You are on page 1of 65

ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ

Π Α Ν Α Γ Ι Ο Ν
Α Γ Ι Ο Ρ Ε Ι Τ Ι Κ Ο Ν
Α Γ Ι Ο Ρ Ε Ι Τ Ι Κ Ο Ν Π Α Ν Α Γ Ι Ο Ν

ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ
Ο ΧΟΡΟΣ
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

ΣΥΜΕΩΝ Α. ΠΑΣΧΑΛΙΔΗΣ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚH 2013

ΣΥΜΕΩΝ Α. ΠΑΣΧΑΛΙΔΗΣ .

gr 4 . 546 35 Θεσσαλονίκη | Tηλ.Βιβλιοδεσία: ThessPrint A.gr | email: agestia@otenet.Συντονισμός: Δημήτριος Σαλπιστῆς Γενική Ἐπιμέλεια: Ἀναστάσιος Ντοῦρος Ἐπιμέλεια Ἔκδοσης: Δημοσθένης Κακλαμάνος Ἐπιλογή Εἰκόνων: Νικόλαος Τουτός Διοικητική Ὑποστήριξη: Μαρία Γιαννέλου Γραφιστική Ἐπιμέλεια: Γρηγόρης Γαζέτας . ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Ἔκδοση Διεύθυνση .ΣΗΜΑ Α. Ἐκτύπωση . ISBN: 978-618-80861-7-3 Ἐγνατίας 109. 2310 263 308 | Fax 2310 250 648 www.Ε.agioritikiestia.E.

Ἱερομόναχος Νικόδημος Λαυριώτης Ἐκπρόσωπος Ἱερᾶς Κοινότητος. Ἀναπληρωτής Προέδρου τοῦ Δ. Γεώργιος Ἀρβανίτης Ἀντιδήμαρχος Οἰκονομικῶν Δήμου Θεσσαλονίκης.Σ. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Διοικητικό Συμβούλιο Ἁγιορειτικῆς Ἑστίας Γιάννης Μπουτάρης Δήμαρχος Θεσσαλονίκης. Μέλος Γέρων Νικόδημος Ἁγιοπαυλίτης Ἐκπρόσωπος Ἱερᾶς Κοινότητος. Μέλος Δημήτριος Σαλπιστῆς Διευθύνων Ἁγιορειτικῆς Ἑστίας Εἰσηγητής Ἀναστάσιος Ντοῦρος Προϊστάμενος Διοικητικῶν & Οἰκονομικῶν Ὑπηρεσιῶν Γραμματεύς 5 .Σ. Μέλος Θωμᾶς Ψαρρᾶς Γενικός Γραμματέας Δήμου Θεσσαλονίκης. Ἀντιπρόεδρος Γέρων Βαρνάβας Βατοπαιδινός Ἐκπρόσωπος Ἱερᾶς Κοινότητος. Πρόεδρος Δ. Μέλος Παναγιώτης Ἀβραμόπουλος Πρόεδρος Δημοτικοῦ Συμβουλίου Δήμου Θεσσαλονίκης.

.

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ 7 .

ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ 8 .

τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἀνεδείχθη- σαν ἐν Αὐτῷ οἱ Ἅγιοί Του. τῇ ἐπιμελείᾳ ὁμάδος διακεκριμένων ἐπιστημόνων καί ἐρευνητῶν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐγκρί- του ἐπιστήμονος Καθηγητοῦ τοῦ ΑΠΘ κ. Ἐὰν σήμερον τὸ Ἅγιον Ὄρος ἔχει μίαν τοιαύτην ἀκτινοβολίαν. πολιτιστική) ἐξηφανίζετο.τι πιὸ ἐκλεκτὸν καὶ σημαντικὸν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ Τοῦτο εἰς τὸν ὑπερχιλιετῆ βίον Του ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συστάσεως Αὐτοῦ. ἐὰν ἀποτελῇ μίαν ἐξαιρετικὴν ἑστίαν πολιτισμοῦ ἑδραζομένη εἰς τὰς ἀξίας τοῦ Εὐαγγελίου. νά ἐμποτισθοῦν μὲ τὸ πνεῦμα τῶν Μακαρισμῶν καὶ νὰ ἐπιτύχουν τὴν μυστικὴν εἰρήνην τὴν ὁποίαν τοσοῦτον ἔχει ἀνάγκην σήμερον ὁ ἄνθρωπος. Συμφώνως πρὸς τοὺς λόγους τῶν Πατέρων. τοὺς ὁποίους τοῦτο ἀνέδειξε κατὰ τὴν μακραίωνα ἱστορικὴν πορείαν του. πολὺ περισσότερον διὰ τὸ Ἅγιον Ὄρος. Ὅταν παύσουν νὰ ὑπάρχουν. ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΙΕΡΑΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΘΩ Μ ετ’ εὐαρεσκείας ἡ καθ’ ἡμᾶς Ἱερά Κοινότης τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἄθω χαιρετίζει τὴν ἔκδοσιν τοῦ παρόντος Ἱεροῦ Τεύχους ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἁγιορειτικὸν Πανάγιον». τὰ πολύκαρπα καὶ καλλίκαρπα δένδρα τοῦ περιβολίου τῆς Πανα- γίας. ὁ Θεὸς κρατεῖ τὸν κόσμον. Συγχρόνως φανεροῖ τὴν ἱκανότητα τῆς Ἁγιορειτικῆς Ἑστίας νὰ πραγματοποιῇ ἐκδόσεις σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ πνευματικοῦ περιεχομένου. τόπον ἡγιασμένον μὲ 9 . οἱ ὁποῖοι ἐπεζήτησαν νὰ κυριαρχήσουν εἰς τὰ πάθη των. εἶναι ὅ. Ἐὰν δὲ τοῦτο ἰσχύῃ διὰ τὸν κόσμον. Οἱ ἅγιοι τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Ἡ ὡραία αὕτη πρωτοβουλία τῆς Ἁγιορειτικῆς Ἑστίας τιμᾷ καὶ τὸ Ἁγιώνυμον Ὄρος. καὶ τοὺς Ἁγίους. ἱστορική. καὶ μόνον ἡ ἀνάδειξις τοσαύτης πληθύος Ἁγίων θὰ ἦτο ἀρκετὴ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἐπὶ χίλια καὶ πλέον ἔτη ὡς ξεχωριστοῦ τόπου ἁγιασμοῦ καὶ σωτηρίας. θὰ παύσῃ νὰ ὑπάρχῃ ὁ λόγος ὑπάρξεως αὐτοῦ. ὅσον ὑπάρχουν καὶ ἀναδεικνύονται Ἅγιοι. Ἀκόμη καὶ ἐὰν ἅπασα ἡ πολύτιμος ὑλικὴ κληρονομία Αὐτοῦ (ἀρχιτεκτονική. Συμεὼν Πασχαλίδη. προσιτὰς εἰς τὸ εὐρὺ ἀναγνωστικὸν κοινόν. καλλιτεχνική. τὴν ὁποίαν φιλοτίμως ἀνέλαβε καὶ ἡτοίμασεν ἡ Ἁγιορειτικὴ Ἑστία. Ἀλλ᾽ οὗτος ἄλλωστε δὲν εἶναι καὶ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἱερὸς Ἄθως ἐχαρίσθη ὑπὸ τοῦ Κυρίου εἰς τὴν Παναγίαν Μητέρα Αὐτοῦ καὶ ἀφιερώθη Αὐτῇ ἀνὰ τοὺς αἰῶνας.

ἀναπέμποντες «ἱκετηρίας μετὰ κραυγῆς ἰσχυρᾶς καὶ δακρύων πρὸς τὸν δυνάμενον σῴζειν ἐκ θανάτου» (Ἑβρ. Ἐν Καρυαῖς τῇ 12ῃ Σεπτεμβρίου 2013 10 . Ποσάκις δὲν ἤλλαξαν τὸν ροῦν τῆς ἱστορίας διὰ τῶν εὐχῶν των. Οὗτοι μετέβαλον τὸν Ἄθω εἰς θυσιαστήριον πνευματικόν καὶ «θέατρον ἀγγέλων». τῆς ζωῆς τῶν Ἁγίων Του. τῶν ἀρετῶν καὶ τῆς ὁλοκληρωτικῆς ἀγάπης των διὰ τὸν Θεόν καὶ τὸν πλησίον.7). μυστικὴ καὶ μυστηριακή. ἐπελάθοντο τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας των καὶ ἀπεδύθησαν εἰς ὑπερ φυσικοὺς ἀγῶνας διὰ τὴν κατάκτησιν τοῦ ποθητοῦ Παραδείσου. Ποσάκις ἐξιλέωσαν τὸν Θεόν διὰ τῶν δακρύων. ἡ προϋπόθεσις καὶ τὸ πλαίσιον τῆς ζωῆς τῶν Ἁγιορειτῶν μοναχῶν. ψηλάφησις τῶν ἀγώνων καὶ τῶν ἱδρώτων των. μίμησις τῶν ὑπέρ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ παλαισμάτων των. Oἱ ἅγιοι τοῦ Ἁγίου Ὄρους. 5. τῆς νηστείας καὶ τῶν ἀγώνων των. δάκρυα μετανοίας καὶ αἵματα μαρτυρικά. Διὰ τοῦτο καὶ πνευματική παράδοσις τοῦ Ἁγίου Ὄρους σημαίνει κατ’ οὐσίαν ἀνάμνησις ζῶσα. εὐχόμεθα ὅπως Οὗτοι ἀποδώσουν πλουσίως ἑκάστῳ τὸν μισθὸν τῆς φιλαγίου ἀγάπης αὐτοῦ καὶ πλουσίαν τὴν εὐλογίαν των εἰς τοὺς φιλοαγιορείτας ἀναγνώστας. Οὗτοι πάντες ἐκράτησαν τὴν ἰδιαιτέραν καρδιακήν. εἰς τοὺς ὁποίους οἱ δημοσιευό- μενοι βίοι εἴθε νὰ ἀποτελέσουν ἐντρύφημα πνευματικὸν καὶ ἐρέθισμα πρὸς μίμησιν τῶν ἀγώνων. Ἅπαντες οἱ ἐν τῇ κοινῇ Συνάξει Ἀντιπρόσωποι καὶ Προϊστάμενοι τῶν εἴκοσιν Ἱερῶν Μονῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἄθω. Αὐτοὶ ἵστανται μέχρι σήμερον ἐνώπιον τοῦ Θρόνου τοῦ Κυρίου. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ ἱδρῶτας ἀσκητικούς. οἱ ὁποῖοι ζῶντες ἔπηξαν εἰς αὐτὸ τὰς πνευματικὰς σκηνάς των. ὅθεν πάντας τοὺς ἐκλεκτοὺς συντελεστὰς τοῦ σημαντικοῦ τούτου τόμου διὰ τὴν δυνατότητα τὴν ὁποίαν προσφέρουν νὰ ψηλαφήσωμεν τὴν ζωὴν τῶν Ἁγίων τοῦ γηραιοῦ Ἄθωνος. Οὗτοι μὲ τὴν μυστικὴν ζωήν των ἔγραψαν τὴν ἄγνωστον τοῖς πολλοῖς ἱστορίαν τοῦ κόσμου. Συγχαίροντες. Οἱ Ἅγιοί Του παραμένουν μέχρι σήμερον ἡ ἀφετηρία. ἐσωτερικὴν ἐπικοινωνίαν καὶ ἀγάπην ἀκλόνητον πρὸς τὸ πρόσωπον τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου. ἐντυγχάνοντες ὑπὲρ τοῦ κόσμου «στεναγμοῖς ἀλαλήτοις». Οὗτοι διετήρησαν βαθέως ἐντός αὐτῶν τὴν αἴσθησιν τῆς μυστικῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου.

μέσα ἀπὸ τὸ ὑλικὸ τῆς ὁποίας τεκμη- ριώνεται καὶ ἀναδεικνύεται αὐτὴ ἡ σπουδαία πλευρὰ τοῦ πνευματικοῦ βίου στὸν Ἄθω.κ. Συμεὼν Πασχαλίδη μὲ θέμα τοὺς Ἁγιορεῖτες Ἁγίους. Βαρθολομαίου.Θ. ἁγίων καὶ ὁσιομαρτύρων. ποὺ ἐργάστηκαν μὲ ἀφοσίωση γιὰ νὰ γίνει πραγ- ματικότητα τὸ ἐγχείρημα αὐτό. τὰ συγχαρητήρια. ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ T ὸ 2013 ἀφιερώνεται στὴν Ἁγιορειτικὴ Λογιοσύνη καὶ γύρω ἀπὸ τὸ σημαντικὸ αὐτὸ ζήτη- μα περιστρέφονται οἱ ἐργασίες τόσο τοῦ 8ου Διεθνοῦς Συνεδρίου μὲ θέμα «Ἅγιον Ὄρος καὶ Λογιοσύνη». τῆς εὐλάβειας. Εὐχαριστῶ θερμὰ τὸν καθηγητὴ κ. ἀποτέλεσμα τῆς ἀφιέρωσης. τῆς σύγχρονης Μοναστικῆς κοινότητας ποὺ φιλοξενεῖ αὐτοὺς ποὺ ἡ Ἐκκλησία καὶ ἡ κοινὴ πεποίθηση θὰ κατατάξουν στὸ Ἁγιολόγιο τῆς Ἐκκλησίας. Ἁγιορειτικὸν Πανάγιον» ἀναδεικνύει τὴν σημαντικότερη πτυχὴ τῆς ὕπαρξης τῆς Μοναστικῆς Πολιτείας. τῆς ἀναζήτησης.Π. κα- θηγητῶν πανεπιστημίου καὶ εἰδικῶν ἐρευνητῶν. τοῦ μακαριστοῦ γέροντος Πορφυρίου Καυσο- καλυβίτη τὴν ὁποία συμπεριλάβαμε στὴν ἔκδοση αὐτή. καθὼς καὶ τῆς Ἱερᾶς Κοινότητας τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Γιάννης Μπουτάρης Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Πρόεδρος Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἁγιορειτικῆς Ἑστίας 11 . οἱ σκῆτες.Π. Αὐτὴν τὴν ἐμπειρία ζήσαμε στὶς ἡμέρες μας μὲ τὴν ἁγιοκατάταξη. ποὺ καταχωροῦνται στὴν ἔκδοση αὐτή. τὰ κελλιά. Συμεὼν Πασχαλίδη καὶ τὴν ὁμάδα τῶν ἐπιστημόνων. οἱ σπηλιές. αὐτῆς δηλαδὴ τῆς ἁγιοσύνης. Τὰ Μοναστήρια. ἡ ἔρημος ἀνέδειξαν καὶ ἀναδεικνύουν καὶ στὶς ἡμέρες μας τὶς φωτεινὲς αὐτὲς προσωπικότητες ποὺ ἐμψυχώνουν καὶ ὁδηγοῦν μὲ τὸ παρά- δειγμα.Θ. καθὼς ἀναφέρεται στὴν καρδιὰ καὶ στὴν οὐσία τοῦ Ἀθωνικοῦ Μοναχισμοῦ. Ἡ πνευματικὴ ἰδιοπροσωπία τοῦ ἱεροῦ Ἄθωνος προβάλλει ἐντυπωσιακὰ μέσα ἀπὸ τὸν χορὸ τῶν ὁσίων. κ. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ ἀναφερθῶ μὲ ἰδιαίτερη συγκίνηση καὶ στοὺς χαιρετισμοὺς τῆς Α. Διαμορφώθηκε συνεπῶς τὸ κατάλληλο περιβάλλον νὰ ἐκδοθεῖ ἡ πολυετὴς ἔρευνα διακεκριμέ- νων θεολόγων καὶ φιλολόγων ὑπὸ τὴν ἐποπτεία καὶ τὸν συντονισμὸ τοῦ καθηγητὴ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Α. ποὺ κοσμοῦν τοὺς δέκα αἰῶνες ζωῆς τοῦ Ἁγίου Ὄρους καὶ καταγράφονται στὴν ἔκδοση. μὲ ἀπόφαση τῆς Ἁγίας καὶ Ἱερᾶς Συνόδου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. ὅσο καὶ τῆς ὁμώνυμης Ἔκθεσης. ἡ ἱκανοποίηση καὶ ἡ εὐαρέσκεια τῶν ὁποίων δικαιώνουν τὴν ἐπιλογὴ τῆς Ἁγιορειτικῆς Ἑστίας καὶ τὸ λαμπρὸ ἔργο τῶν συνεργατῶν μας. Ἡ ἔκδοση «Τῶν ἐν Ἄθω Ἁγίων ὁ Χορός. τὸν λόγο καὶ τὴν προσευχή τους ἀνὰ τοὺς αἰῶνες τὶς χιλιάδες τῶν ἀναχωρητῶν ποὺ ἔχουν περιβληθεῖ τὸ μοναχικὸ σχῆμα. Θεωρῶ τὴν ἔκδοση αὐτὴ ὡς τὴν κορυφαία τῆς πλούσιας ἐκδοτικῆς δραστηριότητας τῆς Ἁγιο- ρειτικῆς Ἑστίας. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη κ.

.

τόσο στοὺς βυζαντινοὺς ὅσο καὶ στοὺς ὀθωµανικοὺς χρόνους. ἐπέδρασε στὴν ὅλη πνευµατικὴ συγκρότηση καὶ φυ- σιογνωµία τοῦ Ἁγιορειτικοῦ µοναχισµοῦ καὶ σχετίζεται ἄµεσα µὲ τὴν πνευµατικὴ καὶ καλλιτεχνικὴ ἀνάπτυξη ποὺ γνώρισε τὸ Ἅγιον Ὄρος ἀνὰ τοὺς αἰῶνες. ὅπως ἡ Κωνσταντινούπολη καὶ ἡ Θεσσαλονίκη. οἱ φορεῖς αὐτῆς τῆς λογιοσύνης συνέβαλαν καθοριστικὰ καὶ στὴν ἀντιµετώπιση προβληµάτων ποὺ ταλάνιζαν τὴν Ἁγιορειτικὴ κοινότητα καὶ ὑπηρέτησαν τὸ «κοινὸν» τοῦ Ἁγίου Ὄρους.ἄ. ἀναδεικνύει µὲ ἔµφαση σηµαντικὲς συνιστῶσες τῆς βυζαντινῆς λογιοσύνης. ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ Ἤ δη ἀπὸ τὶς ἀπαρχὲς τῆς κοινοβιακῆς ἱστορίας τοῦ Ἁγίου Ὄρους καταγράφεται στὶς πηγὲς µιὰ ἰδιαίτερη ὄψη του. ὅπως ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ σκέψη. παρέχει τὴν εὐκαιρία ἀνάδειξης. σὲ κρίσιµες ἱστορικὲς περιόδους τοῦ Ἁγίου Ὄρους. τὸ Ἅγιον Ὄρος. Συχνὰ τὰ πρόσωπα αὐτὰ ἐπιδόθηκαν σὲ σηµαντικὸ συγγραφικὸ καὶ µεταφραστικὸ ἔργο πού. Τὸ στοιχεῖο αὐτὸ λειτούργησε καθοριστικὰ στὰ πνευµατικὰ καὶ λογοτεχνικὰ ἐνδιαφέροντά τους καὶ ἀποτυπώθηκε στὸ ἔργο τους καὶ µετὰ τὴν ἔλευσή τους στὸ Ἅγιον Ὄρος. νοµικὸ κ. Τὰ πρόσωπα αὐτὰ τὸ ἀνέδειξαν σὲ ἕναν διακριτὸ πόλο λόγιας παράδοσης καὶ διατήρησαν πολυτρόπως τὴ συνολικὴ πνευµατικὴ ἰδιοπροσωπία του σὲ ὑψηλὸ ἐπίπεδο. µὲ τὴν ἐµφάνιση λογίων µοναχῶν ποὺ συχνὰ προέρχο- νταν ἀπὸ ἀριστοκρατικὰ περιβάλλοντα καὶ εἶχαν λάβει κατὰ τὸν πρότερο βίο τους ὑψηλὴ παιδεία στὰ µεγάλα κέντρα τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας. γιὰ πρώτη φορὰ µέσα ἀπὸ µιὰ πολυπρισµατικὴ θεώρηση. τῶν ἐπιµέρους πτυχῶν αὐτοῦ τοῦ πρωτότυπου καὶ ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέροντος θέµατος. ἀφοῦ ἡ ἀπόκτηση «ἐγκυκλίου» σοφίας ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο καὶ τὰ ποικίλα. παράλληλα µὲ τὴν πρωτεύουσα στόχευσή του. σὲ καµία ἀπὸ τὶς περιόδους τῆς ἱστορίας του δὲν ἔλειψαν οἱ Ἁγιορεῖτες λόγιοι –ἐνίοτε καὶ µέσα ἀπὸ ὀργανωµένα ἐκπαιδευτικὰ σχήµατα. Ἄµεσος µάρτυρας αὐτῆς τῆς τάσεως καθίστανται καὶ οἱ Ἁγιορειτικὲς Βιβλιοθῆκες. Ἂν καὶ δὲν παρατηρεῖται συστηµατικὴ καλλιέργεια τῆς λογιότητας στὸ «ἐργαστήρι τῆς ἀρετῆς». ταµεῖα ὄχι µόνο πνευµατικῆς παι- δείας καὶ θεολογικῆς σοφίας ἀλλὰ καὶ θύραθεν. γεωγραφικό. προχριστιανικὰ ἢ καὶ ἐξωχριστιανικὰ ἐπιτεύγµατά του. Ἡ διοργάνωση ἀπὸ τὴν Ἁγιορειτικὴ Ἑστία ἑνὸς Διεθνοῦς Ἐπιστηµονικοῦ Συνεδρίου γιὰ τὶς ποικίλες ἐκφάνσεις τῆς λογιοσύνης καὶ τὴ συµβολὴ τῶν Ἁγιορειτῶν λογίων στὴ ζωὴ καὶ στὴν πνευµατικὴ προσφορὰ τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Ἡ Ἐπιστηµονικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συνεδρίου 13 . Ἐπιπλέον.). ἰατρικό. ὁρῶνται µέσα στὴν ὁλιστική θεώρηση τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας ἀπὸ τὸν Χριστιανισµό. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἐπιβεβαιώνει τὸν παραδοσιακὰ µὴ µανιχαϊστικὸ τρόπο θεώρησης τῆς µοναχικῆς πνευµατικότητας ἀπὸ τοὺς πολιστὲς τοῦ Ἁγίου Ὄρους. µαθηµατικό. ἡ λογιοσύνη προσώπων ποὺ ἐγκαταβίωσαν στὸν Ἄθωνα καὶ ποὺ ἐνίοτε σχετίζονται µὲ τὴν ἵδρυση µονῶν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ. ἀφοῦ ἀρκετὰ χειρόγραφα. Ἐπιπλέον. ἔχουν ἀποκλειστικὰ «κοσµικὸ» περιεχόµενο (λογοτεχνικό. οἱ ἐπιστῆµες καὶ οἱ τέχνες. ἐνταγµένη στὴν εὐρύτερη πνευµατικὴ ὑπόσταση τοῦ Ἁγιορειτικοῦ µοναχισµοῦ. ἤδη ἀπὸ τὴν ἀφετηρία τῆς κοινοβιακῆς ἱστορίας τοῦ Ἄθωνος.

Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Θ. ΜΕΛΗ Ἱερομόναχος Νικόδημος Λαυριώτης Γέρων Νικόδημος Ἁγιοπαυλίτης Παναγιώτης Σωτηρούδης Καθηγητής Φιλοσοφικῆς Σχολῆς Α. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Η΄ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ Συμεών Πασχαλίδης Ἀναπλ.Ἰνστιτοῦτο Ἱστορικῶν Ἐρευνῶν / Ε.Ι. Φαίδων Χατζηαντωνίου Ἀρχιτέκτων .Πρόεδρος τῆς Ἑταιρίας Μελέτης Ἴμβρου καί Τενέδου - πρ.Ε.Π.Θ.Π. Πρόεδρος Ἑταιρείας Λογοτεχνῶν Θεσσαλονίκης 14 .Ἀναστηλωτής Γιῶργος Ξεινός Συγγραφέας . Ζήσης Μελισσάκης Παλαιογράφος .

.

Βαρθολομαίου 9 Χαιρετισμός τῆς Ἱερᾶς Κοινότητος Ἁγίου Ὄρους Ἄθω 11 Χαιρετισμός τοῦ Δημάρχου Θεσσαλονίκης καί Προέδρου τοῦ Δ. κτίτορες μονῆς Bατοπαιδίου (10ος-11ος αἰ. κτίτωρ μονῆς Κωνσταμονίτου 16 .) 93 Eὐθύμιος. κτίτωρ μονῆς Γρηγορίου (14ος αἰ.) 105 Συμεών ὁ ἡγιασμένος.) 94 Nεόφυτος. κτίτωρ μονῆς Kαρακάλλου (11ος αἰ. κτίτωρ μονῶν Ξηροποτάμου καί Ἁγίου Παύλου (9/10ος αἰ. κτίτωρ μονῆς Ἰβήρων († 1066) 76 Σάββας A΄.κ. τῆς Ἁγιορειτικῆς Ἑστίας 13 Εἰσαγωγικό Κείμενο Ἐπιστημονικῆς Ἐπιτροπῆς 25 ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ ΛΗΜΜΑΤΩΝ ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ. κτίτωρ μονῆς Xιλανδαρίου (1176-1235/6) 81 Συμεών ὁ μυροβλύτης. τρίτος κτίτωρ μονῆς Δοχειαρίου (11-12ος αἰ.Θ. δεύτερος κτίτωρ μονῆς Δοχειαρίου (11ος/12ος αἰ. κτίτωρ μονῆς Φιλοθέου (10ος αἰ.Π. κτίτωρ μονῆς Διονυσίου (1316-1388) 88 Παῦλος ὁ Ξηροποταμηνός. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ 7 Χαιρετισμός τῆς Α.) 98 Φιλόθεος.Σ.) 99 Σίμων ὁ Mυροβλύτης. ἀρχιεπίσκοπος Σερβίας. κτίτωρ μονῆς Σιμωνόπετρας († 1257) 102 Ξενοφῶν. κτίτωρ μονῆς ἁγ. κτίτωρ μονῆς Μεγίστης Λαύρας († 1001/4) 60 Ἀθανάσιος. δεύτερος κτίτωρ μονῆς Ξενοφῶντος (11ος αἰ.) 108 Mακάριος ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ. κτίτορες μονῆς Ἰβήρων 71 Γεώργιος ὁ Ἴβηρ.) 64 Ἰωάννης († 998) καί Eὐθύμιος († 1028) οἱ ῎Iβηρες.) 98 Nικόλαος Kαρακαλλᾶς. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.. Nικόλαος καί Ἀντώνιος.) 106 Γρηγόριος ὁ νέος. 26 ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΡΩΝ 43 EIΣAΓΩΓH Κ ΕΦΑ Λ Α ΙΟ Α΄ 47 AΓIOI ΚΤΙΤΟΡΕΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ 49 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 52 Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης. πρῶτος κτίτωρ μονῆς Δοχειαρίου (10ος/11ος αἰ. Γεωργίου τοῦ Ξενοφῶντος (10ος/11ος αἰ.) 96 Bαρνάβας. κτίτωρ μονῆς Xιλανδαρίου († 1199/1200) 85 Διονύσιος.

) 141 Γαβριήλ. ὁ μυροβλύτης (9ος αἰ.) 140 Γαβριήλ ὁ Ἴβηρ ὁ Μικροαθωνίτης (11ος αἰ.) 110 Bαρθολομαῖος ὁ νέος. κτίτωρ μονῆς Kαλαβροῦ († 1130) Κ ΕΦΑ Λ Α ΙΟ Β΄ AΓIOI TOY ΠΡΟΚΟΙΝΟΒΙΑΚΟΥ ΑΘΩΝΟΣ 113 ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 115 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 118 Πέτρος ὁ Ἀθωνίτης (9ος αἰ.) 136 Ἀνδρέας ὁ Πρῶτος (10ος αἰ.) 143 Γεώργιος ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης (11ος αἰ. 1276/80) 17 . 1276/80) 160 ΙΒ΄ Κουτλουμουσιανοί Ὁσιομάρτυρες († περ.) 137 Bαρνάβας καί Σωφρόνιος.) 139 Σάββας Bατοπαιδινός. 1276/80) 154 Eὐθύμιος.) Κ ΕΦΑ Λ Α ΙΟ Γ ΄ ΑΓΙΟΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΟΥ HΣYXAΣMOΥ 147 ΚΑΙ ΤΗΣ ΠAΛAIOΛOΓEIAΣ ΠEPIOΔOΥ 149 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 152 Ἰωάννης ὁ ἡσυχαστής. 1276/80) 155 ΚΣΤ΄ Zωγραφίτες Ὁσιομάρτυρες († 10 Ὀκτωβρίου 1276/80) 158 Kοσμᾶς ὁ Πρῶτος († 5 Δεκεμβρίου περ. 1276/80) 160 Ξενοφωντινοί Ὁσιομάρτυρες († περ. ὅσιος Κελλίου «Ἄξιόν ἐστι» (10ος αἰ.) 133 Bλάσιος ὁ ἐξ Ἀμορίου († 909/912) 136 Nικηφόρος ὁ γυμνός. ἡγούμενος καί ΙΒ΄ Bατοπαιδινοί Ἱερομάρτυρες († περ.) 124 Eὐθύμιος ὁ Nέος.) 130 Θεόδωρος καί Συμεών. μαθητής ὁσίου Ἀθανασίου Ἀθωνίτη (10ος αἰ.) 143 Βάρβαρος ὁ Ἰβηρίτης (11ος αἰ.) 153 Γρηγόριος. Bασιλείου τοῦ Πύργου (9/10ος αἰ. κτίτωρ μονῆς Περιστερᾶς (823-898) 129 Ἰωσήφ ὁ Ἀρμένιος. κτίτορες μονῆς Mεγάλου Σπηλαίου (9ος αἰ. ὁσιομάρτυς (13ος αἰ. κτίτορες μονῆς Παναγίας Σουμελᾶ (10ος/11ος αἰ. ὁσιομάρτυς (13ος αἰ. ὁ βηματάρης (10ος αἰ. 1276/80) 159 Kαρεῶτες Ὁσιομάρτυρες († περ. κτίτωρ μονῆς ἁγ. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 109 Bασίλειος Θεσσαλονίκης.) 144 Ζαχαρίας Κωνσταμονίτης (11ος αἰ.) 153 ΙΔ΄ Ἰβηρίτες Ὁσιομάρτυρες († περ. μαθητής Ἰωάννου ἡσυχαστῆ.

πατριάρχης Kωνσταντινουπόλεως (1300-1350) 181 Nεῖλος ὁ Ἐριχιώτης († 1 Ἰανουαρίου 1338) 182 Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς.-1364) 195 Mάξιμος ὁ Kαυσοκαλύβης († περ. ὁ Στραβολαγκαδίτης (14ος αἰ. διδάσκαλος ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ († 1322) 169 Θεόληπτος Φιλαδελφείας. μητροπολίτης Περιθεωρίου (14ος αἰ.) 220 Δομέτιος ὁ πνευματοφόρος († 1403/1405) 222 Γρηγόριος ὁ δομέστικος (14ος αἰ.) 179 Ἰσίδωρος Bουχειρᾶς.) 213 Ἰωάσαφ ὁ Σιμωνοπετρίτης (14ος αἰ.) 217 Θεοφάνης. 1365) 201 Φιλόθεος ὁ Kόκκινος.) 207 Θεοδόσιος μητροπολίτης Tραπεζοῦντος (1300-1391) 209 Kάλλιστος B΄. Πατριάρχης Kωνσταντινουπόλεως († 1317/23) 167 Γεράσιμος ὁ Σιναΐτης (14ος αἰ.) 163 Ἀθανάσιος Α΄. μαΐστωρ († 1360) 193 Kάλλιστος A΄. βιογράφος ὁσ. ὁ Bατοπαιδινός (15ος αἰ. ὁ Βατοπαιδινός (14ος αἰ.) 213 Γεννάδιος ὁ δοχειάρης. ὅσιος τῆς σκήτης Kολιτσοῦς (14ος αἰ. διδάσκαλος τοῦ Ἡσυχασμοῦ (1250. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ 161 Δαμιανός Ἐσφιγμενίτης († 1281) 162 Nικηφόρος ὁ Ἰταλός. κτίτωρ μονῆς ἁγίου Λαυρεντίου στό Πήλιο (14ος αἰ.) 212 Λαυρέντιος.) 222 Nήφων ὁ Ἀγιορείτης. Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (1295/1300-1379) 204 Ἀθανάσιος ὁ Mετεωρίτης. πατριάρχης Kωνσταντινουπόλεως († 1397) 211 Γερόντιος ὁ ἐν Bουλευτηρίοις (14ος αἰ. ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης (1296-1357.1322) 170 Γερμανός Mαρούλης (1254-1338) 172 Γρηγόριος Σιναΐτης. Μαξίμου Καυσοκαλύβη (1315-1411) 225 Ἰωάσαφ ὁ Mετεωρίτης (1349/50-1422/3) 227 Mακάριος Mακρῆς (1382/1383-1431) 230 Λεόντιος ὁ Mονεμβασιώτης († 1452) 231 Φιλόθεος ὁ Kαρεώτης (15ος αἰ. κτίτωρ μονῆς Μεταμορφώσεως Ὑπάτης (14ος αἰ. πατριάρχης Kωνσταντινουπόλεως (τέλη 13ου αἰ. κτίτωρ Μεγάλου Μετεώρου (1302-1380) 206 Ἀγάθων.) 218 Γεννάδιος ἡγούμενος.) 215 Nεόφυτος ὁ προσμονάριος (14ος αἰ.) 215 Ἀγάπιος.) 217 Ἀγάπιος καί Nικόδημος οἱ Δοχειάρηδες (14ος αἰ.) 18 . ἡσυχαστής (13ος αἰ.) 168 Nικόδημος Bατοπαιδινός. διδάσκαλος τοῦ Ἡσυχασμοῦ (1265/1275-1346) 175 Σάββας ὁ διά Xριστόν σαλός καί μυροβλύτης (1283-1349) 178 Γρηγόριος ὁ Bυζάντιος.) 189 Ἰωάννης ὁ Kουκουζέλης.

1773) 293 Ἄνθιμος Kουρούκλης ὁ τυφλός († 1782) 295 Σωφρόνιος Ἁγιαννανίτης († 1770 περ.1594) 266 Δομέτιος ὁ σημειοφόρος (16ος αἰ. κτίτωρ μονῆς Ἁγίας Τριάδος († 1541) 250 Θεωνᾶς A΄.) 271 Λεόντιος ὁ Mυροβλύτης († 16 Mαρτίου 1605) 271 Διονύσιος ὁ Pήτωρ ἤ Στουδίτης († 1606) 274 Mητροφάνης.1651) 278 Ἰωσήφ Tιμισοάρας (1568-1656) 279 Eὐγένιος ὁ Aἰτωλός († 1682) 281 Eὐφρόσυνος ὁ συγχωρημένος.) 276 Nεῖλος ὁ Mυροβλύτης (περ. 1601-12. κτίτωρ μονῆς Tαξιαρχῶν Ναούσης (16ος αἰ.) 267 Θεοφάνης ὁ νέος.) 233 «εἰς οὐδὲν τῶν παλαιῶν ἁγίων ὑπολειπόμενοι» 235 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 238 Nεκτάριος ὁ Kαρεώτης (1430-περ. πολιοῦχος Κεφαλληνίας († 1579) 264 Συμεών ὁ ἀνυπόδητος καί μονοχίτων († 19.) 291 Παΐσιος καί Θεοφάνης οἱ Ἁγιαννανίτες.4. ὁ ἀπό ἡγουμένων († 1541) 252 Nεκτάριος καί Θεοφάνης οἱ Ἀψαρᾶδες (†1550. ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κ ΕΦΑ Λ Α ΙΟ Δ΄ NEOI ΑΓΙΟΡΕΙΤΕΣ ΟΣIOI (16ος-18ος αἰ. 1500) 240 Nήφων B΄ Πατριάρχης Kωνσταντινουπόλεως († 1508) 247 Διονύσιος ὁ ἐν Ὀλύμπῳ. Ἰβηρίτης 282 Γεράσιμος Παλλαδᾶς.5.7.) 269 Δαβίδ ὁ ἐν Eὐβοίᾳ (16ος αἰ.) 275 Φιλόθεος ὁ Διονυσιάτης (14ος/16ος αἰ. ὁσιομάρτυρες († 25.11. 1544) 254 Θεόφιλος ὁ Mυροβλύτης († 8.1548) 258 Mάξιμος ὁ Γραικός († 1470-1556) 262 Γεράσιμος ὁ νέος. Kαυσοκαλυβίτης († 1730) 288 Ἱερόθεος ὁ Ἰβηρίτης (1686-1745) 291 Θεόδωρος ὁ νέος († 1750 περ.) 19 . πατριάρχης Ἀλεξανδρείας († 1714) 284 Ἀκάκιος ὁ νέος. μαθητής ὁσίου Διονυσίου τοῦ Pήτορος (17ος αἰ.

ὁσιομάρτυς († 1760) 339 Δαμασκηνός Xιλανδαρινός. μαθητής ἁγίου Nήφωνος († 14 Σεπτεμβρίου 1505/6) 304 Ἰωάσαφ ὁσιομάρτυς. ὁσιομάρτυς († 19 Ἰανουαρίου 1694) 329 Nικόδημος ἀπό τό Ἐλμπασάν. ὁσιομάρτυς († 11 Ἰουλίου 1722) 333 Παχώμιος ὁ Pῶσος. ὁσιομάρτυς († 23 Μαρτίου 1802) 362 Ἱλαρίων Ἁγιαννανίτης. νεομάρτυς († 1800) 360 Λουκᾶς ἁγιαννανίτης. ἱερομάρτυς († 26 Δεκεμβρίου 1742) 337 Ἀγάπιος ὁ ἐκ Γαλατίστης. νεομάρτυς († 1784) 356 Γεώργιος ὁ ἐκ Φιλαδελφείας. ὁσιομάρτυς († 4 Φεβρουαρίου 1516) 305 Ἰάκωβος ὁ νέος καί οἱ μαθητές του Ἰάκωβος καί Διονύσιος. νεομάρτυς († 8 Σεπτεμβρίου 1774) 342 Ἰωάννης Κολιακιώτης. ὁσιομάρτυς († 6 Ὀκτωβρίου 1590) 317 Ἀββακούμ. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Κ ΕΦΑ Λ Α ΙΟ Ε΄ 297 ΑΓΙΟΡΕΙΤΕΣ ΟΣΙOMAPTYPEΣ 299 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 302 Mακάριος ὁσιομάρτυς. ὁσιομάρτυς († 6 Αὐγούστου/30 Ὀκτωβρίου 1628) 318 Ἀθανάσιος Ἰβηρίτης. ἱερομάρτυς († 18 Αὐγούστου 1752) 338 Kοσμᾶς Ἁγιαννανίτης. ἱερομάρτυς († 1771) 340 Ἀθανάσιος Kολιακιώτης. ὁσιομάρτυς († 1686) 324 Pωμανός Kαρπενησιώτης. ὁσιομάρτυς († 8 Ἰουνίου 1588) 315 Mακάριος ὁ νέος. ὁσιομάρτυς († 1628) 319 Kυπριανός ὁσιομάρτυς († 5 Ἰουλίου 1679) 321 Δαμασκηνός Λαυριώτης. ἱερομάρτυς († 4/5 Ἀπριλίου 1808) 367 Xριστοφόρος Διονυσιάτης. μαθητής ἁγίου Nήφωνος († 29 Αὐγούστου 1510) 304 Ἀντώνιος ὁ Καρεώτης. ὁσιομάρτυς († 25 Ἰουνίου 1810) 20 . ὁσιομάρτυς († 6 Ἰουλίου 1566) 311 Δαμιανός ὁ νέος. ὁσιομάρτυς († 14 Φεβρουαρίου 1568) 313 Θεοφάνης. ὁσιομάρτυρες († 1 Νοεμβρίου 1519) 309 Kύριλλος. ὁσιομάρτυς († 16 Ἀπριλίου 1808) 369 Προκόπιος ὁ Προδρομίτης. νεομάρτυς († 2 Ὀκτωβρίου 1794) 357 Kωνσταντίνος ὁ Ὑδραῖος. ὁσιομάρτυς († 13 Nοεμβρίου 1681) 322 Ἠλίας ὁ Ἀρδούνης. ἱερομάρτυς († 24 Αὐγούστου 1779) 354 Θεόδωρος ὁ ἐν Mυτιλήνῃ. ὁσιομάρτυς (20 Σεπτεμβρίου 1804) 365 Nικήτας ὁ νέος. νεομάρτυς († 15 Φεβρουαρίου 1776) 343 Kοσμᾶς ὁ Aἰτωλός. ὁσιομάρτυς († 1730) 336 Kωνστάντιος ὁ Pῶσος. νεομάρτυς († 30 Ἰανουαρίου 1784) 355 Ἰωάννης ὁ Bούλγαρης.

Ξενοφῶν καί Δαμιανός. ὁσιομάρτυς († 4 Ἰανουαρίου 1818) 383 Γεννάδιος Διονυσιάτης. ὁσιομάρτυρες Ξενοφωντινοί († 1821/2) 401 Bενέδικτος ἱερομάρτυς († 12 Ἰουνίου 1821) 402 Tιμόθεος Kωνσταμονίτης. ὁσιομάρτυς († 19 Ἀπριλίου 1819) 392 Ἰωσήφ Διονυσιάτης. ἱερομάρτυς καί ΙΣΤ΄Λαυριῶτες Ὁσιομάρτυρες († 1821/2) 400 Xρύσανθος Ξενοφωντινός. ὁσιομάρτυς († 22 Μαΐου 1818) 385 Γεδεών ὁ Kαρακαλληνός. ὁσιομάρτυς († 11 Ἰουλίου 1820) 399 Tιμόθεος Ἐσφιγμενίτης. ὁσιομάρτυς († 29 Ὀκτωβρίου 1820) 400 Κωνστάντιος. ὁσιομάρτυς († 1822) 403 Διονύσιος καί οἱ σύν αὐτῷ Bατοπαιδινοί ὁσιομάρτυρες († 1822) 405 Zαφείρης νεομάρτυς († 1821) 406 Συνέσιος Kωνσταμονίτης. ὁσιομάρτυς († 1 Μαΐου 1816) 381 Ὀνούφριος Ἰβηροσκητιώτης. ὁσιομάρτυς († 1819) 393 Kωνσταντῖνος ὁ ἐξ Ἀγαρηνῶν. Ἰσαάκ. νεομάρτυς († 2 Ἰουνίου 1819) 396 Nεκτάριος ὁ ἐκ Bρυούλλων. ὁσιομάρτυς († 10 Ἀπριλίου 1821) 401 Nεόφυτος. ὁσιομάρτυρες († 1922) Κ ΕΦΑ Λ Α ΙΟ Σ Τ΄ ΑΓΙΟΡΕΙΤΕΣ ΑΓΙΟΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ 415 «εἰκὼν ἀληθὴς τῆς μὴ φυλετιζούσης οἰκουμενικῆς ὀρθοδοξίας» 417 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 420 Ἀντώνιος ὁ Pῶσος (982/3-1073) 21 . ὁσιομάρτυς († 1824) 408 Σάββας Κωνσταμονίτης. ἱερομάρτυρες († 1922) 412 Ἰωσήφ καί Ἱλαρίων Παντοκρατορινοί. ὁσιομάρτυς († 1824) 407 Παῦλος Kωνσταμονίτης. ὁσιομάρτυς († 6 Ἀπριλίου 1818) 383 Παῦλος ὁ Πελοποννήσιος. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 370 Γεράσιμος ὁ νέος. ὁσιομάρτυς († 3 Ἰουλίου 1812) 372 Δαβίδ Ἁγιαννανίτης. ὁσιομάρτυς († 1824) 409 ΡΞΔ΄ Ἁγιορεῖτες ὁσιομάρτυρες († 1824) 409 Ἀθανάσιος ὁ Λήμνιος. ὁσιομάρτυς († 8 Ὀκτωβρίου 1814) 379 Ἀκάκιος Ἰβηροσκητιώτης. ὁσιομάρτυς († 30 Δεκεμβρίου 1818) 389 Ἀγαθάγγελος Ἐσφιγμενίτης. ὁσιομάρτυς († 26 Ἰουνίου 1813) 374 Eὐθύμιος Ἰβηροσκητιώτης. ὁσιομάρτυς († 1913) 412 Γαβριήλ καί Ἀρκάδιος Ἰβηρίτες. νεομάρτυς († 1846) 410 Ὁσιομάρτυρες Παντοκρατορινοί († 1856/7) 411 Εὐδόκιμος ὁ Ἰβηρίτης. ὁσιομάρτυς († 22 Μαρτίου 1814) 377 Ἰγνάτιος Ἰβηροσκητιώτης.

ἀρχιεπίσκοπος Σερβίας († 28. ἀρχιεπίσκοπος Σερβίας († 1286) 427 Δοσίθεος ὁ Ρῶσος (13ος αἰ.1266) 424 Σάββας B΄. πατριάρχης Σερβίας (1375-1379/80 καί 1389-1391/2. † περ. μαθητής ὁσίου Γρηγορίου Σιναΐτη († 1362/3) 432 Pωμύλος ὁ ἡσυχαστής.12. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ 422 Ἰωακείμ Α΄. † 1400) 435 Ἠσαΐας ὁ Σέρβος (14ος αἰ.10. † 1279) 426 Eὐστάθιος A΄. ἀρχιεπίσκοπος Ροστώφ († 1425) 447 Ἀρσένιος Kονέφσκι († 1447) 447 Σάββας ὁ στυλίτης στό Βίτσερα († 1460) 448 Nεῖλος τῆς Σόρας († 1433-1508) 450 Ἰννοκέντιος Bολογκόντσκι († 1521) 450 Mακάριος.) 452 Ποιμήν Zωγραφίτης († 1620) 452 Bασίλειος ῎Oστρογκ († 1671) 454 Παΐσιος Bελιτσκόφσκυ († 1722-1794) 457 Παΐσιος Χιλανδαρινός (1722-1773) 458 Γεώργιος τῆς Tσερνίκα († 1806) 460 Σωφρόνιος Bράτσης († 1813) 461 Ἱλαρίων ὁ Γεωργιανός (1776-1864) 463 Ἄνθιμος Σιμωνοπετρίτης († 9. ἀρχιεπίσκοπος Σερβίας (1324-1337) 430 Θεοδόσιος Tυρνοβίτης. μαθητής ὁσίου Γρηγορίου Σιναΐτη (1325/30-1385) 434 Ἐφραίμ. πατριάρχης Τυρνόβου († 1246) 423 Ἀρσένιος A΄.) 427 Σάββας Γ΄. 1402) 438 Nικόδημος τῆς Tισμάνα († 1406) 441 Kυπριανός Kιέβου († 1390-1406) 443 Σέργιος ὁ ἐν Nούρμα († 1412) 444 Kοσμᾶς ὁ Zωγραφίτης († 1422/3) 446 Διονύσιος. ἀρχιεπίσκοπος Σερβίας (1317-1324) 429 Δανιήλ B΄ ὁ μυροβλύτης. ἀρχιεπίσκοπος Σερβίας (1309-1316) 428 Nικόδημος.) 437 Eὐθύμιος πατριάρχης Tυρνόβου (1375-1394.) 465 Γαβριήλ ὁ Δικαῖος († 1901) 466 Ἀριστοκλῆς ὁ Ἀθωνίτης († 1918) 22 . πατριάρχης Πεκίου († 1574) 451 Pαφαήλ τοῦ Bανάτου (16/17 αἰ. ἀρχιεπίσκοπος Σερβίας (1272-1276. ἀρχιεπίσκοπος Σερβίας (1263-1271) 425 Ἰωαννίκιος A΄.1867) 463 Ἀντίπας ὁ Mολδαβός († 1816-1882) 465 Ἰωάννης ὁ Ἴβηρ (19/20ός αἰ.

1821) 498 Γερβάσιος ὁ διά Xριστόν σαλός. μητροπολίτης Κορίνθου (1731-1805) 483 Nικόδημος ὁ Ἁγιορείτης (1749-1809) 488 Nήφων ὁ Xῖος (1736-1809) 491 Ἀθανάσιος ὁ Πάριος († 1721-1813) 493 Γρηγόριος ὁ Γραβανός († 1812) 495 Γρηγόριος E΄ Πατριάρχης Kωνσταντινουπόλεως († 10. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 466 Σιλουανός ὁ Ἀθωνίτης (1866-1938) Κ ΕΦΑ Λ Α ΙΟ Ζ΄ ΑΓΙΟΙ ΤΗΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (19ος-20ός αἰ. ὁ ἐν Kαλύμνῳ († 1948) 508 Πορφύριος ὁ Καυσοκαλυβίτης (1906-1991) 512 Παΐσιος ὁ Ἁγιορείτης (1924-1994) 518 ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΗ ΑΓΙΟΛΟΓΙΚΗ BIBΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 552 ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ 559 ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ 23 .4.) 471 «οἱ ἐν τοῖς ὑστάτοις τούτοις χρόνοις διαλάμψαντες» 473 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 476 Παρθένιος Σκοῦρτος.1830) 498 Kύριλλος Παπαδόπουλος ὁ Πάριος († 1833) 500 Eὐδόκιμος ὁ νεοφανής (εὕρεση 1840) 502 Εὐγένιος Κωνσταμονίτης 503 Ἰωακείμ ὁ Παπουλάκης (1786-1868) 505 Ἀρσένιος ὁ νέος. Πνευματικός καί ζωγράφος 478 Mακάριος Nοταρᾶς.10. ὁ ἐν Πάρῳ († 1877) 507 Σάββας ὁ νέος. Kαρακαλληνός († 14.

.

ΧΑ Ἀναπληρωτής Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ A πόστολος Κ ραλίδης. Σπυρίδων A ντωνίου.ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ ΛΗΜΜΑΤΩΝ Συμεών Πασχαλίδης. Κοσμήτορας Σχολῆς Ἀνθρωπιστικῶν Ἐπι- στημῶν. ΗΕ Ἐπίκουρος Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ Μοναχός Πατάπιος Κ αυσοκαλυβίτης. διδάκτωρ Θεολογίας . ΣΑ Ἐπίκουρος Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ H λίας Εὐαγγέλου. ὑπ. ΣΠ Ἀναπληρωτής Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ Στέφανος Εὐθυμιάδης ΣΕ Καθηγητής. ΔΚ Θεολόγος. ΠΚ διδάκτωρ Θεολογίας Δημοσθένης Κ ακλαμάνος. ΑΚ Ἐπίκουρος Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ Πρωτοπρ. Ἀνοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου Χρῆστος A ραμπατζῆς.

Ἅγιος Σί- μων ὁ Ἀθωνίτης. Πρακτικά (2006) Ἑταιρεία Μακεδονικῶν Σπουδῶν. Ἅγιον Ὄρος. Θεσσαλονίκη 1963. Ὁ ἅγιος Mακάριος (Νοταρᾶς) – Γενάρχης τοῦ Φιλοκαλισμοῦ . Πρακτικά Ἐπιστημονικοῦ Συνεδρίου: Ἅγιος Πρακτικά Nικόδημος ὁ Ἁγιορείτης ὁ Nάξιος· 250 χρόνια ἀπό τήν γέννησίν του (Nάξος. 14-17 Ἰουλίου 2000). 1-2. Πρακτικά (2001) Ἅγιον Ὄρος. Ἅγιος Nικόδημος ὁ Ἁγιορείτης. Α ντωνιος. «Ὁ θρυλούμενος διωγμός τῶν Ἁγιορειτῶν ὑπό τοῦ Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου καί τοῦ Ἰωάννου Βέκκου». τ. «Ὁ θρυλούμενος διωγμός» Ι. σ. . Ἀθήνα 2005. ο ιδιοσ (ἐπιμ. Ἀθήνα 2000. Πνευματικότητα καί Ὀρθο- δοξία . Ὀρμύλια 1995. ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΡΩΝ ΑΒ Ἁγιορειτική Βιβλιοθήκη ΑΒ Ἀνάλεκτα Βλατάδων Ἁγιολόγιον Θεσσαλονίκης Π. Kείμενα Δέκα Ὁμιλιῶν. 211-257. Tό Ἁγιολόγιον τῆς Θεσσαλο- νίκης. A΄-B΄.Μητροπολίτης Kορίνθου καί ὁ περί- γυρός του. Ἀθωνική Πολιτεία. Α ναστασιου.Tέχνη. Πρακτικά Συνεδρίων. Πρακτικά Συνεδρίου. Θεσσαλονίκη 1996-1997.Λατρεία . τ. Β΄ Διεθνές Συμπόσιο: Ἅγιον Ὄρος. A΄-B΄. Φύση .). [= ΕΕΚΜ IΘ΄ (2004-2005)].). Ἅγιον Ὄρος.Τέχνη. [Kέντρον Ἁγιολογικῶν Mελετῶν 4]. Ἅγιος Mακάριος Kορίνθου Στ.α. Α ντωνιος. Κ. Kτίτωρ τῆς Σιμωνόπετρας. Ἀθήνα 2006. Παπαδοπουλος. Ιερομ. ΑΕ Ἄνθη Εὐσεβείας (ἐκδ. Χρηστου (ἐπιμ. Βίοι Ἀθωνιτῶν Ιερομ. Ἀθήνα 1987. Τῆνος) Ἀθωνική Πολιτεία Π.. ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ.). Kο- μοτηνή 2001. Α ναστασιου. Βίοι Ἀθωνιτῶν τοῦ ΙΘ΄ αἰῶνος. [Παράρτημα Θρακικῆς Ἐπετηρίδας 5]. Θεσσαλονίκη 2006. τ. Χ ρηστου κ. Ἅγιος Σίμων ὁ Ἀθωνίτης Iουστινος Σιμωνοπετριτης (ἐπιμ. Ἅγιον Ὄρος καί Θράκη. [ΜΒ 102]. Θεσσαλονίκη 2001. Ἅγιος Mακάριος Kορίνθου ὁ Γενάρχης τοῦ Φιλοκαλισμοῦ. Ἀθωνική Πολιτεία. Ἐπί τῇ χιλιετηρίδι τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

Ἅγιον Ὄρος 1992. Ἀκολουθία ὁσίων Ἁγίας Ἄννης (1929) Ἀκολουθία ἀσματικὴ καὶ Bίος τῶν ὁσίων καὶ θεοφόρων πατέρων ἡμῶν τῶν ἐν τῷ Ἁγίῳ Ὄρει τοῦ Ἄθω. Πάρος 2000. Φιλαδελφειας (νυν «Ἀναγνώρισις ἁγίων» Oικουμ. ἤτοι Διηγήσεις περί τῶν Ἁγίων καί Θαυματουργῶν καί ἐν Ἄθῳ δοξασθεισῶν Εἰκόνων τῆς Θεοτόκου και ἄλλων Ἁγίων. 206- 27 . 1998). Βαρθολομαιος Mητροπ. . Ἀκολουθία Ἀθωνιτῶν Ἁγίων (1847) Ἀκολουθία ἀσματικὴ καὶ Ἐγκώμιον τῶν ὁσίων καὶ Θε- οφόρων Πατέρων ἡμῶν. Ἐν Ἑρμουπόλει 1847. 9 (2004) 213-235. τῶν ἐν τῷ Ἁγίῳ Ὄρει τοῦ Ἄθω διαλαμψάντων. Ἀναστασίου). ἐν τῇ ἱερᾷ σκήτῃ τῆς Θεομήτορος ἁγίας Ἄννης. Ἀθῆναι 1929.σ. ΑΠ Ἀρχεῖον Πόντου Bαρβουνης. Ἁγία Ἄννα A νθιμος A γιαννανίτης. Πατριαρχης Βαρθολομαιος. Ἀθη- ναγόρας A΄ Oἰκουμενικός Πατριάρχης ὁ Ἠπειρώτης (ἐπιμ. Ἰ. Tμ. Ποιμαντικῆς καί Kοινωνικῆς Θεολογίας. ὁσίων μὲν τεσσάρων ὁσιάθλων δέ ἐννέα… ἐκδί- δεται τό πρῶτον ὑπό Xαραλάμπου μοναχοῦ καὶ Kων- σταντίνου ἱερομονάχου καὶ τῆς συνοδείας αὐτοῦ ἐκ τῆς καλύβης ἡ Kοίμησις τῆς Θεοτόκου καὶ Διονυσίου τοῦ μοναχοῦ ἐκ τῆς ἱερᾶς σκήτης τῆς Θεομήτορος ἁγίας Ἄννης. διαλαμψά- ντων. «Ἁγιορεῖτες Nεομάρτυρες στή Θεσσαλονίκη καί στήν Kωνσταντινούπο- λη». «Ἀναγνώρισις ἁγίων ἐπί τῆς πατριαρχείας τοῦ Ἀθηναγόρου». ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΡΩΝ Ἀνωτέρα ἐπισκίασις A νωνυμος. Συγγραφέντα μὲν ὑπὸ τοῦ ἐν μοναχοῖς ἐλαχίστου Nικοδήμου Ἁγιορείτου…. ἐν Κωνσταντινουπόλει 1861 ΑΣ Ἀθωνικά Σύμμεικτα ΑΤ Ἁγιορειτικά Τετράδια ΑΕΚΔ Ἀρχεῖον Ἐκκλησιαστικοῦ καί Kανονικοῦ Δικαίου Ἀθανάσιος ὁ Πάριος. Ἁγία Ἄννα. Πρακτικά Ἐπιστημονικοῦ Πρακτικά Συνεδρίου (Πάρος 29 Σεπτ.4 Ὀκτ. Π ατριαρχης). Bαρβουνης. σ. A νθιμος A γιαννανίτης. EEΘΣΠΘ. Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πάριος. ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ. Tό Ἱερό Bῆμα τοῦ Ἄθωνα. «Ἁγιορεῖτες Nεομάρτυρες» Μ. ν. Ἀνωτέρα ἐπισκίασις ἐπί τοῦ Ἄθω. Ἰωάννινα 1975. Oικουμ.

Bαστακης. A΄. «Nεοφανεῖς ἀστέρες τοῦ νοητοῦ στερεώματος». σ.). Ὁ Ἄθως M. 28 . Μεσαιωνική Βι- βλιοθήκη. Ἰάκωβον]. «Xειρόγραφα νεομαρτυρολογικά «Χειρόγραφα νεομαρτυρολογικά κείμενα» κείμενα στή Bιβλιοθήκη τοῦ Kυριακοῦ τῆς Σκήτης τῆς Ἁγίας Ἄννης». Πατριαρχης Βαρθολομαιος. Ἀθῆναι 1966. ἀνατ. Εὐρυτανικόν Ἁγιολόγιον Πρωτοπρ. ΒΚΜ Bυζαντινά Kείμενα καί Mελέται (ΚΒΕ/ΑΠΘ) Bλαχος. ΓΠ Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς Δ αποντεσ. Γονησ. Ἡ Xερσόνησος τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἄθω K. ἐν Βενετίᾳ 1872. Νέα Σκήτη Ἁγίου Ὄρους 2013. «Ἅγιοι καί Mάρτυρες» Δ. Θεσσαλονίκη 2005 (φωτ. Γέροντα Ἀρχιεπίσκοπον Ἀμερικῆς κ. Κ. Bαστακης. Ἐπετηρίς Ἀθωνιάδος Σχολῆς ἐπί τῇ συμπληρώσει δωδεκαετίας ἀπό τῆς ἐπαναλειτουργίας αὐτῆς. K. 75-82. σ. τ. Γαβριήλ Δ ιονυσιάτης. σ. Mονή Ἁγίου Διονυσίου Γαβριήλ Δ ιονυσιάτης. Ἐπιστημονική Πα- ρουσία Ἑστίας Θεολόγων Xάλκης.Ἔγγραφα – Σημει- ώσεις. Πατριαρχης). Βαρθολομαιος Mητροπ. Γεδεων. Ἱστορία . Ἀθῆναι 1959. 233-241. Ἀθήνα 1994. Ἡ Xερσόνησος τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἄθω καί αἱ ἐν αὐτῇ Mοναί καί οἱ Mοναχοί πάλαι τε καί νῦν. [Ἀθωνικά Ἀνάλεκτα 2]. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Oικουμ. Εὐρυτανικόν Λειμωνάριον Πρωτοπρ. τ. Ὁ Ἅγιος καί ὁ Μάρτυρας στή ζωή τῆς Ἐκκλησίας (Εἰσηγήσεις ΙΒ΄ Συνεδρίου Πατερικῆς Θεολογίας). Εὐρυτανικόν Ἁγιολόγιον. Γ΄. Σάθας. Γιαγκου. «Ἅγιοι καί Mάρτυρες τῶν Σλα- βικῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν». Γερασιμος Mικραγιαννανιτης. Γεδεων. Γιαγκου. Ἀθήνα 2006. Συναξαριστής 19ου καί 20οῦ αἰώνα. Ὁ Ἄθως. Γερασιμος M ικραγιαννανιτης. Συναξαριστής Ιερομ. «Ἱστορικός Κατάλογος» Δ αποντεσ Κ αισαριοσ. Ἡ ἐν Ἁγίῳ Ὄρει Ἱερά Mονή τοῦ Ἁγίου Διονυσίου. «Ἡ Ὑμνογρα- «Ἡ Ὑμνογραφία ἐν Ἁγίῳ Ὄρει» φία ἐν Ἁγίῳ Ὄρει». Βενεδικτος Α γιορειτης. Bλαχος. [Ἀφιέρωμα εἰς τόν Σεβ. Θεολογία 66 (1995) 471-510. Εὐρυτανικόν Λειμωνά- ριον ἤγουν Ἀσματικαί Ἀκολουθίαι τῶν ἐνδόξων Εὐρυ- τάνων Ἁγίων. Ἀθῆναι 1987. Γονησ. Ἀθήνα 19902. Bαστακης. K. Βενεδικτος Α γιορειτης. Ἀθῆναι 1978. «Ἱστορικός Κατάλογος ἀνδρῶν ἐπισήμων». 161-166. Bαστακης. Φιλαδελφειας (νυν «Nεοφανεῖς ἀστέρες » Oικουμ. Θ.

Ἅγιον Ὄρος 2013. Ἡ δράση καὶ ἡ συμβολή του στὴ διάδοση τοῦ Ἡσυχασμοῦ στὰ Βαλκάνια. ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΡΩΝ Δεληκαρη. Μονή Καρακάλλου. Α΄-ΙΒ΄. Δεληκαρη. M αντζαριδης . Ἁγιολόγιον τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Μέγας Συναξαριστής πάντων τῶν Ἁγίων…. Εἰκόνες Ἱερᾶς Μονῆς Κα- ρακάλλου. Νεκτ. ἀνατ. Ἅγιος Γρηγόριος Σιναΐτης Α. Ἅγιον Ὄρος 2004. ΘΒΣ Θεσσαλονικεῖς Βυζαντινοί Συγγραφεῖς (ΚΒΕ/ ΑΠΘ) 29 . πρ. Δουκακησ. Λ εον- τοπολεως). Δροσοσ. Eυστρατιαδης. Ἁγιολόγιον Σωφρονιοσ Eυστρατιαδης (Mητρ. Συναξαριστής Κ. ΕΜΣ Ἑταιρεία Μακεδονικῶν Σπουδῶν Ἐπιστολὴ Εὐγενίου τοῦ Bουλγάρεως Ἐπιστολὴ Εὐγενίου τοῦ Bουλγάρεως πρὸς Πέτρον τὸν Kλαίρκιον Περὶ τῶν μετὰ τὸ σχίσμα Ἁγίων τῆς Ὀρθο- δόξου Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν γινομένων ἐν αὐτῇ θαυμάτων. Διεθνές Συμπόσιο: Tό Ἅγιον Ὄρος Διεθνές Συμπόσιο: Tό Ἅγιον Ὄρος.σ. Δουκακης.). Δωροθεοσ. ΕΕΚΜ Ἐπετηρίς τῆς Ἑταιρείας Kυκλαδικῶν Mελετῶν ΕΕΣτΜ Ἐπετηρίς τῆς Ἑταιρείας Στερεοελλαδικῶν Mελετῶν Εἰκόνες Ἱερᾶς Μονῆς Καρακάλλου Ἱ. ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ. Τσιγαριδασ.χρ. Διονυσιάτικον Ἁγιολόγιον Ιερα Μονη Δ ιονυσιου. Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Σιναΐτης. [Ἑλληνισμὸς καὶ κόσμος τῶν Σλά- βων 6]. Ἀθήνησιν 1844. Οἱ θαυμα- τουργές εἰκόνες στό Περιβόλι τῆς Παναγίας. Θεσσαλονίκη 1996. Ἐκδιδομένη νῦν τὸ πρῶτον ὑπὸ Ἀνδρέου Kορομηλᾶ τοῦ Ἀθηναίου. Θεσσαλονίκη 2004. Ἀθῆναι 1999. Διονυσιάτικον Ἁγιολόγι- ον. ΗΗ Ἠπειρωτικό Ἡμερολόγιο ΗΧ Ἠπειρωτικά Χρονικά Θαυματουργές Εἰκόνες Γ. Δωροθεοσ. Ἁγιορεῖται Ὁσιομάρτυρες Ἱερᾶς Μητροπόλεως Λαρίσης. ἐν Ἀθήναις 1889-1896. Τό Ἅγιο Ὄρος Μον. ΕΕΒΣ Ἐπετηρίς τῆς Ἑταιρείας Βυζαντινῶν Σπουδῶν ΕΕΤΠΚΘ Ἐπιστημονική Ἐπετηρίδα Θεολογικῆς Σχολῆς Πανε- πιστημίου Θεσσαλονίκης [Tμῆμα Ποιμαντικῆς καί Kοινωνικῆς Θεολογίας] ν. Xθές – Σήμερα – Aὔριο. Ἀθήνα 1995 (φωτ. Δροσοσ.Ε. Ἅγιον Ὄρος 2011. Κατερίνη χ. Μύηση στήν ἱστορία καί τή ζωή του. τ. Ἁγιορεῖται Ὁσιομάρτυρες Α ρχιμ. Τό Ἅγιο Ὄρος.

Οἱ Ἀγῶνες τῶν Μοναχῶν Ιερα Μονη Γρηγοριου. Ἡ Ἱερά Μονή Ἁγίου Διονυσίου. 8ος-16ος αἰώ- νας. ΙΜΧΑ Ἵδρυμα Μελετῶν Χερσονήσου τοῦ Αἵμου Iουστινος Σιμωνοπετριτης. Ἅγιον Ὄρος 1996. Ε. Ἱστορία καί Τέχνη. Ρέ- θυμνον 1983. Θεσ- σαλονίκη 2000. Mοναχος Θεοκτιστος Δοχειαριτης. Κομνηνος. Ἱερά Mονή Φιλοθέου Ἱερά Mονή Φιλοθέου. Ἀθήνα 2004. Iσιδωρος K αυσοκαλυβιτης. «Παραστάσεις «Παραστάσεις» τεσσάρων ἀρχιεπισκόπων Θεσσαλονίκης σέ τοιχογραφίες τοῦ καθολικοῦ τῆς μονῆς Bατο- πεδίου». Θεοκτιστος Δοχειαριτης. Ἱερά Μονή Βατοπεδίου. τ. Mον.). «Ἅγιοι Δοχειαρίτες» Ὅσιοι καί Nεομάρτυρες Δοχειαρίτες».). Γουναριδης (ἐπιμ. Κ αδας. Ἅγιον Ὄρος 1997. Θεμελης. Ἅγιον Ὄρος 1990. Kουριλας. Θεσσαλονίκη 1929. [ΑΣ 7].). περ. 131-163. Ἱστορία τοῦ Ἀσκητισμοῦ . Ἅγιον Ὄρος 2001. Iσιδωρος K αυσοκαλυβιτης. τ. Παρου- σία Ἱερᾶς Mονῆς Δοχειαρίου. Ἀθῆναι 1982. A΄. Τιτ. Oἱ ἥρωες τῆς Oἱ ἥρωες τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.Ἀθωνῖται. Θεολογία]. 30 . [ἀνάτ. Συλλιγαρδακησ. A΄-Β΄. Iουστινος Σιμωνοπετριτης. Kουντουρα-Γαλακη (ἐπιμ. Κ αδας. Ἱερά Μονή Βατοπεδίου Π. σ. Κρῆτες Ἅγιοι μητρ. Ἅγιον Ὄρος 2003. Κρῆτες Ἅγιοι. Ἀθήνα 1999. [IBE/EIE. Οἱ Ἀγῶνες τῶν Μοναχῶν ὑπέρ τῆς Ὀρθοδοξίας.Ἱστορία . Μονή Ἁγίου Διονυσίου Σ. Ἱστορία τοῦ Ἀσκητισμοῦ Ευλογιοσ Kουριλας (μητροπολίτης Κο - ρυτσᾶς). Ἐνετίησι 1745. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Θεμελης. «Εὐβοϊκή Ἁγιολογία». Πρωτᾶτον 5 (1983) 94-100. ΚΧ Καρδιτσιώτικα Χρονικά ΚΒΕ Κέντρο Βυζαντινῶν Ἐρευνῶν Kουντουρα-Γαλακη (ἐπιμ. ΘΗΕ Θρησκευτική καί Ἠθική Ἑγκυκλοπαιδεία ΘΧ Θεσσαλικά Χρονικά Ἱερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου Ἱερά Mεγίστη Mονή Bατοπαιδίου. Παράδοση . Προσκυνη- Προσκυνητάριον Kαυσοκαλυβίων τάριον τῆς Ἱερᾶς Σκήτης τῶν Kαυσοκαλυβίων. Προσκυνητάριον τοῦ Ἁγίου Ὄρους τοῦ Ἄθωνος. Προσκυνητάριον Ιωαννησ Κομνηνος. Oἱ νέοι ἅγιοι. Ἱστορία Τέχνη-Κειμήλια-Προσκυνηματικός Ὁδηγός. Διεθνῆ Συμπόσια 15].Tέχνη. «Εὐβοϊκή Ἁγιολογία» Xρυσ. «Ἅγιοι.

«Δοσιθέου Kωνσταμονίτου Nέον Ὑπόμνημα τῶν νεοφανῶν ἱερομαρτύρων καί ὁσιομαρτύρων». «Ἅγιοι» Λ αζαρος Μοναχος. ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΡΩΝ Λ αγγης. Λ αζαρος Μοναχος.). Nέος Συναξαριστής τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Πεντζικης]. «Ὑπόμνημα» I. Οἱ Ἅγιοί μας. Θεσσαλονίκη 1971. M aksimović. M αϊδωνης.. Λειμωνάριον Ἱερᾶς Μονῆς Παντοκράτορος. Πρακτικά (2006). 1-12. «Oἱ ἅγιοι Σέρβοι βασιλεῖς». 149-173. Tό Ἅγιον Ὄρος Ι. Λεσβιακόν Μηναῖον Λεσβιακόν Μηναῖον περιέχον τάς Ἱεράς Ἀκολουθίας τῶν ἐν τῇ νήσῳ Λέσβῳ διαλαμψάντων ἁγίων ἱεραρχῶν. Οἱ το- πικοί ἅγιοι τῆς μητροπόλεως Ἱερισσοῦ. Ἐνετίησιν 1772. ΓΠ 46 (1963) 332-342. Λειμωνάριον Παντοκράτορος Ι. Tό Ἅγιον Ὄρος (Ἄθως) διαμέσου τῶν αἰώνων. 31 . 107-122. A ρχιμ. Ἅγιον Ὄρος. Θεσσαλονίκη 19892. Αθ. Ὀρμύλια-Ἀθήνα 2001-2008.χρ. «Τά Πάτρια τοῦ Ἁγίου Ὄρους». «Τά ἐν Ἁγίῳ Ὄρει τοῦ Ἄθωνος Ἁγιάσματα». «Πάτρια Ἁγίου Ὄρους» Σπ. Μυτιλήνη 1969. M αμαλακησ. σ. Συναξαριστής Nεομαρτύρων Μ αργαρησ. Ἅγιον Ὄρος 2011. τ. ΝΕ 9 (1912) 116-161. «Οἱ Ἅγιοι τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Βατοπαιδίου». τοῦ καί τῆς αὐτῆς Μονῆς Σκευοφύλακος. Συναξαριστής Nεομαρτύ- ρων. M αμαλακησ. τοῦ Τρι- γώνη.). M αμαλακησ. M aksimović. Ἀθῆναι 19805. Λ αγγης. «Ἁγιάσματα» Μ αξιμοσ Ιβηριτησ. Πρωτᾶτον 34 (1992) 51. ῾Ο Μέγας Συναξαριστής τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Ἀρναία χ. Κουντουρα-Γαλάκη (ἐπιμ. Iερομ. τοῦ ἐκ ταύ- της τῆς Ἁγίας Λαύρας. σ. (ἐπιμ. Nέος Συναξαριστής γαλλ. Μ ακαριοσ Τριγωνησ. τύποις δέ νῦν πρῶτον ἐκδοθέν. Μ αξιμοσ Ιβηριτησ. M ακαριοσ Σιμωνοπετριτησ. «Oἱ ἅγιοι Σέρβοι βασιλεῖς» L. ὁσί- ων καί μαρτύρων ἀπό Χριστοῦ μέχρι τῶν καθ᾽ ἡμᾶς νεωτέρων χρόνων. ἐπιμελείᾳ καί δαπάνῃ τοῦ Πα- νοσιωτάτου Κυρίου Σεργίου ἱερομονάχου. M αμαλακησ. τ. Α-ΙΒ΄. [Μακεδονική Βιβλιοθήκη 33]. Προσκυνητάριον τῆς Βα- Προσκυνητάριον Μεγίστης Λαύρας σιλικῆς καί Σεβασμίας Μονῆς Μεγίστης Λαύρας τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ ἐν τῷ Ἄθῳ. M ακαριοσ Σιμωνοπετριτησ [διασκ. Γ. Λ αμπρος. 209-244. Συντεθέν μέν παρά Μακαρίου Κυδωνέως τοῦ ἐκ χώρας Χανίων. Xρυσ. Μ ακαριοσ Τριγωνησ. ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ. Συναξαριστής Μ. Μονη Παντοκρατοροσ. Λ αμπρος. Oἱ ἥρωες τῆς Ὀρθό- δοξης Ἐκκλησίας.

Μωϋσησ Αγιορειτησ. Δημητρι. Ἱερά Mεγίστη Mονή Bατοπαιδίου. Δημη- άδος» τριάδος». Mωυσησ A γιορειτησ. Iερομ. Ιωαννικιοσ. σ. 1744-1745). ΜΝΕ Μεσαιωνικά καί Νέα Ἑλληνικά Μονή Βατοπαιδίου Ι. 2001) 87-92. Ἅγιον Ὄρος 2001. Οἱ Ἅγιοι τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Θεσσαλονίκη 2009. ΗΗ 10 (1988) 81-92. Mωυσησ A γιορειτησ. ΜΟΧΕ Μεγάλη Ὀρθόδοξη Χριστιανική Ἐγκυκλοπαίδεια ΜΠΤ Μετοχίου Παναγίου Τάφου Μυλωνασ. «Oἱ Ἅγιοι τῆς Mονῆς». Ἁγίων σχέσεις Ἁγίου Ὄρους καί Ἱ. Βατοπαιδιου. Βασίλι Γκρηγκόροβιτς Μπάρσκι. «Oἱ διά τῶν Ἁγί- «Σχέσεις Ἁγίου Ὄρους καί Ἠπείρου» ων σχέσεις Ἁγίου Ὄρους καί Ἠπείρου». Ἐνε- τίῃσιν 1803. Ἱερά Μεγίστη Μονή Βατοπαι- δίου. Θεσσαλο- νίκη 1985. «Oἱ σχέσεις «Σχέσεις Ἁγίου Ὄρους καί Θράκης» Ἁγίου Ὄρους καί Θράκης διά ἱερῶν μορφῶν». M ωϋσης A γιορειτης. Ἅγιον Ὄρος καί Θράκη. Πρωτᾶτον 83 (Ἰούλ. Mωϋσης A γιορειτης. Σύναξις Ἁγιωτῶν Ἁγίων. M. Mωϋσης A γιορειτης. Mωϋσης A γιορειτης. Mωυσησ A γιορειτησ. Α΄-Β΄. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ M αξιμος K αυσοκαλυβιτης. σ. M ωϋσης A γιορειτης. 12-22. Πρακτικά Πανελληνίου Mοναστικοῦ Συνεδρίου (Ἅγια Mετέωρα. σ. 345-352. 32 . «Ἅγιοι» Γ. Οἱ Ἅγιοι τοῦ Ἁγίου Ὄρους Μοναχοσ Μωϋσησ Α γιορειτησ. M αρτζελος. «Oἱ διά τῶν «Σχέσεις Ἁγίου Ὄρους καί Ἱ. Μυλωνασ. Mωυσησ A γιορειτησ. 18-20 Ἀπριλίου 1990). Ἅγιον Ὄρος 1996. Ρουμανικό Γεροντικό.-Σεπτ. «Oἱ διά τῶν «Σχέσεις Ἁγίου Ὄρους καί Mετεώρων» Ἁγίων σχέσεις Ἁγίου Ὄρους καί Mετεώρων». M. Ρουμανικό Γεροντικό Ιωαν. Βατοπαιδινό Συναξάρι Ἅγιον Ὄρος 2007. Ἅγια Mετέωρα 1990. Mοναχος Mωϋσης A γιορειτης. Θεσσαλονίκη 2008. Mον. Μπαλαν. 98-117. Μ. M αρτζελος. M αξιμος K αυσοκαλυβιτης. Τά ταξίδια του στό Ἅγιον Ὄρος (1725-1726. Mοναχος Mωϋσης A γιορειτης. Βατοπαιδινό Συναξάρι. Ἀσκητικές Ἀσκητικές Mορφές Mορφές καί Διηγήσεις ἀπό τόν Ἄθω. σ. Μπάρσκι Π. Ιερομ. «Oἱ διά τῶν ἁγί- «Σχέσεις Ἄθωνος καί Xίου» ων σχέσεις Ἄθωνος καί Xίου». ΝΕ Νέος Ἑλληνομνήμων Nέον Ἐκλόγιον (1803) Nέον Ἐκλόγιον περιέχον Bίους ἀξιολόγους διαφόρων Ἁγίων καί ἄλλα τινά ψυχωφελῆ Διηγήματα. τ. 151-167. Mωϋσης A γιορειτης. Mον. μον.

A΄-Γ΄. Τόμος ἐπετειακός ἐπί τῇ συμπληρώσει πεντακοσίων ἐτῶν ἀπό τῆς κοιμήσεως αὐτοῦ. Ἅγιον Ὄρος 2008. Νέον Λειμωνάριον περιέχον Μαρτύρια παλαιά καί νέα καὶ Βίους Ὁσίων. Nέον Mαρτυρολόγιον (1799) [Μ ακαριοσ Νοταρασ . Θεσσαλονίκη 2009). Ἀθήνα 2000.Αθανασιοσ Π αριοσ - Νικηφοροσ Χ ιοσ. Ἐπιδράσεις Κ. Οἱ ἐπιδράσεις τῆς πνευματικῆς πα- ράδοσης τοῦ Ἁγίου Ὄρους στό βίο καί τόν πολιτισμό τῶν Σλάβων. Ὁ Ἅγιος Νήφων Ἱερά Μονή Διονυσίου. Συναξαριστής τῶν Δώδεκα Mηνῶν τοῦ Ἐνιαυτοῦ…. Ὁ Ἅγιος Νήφων Πατρι- άρχης Κωνσταντινουπόλεως (1508-2008).Προσκυνητάριον. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Πα- Πρακτικά Συνεδρίων λαμᾶς στήν Ἱστορία καί τό παρόν. Πρακτικά Συμποσίου “Nικοδήμου Ἁγιορείτου τοῦ Nα- Πρακτικά ξίου Πνευματική Mαρτυρία” (Nάξος. Nικολοπουλος. Eἰκονογραφικός Ὁδηγός . Γ. Συναξαριστής Nικοδημος A γιορειτης. σ. 261-286. Προσκυνητάριον Iερομ.). 8-11 Ἰου- λίου 1993) [= EEKM IΣΤ΄ (1996-2000)]. Πρακτι- κά (2006). Mεγίστη Λαύ- ρα τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου Ἁγίου Ὄρους. Νιχωριτησ. ἀνατ. ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΡΩΝ Νέον Λειμωνάριον (1819) Μ ακαριοσ Νοταρας . ἐν Βε- νετίᾳ 1819. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς.Νικοδημοσ Α γιο - ρειτησ]. Νιχωριτησ. M αντζαριδης (ἐπιμ. NE Νέος Ἐλληνομνήμων Nικοδημος A γιορειτης. [Balkania Orthodoxa 11]. τ. «Bιβλιογραφική ἐπιστασία τῶν ἐκδόσεων Nικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου». Nικοδήμου Ἁγιορείτου πνευματική μαρτυρία. Nικολοπουλος. «Ἡ ἐπίδραση τοῦ Ἁγίου Ὄρους στόν πνευματικό βίο τῶν Σλάβων (Νεομαρτυ- ρολογικά-Γρηγόριος ὁ Ε΄)». Πρα- κτικά. Θεσ- σαλονίκη 2013. Nικοδημος Λ αυριωτης. «Bιβλιογραφική ἐπιστασία» Π. Ἅγιον Ὄρος. Ἐνετίησιν 1799 (φωτ. Ἅγιον Ὄρος 1988. Nικοδημος Λ αυριωτης. «Νεομαρτυρολογικά» Κ. Νιχωριτησ. Nικοδήμου Ἁγιορείτου Πνευματική Mαρτυρία. Ἀθήνα 20052. Nέον Mαρτυρολόγιον ἤτοι Mαρτύρια τῶν νεοφανῶν μαρτύρων τῶν μετά τήν ἅλωσιν τῆς Kων- σταντινουπόλεως κατά διαφόρους καιρούς καί τόπους μαρτυρησάντων. Ἅγιον Ὄρος 2000. Πρακτικά ἐπιστημο- νικῶν συνεδρίων. 33 . ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ. Νιχωριτησ. σ. 361-640.

Πασχαλιδης. Α΄. «Nέοι Ἅγιοι» Σ. Πασχαλιδης. Ἀθῆναι 1991. «Ὑμνογραφία καί ὑμνογράφοι» Π.σ.)». Πασχος. Πασχαλιδης. Ἁγιολόγιον πάντων τῶν ἐν Ἠπείρῳ Ἁγίων. Πασχαλιδης. Π απαχρυσανθου. Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας] ν. Παϊσιος Α γιορειτησ. Ὑμναγιολογικό ἔργο Κολλυβάδων Σ. «Ἅγιοι Σκήτης Bεροίας» Σ. Νεομαρτυρολογικά Σύμμεικτα Α΄: Νεομαρτυρολογική Συλλογή Δαπόντε Ἡ αὐτόγραφη Nεομαρτυρολογική Συλλογή τοῦ μονα- χοῦ Kαισαρίου Δαπόντε (1713-1784). Προ- σκυνηματικός Ὁδηγός. Ἐν Ἁγίοις. Σ. 205-221. Πασχαλιδησ. Πασχαλιδης. A΄. Παπουλιδης. Παπουλιδησ. Παϊσιος Α γιορειτησ. Ἀρχές καί ὀργάνωση. [ΑΤ 7]. Προσκυ- νηματικός Ὁδηγός. Πασχαλιδης. Οἱ Νεομάρτυρες Χρυσ. Ἁγιορειτικά. «Μεταβυζαντινοί ὑμνογρά- «Μεταβυζαντινοί ὑμνογράφοι» φοι ἐξ Ἀγράφων (17ος-19ος αἰ. Ἅγιον Ὄρος. σ. Ἱερά Mονή Ξενοφῶντος. Ἅγιον Ὄρος 2010. Πασχαλιδης. Πασχος. σ. σ. Τό ὑμναγιολογικό ἔργο τῶν Κολ- λυβάδων. Ἱερά Mονή Παντοκράτορος Σ. Bέροια 1994. Ἀθῆναι 19342. Σ. Π ασχαλιδης. Σουρωτή 1993. Παπαδοπουλοσ. Β. Πασχαλιδησ. Πασχαλιδης. 34 . «Ἅγιοι συνδεόμενοι μέ τή Σκήτη Bεροίας καί τήν ἐν αὐτῇ Mονή Tιμίου Προδρόμου». Ἱερά Mονή Παντοκράτορος. Θεσσαλονί- κη 2012. Πορφυρίου Οὐσπένσκι Ἁγιορει- τικῶν Ἑποπτεία. Ἁγιορεῖται Πατέρες καί Ἁγιορειτικά. στό Σ. Πασχαλιδης. Ἁγιορεῖται Πατέρες Mον. Συμβολή στή μελέτη τῆς ἁγιολογικῆς γραμ- ματείας κατά τήν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας. «Ὑμνογραφία καί ὑμνογράφοι στό Ἅγιον Ὄρος». Ἀθήνα 1992. 119-140. Οἱ Νεομάρτυρες. Πασχαλιδης. Παπαχρυσανθου. Ἅγιον Ὄρος 2005. Παπουλιδης. Θεσσαλονίκη 2012. Θεσσα- λονίκη 2007. Oικονομου. 10 (2005) 99-129. Kαρυές 1993. τ. τ. Οὐσπένσκι Κ. ΕΕΘΣΠΘ [Τμ. 247-268. 25]. Ἱερά Mονή Ξενοφῶντος Σ. Ἁγιορειτικά Κ. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Oικονομου. Εἰδικά Θέματα Βυζαντινῆς καί Μεταβυζαντινῆς Ἁγιολογίας. Παπαδοπουλοσ. Ἀθωνικός Mοναχισμός Δ. «Oἱ Nέοι Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησί- ας μας». Πασχαλιδης. Παπουλιδης. Ὁ Ἀθωνικός Mοναχισμός. Πρακτικά Διημερίδας: «Tό Mονα- στήρι τοῦ Tιμίου Προδρόμου (“Σκήτη Bεροίας”)». Πρακτικά. [ Ἔκδοσις τῆς Ἱερᾶς Mητροπόλεως Bεροίας καί Nαούσης. Ἅγιον Ὄρος 2005 . Ἁγιολόγιον Φ. Πασχαλιδης.

Θεσσαλονίκη 2003. Ἐνετίησιν 1780. Kαρυές 1988 (φωτ. Σλάβοι μοναχοί στό Ἅγιον Ὄρος ἀπό τόν Ι΄ ὥς τόν ΙΖ΄ αἰώνα. Πεντζικησ. Ἅγιον Ὄρος Γ. Παταπιος K αυσοκαλυβιτης – Bαρβουνης. Προσκυνητάριον Λαύρας (1772) Προσκυνητάριον τῆς Bασιλικῆς καὶ Σεβασμίας Mονῆς Mεγίστης Ἁγίας Λαύρας τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ ἐν τῷ Ἄθῳ. 323-338. Κουντουρα-Γαλάκη (ἐπιμ. Γερων Π αταπιος K αυσοκαλυβιτης . Σμυρνακης. Στεργιουλης. [ἀνάτ. Παυλος Λ αυριωτης. ΘΗ 38 & 39]. σ. Pαπτοπουλος. Λάρισα 2001. Ραπτοπουλος.). Ἁγιασμένες Ἁγιασμένες μορφές μορφές τῶν Καυσοκαλυβίων. Πρακτικά Συνεδρίου Nεομαρτύρων Ιερα M ητροπολις Θεσσαλονικης. Προσκυνητάριον τῆς Προσκυνητάριον Μεγίστης Λαύρας βασιλικῆς καί σεβασμίας μονῆς Μεγίστης Λαύρας τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ ἐν τῷ Ἄθῳ. Παυλικιανωφ. Ἀθήνα 2003. Παυλος Λ αυριωτης. Παταπιος K αυσοκαλυβιτης. Γ. Παυλικιανωφ. «Pητορική τῆς Σερβικῆς Ἁγιο- «Pητορική τῆς Σερβικῆς Ἁγιολογίας» λογίας στό παράδειγμα τῶν Bίων τῶν Σέρβων Ἀρχιεπισκόπων». «Oἱ Ἅγιοι τῆς Θεσσαλίας» X. Ἅγιον Ὄρος 2010. Tό Ἅγιον Ὄρος Γερ. Kαυσοκαλυβίτικα Nεομαρτυρολογικά. R adošević. Ἅγιον Ὄρος. Ἅγιον Ὄρος 2007. Σαββασ Λ αυριωτησ. Oἱ ἥρωες τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Παταπιος K αυσοκαλυβιτης. Σαββασ Λ αυριωτησ. Λεξικόν τῶν Nεομαρτύρων. Ἀθῆναι 1972. 1-2. Περαντωνης. 35 . Θεσσαλονίκη 2002. R adošević. Προηγ.) Γερβ. Λαυριώτικον Ἁγιολό- γιον. A΄- Γ΄. Ἁγιορεῖτες Mάρ- τυρες. ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ. τ. Ἅγιον Ὄρος 2014. τ.). ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΡΩΝ Παταπιος K αυσοκαλυβιτης. Tό Ἅγιον Ὄρος. Ἐνετίῃσιν 1772. Πρακτικά Θεολογικοῦ Συνεδρίου εἰς τιμήν καί μνήμην τῶν Nε- ομαρτύρων (17-19 Nοεμβρίου 1986). Μον. «Oἱ Ἅγιοι τῆς Θεσσαλίας (ἁγιολογικά καί λειτουργικά χειρόγραφα καί κείμενα)». Θεσσα- λονίκη 1988. Σλάβοι μοναχοί Κ. Συντεθὲν μὲν παρὰ Mακαρίου Kυδωνέως. Σμυρνακης. Kαυσοκαλυβίτικα Nεομαρτυρολογικά Bαρβουνης. Θεσσαλονίκη 2000. Λεξικόν Nεομαρτύρων Ι. Λαυριώτικον Ἁγιολόγιον Μον. ἀνατ. Στεργιουλης. Ὁ μοναχός Ἰάκωβος Ἰάκωβος Νεασκητιώτης Νεασκητιώτης († 1869) καί τό ἔργο του. Πεντζικησ.M. τοῦ ἐκ Xώρας τῶν Xανίων. Περαντωνης. Παταπιος K αυσοκαλυβιτης. Ἁγιορεῖτες Μάρτυρες (Α ρχιμ. N. τοῦ Tριγώνη….

Ἱστορία. Συλλογή Ντόρης Παπαστράτου. Nεομαρτυρολογικά Δ. 99-147. Φιλοθεος Δοχειαριτης. Ἀθήνα 1997. Οἱ Ἅγιοι τῆς Χίου Π. 365-392. [KBE/ΘBΣ 4]. Στογιογλου. Tαχιαος. «Ἁγιορεῖτες νεομάρτυρες». K. Tσαμης. Bυζάντιο .Ἅγιον Ὄρος. Τσιγaρας. Σ ωτηριου. Θεσσαλονίκη 1988. Παρουσία Ἱερᾶς Mονῆς Δοχειαρίου.-A. «Ἁγιορεῖτες νεομάρτυρες» Γ. Μ αργαρησ (ἐπιμ. Χ αλκια-Στεφανου. Χρυσοχοϊδησ. Z. Οἱ Ἅγιοι τῆς Λέσβου. Θεσσαλονίκη 19892. X ρηστου. Ἀθήνα 2007. Στρατης. Tαχιαος. Ὁ Ἄθως στούς 14ο-16ο αἰῶνες. Φιλοθέου Kοκκίνου Ἁγιολογικά Ἔργα Δ. Στρατηγοπουλος. Οἱ Ἅγιοι τῆς Χίου.Σλάβοι . «Λείψανα καί Λειψανοθῆκες». Συναξαριστής Nεομαρτύρων Αθ. Ἅγιοι τῆς Λέσβου Γ. Ἀθῆναι 1987. Σύναξις Ἁγιωτῶν Ἁγίων. Ἄγνωστοι Ἀθωνῖτες Nεομάρ- τυρες. Ἅγιον Ὄρος 2001. Mάμουκα. ζωή. Ἀθήνα 2003. «Λείψανα» Iερομ. Ἄγνωστοι Ἀθωνῖτες Nεομάρτυρες A. Ἔντυπες Ἀκολουθίες Δ.- εἰσαγωγή Κρ. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Στογιογλου. Xρυσοχοϊδης. A΄: Θεσσαλονικεῖς Ἅγιοι. Tαχιαος. Tό Ἅγιον Ὄρος Π. Tό Ἅγιον Ὄρος. 155-163. Τσιγaρας. Θεσσαλονίκη 1985. 36 . Κρ. Θεσ- σαλονίκη 2006. Ἔντυπες Ἀκολουθίες Ἁγίων. Ἀθωνική πολιτεία . Πρακτικά Θεολογικοῦ Συνεδρίου εἰς τιμήν καί μνή- μην τῶν Nεομαρτύρων. Μυτιλήνη 1990. Πρακτικά Ἡμερίδας. [Ἀθωνικά Σύμμεικτα 4]. Bυζάντιο .Σλάβοι . Xρυσοχοϊδης. Σωτηριου. Φιλοθεος Δοχειαριτης. Γ. σ. σ. Συναξαριστής Nεομαρτύ- ρων. Ἁγιά 2004. ἐποπτ. Ἀναδρομή σέ ἀμοιβαῖες σχέσεις καί ἐπιδράσεις. τ. Ἀθήνα 2008.). ἐπιστ. Nεκτ. Θεσσαλονίκη 2002. Xρηστου. Tαχιαος. Στρατης.-A. Ἅγιον Ὄρος 2006. Στρατηγοπουλος. Nεομαρτυρολογικά καί Ὑμνολογικά κείμενα τοῦ Ἀ. Δροσος (ἐπιμ. Τό ἔργο τους στό Ἅγιον Ὄρος (1752-1783). «Παραδόσεις καί πραγμα- «Παραδόσεις καί πραγματικότητες» τικότητες στό Ἅγιον Ὄρος στά τέλη τοῦ IE΄ καί στίς ἀρχές τοῦ IΣT΄ αἰώνα». Οἱ ζωγράφοι Κωνσταντῖνος καί Ἀθα- Οἱ ζωγράφοι Κωνσταντῖνος καὶ Ἀθανάσιος νάσιος ἀπό τήν Κορυτσᾶ. Σύναξις Ἁγιωτῶν Ἁγίων Α ρχιμ.Ἅγιον Ὄρος A. Φιλοθέου Kωνσταντινουπόλεως τοῦ Kοκκίνου Ἁγιολογικά Ἔργα. σ. Tσαμης. τέχνη. Χ αλκια-Στεφανου.).

). Enciclopedia dei Santi: Le Chiese Orientali. X ρυσοστoμου (νυν Μ ητρ. 465-524. Aldershot 1996. Κ ι- «Oἱ Ἅγιοι τῆς Θεσσαλονίκης» τρουσ). I-III. ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΡΩΝ Xρυσοστoμου. Bibliotheca Hagiographica Graeca. Halkin. I. Γ. Sofia 2008. ΑΑ Αrchives de l’Athos AASS Acta Sanctorum Allison.M. σ. Roma 1998- 1999. Κ ι- τρουσ). AnBoll Analecta Bollandiana BAG L.II.κ. Εὑρετήρια. Παντελεήμονι τῷ δευτέρῳ ἐπί τῇ συμπληρώσει εἰκοσαετοῦς ἐν Θεσσαλονίκῃ ποιμαντορίας (1974- 1994). αρχιμ . σ. ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ. «Oἱ Ἅγιοι τῆς Θεσσαλονίκης». Cunningham (ἐπιμ. X ρυσοστoμου. «Founders and refounders» R. Τὸ ἔργον τοῦ ὑμνογράφου Γερασίμου μοναχοῦ Μικραγιαννανίτου. Θεσσαλονίκη 1994. BZ Byzantinische Zeitschrift 37 . Allison. Bryer – Cunningham. Xαρι- στήριον τῷ παναγιωτάτῳ Mητροπολίτῃ Θεσσσαλονί- κης κ. Petit. BMGS Byzantine and Modern Greek Studies BS Bibliotheca Sanctorum BSOES Bibliotheca Sanctorum Orientalium. Bryer . Mount Athos A. Mount Athos and Byzantine Monasticism. (Α ρχιμ. Founders and refounders.. τ. Bibliographie des Acolouthies Grecques. Bruxelles 1926 BBGG Βolletino della Badia Graeca di Grottaferrata BF Byzantinische Forschungen BHG F. Bibliotheca Hagiographica Balcano- Slavica. [Sh 16]. [Sh 8A]. Ivanova. Bruxelles 1957 BHBS Kl. Θεσσαλονίκη 1997. Xρυσοστoμου. τ. 901-951. νυν μητρ. «Founders and refounders of Philotheou monastery on Mt Athos». Εὑρετήρια Γ.

ΕΟ Échos d’Orient Founders and refounders M. Oxford 1991. «Patres Athonenses» J. Hesychasm S. Nicodemo l’Aghiorita e la Filocalia E. P ratsch - I. Cremaschi (ἐπιμ. Sofia 2001. M einardus. The Saints of Greece Ο. Rochow .-P. sezione bizantina (Bose. The Ashgate Research Companion to Byzantine Hagiography Companion to Byzantine Hagiography. Ludwig . 2004). 1-161. The Saints of Greece. Erste Abteilung (641-867). Z ielke. Atanasio S. S. CCSG Corpus Christianorum. Clément et alii. 1: Periods and Places. Mullett (ἐπιμ. Series Graeca CFHB Corpus Fontium historiae Byzantinae DOP Dumbarton Oaks Papers Εfthymiadis. Citterio. 12-14 set. τ. Trapp κ . Meinardus. Founders and refounders of Byzantine monasteries. Chialα . PG J. Moscow 2004. Migne. Koder. Belfast 2007. τ.). Prosopographisches Lexikon der Palaiologenzeit. Medieval Aristocracy C. Pavlikianov. Paris 1857-1866.B.). 16-19 settembre 2000). JÖB 18 (1969) 79- 88. Atti dell’VIII Convegno ecumenico internazionale di spiritualità ortodossa (Bose. τ. PLP E. Hesychasm. Athens 1970. «Patres Athonenses a Latinophilis occisi sub Michaele VIII». Nicodemo l’Aghiorita e la Filocalia. Magnano 2001. τ. [Monumenta Slavico-Byzantina et Mediaevalia Europensia XV].). Atti del XII Convegno ecumenico internazionale di spiritualità ortodossa. Pavlikianov. I-III. O. Koder. Berlin-New York 1999-2001. Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit. Horujy (ἐπιμ. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Chiala – Cremaschi. α .). Lilie . Farnham-Burlington 2011. Magnano 2005. 38 . Atanasio e il Monachesimo al Monte Athos.-J. ΟDB The Oxford Dictionary of Byzantium. Αn Annotated Bibliography. The Medieval Aristocracy on Mount Athos. Patrologiae Graecae Cursus Completus.Th. Wien 1976-1996. 1-6. PmbZ 1 R. Εfthymiadis (ἐπιμ..L.C.

Th. «Archbishop Daniel II of Serbia» Serbia: Hierarch.Y. Zweite Abteilung (867- 1025).Μ etr.C. «La sui monaci athoniti martiriz- dai latinofroni» zati dai latinofroni (BHG 2333) e le tradizioni athonite successive: alcune osservazioni». ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΕΙΡΩΝ PmbZ 2 R. 15 (1988) 71-106. Berlin-New York 2009-2013. München 1982. «Mediaeval Bulgarian and Theological Literature» Serbian Theological Literature: An essential vademecum». Ware (ἐπιμ. Hagiographer. Podskalsky. R igo. J. ZRVI Zbornik Radova Vizantoloskog Ιnstituta 39 . Podskalsky. Atti dell’ VIII Convegno ecumenico internazionale di spiritualità ortodossa sessione bizantina (Bose. Z ielke. AnBoll 111 (1993) 103-134. Theologische Literatur in Bulgarien G. Thomson.). Vaporis. 16-19 set. Rigo. 1437- 1860. R igo. Podskalsky. Nicodemo l’Aghiorita e la Filocalia. Vaporis. REB Revue des Études Byzantines Rigo. K. 2000).Ware. Thomson. N. Rigo (ἐπιμ. J. Bern 2012 TM Travaux et Mémoires Thomson. München 2000. Monaci Esicasti e monaci Bogomili.-J. RSBN Rivista di Studi Bizantini e Neoellenici Sh Subsidia hagiographica Speak . Microcosm of the Christian East. Nicodemo l’Aghiorita e la Filocalia A. Podskalsky. 865-1459. Saint». τ. Speak . «La sui monaci athoniti martirizzati A. Mount Athos. [Orientalia Venetiana II]. «Archbishop Daniel II of F. Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit. Thomson. Christentum und theologische Rus’ Literatur in der Kiever Rus’ (988-1237). 2000. Theologische Literatur in der Kiever G.B. Rigo. BZ 98 (2005) 503-549. Firenze 1989. Theologische Literatur des und Serbien Mittelalters in Bulgarien und Serbien.s. Mount Athos G. 1-8. ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ.-M. Ludwig . «Bulgarian and Serbian F. Rochow . P ratsch - I. Magnano 2001. Witnesses for Christ N. Witnesses for Christ: Orthodox Christian Neomartyrs of the Ottoman Period. Studi Veneziani n. Crestwood.). Monaci Esicasti A. Lilie .

σύγχρονη τοιχογραφία . Ἡγουμενεῖο Μονῆς Ξενοφῶντος.Οἱ Ἅγιοι Κτίτορες προσφέρουν τίς Μονές τους στήν Κυρία τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Θεοτόκο.

.

.

πού ἀναπτύσσονταν μέ γοργούς ρυθμούς. Ἤδη ἀπό τίς ἱστορικές ἀπαρχές του στό Ἅγιον Ὄρος συναντοῦμε τήν καλλιέργεια καί ἀνάπτυξη ὅλων τῶν μορφῶν τοῦ ὀρθόδοξου μοναχισμοῦ. ὅμως. ἡ ὁποία κατά τήν ἀρχαιότητα ὀνομαζόταν «Ἀκτή».). Εἶναι ἐνδεικτικό τό γεγονός ὅτι τόσο ὁ ἁγιορείτης στίς μοναχικές κατοβολές του ἡσυχαστής πατριάρχης Φιλόθεος ὁ Kόκκινος. Aὐτὸ μόνον τοῦ Ἄθωνος χάρις. ἄλλωστε. ἐνσωματωμένη στό ἱστορικό του ἔργο. Oἱ βυζαντινοί συγγραφεῖς. τό μόνο ἐπιζῆσαν ἀπό τά ἱερά ὄρη τοῦ Bυζαντίου. ὁ ἱερός Ἄθως. ἐξαπλωμέ- νων τόσο στόν εὐρύτερο μικρασιατικό χῶρο (ὄρη Λάτρος. ὅσο καί στά εὐρωπαϊκά του ἐδάφη (ὄρη Γάνος. Ἡ ἐλάχιστα γνωστή ἐκτενής ἀναφορά τοῦ Γρηγορᾶ. Κυρίως. ὅπως ὁ ἐρημιτισμός καί ὁ ἔγκλειστος βίος σέ σπήλαια. περίοδο ἐμφανίζονται οἱ πρῶτες ἐκφράσεις-περιηγήσεις τῆς Ἁγιορειτικῆς χερσονήσου ὄχι μόνο ὡς ἑνός σημαντικοῦ μοναστικοῦ κέντρου ἀλλά ὡς ἑνός μοναστικοῦ προσκυνήματος πού καλοῦσε τούς προσκυνητές μοναχούς νά τό ἐπισκεφθοῦν καί νά περιέλθουν τα ἱερά καθιδρύματά του. Τό σπουδαῖο αὐτό μοναστικό κέντρο ἀναπτύχθηκε στήν ἀνατολική χερσόνησο τῆς Χαλκιδικῆς. Παπίκιο. ἀκόμη καί μετά τήν ὑποταγή του στούς Ὀθωμανούς. ἁγιο- ρεῖτες καί μή. εἰς ποῖον ἄλλον τόπον. κατά τά ὁποῖα ὁ μοναχισμός πού καλλιεργήθηκε ἐκεῖ σε ὅλες τίς μορφές του γνώρισε περιόδους πνευματικῆς ἀκμῆς ἀλλά καί ἐποχές κρίσιμες ἀκόμη καί γιά τήν ἱστορική του ὑπόσταση. βιογράφος ἀρκετῶν ἡσυχαστῶν καί ἁγιορειτῶν ἁγίων. ὅπου δεσπόζει ἐπιβλητικά τό ὁμώνυμο ὄρος. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Tοσοῦτοι Ἅγιοι. ὅσο καί ὁ ἀντιησυχαστής Nικηφόρος Γρηγορᾶς. ἀφοῦ ἡ προσωνυμία «Ἅγιον Ὄρος» πού δόθηκε στή μοναστική αὐτή κοινότητα προσδιορίζει ἀσφαλῶς τήν πνευματική στόχευση τῶν οἰκιστῶν της. Ἤδη ἀπό τή μεσοβυζαντινή. συγχρόνως δέ συνιστᾶ χαρακτηριστική ἔκφραση τῆς ἀνθρωπογεωγραφίας του. ἀπό ὅλους τούς συγγραφεῖς αὐτῆς τῆς περιόδου. καί ὁ ἐπίσης ἡσυχαστής μοναχός Ἰωσήφ Καλόθετος. Kῆπος Xαρίτων] Tό Ἅγιον Ὄρος τοῦ Ἄθωνος. ἐκθειάζουν τόσο τό φυσικό κάλλος τοῦ χώρου ὅσο καί τόν ἐνάρετο βίο τῶν ἀσκητῶν του. τοῦ Αὐξεντίου κ. τήν ἁγιότητα. λοιπόν. πού ἀκολουθοῦν τούς ρητορικούς κανόνες τῶν βυζαντινῶν ἐκφράσεων. ἐγκωμιάζεται μέ πλῆθος χα- ρακτηρισμῶν καί γλαφυρῶν περιγραφῶν. ἐγκωμιάζουν κατά τήν ἴδια περίοδο τόν Ἄθωνα ὡς τόν ἰδεώδη τόπο ἀσκήσεως. ὥς τήν εἰσαγωγή τοῦ κοινοβιακοῦ συστήματος ἀπό τόν ὅσιο Ἀθανάσιο τόν Ἀθωνίτη. Kυρί- ως. 43 . κατά τήν παλαιολόγεια περίοδο ὁ ἱερός Ἄθως. Γαλήσιο. ἀπό τίς πλέον «ἀκραῖες». στίς ἀρχές τοῦ 15ου αἰώ- να. ἀποτελεῖ τό μοναδικό ὀργανωμένο μοναστικό κέντρο πού συνέχισε τήν ἱστορική του πορεία. εἰς πάντα τρόπον [Kαισάριος Δαπόντες. Θέτοντας ὡς ἀφετηρία τόν ἐγκωμιασμό τοῦ φυσικοῦ κάλλους του. Ὄλυμπος τῆς Βιθυνίας. μέ σαφεῖς ἐπιρροές ἀπό τή λειτουργία τῶν μεγάλων κοινοβίων στήν Κωνσταντινούπο- λη. μετά τή σταδιακή παρακμή καί ἐρήμωση τῶν ἄλλων βυζαντινῶν μοναστικῶν κέντρων. Παρόρια καί τό ὄρος τῶν Κελλίων στή Θεσσαλία).ἄ. ὅπως τῆς περιβόητης μονῆς Στουδίου. στό πέρασμα τῶν αἰώνων ὁ ἱερός Ἄθως κατέστη περιβόητος ὡς ἐργαστήριο ἀρετῆς. καί ἀριθμεῖ περισσότερα ἀπό χίλια ἔτη ζωῆς. «ἡ τῶν μοναχῶν ἐξαίρετος χώρα». ἀλλά καί τῶν μικρασιατικῶν μοναστικῶν κέντρων. ὅμως. δηλ. ἀποτυπώνει μέ ἐξαιρετική ἐνάργεια αὐτό τό θαυμασμό τῶν βυζαντινῶν γιά τήν ἰδεώδη μοναστική πολιτεία τοῦ ἱεροῦ Ἄθωνος.

Δικαίως λοιπόν ὁ ἱερός Ἄθως ἀποκαλεῖται «Ἅγιον Ὄρος». / Ὁ τόπος γὰρ τὸν ἄνθρωπον πολλάκις ἁγιάζει. ὅπως αὐτή ἐκφράστηκε καί διασώθηκε μέσα ἀπό τά σχετικά ἁγιολογικά. κυρίως κτιτόρων. τῶν ἀθωνικῶν Mονῶν καί καταλήγοντας στό ἑξῆς χαριτωμένο συμπέρασμα γιά τό οὐ μετρητόν πλῆθος τῶν ἁγιασθέντων πατέρων τοῦ ἱεροῦ Ἄθωνος. ἴσως κατ᾽ ἐπίδραση αὐτῶν τῶν πρώτων καταλόγων. ἀρχίζουν νά ἐμφανίζονται καί τά πρῶτα ἁγιορειτικά 44 . οἱ μοναστές. Κατά τήν ἴδια περίοδο. τοῦ ἐρημίτη Πέτρου τοῦ Ἀθωνίτη. ἀπό τόν Βίο τοῦ παλαιότερου γνωστοῦ Ὁσίου. ὅμως. Ἀλλά καί σέ ὁρισμενα ἀπό τά πιό πρώιμα ἔντυπα Προσκυνητάρια. ῾Η παρουσία τῶν ἁγίων κτιτόρων τῶν μεγάλων κοινοβιακῶν Μονῶν. ὑμνογραφικά καί ἱστορικά κείμενα. ὄρος. προβάλλοντάς τον ὡς μία κοινω- νία τῆς ὁποίας τά μέλη. ὅπως ὁ Βίος τοῦ ὁσίου Ἀκακίου τοῦ Kαυσοκαλυβίτη. ἀλλά καί τῶν Σκητῶν καί τῶν ἐρημικῶν ἡσυχα- στηρίων ὑπῆρξε πάντοτε ἰσχυρή. Ἄλλω- στε. Αὐτή τή θεολογική διασύνδεση τοῦ ἱεροῦ χώρου μέ τίς θεῖες ἐνέργειες προβάλλεται μέσα ἀπό τίς χαρακτηριστικές ἐκφράσεις τοῦ ἁγίου Φιλοθέου Κοκκίνου στούς Βίους τῶν μεγάλων ἡσυχαστῶν Ἁγίων πού συνέγραψε. ψυχῆς τε καὶ σώματος ἐνδιαίτημα τοῖς σπουδαίοις γε τῶν ἀνδρῶν». Τό ἐνδιαφέρον γιά τόν χορό τῶν Ἁγιορειτῶν Ἁγίων καταγράφεται σχετικά πρώιμα σέ χειρόγραφες καί ἔντυπες πηγές τοῦ Ἁγίου Ὄρους. «τόπος Θεοῦ λέγεται. ἐν ιὧ κατοικεῖν ὁ “τὰ πάντα πληρῶν” εὐδόκησε διὰ τὴν ἀρετὴν δηλονότι τῶν ἐνοικούντων» καί ὡς «ἡ τῶν μοναχῶν ἐξαίρετος χώρα. δοσμένο μέ τήν ἀπαράμιλλη ποιητική του χάρη· «Ἀμὴ στὰ Mοναστήρια ὁποὺ ποτὲ ἐζοῦσαν / ὡς πόσοι τάχα Ἅγιοι ἐκεῖ ἐκατοικοῦσαν. Οἱ οἰκιστές τοῦ Ἁγίου Ὄρους «συμβίωναν» ἀνέκαθεν μέ τούς Ἁγίους του. τὸ κατάλληλον ὑπὲρ πάντα. εἴποι τις ἂν κἀνταῦθα δικαίως. τὸ τῆς ἀρετῆς παντοδαπὸν ἐργαστήριον. Κυρίως. ὅπως χαρακτηριστικά σημειώνεται σέ ἁγιορειτικά ἁγιολογικά κείμενα ὅπως στόν Βίο τοῦ ὁσίου Μακαρίου Μακρῆ· «Tὸ ὄρος τοίνυν τοῦτο. ὅπερ δὴ τοῦ τῆς ἁγιωσύνης ὀνόματος τέτευχεν ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ κατοικούντων ἁγίων ἀνδρῶν». στὰ κελλία / πόσα μακαριότατα καὶ ἅγια κορμία. ὅπου ὁ «μέγας Ἄθως» προβάλλεται ὡς «τὸ πῖον καὶ τετυρωμένον. ὅπως αὐτό τοῦ Λαυριώτη ἱερομονάχου Μακαρίου Τριγώνη τό 1772. ἀφοῦ μέσα ἀπό τό πλῆθος τῶν Ἁγίων του καθίσταται ἔκδηλη ἡ ἐκθεωτική Χάρη τοῦ Θεοῦ καί ἀποκαλύπτονται οἱ θεῖες ἐνέργειές Του. ἔνθα ἔκδηλος ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ γίνεται» καί «ὁ πλέον μετέχων τῆς ἐνεργείας καὶ τῆς χάριτος αὐτοῦ». κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη τό Δαμασκηνό. μέσα ἀπό τή διατήρηση τῆς συλλογικῆς μνήμης τῶν ἁγιορειτῶν πατέρων. Ἤδη κατά τά μέσα τοῦ 18ου αἰῶνος ἕναν πρῶτο. καὶ ὑπὸ Θεοῦ ἐδοξάσθησαν». ἐνῶ ἀκόμη καί σέ μεταγενέστερα κείμενα. ἁγίων εἰκόνων θαυματουργῶν. / ἁγιοσύνην. ὥς τόν Βίο τοῦ γνωστότερου νεότερου ἀθωνίτη Ἁγίου. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ προχωρεῖ στή σκιαγράφηση τῆς πνευματικῆς του ἰδιοπροσωπίας. τῶν τε βασιλικῶν ναῶν τὰ πολυποίκιλα κειμήλια καὶ διάφορα ἀφιερώματα ἁγίων λειψάνων. τοῦ ὁσίου Σιλουανοῦ. καταγράφοντας ἕνα σημαντικό ἀριθμό τριανταέξι ἁγίων. τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ. στὶς σκῆτες. μέ τήν ἀπεικόνιση τῶν μορφῶν τῶν Ἁγιορειτῶν Ἁγίων σέ μεγάλα ἤ μικρότερα σύνολα στά Καθολικά τῶν μεγάλων Κοινοβίων ἤ στούς μικρούς ναούς τῶν Καλυβῶν καί τῶν Κελλίων. ἔχουν ἀποβάλει ἀπό τόν καθημερινό τους βίο ὅλα ἐκεῖνα τά γνωρίσματα τοῦ μεταπτωτικοῦ κόσμου. Αὐτό τό ἐξαίρετο φυσικό καί πνευματικό κάλλος τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἀποτυπώνεται καί σέ πλῆθος ἄλλων ἁγιορειτικῶν κειμένων. ὁ ἱερός Ἄθως προβάλλεται ὡς ὁ κατεξοχήν ἅγιος χῶρος. ἀλλά καί ἀπό τήν τέχνη. Στόν πρῶτο ἐξ αὐτῶν καταγράφεται ἤδη ἡ παράδοση περί τῆς ἀφιερώσεως τοῦ ἱεροῦ Ἄθωνος ὡς κληρονομίας τῆς Θεοτόκου καί ἡ πρόρρηση γιά τήν ἀνάδειξή του σέ περιφανή μοναστική πολιτεία. / Ἀμὴ καὶ εἰς τὰ σπήλαια. ἀρετὴν νὰ κάνῃ τὸν βιάζει» (Κῆπος Χαρίτων). ἱερατικαὶ στολαὶ καὶ ἕτερα ἀναρίθμητα». ἐγκωμιάζεται ἡ φυσική ὡραιότητα τοῦ Ἁγίου Ὄρους καί προστίθεται ἡ ἀναφορά ὅτι τό κοσμοῦν καί «ἡ ὑπὲρ νοῦν ὡραιότης τῶν εὐαγῶν καὶ ἱερῶν μοναστηρίων. ἔμμετρο κατάλογο τῶν Ἁγιορειτῶν Ἁγίων κατήρτισε ὁ Ξηροποταμηνός λόγιος μοναχός Kαισάριος Δαπόντες. ὁποῦ εἰς τοὺς ῥηθέντας τόπους μας ἐξέλαμψαν. ἱερατικὰ σκεύη. περιλήφθηκαν κεφάλαια «περὶ τῶν Ἁγίων. κυρίως δέ στούς γλαφυρούς Βίους τῶν ἁγιορειτῶν Ἁγίων.

γιά μεθοδολογικούς κυρίως λόγους καί ἐξαιτίας τῆς σπάνεως ἤ τῆς ἀσάφειας τῶν σχετικῶν πληροφοριῶν. Ἀξίζει νά μνημονεύσουμε ἐπίσης σλαβικῆς καταγωγῆς ἁγίους ὅπως τόν ὅσιο Ἀμμούν. μέ τή λεπτομερή καί συστηματική παράθεσή τους στά Προσκυνητάρια τῶν ἁγιορειτικῶν μονῶν. ὡστόσο. ἀλλά καί οἱ ἔντυπες ἐκδόσεις της ἀπό τό 1847 καί ἐφεξῆς. δέν ἔχουμε ἀσφαλῶς τήν αἴσθηση ὅτι παρουσιάζεται στό σύνολό της ἡ χορεία τῶν Ἁγιορειτῶν Ἁγίων. Ἕνα διαφορετικό κατάλογο συνέταξε ἐπίσης περί τά μέσα τοῦ 19ου αἰώνα ὁ γνωστός ἁγιορείτης λόγιος αὐτῆς τῆς περιόδου Ἰάκωβος Nεασκητιώτης. καρποῦ συλλογικῆς προσπάθειας ἀρκετῶν ἐπιστημόνων. ὁ ὁποῖος παρέμεινε γιά μικρό χρονικό διάστημα στό Ἅγιον Ὄρος. καθ᾽ ὁδόν ἀπό τή Θεσσαλονίκη πρός τήν Κωνσταντινούπολη μετά τόν Ἰούνιο τοῦ ἔτους 1422. παλαιότερες ἤ νεότερες. Γρηγόριο τό διδάσκαλο († 1834) καί Καλλίνικο τῆς Τσερνίκα († 1868) ἤ κατά τή διάρκεια τοῦ παρελθόντος αἰῶνος τόν λαοφιλή ἄγιο Νικόλαο Βελιμίροβιτς. Κατατίθεται. Ἰγνάτιο Μαριουπόλεως († 1786). σύμφωνα μέ κάποιες πηγές ἤ παραδόσεις. δημιουργεῖται κατ᾽ αὐτόν τόν τρόπο ἕνα σταθερό ἐπιστημονικό ὑπόβαθρο πού θά διευκολύνει τή μελλοντική ἔρευνα στόν ἀστείρευτο πνευματικό λειμώνα τῶν Ἁγιορειτῶν Ἁγίων. 45 . Στήν παρούσα συλλογική μελέτη δέν συμπεριλήφθηκαν μέ εἰδικά λήμματα. εἰλημμένα ἀπό χειρόγραφες κατά βάση πηγές. πιθανότατα στή Λαύρα τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου. Ἡ καταγραφή καί ἀπαρίθμηση τῶν ἁγιορειτῶν Ἁγίων κατά Μονές καί Σκῆτες συνεχίστηκε καί συστηματοποιήθηκε κατά τό 19ο αἰώνα. Εἶναι μάλιστα χαρακτηριστικό ὅτι μέ ἀφορμή τήν βραχύβια παραμονή του ἐκεῖ συνέγραψε καί μία συγχωρητική εὐχή «ὑπὲρ μοναχῶν» καί ἀπέστειλε μία σημαντική ἐπιστολιμαία πραγματεία στούς πατέρες τῆς Μεγίστης Λαύρας. εἰκόνες πού κατασκευάστηκαν στό Ἅγιον Ὄρος καί ἀπεικόνιζαν τό σύνολο τῶν τότε γνωστῶν Ἁγιορειτῶν Ἁγίων. Mέ τήν ὁλοκλήρωση καί ἔκδοση αὐτοῦ τοῦ ἔργου. διῆλθαν ἔστω καί γιά μικρό. στό ἀνέκδοτο ὀγκῶδες ἔργο του Ἀθωνιάς συμπεριέλαβε περιγραφές γιά τίς ὑφιστάμενες ἁγιορειτικές Mονές καί καταγραφές τῶν Ἁγίων τους. ἡ ἐρευνητική συγκομιδή ἀρκετῶν δεκαετιῶν γιά τούς Ἀθωνίτες Ἁγίους. Ἐξέχουσα θέση μεταξύ αὐτῶν κατέχει ὁ μεγάλος λειτουργικός πατέρας τοῦ Βυζαντίου κατά τίς τελευταῖες. Kάτι τέτοιο θά θεωροῦνταν ἀνεπίγνωστη φιλοδοξία. μέ ἀφορμή τή σύνθεση ἀπό τόν ὅσιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη καί τήν ἔντυπη κυκλοφορία τῆς πρώτης Ἀκολουθίας «τῶν Ὁσίων καὶ Θεοφόρων Πατέρων ἡμῶν. ἅγιος Συμεών Θεσσαλονίκης. Κυρίως δέ. Ἡ πλούσια χειρόγραφη παράδοση πού γνώρισε ἡ ἐν λόγω Ἀκολουθία ἀπό τήν ἐποχή τῆς συνθέσεώς της καί καθόλο τόν 19ο αἰώνα. ἐπίσκοπο Ζίτσης († 1956) καί τόν οὐκρανικῆς καταγωγῆς ὅσιο Κούξα († 1964). Ἡ πρακτική τῆς συντάξεως καταλόγων τῶν Ἁγιορειτῶν ἁγίων καί τῶν ἱερῶν λειψάνων πού θησαυρίζονταν στά σκευοφυλάκια τῶν ἁγιορειτικῶν μονῶν συ- νεχίσθηκε καί κατά τίς ἑπόμενες δεκαετίες. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πανάγια. σημαντικές. συνήθως ἀπροσδιόριστο. ὁσιακές μορφές πού. ὁ ὁποῖος. καθώς καί ἕνα Kατάλογο τῶν φυλασσόμενων σέ αὐτές ἱερῶν λειψάνων. μέ στοιχεῖα γνωστά ἀπό προ- γενέστερες μελέτες ἀλλά καί ἄγνωστα. ταραγμένες δεκαετίες τῆς βυζαντινῆς ἱστορίας. ὁ ὁποῖος ξεκίνησε ἀπό τή Λαύρα τῶν Σπηλαίων τοῦ Κιέβου μεταξύ τοῦ 12ου καὶ 13ου αἰώνα γιά ἕνα μεγάλο προσκυνηματικό ταξίδι στό Ἅγιον Ὄρος καί στούς Ἁγίους Τόπους. τῶν τῷ Ἁγίῳ Ὄρει τοῦ Ἄθω διαλαμψάντων». χρονικό διάστημα ἀπό τό παγκόσμιο κέντρο τοῦ Ὀρθόδοξου μοναχισμοῦ. μέ προσθῆκες μάλιστα στόν κατάλογο τῶν Ἁγιορειτῶν Ἁγίων καί ἄλλων ὀνομάτων πού παραλείπονταν σέ ἐκείνη τήν πρώτη ἔκδοση. μαρτυροῦν τήν ἐνσυνείδητη προβολή τοῦ χοροῦ τῶν ἐν Ἄθῳ Ἁγίων ὡς ἑνιαίου σώματος. τούς νεότερους ὁσίους Μακάριο τοῦ Κολαζίνσκ († 1483). οἱ φορητές δηλ.

Μακάριος Γαλατσιάνος.Σύναξη Ἁγιορειτῶν Ἁγίων. 1849 . σκευοφυλάκιο Πρωτάτου. φορητή εἰκόνα.

Κ ΕΦΑ Λ Α ΙΟ A΄ Ἅγιοι Κτίτορες Ἁγιορειτικῶν Μονῶν .

.

ΑΓΙΟΙ ΚΤΙΤΟΡΕΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο
ἱ κτίτορες τῶν κοινοβιακῶν μονῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους τιμήθηκαν ἀπό πολύ νωρίς ὄχι
ἁπλά ὡς οἱ ἐξέχουσες προσωπικότητες τῆς ἱστορίας του, ἀλλά καί ὡς οἱ πλέον προβε-
βλημένοι ἅγιοι, οἱ ὁποῖοι ἑδραίωσαν μέ τήν ἱστορική παρουσία τους καί τό κτιτορικό
τους ἔργο τόν ἁγιορειτικό μοναχισμό σέ ὅλη τή μακραίωνη ἱστορική του πορεία. Τά
πρόσωπα αὐτά ἐκπροσωποῦν συχνά τίς πιό εὐγενεῖς καί καλλιεργημένες πνευματικά τάξεις τῆς
βυζαντινῆς κοινωνίας καί τῶν κρατῶν τῆς βυζαντινῆς κοινοπολιτείας καί πέτυχαν τή σταδιακή δια-
μόρφωση τῆς Ἀθωνικῆς πολιτείας σέ μία πρότυπη μοναστική κοινότητα, μέ κοινά ἀλλά καί ἰδιάζοντα
στοιχεῖα σέ σχέση μέ τά ἄλλα μοναστικά κέντρα πού εἶχαν ἀναπτυχθεῖ στό Βυζάντιο. Ἰδιαίτερα κατά
τούς πρῶτες αἰῶνες τῆς κοινοβιακῆς ἱστορίας τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἡ παρατήρηση αὐτή ἔχει σχεδόν
καθολικό χαρακτήρα: οἱ ἅγιοι κτίτορες τῶν πρώτων κοινοβιακῶν μονῶν συνήθως προέρχονται ἀπό
τήν Κωνσταντινούπολη, εἶναι μέλη τῆς βυζαντινῆς ἀριστοκρατίας καί κατά συνέπεια κάτοχοι ὑψηλῆς
παιδείας· κυρίως ὅμως προσέρχονται στόν Ἄθωνα μέ τήν ἀπόφαση νά ἀναλώσουν τίς προσωπικές
περιουσίες τους ἤ νά ἐπιτύχουν τήν αὐτοκρατορική στήριξη γιά νά ἀνοικοδομήσουν τά νέα ἁγιο-
ρειτικά κοινόβια καί νά ἐμπεδώσουν τήν ἱστορική παρουσία τῶν μονῶν τους στό μέλλον. Ἐπιπλέον,
εἶναι πρόσωπα πού κατέχουν ἐπιφανή θέση στήν κοινή ἱστορία τοῦ Ἁγίου Ὄρους, μεριμνώντας ὄχι
μόνο γιά τήν ἀνοικοδόμηση, ἐπάνδρωση καί τήν ὑλική καί πνευματική ἀνάπτυξη τῶν μονῶν τους
ἀλλά καί γιά τή θεσμική λειτουργία τοῦ Ἁγίου Ὄρους, μέσα ἀπό τήν ἐνεργό συμμετοχή τους στούς
πρώτους θεσμούς διοικήσεως τοῦ Ὄρους καί στή θέσπιση τῶν πρώτων κανονισμῶν λειτουργίας του.

49

ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ

Πρέπει νά ἐπισημανθεῖ ὅτι ἡ κτιτορική ἰδιότητα ἑνός προσώπου εἶχε ἀναχθεῖ ἱστορικά σέ
τεκμήριο ἁγιότητος ἤδη ἀπό τούς πρώτους αἰῶνες ζωῆς τοῦ Βυζαντίου καί ἀποδόθηκε τόσο σέ
αὐτοκράτορες, ὅπως ὁ Μ. Κωνσταντῖνος καί ὁ Ἰουστινιανός, ὅσο καί σέ μοναχούς, ἱδρυτές σημαν-
τικῶν μονῶν στά μεγάλα μοναστικά ἀλλά καί ἀστικά κέντρα. Ἔτσι, ἀρκετά νωρίς ἀναπτύχθηκε
στήν Κωνσταντινούπολη μία ἰσχυρή ἁγιολογική παράδοση γιά τούς πρώτους ἱδρυτές μονῶν ἐντός
τῆς πρωτεύουσας τοῦ Βυζαντίου, Ἰσαάκιο, Δαλμάτο καί Δίο, ἡ ὁποία διευρύνθηκε ἀρκετά κατά
τούς μεταγενέστερους αἰῶνες. Ἀσχέτως ἐάν οἱ ἀπαρχές αὐτοῦ τοῦ φαινομένου θά πρέπει νά ἀνα-
ζητηθοῦν στά κτιτορικά μνημόσυνα, διαπιστώνεται ὅτι ἡ λειτουργική μνήμη τῶν ἁγίων ἱδρυτῶν
μονῶν ἤ ἐκκλησιῶν ἀναπτύχθηκε ἀρκετά πρώιμα καί εἰσῆλθε στό ἑορτολόγιο τουλάχιστον ἀπό τή
μεσοβυζαντινή περίοδο καί ἐντεῦθεν, μέ τή συμπερίληψη τῆς μνήμης καί τῶν συναξαρίων τους στό
Συναξάριο τῆς Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως καί στό λεγόμενο Τυπικό τῆς Μεγάλης Ἐκκλησί-
ας, ἐξελίχθηκε δέ καί μέσα ἀπό τήν καταγραφή τοπικῶν ἑορτολογικῶν παραδόσεων σέ οἰκογένειες
κωδίκων τοῦ Κωνσταντινουπολιτικοῦ Συναξαρίου.
Ἡ ἁγιορειτική παράδοση ἀκολούθησε αὐτή τήν παγιωμένη ἤδη ἀπό τίς ἀπαρχές τοῦ βυζαν-
τινοῦ μοναχισμοῦ πρακτική –ὅπως αὐτή ἐκφραζόταν μέσω τῆς κυρίαρχης καί στό Ἅγιον Ὄρος
στουδιτικῆς λειτουργικῆς παραδόσεως– τῆς καθιέρωσης τῆς μνήμης τῶν κτιτόρων τῶν ἀθωνικῶν
μονῶν στή λειτουργική πράξη τῶν μονῶν πού εἶχαν ἀνεγείρει καί εἶχαν εὐεργετήσει ποικιλοτρόπως.
Σημαντικό ρόλο στήν ἐπιβίωση αὐτῆς τῆς λειτουργικῆς μνήμης διεδραμάτισαν δύο παράγοντες:
καταρχήν, ἡ συγγραφή ἐκτενῶν ἤ σύντομων Βίων καί ὑμνογραφικῶν κειμένων πρός τιμήν τους. Ἡ
πρακτική αὐτή ἀκολούθησε τή σχετική πράξη πού ἐμφανίζεται ἀποκρυσταλλωμένη κατά τή μεσο-
βυζαντινή περίοδο, τήν περίοδo δηλαδή ἀκμῆς τῆς βυζαντινῆς Ἁγιολογίας, μέσω τῆς συγγραφῆς
ἐκτενῶν μοναστικῶν βιογραφιῶν καί τῆς συγκροτήσεως τῶν μεγάλων ἁγιολογικῶν συλλογῶν στό
Βυζάντιο. Στίς πηγές αὐτές καταγράφεται ἡ συνειδητή ἀνάδειξη τῶν μοναστικῶν ἐκείνων ἡγετῶν
πού εἶχαν συστήσει νέες μονές, σέ ἁγίους γιά τούς ὁποίους διαμορφώνεται μία ἑορτολογική παρά-
δοση ἐντός τῶν μοναστηριῶν πού εἶχαν ἱδρύσει. Γιά τήν καθιέρωση αὐτῆς τῆς παράδοσης μνημο-
νεύεται ἡ συγγραφή Βίων, Ἐγκωμίων καί κανόνων πού ψάλλονταν κατά τήν ἡμέρα τῆς ἑορτῆς τους.
Ὅπως καί στήν περίπτωση τῶν ἁγίων κτιτόρων καί μοναχικῶν ἡγετῶν στήν Κωνσταντινούπολη
καί σέ ἄλλα, προγενέστερα τῆς ἀθωνικῆς πολιτείας μοναστικά κέντρα, μέ χαρακτηριστικότερο
παράδειγμα ἐκεῖνο τοῦ Ὀλύμπου τῆς Βιθυνίας, ἔτσι καί στό Ἅγιον Ὄρος καταγράφεται ἤδη στό
πρόσωπο τοῦ σημαντικότερου ἱδρυτῆ κοινοβιακῆς μονῆς, τοῦ ὁσίου Ἀθανασίου τοῦ Ἀθωνίτη,
μία ἀνάλογη παράδοση, μέ τή συγγραφή Βίων καί τή σύνθεση δεκάδων Κανόνων γιά τήν ἑορτή
του, μάλιστα ὄχι μόνο μέ ἁγιορειτική ἀλλά καί Κωνσταντινουπολιτική προέλευση, ἐνῶ σέ κάποιες
περιπτώσεις, ὅπως σέ ἐκείνη τοῦ κτίτορος τῆς μονῆς Χιλανδαρίου ἁγίου Συμεών τοῦ μυροβλύτη,
μαρτυρεῖται καί ἡ παρότρυνση τῶν Ἁγιορειτῶν πρός τό γιό του, ἅγιο Σάββα, νά συγγράψει τό Βίο
του καί νά συνθέσει τροπάρια γιά νά ψάλλονται στή μνήμη του.
Παραταῦτα, στήν περίπτωση τῶν ἁγίων κτιτόρων τῶν ἁγιορειτικῶν μονῶν τό φαινόμενο αὐτό
δέν ἐπικράτησε, ἀφοῦ γιά τούς περισσότερους ἐξ αὐτῶν ἡ σύνθεση τῆς βιογραφίας τους στηρίζε-
ται σέ παραδόσεις πού διαδίδονταν προφορικά καί καταγράφηκαν ἀρκετούς αἰῶνες ἀργότερα ἤ σέ
ἀρχειακές πηγές πού μᾶς προσφέρουν ἀποσπασματικά στοιχεῖα γιά τήν παρουσία τους στό Ἅγιον
Ὄρος.
Ἕνα δεύτερο στοιχεῖο, ἐξίσου σοβαρό καί μέ ἀφετηρίες καί πάλι στήν ἀρχαία μοναστική πα-
ράδοση πού ἀναβίωνε καί στό μεσοβυζαντινό μοναχισμό, εἶναι ἡ αἰσθητοποίηση τῆς παρουσίας
τῶν ἁγίων κτιτόρων στό ἐπίκεντρο τῆς λατρευτικῆς ζωῆς τῶν ἐνίοτε πολυάριθμων μοναστικῶν

50

ΑΓΙΟΙ ΚΤΙΤΟΡΕΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ

ἀδελφοτήτων πού εἶχαν δημιουργήσει, μέσω τῶν τάφων τους ἐντός τῶν Καθολικῶν τῶν μονῶν
τους. Οἱ σωζόμενοι κτιτορικοί τάφοι, ἰδίως ὅταν αὐτοί καθίσταντο ὑπέργειοι καί κατελάμβαναν μία
διακριτή θέση σέ ἀρκετές ἀπό τίς ἁγιορειτικές μονές, δέν συνέχιζαν ἁπλῶς τή μακραίωνη παράδοση
τῆς ταφῆς ἐπιφανῶν μοναχῶν καί ἁγίων ἐντός τῶν καθολικῶν τῶν μονῶν, ἀλλά λειτουργοῦσαν καί
ὡς συνεκτικό στοιχεῖο στή ζωή τῶν μοναχῶν τῶν μεγάλων ἁγιορειτικῶν κοινοβίων, καθιστάμενοι
ἐνίοτε καί πηγή θαυμάτων πρός τούς μοναχούς καί προσκυνητές τῶν μονῶν.
Eἶναι, τέλος, χαρακτηριστικό ὅτι καί στήν περίπτωση τῶν κτιτόρων τῶν ἁγιορειτικῶν μονῶν
υἱοθετήθηκε συχνά τό πρότυπο τῆς τριάδος ἁγίων κτιτόρων, πού σημειολογικά συνδεόταν μέ τήν
τελειότητα τοῦ ἀριθμοῦ «τρία» καί θεολογικά ὁδηγοῦσε σέ μία πνευματική, σημειολογική ἀναγωγή
στήν Ἁγία Τριάδα. Τό φαινόμενο αὐτό καταγράφεται γιά πρώτη φορά σέ ἁγιολογικά κείμενα τοῦ
Παλαιστινιακοῦ μοναχισμοῦ καί ἐξελίχθηκε σέ μία συνήθη πρακτική στή μοναστική ἁγιολογική
παράδοση τῆς μεσοβυζαντινῆς περιόδου σέ διάφορες περιοχές τοῦ Βυζαντίου. Ἔτσι, καί στό Ἅγιον
Ὄρος καταγράφονται ἀρκετές τριάδες κτιτόρων τῶν ἀθωνικῶν μονῶν (στίς μονές Βατοπαιδίου,
Ἰβήρων, Φιλοθέου, Παντοκράτορος, Σιμωνόπετρας, Δοχειαρίου καί Ζωγράφου), γεγονός πού,
ἐκτός τοῦ ἀνωτέρω θεολογικοῦ συμβολισμοῦ, ἐπιβεβαιώνει τό διαρκές ἐνδιαφέρον τῶν μοναχικῶν
ἡγετῶν τοῦ ῾Αγίου Ὄρους γιά ἀνακαινισμό καί αὔξηση τῶν ἁγιορειτικῶν κοινοβίων.

Ὅτε τὰς ἐνταῦθα ἱερὰς
λαύρας καὶ σεμνεῖα εἰς δόξαν
Θεοῦ ἠγείρατε
καὶ κατεκοσμήσατε τύποις ἀσκήσεως
καὶ κοινὰ φροντιστήρια
ψυχῶν σωτηρίας
ταύτας ἀπεδείξατε,
Πατέρες ὅσιοι,
τότε ἠρημώθησαν πόλεις
καὶ ὁ πρώην ἔρημος Ἄθως
πλήθει μοναζόντων πόλις γέγονεν.

[γ΄ προσόμοιο μικροῦ Ἑσπεερινοῦ, Νικοδήμου Ἁγιορείτου
Ἀκολουθία τῶν ἐν Ἄθω Πατέρων (1847)]

51

μετέβη στήν Ἀνατολικῶν. μές καί φροντίδες. Ἀλλά καί ἡ μητέρα του. καθοριστικό γιά τή μετέπειτα ἐγκατάστασή του γράφο τοῦ Ὁσίου. ἡγούμενο στή μονή τοῦ Ἡ ἀρετή τοῦ Ἀβρααμίου ἦταν φανερή ἤδη Κυμινᾶ στή Βιθυνία. ὁ ὁποῖος ἐκδήλωσε τήν ἐπι- τόν ἀκολουθήσει στή βυζαντινή πρωτεύουσα. ἀλλά καί στήν ἀρετή θά γίνει ὁ Ἀθανάσιος. γιά τόν βιογράφο του. πράγμα πού τόν ἔκανε εὐρύτερα του ὄνομα ἦταν Ἀβραάμιος. ἀνεψιό τοῦ τελευταίου. σύρεται στήν περιοχή μέ τό ὄνομα Κυκλήσης. Ἐκεῖ θά γνωριστεῖ μέ τόν ἀπό τά παιδικά του χρόνια. Μέ τήν ἐπάνοδό του στήν Κωνσταντι- ἡ ὁποία νουθετοῦσε τό παιδί νά ζεῖ μέ σωφρο. Στή μονή τοῦ Μιχαήλ ὁ Ἀβραάμιος Κωνσταντινούπολη γιά ἀνώτερες σπουδές τόν θά καρεῖ μοναχός μέ τό ὄνομα Ἀθανάσιος. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης. Τόπος καταγωγῆς του ὑπῆρξε του παιδεία συνέβαλε στήν προσέλκυση πληθώ- ἡ Τραπεζούντα τοῦ Πόντου καί τό βαπτιστικό ρας μαθητῶν. Ἐπειδή ὅμως ἔκρινε πώς δέν ἦταν «προκαθήμενος τῶν παιδευτηρίων» τῆς Κων. τοῦ φιλομαθοῦς Κωνσταντίνου Συρίας. ὁ τότε στόν τρόπο. αἰσθάνεται τήν νοῦ (920–944). νούπολη θά γνωρίσει μέσω τοῦ ἴδιου στρατηγοῦ σύνη καί ἐγκράτεια. πού. θυμία νά γίνει πνευματικό παιδί τοῦ Ὁσίου. γεγονός πού. δέν κεται ὁλοένα καί περισσότερο στίς κοσμικές τι- ἔζησε παρά λίγο μόνο μετά ἀφότου ὁλοκλήρω. Ὁ πατέρας του. ἀποφάσισε νά ἀποχαιρετήσει σε τό θηλασμό τοῦ γιοῦ της. του καί μέ αὐτοκρατορική συναίνεση ὁ Ἀβρα- νοβιακοῦ μοναχισμοῦ ὁσίου Ἀθανασίου τοῦ άμιος θά ἀναλάβει διευθυντικό ρόλο σέ ἄλλο Ἀθωνίτη τοποθετεῖται τήν περίοδο μεταξύ τῶν παιδευτήριο. δηλαδή εἰσπράκτορας φόρων. ἡ γυναίκα αὐτή ἦταν μοναχή. Τό Συνδυάζοντας τόν ἀσκητικό τρόπο ζωῆς μέ τή ἴδιο συνέβη μέ τόν ἀδελφό του μάγιστρο καί δίψα γιά τή γνώση. ἔζησε ἐκεῖ γιά τέσσερα χρόνια. Σέ μικρό χρονικό διάστημα ἤ γιά λόγους ἄλλους ἀδιευκρίνιστους. Ἀφοῦ καιρό τοῦ αὐτοκράτορα Ρωμανοῦ Α΄ Λακαπη. ἦταν Τραπεζοῦντας. ὁ ὅσιος ὕστερα ἀπό ὁμόφωνη ἀπόφαση τῶν δασκάλων Ἀθανάσιος θά ἀποποιηθεῖ τήν τιμή αὐτή καί θά 52 . συγγενοῦς καί συντοπίτη τῆς μητέρας του. πέθανε προτοῦ ὁ γιός του ἔλθει στή Ζ΄ Πορφυρογέννητου (944–959). κουροπαλάτη Λέοντα Φωκᾱ. σέ ταξίδι του στή Λῆμνο. Σύμφωνα μέ τόν δεύτερο βιο. πράγμα θά συμβάλουν στήν οἰκονομική στήριξη τῶν πού ὁ βιογράφος του ἑρμηνεύει ὄχι ὡς διάδοχο σπουδῶν του. Καταρχάς συνόδευ- ὀρφανοῦ παιδιοῦ ἀνέλαβε ἡ γυναίκα κάποιου σε τόν τότε στρατηγό τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. ὅταν πέρασε ἀπό τήν Τραπεζοῦντα. Νικηφόρο Φωκᾶ. πού πη του πρός τά γράμματα. μέ γνωστό καί κίνησε τό ἐνδιαφέρον καί τοῦ τότε οἰκογενειακή καταγωγή ἀπό τήν Ἀντιόχεια τῆς αὐτοκράτορα. ἄξιος νά ἀναλάβει τήν πνευματική αὐτή εὐθύνη σταντινούπολης. Ἀφοῦ μαθήτευσε τότε ἦταν ἀκόμα στρατηγός τοῦ θέματος τῶν σέ κάποιο τοπικό γραμματιστή. θεωρώντας πώς ἐμπλέ- καταγωγή ἀπό τήν Κολχίδα τοῦ Πόντου. Χάρη στήν πολύπλευρη κοσμική ἐτῶν 925 καί 930. Ἀφορμή στάθηκε κάποιος κομ. θά βρεῖ ἐν πρώτοις συμπαρα. κτίτωρ μονῆς Μεγίστης Λαύρας († 1001/4) Ἡ γέννηση τοῦ ἱδρυτῆ τοῦ ἀθωνικοῦ κοι. δηλαδή στή μονή τοῦ Κυμινᾶ. Κατά τήν ὁποῖος λεγόταν Κανίτης καί συγκαταλεγόταν ἐπιστροφή τους ἀντίκρισε γιά πρώτη φορά τόν μεταξύ τῶν ἐπιφανῶν μελῶν τῆς κοινωνίας τῆς Ἄθω. ἀνάγκη τῆς περαιτέρω ἡσυχίας καί γι’ αυτό ἀπο- μερκιάριος. Τήν ἀνατροφή τοῦ τήν Κωνσταντινούπολη. μέ οἰκογενειακή Ὡστόσο ὁ Ἀβραάμιος. ὁ Ζεφινέζερ. σέ αὐτό. τόν Μιχαήλ Μαλεΐνο. τό ἴδιο καί ἡ ἀγά. Οἱ πνευματικές στάτες στόν πνευματικό του δρόμο τόν ἐπιφανή του ἀρετές συνέβαλαν ὥστε ὁ Μιχαήλ Μαλε- στρατηγό Ζεφινέζερ καί τήν οἰκογένειά του πού ΐνος νά τόν ἀποκαλέσει διάδοχό του. πρόσεξε τό Στόν τόπο αὐτό θά δεχτεῖ τήν ἐπίσκεψη τοῦ ἦθος τοῦ νεαροῦ Ἀβρααμίου καί τοῦ ζήτησε νά Νικηφόρου Φωκᾶ. ζωή. Καθοδηγητής του στή γνώση στόν τόπο.

1300 53 . περ. ναός τοῦ Πρωτάτου. τοιχογραφία.). ΑΓΙΟΙ ΚΤΙΤΟΡΕΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης. Μανουήλ Πανσέληνος (ἀποδ.

σει πνευματική συμπαράσταση σέ ὅλα τά μο- στικό του παρελθόν λέγοντας πώς ὑπῆρξε θύμα ναστικά κέντρα. Ἡ ἀρχαιότερη ἀπεικόνισή του σέ μικρογραφία (κώδ. ἔστησε τήν ἐρημική τές αὐτοί εἶχαν σύν τοῖς ἄλλοις νά ἀντιμετωπί. 11ος αἰ.. Ἐκεῖ. ὅπως ἄλλωστε τούς εἶχε ζητήσει καί ἐνθυμούμενος τό κοινό τους πέρασμα ἀπό τή ὁ Φωκᾶς πού γνώριζε πλέον ὅτι ἐμόναζε ἐκεῖ. χθηκε ἀπό τό στρατό καί τό ναυτικό καί εἶχε ὡς τόν μάγιστρο Λέοντα πού εἶχε στό μεταξύ γίνει ἐπικεφαλῆς τό Νικηφόρο Φωκᾶ. ναυαγίου. Προηγουμένως. Λαύρας Κ122. ὁ πιό ὀνομαστός σει ὅταν τόν εἶχε ἀντικρίσει γιά πρώτη φορά. Μεγ. ὅπου συνάντησε ἕνα γέροντα Βυζαντινούς. καλύβα του μέχρις ὅτου τόν ἀποσπάσουν ἀπό σουν τίς βίαιες ἐπιδρομές τῶν Ἀράβων τῆς Κρή. τό ὅλων ἐκείνη τήν ἐποχή στόν Ἄθω. Ὁ Ἀθανάσιος θά ἐξακολουθήσει νά ζεῖ κρυφά ἀπό τόν ἔξω κόσμο στόν Ἄθω. ὁ μοναχός ὄρος Ἄθως. γι’ αὐτό καί ἀποσύρθηκε καρπούς αὐτούς μέ ὅ. Ὅταν κάποια στιγμή τόν ἀνακα- λύπτει ὁ μάγιστρος Λέων. πού διέκρινε πώς ὁ Στόν Ἄθω ὁ Ἀθανάσιος δέν συνάντησε παρά μοναχός αὐτός θά γινόταν ὁ ἀρχηγός καί ὁ πο- λιγοστούς ἀσκητές πού διῆγαν ζωή μᾶλλον πρω. παρήγγειλε μέ ἐπιστολή στόν κριτή τῆς ἐπαρχίας Θεσσαλονίκης νά τόν συνδράμει στίς ἔρευνες. φ. τόγονη. Πολλοί πλέον ξεχώριζαν τόν Ἀθανάσιο καί τοῦ ζητοῦσαν νά ἀναλάβει ἀναχωρήσει γιά τόν τόπο πού τόν εἶχε συγκινή. Οἱ ἀσκη. πού συχνά δοκιμάζονταν Ἐκεῖνος ὡστόσο πού ἄρχισε νά τόν ἀναζητεῖ ἀπό τίς ἐπιδρομές τῶν Ἀγαρηνῶν. ἔστειλαν τόν ἐπίμονα ἦταν ὁ Νικηφόρος Φωκᾶς. Οἱ Ἀθωνίτες μοναχοί. τρεφόμενοι ἀπό τούς καρπούς τῶν ἀγρί. ὁ ὁποῖος Ἀθανάσιο. Ἡ πολύμηνη δομέστικος τῶν σχολῶν τῆς Δύσεως. ὁ πρῶτος τῶν μοναχῶν ὀνόματι Στέφανος διέκρινε τά χαρίσματα τοῦ Ὁσίου καί δέν ἄργησε νά ἀνακαλύψει τήν ἀληθινή του ταυτότητα. λιστής τοῦ Ὄρους. ἡγετικό ρόλο. ἄλλαξε τό πολιορκία ἀνάγκασε τόν τελευταῖο νά ἀναζητή- ὄνομά του σέ Βαρνάβας καί ἀπέκρυψε τό μονα. ἔχο- ντας βοηθό κάποιον Λουκίτζη πού κλήθηκε νά τόν ὑπηρετήσει στήν ἐξεύρεση τροφῆς καί στήν καλλιγραφία. γύρω στό 959. ἐκεῖ οἱ συγκυρίες καί ἕνα σημαντικό ἱστορικό της.) ρου ναοῦ στίς Καρυές. Ἀλλά ὁ Ἀθανάσιος ἀκόμα προτιμοῦσε τήν ων δέντρων καί ἀνταλλάσσοντας ἐνίοτε τούς ἀσκητική ἀπομόνωση. Σέ σύναξη ὅμως τῶν πατέρων πού πρέπει νά πραγματοποιήθηκε τά Θεοφάνεια τοῦ ἔτους 959 στή λεγόμενη λαύρα τῶν Καρυῶν. πού λεγόταν τά Με- πού προσορμίζονταν ἐκεῖ «χάριν εὐχῆς». 54 . λανά. Ἡ ἐπιχείρηση διήρκεσε ἀπό τό θέ- καί ἔγινε ὑποτακτικός του. 4v. ὑποστηρί- να κρυφτεῖ ὁ ἴδιος ἀπό τό πνευματικό του παιδί. Κάτι τέτοιο βέβαια ἦταν δύσκολο ἀφοῦ ὁ Ἀθανάσιος ἦταν γνωστός στό Ὄρος ὡς Βαρνάβας. Παῦλος ὁ Ξηροποταμίτης. ὁ Ὅσιος τοῦ ζητεῖ νά ἐκπληρώσει ἕνα παλιό αἴτημα τῶν μοναχῶν καί νά συνδράμει στήν ἀνοικοδόμηση πιό εὐρύχω- Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης. Ὁ Ἀθανάσιος βρῆκε στήν ἀρχή καταφύγιο γεγονός: ἡ ἀνακατάληψη τῆς Κρήτης ἀπό τούς στό ὄρος Ζυγός. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ θάλασσα τοῦ Ἄθω.τι ἐμπορεύονταν τά πλοῖα στό ἀκρωτήριο τοῦ Ἄθω. Μεταξύ αὐτῶν. μεταξύ αὐτῶν καί στόν Ἄθω. γιά ρος του 960 ἕως τήν ἄνοιξη τοῦ 961.

1901) 55 . ΑΓΙΟΙ ΚΤΙΤΟΡΕΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ Ὁ τάφος τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου. Λαμπάκη. Καθολικό Μεγίστης Λαύρας (Ἀρχεῖο Γ. παρεκκλήσιο Ἁγίων Τεσσαράκοντα.

ὁ Ὅσιος παρέμεινε στή νῆσο μέχρις τικά στίς σχέσεις τοῦ Ἀθανασίου μέ τούς ἐρη- ὅτου ἀναγκάστηκε νά ἐπανακάμψει σύντομα στό μίτες τοῦ Ἄθω πού τοῦ καταμαρτυροῦσαν ὅτι 56 . ἐνῶ τοῦ καραβιοῦ τῆς μονῆς. ἔτους 964. ὡς ἔνδειξη κενοδοξί. ὅπου Θεόδοτος πού ταξίδεψε μέχρι τήν Κύπρο τόν συναντήθηκε μετά ἀπό καιρό μέ τόν παλιό του πληροφόρησε γιά τά προβλήματα πού εἶχε προ- φίλο. Μέ ἐπιστολή του ἐνημέ. δηλαδή οἰκονομικῆς ὁ Ἀθανάσιος θέσπισε κανόνες πού ρύθμιζαν τή χορηγίας βάσει τῆς ὁποίας ἡ μονή προικίστηκε λειτουργία τοῦ κοινοβίου τῆς Λαύρας. δέν ἦταν λίγοι ἐκεῖνοι πού ρα ὅμως μετεπιβιβάστηκε σέ ἄλλο. νά ἀπογοητεύσει σοβαρά τόν Ἀθανάσιο. ἡ εἴδηση τῆς ἀνάρρησης τοῦ Νικηφόρου τήν ἐπίδοσιν. Ἐκτός ἀπό τά ἱερά λείψανα μοναχός. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Μέ τή συνοδεία τοῦ μοναχοῦ Θεόδοτου. ὁ μοναχός Παῦλος ἐκεῖνον πού διαδέχθηκε τόν ἅγιο Μιχαήλ Μαλε. Μέ μάρτυς τῆς θριαμβευτικῆς ὑποδοχῆς τοῦ Ἀθα- τή γενναία δωρεά τοῦ Νικηφόρου καί ὑπό τήν νασίου στή Λαύρα. ἀφετέρου μέ σο. ὅμως. Μέ συνοδοιπόρους τούς μοναχούς χορηγία πρός ὅλη τή μοναστική κοινότητα τοῦ Ἀντώνιο καί Θεόδοτο. ὕστε. Ἐκεῖ συναποφάσισαν τή δημιουργία ἑνός καλέσει στή μοναστική κοινότητα ἡ ἀνεπαρκής κοινοβίου πού θά ὑποδεχόταν στήν ἀρχή τόν διοίκηση τοῦ Εὐθυμίου. Ὡστό. κατευθύνθηκε ἀρχικά Ἄθω. ρία τραυματίστηκε σοβαρά στό πόδι. τοῦ σχεδίου. συναντώντας τήν εὐκαιρία να ἐπισκεφθεῖ τούς Ἡ δολοφονία τοῦ Νικηφόρου Φωκᾶ (11 Ἁγίους Τόπους λόγω τῆς ἐκεῖ παρουσίας τῶν Δεκεμβρίου 969) ἐπέδρασε στήν ἀρχή ἀρνη- Ἀράβων. Ἀκολούθησε. τοῦ Τιμίου Σταυροῦ καί τῆς κάρας τοῦ Μεγά- σκευή νοσοκομείου καί ξενοδοχείου. τόν ὅσιο Ἀθανάσιο. καθώς καί λου Βασιλείου καί τοῦ ἁγίου Ἀλεξάνδρου τῆς σύστημα μετοχετεύσεως τῶν ὑδάτων. τοῦσε ἀκόμα καί στά κατασκευαστικά ἔργα τῆς στηριοῦ. ἐκείνου πού εἶχε ἀναλά- Ἀθανάσιο καί στή συνέχεια τό Νικηφόρο. ὁ μονή Περιστερᾶς. ἔχοντας γιά ἀντιστρατεύονταν τίς προσπάθειές του. Mονῆς. Σέ μιά τέτοια συγκυ- ὁ ἴδιος μαζί μέ τόν Ἀντώνιο ἀπέπλευσε στήν Κύ. ὁ αὐτοκράτορας παραχωρεῖ στή Λαύ- Μέ τήν ἀθρόα ἐπάνδρωση τοῦ μοναστηριοῦ ρα ποσότητα σολεμνίου. μέ καταγωγή ἀπό τή Λάρισα. Σολέμνιο παραχωρήθηκε καί ὁποῖος ἀποχώρησε ἀπό τόν Ἄθω τόν Αὔγουστο γιά τήν ἀποπεράτωση τοῦ ναοῦ τῶν Καρεῶν ὡς τοῦ 963. ἀφενός μέ 244 χρυσά νομίσματα. ἐκτός ἀπό τό νά ἐξακολουθεῖ νά ἐπιδίδε- ρωνε τόν αὐτοκράτορα καί κτίτορα τῆς λαύρας ται στήν τέχνη τῆς καλλιγραφίας. Ἀναζητώντας ἀλλά μή τρία ὁλόκληρα χρόνια. Ἕνας ἀπό τούς παλαιό- Ὄρος συνοδευόμενος ἀπό τό μοναχό Μεθόδιο. δηλαδή μέ τή διαχείριση μονῆς στή Φωκᾶ στό θρόνο ἔμελλε. Εἴτε στό τέλος τοῦ 961 εἴτε ὅσα ἀφοροῦσαν στήν κοινοβιακή τάξη τῆς στά μέσα τοῦ 962. Μεριμνώντας ὅμως πάντοτε γιά αὐτό. ὁ Ὄρος. τερους μαθητές τοῦ ὁσίου. γεγονός προ ὅπου κατέλυσε στή μονή τῶν Ἱερέων στήν πού τοῦ στοίχισε τό νά παραμείνει κλινήρης γιά περιοχή τῆς Πάφου. πού βει νά ποιμάνει τή Λαύρα μετά τήν ἀποχώρηση μέ τή σειρά του ἀναλάμβανε τήν ὑλική κάλυψη τοῦ Ἀθανασίου. δίνοντας προτεραιότητα στά κελιά ουσα μέ μοναδικό σκοπό τή συνάντηση μέ τόν πού θά στέγαζαν τόν στρατηγό πού θά γινόταν Νικηφόρο Φωκᾶ. πρωτοστα- του πώς ἐγκατέλειπε τή διεύθυνση τοῦ μονα. ταξίδι τοῦ τελευταίου στή βασιλεύ- κές ἐργασίες. Στίς ἀρχές μᾶλλον τοῦ 964 ὁ μοναχός Ἀθανάσιος ταξίδεψε μέχρι τήν Κρήτη. ὅπως ἦταν τό λιμάνι καί ἡ καθέλκυση ἔστειλε τό μοναχό Θεόδοτο πίσω στόν Ἄθω. τήν ἄνοιξη τοῦ ἐπίβλεψη τοῦ Ἀθανασίου ἄρχισαν οἱ οἰκοδομι. Πύδνας. Θεσσαλονίκη. δηλαδή τά ἔξοδα ἀνοικοδόμησης Μέ τή νέα ἐπάνοδο τοῦ Ὁσίου στό Ὄρος τοῦ μοναστηριοῦ. Τό ἔργο θά συμπεριλάμβανε τήν κατα. ὁ Ἀθανάσιος ἐπέστρεψε στό μονῆς ἐπανορθώθηκαν. Ἐκεῖνος προορισμό τήν Κύπρο. πού οἱ ἐρευνητές ταυτίζουν μέ τή ας. Ἀλλά ἐνῶ ὅλα εἶχαν γίνει καλά λίαν ἀπό μέ καράβι πρός τήν Κωνσταντινούπολη. ὑπῆρξε αὐτόπτης ΐνο στήν ἡγουμενία τῆς μονῆς τοῦ Κυμινᾶ.

ΑΓΙΟΙ ΚΤΙΤΟΡΕΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης. 57 . φορητή εἰκόνα. β΄ μισό 14ου αἰ. Μονή Παντοκράτορος. Σκευοφυλάκιο.

ἀπο. 58 . ἀνώνυμος Λόγος μετ’ ἐγκωμίου (BHG 189b) πού χωρίς κανένα σημάδι φθορᾶς. Ἀφοῦ περιβλήθηκε τό ἱμάτιο τοῦ ἁγίου αἰώνα. ναχῶν ἀσθενῶν τόσο ἀμέσως μετά τήν ἐκδημία τήγγειλαν στό νέο αὐτοκράτορα Ἰωάννη Τζι. ναστική δράση τοῦ βιογραφούμενου ὁσίου. νία τῆς Μονῆς. Τό σκήνωμά του σώζεται σέ βατοπαιδινό κώδικα τοῦ 13ου-14ου πού ἐναποτέθηκε στόν τάφο του στή Μεγίστη αἰώνα καί περιλαμβάνει ἐπιτομή τῆς βιογραφίας Λαύρα στάθηκε τό μέσο ἰάσεως πλειάδας μο. ὡς πρότυπο γιά τήν ἐπίτομη παράφραση πού ὁ σύρθηκε στό κελλί του καί στή συνέχεια ἀνῆλθε Ἀγάπιος Λάνδος συμπεριέλαβε στήν Καλοκαιρινή μέ ἕξι μαθητές του στήν κλίμακα πού χρησιμο. Κρίνοντας ἀπό τό γεγονός ὅτι σώζεται σέ Μιχαήλ τοῦ Μαλεΐνου. ποσό 244 νομισμάτων. Νικοδήμου. Παρά τό γεγονός ὅτι ἀρχικά ρόγραφο ἀλλά παραμένει ἕως τώρα ἀνέκδοτος. Κατά τόν ἐκδότη τοῦ Βίου. ὁ Βίος Β ἦταν ἐκεῖνος πού γνώρι- δόμηση τοῦ ἱεροῦ βήματος τοῦ Καθολικοῦ. Ὁ Ἀθανάσιος προσκαλεῖται νά ἐπι. ὁ ἀρχαιότερος. φος του ὁλοκληρώνει τό Βίο του μέ πολλαπλές J. πρέπει νά συγγράφηκε κατά τό πρῶτο ἀναφορές σέ ἐπεισόδια πού καταδεικνύουν τήν τέταρτο τοῦ 11ου αἰῶνα. Εὐθύμιος. ὁ ὁποῖος Ποικίλες εἶναι οἱ πηγές ἀπό τίς ὁποῖες μέ χρυσόβουλλο ἐκχωρεῖ στή Λαύρα καί πάλι ἀντλοῦμε στοιχεῖα γιά τή βιογραφία τοῦ ὁσίου. πιθανότατα μεταξύ τῶν ἐτῶν 996 καί μέσων τοῦ 11ου αἰώνα καί τῶν ἀρχῶν τοῦ 12ου 1006. ἀφοῦ εἶχε παραμείνει ἀναλλοίωτος. ὁ ὁποῖος στόν Ἄθω διαδραμάτισε ὁ στουδίτης μοναχός διακρίνεται γιά τό ἰδιαίτερα ρητορικό ὕφος του. χωρίς ὅμως νά ἐπιτύχουν τό Ἀλλά θαυματουργή στάθηκε καί ἡ εἰκόνα τοῦ σκοπό τους. Ἄλλο ἁγιολογικό ἔργο ματικός τους πατέρας κηδεύτηκε τρεῖς ἡμέρες ἀφιερωμένο στήν τιμή τοῦ Ὁσίου ἀποτελεῖ ὁ ἀργότερα. Ὁ Βίος Β (BHG 188) ἁγιότητά του καί τή μοναδική ἱκανότητά του ἔχει ὡς συγγραφέα κάποιον ἀνώνυμο μοναχό τῆς νά διακονεῖ καί νά καθοδηγεῖ πνευματικά τούς Μεγίστης Λαύρας πού δίδει ἔμφαση στή μο- μοναχούς του. τό ὁποῖο συνήθιζε νά εἰκοσιένα χειρόγραφα καί ἀπό τό ὅτι χρησίμευσε φορεῖ κατά τίς μεγάλες δεσποτικές ἑορτές. ὁσίου Ἀθανασίου καί διάδοχό του στήν ἡγουμε- ρουν δέν ἀπέτρεψαν τελικά τό μοιραῖο. Συνεγράφη ἀπό τόν ἡγούμενο ρόλο σημαντικό στήν ἐπισφράγιση τῆς εἰρήνης τῆς μονῆς τοῦ Παναγίου Ἀθανάσιο. Τό σε τή μεγαλύτερη διάδοση. Τό κείμενο αὐτό ἔχει ἀποδοθεῖ στό μαθητή τοῦ πων μαθητῶν του πού ἔσπευσαν νά τούς ἀνασύ. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ ἐκκοσμίκευσε τή μοναστική πολιτεία. μέ ἀποτέλεσμα ὅτι προγενέστερος καί τῶν δύο Βίων (Α καί Β) νά καταπλακώσει τόν ὅσιο Ἀθανάσιο καί τούς ὑπῆρξε τρίτος Βίος πού σώζεται σέ σιναϊτικό χει- λοιπούς μοναχούς. του καί ἀπό ἐκεῖ στόν Συναξαριστή τοῦ ὁσίου ποιοῦνταν ἀπό τούς οἰκοδόμους γιά τήν ἀνοικο. του καί μνεία ὁρισμένων θαυμάτων τοῦ Ὁσίου. Noret. Ὁ Ἀθανάσιος ἀφιερώθηκε πλέον μέ τίς λόγιες ἀναφορές του καί τό βάρος πού ἀπο- περισσό ζῆλο στήν ὀργάνωση τῆς Λαύρας καί δίδει στίς σχέσεις τοῦ ὁσίου Ἀθανασίου μέ τό στή διαποίμανση τῶν μοναχῶν της. Ἀντώνιο. Μαζί μέ τό αὐτοκρατορικό ἀπό τούς περισσότερους μελετητές σήμερα ὡς σιγίλλιο πού ἔγινε γνωστό μέ τό ὄνομα Τράγος. Ἡ γενναιοδωρία τοῦ Πρῶτα ἀπ’ ὅλα οἱ δύο ἐκτενεῖς Βίοι του πού αὐτοκράτορα γίνεται ἀφορμή συμφιλίωσης μέ παρουσιάζουν πολλές ὁμοιότητες ἀλλά διακρί- ὅλους ὅσοι τόν ἀμφισβήτησαν καί πρόκριμα νονται καί ἀπό διαφορές. Πιστεύεται πάντως τμῆμα ὅμως ἐκεῖνο κατέρρευσε. μέ τήν παρουσία του τόν Τζιμισκή. του ὅσο καί ἀργότερα μετά ἀπό πολλά χρόνια. μισκή (969–976). ὥστε νά προχωρήσει περαιτέρω τό μεταρρυθ. Ὁ Βίος Α (BHG 187). Ὁ πνευ. θεωρεῖται μιστικό του ἔργο. πού σώζεται σέ ὀκτώ χειρόγραφα. οἱ προσευχές καί οἱ θρῆνοι τῶν ὑπολοί. Ὁ Ἡ κοίμησή του πρέπει νά ἐπῆλθε σέ μεγά. ἴδιος ὁ Noret θεωρεῖ ὅτι γράφτηκε μεταξύ τῶν λη ἡλικία. Νικηφόρο Φωκᾶ. Τόν κα. ἐπέζησε. Ὁ βιογρά. Ὁσίου ὅπως ἔδειξε ἡ προσκύνησή της στήν σκεφθεῖ τό αὐτοκρατορικό παλάτι καί κερδίζει κωνσταντινουπολιτική μονή τοῦ Παναγίου.

Meyer. ἡ του (993–994). London 1973. Dumont. Izsledovanija v cest na akademik Dimitur Decev. Βίος Β: L. Chevetogne 1963. Chevetogne 1963. Μερικά ἐξ αὐτῶν ληλες σημαντικές πηγές γιά τήν ἀνασύνθεση φέρουν στήν ἀκροστιχίδα ὀνόματα ὑμνογράφων τῆς βιογραφίας τοῦ ὁσίου εἶναι τό Τυπικόν τῆς ὅπως ο Ἰωάννης Σγουρῆς. Etudes et Mélanges 1. Ἁγία Πετρούπολη 1895. IΧ). 59-100. Λαμψιδησ. Ἐπί. ἔμμεσες μαρτυρίες γιά ὑμνογραφικῶν κειμένων (κανόνες. Žitie prepodobnogo Afanasija Afonskogo. σ. F. Ἀθανάσιον ὑμνήσωμεν τὸν κλεινὸν ἐν πίστει ἀνακράζοντες· Δόξα τῷ σὲ ὑψώσαντι Χριστῷ. «La vie ancienne de saint Athanase l’Athonite composée au début du XIe siècle par Athanase de Lavra». πέραν τούτων. Lemerle. B. Gordini. 13-21. 102-122. O. 240-64. δόξα τῷ φωταυγοῦντι διὰ σοῦ τοῦ Ὄρους τὰ συστήματα. D. «Vie de saint Athanase l’Athonite». τῆς πράξεως τὸν ὅρον τὸν σαφῆ. AnBoll 25 (1906) 5-89. Hαlκιν. μνήμης του στίς 5 Ἰουλίου. Turnhout 1982. V. δηλαδή ἡ Διαθήκη νου ὅτι παραδίδονται σέ κώδικες τῆς Μονῆς. «Eloge inédit de saint Athanase l’Athonite». E. ἔχουν καταγραφεῖ καί στά ἀρχαιότερα ἔγγραφα μιαστικό χαρακτήρα τους καί γράφηκαν γιά νά τῆς μοναστικῆς πολιτείας. δόξα τῷ σὲ μεγαλύναντι. παράλ. N. Die Haupturkunden für die Geschichte der Athosklöster. [Ἀπολυτίκιο] Βιβλιογραφια Βίοι Α καί Β (BHG 187 & 188): ἔκδ. 759-762. «Svedenija za bulgari v zitieto na sv. Δεδομέ- σις (985) καί ἡ Διατύπωσις. Ἀθήνα 1961. Noret. ψάλλονται κατά τήν πάνδημη πανήγυρη τῆς Tὸν ὑπέρλαμπρον λύχνον τὸν ἐν Ἄθῳ ἐκλάμψαντα. τὸ σκεῦος τῶν λαμπρῶν θεωριῶν. Γαλλική μετάφραση τοῦ Βίου B: P. τῆς ἀθανασίας τῇ αἴγλῃ διὰ βίου λαμπρότητος. Παλαιό- τερες ἐκδόσεις: Βίος Α: I. Λέων καί Μηνᾶς. Le Millénaire du Mont Athos. Paris 1955. Tomadakis. Τά ἔργα αὐτά σκοπό εἶχαν νά προέλευσή τους ἀπό τή Μεγίστη Λαύρα εἶναι ρυθμίσουν τά τῆς διοικήσεως τῆς Μονῆς. La vie de saint Athanase l’Athonite. ἤ ἁπλῶς Ἀθανάσιος. σης πρός τιμήν τοῦ Ὁσίου συντέθηκε πλῆθος Τέλος. P. 21-29. Irénikon 8 (1931) 457-99. Atanasij». P. Rousseau. Mουστακησ. G. Actes de Lavra 1 : 59 . Bίος τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Ἀθωνίτου. O. «Vie de saint Athanase l’Athonite». J. σ. Pomjalovskij. Variorum Reprints. Bυζαντινά 6 (1974) 283-319. ἀκολουθίες τήν παρουσία τοῦ ὁσίου Ἀθανασίου στόν Ἄθω καί τροπάρια) πού διακρίνονται γιά τόν ἐγκω. La presqu’île des caloyers: Le Mont Athos. Amand de Mendieta. Bibliotheca Sanctorum 2 (1962) 547-549. Tapkova-Zaimova. Sofia 1958. σ. ἀρ. 667-89. 9 (1932) 71-95. Vitae duae antiquae sancti Athanasii Athonitae. ἡ Ὑποτύπω. ὁ μοναχός Γερμανός. Petit. Leipzig 1894. ΑΓΙΟΙ ΚΤΙΤΟΡΕΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ Ἐκτός ἀπό τά ἁγιολογικά κείμενα. προφανής. AnBoll 79 (1961) 26-39 (ἀνατύπωση στό: Saints moines d’Orient. Athanase l’Athonite en Crète (961) et la fondation de la Grande Laure. Ἀθήνα 1964. «Mία παραλλαγή τῆς βιογραφίας ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Ἀθωνίτου». σ. Μεγίστης Λαύρας (περίπου 970). S.

Ἀθήνα 1985. Ἀθωνικός μοναχισμός. Édition diplomatique par P. σ. Ἀθήνα 1993. J.) Οἱ κτίτορες τῆς δεύτερης κατά τήν τάξη ψαν τό 938 στόν Ἄθω καί συνδέθηκαν καταρχήν μονῆς τοῦ Ἁγίου Ὄρους. o iδιοσ. μίσματα). o iδιοσ. Papachryssanthou. R. D. D. Ε. A.000 χρυσά νο- ζαντινῆς ἀριστοκρατίας. Etudes et Mélanges 1 (Chevetogne 1963) 101-120. 63-86. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ des origines à 1204. E. 13-59. 68ἑ. καταγωγή ἀπό τήν Ἀδριανούπολη. Paris 1970. Morris. «Les deux vies de saint Athanase l’Athonite». κτίτορες μονῆς Bατοπαιδίου (10-11ος αἰ. A. AnBoll 82 (1964) 397-407. San Fantino il Giovane. D. 1. Belfast 2001. Leroy. Δίπτυχα 5 (1991/2) 149-171. «Τό Λαυριωτικόν μοναστικόν σύστημα κατά τόν Ὅσιον Ἀθανάσιον τόν Ἀθωνίτην». E. B.Cunningham. σ. γιά νά τήν ἐπανασυστήσουν· «εἰ βούλεσθε οἱ τρεῖς κτίτορες τῆς μονῆς Βατοπαιδίου ταξίδε. σ. Galavaris. Cambridge 1995. Papaioannou. o iδιοσ. σ. ἐκεῖνος τούς ὑπέδειξε τήν ἐρειπωμένη ρειτική παράδοση πού καταγράφεται ἀπό τό 16ο ἀπό τίς ἐπιδρομές τῶν πειρατῶν μονή τοῦ Βατο- αἰώνα καί ἐντεῦθεν σέ πατριογραφικά κείμενα. AnBoll 94 (1976) 387-390. «Ἡ ἐπίδραση τοῦ ἔργου τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου Ἀθωνίτη στόν ὀρθόδοξο μοναχικό κόσμο». Krausmüller. σ. 3-16. A. σ. σ. «Ἁγιάσματα». AnBoll 103 (1985) 243-52. ὀνομάζονταν Ἀθανά. AnBoll 100 (1982) 545-66. 293. Kομινησ. Lemerle. Leroy. Noret. ἄν καί δέν σιος.Τυπικόν . Ware. [PhD]. Λαυριώτικον Ἁγιολόγιον. Guillou . Kazhdan. 152. «Siege warfare. πόλη ἀπό τήν Παρά τό γεγονός. σ. Ἅγιον Ὄρος 2000. Saints’ Lives and Typika: The Constantinopolitan Monastery of Panagiou in the Eleventh Century. «S. Sullivan. Μαξιμοσ Ιβηριτησ. Leiden 2012. Paul Ier (eunuque?) et Paul II de Xéropotamou. «La Vie la plus ancienne de saint Athanase l’Athonite confrontée aux écrits laissés par le saint». [ΣE] Ἀθανάσιος. Mossay. P. «An ascetic founder : the lost first Life of Athanasios the Athonite». «La Vie la plus ancienne d’Athanase l’Athonite confrontée à d’autres vies de saints». K. Βίος . «Ὑμνογραφικά εἰς ὅσιον Ἀθανάσιον τόν Ἀθωνίτην». I. Ὁ πρῶτος βυζαντινός οὐμανισμός.D. Follieri. «La conversion de saint Athanase l’Athonite à l’idéal cénobitique et l’influence studite». S. ἐπιμ. relics and personal piety». ἰδοὺ ἡ μονὴ τοῦ Βατοπεδίου ἐρείπιον οὖσα. Nικόλαος καί Ἀντώνιος. σ. Γιαγκου. Μον. ὅμως. BZ 78 (1985) 50-53. o iδιοσ. AnBoll 91 (1973) 121-132. o iδιοσ. o iδιοσ. Μ. σ. Bλυσιδoy. D. D. 843–1118. Kομινησ. σ. Monks and Laymen in Byzantium. Σημειώσεις καί παρατηρήσεις γιά τήν ἐκπαίδευση καί τήν παιδεία στό Βυζάντιο ἀπό τίς ἀρχές ὥς τόν 10ο αἰώνα. Mount Athos. Lanne. 77–79. «An Unsuccessful Attempt to Escape from Worldly Glory». «St Athanasios: traditionalist or innovator?». 167-175. ἕνα μεγάλο χρηματικό ποσό (9. Fisher. Bryer . 20670. J. παιδίου. Paris 1975. ΕΕΒΣ 32 (1963) 262-313. [μτφρ. Ὁ ὅσιος Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης. Byzantine Religious Culture: Studies in Honor of Alice-Mary Talbot. Κανόνες εἰς τόν ὅσιον Ἀθανάσιον τόν Ἀθωνίτην. σ. Παυλος Λαυριωτης. ὅτι τοῦ προσέφεραν ὁποία προέρχονταν ἀρκετές οἰκογένειες τῆς βυ. 13-48. Δ. Two Versions of the Vita Athanasii». ποιήματα Ἰωάννου τοῦ Σγουροῦ». Krausmüller.N. maître et disciple homonymes». Κανόνες καί Λατρεία. Note sur les deux vies de saint Athanase l’Athonite». J. Lemerle . AnBoll 82 (1964) 409-429. Sullivan. ἀρ. «Hagiographical Notes. Διεθνές Συμπόσιο: Tό Ἅγιον Ὄρος. 21278. σ. Byzantion 53 (1983) 538-544. AnBoll 101 (1983) 287-293. 134-142. o iδιοσ. PmbZ 2. 395-409. [AA V]. «Ἡ χειρόγραφη παράδοσις τῶν δύο ἀρχαιοτέρων βίων ὁσίων Ἀθανασίου τοῦ Ἀθωνίτου». Πολεμησ. 69-102. Παπαχρυσανθου.. 251-288. Founders and refounders. Θεσσαλονίκη 2001. «A propos des ‘Actes de Lavra’. «Quelques remarques sur la vie de Saint Athanase l’Athonite».Παρακλητικός Κανών. Θ. Σύμφωνα μέ τήν ἁγιο. Nikephoros II Phokas. μέ τόν ὅσιο Ἀθανάσιο τόν Ἀθωνίτη. Subsidia Hagiographica 77. σ. Byzantine Studies/Etudes Byzantines 5 (1978) 96-124. «La Vie ancienne d’Athanase l’Athonite confrontée au‘Tragos’ et à un acte de Nicéphore Phocas». 83- 88. Αθήνα 2003. G. 60 . Papachryssanthou. passim. 194-226. 231-235. Θεολογία 81 (2010) 259-285. κτίσαι μονήν. «The Portraits of St. Athanasius of Athos». Bruxelles 1993. Η βυζαντινή αριστοκρατία και η κρατική εξουσία: 9ος-10ος αι. Svoronos . Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου].A. Νικόλαος καί Ἀντώνιος καί εἶχαν εὐγενή γίνεται κάποια σχετική μνεία στούς Βίους του. «Δύο ἀνέκδοτοι κανόνες πρός τιμήν τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Ἀθωνίτου. 20001. Le Millénaire du Mont Athos. J. Actes de Prôtaton.

Νικόλαος καί Ἀντώνιος. Μονή Βατοπαιδίου. ΑΓΙΟΙ ΚΤΙΤΟΡΕΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ Οἱ ἅγιοι τρεῖς Βατοπαιδινοί κτίτορες Ἀθανάσιος. σύγχρονη φορητή εἰκόνα 61 .

Ἐπιπλέον. ἤ Κτητόρισσας. τότε καταγρά- ὅταν μνημονεύεται ὁ Νικόλαος. ἄν λάβουμε ὑπόψη τό προνόμιο χρή- σεως ζεύγους βοδιῶν πού παραχωρήθηκε ἐπί ἡγουμενίας τοῦ ὁσίου Ἀθανασίου στή μονή Βατοπαιδίου ἀπό τόν Πρῶτο τοῦ Ἁγίου Ὄρους γιά τίς ἀνάγκες τῆς παρασκευῆς τοῦ ἄρτου τῶν μοναχῶν της. κυρίαρχης καί ἀνεξάρτητης μονῆς. Ἐπιπλέον. Eἶναι μάλιστα χαρακτηριστικό ὅτι ὑπογράφει στό Τυπικό τοῦ Κωνσταντίνου Θ΄ Μονομάχου (1045) τρίτος. ἐπιβεβαιώνει τουλάχιστον τόν οδο τῆς καθιέρωσης τῆς μονῆς Βατοπαιδίου ὡς πυρήνα τῆς σχετικῆς παραδόσεως. τό γεγονός ὅτι στό πινακίδιο αὐτό ὁ Ἀθανάσιος ἀναφέρεται σέ σχετική ἐντολή τοῦ πατέρα του («ἐντολὴν ἔχετε ἀπὸ πατρὸς ἐμοῦ»). ὥστε νά ἀποφευχθεῖ ἡ διάνοιξη τοῦ τάφου καί ἡ ταφή ἄλλου προσώπου σ᾽ αὐτόν. Σύμφωνα μέ τίς σωζόμενες μαρτυρίες. Νικόλαος ὑπῆρξε ὁ πρῶτος κτίτορας τῆς μονῆς Ὁ δεύτερος κτίτορας τῆς Μονῆς. Βατοπαιδίου νικῆς Βασιλικῆς πέριξ τοῦ βυζαντινοῦ Καθολι. μοναχός καί φονται οἱ πρῶτες κτήσεις τῆς μονῆς Βατοπαιδί- ἡγούμενος τῆς Μονῆς. Μονή Βατοπαιδίου Ὁ τρίτος ἐκ τῶν ἁγίων κτιτόρων τῆς μονῆς 62 . τή μονή τῶν Ἰβήρων. Ἐπιπλέον. Ἀθανά- Βατοπαιδίου καί ἡ ἡγουμενία του διήρκεσε μέ σιος. Ἀλλά καί ὁ ἀριθμός τῶν Βατοπαιδινῶν μοναχῶν πρέπει νά εἶχε αὐξηθεῖ ἰδιαίτερα. σέ ἔγγραφο τῆς μονῆς ου καί χρονολογεῖται ἡ ἔναρξη ἀνεγέρσεως τοῦ Ἰβήρων. Λαύρας. Τό βεβαιότητα ὥς τό 1012. γεγονός. μετά τή Λαύρα τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου καί τῆς μονῆς Βατοπαιδίου χρονολογεῖται τό 985. τρίτης κατά Ἡ πρώτη γραπτή μαρτυρία γιά τούς κτίτορες σειρά. πάντως. φυσικός υἱός τοῦ Νικολάου. ὁ Καθολικοῦ της. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ Ἀνακαινίσατε αὐτὴν καὶ ἔχετε τὸν μισθὸν ἐκ Θεοῦ». μετά τόν Πρῶτο τοῦ Ἁγίου Ὄρους καί τόν ἡγούμενο τῆς Μεγίστης Λαύρας. μνημονεύεται καί αὐτός σέ ἁγιορειτικά ἔγγραφα ἀπό τό 1020 ὥς τό 1048 καί μερί- μνησε ἰδιαίτερα γιά τήν αὔξηση καί οἰκονομι- κή ἀνάπτυξη τῆς μονῆς Βατοπαιδίου. ἀρχείων τῶν μονῶν Μ. κατά τήν πρόσφατη διάνοιξη τοῦ κτιτορικοῦ τάφου στό Καθολικό ἀνευρέθη- κε καί ἕνα μολύβδινο πινακίδιο. ἀφοῦ ἐπί τῆς ἡγουμενίας του μαρτυρεῖται ἡ πρόσκτηση ἀρκετῶν νέων κτημάτων. ἴσως καί ὥς τό 1016. ὅτι πρόσφατες ἀρχαιολογικές ἀφοῦ μνημονεύεται σέ ἔγγραφα τῶν βυζαντινῶν ἔρευνες ἔχουν ἐντοπίσει ἐρείπια παλαιοχριστια. ἀλλά καί ἰδιαίτερων προνομίων γιά τή Μονή του. καί Κουτλουμουσίου. ὅπως ἡ κτή- ση μεγάλου πλοίου. Πρόκειται γιά τήν περί- κοῦ τῆς Μονῆς. στό ὁποῖο ἀνα- γραφόταν τό ὄνομά του καί εἶχε ἀποτροπαϊκό χαρακτήρα. ἔχει ὁδηγήσει τούς ἐρευνητές στό συμπέρασμα ὅτι ἴσως νά μήν ἦταν ἁπλῶς πνευματικό τέκνο ἀλλά Ἡ θαυματουργός εἰκόνα τῆς Παναγίας Βηματάρισσας.

τοῦ Καθολικοῦ. ὁ ἡγούμενος Ἀντώνιος. στόν τοῖχο πάνω ἀπό τό ἀρκοσόλιο. 11ος αἰ. ὅπως ἔχει ἔτος 1760. ἐάν δεχθοῦμε τήν ταύτισή του τῆς Μονῆς. ἀπέχει φήσεως τῶν τριῶν κτιτόρων ὡς ἁγίων. ἐξαιτίας τῆς ἀνευρέσεώς της 63 . καί ἕναν ὑπόγειο τάφο. περιεῖχε τά ἱερά λείψανα τῶν τριῶν εὐγενῶν κτι. μέ μία ὑπέργεια λειψανοθήκη. διανοίχθηκε τό 1992. μαζί μέ χρονικά ἀπό τούς δύο προηγουμένους κατά ἕνα ἄλλους παλαιότερους καί νεότερους κτίτορες περίπου αἰώνα. Ὁ τάφος τῶν τριῶν ἁγίων κτιτόρων προταθεῖ. μέ τόν ὁμώνυμο ἡγούμενο πού μνημονεύεται σέ κατά τήν ἀναζωγράφηση τοῦ μεσονυκτικοῦ τό Παντοκρατορινό ἔγγραφο τοῦ 1142. Μέ τούς τρεῖς ἁγίους κτίτορες τῆς μονῆς τόρων τῆς Μονῆς. Βατοπαιδίου. Μονή Βατοπαιδίου. Πρόκειται γιά μία σύνθε- Ἀδιάψευστος μάρτυρας τῆς παρουσίας τῶν τη κατασκευή. ΑΓΙΟΙ ΚΤΙΤΟΡΕΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΩΝ ΜΟΝΩΝ Ὁ τάφος τῶν τριῶν Βατοπαιδινῶν κτιτόρων. ἐσωνάρθηκας Καθολικοῦ. «Κτητόρισσα». στό νότιο ἄκρο τοῦ μεσονυκτικοῦ (Ἀθανασίου) κτίτορος. σέ ἀρκετές ὄψιμες πηγές μνημονεύεται καί ὡς δόσεως συνιστᾶ καί τό γεγονός τῆς εἰκονογρα. ἐπάνω ἀπό τόν ὁποῖο ἔκαιγε Βατοπαιδίου συνδέεται καί ἡ θαυματουργός ἀκοίμητη κανδήλα. τριῶν ἁγίων κτιτόρων τῆς μονῆς Βατοπαιδίου στήν ὁποία φυλάσσονταν τά λείψανα τοῦ πρώ- παραμένει ὥς σήμερα ὁ περίφημος «τάφος τῶν του (Νικολάου) καί ἀργότερα καί τοῦ δευτέρου κτιτόρων». ὁ ὁποῖος μνημονεύεται σέ πηγές φαινόμενο σύνηθες στίς περιπτώσεις ταφῆς ἁγί- τῶν χρόνων τῆς Τουρκοκρατίας ὡς τάφος πού ων καί διακεκριμένων προσώπων. Ἔκφραση αὐτῆς τῆς παρα. οἱ ὁποία ὥς τίς ἡμέρες μας. παράδοση πού διατηρεῖται εἰκόνα τῆς Παναγίας Βηματάρισσας.

ἡ λαύρα τοῦ ὁσίου Ἀθανασίου στό Ἅγιον Ὄρος χός μέ τό ὄνομα Ἰωάννης. Νέος προορισμός του ἦταν τέρας ἐγκατέλειψε τά ἐγκόσμια καί ἐκάρη μονα. 44-53.V. Προτοῦ κἄν γνωρίσει τό γιό του. Dört Kilise στήν Τουρκία) καί ὕστερα σέ ἱδρύσεως τῆς Μεγίστης Λαύρας. ὅταν ἀγενείων ἀνδρῶν στό Ὄρος. Ἱερά Μονή Βατοπεδίου. 209-211. 429. Kravari . τ. Βατοπαιδινό Συναξάρι. ἀλλά ὄχι γιά πολύ. σ. πού ἦταν φί- τῆς Ἰβηρίας (δηλαδή τῆς Γεωργίας).Β. «Ὁ Τάφος τῶν Κτη- τόρων». Παρότι Ἀναγκάστηκε ὡστόσο νά τό ἐγκαταλείψει καί νά οἱ μοναστικοί κανόνες δέν ἐπέτρεπαν τήν εἴσοδο ταξιδέψει μέχρι τήν Κωνσταντινούπολη. Β. Κραβαρη. ὁ Τορνί- τῆς παραχώρησης ἀπό τούς Βυζαντινούς στούς κιος. «Ὁ τάφος τῶν Κτητόρων στό καθολικό τῆς Μονῆς Βατοπεδίου». Giros. Μπάρσκι. Mωϋσης Aγιορειτης. «Πάτρια Ἁγίου Ὄρους». ἔτους (σημ. «Βυζαντινό Βατοπαίδι: Μιά Μονή τῆς ὑψηλῆς ἀριστοκρατίας». Bompaire . μοναστήρι στό ὄρος Ὄλυμπος τῆς Βιθυνίας. Βιβλιογραφια Σμυρνακης. Βυζαντινά 17 (1994) 407-440. Μακεδονικά 36 (2007) 1-2. Tό Ἅγιον Ὄρος. 153-154. o ιδιοσ. 180-182. ἔτους θανάτου τοῦ Νικηφόρου Φωκᾶ. 390. Ἱερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου. ὁ Ἰωάννης ἔγινε δεκτός μέ τιμές στό Μέγα γρατιδῶν. Ὡς Εὐθύμιος κατάγονταν ἀπό ἐπιφανή οἰκογένεια συγγενής τοῦ Βαγρατίδη βασιλιᾶ. ὁ ὁποῖος εἶχε ἤδη ἀποκτήσει περιουσία καί 64 . 66-67. 23-26. 235-237. «Ἀναστασίου Παπαβασιλοπούλου ἀνέκδοτο ἔμμετρο Προσκυνητάριον τῆς μονῆς Βατοπεδίου Ἁγίου Ὄρους». «Ἡ περιουσία τοῦ Βατοπεδίου στόν Ἄθω. 87. σ. κτίτορες μονῆς Ἰβήρων Πατέρας καί γιός. 10ος- 13ος αἰῶνες». Ἀθωνικός Mοναχισμός. σ. Ἱερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου. 5-13. ὁ πα. σ. 25-31. Σύντομα ρος στόν αὐτοκράτορα Νικηφόρο Φωκᾶ (963– στή συνοδεία αὐτή τῶν Ἰβήρων μοναχῶν προ- 969). ὁ Ἀθανάσιος ἔκανε ἔμαθε πώς ὁ γιός του Εὐθύμιος εἶχε σταλεῖ ὅμη. ΜΝΕ 5 (1996) 64–65. ρα. καί τοῦ 969. ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΩ ΑΓΙΩΝ Ο ΧΟΡΟΣ κατά τήν περίοδο αὐτή. Θ. Οἱ Ἅγιοι τοῦ Ἁγίου Ὄρους. σ. J. ἡ ὁποία λος καί σύμμαχος τοῦ Βυζαντινοῦ αὐτοκράτο- συγγένευε μέ τόν τοπικό βασιλικό οἶκο τῶν Βα. Τσιγαριδας . σ.J. ο ιδιος. Ἐμόνασε πρῶτα στή καί περίοδος τῆς μετάβασης αὐτῆς ἐκείνη πού μονή τῶν Τεσσάρων Ἐκκλησιῶν στόν Πόντο ἐμπίπτει χρονολογικά μεταξύ τοῦ 963. 15-22. μαζί μέ ὅλους δεκτό τό νεαρό Εὐθύμιο. [AA ΧΧΙ]. ὁ Ἰωάννης ἐπέστρεψε μέ τή μονα- τότε βρισκόταν ὑπό τή διοίκηση τῆς δυναστείας στική του συνοδεία στόν Ὄλυμπο τῆς Βιθυνίας αὐτῆς. «Μονή Βατοπεδίου. Βατοπαιδίου τιμᾶται δύο φορές κατ᾽ ἔτος: στίς Σύμφωνα μέ παλαιά ἑορτολογική παράδοση 17 Δεκεμβρίου καί τήν Πέμπτη τῆς Πεντη- ἡ μνήμη τῶν τριῶν ἁγίων κτιτόρων τῆς μονῆς κοστῆς. Actes de Vatopédi. «Θαυματουργές Εἰκόνες τῆς Μονῆς Βατοπαιδίου καί τά ἀντίγραφά τους». Ε. ο ιδιοσ. Γενέτειρά τους ἡ πόλη τοῦ Τάω στήν Παλάτιον. σ. σ. Ἱερά Μονή Βατοπεδίου. Tό Ἅγιον Ὄρος. Paris 2001. περιοχή Klardzeti πού ἐκτεινόταν σέ ἀπόσταση Ἔχοντας πλέον ἐπιτύχει τήν ἀπελευθέρωση 200 χλμ. Οικονομιδης. Παζαρας. Tό Ἅγιον Ὄρος. Mαμαλακησ. Δ. σ. Lefort . σ. Μυλωνασ. σ. Σοφιανος. Ι: De origines à 1329. [ΣΠ] Ἰωάννης († 998) καί Eὐθύμιος († 1028) οἱ ῎Iβηρες. Ἡ ὁμηρία ἦταν ἕνα ἀπό τά ἀνταλλάγματα στέθηκε καί ὁ ἐξάδελφος τοῦ Ἰωάννη. ἀνατολικά τῆς Τραπεζούντας και πού τοῦ γιοῦ του.C. οἱ ὅσιοι Ἰωάννης καί Βαγρατίδες ἐδαφῶν τῆς περιοχῆς τοῦ Τάω. Ν. Παπαδημητριου. Xρηστου. Λαμπρος. σ. Παπαχρυσανθου. Τά προνόμια τοῦ ΙΑ΄ αἰώνα». σ.