracht. / V a Fig. aantal om­ relatieve verschil in de wrijvingsweerstand tussen model en wentelingen en translatiesnelheid worden uitgezet als K s. Beneden deze criti. Bij vrijvarende proeven met schroefmodellen is het een Wwr' Cwr' — I TT? 7) specifieke wrijvingsweerstand van het vrijwel onuitvoerbare opgave aan de wet van Reynolds te vol­ 23 ^ V S m doen.7 . [ 14] . b et K s-K m-A -v crban d en: n = n Va Volgens de wet van Reynolds zou het aantalomwentelingen waarin: bij devrijvarende schroefproef aan de volgende betrekkingen vmodel — modelsnelheid in m/sec. Qm Proeven met vrijvarende schroef modellen. daarmee corresponderende. JC. D 2 “ q . a3. waarbij de diepte- waarin: ligging van de schroef onder het wateroppervlak werd ge­ W wr = wrijvingsweerstand van het model. dat geen merkbare oppervlakte­ Wior = wrijvingsweerstand van het schip. Indien de modelschaal a is vastgelegd. 32. zorgt men.7___ > O lingen te geven. askoppel. De wrijvingscorrectie R a wordt dus mede bepaald door de sche drempelwaarde zullen de metingen namelijk worden be. v v Het is gebruikelijk bij de voortstuwingsproef het schroef­ of bij gelijkheid van v = V: model tijdens een meetvaart een constant aantal omwente­ / D' ''V0. H et scheepsmodel wordt door de sleepwagen n — 11 -jY ■ = n . Evenals bij het modelonderzoek van de scheepsweerstand schip. in de translatierichting werkende De tijdens de meetvaarten van een vrijvarende schroefproef trossentrek R a wordt aangebracht ter compensatie van het geregistreerde waarden van stuwkracht. De Telfer. dat het getal van Reynolds niet beneden Qm = nat oppervlak van het model. dat zowel voor het scheeps. indien men aan deze voorwaarde voldoet.. H ieruit Cwr — 1 "z specifieke wrijvingsweerstand van het volgt. indien de afstand van hart schroefas tot wateroppervlak gelijk is aan de schroef diameter [ 1 2 ]. moeten voldoen: Vs — scheepssnelheid in m/sec. Schoenherr. resultaten van vrijvarende schroefproef vormen een belangrijk Men kan de waarden van askoppel. askoppel. D Q . waarbij nog een betrouwbare voortstuwingsproef is uit te voeren. 1 / Va en V a. Lap-Troost). 32).50 m goede weerstandsproeven uit te voeren [ 1 3 ] . de wet 2 Q Vm van Froude voor de vrijvarende schroefproef buiten beschou­ model. dat. wing gelaten kan worden. or versneld tot de bij dit aantal omwentelingen te verwachten ■b) 0i7 modelsnelheid. D r> . stuwkracht. een zekere critische drempelwaarde daalt. bedraagt volgens de ervaring van het Nederlandsch Scheepsbouwkundig Proefstation ongeveer 2. wentelingen en snelheid voor het werkelijke schip bepalen door Zij vormen de basis waarop tot nu toe de wisselwerking tussen vermenigvuldiging van de gemeten modelwaarden met a4. /0>7. nD __ /'0. Men dient bij een voortstuwingsproef de modelschaal zo te kiezen.als voor het schroefmodel de critische drempel­ waarde van het Reynolds’ getal wordt overschreden. 11 — aantal omw/sec van de scheepsschroef. waarbij voor elke snelheid een q (u D y 2 . Deze trossentrek of wrijvingscorrectie R fl bedraagt: Evenals bij het modelonderzoek van de scheepsweerstand is het duidelijk dat men bij de vrijvarende schroefproef niet tegelijkertijd kan voldoen aan de wet van Froude en de wet van Reynolds (aan gelijkheid van snelheidsgraad of slip dient o f: steeds te worden voldaan). aantal omwentelingen van de Ks ~ ~ q ~V D )2 . b. keuze van specifieke wrijvingsweerstandscoëfficiënten (Froude. De minimale lengte van de scheepsmodellen. Vm. resp. Bij deze grootte van het scheepsmodel is het echter to t nu toe niet mogelijk een goede voortstuwings­ proef uit te voeren. golven meer ontstaan. K arak teristiek van vrijvarende s c h r o e f.50 m. R a = (4 wr — Cwr') •2 £ . schip en schroef wordt geanalyseerd. De askoppelconstante: Op het Continent.„-waarden als functie van A (zie fig. de sleepwagen b lijft met een gelijke het algemeen als volgt gedefinieerd: snelheid boven het model meerijden. invloed door storende laminaire stromingsverschijnselen. n'D' n = aantal omw/sec van het schroefmodel. Daarna wordt het scheepsmodel door haar eigen De stuwkrachtconst’ante (specifieke stuwkracht) wordt in schroef voortgestuwd. varieerd. D 2 . . aantal om­ hulpmiddel bij het berekenen van schroeven (zie H oofdstuk I I ) . hebben aangetoond. Door een ontwikkeling in de techniek om kunstmatig turbulente stromingen op te wekken is men momenteel in staat om met modellen met een lengte van 1. Amerika en Japan bestaat de voortstu­ wingsproef in het algemeen uit een aantal meetvaarten over r _ _ M _ M _ een bepaald snelheidsgebied. D e v oortstu w in g sp roef De combinatie van schroef en scheepsmodel maakt het on­ mogelijk van de wet van Froude af te wijken.

a seaiuay teur Generaal van Scheepvaart. voor­ dragen. D.. o f N aval A rchitects. hem en het Openluchtmuseum. . overbelastingsproef ). in S co t­ land.N. „T h e Choice o f Suitable R eynolds N um ber for Model Propeller E xperim en ts” . p. London. dat uitgerust is met een vin- ningen bijeen. Schifftechnik. P art. door middel van de trossentrek ( Rü ) gevarieerd. De heer W. naar Madrid. gebied aan te vullen met een overbelastingsproef bij de proef­ 13. zal op de dagen van Dinsdagavond vindt het slotdiner Het Symposium wordt op zaterdag­ het Symposium alleen gediscussieerd plaats in Restaurant „Royal” te Arn­ middag geopend in Junushof te Wage­ worden naar aanleiding van deze bij­ hem. tocht. Regering. maar met veranderlijke schroef be­ lasting (z. gang besproken zal worden. caviterende toestand is een modelonderzoek in de cav itatie­ in verband met de ruwheid van de scheepshuid. p. 2. 12.of Ship T an k Superintendents. D. ir. waar in het bijzonder het vorig jaar ge­ Van 7 tot 10 september komen weten­ Op de maandag en dinsdag vinden de opende zeegangslaboratorium gedemon­ schappelijke werkers op het gebied van besprekingen plaats. 1893. O . Springer V erlag.: „D as Schaufelrad in M odellversuch” .P. H . schip in zeegang samenhangen. waarin Voor de ca. H .M . 180. 1948. A. V . scheepsmodelonderzoek. 105.E. S mei 1946. Z e itsch rift fiir F lug- invloed van overbelasting op het schroefrendement en het technik und M oto rlu ftsch iffah rt. G ebcrs.S. F ifth International Conference.S. en opgenomen en zullen tezamen met de het 25-jarig bestaan van het Neder. Theoretische aspecten van de 8e Internationale Conferentie van gedurende de eerste 25 jaar en een toe­ de beweging van het schip.g. Om bij het schroefontwerp voorspellingen te doen omtrent Göteborg. (overbelastingsproef) is dat men juiste waarden krijgt voor de 8. Transaction o f the N o rth E ast Coast Institution o f Engineers and Shipbuilders.. L. 5 geleverd hebben. m et dien verstande dat n u tevens de Deze toeslagen zullen in Hoofdstuk IX nader worden besproken. D it gebeurt aan de streerd zal worden.N . and Shipb. Velen zijn vergezeld van hun ren reeds kennis hebben kunnen nemen Park „De Hoge Veluwe”.en de bedrijfstoestand toeslagen gegeven worden. het Symposium. statische druk in het w ater aan een modelwet m oet voldoen: de w et van gelijk cavitatiegetal. ir. ties verdeeld. In Engeland bestaat de voortstuwingsproef uit een aantal meervaarten bij constante snelheid (in de regel corresponderend Literatuur met de bedrijfssnelheid). V olpich. T h e Shipbuilder De toestand. F. vertical axis propeller” .N . R a' — R a in de translatierichting gericht. 40 dames wordt een af­ de deelnemers bevinden zich 27 Ameri­ 46 auteurs hun bijdragen op het gebied zonderlijk programma georganiseerd kanen.E. aantal omwentelingen. Waarnemingen in de wer. D. F . ningen door ir.: „R esistan ce o f ships and screw propulsion” . zakelijk. De beste vorm van experimenteel onderzoek van de voort­ 14-17 N ovem ber. 23. organiseert het Proef­ Op zondag 8 september wordt een Op maandagmiddag wordt een be­ station een internationaal Symposium. Modelproeven. van het gedrag van het schip in zeegang met op maandag een bezoek aan Arn­ 12 Duitsers. 2. den.: Op woensdagochtend vertrekken ca. P. H ughes. 1878. H .: „T h e H otchkiss internal cone propeller” . 1 9 3 3 /3 4 .S. veroorzaakt door de grotere schroef belasting. on te Wageningen.M . 1920. T od d . De schroef belasting wordt 1. stabiliseerinrichting om de slingerbewe­ spreken. excursie gemaakt naar de Noord-Oost. J. S. of Eng. een historisch overzicht geven van de energiespectra. Hierbij zal Prof. 17 Engelsen. en op Fransen.: „Proefschepen. K rapphiger.: „M odel tests with turbulence producing cl. L . varende schroefproef. A .: „Eine Erw eiterung der Schraubenstrahltheorie” . De toestand. 1951. D e o verbelasiingsp roef H oofdstuk II en in H o o fd stu k IV nader worden uiteengezet. N. N ordstrom .. 10. scheepsweerstand in zeegang. 195 5.: „R ecen t developments in the design and application o f the propulsion point of model”. 1952.: „Schaufelradberechnung” . S. Direc­ Sectie 5.O. G. echtgenote. waar van 15-25 september over de ontwikkeling van het N. Onder een boekwerk van ca. 225.A . daarbij de gasten verwelkomen namens bijdragen in de definitieve Proceedings landsch Scheepsbouwkundig Proefstati­ de Ned. H . N o. G . 24 Nederlanders. W . 14. M üller. p. and A llan. Th e Inst. H et schroef onderzoek in de cavitatietunnel devices 1951” . Inaugurale rede. oceanografie. M. Transaction s o f the Institute o f Marine Engineers. waarbij R a' = 0 wordt aangeduid met „self­ 6. 9. Dresden. 195 5. 800 blz.t. W. hand van de voorlopige Proceedings van Hierin zal een scheepsmodel getoond scheepsbouw en scheepvaart in Wage.: „Im m ersion o f propellers” . tafelpresident zijn. om de problemen te be­ in juli van dit jaar verzonden werden. snelheids gebied zijn echter enige overbelastingsproeven nood­ 11.1. waarbij de trossentrek gelijk en gelijkgericht is 1931. slip and propulsive Voor een proeftocht. directeur van het Sectie 1 . die met het gedrag van het Deze voorlopige Proceedings vormen ging van het schip te dempen. L V III. loopkundig Laboratorium „De Voorst”. T .en bedrijfsprognose over een zeker efficiency. voorzitter van de Nijverheidsorganisa- zitter van de Raad van Beheer van het De te behandelen materie is in 5 sec­ tie T.P. B etz.of de bedrijfssnelheid. van het Symposium worden vastgelegd. de Vries. Publikatie van Statens Shippsprovningsanstalt. Toepassing van de methode 40 deelnemers gezamenlijk per autobus N. D elft. aaan de wrijvingscorrectie (R a). Laboratoriumtechniek. Froiule.. Sectie 2 . H . 6 Russen.P. N ew -Y o rk . I. ’& Avonds vindt het openingsdiner Lelijkheid. de verhoogde tunnel nodig. modelproeven en coördinatie” . T. 265.: „Turbulence on Stim ulation on Ship M odels” . Op de aldus gevonden „tank”~waarden moeten voor de het optreden van cavitatie en het gedrag van de schroef in proeftocht. zal een verslag van dit sympo­ plaats in Restaurant „Boerderij-Rijzen­ Sectie 4. K em p f.: „ T h e Fundam entals o f Ship Propulsion” . I. zal de De discussies worden stenografisch Ter gelegenheid van de viering van tafelpresident zijn tijdens het diner. Een en ander zal in § 17 van c. Vol. Daarna zal Professor dr. p. sium worden opgenomen. 18. T roost. van deze bijdragen. N o. H otchkiss. wordt „selfpropulsion point of 3.” T ransaction s o f the Inst. . Hierbij is de trossentrek 4. stuwing is een voortstuwingsproef over een bepaald snelheids. 4 Japanners en 11 uit overige Aangezien de deelnemers van te vo­ dinsdag een bezoek aan het Nationale landen.. van Lammeren.z. 5. Verschoor. ( W ordt vervolgd) NEDERLANDSCH SCHEEPSBOUW KUNDIG PROEFSTATION TE W AGENSNGEN Symposium on the behaviour o f ships in burg”. 1946. and E dstrand. de windweerstand en de daling in D it modelonderzoek is direct te vergelijken m et een v rij- schroefrendement. 1954. F. Sleeptankdirecteuren zal worden gehou­ komstvisie over de komende jaren.: „O n the elem entary relation between pitch. 11 Zweden. n.: „P addle W heels” . p. W ien. die aan alle deelnemers worden. Het voordeel van deze uitvoering van de voortstuwingsproef 7. F . zoek aan het Nederlandsch Scheeps­ waarop het gedrag van schepen in zee­ polder en naar het openlucht Water­ bouwkundig Proefstation gebracht.A . T aylor. Sectie 3. ship” (tanktoestand) genoemd. W .

scheepsmotoren en ton. directeur Ap- 8 novem ber 1957 G ASTU RBIN E. Wangerin. werkingssfeer en hun stafpersoneel. 24 jan u ari 1958 door de heer F. Krappinger. te Am sterdam veld. K. Chef Tekenkamer Werktuigbouw van te Amsterdam de Amsterdamsche Droogdok Mij. L. J.-directeur W . Minkhorst. Verenigde Staten. voortstuwing door W. Deze cursus is een vervolg op te R otterd am DRAGE T O T BERGINGSW ERKZAAM ­ de cursussen van de heren Ir. reld aan welke in 19 S6 schepen werden af­ hand van O. L. door Mr. P. G. 17 april 1958 Onderwerp: NIEUW STE O N TW IKKE­ 19 decem ber 1957 Onderwerp: ENIGE BESCHOUW INGEN te Rotterdam LING VAN DE M. Door de voortschrijding der techniek zijn sen en met bijzonderheden omtrent hun uit­ waarbij de tankschepen afzonderlijk wor­ in deze uitgave weder nieuwe. ter & Co. hulpwerktuigen voor scheeps- 25 . Anne. Boie..V. 6 feb ru ari 1958 Deel 3. door Ir. door Ing. Hardy. Bovendien zal van elke vergadering of andere bijeenkomst aan leden te A m sterdam landsch Scheepsbouwkundig Proefstation te en donateurs een convocatie worden gezonden. Hughes Technische Dienst. STER K ­ 10 oktober 1957 Onderwerp: EXPLOSIES IN KRUKKAS­ te R otterdam TE. Southamp- Schiffahrtsverlag „Hansa” C. directeur te Amsterdam (De juiste titel zal nog nader worden be­ te A m sterdam L. van 13 decem ber 1957 C A TH O D IC PRO TEC TIO N . . Canada. Langelaar Gzn. Adlard Coles Ltd. Frankrijk. Duitsland. adj. aandrijving. S. Bedrijfsdirecteur van Deel 1.V. Smit & Co’s Internationale Sleepdienst. Hoofd van Bureau Veritas in Ne­ Fijenoord”. Lap 13 septem ber 1957 H ED EN IN H ET SUEZKANAAL.EN DE D OX- te R otterd am O VER SPANN INGSVERDELING IN FORD-M OTOREN.EN te Rotterdam TEN IN VERBAND MET H E T te A m sterdam STAALGEMEENSCHAP. door de heer A. door Ir. West-Duitsland en West-Berlijn met adres­ laten en wel voor schepen boven 100 brt. lagers in de scheepsmachinebouw. Uitgave: nenvaartuigen. & Co. 2 2 novem ber 19 5 7 T O R .V. 7 m aart 1958 pingedammer Bronsmotorenfabriek. D. Wendel. 3 april 1958 Onderwerp: NIEUW STE O N TW IK KE­ 12 decem ber 19 5 7 Onderwerp: TH E FIG H T AGAINST te Rotterdam LING OP H ET GEBIED VAN R Ö N T ­ te R otterd am CORRO SIO N ON SHIPS B Y MEANS OF 4 april 1958 GENONDERZOEK. Dok. 5. Nijmegen.A. Prijs netto sh. 20 m aart 1958 Onderwerp: ELEKTRISCH LASSEN. 10 ja n u a ri 1958 het Zeegangslaboratorium van het Neder. directeur van F. 21 feb ru ari 1958 SCHEEPSONTW ERP. door Het eerste deel omvat de bouw van bin­ „Merchant Sbips: W orld Built” No. man. L. door Ir. maal verschenen en is wat afwerking betreft trische scheepsinstallaties. W. 21 m aart 1958 Co’s Transformatorenfabriek. o. H. W.A. Uitg. Denemarken. ZEEGOLVEN. Vossers. Hamburg. door de heer G. 23 jan u ari 1958 Deel 2. Australië. waarna een overzicht wordt weder keurig verzorgd.ROTTERDAM . Ltd. PAALTJES LOPEN. van Manen. Prijs geb. Ver­ verhandeling over zeevisserijvaartuigen door ganisaties en instellingen. door en Dr. Sterk­ SCHEEPSCONSTRUCTIES. SNELHEIDSVERLIES. Londen. een zeer uitvoerige Het derde deel bevat een lijst van alle or­ geleverd. 30/-. Ing. „Wilton- Corver. A. België. W . Gedrukt op goed Het tweede deel van dit zeer lijvige boek­ gegeven van het aantal bruto registertonnen papier en in linnen band is de tekst verlucht werk bevat een lijst van scheepswerven in in 193 6 over de gehele wereld te water ge­ met zeer vele uitstekende afbeeldingen. Smit & Zoon’s Scheeps.TELEFOON 36289 PROGRAMMA VAN LEZINGEN ENZ. Wijzigingen of aanvullingen kunnen hierin voorkomen. N. te A m sterdam Ir. C. Smit. door Ir. SCHEEPSBEWEGINGEN. Sc. B.TELEFOON 52200 WETERINGSCHANS 227 . N IE U W E U IT G A V E N „H andbuch der W erf ten 1956” . te R otterd am T E N VAN DIESELM OTOREN..VEREENIGING VAN TECHNICI OP SCHEEPVAARTGEBIED SECRETARIAAT AFDELING „ROTTERDAM” : SECRETARIAAT AFDELING „AMSTERDAM” : HEEMRAADSSINGEL 194 .. alsmede een eveneens zeer uitvoe­ scheepsbouwindustrie van belang zijn. Hoofd van het te Amsterdam Laboratorium van Bronswerk N . weerstand en voortstuwing.I.V. Hoofd van herhaald. 12 septem ber 1957 Onderwerp: DE N EDERLANDSE B IJ­ Wageningen. te Amsterdam Ouwerkerk J . J. derland. uitrusting en inrichting. die voor de volgens wordt een overzicht gegeven van C. Heil en A. Dr. te Amsterdam 7 novem ber 19 5 7 Onderwerp: SCHEEPSVOORTSTUW ING 6 m aart 1958 Onderwerp: DE NIEUW E BRONSMO- te R otterd am D OO R MIDDEL VAN V R IJE ZUIGER.N. Deze jaarlijkse uitgave geeft als gewoon­ D it handboek is thans voor de vierde stookinrichtingen voor scheepsketels en elek­ lijk weer een inleiding van H.AMSTERDAM . J.. ir. Smit & te R o tterd am KELIN G VAN DE SMIT/BOLNES-MO. gebruik. door de heer D. door 21 novem ber 1957 Onderwerp: DE N IEU W STE O N TW IK ­ te Rotterdam Ir. niet behandelde gebieden uit de scheepstech­ completeerd met gegevens betreffende de Verder wordt een opsomming gegeven van niek opgenomen. M. M. Gerritsen.N. met de namen dezer schepen. Prof.— netto. Ingenieur bij Werkspoor te Amsterdam te A m sterdam N. 20 feb ru ari 1958 Deel 4. G.a. 27 septem ber 1957 Onderwerp: TOEPASSING HOGE D RUK te Rotterdam te A m sterdam STOOM AAN BOORD VAN SCHEPEN. Kuiper. DM.) bouw. tot heden nog rusting en werkprogramma. H. J. Schroed. met alle rederijen in Groot-Brittannië en Noord- rige verhandeling over elektrische scheeps­ adressen en de bijzonderheden omtrent hun Ierland. directeur Röntgen te A m sterdam Godfrey Waite. een verhandeling over door de diverse werven na de oorlog afge­ de voornaamste rederijen over de gehele we­ de bouw van binnenvaartschepen van de leverde tonnage. Mackenzie.en Werktuig­ kend gemaakt. 7 feb ru ari 1958 11 oktober 1957 J. ENKELE PRAKTISCH E ASPEC­ 21 oktober 1957 Onderwerp: DE EUROPESE KOLEN.. H. A. N. Lzn.en W erf Mij. te Rotterdam TO R. 9 ja n u a ri 1958 Cursus: GEDRAG VAN SCHEPEN IN Bovenstaand programma zal steeds in „Schip en W erf” worden te R otterd am ZEEGANG. Deze lijst is ge­ den vermeld.

Noor­ spuitgietwerk in de galvanotechniek. van der Held. Uitg. optiek. de Bruijn het s. der Kon. Warmte Techniek. N . beeldingen daarvan. die over een periode van twee decaden werden passend zijn voor een bepaald ontwerp. Nederland. elektronica. door W. met de voor elke rederij in deze anodiseren van aluminium (anodisch oxi­ Institute of Marine Engineers. per groep warm w ater”. door Prof. IX ) Het neerslaan Verschenen is het eerste nummer van pen vindt men een fotoreproduktie. Deze bevordering wordt groep IB. 274. was één van de kundigste ber- tijd-basis expansie-samenstel. Prijs geb. „Verwarming van fabrieksruim ten — Kluwer. „Inleiding tot de moderne Galvano. te maken richters. waarin men kan hoven. Czech. welke speciaal Verder vindt men in deze uitgave nog uitrusting kan beschouwd worden als abso­ werden ontwikkeld om aan de hoogste eisen een korte omschrijving van de verschillende luut noodzakelijk voor zeer vele ingenieurs te voldoen.en andere industriële apparaten is Deze eerste uitgave bevat twee artikelen. schijnen en daarin in de eerste plaats de Voor het laden van batterijen en in vele tijdens vergaderingen gehouden voordrach­ gevallen ook voor het voeden van booglam­ „T he Cathode R ay Oscilloscope”. is bevorderd van Hoofdingenieur tot metalen van groep IIB.. door Ir. ƒ 7. X I) Het kwaliteitsonderzoek van The Institute of Marine Engineers.. Algemeen Procuratiehouder/hoofduit­ treffende moderne oscilloscopen. door en van het s.V. dat wordt uit­ een dekkenplan en de voornaamste bijzon­ Het metalliseren van niet-geleidende mate­ gegeven in onderlinge samenwerking van derheden. doeleinden nodige vermogen te worden om­ C.C. W armtetechniek. van den T ak’s Ber­ voerige gegevens worden verstrekt omtrent Prijs ƒ 7 . Adam. geven een markante in­ druk van zijn kennis. Een keuzekaart vergemakkelijkt de de resultaten van onderzoekingen. Het geeft een gedetailleerde be­ hoge mate. M. Marine. Spanje. waarbij de heer Lolkus Gebruikers in Nederland kunnen dit boek bestellen bij Meulenhoff & Co. De plaatsvervangend Chef Scheepsbouw stukken: I) De metalen van groep IVB. Boadle. Beulingstraat 2. werkzaamheden. deel III. M. III) De Deze leergang is verkrijgbaar bij het Cen­ Heere. E. voorbeelden van circuitschema’s worden ge­ Het boek geeft de lezer in de Engelse taal in de kernfysica.O . East Coast Institution of Engineers and der vermelding van de bouwers. geven. Am­ II. V. „Some Safety Considera­ gezet in gelijkstroom. D it geschiedt op de tions of Nuclear Reactors”. van het periodiek systeem. De tekst is verlucht met vele tijdschrift tweemaal per jaar te doen ver­ behoefte. Amsterdam- 700-tal originele oscillogrammen. Japan. deren). wijze de theorie en de ontwerptechniek be­ Leergang voor W drm te-T echniek” .N . las.V. W. D. in verricht. Uitg.m.s.. Circuitry and P ractical Applications. Deventer. Hoofdingenieur A. Het voorziet blijkbaar wel in een gebonden.V. Er worden ook richtlijnen gegeven voor het De heer Lolkus. F. Inleiding” . A. enz. In dit derde deeltje van „Inleiding tot de Verwarming m et warm e lucht”. „Verwarming van fabrieksruim ten — kanaal onder auspiciën van de U . Uitg. Dr. Meu­ en de toepassing van het instrument. alle door J . 3 52 pagina’s met 407 uitstekende afbeel­ I. Uitgevers Mij. Prijs geb. JE. 3. Centraal Technisch Instituut T. Dit op uitstekend papier gedrukte en van dienst is geweest van bovengenoemde een precisie-instrument en een eenvoudig vele goede afbeeldingen voorziene werkje is N . F. dat op prima papier is gedrukt op 20 en 21 september 1956 werden gehou­ nen. lamïnaire laag bij de verbranding van den de massale opruimingswerkzaamhe­ koolstof” .50. Op 26 augustus j. geacht te zijn ingegaan 1 september 1956. N IEU W SBERICH TEN schrijving van de constructie. gingsbedrijf N. V ) Het verwerken van zink. X ) bovengenoemd tijdschrift. „Schip en W erf” no. „Industrial R ectifyin g Tubes”. bare brandstof”. Shipbuilders en The Institution of Engineers de afmetingen en de wijze van voortstuwing.en buitenland zijn sporen verdiend en in fraai linnen band is gebonden. Antwerpen. „Wisselwerking tussen oppervlak en een leidinggevende rol speelde..O . J. nl.. van den in de Nederlandse wateren na de 2e der Held. cilloscoop is dit veelzijdige instrument uit In dit boekje worden details gegeven van pag. voerder van W.N . van der Linden. werd door ons Door het zich steeds uitbreidende gebied meest betrouwbare en efficiënte wijze met in zijn geheel in vertaling gepubliceerd in van de toepassing van de Cathodestraal Os- behulp van buis-gelijkrichters. V II) Het N uclear Marine Propulsion”. terwijl uit­ •Uitg. Uitg. door Ir. „wreck-a-day-John” verwierf. bevat den. die in 1956 werden voltooid. A. V I) „Journal o f the Join t Panel on wegen. Verder worden er berekeningen typen kernreactors met schematische af­ en geleerden. behoor­ sterdam. Lolkus J C. benevens van metalen zonder elektrische stroom. London landen in 1956 af geleverde schepen. Italië. Flandres bij Receive in Brazilië derzoek van vlam m en in ovens” . dit boek goed verzorgd en in linnen band uitstekend papier gedrukt en in linnen band Het ligt voorlopig in de bedoeling dit gebonden.V . het gebruik Het boekje is verkrijgbaar bij N. door A. Als gewoonlijk is Dit 126 pagina’s tellende boekje is op vergemakkelij ken.s. ten te publiceren. wereldoorlog.— . Een PERSONALIA lenhoff & Co. pen.O . on­ legeringsbaden. Dja. kernfysica in het algemeen. Eindhoven. Delft. dient het voor de hiervoor genoemde uitgave opgenomen artikel van de hand van ƒ 29.1. heer De Bruijn was toegepast. M. middelen tot gebruik van het instrument. van Langen. De een reeks gelijkrichterbuizen. die in bin­ Het boek. VII. Van een zeer groot aantal van deze sche­ metaallagen (strippen). met het doel Deze uitgave bevat tevens nog een index Philips Technische Bibliotheek. X II) Galvanische Institution of Naval Architects. goede afbeeldingen. Bibliotheek. de toepassing van atoomenergie voor zien in welk van deze delen een bepaald scheepsvoortstuwing te stimuleren en te schip werd beschreven. E. terwijl ook een aantal praktische rende woordenlijst van gebruikelijke termen hebben. A. J. huize te Maassluis de heer J. ir. „Verwarming van fabrieksruim ten — Benoeming bij de Koninklijke M arine De stof is verdeeld in de volgende hoofd­ Stralingsverwarming m et behulp van gas”. welke keuze van de circuits en de huistypen.5 0 . R. Het in deze zijn. H. een verzameling van de voordrachten. V III) Het verwijderen van foutieve E. door alwaar de heer Lolkus zich de bijnaam moderne Galvanotechniek” worden enige Ir. . Eind­ het verstrekken van informatie betreffende van de eerste vier delen. „Verwarming van fabrieksnüm ten — Een hardwerkend. Drayer. afd. Bordes. akoes­ verstrekt voor het ontwerpen van buisgelijk. The landen. de auteur genomen. E. „De verbranding van vaste en vloei­ T ot de meest spectaculaire bergings­ dingen. welke gingsexperts van Nederland. Lolkus.1. overleed te zijnen De tekst behandelt op bijzonder duidelijke „V oordrachten van de V akantie . Daar evenwel thans de die kunnen dienen als introductie to t de door J. 9 van 3 mei 1957.90. „Aërodynamische aspecten van het on ­ fechn iek”. III. Portugal. van Oosterhout. benevens een verkla­ tiek. Drs. de tonnage.Hong Kong.N . Tenslotte volgt weder een alfa­ rialen. ningse strand en last but not least de IV. opruimingswerkzaamheden in het Suez- karta. die sinds 1930 in bouwen van een vereenvoudigde oscilloscoop. Scheltema de II) De metalen van groep IIIB. Prijs ƒ 5. the betische lijst van schepen van 1000 brt en galvanische bedekkingen.. het elektronisch Laboratorium getreden. belangrijke galvanische baden besproken in VI. F. n. door Prof. N. M. the North daarboven. gelijkstroom vereist. afd. Dr. kundig man is met de volgorde zoals deze reeds door wijlen de Stralingsverwarming m et behulp van hem heengegaan. Philips Technische meeste installaties wisselstroominstallaties. Deze voordrachten zijn de volgende: heeft. het vlotbrengen van o. Zweden en andere vernikkelen van aluminium. M. die met werktuigkunde. and Shipbuilders in Schotland. C artbage van het Scheve- en bewerkt door H. IV) De metalen van traal Technisch Instituut T.V.

d. gelaten de riviermotortanker P nrfina 32. de daaraan te stellen eisen voldoet en als der Bi-onsmotor van 500 pk. pen van tandtechnische aard. bx-eedtc o. te Gi'o- grond van de Silicosewet.90 m en holte to t dek 3. met goed gevolg te water en verwerken van zandsteen verbiedt. pk bij 3 00 omw/min. terdam. Vuyk & Zonen’s Scheepswerven tingzocker en radar. drinkwater 12 ton. waterballast 220 ton. De voortstuwing zal geschieden door H et laden en lossen van de olie geschiedt W ij ontvingen het bericht dat het ge­ een 12 50 pk 8 cilinder Crossley motor. daar gebleken is.s. bx-eedte 10. Een eerste no. grainspace en 3 5. ge­ type.000 cft. met ingang van 1 oktober a.V . schuim met gesloten cellen vervaardigde voor rekening van de Kopenhaagse Brand­ riaal. Op de vrijgekomen helling zal de kiel ring van aandeelhouders van N . mogelijke invloeden. A. wanneer dit tact enkelwerkende M AK-m otor van het lengte t.s. voorzitter van de ondernemings­ dit het geval is bij vesten van linnen of ka­ De voorstuwing zal geschieden door een raad. Aspera. dacht gevestigd op een nieuw zwemvest van 920 ton d. een beeldhouwwerk benzine.3 0 m.. di'even door de hoofdmotor. ook tegen zeewater met machinekamer 2 Lister hulpmotoren van 20 Rollema.05/ bouwd voor de N . In de laatst gehouden algemene vergade­ bezitten in zeewater met benzine o f olie. 4 7 ) is van het gladdek- door ca. Laadvermogen 5 00 ton. bezit ruimschoots lengte tussen de loodlijnen 52 m.1. algemene dienstpomp en een dy­ nodige ervaring op te doen. te Capelle a. J . welke d. het is bestand tegen alle 480 pk M . twee Ingevolge een besluit van de algemene T ew a te rla tin g e n van 20 pk en één van 10 pk.V . Zw em vesten van schuim plastic lading. handhydraulische stuux'machine(Svendborg). welke een lucht­ bedrijfsleven ruim gelegenheid te geven de 73. K 1 volgens de Benzine Commissie. commercieel directeur en na enkele jaren te worden vervangen. J . H azem eijer & Scheepvaart in Nederland werd goedgekeurd. Pronk te Groningen. 9. dat wordt ge­ „Brevo” oliedrukkeerkoppeling.V . Havermans en voorstellende verkoop van deze vesten is in handen van met twee laadbomen met een hijs vermogen de samenwerking in het bedrijf. motox-. D it schip zal worden uitgerust met 1951 tot stand gekomen ter bescherming Op 21 augustus 1957 is met goed gevolg een 45 0 pk Industrie motor. J . een „H outtuin” wormpomp. gevierd. 57 m. motoi'kustyaartuig A lfa . radiotelefonie. wordt ver­ De bouw geschiedt onder toezicht van Op het voordek is een „Liesen” ankerlier . Machine­ In verband met dit feit wordt de aan­ worden gelegd voor een gladdekschip van fabriek „Hoogenlande” v/h Pannevis & Zn. space. 3 000 werknemers en gepensioneer­ de borststukken schuifbare sluitband.. Alpherts. Deze bruik van kapok zwemvesten aan boord van het schip een dienstsnelheid zal geven van pomp is opgesteld aan dek en wordt aange- schepen door de Deense scheepvaartinspectie 13 m ijl. meet 770 ton d. schuimplastic. J . elekti*ische lichtinstallatie van 110 werf „Kraaier” N .V . Uetersener lieren.w. Duyven. onderdirecteur.08 m.10 m. H engelo Bij Grol’s Scheepswerven N .. overigens ongewijzigd zijn gebleven.90 m en holte althans gebeurt in apparaten. dat het be­ Groningen. Labruyère. Kroeze. hebben moeten over­ schip is van het shelterdek type en meet 1100 steld: een hulpaggregaat bestaande uit een schakelen op andere werkmethoden. Van D ijk ’s Scheepsuitrustingen N . vaartbedrijf te Rotterdam. waterpijpketel. pk Bolnes dieselmotor met aangebouwde beschermd. te Mar. H . door De A lfa (boxxwno. Door dan te stellen voorwaarden zullen de tenshoek wei'd op 21 augustus 1957 met De voortstuwing geschiedt door een 2 50 arbeiders tegen het silicosegevaar worden goed gevolg te water gelaten het nieuwe mo. Scheepsw erf „ K ra a ie r” N . bale- werf De Beer N . waarvan het gehele oppervlak is stoffenhandel e. gemaakt door de Amsterdamse beeld­ gevoelig voor temperatuursverschillen.5 0 m en holte 3. H et woord werd ge­ monteerd op beugels van roestvrij. 59. tegen de afmetingen: lengte over alles 57.V . terw ijl de statuten de heer J . centrale ver- vergadering van aandeelhouders van Scheeps­ Op 20 augustus 1957 is met goed gevolg wai-ming. namo aandrijft.1. het vereiste drijfvermogen. A. breedte 6.a.3 0 m. rich- naam van deze vennootschap met ingang 73 8 van A.a.V . de H et oranjekleurige. Hazemeijer & Co. een jaar na afkondiging. Zaandam drie Arrnstrong Siddeley hulpmotox'en. De laadruimten worden elektrisch geven­ ke de stoom levert voor het verwarmen van in werking. Hoofdafmetingen: lengte o. G ron in gen woi'dt gebouwd on­ kunnen ontheffing verlenen in gevallen der hoogste klasse Bureau Veritas.V . IJssel. De De uitrusting zal bestaan uit twee masten houwer G. Noox'd Nedeidandsche Scheepswerven te Gi*oningen. Post. van hen. L.V .N . voerd door de heren ir.15 De bouw geschiedt onder toezicht van M inisterie van Sociale Zaken en Volks­ m.w.V .V .000 cft. sp. U tre c h t gevulde vesten vrijwel geen d rijf vermogen Britse Ministry of Transport. dat deze met kapok Lloyds’ Register o f Shippiiig 100 A 1 en het v/ïh P anne vis & Z n . wel­ sluit eerst thans. A spera wordt gebouwd onder gladdektype. bestemd voor Bij de Scheepswerf en Machinefabriek v/h besluit was het enige jaren geleden in wer­ Scheepvaartkantoor Groningen N . wier arbeid het gevaar van stof.m.V . olie o f chemicaliën en het is on­ pk zullen worden opgesteld.V . te water gelaten het m. J . G. Koopman te Dordrecht werd op 22 king getreden Zandsteenbesluit. B.v. zwemvest. worden gelegd voor een coaster van het 24 augustus trad in werking het Zand­ H et m. te Kopenhagen. M ach inefabriek „H oogenïande” boden.s. Z an d straalb eslu it tra d 2 4 augu stu s type 6 L met een vermogen van 220 pk bij Op de vrijgekomen helling zal de kiel 19. volt.00 m. torkustvaartuig H oh n b u rn .70 m. Veel bedrijven. D it te U trecht werd de heer ir.V .s. De beladen diep­ raris.32 m.40 m. tileerd terw ijl de achterste laadruimten w or­ de ladingtanks. Bij Bodewes’ Scheepswerven N .94 m/ compressor.B.0 5 m..1. te H. van polyvinylchloride.w. stralen van bougies en van kleine voorwer­ In dit schip wordt geïnstalleerd een 4. toen met vulling. die geen stof type M SU 5 81 met een vermogen van 750 2. de Haas Tank- Onder het verbod valt niet het zand­ 6. K o k o b e lt genaamd. De afmetingen bedragen: lengte o. 7. en heeft de volgen­ den uit het gehele land. De feestelijkheden werden bij gewoond vooi'zien van een beschermende huid. R o t­ van drie en twee ton. dat aan schip zal worden uitgerust met een 8 cilin­ dak benoemd tot directeur. bestemd voor 38. in de motox-kamer opge­ zandstraal werkten. Deze wet is in ningen. H et Verder zijn o. De ruiminhoud bedraagt van 1 september 19 57 gewijzigd in: Scheeps­ N .50 m. G roningen. Om het ton d.V . ge­ is ook het zandstralen verboden. ning van de Kustvaart Unie N . te Zaandam werd de te water gelaten het m. A. voor Nedei'landse rekening. kunnen verspreiden. een S.. In dit schip wordt geïnstalleerd een Lloyd’s Register of Shipping voor de onbe- gezondheid 2 -ta ct enkelwerkende Bolnes-motor van het pex'kte vaart. H . 56.30 m en holte tot dek 4. breedte o. dat wordt gebouwd bekende fabriek van elektrisch schakelmate. zodanig door de Inspecteur-generaal voor de 5 0 . De bunkercapaciteit is: olie 48 toxi. Afm etingen zijn: lengte 1. die to t nu toe met de bouwd voor Nieuwzeelandse rekening. H et schip wordt gebouwd volgens de De districtshoofden der Arbeidsinspectie vooi'schriften en onder toezicht van de H et m. Gebr.20 m en holte 3. Thans Afmetingen zijn: lengte 1.57 in w erking 340 omw/min.A. 10 pk „Petter” dieselmotor.a. terwijl voorts in de Namens het personeel bood de heer R . Scheepvaart Inspectie en voldoet aan de waarin strikte toepassing van het verbod tot voox-schriften gesteld voor het vervoer van onoverkomelijke moeilijkheden zou leiden.1. 290 van de N .) werd 21 augustus 1957 met Op 12 juli 11.K. zeewater bestand metaal. een Koninklijk Besluit op hoogste klasse Bui'eaxx Vei'itas.J a r i g bestaan N . groot 800 ton d. werd te Hengelo het gouden hoedanigheden toegeschreven: goed gevolg te water gelaten het nieuwe jubileum van de N . bouw­ longziekte met zich meebrengt. treedt het be­ 6. voor reke­ straalbesluit. C o. president-commis. H et behoeft niet 8. 43. augustus 19 57. zoals gang is 3. te Zuid- Aan dit zwemvest worden de navolgende bro'ek (G r.V . breedte directeur. hiervoor zijn in deze tanks den ingericht voor het vervoer van gekoelde de nodige verwarmingsspiralen aangebracht. echoloodinstallatie.s. aan.a. bouwno.w. sp.

met een vermogen pk bij 275 omw/min.30 m en holte 3. drijving pompen etc. gladdektype. balespace.en Scheeps­ volgende afmetingen: lengte o. Smit & bouwno. echtgenote van één der staf­ drinkwater 12 m 3.s. grainspace.V. 36. De bunkercapaciteit is: brand­ omw/min. één der vennoten van de I. door de lengte tussen 1. A. De breedte bedraagt 9 m rekening van de heer H. 56.70 van ca. dat bij de N . pk Smit-Bolnes-motor. G. 280 ton en koppeling met reductie en Zöllner vloei- mevr.450 cft.s.30 m. Oost van de Nederlandse Dok. O. welke de laat­ vaart. centrale verwarming. De ballast. waterballast ca.V. elektrische lichtinstal­ latie van 110 volt. bale­ Op 1 augustus 1957 is de nieuwe tot de te Amsterdam. 229) is van het knopen.20 m en holte in de Op 23 augustus 1957 had bij de N. dat van het zelfvarende In dit schip wordt geïnstalleerd een 4-tact Op de Eems heeft de geslaagde proefvaart type is. als Hr. bouwd voor rekening van de N. pk bij 700 omw/min. Bodewes lieren. J. welke door de N .600 cft. terbroek (Gr. omw. waarmede het schip Visserij Mij. brugge de tewaterlating plaats van de nieu­ ning van de heren G. radio-telefonie.34 nrt) en heeft de volgende af­ zijn voorts twee Armstrong Siddeley hulp­ mevrouw Van der Ende-Meyering.H. waarmede het schip tij­ dek drie Armstrong Siddeley hulpmotoren mann reductie 2:1 en 4 blad bronzen schroef dens de proefvaart een snelheid behaalde van van 18 pk. 173) is van het capaciteit is 220 m 3. bunkerolie 43 m 3 en D renthe in de aanbouwhaven nabij de werf. de kapitein-luite- en holte 3. de Haas De Motorklepbak SGD 33. Kunst te Gro­ 6ED met een vermogen van 395 pk bij 3 50 achterdek aangebracht en bestaat uit een hut ningen. m. dat bij de N .V. Aan brandstof kan ca. van der W erff’s Scheepsbouw te Wes. Op 25 juli 1957 heeft de geslaagde proef­ volgende afmetingen: lengte over alles vaart plaats gevonden van het nieuwe mo­ 60. C. Afmetingen: lengte o. van 10 bodemkleppen.6:5 m. de Haas-Trefzger. De waterkoeling. werpen bij de N. De uitrusting bestaat verder uit twee grainspace en 3 8.M.90 m. lengte motoren van elk 33 pk en één Armstrong van de directeur der N . met Loh.80 m.06 m. Accommodatie voor 19 man. Scheepvaart Inspectie voor de onbeperkte 23 augustus 1. ste is van de twee bij voornoemde werf in Op de vrijgekomen helling zal de kiel wor­ aanbouw zijnde vaartuigen.34 m.40 m.— ■ m. zijden 4.500 cft. Noors hydraulische lieren.60 m. meet 925 ton dw. Het m. Op 24 augustus 1957 is met goed gevolg Afmetingen zijn: lengte 1. De Deze boot is de eerste van een serie van vier uitrusting zal bestaan uit twee masten met havenboten. voor gevolg proefgevaren het m.7 knoop. AGA-kolenfornuis. Scheepsbouwwerf en centrale verwarming. Rederij De Noord te Alblasserdam. meet 750 ton d. Het vaartuig. Scheeps­ het fabrikaat M. 371 voor rekening van de drie ton. te o. dochter metingen: lengte over alles 5 5. 70 m. radiotelefonie.1. Lloyd’s Register of Shipping 100 A I en elektrische lichtinstallatie van 110 volt.-hulpmotoren van echolood-installatie en richtingzoeker. met goed gevolg te water gelaten het nieuwe koelkast van 1000 liter. welke onder te Maassluis wordt gebouwd voor L. werd bij de Scheepswerf twee dynamo’s van 6 kW. aan ding 750 pk bij 375 omw/min. toezicht van American Bureau of Shipping De afmetjngen van de boot bedragen: gage. 149 van Scheepswerf Fa. Lister 40 pk bij 1000 24 pk. elektrische diameter 2. D renthe in dienst gesteld. holte tot dek 3. te Groningen. meet 810 ton d. dig doch smaakvol is ingericht. cft. Elke schroef enkelwerkende Werkspoor-motor van het plaatsgevonden van het nieuwe motorkust­ wordt aangedreven door een dieselmotor van type TM AS 398 met een vermogen van 1100 vaartuig N aerebout.70 m en holte in de zijden 3. Ms.-motor. De Pernis is bestemd voor het assisteren Machinefabriek „De Klop” te Sliedrecht als van zeeschepen in de Rotterdamse havens.W. van 63. twee Bodewes-laad. Pattje te Waterhuizen van 200 pk bij 750 omw/min.s.V. bouw­ breedte op sp. De beladen diepgang bedraagt ± 3.w.66 m. 320 van N . R ottu m . Co’s Internationale Sleepdienst te R otter­ Société Générale de Dragage N. masten met twee laadbomen met een hijs­ Hoofdmotor Deutz 6 cilinder met opla­ De voortstuwing geschiedt door een 500 vermogen van drie ton. 15 ton in Proeftochten gladdektype. A. 2. breedte 7. mevr. en heeft de drinkwater 11% m 3. 8. Winchmotor MWM 185 10. de Dra. lengte spanten 8. 41. J. welke hydraulisch ge­ no.34 m. balespace. Boll te Heiloo. Het m.w. De ruiminhoud bedraagt 37. snelheid ontwikkeld worden van ongeveer 8 De Naerebotit (bouwno.V. dat wordt ge­ O verdrachten loodinstallatie en richtingzoeker. Mulder De voortstuwing geschiedt door een 62 5 we trawler Sak/na Martine voor de N.70 m en holte tot dek 5. visberging. vaart. G loria Maris wordt gebouwd (G r. en Scheepvaart Inspectie voor de onbeperkte lengte 21.1. Navigare De ruiminhoud bedraagt 33. omw/min. masten met twee laadbomen met een hijs­ bunkercapaciteit is 72 m 3 brandstof.80 m.200 De motor-installatie bestaat uit een 8- aanbouw is.) werd gebouwd voor reke­ draagt 3. De ruiminhoud bedraagt 41.— m. van Oorde.-hulpmotoren van 16 pk elk. sp. pk M.30 meter. De beladen diepgang be­ Scheepsbouwwerf „De Dageraad” te Wou. en de holte 3. D it bouwno. Gloria Mar/s. heeft twee schroeven. welke door een „Petter” motor De voortstuwing zal geschieden door een Begin augustus vond op de Nieuwe van 8 pk wordt aangedreven. 11% knoop.71 m. De bouw geschiedt onder stofkoppeling. breedte 6. breedte op de spanten 9. Holland in installatie en richtingzoeker. In geladen toestand kan een onder hoogste klasse Bureau Veritas. van 40 pk elk zullen worden opgesteld. centrale verwarming. functionarissen van de Soc. lieren. In de machinekamer De doopplechtigheid werd verricht door brt en 267.00 m. torkustvaartuig Zuidpool. Deze bodem is de .w. waarin 1050 ton zand Brons motor. en heeft de twee tanks worden gebunkerd. bestemd voor inhoud van 620 m3. lengte tussen de loodlijnen 5 5 m.a.M.W.90 m Lloyd’s Register of Shipping 100 A I en aangewezen commandant. last 241 m 3 en drinkwater 14 m 3. be­ enkelwerkende Bronsmotor van het type Het verblijf voor de bemanning is op het stemd voor de heer M. Gén.650 cft. tussen de loodlijnen 51 m.V. 280) is van het tijdens de proefvaart een snelheid behaalde aan Zee. Alle motoren voorzien van zoet. De beladen diepgang op Scheepvaart Inspectie voor de onbeperkte nant ter zee H. geladen kan worden. grainspace en 34. R ottu m werd gebouwd geschikt voor vier personen.V. groot 910 ton d.50 m.M. te water cilinder Deutz-motor van 300 pk bij 600 gelaten. breedte 8. Hulpmotor voor aan­ opgesteld twee MW.70 De uitrusting bestaat verder uit twee 1. hand- hydraulische stuurmachine (Svendborg). 51. Scheeps­ twee laadbomen met een hijsvermogen van bouwwerf en Machinefabriek H. De lading kan gelost worden door middel te water gelaten het m. 11. breedte op de Siddeley hulpmotor van 11 pk opgesteld.V.V. 500 pk Werkspoor motor. gladdektype. In de machinekamer zijn voorts lichtinstallatie van 110 volt.67 m.M. aan dek De bouw geschiedde onder toezicht van twee MW. Hijlkema te Hoogezand vaart. (490.70 m. is van geheel ge­ den gelegd voor een coaster van het half- Op 13 augustus 1957 heeft met goéd laste constructie en heeft een totale lengte shelterdecktype.100 cft. olie-gestookte „Voorwaarts” E. terwijl voorts in Waterweg de goed geslaagde proefvaart De doopplechtigheid werd verricht door de machinekamer twee Lister hulpmotoren plaats van de nieuwe havensleepboot Pernis.a.opgesteld. werd 22 augustus jl. breed­ onder hoogste klasse Bureau Veritas. Wedema en L. zomermerk is 3.1.83 m. De bouw geschiedde onder toezicht van bouwmaatschappij te Amsterdam.V.s. echo- motorkustvaartuig Phoenix. Scheepsbouwwerf v/h In dit schip is geïnstalleerd een 4-takt opend en gesloten worden. bal­ Visruim is ingericht voor tonnen en verse vermogen van drie ton. Potvliege.28 m.) werd gebouwd voor rekening van de overbrenging. te Delfzijl. B-klasse behorende ondérzeebootjager De Phoenix (bouwno. Gebr./min. met reductie. te Ant­ dam. echolood. radiotelefonie. één ankerlier (Bodewes). 46. space en 36. Rederij Veling & Co.1.1. met Lohmann hydraulische keer- De doopplechtigheid werd verricht door stof 60 ton.00 m en holte De Motorklepbak SGD 33.C. welke eenvou­ Afmetingen zijn: lengte 1. D. De Groot & Van Vliet te Slikkerveer. werf Waterhuizen J. Het laadruim heeft een schip zal worden uitgerust met een 650 pk Barkmeyer te Vierverlaten. „Kennemerland” te Katwijk De Zuidpool (bouwno.

Marchessini & Co. boom van 3 0 ton en de achtermast van een zijn. projector- lengte over alles 67.3 8 meter. Alle verblijven worden door 2 „Pametrada” turbines.V . Al deze kompas met dochterkompassen. welke alle denheid worden opgelost. Elet schip is ontworpen en gebouwd op zware laadboom van 15 ton. Ook de eisen die de rederij aan de Vóór de machinekamer bevindt zich een H et voltooide schip is het tweede van een accommodatie stelde. ter­ door de firma Alewijnse te Nijmegen.60 m. penhagen. De voortstuwing is Voorts zijn opgesteld 2 turbogeneratoren.45 m. te Alphen a. Verder is het schip voorzien van te Dteest. die aan kapitein-luitenant ter zee De complete tuigage werd geleverd door Daarna werd op donderdag 16 augustus Van Oorde opdracht gaf de nieuwe oorlogs­ de firma K w int te Rotterdam. Van der W erf ruime brug. een hut voor 4 personen en onderdeks een De voortstuwing van het schip geschiedt In de machinekamer zijn geplaatst eenM AK. n — 1200 omw/min. afzonderlijk zoetkoelwatersysteem. het schip aan de rederij overgedragen. De plechtigheid Verder zijn nog aan dek geplaatst een H et schip is van het shelterdeck-type en werd bij gewoond door de commissaris der elektrische ankerlier en een kaapstand. hetwelk voor de rederij Namens de minister van marine heeft de staat u it een ongestaagde mast midscheeps. In de romp komen geen patrijs­ haven van IJmuiden de motortrawllogger achtermast en midscheeps 2 laadpalen. lengte tussen de missaris der Koningin van Noord-Holland. zijn een 15 5 pk verder voorzien van een airconditionings- Westfalia-separatoren. beladen diep­ Loran-uitrusting. een besteed. Scheepswerf Gebr. alsmede van een „D eutz” en een 33 pk „Lister” geplaatst. lengte 1. op 16 augustus 19 57 van voormast is voorzien van een zware laad­ deks kunstmatig verlicht en geventileerd de werf overgenomen. voorts voldoet aan de eisen van de Inter­ paratuur en bewapening.V . bodem in dienst te stellen. van het fabri­ moderne zeegevecht is zeer grote aandacht van de N . waarin alles op sanitair gedreven door stoom. kamer. Scheepswerf De mandeur E. bestaande uit 4 compartimenten. gecombineerd met de kaarten. De accommodatie voor de voorts nog zes mitrailleurs van 40 mm.204 de maximum snelheid is 3 6 zeemijlen per In de kombuizen en de eetzalen zijn koel­ ton. voor 9 personen. een droogkamer en twee roestvrij­ van 34 kg/cm-’ en een temperatuur van motor van 112 pk bij 12 5 0 omw/min. J . terwijl het schip voorzien van de nieuwste elektronische ap­ sche piloot type Arkas van Dansk A uto. ge­ In de machinekamer is als hoofdmotor tie gebouwd door het Scheepsinstallatiebe- koppeld aan een 14. winchdynamo enz. Visserij Mij. De pom­ semi-diesel-elektrisch. Na een geslaagde proefvaart op de Noord­ welke bediend worden door 10 laadlieren. installatie en een COo brandblusinstallatie. is door de heer D. zowel kantjes als verse vis aan kaapstand.vijfde van een serie van acht in deze klasse. Fortuyn. douchecel. mogelijk is. De officieren zijn ondergebracht in de volgende navigatie-instrumenten: gyro- De voornaamste afmetingen zijn als volgt: twee luxe hutten van 2 personen. de achterpiek en de dieptank gebouwd worden voor Deense rekening bij De schipper heeft zijn hut achter de zeer worden kathodisch beschermd tegen roest- de N . een „Industrie” dieselmotor geplaatst van d rijf „Nederland” te IJsselmonde. holte tot tussendek 9. De machinekamer bevindt zich mid­ cm. 4. over alles 147. Giessen. Zij zijn op­ een luidspreker-installatie. evenals de accommodatie voor de doelen. echolood. zeebootbestrijdings raketten de bewapening completeren. De jagers van de B-klasse behoren to t de De accommodatie van officieren en be­ H et vaartuig is geschikt om als open en snelste schepen. bestaande uit een Deutz-diesel. winch no. holte tot hoofddek 4. P. per minuut.20 m en diepgang 9. teneinde alle voor­ elk met een vermogen van 3 00 kW . geheel uitgerust voor de De nautische uitrusting omvat behalve Lloyd’s Register of Shipping ter verkrijging strijd tegen onderzeeboten.10 m. draaibank. R ijn . waarnemend vlagofficier materieel. deadweight ca. waar­ Elaan & Oerlemans te Heusden. waartoe zij zijn de gewone navigatiemiddelen en automati­ van de Klasse -|. De voorpiek. vorming. door de Svendborg Skibsvaerft. voorts een voormast. gebied aanwezig is: een gecombineerde toilet. Als hulpmotoren voor aan­ aggregaat met een vermogen van 75 pk. De bouw vo'nd plaats onder toezicht van derzeeboot jagers. De poorten voor. echolood en nationale Conventie van 1948. holte to t RQ -dek 5. eik Aan de beveiliging van het schip in het zee. sallog en m. H et schip is voorzien van een elektrisch­ loodlijnen 134. vier automatische snelvuurkanons van 12 radiotelefonie.. De beide stoomketels zijn een Deutz-dieselmotor met een vermogen galgen en aan dek geplaatst.04 m. 5. De bemanning telt 283 koppen. Gouda.1.zowel als tegen lucht­ Elet schip is voorzien van een complete scheeps. 16 knot. De beide turbines werken door mid­ welke een Conz-generator met een vermogen De trawlwinch is een elektrisch gedreven del van een tandwielkast op 1 schroefas en van 70 kW 220 volt gelijkstroom aandrijft. B. stalen wasbakken. Voorts is Noordzee is het motorschip S dlin g op 1 Speciale aandacht is geschonken aan de opgcsteld een elektrisch gedreven ankerlier augustus 1957 overgedragen aan haar eige­ inrichting van het visruim. die worden aan­ oplading met een vermogen van 1150 pk voor de bemanning. waardoor het 62 pk en een elektrisch gedreven 5-tons naars Dampskibsels Kabet „D raco” te Co. Zij beschikken over matisk Rpr K ontroll Radar. en een met uitmaakt van de Verolme Verenigde Scheeps­ nemend vlagofficier materieel het schip ter een 5 tons boom. een boormachine en een slijp­ Dezer dagen vond op de Noordzee de die nu aan de Nederlandse zeestrijdkrachten machine. n = 1000 omw/min. het schip van de bou­ ton en 2 laadpalen voor het dekhuis.15 m. en heeft dan een draagvermogen van 13. 2 Strüver-Deutz. Voor de bemanning is op het hoofddek gang ca. een diepgangsindicator en een m. uur. welke ooit deel hebben u it­ manning is hier modern uitgevoerd. Daarna stelde de waar­ van een met een 15 tons boom. E lk van deze motoren is voorzien van een 675 pk type D -7 -0 . directeur met een vermogen van 5 ton. het voor de stoffering hiervan werd zorggedra­ in' dienst gesteld als gesloten shelterdecker machinevermogen bedraagt 60. De vuursnelheid bedraagt meer dan noodverlichting. com­ welke voorzien is van 4 laadbomen van 5 gebouwd is door de N . gedreven. de salon en de gesteld in dubbeltorens. gefabriceerd 18. worden elektrisch bediend en zijn opgesteld Na een succesvollc proefvaart op de en Joh. centraal antennesysteem en officieren en de machinisten.. de com­ fabrikaat Hatlapa.5 kW generator.60 stromend water.d.70 m.5 knoop. 57. proeftocht plaats van het turbine-vracht- wordt toegevoegd. radio-telefonie-installatie. 1420 ton.20 m. H et schip is H et schip is bovendien voorzien van twee dynamo. 5 0 kW . 4 1 0 ° C. „Batavia” voor de kaat Siemens. holte viele en militaire autoriteiten. het wordt gemaakt van de Koninklijke Marine.en laadgerei. fabrikaat v.V . Tijdens de proeftocht bereikte het beschikking van de commandant der zee­ Deze 6 laadpalen zijn ieder voorzien van schip in ballastconditie een snelheid van macht in Nederland.80 hutten zijn voorzien van koud en warm kompas. op afzonderlijke lierendekhuizen. J . Boot N . dit be­ schip E u ry m ed on .80 m. een elektrische winch fabrikaat Hatlapa. Elet schip is uitgerust met 5 luikhoofden. D. De artillerie omvat De elektrische installatie werd uitgevoerd navigatieruimten. van het Babcock & W ilcox type en in licen­ van 24 pk bij 1000 toeren per minuut. te New York. konden tot volle tevre­ dieptank. Gallas. terw ijl gesloten shelterdecker te varen. tot bovendek 12.000 apk en gen door de firm a Dekkers te Dordrecht. Alle laadlieren de Scheepsbouwwerf „De Industrie” van D. E r is een wasgelegenheid gens Lloyd’s voorschriften. Deze schepen zijn hoogst moderne on­ kasten van het fabrikaat „Bosch?’ geplaatst. van het kapiteinsverblijf. Inc.1. te voeren. 1. W at betreft het los. zodat alle verblijven beneden- Mcifan. schout-bij-nacht G. Ook leveren daarbij een vermogen van 45 00 pk alsmede een havenaggregaat. . luchtcompressoren. welke geleverd wordt bij 3 50 omw. breedte 10. breedte op grootspant de burgemeester van Amsterdam en vele ci­ hydraulische stuurinrichting. 220 pen in de machinekamer zijn alle van het delen van de aanwezige generatoren te kun­ volt. drijving van pompen.V . bedoeld tegen zee. bestaande uit zijn speciaal geconstrueerde schijven in de bij 90 omw/min. serie van zes identieke schepen. IJM . werven. welke deel wers overgenomen. bemanning is in het achterschip onderge­ w ijl dieptebommen en twee batterijen onder- bracht. centraal verwarmd. snelheid 11. met inbegrip v ijftig granaten per minuut. 61. gebouwd vol­ hoofdmotor type M SU 582 A met turbine. en 1 dieselhulp- fabrikaat Stork en worden elektrisch aan­ nen benutten.100 A 1. d. beide heeft de volgende hoofdafmetingen: lengte Koningin in de provincie Drente. door 2 waterpijpketels met een werkdruk aggregaten.

waarvan de dwarsschotten een scherpe hoek dan 50-jarige ontwikkeling heeft plaats gehad. zover deze waarden in verband met een vergelijking en niet afzonder­ Echter wordt er de nadruk op gelegd dat de gezamenlijke verbeteringen lijk optreden. Over een van de zo vervolgens. Sc. bestemd voor het nieuwe passagiersschip Oriana van de Oriënt dit geval de Meteorologie. waarin summier slechts in het geval van stationaire belasting. Freuden­ noemd. (Bldz.t. De vorming van zweetwater bij hét dek in een twee dekken hoge ruimte. Verschillende kwesties die zich bij de niet-stationaire Sliding Hatches”. 5 foto’s).. 'schuine stand tegen elkaar aan staan. Burg. Line. Uitleenbibliotheek en Leeszalen te Rotterdam en Amsterdam..en perskappen van luchtkokers worden methode van de reddingboot. in dat geval) geeft de vergelijking van Betz bruikbare waarden. Verschillende voor­ bende op de ontwikkeling van turbineschoepen (zowel aerodynamisch delen dezer constructie worden vermeld.M.. Karl-Theodor Braun en Dipl. 1 lit. W .. die op vaste waarden van de gemiddelde drift-lift-verhou­ Motor Technische Z eitsch rift” een „Beitrag zu r Lager Schmierung ding gegrond zijn. De lezing wordt gevolgd door een discussie. De foto’s geven een indruk van de bouw­ Verschillende soorten zuig. in dit stadium actief maken met de midscheepse lijn. Speciaal onderzoek betrekking heb­ dient als beschermde passage voor het personeel. zowel experimentele als niet-experimentele Dipl. 17 graf.). 2 sch. Daarna volgt de Wirkungsrades von Sc braubenpropellern” van de hand van Prof. waarbij specifieke metingen werden uitgevoerd m. de stalen luiken. De davits en boten worden geplaatst onder hoofdpromenade­ bij laadruimen ter sprake komt. die in ieder geval nauwkeuriger zijn dan die volgens oudere Prof. s’Jacobplein 10. 586-5 87.. ir. en vermeldt de vele factoren.). 89-93. Er moet integendeel overbrenging. Door Speciaal heeft de auteur de nadruk gelegd op absolute betrouwbaarheid. Schrijver bespreekt in dit artikel steeds iets te gunstige resultaten. De davit is van een zeer bijzonder ventileren werd door schrijver onder de loupe genomen en verschillende type en bestaat uit een trackway. brand­ het schip de diameter-reductie werd doorgevoerd (weliswaar slechts stofverbruik en manuren nodig voor de constructie. wekkend artikel „Ueber verschiedene Methoden zur Berechnung des lagers en trilling van turbine-rotors. Voorzover ter bepaling van de invloedscoëfficiënt van in deze lezing genoemd tot belangrijke besparingen in gewicht.en zij tanks is vervangen In de inleiding wordt er op gewezen dat hoewel er reeds een meer door SB’s en BB’s tanks. 160-165. niet zo nauwkeurig is.. op welke het Nationaal Technisch Instituut voor Scheepvaart en Luchtvaart is geabonneerd ten behoeve van zijn Inlichtingendienst. Hansen. voor keuze van hulpwerk tuigen en temperaturen. Hiermede wordt tevens een beeld gegeven van de wijze waarop dergelijke publikaties worden verwerkt in de kaart- zendingen. 56620).. waarvan de boot en davit Tevens wordt verwezen naar een kort artikel op bldz. S.-Ing. die 36 voet lang is en 144 personen kan behandeld. terwijl de onderzoek noodzakelijk is. Th. (Bldz. onderzoekingen betreffende de smeerolie circulatie in de lagers van 5 graf. 3 tek. 65-102. grote waarde gehecht worden aan een nauwkeurige bepaling van de plaatselijke invretingen en vermoeidheidsgebreken. waarop de aanwinsten der bibliotheek op nautisch. worden ge­ In het „Hansa”-nummer van 6 april geeft Dipl.. (Bldz. In een Volgens de huidige inzichten schijnt een berekening van het volgend gedeelte behandelt de auteur het onderzoek van de tandwiel- schroef-rendement met een vooruitgegeven constante waarde van de koppelingen en geeft een aantal proeven met kapot gedraaide tandwiel­ gemiddelde drift-lift-verhouding niet duldbaar. Verder geeft schrijver drie waarin een wieg waaraan de boot hangt naar buiten en naar binnen maatregelen aan tegen de nadelen van zweetwatervorming.). 2 diagr.en buitenlandse tijdschriften. thans door gegeven en ontworpen die het gevolg zijn van researchwerk in de jaren een midscheepse tunnel onder het dek lopen. dus wanneer de druk een nieuw patent houten luiken. 683- kan bewegen.)- de steunbalken mee over het luikhoofd. het gen bij motoren te verrichten en hoewel deze nog in volle gang zijn. punten dienaangaande worden genoemd. waarbij speciaal wordt verwezen naar de constructie van het turbine- Het maart-nummer van „ S ch iff und H afen” bevat een belang. De grondslag voor de berekening van lagers is de hydrody­ namische theorie van de smering. die door talrijke studie-publicaties „Schnell zu öffnende H olz-Lukenabdeckungen” is de titel van een thans tot een zekere afsluiting is gekomen. (Bldz. nomen in het maart-nummer van de „Transactions of the In stitu te D it betreft een revolutionair Zweeds ontwerp van een tanker of Marine Engineers” . (Bldz. huis. Brown. zoals passing van rekenkundige gemiddelde waarden is voldoende. is opge­ Record” van 28 maart jl. tweede luikdeel pikt vervolgens uit en glijdt tegen het eerste op en vermeldt schrijver al een en ander over de resultaten. Schrijver begint met „Shipbuilding & Shipping Record” van 4 april bevat een kort de opmerking dat technische verbeteringen in de scheepsventilatie zeer artikel onder de titel „New design o f lifeboat and davit” .o. Nadere inlichtingen over dit kaartsysteem en deze aanwinstenlijsten worden gaarne verstrekt door de directie van het Instituut. behandeling van condensors. 10 doorsneetek. bevestigd onder het promenadedek. resp. resultaten. 2 fig. waarbij een richtingsverwisseling van het ventilatiesysteem bevatten. Rotterdam (tel. 4 tab. zodat aan het eind van het luik alle luikdelen in belangrijkste kwesties — de speling in het lager — wordt later bericht. Deze theorie geldt echter kort artikel in het 23 maart-nummer van „Hansa” . welke het Bureau „Tijdschriften Uittreksels” maandelijks aan de daarop geabonneerden doet toekomen. Eveneens worden maandelijks kaarten uitgegeven. . Bij het opentrekken van het luik glijdt de buiten­ belasting voordoen. D. Otto Klüsener geeft in het april-nummer van „M TZ methoden. (Bldz. 1 oscillogr. genaamd „Keh Sliding Hatches” of „Tello toegepast worden. De formule voor de gemiddelde waarden geeft bei n icht stationärer Belastung”. 11 fig. doch over ’t algemeen — voor zover geen al 22 foto’s 16 lit. wordt besproken. thal VD I een bijdrage tot de laadruim meteorologie in een artikel „A llw etterlü fterköp fe fü r die S ch iffslü ftim g ” .. 682 getiteld bereikbaar zijn. Vervolgens wijst de auteur er op dat deze onderzoekingen van wrijving) en fdn (factor ter bepaling van de ligging van het zwaarte­ toepassing kunnen zijn op scheepsstoomturbine-installaties werkende punt der momentenvermeerdering) is belangrijk geringer en de toe­ onder alle mogelijke stoomcondities...b. tek. die niet zijn onderzocht. de ontwikkeling van de uiterlijke vorm en details.B. De voordelen van deze luiken t.-Ing. De boot-winches bevinden zich op een speciaal langs. Ook niet-abonnees op het documentatie-kaartsysteem kunnen deze bibliotheekaanwinstenlijsten regelmatig toegezonden krijgen. De catwalk is vervallen. Het betreft een Deens patent Bij de motorconstructie kan de theorie der stationaire belasting niet van Knud E. Het doel van het researchwerk wordt aan­ pijpleidingen die zich normaal onder de catwalk bevinden. pakkingbussen. wordt besproken. 1 schema. in davit. ter hoogte van het middendek. 684. Men is thans bezig allerlei metin­ ste kant van het eerste luikdeel over schuine steunen naar boven.. worden vermeld. 4 foto’s. verzameld en uitgewerkt kunnen worden. technisch gebied zijn vermeld. wordt besproken. 7 lit. verduidelijkt door enkele foto’s en naar grootte en richting niet verandert en bij constante hoeksnelheid. 403)..v. 1 tek. scheeps dekje. Hydraulische om- gemiddelde drift-lift-verhouding. Samen met de luikdelen glijden (Bldz. hebben geleid. 3 tab. dat echter de ervaringen van technische en natuurkundige plastic reddingboot en een speciaal door Welin-Maclachlan ontworpen aard op het gebied der ladingbescherming slechts door één instantie. waarin de welkom zijn. 5 schetsen). schrijvers gegeven vergelijkingen verkrijgt men de nauwkeurigste N. 442-443. Hans Gatzer. door de uitvinder aangevoerd. 5 fig.. . 7 graf. typen. schetstekeningen. motoren.-Ing. 3 lit. F. welke tunnel tevens 1945 en 1953 worden vergeleken. wateronttrekking in lage druk stadia.. De invloed van f s (factor ter be­ keermechanismen en elastische koppelingen worden hierbij ook ge­ paling van het zwaartepunt van het stuwkrachtverlies als gevolg der noemd. met een opmerking over druppelsgewijze condensatie. 1 tek. „Nette Bauweise fü r T a n k sc h iffe” (3 schetsen)... diafragma’s. Een zeer interessant hoewel kort artikeltje getiteld „A new design Een belangrijke lezing getiteld „Application o f research to the design o f cargo oil tanker” verscheen in „Shipbuilding and Shipping o f marine steam turbines” door T . waarbij de normale inrichting van midden. te grote wrijvingsinvloeden aanwezig zijn — bruikbare resultaten geeft. TIJDSCHRIFTENREVUE In deze rubriek wordt de inhoud beschreven van enige belangrijke artikelen uit de talrijke binnen. dr.. als mechanisch). terwijl een formule voor de gemiddelde waarden evenwel 3 tek.