You are on page 1of 91

Prawo Unii Europejskiej

1
1.1. Wprowadzenie do prawa UE............................................................................... 4
1.1.1. Unia, konfederacja .......................................................................................... 4
1.1.2. Czonkostwo ................................................................................................... 5
1.2. Rozwj procesw integracji................................................................................. 5
1.3. Cele Unii Europejskiej. ........................................................................................ 8
1.4. Podzia kompetencji w UE................................................................................... 8
1.5. Zasady oglne prawa UE. ................................................................................... 9
1.5.1. Zasada lojalnej wsppracy ............................................................................. 9
1.5.2. Zasada pomocniczoci ................................................................................... 9
1.5.3. Zasada proporcjonalnoci ............................................................................... 9
1.5.4. Zasada niedyskryminacji ................................................................................ 9
1.6. System instytucjonalny UE................................................................................ 10
1.6.1. Rada Europejska .......................................................................................... 10
1.6.2. Rada (Dawna RUE) ...................................................................................... 11
1.6.3. Komisja ......................................................................................................... 13
1.6.4. Parlament ..................................................................................................... 15
1.6.5. Trybuna obrachunkowy ................................................................................ 18
1.6.6. EBC .............................................................................................................. 19
1.7. rda prawa UE ............................................................................................... 19
1.7.1. Rozporzdzenia ............................................................................................ 22
1.7.2. Dyrektywa ..................................................................................................... 24
1.7.3. Decyzje ......................................................................................................... 25
1.7.4. Zalecenia i opinie .......................................................................................... 26
1.7.5. Deklaracje ..................................................................................................... 27
1.8. Stanowienie prawa Unii Europejskie ................................................................. 27
1.8.1. Stanowienia prawa pierwotnego zmiana Traktatw art. 48 TUE:............ 27
1.8.2. Tworzenie prawa pochodnego ...................................................................... 28
1.9. Zasada pierwszestwa ..................................................................................... 30
1.10. Zasada bezporedniego stosowania ................................................................. 30
1.11. Zasada skutku bezporedniego ........................................................................ 31
1.12. Zasada skutku poredniego .............................................................................. 32
1.13. Zasada zgodnej wykadni .................................................................................. 33
1.14. Zasada odpowiedzialnoci pastwa .................................................................. 33
1.15. Prawa podstawowe ........................................................................................... 34
1.16. Obywatelstwo UE .............................................................................................. 37
1.17. Trybuna Sprawiedliwo UE ............................................................................ 38
1.18. Art. 263 TfUE Skarga na niewano ............................................................... 39
1.19. Art. 265 TfUE Skarga na bezczynno ............................................................. 40
1.20. Art. 268 Skarga odszkodowawcza .................................................................... 41
1.21. Art. 267 pytanie prejudycjalne ........................................................................... 41
1.22. Art. 258-260 Skarga KE na pastwo i pastwa na pastwo ............................. 43
1.23. Rynek wewntrzny Art. 26 TfUE ....................................................................... 43
1.24. Swoboda przepywu towarw............................................................................ 43
1.24.1. Towar ....................................................................................................... 43
1.24.2. Ca i opaty o skutku rwnowanym .......................................................... 44
1.24.3. Podatkowa dyskryminacja i protekcjonizm art. 110 TfUE ......................... 44
1.24.4. Dyskryminacja bezporednia i porednia ................................................. 45
2
1.24.5. Towary podobne ....................................................................................... 46
1.24.6. Art. 34 i 35 TfUE Zakaz ogranicze ilociowych w przywozie i wywozie, i
rodkw o skutku rwnowanym ............................................................................... 47
1.25. Swoboda przepywu pracownikw, osb .......................................................... 49
1.25.1. Pracownik ................................................................................................. 49
1.25.2. Dyrektywa 2004/38 ................................................................................... 51
1.26. Swoboda przepywu przedsibiorczoci ........................................................... 53
1.26.1. Informacje oglne ..................................................................................... 53
1.26.2. Dziaalno wyczona z zakresu swobody przedsibiorczoci ................ 54
1.26.3. Swoboda przedsibiorczoci .................................................................... 55
1.26.4. Ograniczenia swobody przedsibiorczoci ............................................... 55
1.26.5. Moliwo uzasadnienia ogranicze ........................................................ 55
1.26.6. Specyficzne kwestie swobody Przedsibiorczoci ................................... 57
1.27. Swoboda przepywu usug ................................................................................ 58
1.27.1. Pojcia zaoenia oglne ....................................................................... 58
1.27.2. Przesanki konstruujce swobod usug ................................................... 58
1.27.3. Uprawnienia zwizane ze wiadczeniem ................................................. 60
1.27.4. Ograniczenia swobodnego przepywu usug............................................. 61
1.27.5. Ochrona wartoci podstawowych ............................................................. 62
1.27.6. Dyrektywa usugowa 2006/123 ................................................................. 64
1.28. Swoboda przepywu kapitau............................................................................. 70
1.28.1. Zagadnienia oglne .................................................................................. 70
1.28.2. Przeszkody w swobodnym przepywie towarw ....................................... 71
1.28.3. Dopuszczalne ograniczenia swobody przepywu kapitau ........................ 71
1.28.4. Przepyw kapitau midzy pastwami cz. a trzecimi ................................. 72
1.29. Podstawy i zakres wsplnych regu konkurencji UE ......................................... 73
1.29.1. Dwie grupy regu konkurencji.................................................................... 74
1.30. Zakaz praktyk ograniczajcych konkurencj ..................................................... 75
1.30.1. 1. Uwagi wstpne ..................................................................................... 75
1.30.2. Porozumienia zakazane ........................................................................... 76
1.30.3. Skutki naruszenia zakazu art. 101 ust. 1 TFUE ........................................ 78
1.30.4. Wyczenia spod art. 101 ust. 1 TFUE .................................................... 78
1.30.5. Bezwzgldny zakaz naduywania pozycji dominujcej Art. 102 TfUE ...... 80
1.31. Przeciwdziaanie nadmiernej koncentracji ........................................................ 80
1.31.1. Rozwj podstaw prawnych ....................................................................... 80
1.31.2. Zakres systemu prewencyjnej kontroli koncentracji .................................. 81
1.31.3. Zakres przedmiotowy kontroli (definicja koncentracji) ............................ 81
1.31.4. Stany faktyczne koncentracji podlegajce kontroli ................................... 82
1.31.5. Zakres kontroli koncentracji i waciwo organw dokonujcych kontroli 83
1.31.6. Kryteria kontroli (testy konkurencji) ........................................................... 84
1.31.7. Czynniki wyrwnawcze i obrona przed zakazem ...................................... 86
1.31.8. Zasady i przebieg postpowania w sprawach koncentracji i decyzje KE w
tej sprawie ................................................................................................................. 86
1.32. Zakaz antykonkurencyjnej pomocy pastwa ..................................................... 88
1.32.1. Pomoc regionalna..................................................................................... 90
1.32.2. Pomoc na ochron rodowiska ................................................................. 90
1.32.3. Kompetencje i procedury w zakresie stosowania regu pomocy pastwa 91

3
1.1. Wprowadzenie do prawa UE

1.1.1. Unia, konfederacja


Unia Europejska jest konfederacj, czyli zwizkiem pastw opartym o podstawy traktatowe
tj. ratyfikowane umowy midzynarodowe. Jej szczegln cech jest specyficzny charakter
prawa stanowionego przez wsplnoty oraz instytucj Unii. Trybuna Sprawiedliwoci uzna
bowiem, e prawo stanowione przez wsplnoty (lata 60.) stanowi odrbny porzdek
prawny, niezaleny od prawa midzynarodowego publicznego oraz niezaleny od prawa
krajowego (ORZECZNICTWO: F. Costa v ENEL i Van Geud & Loos). Z wyjtkiem Irlandii
pastwa czonkowskie Unii nie uznaj prymatu prawa unijnego nad Konstytucjami. Prymat
prawa unijnego odnosz jednak do aktw prawa krajowego rangi podkonstytucyjnej.

Wyrok Trybunau Konstytucyjnego RP z 11 maja 2005 K18/04 Konstytucja jest


najwyszym aktem prawnym i akty prawne unijne musz by z ni zgodne dlatego
zmienilimy Konstytucj.
W toku rozwoju Unii Europejskiej od strony koncepcji intelektualnych zderzaj si dwa
kierunki mylenia:
Pierwszy z nich odwouje si do koncepcji federalistycznej, przyjmuje bowiem, e UE
powinna by lun federacj pastw, w konsekwencji naley a priori przyj takie
rozwizania instytucjonalne aeby umoliwi ksztatowanie si struktury typu federalnego.
Przedstawiciele tego kierunku stoj na stanowisku nadrzdnoci prawa unijnego nad
caym prawem krajowym. Stanowisko takie uzasadniaj wzgldami pragmatycznymi oraz
potrzeb odpowiedzi, reakcji na zjawisko tzw. globalizacji. Akcentuj oni region jako
adresata rodkw pomocy. Ta koncepcja ma najwicej zwolennikw we Francji i
Niemczech.
Zwolennicy drugiej koncepcji wskazuj na kierunek funkcjonalistyczny konfederacji.
Przyjmuj oni zaoenie, e podstawowe znaczenie ma integracja gospodarcza i
deregulacja procesw gospodarczych, ochrona konkurencji. Uznaj, e integracja
gospodarcza doprowadzi do procesu konwergencji i wczeniej czy pniej wpynie na
integracj w wymiarze politycznym. Innymi sowy odrzucaj aprioryczne stanowienie
instytucji, struktur wadczych uznajc, e celem prawodawcy europejskiego powinno by
uwolnienie procesw gospodarczych, nie za ingerencja w sfery poza gospodarcze. Ta
koncepcja ma najwicej zwolennikw w Wielkiej Brytanii i krajach Skandynawskich.
4
1.1.2. Czonkostwo
Nabycie czonkowstwa UE moe teoretycznie odnosi si do kadego pastwa
europejskiego, ktre w peni realizuje postanowienia art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, w
tym wskazane w nim standardy demokracji i samorzdnoci, poszanowania wolnoci i
praw czowieka. Wniosek pastwa aplikujcego musi by zaakceptowany jednomylnie
przez Rad Europejsk (najwaniejszy organ decyzji politycznych), uzyska opini Komisji
Europejskiej oraz zgod (wikszoci bezwzgldn) Parlamentu Europejskiego.
Warunki czonkowstwa okrela umowa akcesyjna zawarta midzy UE i pastwami
czonkowskimi z jednej strony oraz pastwem kandydujcym. W kadym pastwie
czonkowskim umowa taka musi by przyjta wedle obowizujcych w nich postanowie
konstytucyjnych.
W przypadku RP podstaw czonkowstwa stanowi tzw. traktat akcesyjny zawarty przez
Polsk i inne pastwa przystpujce z 15 pastwami czonkowskimi. Traktat akcesyjny
skada si z trzech odrbnych redakcyjnie dokumentw:
a) Traktat o przystpieniu;
b) Akt dotyczcy warunkw przystpienia do UE oraz dostosowa w traktatach
stanowicych podstaw Unii Europejskiej;
c) Akt kocowy.
Naley zaakcentowa, e postanowienia traktatu akcesyjnego RP majce wymiar
temporalny i przedmiotowy stanowi leges speciales w stosunku do obowizujcego
prawa traktatowego Unii Europejskiej.
W rozumieniu konstytucyjnym postanowienia traktatu akcesyjnego kwalifikujemy na
podstawie art. 90 oraz 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

1.2. Rozwj procesw integracji

Traktat Europejskiej Wsplnoty Wgla i Stali:


9 maja 1950 roku Plan Schumana (Robert Schuman minister spraw
zagranicznych Francji) zakada integracj Europy celem zapewnienia pokoju; Jean
Monnet
1951 rok utworzenie EWWiS w Paryu (traktat wszed w ycie w 1952 roku,
zosta zawarty na 50 lat, wygas w 2002 roku): integracja europejska wok wgla i
stali, tj. surowcw wanych dla przemysu zbrojeniowego; zosta zawarty przez
o Francj, Republik Federaln Niemiec, Wochy, Belgi, Holandi oraz
Luksemburg.

5
Traktat EWG i EURATOM:
w 1957 roku w Rzymie utworzono:
o Europejsk Wsplnot Gospodarcz traktat wszed w ycie w 1958
roku, na czas nieoznaczony
o EURATOM traktat wszed w ycie w 1958 roku, na czas nieoznaczony
tzw. Traktaty Rzymskie podpisane zostay przez
o Francj, Republik Federaln Niemiec, Wochy, Belgi, Holandi oraz
Luksemburg
integracja stawaa si nie tylko gospodarcza, konieczny by traktat o UE
(podpisany w Maastricht w roku 1993)
w 1993 roku Europejska Wsplnota Gospodarcza przeksztacia si w Uni
Europejsk [EWGUE].
Traktat o Unii Europejskiej:
podpisano w 1992 roku, wszed w ycie 1 listopada 1993 roku
zmienia traktaty zaoycielskie i wprowadza nowy traktat o UE
podpisao go 12 pastw:
o Francja, Niemcy, Wielka Brytania, Belgia, Holandia, Luksemburg, Irlandia,
Dania, Hiszpania, Portugalia, Grecja, Wochy
nadal funkcjonoway 3 wsplnoty [EWWiS, EWG oraz EURATOM], a obok nich UE
(ale ta ostatnia bez osobowoci prawnej, t nada jej dopiero Traktat Lizboski).
Nowelizacja traktatw zaoycielskich:
1986 Jednolity Akt Europejski, wsplny rynek i przepyw, wymiar raczej
gospodarczy
1992 TUE, Maastricht tworzy UE
1997 Traktat Amsterdamski
2003 Traktat Nicejski
2009 Traktat Lizboski (1 grudnia 2009) zlikwidowa WE, pozostawi tylko UE i
EURATOM, nada UE osobowo prawn, zastrzeg, e UE przestrzega
Europejskiej Konwencji Praw Czowieka i nada literalnie moliwo przystpienia
UE do EKPC.
Rozszerzenia WE i UE:
1973 Wielka Brytania, Irlandia, Dania (tzw. rozszerzenie pnocne); sprawa
Norwegii w referendum odrzucono ch akcesu do UE
1981 Grecja
1986 Hiszpania i Portugalia (tzw. rozszerzenie poudniowe)
1995 Austria, Szwecja, Finlandia pastwa te byy ju w Europejskim Obszarze
Gospodarczym, wic integracja, zwaszcza gospodarcza, bya atwiejsza; Norwegia
po raz kolejny w referendum odrzuca moliwo akcesu do UE
2004 Polska, Wgry, Sowacja, Czechy, Litwa, otwa, Estonia, Sowenia, Cypr,
Malta
6
2007 Rumunia, Bugaria
Szwajcaria, Norwegia maj umowy z UE
kraje kandydujce: Republika Macedonii, Chorwacja, Turcja (a nieoficjalnie rwnie
Islandia)
27 pastw, 23 jzyki urzdowe, 4 mln km2, 495 mln ludnoci.

Polska w Unii Europejskiej:


Kryteria kopenhaskie (1993) demokracja, rzdy prawa, gospodarka rynkowa,
zdolno do przyjcia prawa UE
1991 podpisanie Ukadu Europejskiego ustanawiajcego stowarzyszenie
midzy RP a WE i ich pastwami czonkowskimi
1994 wejcie w ycie Ukadu Europejskiego; zoenie wniosku przez RP o akces
do UE
1997 Rada Europejska decyduje o rozpoczciu negocjacji z RP
1998-2002 negocjacje akcesyjne
13 XII 2002 Rada Europejska w Kopenhadze podejmuje decyzj o zakoczeniu
negocjacji
16 IV 2003 podpisanie traktatu akcesyjnego (jeden dla wszystkich 10 nowych
pastw), stronami umowy byy pastwa starej UE i nowe pastwa
7-8 VI 2003 referendum akcesyjne (frekwencja wyniosa 58,85%,
o za: 77,45%,
o przeciw: 22,5%)
23 VII 2003 Prezydent RP ratyfikuje traktat akcesyjny
1 maja 2004 wejcie w ycie traktatu akcesyjnego
czerwiec 2004 wybory do Parlamentu Europejskiego.
Kady moe powoa si na prawo UE w sprawie krajowej. Jednoczenie prawo
unijne musi by w Rzeczypospolitej Polskiej stosowane.

Reformy konstytucyjne UE:


2001 Deklaracja z Laeken UE wymaga reform i wikszej demokratyzacji
2002-2003 Konwent Europejski stworzenie projektu Traktatu
ustanawiajcego Konstytucj dla Europy (Traktatu Konstytucyjnego)
2003-2004 konferencja midzyrzdowa dotyczca Traktatu Konstytucyjnego
X 2004 podpisanie Traktatu Konstytucyjnego i rozpoczcie procesu jego
ratyfikacji
2005 negatywne wyniki referendw w Holandii i Francji
2007 prezydencja niemiecka i idea tzw. Traktatu Reformujcego nowelizacja TUE
i TWE
wprowadzenie wikszoci postanowie Traktatu Konstytucyjnego rezygnacja z
symboliki konstytucyjnej

7
Traktat Lizboski powtarza wikszo postanowie Traktatu Konstytucyjnego,
podpisany 13 XII 2007, w ycie wszed 1 XII 2009.
Unia Europejska po Traktacie Lizboskim:
Traktat o Unii Europejskie j [TUE], Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
[TFUE], TEURATOM 3 traktaty zaoycielskie
UE zastpuje Wsplnot Europejsk i jest jej nastpc prawnym (art. 1 TUE in fine)
UE ma osobowo prawn i jest podmiotem prawa midzynarodowego
publicznego
zlikwidowana zostaa struktura filarowa.

1.3. Cele Unii Europejskiej.

Cele UE (Art. 3 TUE):


1. Wspieranie pokoju, wartoci UE i dobrobytu jej narodw.
2. Zapewnianie bezpieczestwa.
3. Rozwj spoeczny, wspieranie postpu naukowo-technicznego.
4. Ustanowienie rynku wewntrznego zapewniajcego wzrostu gospodarczego, gdzie
gwarantowana jest swoboda przepywu osb.
5. Ochrona praw i wolnoci.
6. Przyczynia si do pokoju i bezpieczestwa i rozwoju Ziemi.

1.4. Podzia kompetencji w UE

Kompetencje nie przyznane UE w traktatach nale do pastw.

8
1.5. Zasady oglne prawa UE.

1.5.1. Zasada lojalnej wsppracy


Art. 4.3 TUE Pastwa i UE szanuj si i udzielaj sobie wzajemnie pomocy. Pastwa
powstrzymuj si od podejmowania rodkw, ktre mogyby zagraa urzeczywistnieniu
celw UE.

1.5.2. Zasada pomocniczoci


Art. 5.3 TUE W dziedzinach, ktre nie nale do jej kompetencji Unia podejmuje
dziaania w zakresie w jakim nie mog pastwa, albo jeli skutki jej dziaania bd lepsze.
W myl zasady proporcjonalnoci przyjmowane regulacje musz by cile adekwatne,
odpowiadajce podanemu celowi, w tym zwaszcza, nie mog by nadmiernie uciliwe
dla ich adresatw. Naley wic wybra taki rodek prawny, ktry bdzie najmniej dolegliwy
z punktu widzenia praw i wolnoci adresatw. W zwizku z tym np. preferuje si w wielu
dziedzinach dyrektywy zamiast rozporzdze. Tam za gdzie jest to moliwe przyjmuje si
akty niewadcze tzw. soft law zamiast dyrektyw lub decyzji.

1.5.3. Zasada proporcjonalnoci


Art. 5.4 TUE Zgodnie z t zasad zakres i forma dziaania UE nie wykracza poza to co
konieczne do osignicia celw traktatowych. Zasady proporcjonalnoci i pomocniczoci
determinuj sposb, mechanizm wykonywania kompetencji przez organy unijne, mona
stwierdzi, e zasady te zarzdzaj procesem prawodawczym. Zgodnie z zasad
pomocniczoci Unia moe stanowi prawo w dziedzinach jej przekazanych, o ile wykae,
e regulacja oglnoeuropejska nie tylko jest niezbdna ale i jest bardziej efektywna,
skuteczna w porwnaniu z moliwymi regulacjami partykularnymi w pastwach, co wynika
ze sprawy Komisji przeciwko RFN, gdzie wprowadzono nieproporcjonalne regulacje
dotyczce piwa.

1.5.4. Zasada niedyskryminacji


Art. 18. TUE Zakazana jest wszelka dyskryminacja ze wzgldu na przynaleno
pastwow.

9
1.6. System instytucjonalny UE

1.6.1. Rada Europejska


Rada Europejska skada si z przewodniczcego Rady Europejskiej, przewodniczcego
Komisji Europejskiej oraz 27 gw pastw albo szefw rzdw pastw czonkowskich UE.
W skad RE bez prawa gosu wchodzi rwnie wiceprzewodniczcy KE czyli Wysoki
Przedstawiciel ds. zagranicznych i polityki bezpieczestwa.
Trybuna Konstytucyjny prezydent moe sobie by na szczycie, ale stanowisko wyraa
Rzd.
Pozycja RE wynika z jej skadu personalnego, jest to bowiem organ podejmujcy
strategiczne, kierunkowe decyzje polityczne, wyjtkowo rozstrzygnicia prawne. Ustalenia
RE przybieraj posta oglnych wytycznych dotyczcych polityki oraz wsplnych strategii.
Przewodniczcy Rady Europejskiej wybierany jest na zasadzie konsensu przez Rad na
okres 2 i p roku. Nie ma on samoistnych kompetencji a jego prawno-polityczna rola
sprowadza si do:
1) reprezentacji Rady Europejskiej i caej Unii;
2) zwoywania obrad i przewodniczenia obradom;
3) zapewniania cigoci spraw Rady i budowania konsensu w jej gremium.

Kompetencje Rady Europejskiej:

1. wybiera przewodniczcego RE
2. ustala list komisarzy
3. wybiera prezesa, wice i czonkw zarzdu EBC
4. okrela cele w zakresie polityki zagranicznej i bezpieczestwa
5. stwierdza naruszenie wartoci demokratycznych

Rada Europejska podejmuje decyzj jednomylnie wyjtkowo gdy, traktaty tak stanowi
wikszoci kwalifikowan.
Jej ranga ujawnia si w razie impasu procesu decyzyjnego w Radzie albo w innych
instytucjach unijnych.

10
1.6.2. Rada (Dawna RUE)
W skad Rady wchodzi 27 przedstawicieli rzdw wszystkich pastw czonkowskich
szczebla ministerialnego. S oni upowanieni do reprezentacji pastw i zacigania w ich
imieniu zobowiza. Jest to kluczowy, podstawowy organ wsppracy midzyrzdowej, w
ktrym reprezentowane s i kojarzone partykularne interesy gospodarcze i polityczne
pastw.
Posiedzenia Rady, co do zasady, maj charakter niejawny.
Personalny skad Rady nie jest stay, w tym znaczeniu e zaley od przedmiotu obrad i
rozstrzygni. Wystpuje aktualnie 9 konfiguracji personalnych Rady, np. Rada ds.
oglnych, Rada ds. zagranicznych (ministrowie spraw zagranicznych), Rada ds. finansw
(ministrowie finansw), Rada ds. rolnictwa. Nie ma Rady jako staego gremium Rad
tworz ministrowie przedmiotw waciwi dla prowadzonych aktualnie obrad.
Od strony merytorycznej posiedzenia Rady przygotowuje Komitet Staych Przedstawicieli
Dyplomatycznych (COREPER). Jest to nader istotny organ skadajcy si z urzdnikw
rzdowych pastw czonkowskich funkcjonujcych w Brukseli i opracowujcy projekty
decyzji Rady, projekty rozstrzygni Rady. Jego zgoda co do niektrych punktw wyklucza
w praktyce gosowania w Radzie nad nimi (art. 240 TfUE).
W pracach Rady istotn donioso ma tzw. Prezydencja tj. proczne przewodnictwo
okrelonego pastwa. Jej istota wyraa si w:
a) Przewodniczeniu obradom Rady przez ministra z danego pastwa, ktry skada
owiadczenia w imieniu Unii. W TL ranga Prezydencji zostaa osabiona przez fakt,
e owiadczenia w imieniu Rady Europejskiej skada jej przewodniczcy.
b) Pastwo sprawujce prezydencj w Radzie nie tylko organizuje i przeprowadza jej
posiedzenia, ale mog mie wpyw na wybr i realizacj preferencji politycznych.
Posiedzenia Rady odbywaj si co najmniej dwa razy na procze, a take z inicjatywy
Komisji albo pojedynczego pastwa.
Jak nie byo przewodniczcego Rady Europejskiej to szef pastwa lub premier pastwa
przewodniczcego (prezydencja) mia uprawnienia do skadania owiadcze w imieniu
Unii.

11
Funkcje i podstawowe kompetencje Rady:
1) Okrelanie polityk Unii na podstawie oglnych wytycznych i wsplnych strategii UE.
2) Prowadzenie polityki Unii Europejskiej, przy czym na podstawie TL istotnie wzrosa
ranga Komisji Europejskiej take w dziedzinach poza gospodarczych. Do wejcia w
ycie Traktatu Lizboskiego Komisja moga podejmowa dziaania w dziedzinach tzw.
II i III filaru tylko na podstawie upowanienia Rady. Aktualnie mamy do czynienia z
podziaem sfer kompetencyjnych Rady i Komisji w dziedzinach objtych regulacj
traktatow.
3) Kompetencja do zastosowania tzw. procedury ostrzegawczej wobec pastwa
czonkowskiego, ktre moe naruszy postanowienia art. 2 TUE.
4) Kompetencja do stanowienia prawa Unii Europejskiej. Pomimo wzrostu pozycji
Parlamentu Europejskiego Rada jako organ midzyrzdowy pozostaje najwaniejszym
organem prawodawczym. Stanowienie prawa nastpuje w kilku formuach
decyzyjnych:
a) K R PE Komisja przedkada wniosek / propozycj natomiast Rada
razem z Parlamentem wspdecyduje o wydaniu aktu.
b) R PE Rada we wsppracy z Parlamentem wydaje akt
c) R rada samodzielnie wydaje dany akt;
d) K, EBC Komisja, EBC samodzielnie wydaje dany akt;
e) Komisja na podstawie upowanienia Rady albo Rady i Parlamentu wydaje dany
akt.
5) Kompetencje nominacyjne Rady wzgldem:
a) Trybunau Sprawiedliwoci UE;
b) Trybunau Obrachunkowego;
c) Komitetu Ekonomiczno-spoecznego;
d) Komitetu Reginw.
6) Kompetencje dotyczce prawa pracy, w tym ustalania wynagrodze pracownikw Unii
Europejskiej.
7) Kompetencje do inicjowania kontroli przestrzegania prawa unijnego przez inne
instytucje lub pastwa czonkowskie.
Powysze uwagi dowodz, e pozycja prawno-polityczna Rady jest nader doniosa co
wskazuje na rang procesu decyzyjnego w obrbie Rady.

12
Do 1987 roku mechanizm decyzyjny opiera si o zasad jednomylnoci wszystkie
pastwa, co do zasady, musiay by za danym rozwizaniem.
Od Jednolitego Aktu Europejskiego jako zasad przyjto wikszo kwalifikowan i
mechanizm tzw. waenia gosw. Mechanizm ten jest prb kojarzenia dwch wartoci:
a) suwerennego statusu wszystkich pastw;
b) zrnicowanego potencjau demograficznego pastw;
W konsekwencji poszczeglnym pastwom traktatowo przyporzdkowano okrelon
liczb gosw w myl formuy proporcjonalnoci degresywnej, tj. z preferencj dla pastw
mniej liczebnych tj. o mniejszym potencjale demograficznym.
Mechanizm ten, obowizujcy do listopada 2014, ma realizowa dwa zaoenia:
1) cztery najwiksze pastwa nie mog samodzielnie przeforsowa rozstrzygnicia w
Radzie;
2) dwa pojedyncze pastwa nie mog w sposb dugotrway blokowa procesu
decyzyjnego w Radzie;
Istot tego mechanizmu jest preferencja wikszoci kwalifikowanej, wymuszajca
kompromisy w Radzie. Wikszo bezwzgldna pastw dotyczy gosowa w sprawach
proceduralnych (14/27) natomiast jednomylno odnosi si do przypadkw traktatowo
wskazanych, np. przyjcie nowego pastwa.
Od listopada 2014 mechanizm decyzyjny w Radzie zostanie oparty o tzw. podwjn
wikszo. Zasad bdzie podjcie rozstrzygnicia przy spenieniu dwch warunkw:
1) gosowania za nim 55% pastw nie mniej ni 15;
2) reprezentowania przez gosujce pastwa 65% potencjau demograficznego UE;
W sytuacjach gdy Rada bdzie podejmowaa decyzj nie na podstawie przedoenia
Komisji akceptacji bdzie musiao udzieli co najmniej 19 pastw (72%) reprezentujcy
przynajmniej 65% potencjau demograficznego UE. Ma ona uatwi proces decyzyjny w
Radzie. Wydaje si ona prostsza i jest korzystna dla Niemiec i Francji.

1.6.3. Komisja
KOMISJA art. 17-18 TUE oraz 244-250 TfUE
Komisja skada si z 27 czonkw, w tym przewodniczcego i wiceprzewodniczcego
sprawujcego urzd Wysokiego Przedstawiciela ds. polityki zagranicznych i
bezpieczestwa. Wszyscy czonkowie wybierani s na 5 letni kadencj.

13
Tryb wyboru komisji jest nader zoony i obejmuje 5 etapw:
1) desygnacja przewodniczcego i wiceprzewodniczcego przez Rad Europejk na
zasadzie konsensu;
2) wybr przez Parlament przewodniczcego i wiceprzewodniczcego bezwzgldn
wikszoci gosw traktatowej liczby posw;
3) wskazanie przez pastwa czonkowskie kandydatw na Komisarzy w
porozumieniu z przewodniczcym;
4) wybr komisarzy przez Parlament Europejski;
5) nominalne zatwierdzenie caej Komisji przez Rad Europejsk.

Komisja Europejska dziaa pod politycznym przewodnictwem przewodniczcego, lecz


decyzj podejmuje na zasadzie kolegialnoci, wikszoci bezwzgldn. Przewodniczcy
nie moe bezporednio kierowa pracami komisarzy. Naley zaakcentowa, e w
przeciwiestwie do Rady Komisja i Komisarze maj wyraa partykularny interes Unii std
nie mog przyjmowa dyrektyw, wskazwek rzdw pastw z ktrych pochodz.
Obowizuje ich bezwzgldny zakaz prowadzenia dziaalnoci zawodowej, zarobkowej czy
niezarobkowej oraz nakaz bezstronnoci (art. 245 TfUE).
Utrata stanowiska przez Komisarza przed upywem kadencji nastpuje w skutek:
a) zrzeczenia si;
b) dania przewodniczcego popartego uchwa wikszoci Komisji;
c) orzeczenia TS stwierdzajcego naruszenie zakazw traktatowych;
d) w skutek uchwalenia wotum nieufnoci caej Komisji przez Parlament Europejski.
Aparat administracyjny Komisji obejmuje:
a) sekretariat generalny;
b) dyrekcje generalne kady komisarz nadzoruje przynajmniej jedn dyrekcj;
c) 8 sub funkcjonalnych;
Osoby zatrudnione w administracji maj status urzdnikw suby cywilnej (ok. 30 tys.
osb).

Funkcje i podstawowe kompetencje Komisji:


a) Funkcja reprezentacyjna w odniesieniu do prawa dyplomatycznego w odniesieniu
do innych podmiotw prawa midzynarodowego. UE po TL uzyskaa nie tylko
osobowo prawn ale i zdolno traktatow oraz prawo legacji.

14
b) Funkcja wykonawczo-zarzdzajca w odniesieniu do budetu;
c) Funkcja prowadzenia polityki na podstawie ustale Rady i Rady Europejskiej;
d) Funkcja inicjatywy prawodawczej. W wikszoci dziedzin byego tzw. I filaru (Unia
gospodarczo-walutowa) wyczno inicjatywy prawodawczej przysuguje Komisji.
W wielu przypadkach zmiana przedoenia legislacyjnego Komisji przez Rad
wymaga jednomylnoci Rady.
e) Funkcja prawodawcza Komisja odgrywa drugoplanow rol w bezporednim
procesie stanowienia prawa (rozporzdze, dyrektyw). Moe to czyni wyjtkowo
gdy traktaty tak stanowi, albo na podstawie delegacji Rady albo Parlamentu i
Rady.
f) Funkcja stosowania prawa jest ona szczeglnie charakterystyczna dla Komisji
wydajcej decyzje, zalecenia i opini. Naley j cznie rozpatrywa (analizowa) z
najbardziej swoist znamienn dla Komisji funkcj, tj. funkcj tzw. stranika
traktatw. Funkcja ta dowodzi, e pomidzy Rad, Parlamentem a Komisj nie ma
zalenoci hierarchicznej, przyjmuje si podzia zada wg formuy
komplementarnoci. Std wobec systemu instytucjonalnego UE doktryna przyjmuje
zasad rwnowagi instytucjonalnej (midzyinstytucjonalnej).
Jako stranik traktatw Komisja moe wystpi przeciwko:
a) pastwu czonkowskiemu;
b) innej instytucji Wsplnot, z wyjtkiem TS;
c) podmiotowi prawa prywatnego.
Przedmiotem zarzutw moe by stan prawa lub przyjta praktyka instytucjonalna.
W ramach wykonywania funkcji stranika traktatw Komisja moe:
a) kierowa skargi do sdw luksemburskich;
b) Wydawa wadcze decyzje wobec oznaczonych podmiotw;
c) Wykonywa prawo inspekcji, kontroli na miejscu.

1.6.4. Parlament
PARLAMENT EUROPEJSKI art. 10-14 TUE oraz 223-234 TfUE
W skad Parlamentu Europejskiego wchodzi 751 posw (teraz 736), w tym
przewodniczcy, wybranych na 5 letni kadencj w wyborach powszechnych,
bezporednich zgodnie z zasad proporcjonalnoci. Traktaty przyjmuj liczb mandatw

15
poselskich, przyporzdkowujc je poszczeglnym pastwom, zgodnie z formu
proporcjonalnoci degresywnej (z preferencj mniejszych).
Fakt wyborw powszechnych Parlamentu Europejskiego, od 1978 roku wpyn na
ewolucyjny proces zwikszania si jego pozycji prawno-politycznej. Pozycja ta nie moe
by jednak nadal porwnywana z pozycj waciw parlamentom krajowym. Pose do PE
dysponuje mandatem tzw. wolnym. Uwaany jest za przedstawiciela narodw, pastw
zrzeszonych w Unii. Przysuguje mu te immunitet formalny, tzn. na terytorium wasnego
pastwa, analogiczny z immunitetem parlamentarzysty krajowego, na terytorium innych
pastw czonkowskich wykluczajcy zatrzymanie i jurysdykcj sdow bez zgody
Parlamentu Europejskiego.

Organami wewntrznymi Parlamentu Europejskiego s:


Przewodniczcy;
Prezydium 15 czonkw i 3 kwestorw w tym przewodniczcego;
Konferencja Przewodniczcych Komisji zesp osb, ktre s przewodniczcymi
komisji;
Konferencja Przewodniczcych frakcji parlamentarnych;
Komisje Stae i Nadzwyczajne.
Regulamin PE zakada tworzenie frakcji polityczno-partyjnych w oparciu o kryterium
ideowo-polityczne. Ma to stymulowa proces tworzenia partii oglnoeuropejskich.
Zaoenie frakcji politycznej jest bowiem moliwe jeeli tworzy j co najmniej 12 posw z 4
krajw albo 24 posw z jednego art. 10 ust. 4 TUE.
Regulamin opiera si na zaoeniu wykluczenia tworzenia frakcji w oparciu o kryterium
przynalenoci pastwowej.
Pose do PE posiada immunitet formalny, tj. zakaz zatrzymania i aresztowania na
terytorium pastw czonkowskich. W kraju pochodzenia, zakres tego immunitetu jest
zbieny z zakresem immunitetu poselskiego. Posa obowizuje zasada incombilitatis tj.
czenia mandatu z mandatem w parlamencie krajowym, zatrudnieniem w rzdzie,
administracji rzdowej w pastwie, zatrudnieniem w instytucjach UE. Nadto zasada ta jest
wspokrelona przez zakazy obowizujce posw z kraju pochodzenia
europarlamentarzystw. W wyborach do PE w Polsce przyjto zasad proporcjonalnoci.
Nie ma jednej ordynacji wyborczej do PE.

16
Funkcje i podstawowe kompetencje parlamentu art. 289-294 TfUE
1. Funkcja udziau (partycypacji) w stanowieniu prawa UE jej istota wyraa si w
obowizywaniu piciu procedur w partycypacji 5 procedur w stanowieniu prawa.
Przyjcie okrelone procedury jest zdeterminowane rodzajem, przedmiotem
regulowanej materii. Przyjte s nastpujce procedury:
a) procedura wspdecydowania jej istota polega na uzyskaniu pozytywnej
uchway PE do danego projektu;
b) procedura opinii, konsultacji jej istota polega na obowizku uzyskania
stanowiska PE wzgldem projektowanego aktu;
c) procedura zatwierdzenia, ratyfikacji jej istota polega na nastpczej zgodzie
parlamentu, nie ma projekt, ale na przyjty ju akt co warunkuje jego wejcie w
ycie;
d) procedura wsppracy wyraa si we wsppracy parlamentu i Rady nad
danym aktem, moliwoci powoywania Komicji pojednawczej oraz zaoeniu, e
w razie sprzeciwu PE dany akt dochodzi do skutku na podstawie jednomylnej
uchway Rady;
e) procedura budetowa zaley od rodzaju wydatkw (sztywne i polityczne).
W zwizku z faktem, e od 1979 roku wybr PE nastpuje w drodze elekcji powszechnej
oraz faktem stopniowego, ewolucyjnego zwikszania pozycji prawno-politycznej PE naley
stwierdzi, e podstawowa do lat 80. procedura opinii, konsultacji zostaa zastpiona przez
procedur wspdecydowania.
Uchway PE zapadaj, co do zasady, wikszoci bezwzgldn gosw, przy obecnoci co
najmniej 1/3 traktatowego skadu.
Naley wskaza e PE nie ma kompetencji do samodzielnego uchwalania aktw
wadczych wicych pastwa czonkowskie lub inne podmioty prawa UE.
2. Funkcja kontrolna znajduje ona wyraz w odniesieniu do Komisji Europejskiej i
kilku kompetencjach parlamentu:
a) przyjmowania dorocznego sprawozdania komisji i debaty nad sprawozdaniem;
b) udzielania absolutorium Komisji z wykonania budetu za dany rok, po
uprzednim uzyskaniu stanowiska Trybunau;
c) kierowania przez posw, Komisje oraz frakcje pyta do Komisji Europejskiej
procedur formuowania pyta i udzielania odpowiedzi okrela regulamin PE;
d) powoywaniu komisji ledczej nadzwyczajnej do zbadania okrelonej sprawy;

17
e) moliwoci uchwalenia wotum nieufnoci wobec caej Komisji Europejskiej
nastpuje to na wniosek 1/10 posw, wikszoci 2/3, ktra zarazem stanowi
wikszo bezwzgldn traktatowej liczby posw;
Wyrazem wzmocnienia pozycji PE jest moliwo kierowania pyta rwnie do Rady.
Przed wejciem w ycie Traktatu Lizboskiego pytania takie byy akceptowane na
zasadzie zwyczaju politycznego. Nie byy traktatowo, prawnie uregulowane. Nadto,
przewodniczcy Rady Europejskiej skada doroczne sprawozdanie parlamentowi z
dziaalnoci Rady i funkcjonowania UE w danym roku.
3. Funkcja udzielania ochrony prawnej obywatelom UE i innym podmiotom wie si
ona z dziaalnoci Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Komisji
Petycji w PE.
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich jest organem powoywanym na kadencj PE
podporzdkowanym Parlamentowi, skadajcym doroczne sprawozdania ze swej
dziaalnoci. Nie posiada kompetencji wadczych, jednakowo adresaci jego wystpie
zgodnie z postanowieniami Regulaminu PE maj obowizek zajcia stanowiska wobec
pisma RPO. Przedmiotem jego dziaalnoci jest rozpatrywanie skarg obywateli lub te
organizacji majcych siedzib na terytorium pastw czonkowskich na dziaania albo
zaniechania instytucji i innych jednostek organizacyjnych UE. Pozycj ERPO okrela art.
228 TfUE oraz postanowienia Regulaminu PE.
Szczeglny charakter ma Parlamentarna Komisja Petycji. Adresowane s do niej petycje
osb fizycznych i organizacji majcych siedzib na obszarze pastw UE, ktry z reguy
maj charakter krytyczno-postulatywny. Komisja ta ocenia zarwno dziaalno instytucji
unijnych, jak i ewentualno narusze prawa unijnego w pastwach czonkowskich.
Zwraca wic uwag na stan prawa krajowego i krajow praktyk instytucjonaln (art. 227
TfUE). Wyrazem prac Komicji Petycji s uchway, w tym rezolucje, niektre z nich
adresowane s do caego Parlamentu Europejskiego.

1.6.5. Trybuna obrachunkowy


Skada si z 27 czonkw, wybieranych na 6 letni kadencj przez Rad zgodnie z
propozycjami pastw czonkowskich. Czonkowie TO s niezaleni, nie mog kierowa si

18
instrukcjami wasnych rzdw, ani te podejmowa adnej dziaalnoci zarobkowej ani
niezarobkowej (art. 286 TfUE).
Trybuna dziaa na zasadzie kolegialnoci. Jego funkcj jest kontroli finansw UE, tj.
instytucji unijnych a take unijnych osb prawnych i jednostek organizacyjnych. Kryteria
kontroli to legalno, gospodarno i celowo. Moe prowadzi kontrol na terytorium
pastw czonkowskich w odniesieniu do sposobu wykorzystywania rodkw z funduszw
unijnych.

1.6.6. EBC
EBC i krajowe banki centralne tworz tzw. europejski system bankw centralnych. EBC
dysponuje osobowoci prawn oraz kompetencjami do wydawania rozporzdze i
decyzji, nadto zalece i opinii. Na czele EBC stoi zarzd z Prezesem powoywanym na 8-
letni kadencj przez Rad Europejsk wikszoci kwalifikowan.
Rol EBC jest emisja, ochrona wartoci EURO oraz prowadzenie polityki pieninej w
strefie EURO.

1.7. rda prawa UE

rda prawa UE dzielimy na cztery grupy, przy czym dwie maj znaczenie podstawowe:
1. Prawo pierwotne (prawo traktatowe) stanowi je aktualnie dwa traktaty: Traktat o
Unii Europejskiej oraz Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Nadto, tak
sam moc prawn ma Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Z punktu
widzenia polskiej Konstytucji ujmujemy je bezporednio po Konstytucji jako akty o
cechach z art. 90 ust. 1 oraz 91 ust. 1 i 2 co oznacza, e ustawy i inne akty
podkonstytucyjne mog by dyskwalifikowane jako niezgodne z prawem
traktatowym (art. 188 pkt. 1, 2, 3 Konstytucji RP).
a) Traktat o UE okrela podstawowe zasady, wartoci, cele i sfery aktywnoci
Unii wskazujc na jej ustrojowo-prawny charakter i jej instytucje (art. 2, 3, 4, 5,
6, 10 i 13 TUE).
b) Traktat o funkcjonowaniu UE okrela w sposb szczegowy przedmiot
regulacji prawa pierwotnego, kompetencje instytucji i prawne formy dziaania.
Naley wskaza, e dwa w/w traktaty nazywane cznie Traktatem Lizboskim stanowi
wyraz Wolo wszystkich pastw czonkowskich. Std ich interpretacja nie moe, w istotnej
mierze, odbiega od regu midzynarodowego prawa publicznego. Ich zmiana moe
nastpi jedynie za zgod wszystkich 27 pastw.
c) Prawo pierwotne ksztatuje rwnie 37 protokow doczonych do obu
traktatw. S to akty dookrelajce tre traktatw, korygujce, niuansujce
zobowizania niektrych pastw, a take zawierajce zasadnicze postanowienia
19
ustrojowo-polityczne. Naley je interpretowa cznie z traktatami.
Od protokow jako aktw prawnie wicych odrniamy deklaracje zaczone do
Traktatu z Lizbony, ktre s aktami woli politycznej pastw lub grup pastw.
pro foro interno = pro foro externo
d) Karta praw podstawowych jest to dokument stanowicy ratyfikowan
umow midzynarodow o mocy rwnej dwm traktatom. Naley jednak
pamita i pocztkowo zostaa ona przyjta w Nicei w 2001 roku jako
deklaracja polityczna, za walor prawnie wicego aktu uzyskaa w Traktacie
Lizboskim. Karta stanowi w zasadniczej mierze refleks dorobku prawnego
orzecznictwa Strasburskiego opartego o Europejsk Konwencj Praw Czowieka
i Podstawowych Wolnoci. Nadto Karta stanowi refleks orzecznictwa Trybunau
Sprawiedliwoci w Luksemburgu, ktry w mniejszym stopniu podejmowa
problematyk ochrony praw czowieka.
Akt skada si z preambuy i siedmiu tytuw. Godno. Wolnoci. Rwno. Solidarno.
Prawa Obywatelskie (wynikajce z obywatelstwa UE). Wymiar Sprawiedliwoci.
Postanowienia dotyczce wykadni oraz stosowania Karty.
Zgodnie z protokoem 30 TfUE UK i RP w ograniczonym stopniu przystpiy do Karty, co
daje podstaw do tezy, e jest to akt w prawdzie obowizujcy lecz mogcy by
stosowany w ograniczonym wymiarze, stopniu. Zastrzeenia te dotycz:
nieuznawania orzecze sdw luksemburskich, ktre stwierdzayby
niezgodno postanowie ustawodawstwa z postanowieniami Karty;
wykluczenia bezporedniego stosowania przed sdami postanowie tytuu 4
(solidarno) ze wzgldu na wysokie standardy ochrony praw socjalno-
ekonomicznych, w tym zakresie zabezpieczenia spoecznego, ktrym Polska
nie jest w stanie sprosta; art. 81 Konstytucji
Uzasadnienie doktrynalne polskiego stanowiska wobec KPP opiera si o 3 zaoenia:
brak ksztatowanej wsplnej typologii praw podstawowych;
brak precyzji w ujmowaniu zasad w porwnaniu z wolnociami lub
uprawnieniami;
ryzyko rozszerzania kompetencji instytucji UE na tzw. sfery wraliwe moralnie i
etycznie: maestwo, zwizki partnerskie, aborcja, eutanazja.

e) Prawo pierwotne niezalenie od grup dokumentw (od a do d) ksztatuj nadal


traktaty akcesyjne 21 pastw, ktre mog okrela warunki czonkowstwa w
sposb nie zawsze jednolity z uwzgldnieniem specyfik danego pastwa.

2. Akty tzw. prawa dopeniajcego maj form ratyfikowanych albo


nieratyfikowanych umw midzynarodowych oraz s zawierane przez wszystkie
grupy pastw czonkowskich w celu realizacji zaoe traktatowych. Niejednokrotnie
umowy takie s zawierane z inspiracji Komisji Europejskiej, wrd nich spotkamy
tzw. umowy mieszane, w ktrych po jednej stronie wystpoway Wsplnoty (teraz
Unia) oraz ich pastwa czonkowskie, natomiast po drugiej inne podmioty prawa
midzynarodowego. Do umw takich zalicza si m.in. umowy stowarzyszeniowe

20
zawarte z kilkoma pastwami np. z Turcj, krajami Maghrebu. Do umw tych
zalicza si rwnie umowy zawarte z Norwegi, Lichtensteinem czy Szwajcari
dotyczce tzw. europejskiego obszaru gospodarczego. Wrd takich umw
kwalifikujemy rwnie konwencje brukselsk i lugask dotyczce europejskiego
cywilnego prawa procesowego. Pastwa czonkowskie UE mog zawiera midzy
sob umowy midzynarodowe celem wsppracy w jakiej dziedzinie (kiedy
zaliczano do tych umw Schengen).

3. Akty prawa pochodnego (wtrnego) s one wydawane na podstawie


upowanie ujtych w prawie pierwotnym oraz stanowi wyraz woli instytucji Unii,
nie za pastw czonkowskich. S przyjmowane przez instytucje Unii, niekiedy przy
udziale organw opiniodawczo-doradczych. Musz te by w peni zgodne z
prawem pierwotnym pod rygorem skutku niewanoci ex tunc.

Wrd aktw prawa pochodnego wyrniamy:


a) akty prawodawcze wadcze, tj. rozporzdzenia, dyrektywy i niektre decyzje;
b) akty stosowania prawa o charakterze wadczym (wikszo decyzji);
c) akty o charakterze ustrojowo-organizacyjnym (np. regulamin KE, PE, TS i SPI);
d) akty niewadcze np. zalecenia lub opinie, uchway Parlamentu Europejskiego;
e) akty prawa pochodnego wydawane na podstawie delegacji, upowanie
zawartych w innych prawodawczych aktach prawa pochodnego;

O ile zasadnicza cz aktw prawa pochodnego wydawana jest na podstawie prawa


pierwotnego, to Traktat Lizboski wprowadza kategori aktw delegowanych tzn.
wydanych przez Komisj na podstawie delegacji Rady albo Rady i Parlamentu.

4. Precedens nie stanowi de iure rda prawa UE, tzn. nie jest wymieniany jako
rdo prawa unijnego. Naley jednak zwrci uwag na dwie kwestie:
a) Charakteru prawa UE nie mona sprowadza do prawa stanowionego w wersji
pozytywizmu kontynentalnego. Prawo to czy bowiem elementu common law
oraz tzw. prawa sdziowskiego.
b) Teksty aktw prawa pierwotnego od samego pocztku nie byy precyzyjne,
zawieray szereg sformuowa oglnych, oglnikowych. Std pojawi si problem
ich interpretacji w sposb umoliwiajcy jednakowe rozumienie i jednakowe
stosowanie we wszystkich pastwach. Trybuna Sprawiedliwoci UE
podejmowa szereg orzecze de facto kreujcych nowe normy prawne albo te
narzucajcych wasn interpretacj tekstw traktatowych.

Art. 157 ust. 1 i 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej zasada rwnoci


wynagrodze dla pracownikw za prac tak sam lub takiej samej wartoci. Przepis
21
zakazuje dyskryminacji w wynagradzaniu za prac ze wzgldu na pe.
TS uzna, e brytyjskie przepisy s niezgodne z prawem unijnym wynagrodzenie za
prac naley rozumie jako wszelkie korzyci, nawet porednie, ktre pracownik ma w
zwizku z prac emerytura te si do nich zalicza. Protok Barbera.

1.7.1. Rozporzdzenia
W Polsce: 1/ art. 92 Konstytucji wykonawcze do ustaw; 2/ rozporzdzenia porzdkowe
jako cz prawa miejscowego; 3/ akt prawa pochodnego Unii Europejskiej;
Reg 220/93/WE z dnia 10.04.1993 / art. 288 Traktatu o
funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Jest to swoista ustawa europejska, akt prawodawczy wydawany przez:
a) Rad z udziaem Parlamentu na wniosek Komisji -
najczciej;
b) Rad na wniosek Komisji;
c) Rad z inicjatywy wasnej;
d) Komisj na podstawie upowanienia Rady;
e) Europejski Bank Centralny.

Cechy prawne rozporzdzenia:


zawiera ono normy generalne i abstrakcyjne i jest adresowane zarwno do pastw
czonkowskich jak i podmiotw prawa prywatnego wskazanych rodzajowo;
jest to akt o tzw. zastosowaniu oglnym, oznacza to, e musi by interpretowane i
stosowane w sposb jednolity na caym obszarze Unii Europejskiej;
rozporzdzenie obowizuje erga omnes, zarwno w ukadzie wertykalnym, jak i
horyzontalnym konsekwencj jest moliwo powoywania postanowie
rozporzdze zarwno w sporach prawa publicznego jak i w sporach prawa
prywatnego;
z charakterem rozporzdze zwizane s cztery dobitne zasady wyznaczajce
zasady relacji: prawo unijne prawo krajowe:
o zasada bezporedniego obowizywania rozporzdzenie obowizuje od daty
publikacji w Dzienniku UE, natomiast wchodzi w ycie co do zasady 21 dnia po
publikacji lub pniej; akty prawa pierwotnego obowizuj natomiast od dnia
oficjalnego ogoszenia w Dzienniku Ustaw RP;
o zasada bezporedniego skutku oznacza ona, e rozporzdzenie samoistnie
ksztatuje lub wspksztatuje sytuacj prawn np. tre praw podmiotowych
przedsibiorcw jednostek, innych podmiotw prawa; poprzez taki akt
nastpuje wic ograniczenie wolnoci, ustanowienie uprawnienia albo
obowizku; zasada ta odnosi si rwnie do wielu postanowie traktatowych
prawa pierwotnego (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP);
22
o zasada bezporedniego stosowania oznacza ona, e organ wadzy publicznej
na podstawie rozporzdzenia moe wyda akt stosowania prawa czynic
postanowienie rozporzdzenia albo podstaw prawn albo elementem
uzasadnienia rozstrzygnicia; podmioty prawa mog za powoywa
postanowienia rozporzdze przy formuowaniu lub uzasadnianiu swych
roszcze, da; zasada bezporedniego stosowania w odniesieniu do
traktatw powinna by rozumiana w ten sposb, e konkretna tre, charakter
normatywny postanowienia traktatowego moe stanowi podstaw wydania
aktu stosowania prawa, jego uzasadnienia albo by powoanym w skardze
(powdztwie);
o zasada pierwszestwa w stosowaniu zgodnie z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP
rozporzdzenia i inne akty prawa pochodnego UE maj pierwszestwo w
stosowaniu przed ustawami, zasady pierwszestwa stosowania naley
sprowadzi do reguy kolizyjnej nakazujcej danie pierwszestwa aktowi
unijnemu, co nie wycza polskiej ustawy z obrotu prawnego; zasada
pierwszestwa w stosowaniu nie moe by utosamiana z zalenoci
hierarchiczn (w odniesieniu do mocy prawnej) midzy polsk ustaw a
rozporzdzeniem lub innym aktem prawa pochodnego;

rol rozporzdze jest stanowienie samoistnych regulacji prawnych, ktre


wsptworz krajowe porzdki prawne pastw czonkowskich; majc na uwadze
regulacje rozporzdze i jej stosunek do regulacji prawa krajowego moemy
wskaza dwojakiego rodzaju sytuacje:
o sytuacj, gdy dana materia jest regulowana wycznie rozporzdzeniem,
za prawodawca krajowy zaniecha wprowadzania wasnych regulacji;
o sytuacj, gdy dana materia jest regulowana jest zarwno przez
rozporzdzenie jak i prawo krajowe, przy czym odrbne s zakresy
zastosowania i normowania rozporzdze oraz aktw prawa krajowego;

rozporzdzenie publikowane jest w Dzienniku Urzdowym UE, wchodzi w ycie 21


dnia po publikacji lub pniej, co do zasady prawodawca krajowy nie ma
kompetencji do jakiejkolwiek ingerencji korygujcej, dookrelajcej tre
rozporzdze;
przedmiot rozporzdze dotyczy wielu dziedzin, w szczeglnoci:
1/ prawa celnego,
2/ prawa dotyczcego organizacji rynkw rolnych,
3/ prawa ochrony konkurencji,
4/ prawa dotyczcego uznawania i wykonywania orzecze sdowych w sprawach
cywilnych i handlowych,
5/ prawa dotyczcego europejskiego tytuu egzekucyjnego w zakresie roszcze
bezspornych,
6/ prawa dotyczcego postpowania upadociowego i naprawczego;

23
1.7.2. Dyrektywa
Dyrektywa jest najbardziej charakterystycznym, swoistym rdem prawa pochodnego Unii
Europejskiej.

Dyrektywy wydaj:
Parlament Europejski razem z Rad na wniosek Komisji;
Rada na wniosek Komisji;
Parlament Europejski i Rada;
Rada;
Komisja na podstawie traktatw bd upowanie Rady lub Rady i Parlamentu;

Cechy istotne dyrektywy:


adresatem dyrektywy s pastwa czonkowskie, wszystkie albo wikszo,
wyjtkowo jedno;
tre dyrektywy podlega notyfikacji rzdom pastw czonkowskich; zwyczajowo te
publikowana jest w dzienniku UE jednak, nie jest to warunek konieczny uzyskania
mocy obowizujcej;
tre dyrektywy obejmuje dwa podstawowe elementy:
o wskazanie podanego stanu rzeczy, celu prawodawcy europejskiego,
moe to nastpi w sposb oglny albo szczegowy, wrcz
kazuistyczny;
o wskazanie maksymalnego terminu do ktrego prawodawca krajowy ma
dokona tzw. implementacji, tj. wdroenia dyrektywy do wasnego
porzdku prawnego;
naley zaakcentowa, e prawodawca krajowy ma moliwo wyboru metod i
prawnych form implementacji; implementacja musi jednak opiera si o zasad tzw.
efektywnoci, co obejmuje trzy zjawiska:
o transpozycja, czyli przeoenie treci dyrektywy na tre krajowego aktu
prawnych;
o stosowanie, czyli musi to by przepis bdcy faktycznie w obrocie
prawnym;
o zapewnienie i sankcjonowanie przestrzegania;

dyrektywa nie jest rdem obowizkw jednostek lub podmiotw prawa


prywatnego; co do zasady nie jest take rdem uprawnie podmiotw prawa
prywatnego wynika to z prostej okolicznoci i podmioty te nie s bezporednim
adresatem norm dyrektyw; postanowienia dyrektyw nie wi w ukadzie
horyzontalnym (prawa cywilnego);
24
z orzecznictwa Trybunau Sprawiedliwoci wynika koncepcja wzgldnej,
warunkowej skutecznoci dyrektyw w stosunkach podmiotw prawa prywatnego z
wadz publiczn; w myl tej koncepcji cele traktatu nie mogyby by skutecznie
realizowane bez negatywnych konsekwencji, ktre musz ponie pastwa
niewdraajce lub wdraajce niewaciwie dyrektywy; w konsekwencji Trybuna
przyj, e postanowienia dyrektyw mog by powoywane w sporze z wadz
publiczn, a take w sferze prawa prywatnego w odniesieniu do zakazu
dyskryminacji, gdy postanowienia dyrektyw s realizacj traktatowych zakazw
dyskryminacji;
aby powoa dyrektyw w postpowaniu prawnym, w sporze prawnym musz by
cznie spenione trzy warunki:
o postanowienia dyrektywy s na tyle szczegowe, i daj podstaw do
wywiedzenia konkretnych uprawnie jednostki;
o dyrektywa nie zostaa wdroona na czas przez zobowizane pastwo;
o na skutek zaniechania wdroenia dyrektywy na czas, jednostka poniosa
szkod i jest w stanie wykaza zwizek przyczynowo-skutkowy szkody z
zaniechaniem wdroenia dyrektywy;

Naley podkreli i postanowienia dyrektyw stanowi istotne wytycznie do pro unijnej


wykadni prawa krajowego. Zgodnie z stanowiskiem ETS pro unijna wykadnia prawa
unijnego powinna mie miejsce ju od daty notyfikacji dyrektywy pastwu, czyli jeszcze
przed penym wdroeniem do porzdku prawnego.

1.7.3. Decyzje
Decyzj podejmuje:
Rada;
Rada z udziaem Parlamentu;
Komisja Europejska;
Europejski Bank Centralny;

Naley zwrci uwag, e gro decyzji zbliona jest natur prawn do polskiego aktu
administracyjnego, czyli zawieraj one normy indywidualne i konkretne. Adresatami takich
decyzji s: a/ pastwa, b/ podmioty prawa prywatnego, w szczeglnoci przedsibiorcy.
Zgodnie z traktatem decyzja wie adresata w caoci (art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu
UE).
Naley jednak zwrci uwag na fakt, e niektre decyzje charakteryzuj si swoistymi
cechami:
ujmuj adresatw w sposb rodzajowy, generalny;
zawieraj postanowienia o takich cechach, ktre pozwalaj na kwalifikacj

25
decyzji jako aktu w istocie stanowienia prawa, np. decyzja o utworzeniu
EUROPOLu, Sdu Pierwszej Instancji, decyzja RE o zasadach wyboru do
Parlamentu;
Decyzje w prawie UE s najczciej aktami o cechach zblionych do naszych aktw
administracyjnych. Wi adresatw w caoci. Adresat jest wskazywany indywidualnie
moe by nim pastwo, ale najczciej s nimi podmioty prawa prywatnego. Decyzja jest
aktem prawnie wicym adresata w caoci.
Decyzje mog by kwestionowane jedynie w postpowaniu przed Sdem Pierwszej
Instancji i Trybunaem. Organ krajowy nie ma kompetencji do oceny legalnoci decyzji
unijnej.
Naley wskaza, e rozporzdzenia, dyrektywy oraz decyzje w systemie prawnym UE
zawieraj jako swj element skadowy, swoj cz, uzasadnienie, ktre zwykle
rozpoczyna dany akt i nie jest ujte w form artykuw. Uzasadnienie jest koniecznym
elementem treci aktw wadczych. Niejednokrotnie jego objto, zakres s wiksze ni
sama tre normatywna. Lakoniczno albo brak uzasadnienia moe by postaw do
uniewanienia danego aktu. W uzasadnieniu podaje si zarwno motywy wydania aktw,
cele, wykazuje niezbdno przyjcia regulacji (zasada subsydiarnoci i
proporcjonalnoci), jak i te wskazuje si na przyjt procedur podejmowania aktu.
Akty wadcze zawieraj uzasadnienie, ktre jest jego integraln czci.

Rada Europejska wydaa dwie decyzj dotyczce zasad wyboru do parlamentu: 1/ formua
bezporednioci i 2/ proporcjonalno. Nie mog by one oceniane jako zgodne czy
niezgodne z prawem wewntrznym. Skargi na decyzje mona wnosi do sdw
luksemburskich.

1.7.4. Zalecenia i opinie


Zalecenia i opinie s aktami niewadczymi. Rnica midzy nimi sprowadza si do faktu,
e zalecenie wydawane jest z inicjatywy danej instytucji, natomiast opinia wydawana jest
na wniosek przez dan instytucj. Wyjtkiem jest tzw. umotywowana opinia, ktr
formuuje Komisja wobec pastwa, jako zapowied skargi do Trybunau Sprawiedliwoci.
Zalecenia wydaje:
Komisja;
Rada;
Parlament;
EBC.
Te same instytucje wydaj opini.
Niektre z zalece zawieraj stwierdzenia wymagajce ustosunkowania si, zajcia
stanowiska wobec zalecenia przez adresatw. Po okresie traktatu z Maastricht szczeglne
znaczenia nabiera tzw. sof-law. S to zalecenia, komunikaty, informacje adresowane do
pastw i wyraajce stanowisko czy zapowied zajcia stanowiska w okrelonej sprawie.
Przyjto w ramach pewnej zmiany tonacji kultury prawno-politycznej, e czasami
26
komunikat komisji jest wskazwk dla rzdu, jakie prawo moe by stanowione w
przyszoci. Jest mikk form dialogu Komisji z pastwami i zaczo nabiera znaczenia
po Maastricht zwyciya koncepcja mikkiego dialogu.
Parlament europejski podejmuje zalecenia, opinie, rezolucje, uchway one zawieraj
pewne polityczne stanowisko teje instytucji nie jest ono prawnie wice. S one
sygnaami, e co jest potrzebne, niezbdne, wskazane itd.

1.7.5. Deklaracje
zaczone do Traktatu Lizboskiego nie s aktami wicymi, ale s deklaracjami
pastwa lub grupy pastw co do polityki jak one bd prowadzi czy decyzje jakie bd
podejmowa.

1.8. Stanowienie prawa Unii Europejskie

1.8.1. Stanowienia prawa pierwotnego zmiana Traktatw


art. 48 TUE:
Zwyka procedura zmiany (w sprawach rozszerzenia, zmniejszenia kompetencji) :
inicjuje PE, pastwa czonkowskie lub KE
zwoanie Konwentu, chyba e zakres proponowanych zmian go nie uzasadnia
decyduje Rada; w skad Konwentu wchodz eksperci (mdrcy), maj
przygotowa projekt zmian przyjcie traktatw moe nastpi tylko jednomylnie
podpisanie i ratyfikacja
brak ratyfikacji przez 2 lata, 4/5 pastw ratyfikowao traktat, a jedno lub wicej
pastw nadal nie ratyfikowao sprawa jest kierowana do Rady Europejskiej
Uproszczona procedura (w sprawach wewntrznych polityk i dziaa UE) :
decyzj podejmuje jednomylnie Rada po konsultacji z PE, KE i EBC jak dotyczy
inicjatywa pastw czonkowskich, KE albo PE
w ramach polityk i dziaa wewntrznych UE (cz III TFUE)
decyzja wchodzi w ycie zgodnie z porzdkami konstytucyjnymi pastw
czonkowskich, tj. waciwie po ratyfikacji
Zmiana traktatw w drodze procedury kadki :
pozwala na zliberalizowanie wymogw prawa UE; procedura kadki to pojcie
nie wystpuje w traktatach
gdy Rada jest obowizana dziaa jednomylnie, kadka pozwala:
o jednomylnie zmieni procedur gosowania z jednomylnoci na
wikszo kwalifikowan;
o jednomylnie zmieni specjaln procedur ustawodawcz na zwyk

27
konieczna jednomylna decyzja Rady Europejskiej za zgod Parlamentu
Europejskiego; PE wyraa zgod zwyk wikszoci gosw
udzia parlamentw narodowych jeli chocia jeden wyrazi sprzeciw w cigu 6
miesicy, Rada nie moe przyj takiej decyzji.

1.8.2. Tworzenie prawa pochodnego


Inicjatywa:
1. Ke
2. Pastw Czonkowskich
3. Rada i PE mog zwrci si o zoenie propozycji

- biae ksigi projekt projektu KE


- zielone ksigi pomysy na przysze projekty

W jakiej formie akt?


1. Tak jak traktat stanowi
2. Zgodnie z zasad proporcjonalnoci z art. 296 TfUE

28
29
1.9. Zasada pierwszestwa

Zasada pierwszestwa to zasada nietraktatowa, stworzona w sprawie Costa v. enel:


1. Nowy porzdek prawny
2. Pastwa nie mog uznawa pierwszestwa przed porzdkiem prawnym
wsplnotowym.
3. Moc wico prawa wsplnotowego nie moe si rni w poszczeglnych
pastwach.
Internationale Handel. 11/1970:
1. Prawo wsplnotowe wynikajce z traktatw nie moe by uchylone przez normy
prawa krajowego obojtnie od ich rangi.
2. Odwoywanie si do norm prawa krajowego anieli wsplnotowego miaoby
niekorzystny wpyw na jednolito i skuteczno prawa wsplnotowego.

Zasada ta jest w bezporedniej sprzecznoci z wyrokiem polskiego TK z 2005 roku:


1. Kolizje midzy prawem polskim a UE nie mog podway porzdku konst.
2. W przypadku kolizji pierwszestwo ma Kost.
3. W wypadku kolizji:
a. Zmiana konst.
b. Zmiana prawa UE
c. Wystpienie z UE

1.10. Zasada bezporedniego stosowania

Zasada bezporedniego stosowania wynika z 106/77 Simmenhal:


1. Prawo wsplnotowe musi by bezporednio stosowane, normy winny wiza w
caoci i prawo to moe by bezporednim rdem praw i obowizkw.
2. Normy krajowe, niezgodne z porzdkiem wsplnotowym s niewane ex lege
3. Kady sd ma obowizek stosowa prawo zgodnie z porzdkiem UE.
Effet tiule skuteczno prawa wsplnotowego
4. Sd krajowy ma obowizek zapewni pen skuteczno prawa UE
5. Pierwszestwo stosowania prawa UE a nie obowizywania.
30
1.11. Zasada skutku bezporedniego

Zasada bezporedniego skutku prawa UE:


nieskodyfikowana w traktacie. Prawo wsplnotowe zawiera normy o bezporednim skutku,
ktre tworz prawa dla jednostek i ktre sdy krajowe s zobowizane chroni (6/64 Costa
v. Enel)
26/62 van Gend and Loos:
1. Doktryna bezporedniego skutku.
2. Nowy porzdek prawny
3. Prawo wsplnotowe moe by rdem praw i obowizkw jednostki.
4. Jednostki mog si na bezporednio powoywa.
5. Przepisy musz by jasne i precyzyjne.
6. Jednostki maj szuka ochrony praw w sdach krajowych.

Powd ustanowienia przez ETS zasady bezporedniego skutku efektywno


stosowania prawa unijnego oraz kontrola pastw czonkowskich przez jednostki
rodzaje bezporedniego skutku:
o subiektywny przyznanie praw, zastosowanie przepisu wprost w
postpowaniu krajowym (substytucja przepisu krajowego), przepis unijny
przyznaje uprawnienie podmiotowe, mona si na ten przepis bezporednio
powoa
o obiektywny - niezaleny od przyznawania praw, przepis unijny jako standard
oceny przepisu krajowego (wykluczenie stosowania przepisu krajowego)
np. C-287/98 Linster powoanie przez jednostk przepisu dyrektywy z
zakresu ochrony rodowiska nieprzyznajcej praw podmiotom prywatnym w
celu oceny dziaa pastwa; sd nie zastosuje przepisu bezporednio, ale
dokona oceny, czy dziaanie pastwa jest zgodne z danym przepisem (ktry
nie przyznaje expressis verbis uprawnienia jednostce).

2. Zasada bezporedniego skutku prawa UE zagadnienia szczegoowe:


warunku zastosowania zasady bezporedniego skutku przepis prawa UE
(traktatu, rozporzdzenia, dyrektywy) musi by wystarczajco:
o jasny
o precyzyjny
o bezwarunkowy
skutek wertykalny (pionowy) prawa UE moliwo powoania si na normy prawa
unijnego przez jednostk wobec pastwa (a take pastwa wobec jednostki, jeeli
31
prawo unijne nakada na jednostk obowizki)
skutek horyzontalny (poziomy) prawa UE moliwo powoania si na normy
przez jednostk wobec innej jednostki (stosunki prywatnoprawne).

4. Zasad bezporedniego skutku prawa UE dyrektywy:


41/74 Duyn skutki wertykalne dyrektyw dla jednostek, gdy termin implementacji upyn,
a dyrektywa nie jest nadal transponowana, pastwo nie wykonao swojego obowizku
implementacyjnego.

C-91/92 Faccini Dori dyrektywa nie wywouje skutku horyzontalnego dla jednostek.
Niemoliwo bezporedniego powoania si na przepisy dyrektywy w stosunkach midzy
jednostkami.

moliwo powoania si w stosunku wertykalnym wstpujcym tj. jednostka


przeciw pastwu, a
niemoliwe w stosunku wertykalnym zstpujcym tj. pastwo przeciw jednostce,
gdy dyrektywa nie nakada adnych obowizkow na jednostk
moment, od ktrego mona si powoa na dyrektyw: zasada: od momentu upywu
terminu implementacji
o wyjtek: sprzeczno prawa krajowego z zasad prawa UE: C-144/04
Mangold: Na sdzie krajowym spoczywa obowizek zagwarantowania
penej skutecznoci ogolnej zasady niedyskryminacji ze wzgldu na wiek
poprzez niestosowanie wszelkich przepisow prawa krajowego, ktre s z ni
sprzeczne rwnie wtedy, gdy termin do dokonania transpozycji tej
dyrektywy jeszcze nie upyn.; pomimo braku upywu terminu transpozycji
(tj. braku moliwoci powoania si bezporednio na dyrektyw), mona
powoa si na ogoln zasad prawa unijnego (tutaj niedyskryminacji), to
na ni mona si powoa, a nie na sam dyrektyw
sytuacja jest identyczna w przypadku wadliwej implementacji

5. Zasad bezporedniego skutku prawa UE Rozporzdzenia


93/71 Leonesio rozporzdzenia wywouj skutki wertykalne i horyzontalne dla
jednostek.

1.12. Zasada skutku poredniego

14/83 Van Colson:


1. Zasada skutku poredniego, wykadnia prawa krajowego zgodnie z UE.
2. Niedopuszczalna wykadnia contra legem.
3. Wykadnia nie moe zaostrza odpowiedzialnoci karnej jednostki.
32
1.13. Zasada zgodnej wykadni

c-212/04 Adeneler:
1. Nieodczna cecha systemu traktatowego.
2. Wykadnia prawa krajowego przez sdu krajowe wzgldem dyrektywy zgodna z
celem dyrektywy.
3. Przed upywem terminu transpozycji dyrektywy nie mona zarzuci pastwu
czonkowskiemu, e nie podjo prawnych rodkw wykonania dyrektywy.

1.14. Zasada odpowiedzialnoci pastwa

Zasada efektywnoci prawa wsplnotowego i ochrona praw jednostek przyznawanych we


wsplnotowym systemie prawnym, byaby zagroona i osabiona, gdyby nie byo moliwe
wynagrodzenie szkody w przypadku, gdy uprawnienia jednostki zostay pogwacone
poprzez naruszenie prawa wsplnotowego. [ETS, Factortame III]
Zasada odpowiedzialnoci pastwa za szkod jednostki,
c-6/90 i c-9/90 Francovich i Bonifaci. Przesanki:
4. Rezultat zamierzony w dyrektywie obejmuje przyznanie jednostce okrelonych
uprawnie.
5. Tre przepisu musi by jasna i wynika z dyrektywy.
6. Musi istnie zwizek przyczynowy midzy naruszeniem zobowizania przez
pastwo a szkod.
7. Naruszenie musi by istotne.
8. Brak podjcia rodkw w terminie ustalonym dla transpozycji dyrektywy, tak aby
osign cele, ktre ona ustanawia, stanowi per se powane naruszenie prawa
Wsplnoty i w konsekwencji daje prawo jednostkom do otrzymania wynagrodzenia
szkody. [C-178/94, Dillenkofer];

test usprawiedliwienia naruszenia:


o jedyna przesanka: niejasno/nieprecyzyjno przepisu
o brak przesanki winy
o brak uzalenienia od wczeniejszego orzeczenia ETS
o niezgodno prawa krajowego uzaleniajcego odpowiedzialno za
dziaania sdow do przypadkow winy umylnej i innego powanego
uchybienia sdziego; oraz wykluczenia odpowiedzialnoci [C-173/03,
Traghetti]
szkoda i odszkodowanie:
o odszkodowanie ma by adekwatne i winno obejmowa damnum emergens i
lucrum cessans,
33
o niedopuszczalno ogranicze kwotowych odszkodowania C-271/91,
Marshall II
o o odpowiedzialnoci odszkodowawczej Skarbu Pastwa rozstrzyga sd
cywilny

Odpowiedzialno za dziaania sadw:


C-224/01 Kobler
pastwo co do zasady odpowiada odszkodowawczo za dziaalno swoich sdow
szczegolne znaczenie ma zasady pewnoci prawa, niepodwaalnoci orzecze
sdow std konieczno bardziej restrykcyjnych przesanek tej odpowiedzialnoci
naruszenie prawa przez sd ma by oczywiste [race]

1.15. Prawa podstawowe

1. Zagadnienia terminologiczne:
prawa podstawowe = prawa fundamentalne = prawa zasadnicze
prawa podstawowe a prawa czowieka:
o niekoniecznie trzeba je rozrnia: wg prof. Biernata brak jakociowych
merytorycznych rnic
o ewentualne rnice dotycz kontekstw: o prawach czowieka mwi si w
ramach prawa midzynarodowego; natomiast o prawach podstawowych
mwi si w zwizku z prawem europejskim.

2. Geneza koncepcji praw podstawowych w UE (WE)


a) W oryginalnych tekstach traktatw:
brak przepisw dot. praw podstawowych
by moe: zaoenie, e WE maj by organizacjami gospodarczymi, brak
paszczyzny do pracy nad prawami podstawowymi
ETS do koca lat '60: strony w postpowaniu nie mog si powoywa na
prawa podstawowe proklamowane i chronione w krajowych porzdkach
prawnych

b) Prawa podstawowe w orzecznictwie ETS:


o przeom od koca lat '60:
o 29/69 Stauder (ETS kompetentny do ochrony praw czowieka)
o rdem inspiracji dla praw podstawowych s tradycje konstytucyjne pastw

34
czonkowskich oraz umowy midzynarodowe, ktrych pastwa czonkowskie
s strony, lub przy ktrych powstaniu uczestniczyy (np. Europejska
Konwencja Praw Czowieka)
o ETS potraktowa prawa podstawowe jako element skadowy prawa
wsplnotowego, zakwalifikowa je jako zasady oglne.

c) Motywy proklamowania ochrony praw podstawowych we Wsplnocie:


pojawia si obawa, e pastwa czonkowskie (ich sdy konstytucyjne)
zakwestionuj zasad pierwszestwa prawa wsplnotowego orzeczenie
niemieckiego Federalnego Trybunau Konstytucyjnego (FTK) z 1974 r.,
tzw. Solange I: W RFN nie bdzie si uznawa pierwszestwa prawa
wsplnotowego dopki (jak dugo niem. solange) Wsplnota nie wypracuje
gwarancji ochrony praw podstawowych
1986 r., kolejne orzeczenie FTK Solange II: Wsplnotowy system ochrony praw
podstawowych jest ju wystarczajcy, wobec tego RFN bdzie uznawa
pierwszestwo stosowania prawa WE, dopki obecny poziom ochrony bdzie si
utrzymywa.

3. Karta Praw Podstawowych przed Traktatem Lizboskim:


idea: Rada Europejska w Kolonii w czerwcu 1999 roku z inicjatywy prezydencji
niemieckiej
cel pierwotny: skodyfikowanie praw podstawowych w celu uwiadomienia ich
obywatelom Unii
karta nie miaa wicego charakteru ani dla pastw czonkowskich, ani dla
jednostek dla instytucji, ktre ja proklamoway: samozwizanie si o charakterze
moralnym i politycznym.

4. Karta Praw Podstawowych po Traktacie Lizboskim:


art. 6 TUE:
Karta Praw Podstawowych uzyskaa moc rwn traktatom
UE przystpuje do Europejskiej Konwencji Praw Czowieka
prawa podstawowe = oglne zasady prawa unijnego.

Preambua do Karty:
o brak invocatio Dei, ani odwoania do chrzecijastwa:
o [Unia] wiadoma swego duchowo-religijnego i moralnego dziedzictwa, tak
w tumaczeniu polskim i niemieckim; ALE w wikszoci innych tumacze:
o [Unia] wiadoma swego dziedzictwa duchowego i moralnego.

35
KPP nie rozszerza kompetencji UE:
o art. 6 TUE: Postanowienia Karty w aden sposb nie rozszerzaj
kompetencji Unii okrelonych w Traktatach.

5. Charakter praw w KPP:


prawa (cznie z wolnociami) nadaj si do wyegzekwowania przez jednostki
przed sdami unijnymi lub krajowymi

6. Charakter zasad w KPP:


nie nadaj si do wyegzekwowania przez jednostki
art. 51 ust. 1 zd. 2: Pastwa te szanuj zatem prawa, przestrzegaj zasad i
popieraj ich stosowanie zgodnie ze swymi odpowiednimi uprawnieniami i w
poszanowaniu granic kompetencji Unii powierzonych jej w Traktach.

7.Przystpienie UE do Europejskiej Konwencji Praw Czowieka art. 6 ust. 2


TUE:
Ju w latach '80 podniesiona zostaa ta idea. Korzy: zniesienie dualizmu systemw
prawnych ochrony praw czowieka (podstawowych); dualizmu Trybunaow. W 1996 roku
ETS nie znalaz podstaw traktatwych do przystpienia UE do EKPC (opinia nr 2/94).
Rola EKPCz w prawie unijnym:
o rdo inspiracji przy konstruowaniu praw podstawowych
o potwierdzenie tego w KPP
o czste odwoania do powyszych przez ETS
orzecznictwo ETPCz dot. Wsplnoty (UE) i prawa wsplnotowego: Unia nie jest
stron Konwencji, s nimi wszystkie pastwa czonkowskie UE; strony Konwencji
mog nalee do organizacji midzynarodowych, ktre przejmuj od pastw
kompetencje, ale nie zwalnia to pastw od odpowiedzialnoci za naruszanie
Konwencji
orzeczenie ETPCz z 2005 roku w sprawie Bosphorus: powtrzenie tezy o
obowizku przestrzegania przez Pastwa postanowie Konwencji take w
wykonaniu aktw wsplnotowych; ochrona praw podstawowych jest we Wsplnocie
chroniona na rwni z ochron przyznan przez Konwencj; instytucje Wsplnoty
nie naruszaj Konwencji; nie zwalnia to ETPCz od kontroli aktw wsplnotowych:
naley uzna, e s niezgodne z Konwencj, gdy ochrona prawa we Wsplnocie
okae si oczywicie niewystarczajca - wida analogi do rozumienia FTK w
sprawie Solange II
wola pastw czonkowskich przystpienia UE do Konwencji, ale wymaga to zgody
wszystkich pastw-stron (w tym nienalecych do UE) i zmiany Konwencji
potrzeba zagwarantowania autonomii prawa unijnego i pozycji ETS, a take
unormowania relacji ETPCz

36
1.16. Obywatelstwo UE

Tytu V Karty Praw Podstawowych (art. 39-46); art. 11 ust. 4 TUE oraz art. 20-24 TfUE
Obywatelstwo UE zostao wprowadzone Traktatem z Maastricht w czci nowelizujcej
TWE zostao one wprowadzone do Traktatu o Wsplnocie Europejskiej a nie o Unii
Europejskiej (dlatego, e postanowienia TWE byy bezporednio stosowane a TUE nie).
Utworzenie instytucji obywatelstwa UE miao uzasadnienie w kontekcie integracji o
wymiarze pozagospodarczym. Naley jednak wskaza, e jest to osobliwa, swoista
kategoria prawna ktrej nie mona porwnywa z obywatelstwem krajowym, tj.
obywatelstwem wyznaczajcym przynaleno pastwow. Std te nie moemy mwi o
podwjnym obywatelstwie.
W kategorii stosunku prawnego obywatelstwo unijne wyznacza relacje midzy obywatelem
jednego z pastw czonkowskich a Uni jako podmiotem prawa oraz pozostaymi 26
pastwami czonkowskimi. Warunkiem koniecznym i wystarczajcym posiadania
obywatelstwa unijnego jest posiadanie obywatelstwa jednego z pastw czonkowskich.
Cechy istotne obywatelstwa unijnego:
a. akcesoryjny charakter;
b. bezporednie powizanie z obywatelstwem krajowym;
c. fakt, e jest podstaw traktatowo deklarowanych wolnoci i przyznanych uprawnie,
jednake nie jest rdem obowizkw;
d. fakt, e jego posiadanie wzmacnia traktatowy zakaz dyskryminacji ze wzgldu na
przynaleno pastwow (art. 18 i 19 TfUE).

Bezporedniego obowizywania i skutku Maria Martinez Sala?

Wolnoci i prawa zwizane z obywatelstwem UE


Wolno przemieszczanie si i pobytu na obszarze wszystkich pastw
czonkowskich art. 21 TfUE oraz art. 45 KPP s skuteczne bezporednio tzn. przepisy
krajowe nie mog stanowi w aspekcie konstytutywnym podstawy uznania danego pobytu
za legalny. Wolno ta nie wyklucza dozwole kontroli granicznych, przy czym ich rol
funkcj moe by jedynie stwierdzenie faktu posiadania obywatelstwa jednego z pastw
czonkowskich Unii.
Czynne i bierne prawo wyborcze do organw samorzdu terytorialnego stopnia
podstawowego (art. 22 TfUE). Prawo wyborcze do organw samorzdu terytorialnego
jest zdeterminowane miejscem staego zamieszkania. Prawodawca krajowy moe
ograniczy albo wykluczy prawa wyborcze w dwojakiego rodzaju sytuacjach:
a) do organw samorzdowych innych ni gminne oraz
b) bierne prawo wyborcze do organw wykonawczych z ktrymi si wie
bezporednio sprawowanie wadztwa publicznego.
Czynne i bierne prawo wyborcze do Parlamentu Europejskiego (art. 22 TfUE) oparte o
kryterium staego zamieszkania. Prawodawca krajowy moe uzaleni przyznanie
biernego prawa wyborczego od cenzusu domicylu (u nas 5 lat). Nie moe natomiast

37
normowa uprawnie w zakresie czynnego prawa wyborczego inaczej ni w przypadku
obywateli polskich.
Prawo do opieki dyplomatycznej i konsularnej na terytorium pastw trzecich w sytuacji
gdy nie ma na tym terytorium placwek dyplomatycznych i konsularnych pastwa
obywatela. Prawo do opieki odnoszone jest do nagych sytuacji.
Prawo do kierowania petycji do Parlamentu Europejskiego. Petycje kierowane s w
sprawach objtych waciwoci UE w imieniu wasnym. Maj charakter krytyczno-
postulatywny. Zasady ich kierowania precyzuje Regulamin PE. Petycje mog sta si
przedmiotem prac Komisji Petycji w PE, ktra moe skierowa sygnalizacje Komisji
Europejskiej, Radzie a take wprowadza dan spraw do programu posiedze
Parlamentu.
Prawo kierowania skarg do Rzecznika Praw Obywatelskich. Ich przedmiotem jest
niewaciwe dziaanie, zaniechanie instytucji i innych jednostek Unii. Rzecznik nie ma
kompetencji wadczych, moe jedynie kierowa listy powiadamiajce jednostk ktrej
skarga dotyczy, a take upubliczni dan spraw w dorocznym raporcie kierowanym do
Parlamentu Europejskiego. Skargi nie mog dotyczy dziaalnoci TS i PE.
Prawo do tzw. dobrej administracji w relacjach z jednostkami UE art. 41 KPP. Naley
zauway, e jako tzw. soft law jest kwalifikowany Europejski Kodeks Dobrej Administracji
przyjty w formie uchway przez Parlament Europejski.
Prawo dostpu do informacji publicznej wytwarzanej przez jednostki organizacyjne UE.
Art. 11 TUE i art. 24 ust. 1 TfUE
Prawo obywatelskiej inicjatywy prawodawczej, ktre przysuguje co najmniej 1
milionowi obywateli ze znacznej liczby pastw czonkowskich. Jego wykonanie
zobowie Komisj do przedoenia legislacyjnego stosownie do projektu. Zasady i tryb
wykonania tego prawa okrel Rada i Parlament w formie rozporzdzenia.

1.17. Trybuna Sprawiedliwo UE

. Podstawa prawna art. 19 TUE


rol TS UE jest zapewnienie poszanowania prawa unijnego w wykadni i w
stosowaniu Traktatw (jego zasadnicza rola i kompetencja) TUE i TFUE, prawo
wtrne rwnie, bo jest stanowione na podstawie Traktatw. Std ETS wywodzi
swoj wyczno dot. orzekania w sprawie wicej interpretacji prawa unijnego.

2. Trybuna Sprawiedliwoci:
jeden sdzia z kadego pastwa czonkowskiego (obecnie 27 Sdziow)
specjalna procedura wyboru sdziw (wsplna zgoda rzdw pastw
czonkowskich)
kadencja 6-letnia, co 3 lata czciowa rotacja skadu Traktat Lizboski wprowadzi
komitet opiniujcy kandydatw na sdziw art. 255 TFUE

38
warunki penienia funkcji sdziowskich kompetencje do zajmowania najwyszych
funkcji sdziowskich w kraju.

3. Rzecznicy Generalnie przy TS:


8 rzecznikw generalnych przy TS art. 19 TUE, art. 252 TFUE;
powoanie na 6 lat, rotacja czci z nich co 3 lata
przygotowuje propozycje rozstrzygnicia w danej sprawie, zasadniczo w kadej
sprawie (istnieje sporo wyjtkw!), wydaje niewic opini skierowan do TS,
ale czsto TS opiera si na tej opinii w wikszoci spraw wybr (wsplna zgoda
rzdw pastw czonkowskich)
Rzecznik Generalny ma status czonka Trybunau Sprawiedliwoci, wic takie same
kryteria i procedura wyboru rzecznika podobnie jak przy sdziach, istnieje komitet
opiniujcy kandydatw na rzecznikw generalnych
Polska nie ma Rzecznika Generalnego,
polskim sdzi jest prof. Marek Safjan.

1.18. Art. 263 TfUE Skarga na niewano

Mona zaskary:
1. Akty ustawodawcze.
2. Akty Rady, KE, EBC inne ni opinie i zalecenia.
3. Akty PE i RE wice osoby trzecie.
Legitymacja czynna:
1. Podmioty uprzywilejowane PE, KE, Rada, Pastwa Cz.
2. Puprzywilejowane EBC, Komitety Regionw, Trybuna Obrachunkowy.
3. Nieuprzywilejowane osoby fizyczne, prawne
a. Akt musi by skierowany do powoda,
b. Jeli nie skierowany, to musi dotyczy w sposb bezporedni /
indywidualny
c. Jednostka nie musi odwoywa si do krajowych przepisw
implementacyjnych
d. Indywidualno test Plaumana(25/62 Plaumann), decyzja musi
dotyczy adresatw albo jednostki. Wyrnienie ze wzgldu na cechy
relewantne, inne te ni wskazanie imienne.

Musi wystpi przesanka niewanoci:


1. Brak kompetencji:

39
a. Cakowite pozbawienie kompetencji do wydania aktu w danej
dziedzinie
b. Powinno wykonania kompetencji za pomoc innej instytucji, organu
c. Niedopuszczalne rozszerzenie terytorialnego dziaania aktu
d. Dziaanie przed przyznaniem, po utracie kompetencji

2. Naruszenie istotnego wymogu proceduralnego


a. Naruszenie procedury legislacyjnej
b. Naruszenie prawa do obrony i bycia wysuchanym
c. Brak naleytego uzasadnienia

3. Naruszenie traktatu lub reguy prawnej zwizanej z jego stosowaniem


4. Naduycie wadzy

Termin na wniesienie skargi to dwa miesice od daty publikacji/ ratyfikacji aktu


skarcemu lub powzicia wiadomoci o akcie przez skarcego. W Przypadku
nieprzewidywalnych okolicznoci/ siy wyszej to wicej ni 2 miesice.
Akt prawidowo zaskarony usuwa si z obrotu prawnego a gdy takt by dotknity
powanymi wadami mona uzna jego nieistnienie.

1.19. Art. 265 TfUE Skarga na bezczynno

Na zaniechanie dziaa dcych do wydania aktu prawnego


Legitymacja bierna, przeciwko biernoci organu:
o PE
o Rady
o RE
o KE
o EBC
Legitymacja czynna:
o Pastwo czonkowskie
o Instytucja UE
o Osoba fizyczna, gdy organ zaniecha wydania aktu skierowanego do niej, innego
ni zalecenia/ opinie.

Zaniechanie bdzie bezprawne gdy:

40
1. Pozwany mia prawny, bezwzgldny, szczegowy obowizek dziaania.
2. Pozwany by ju wezwany do dziaania i w cigu dwch miesicy organ nie zaj
stanowiska.
3. Zaniechanie nie moe wynika z okolicznoci, za ktre pozwany nie odpowiada.
Skarga moe by wniesiona w terminie 2 miesicy od zajcia stanowiska po wezwaniu
do dziaania, albo w terminie 2 miesicy po 2 miesicach od wezwania do dziaania
pozo stanowionego bez stanowiska organu.

1.20. Art. 268 Skarga odszkodowawcza

W celu skompensowania szkody wynikej z dziaania/ zaniechania, nawet gdy nie


bezprawnego. Pozwanym jest Unia, reprezentowana przez organ, ktry dziaa/
zaniecha.
Legitymacja czynna z art. 268 w zwizku z art. 340:
o Obywatele UE, osoby prawne w UE
o Inne osoby fizyczne i prawne, w tym pastwa czonkowskie/ trzecie
o Organizacje midzynarodowe
Przesanki odpowiedzialnoci:
o Dziaanie/ zaniechanie organu
o Bezprawno, chyba, e poszkodowany wykae nadzwyczajn szkod
o Zwizek przyczynowy

1.21. Art. 267 pytanie prejudycjalne

Organy uprawnione do pytania sdy pastw czonkowskich

Sd to (61/65 Vassen Goebles):


1. Instytucja oparta na prawie
2. Instytucja orzekajca na podstawie prawa
3. Instytucja posiadajca jurysdykcj obowizkow
4. Organ orzekajcy w sposb stay
5. Organ niezawisy
6. Organ wydajcy orzeczenia wice dla stron (z innej sprawy ni 61/65)

Przedmiot pyta:
1. Wykadnia traktatw
2. Wano i wykadnia aktw przyjtych przez organy UE
41
3. Sprawy przekazane przez sdy krajowe gdy jest to niezbdne dla wydania wyroku
doktryna acte clair - jeeli dany przepis prawa UE, ktry ma by
zastosowany przez sd krajowy by ju przedmiotem uprzedniego
orzecznictwa TS UE, ktre mona zastosowa w sprawie toczcej si przed
sdem krajowym, sd ten nie ma obowizku wystpienia z pytaniem
prejudycjalnym sd powinien sprawdzi orzecznictwo TS UE i musi je
zastosowa
doktryna acte claire - wykadnia przepisu prawa UE jest oczywista i nie
budzi adnych wtpliwoci interpretacyjnych sd wtedy jest zwolniony z
obowizku wystpienia do ETS. Akt musi by rwnie jasny dla sadw
innych pastw czonkowskich i dla samego.

4. Sprawy od ktrych w pastwie nie ma apelacji


5. W sprawach osb pozbawionych wolnoci w jak najkrtszym terminie

Sdy krajowe nie mog:


1. Pyta o wykadnie prawa krajowego
2. 31/85 Foto Frost - orzeka o niewanoci aktw prawa UE, mog jedynie stwierdzi
ich wano, odrzuci lub przekaza do ETS pytanie
Sprawa w ETS tumaczona jest na jzyki pastw cz. i te maj 2 miesice na zajcie
stanowiska, oprcz nich stanowisko moe zaj prokurator generalny.
po wydaniu wyroku przez TS, sprawa wraca do sdu krajowego i orzeczenie
Trybunau jest wice dla danego sdu w danej sprawie sd musi je zastosowa
orzeczenia prejudycjalne w istocie dziaaj jak precedensy: sdy w podobnych
sprawach powinny zastosowa orzeczenie TS, jeli tego nie zrobi, jest to podstawa
do skarenia orzeczenia; a jeli wystpi z pytaniem prejudycjalnym w sprawie ju
rozstrzygnitej przez TS, to TS odmwi odpowiedzi na pytanie

Postpowanie przypieszone:
- strony
- rzd pastwa pytajcego
- gdy dotyczy, KE, PE
- w skadzie 5 sdziw
- postanowienie w formie elektronicznej

42
1.22. Art. 258-260 Skarga KE na pastwo i pastwa na pastwo

jeli komisja uzna, e pastwo czonkowskie uchybio jednemu z zobowiza, ktre


na nim ci na mocy Traktatw wydaje uzasadnion opini w tym przedmiocie,
po umoliwieniu przedstawienia swoich uwag przez dane pastwo. Jeli pastwo
si nie zastosuje w nakrelonym przez Komisj terminie: KE moe wnie skarg
do Trybunau Sprawiedliwoci. W ramach art. 260 TFUE TS ma kompetencj do
wymierzenia kary pieninej: ryczatu lub okresowej (moe wymierzy obie
jednoczenie, bo maj rone funkcje, vide: orzeczenie Komisja v. Francja) TS moe
naoy kar pienin zarowno bez wniosku KE, jak te zmieniajc jej wysoko
zaproponowan przez KE nie jest zwizany Wnioskiem KE. Wyjtkowo mona
naoy kar pienin ju na pierwszym etapie postpowania (art. 258 TFUE)
gdy pastwo nie poinformowao Komisji o implementacji dyrektywy; wtedy Trybuna
jest zwizany gorn granic kary pieninej, o ktor wnioskuje Komisja
(wnioskowanie o kar pienin naley do uprawnie dyskrecjonalnych KE).
Element konieczny: po postpowaniu wyjaniajcym KE kieruje do pastwa
uzasadnion opini, wyznacza termin na dostosowanie si pastwa do prawa UE,
w nastpnych etapach postpowania KE nie moe wyj poza granice wyznaczone
w uzasadnionej opinii. W drugim postpowaniu, gdy pastwo nie wykonuje wyroku
TS, KE nie musi wydawa uzasadnionej opinii.

Jeeli pastwo uchybia zobowiza traktatowych inne pastwo moe wnie


spraw to TSUE. KE powinna wyda opini a pastwo moe zgosi uwagi. Gdy po
3 miesicach KE nie wyda opinii sprawa i tak moe i do TSUE.

1.23. Rynek wewntrzny Art. 26 TfUE

Rynek wewntrzny obejmuje obszar bez granic wewntrznych, w ktrym jest zapewniony
swobodny przepyw towarw, osb, usug i kapitau.

1.24. Swoboda przepywu towarw

1.24.1. Towar
Towar - produkt o wartoci wymiennej w pienidzu, ktry moe by przedmiotem
transakcji handlowych (7/68 KE v. Wochy)

43
o Energia to towar (c-393/92 Almelo)
o Gaz to towar (c-158/94 KE v. Wlochy)
o mieci to te towar (c-2/90 KE v. Belgia)
o Pienidze mog by towarem / kapitaem (7/78 Regina)
Kady towar legalnie wyprodukowany lub wprowadzony do obrotu zgodnie
z formalnociami przywozowymi w jednym z pastw czonkowskich powinien mie
zagwarantowan nieskrpowan cyrkulacj na caym jednolitym rynku

Art. 29 TfUE - Towar z pastwa trzeciego jest uwaany za bdcy w swobodnym


obrocie jeeli dopeniono wobec nich formalnoci przywozowe i pobrano ca i opaty o
skutku rwnowanym.

1.24.2. Ca i opaty o skutku rwnowanym


Art. 30 TfUE zakaz ce i opat rwnowanych midzy pastwami czonkowskimi. Tworzy
to tzw. Unie celn.
Opaty dozwolone legalne opaty:
1. Podatki, obowizki publicznoprawne
2. Opaty za usugi wiadczone importerowi (70/88 Ford Espana)
3. Opaty za dziaania z przepisw UE (46/76 Bahuis)

1.24.3. Podatkowa dyskryminacja i protekcjonizm art. 110 TfUE


- ZAKAZ DYSKRYMINACJI FISKALNEJ- wyklucza nakadanie w sposb poredni
bd bezporedni na towary pochodzce z innych pastw czonkowskich
jakichkolwiek podatkw ustanawiajcych obcienie wysze ni nakadane
porednio lub bezporednio na podobne towary krajowe

- ZAKAZ PROTEKCJONIZMU PODATKOWEGO- nakadania na produkty z innych


pastw czonkowskich podatkw wewntrznych, ktre chroni inne produkty przed
konkurencj jaka one stanowi
-
art. 110 a art. 30
- art. 30- w zwizku z przekroczeniem granicy
- art.110- brak zwizku z przekroczeniem granicy
Dansk Denkavit 1988 opata pobierana przez importerw na pokrycie kosztw
kontroli prbek towarw, tak sam pobierano od krajowych producentw- art. 110
- musz stanowi element systemu powszechnego opodatkowania produktw
44
- danin t obcione s te towary krajowe nalece do tej samej kategorii w
odniesieniu do stawek, podstawy opodatkowania, na tym samym poziomie
dystrybucji, poziomie przetworzenia
Obcienia zwracane krajowym producentom
- daniny, ktre pobierane s w rwnej wysokoci od wszystkich towarw bez wzgldu
na ich pochodzenie ale nastpnie porednio wracaj do producentw krajowych w
formie wsparcia dla miejscowego lub tez narodowego przemysu
- jeli zwrot kosztw ich uiszczenia nastepuje w caoci jednie krajowym
producentom moe art. 30 Capolongo
- jeli tylko czciowy zwrot art. 110 (naruszony zakaz dysryminacji)
- analogicznie obcienia eksportowe

1.24.4. Dyskryminacja bezporednia i porednia


1. BEZPOREDNIA DYSKRYMINACJA
Komisja v. Wochy 1980 powoujc si na wzgldy ochrony rodowiska
wadze woskie przyznay preferencje podatkowe tym woskim olejom
silnikowym, ktre zostay uzyskane w okrelony sposb, nie rozcigajc tej
regulacji na oleje Wsplnotowe (niby e nie moga tego sprawdzi) jest to
tylko kwestia ciaru dowodu, wic dyskryminacja!
Hansen 1978 obniona akcyza na spirytus pochodzcy tylko z maych
gorzelni krajowych
2. POREDNIA DYSKRYMINACJA
- stosowanie obcie, ktre z formalnego punktu widzenia nie rnicuj ze wzgldu
na pochodzenie pastwowe, gdy opieraja sie na zupenie innym , neutralnym
kryterium, ale w rzeczywistoci wanie towary wsplnotowe stawiaj w gorszym
pooeniu
Humblot pan Humblot kupi we Francji luksusowy samochd o duej pojemnoci,
na ktry naoono wysoki podatek o charakterze konsumpcyjnym puap, od
ktrego naliczono znacznie podwyszony podatek cile skorelowano wanie
z wydajnoci miejscowego przemysu- zosta ustanowiony na poziomie, ktrego
nie przekraczaa francuska produkcja. Samochody o mniejszej pojemnoci
opodatkowano stawk piciokrotnie nisz stawka ta bya wiec bez dyskryminacji
stosowana do aut krajowych i obcych, ale z drugiej strony samochody francuskie w
ogle nie byy wyej opodatkowane, bo w tej grupie nie wystpoway dotkno to
wic samochody zagraniczne!!!, co wpywao na wybr konsumenta!
Komisja v. Dania 1980 w zwizku z systemem opodatkowania alkoholi, ktry
preferencyjnie traktowa sznaps w stosunku do innych mocnych trunkw, takich jak
wdka czy gin formalnie opierao si to zrnicowanie na skadzie, nie na
pochodzeniu ale w dominujcej czci by on wytwarzany w Danii (powoywano
si na du ilo spoycia, tradycje narodowe), co skutkowao preferencjami
towarw krajowych
Komisja v. Francja 1987 nie zakwestionowano preferencji podatkowych we
45
Francji dotyczcych pewnego rodzaju wina wytwarzanego tradycyjnymi metodami
w regionie o niskim poziomie rozwoju i sabych warunkach naturalnych wzgldy
natury obiektywnej!, rodki proporcjonalne, gorsze traktowanie ma charakter
uboczny

1.24.5. Towary podobne


2 etapy:
1. zakaz dyskryminacji towarw tych samych, a nawet PODOBNYCH art. 110 zd.1
2. czy podatki nakadane na system krajowy na towary obce nie powoduj w
szczeglnoci ochrony rynku miejscowego (ustalenie stosunku wzajemnej
konkurencyjnoci, nie wymaga ustalania podobiestwa) art.110 zd.2
podobiestwo- rozumienie funkcjonalne, szeroka interpretacja
- sprawa alkoholi- odwoywano sie do tradycji, dziedzictwa narodowego, ich
zestawienia jako profanacji a tak na prawd s to alkohole wysokoprocentowe i o
wyborze klienta czsto decyduj kwestie fiskalne
Komisja v. Dania 1980 w zwizku z systemem opodatkowania alkoholi, ktry
preferencyjnie traktowa sznaps w stosunku do innych mocnych trunkw, takich jak
wdka czy ginich rozrnienie formalnie opierao si na skadzie i metodzie
wytwarzania
Komisja v. Grecja 1991 greckie preferencje dla ouzo, brandy, likierw w stosunku
do innych alkoholi (tamte produkowano na miejscu!)
- naley bra pod uwag takie cechy jak smak, waciwoci organoleptyczne,
surowce, sposb wytwarzania, zaspokajanie potrzeb konsumentw
Komisja v. Dania 1986 wina gronowe a owocowe podobiestwo!
Komisja v. Francja 2002 papierosy z ciemnego (preferowane- caa produkcja we
Francji) i jasnego tytoniu- podobne

problem towarw konkurencyjnych- protekcjonizm


nawet jak towary nie s podobne to moliwy art. 110 zd.2
gdy istniejcy poziom i zakres opodatkowania suy okrelonym towarom pastwa
przyjmujcego poprzez zmniejszenie presji konkurencyjnej ze strony zagranicznych
- gdy towary nie s do siebie podobne, ale z perspektywy konsumenta maj pewne
cechy zblione , wic mog ze sob konkurowa (wymienialno,
zastpowalno) dlatego opodatkowanie jednego moe determinowa popyt na
drugi
Komisja v. Francja 1980francuskie przepisy faworyzujce pod wzgldem
podatkowym koniak i inne alkohole wytwarzane z owocw, ktrych Francja bya
wiodcym producentem w stosunku do whisky i innych alkoholi wytwarzanych ze
zb, ktrych we Francji prawie nie wytwarzano ETS- wzajemna
konkurencyjno
46
Komisja v. WB 1983
1. najpierw ocena konkurencyjnoci
2. potem podatki i protekcjonizm
brytyjskie rozwizania faworyzujce piwo wytwarzane gwnie w WB w stosunku do
sabego wina stoowego pochodzcego gwnie z importu WB e nie s podobne, inny
sposb spoycia: piwo- pospolite w pubach, wino- towar luksusowy ale EST e stanowi
dla siebie konkurencj, zaspokajaj te same potrzeby niedopuszczalne rne
opodatkowanie
Komisja v. Wochy 1987 woskie zasady wyszego opodatkowania bananw
(gwnie z Francji) wzgldem krajowych owocw (jabek, gruszek)- nie s to towary
podobne, ale KONKURENCYJNE!

1.24.6. Art. 34 i 35 TfUE Zakaz ogranicze ilociowych w


przywozie i wywozie, i rodkw o skutku rwnowanym
Adresaci przepisu:
1. Pastwa
2. Osoby fizyczne
3. Organy UE
4. Sdy

8/74 Dassonville zabrania jakichkolwiek rodkw porednio lub bezporednio,


potencjalnie lub rzeczywicie utrudniajcych wewntrzwsplnotow wymian towarw.
- generalna definicja rodkw o skutku podobnym
o 261/81 Rau regulacja dotyczca sprzeday margaryny nakadajca cise wymogi
co do opakowania, jest niezgodna z art. 34 TfUE, jako rodek o skutku
rwnowanym
o 248/81 KE v. Irlandia rzdowo dofinansowywana akcja Buy Irish promujca
produkty rodzime, niezgodna z art. 34 jako rodek o skutku rwnowanym
o 112/00 Schmidberger zgoda na manifestacj na drodze tranzytowej to rodek
rwnowany z art. 34 TfUE acz dozwolony(wymg imperatywny)

120/78 Cassis de Dijon


o Producent niemiecki musi tworzy likier powyej 20%, francuski sprowadza likier
15-20%
o ETS rozstrzyga o wzajemnym uznawaniu
- Jeeli kwestia zostaa uregulowana na unijnym poziomie, regulacje
pastwowe s drugorzdne
- Rozbienoci midzypastwowe wobec braku regulacji unijnej mog istnie w
47
przypadku wymogw imperatywnych. Pastwa mog powoywa si na
wymogi interesu publicznego w celu uzasadnienia ogranicze w swobodzie
przepywu. Te interesy to: (katalog otwarty)
1. Skuteczna kontrola podatkowa
2. Ochrona zdrowia publicznego
3. Rzetelno transakcji
4. Ochrona konsumentw
- Ograniczenie musi by konieczne i proporcjonalne do celw.
- Zasada wzajemnego uznawania jest jednym z warunkw swobodnego
przepywu towarw, tak wic co do zasady kady towar legalnie znajdujcy si
na rynku pastwa czonkowskiego musi mie dostp do wszystkich pastw
czonkowskich

C-267/91 Keck / c-268/91 Mithouard


Kech i Mithouard odsprzedawali ze strat co jest niezgodne z przepisami francuskimi, na
co podnieli wniosek, e taka regulacja jest niezgodna z TfUe i zasad swobody
przepywu towarw. Sprawy Cassis de Dijon I Dassonville okrelay za niezgodne
regulacje nazwy, wagi, rozmiarw, ksztatu etc, a sprawa Keck dotyczy promocji towaru,
czas miejsce. Podstawowy test to czy dana regulacja dotyczy towaru czy zasad jego
sprzeday, bo jeli zasad sprzeday to nie stosujemy Dassonville czy Cassis de Dijon.
o Jeeli co podpada pod regu Keck (dotyczy zasad sprzeday), to musi jeszcze:
- Obowizywa wszystkie podmioty zainteresowane (uniwersalno)
- Dotyczy tak samo produktw krajowych jak i obcych (neutralno)
By zosta uznanym za regulacj zgodn z prawem UE !

Sprawy podpadajce pod regu Keck:


1. Sprawy dotyczce czasu sprzeday produktu c-401/92 Transtation
2. Sprawy o miejsce zbytu lub ograniczenia ich sprzedawcw - c-391 KE v. Grecja
3. Sprawy warunkw i metod marketingu produktu c-412/93 Leclere-Siplec
4. Sprawy o rodki dotyczce kontroli cen

Test dostpu do rynku c-405/98 Gourmet


W Szwecji by szeroki zakaz reklamy alkoholu z wyjtkiem pism specjalistycznych. Firma
Gourmet wydaa reklam alkoholu. Rzecznik konsumenta wystpi o zakaz. Sprawa do
ETS.
o Pytanie czy poprzez test dostpu do rynku, czy taka regulacja nie utrudnia
producentom innych pastw dostpu do rynku?
- Odp. Moe utrudnia bo podmioty zagraniczne nie mog si reklamowa.

48
Wyjtki od zasady swobodnego przepywu towarw:
- Wyjtki z orzecznictwa Cassis de Dijon
- Wyjtki traktatowe art. 36 TfUE dopuszczalne ograniczenia uwzgldnione:
1. Moralnoci publiczn
2. Porzdkiem publicznym
3. Bezpieczestwem publicznym
4. Ochron zdrowia i ycia ludzi, zwierzt lub rolin
5. Ochron dbr kultury
Wyjtki te nie powinny jednak stanowi rodka arbitralnej dyskryminacji ani ukrytych
ogranicze w handlu midzy pastwami czonkowskimi. Przykady:
- C-120/95 Decker ochrona rwnowagi finansowej systemu ubezpiecze
spoecznych
- C-368/95 Familia Press ochrona rnorodnoci prasy
- sprawa 72/83, Campus Oil fakty: ustawa irlandzka nakazywaa dystrybutorom
benzyny zakupu 35% procent paliwa w irlandzkiej rafinerii (bezpieczestwo publ.).
ETS uzna, e pastwo moe powoa si na art. 30, ocen proporcjonalnoci
przekaza sdom krajowym, ale okreli kryteria tej oceny;

- sprawa 34/78, Henn i Darby naruszenie zakazu sprowadzania do GB pornografii.


ETS uzna, e zakaz ten to naruszenie art. 28, ale ocena kwestii naruszenia
porzdku i moralnoci publ. naley kadorazowo do pastwa. Wane, e w GB
istnia cakowity zakaz obrotu wydawnictwami pornograficznymi;

1.25. Swoboda przepywu pracownikw, osb

1.25.1. Pracownik
Art. 45 TfUE:
1. Zapewnia si swobod przepywu pracownikw wewntrz Unii.
2. Swoboda polega na zniesieniu wszelkiej dyskryminacji ze wzgldu na
przynaleno pastwow midzy pracownikami w zakresie zatrudnienia,
wynagrodzenia etc.
3. Swoboda obejmuje prawo do:
- Ubiegania si o prac
- Swobodnego przemieszczania si w tym celu po UE
49
- Przebywania w jednym z pastw cz. w celu podjcia pracy zgodnie z
przepisami tego pastwa
- Pozostania na terytorium pastwa cz. po ustaniu zatrudnienia na warunkach
Komisji z rozporzdzenia

Art. 46 Parlament Rada po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Spoecznym,


uchwalaj rodki niezbdne do wprowadzenia swobodnego przepywu pracownikw.

Artyku 45 jest artykuem szczeglnym w stosunku do artykuu 21TfUE, ktry zapewnia


swobod przepywu obywateli UE.
66/85 Laurie Blum - Pracownik kto w stosunku pracy:
1. Praca musi by wykonywana przez pewien czas
2. Praca musi by za wynagrodzeniem
3. Praca musi by pod kierownictwem
4. Praca na rzecz innej osoby
5. Pracownik musi by obywatelem UE ! (przesanka z poza Laurie-Blum)

o C-212/05 Hartman pracownik sezonowy spenia przesank pracy przez pewien czas
o 53-81 Levin praca w bardzo maym zakresie czasowym nie podpada pod przesank
czasu pracy. Tak samo jednorazowa praca, obojtnie od czasu jej wykonania nie
podpada pod t przesank. Wymagana jest powtarzalno pracy.
o C-188/00 Kurz wynagrodzenie moe by w naturze, a rodzaj stosunku pracy czy
produktywno nie ma znaczenia
o C-10/05 Mattern praktykant to te pracownik
o 1612/28 zakazane jest procentowe ograniczenie iloci pracownikw z innych pastw

C-415/83 Bosman
Pikarz Bosman z belgijskiego klubu chcia przej do francuskiego po kocu umowy,
jednak francuski klub musiaby zapaci opat transferow. Tezy ETS:
- regulacja jest niezgodna z art. 45 TfUE
- pikarz jest pracownikiem
- pracodawca nie musi by przedsibiorc
- art. 45 ust. 1 dziaa rwnie wobec ogranicze niedyskryminujcych !

50
1.25.2. Dyrektywa 2004/38
1. prawo wyjazdu:
- uniemoliwienie stoswania norm i praktyk wewntrznych uniemoliwiajcych lub
utrudniajcych wyjazd do innego pastwa czonkowskiego
- dotyczy to pastwa obywatelstwa oraz innego, na terytorium ktrego osoba
przebywa w sposb stay
- art. 4 dyrektywy- obywatele UE- dowd tosamoci i paszport// czonkowie ich
rodzin- wazny paszport
- chocia ograniczenia te su ochronie porzdku i bezpieczestwa publicznego, to
prawo wsplnotowe ingeruje zakaz nieproporcjonalnoci i arbitralnoci dziaa,
zawajca wykadnia dopuszczalnych ogranicze, wymg precyzyjnego
uzasadnienia odmowy i poddania jej kontroli sdowej

2. Prawo wjazdu:
- nie moe by uzalenione od posiadania pozwolenia lub wizy
- jeli utrzymuje si kontrol graniczn, to powinna by sprawowana jak wobec
wasnych obywateli, nie np. danie podania celu podry, planowanego zajcia w
czasie pobytu itd.
Komisja v. Holandia 1991 ETS zakwestionowa zakaz wjazdu wydany
przez holenderskich urzdnikw granicznych ze wzgldu na odmowe podania
celu pobytu niemieckiemu prawnikowi, ktry udawa sie przez Holandi do
Antwerpii na spotkanie z urzdnikiem PE
- nie jest moliwe cakowite usunicie kontroli, weryfikacji tosamoci i obywatelstwa,
np. celem kontroli podmiotw pozawsplnotowych
Wijsenbeek 1999sprawa holenderskiego deputowanego powracajcego ze
Strasburga, ktry musia wylegitymowa si dowodem tosamoci podczas
kontroli granicznej na lotnisku w swoim kraju, pod rygorem odpowiedzialnoci
karnej
- kontrole s dopuszczalne, ale nie wymg posiadania paszportu przez obywatela UE
(powinno sie uwzgldnia kady dokument potwierdzajcy tosamo i
obywatelstwo)
Giagounidis 1991sprawa przebywajcego w Niemczech Greka, ktry
z powodu utraty wanoci paszportu wystapi o wymagane pozwolenie na
pobyt posugujc si greckim dowodem tosamoci, nie upowaniajce w
wietle prawa greckiego do opuszczenia tego pastwa.
odmowa wadz niemieckich zostaa wykluczona jako zbdna przeszkoda formalna,
skoro nikt nie kwestionowa jego tosamoci i obywatelstwa
3. Prawo pobytu:
- krtkoterminowy do 3 miesicy, bezwarunkowe prawo pobytu
- dugoterminowy art. 7 dyrektywyn, pracownicy, albo posiadajcy wystarczajce
rodki by nie by nieproporcjonalnym obcieniem dla systemu pomocy spoecznej

51
- stay powyej 5 lat. powszechne prawo dla wszystkich obywateli UE i czonkw ich
rodzin. Jego uzyskanie wymaga jedynie wykazania si okrelonym i nieprzerwanym
czasem legalnego zamieszkiwania ( 5 lat) w pastwie przyjmujcym i korzystania ze
wsplnotowego prawa zwykego pobytu, nie mona nakada adnych dodatkowych
wymogw. Nie naruszaja jej przejsciowe okresy nieobecnoci nieprzekraczajce 6 m-
cy w roku lub duzsze jeli zostay spowodowane obowiazkow suzb wojskow, oraz
12 m-cy jeeli z wanych powodw, np. cia i pord. Uzyskane prawo mona utraci
w wyniku nieobecnoci przekraczajcej 2 kolejne lata
- wydanie w jak najkrtszym czasie przez wadze pastwa przyjmujcego, na
wniosek zainteresowanego dokument powiadczajcy stay pobyt.
- czonkowie rodziny bez obywatelstwa UE otrzymuj kart staego pobytu
wydawana w cigu 6 m-cy od zozenia wniosku i automatycznie odnawiana co 10
lat
Czonek rodziny, Art. 2:
1. Wspmaonek
2. Partner w zarejestrowanym zwizku
3. Bezporedni zstpni poniej 20 lat na utrzymaniu
4. Bezporedni wstpni na utrzymaniu
Wyjtek, studenci mog osiedla si ze wspmaonkiem oraz ze swoimi dziemi
pozostajcymi na ich utrzymaniu

36/75 Rutili nie mona nie wpuci kogo kto strajkowa


C100/01- ograniczenia musz by generalne, do wszystkich obywateli UE

naley unikn barier w swobodzie poprzez nadmierne kary i nieproporcjonalne wymogi


(sama kontrola jednak jest dopuszczalna)
Komisja v. Niemcy 1998 w Niemczech konsekwencje naruszenia obowizku
noszenia przy sobie dowodu tosamoci- kara dla cudzoziemcw do 5000 DM, a
dla obywateli niemieckich 1000 DM

4. Prawo szukania pracy


C-292.89 Tonissen 6 miesicy na znalezienie pracy
C-171/91 Tsiotas 6 miesicy chyba, e obiektywnie pracy znale nie mona

5. Prawo do wiadczenia pracy


6. Prawo do korzyci socjalnych / podatkowych
- pracownicy migrujcy maj prawo do analogicznego statusu socjalnego, jak
pracujcy obywtarele pastwa pobytu
52
- pojcie traktowane szeroko i funkconalnie wszelkie wiadczenia, ktrych
rozcigniecie na pracownikw migrujcych wydaje si odpowiednie dla uatwienia
korzystania przez nich ze swobody przepywu oraz integracji z miejscowym
rynkiem i spoeczestwem

1.26. Swoboda przepywu przedsibiorczoci

1.26.1. Informacje oglne

Art. 49 Ograniczenia swobody przedsibiorczoci obywateli jednego pastwa cz. na


terytorium innego pastwa cz. s zakazane w ramach poniszych postanowie. Zakaz
obejmuje rwnie ograniczenia w tworzeniu agencji, oddziaw lub filii.
Swoboda przedsibiorczoci obejmuje rwnie podejmowanie i wykonywanie dziaalnoci
prowadzonej na wasny rachunek, jak rwnie zakadanie i zarzdzanie
przedsibiorstwami, a zwaszcza spkami w rozumieniu artykuu 54, na warunkach
okrelonych przez ustawodawstwo pastwa przyjmujcego..
Art. 54 pojcie spki spki prawa cywilnego lub handlowego, a take spdzielnie
oraz inne osoby prawa publicznego lub prywatnego z wyjtkiem spek ktrych dziaalno
nie jest nastawiona na osiganie zyskw.

Gebhard
prowadzenie samodzielnej dziaalnoci gospodarczej za porednictwem ustanowionego,
trwaego przedsibiorstwa (fixed establishment)
dziaalno:
- wykonywana w sposb rzeczywisty
- charakter staego i cigego uczestnictwa w yciu gospodarczym p.przyjmujcego
na czas nieokrelony (inaczej tymczasowo usug)
- cel zarobkowy
podejmowanie i wykonywanie dziaalnoci na wasny rachunek oraz zakadanie i
zarzdzanie przedsibiorstwami

c-221/89 factortame - rzeczywiste wykonywanie dziaalnoci gospodarczej za


porednictwem staego urzdzenia w innym pastwie czonkowskim na czas nieokrelony
(to nie prawda, e tylko na czas nieokrelony)

- samodzielno, dziaalno na wasny rachunek, inaczej ni w przypadku pracownika,

c-268/99 Jany prostytutka, to przedsibiorca,

53
- transgraniczno, zakaz ogranicze swobody przedsibiorczoci art. 49 TfUE,
- odpatno, spka zgodnie z artykuem 54 TfUE musi by nastawiona na osiganie
zysku,
c-251/92 Baars odrnienie swobody przedsibiorczoci od swobody przepywu kapitau
na podstawie kryterium iloci nabytych akcji, gdzie ilo nieznaczna podlega pod swobod
przepywu kapitau, a ilo dajca realn kontrol nad przedsibiorstwem pod przepisy o
swobodzie przedsibiorczoci.

Adresaci przepisw o swobodzie przedsibiorczoci:


- spki prawa handlowego
- osoby prawne nieposiadajce osobowoci prawnej w rozumieniu prawa polskiego
- osoby fizyczne
Te podmioty musz speni warunki:
- obywatelstwo UE, pierwotna swoboda dziaalnoci moliwo zaoenia
dziaalnoci w innych pastwie,

By prowadzi wtrn swobod przedsibiorczoci czyli kontynuowanie


dziaalnoci X z pastwa A w pastwie B, osoba fizyczna musi mie miejsce
dziaalnoci pierwotnej wewntrz wsplnoty
Jednostki organizacyjne mog powoa zarwno pierwotnie i wtrnie dziaalno
przedsibiorcz, wymogi:
- zaoenie zgodnie z prawem pastwa siedziby
- posiadanie trzech cech:
- siedziba
- zarzd
- gwne przedsibiorstwo na terenie UE

C-212/97 centros obywatele z dania -> tu zakadaj przeds. GB -> tu otwieraj


oddzia dania,
ETS przyznaje racj obywatelom Danii jednak pastwa czonkowskie mog
wprowadza rodki, ktre bd przeszkadza oszukaczym praktykom.
c-208/00 uberseering spka zaoona w Holandii rzeczywicie dziaa w Niemczech, w
Niemczech wesza w spr a sd nie uzna jej zdolnoci procesowej. ETS przyzna spce
racj.

1.26.2. Dziaalno wyczona z zakresu swobody


przedsibiorczoci
Art. 51 TfUE dziaalno, ktra w jednym pastwie cz. jest zwizana, choby
przejciowo z wykonywaniem wadzy publicznej. (wyczona z zakresu swobody)
2/74 Reyners v. Belgia adwokat pomimo cigego kontaktu z sdami i udziau w ich
funkcjonowaniu nie stanowi udziau w wykonywaniu wadzy publicznej.
c-47/08 KE V. Belgia Notariusz ma zbyt ma zbyt may zwizek z wykonywaniem wadzy
by obj je wyczeniem z art. 51.
54
1.26.3. Swoboda przedsibiorczoci
Swobod przedsibiorczoci odrnia od swobody przepywu pracownikw
samodzielno podejmowanych dziaa. Przy przepywie pracownikw musi
wystpowa dziaalno pod kierownictwem.
o Jany 2001 sprawa pozbawienia prawa pobytu pl i czeskich prostytutek,
ktrym jak sie okazao niesusznie zarzucano wykorzystywanie zakazu
dyskryminacji przedsiebiorcw dla podejmowania pracy w Holandii.
Swobod przedsibiorczoci a swobodny przepyw usug rozrnia stao dziaania
przedsibiorstwa, podczas gdy usugi maj charakter przejciowy.
Swoboda przedsibiorczoci i swoboda przepywu kapitau s wspzalene, wedug
Rzecznika Generalnego UE i mona stosowa jedn drug albo obie. Natomiast ETS
w sprawie c-251/98 Baars, wskaza, e to jak swobod stosujemy zaley od tego ile
akcji spki kupilimy (mniejszo sw. kapitau / wikszo przedsibiorczoci).

1.26.4. Ograniczenia swobody przedsibiorczoci


Dyskryminacja to zrnicowane traktowanie porwnywalnych sytuacji, jak i jednakowe
traktowanie rnych sytuacji. Dyskryminacja moe by jawna, kiedy regulacja nakazuje
odmienne traktowanie ze wzgldu na przynaleno pastwow, albo ukryta, gdy
formalnie skierowana jest do wszystkich ale faktycznie prowadzi do takich samych
nastpstw.
Ograniczenia mog pochodzi od:
o Pastwa przyjmujcego
o Pastwa pochodzenia, wany jest tu element trans granicznoci
o Instytucji UE
o Podmiotw indywidualnych

1.26.5. Moliwo uzasadnienia ogranicze


Mona powoa si na :
- Wzgldy porzdku publicznego, bezpieczestwa publicznego i zdrowia publicznego
- Mac Quen i inni 2001 dotyczya brytyjskiej sieci sprzedajcej okulary- Vision
Express, ktra dziaaa w wielu pastwach europejskich za porednictwem
zaoonych w kadym z nich krajowych spek zalenych, co m.in. miao
miejsce w Belgii. Problem, jaki rodzia ta dziaalno w Belgii dotyczy bada
wzroku, ktre oferowano klientom wykonywali je optycy, co w Belgii stanowio
czyn zagroony odpowiedzialnoci karn (powinni je wykonywa okulici-
lekarze medycyny!)
spka twierdzia, e nie napotkaa takiego ograniczenia w innych pastwach
ETS nie zakwestionowa takiego ograniczenia, skoro przepisy wsplnotowe
tej kwestii nie precyzoway, a mogo zosta uzasadnione ochron zdrowia
- Bezwzgldne wymogi dotyczce dobra oglnego

55
o Ochrona przed pomyk
o Ochrona wasnoci przemysowej
o Skuteczno kontroli podatkowej
o Ochrona interesw wierzycieli
c-212/97 Centos rodek w postaci odmowy rejestracji w Danii
oddziau spki angielskiej nieprowadzcej dziaalnoci w Danii nie
zapewnia osignicia celu w postaci ochrony wierzycieli.
o Ochrona pracownikw
- Konieczno zapobieenia naduyciom swobody i obejciu prawa
Interes czysto ekonomiczny nie uzasadnia ogranicze.
Zagroenie musi by rzeczywiste, bezporednie i wystarczajco powane dla
podstawowego interesu publicznego.

TEST GEBHARDA
- naduywanie dopuszczalnych barier
- test ten pozwala wyway sprzeczne interesy pomidzy celami jednolitego rynku a
wzgldami ochrony dobra oglnego
Gebhard 1995 dotyczy niemieckiego adwokata Gebharda, ktry przeprowadzi
sie i podj praktyk we Woszech, koncentrujc tam ycie osobiste i zawodowe,
cznie z rozliczeniami podatkowymi, chocia nie zaprzesta cakowicie dziaalnoci
w Niemczech. Nie stanowio to pocztkowo problemu dopki pracowa w innych
kancelariach, zajmujc sie gwnie sprawami osb niemieckojzycznych i
wsppracujc z woskimi adwokatami, ktrych upowania do dziaania w sprawach
czysto woskich. Dopiero kiedy po kilkunastu latach otworzy wasna kancelari,
Izba Adwokacka, na skutek skarg innych adwokatw wszcza postpowanie
dyscyplinarne w zwizku ze staym wykonywaniem praktyki pod nielegalnie
uywaniem miejscowego tytuu Avvocato, ktrych jako Rechtsanwalt nie posiada
oraz wystpowaniem przed miejscowym sdem. Gebhard czyni to bez spenienia
miejscowych wymogw w tym zakresie, dotyczcych zwaszcza posiadania
odpowiednich kwalifikacji zawodowych, skoro wbrew prawu woskiemu praktykowa
posugujc si jedynie niemieckim dyplomem, a take nie legitymujc sie
czonkostwem w Izbie, ktre byo obligatoryjne.
ETS nie wykluczy podporzdkowania przez pastwo przyjmujce wykonywania
dziaalnoci na wasny rachunek przez wszystkich przedsibiorcw reguom wykonywania
zawodu obowizujcym na jego terytorium, o ile tylko nie jest to dyskryminujce ze
wzgldu na przynaleno pastwow
ponadto okreli dodatkowe kryteria dopuszczalnoci egzekwowania tych wymogw od
podmiotw wsplnotowych test Gebharda:
1. rzeczywista niezbdno rodkw ograniczajcych
2. uzasadnione bezwzgldnymi wymogami ochrony interesu oglnego
3. odpowiednie do zapewnienia realizacji zamierzonego celu
4. nie wykraczaj poza to, co jest konieczne dla jego osignicia
56
1.26.6. Specyficzne kwestie swobody Przedsibiorczoci
#czy mona korzysta z liberalniejszych przepisw jednego pastwa raczej ni
korzysta z niekorzystnych warunkw w pastwie?

o teoria zaoenia prawo pastwa czonkowskiego w ktrym dany podmiot zosta


zaoony, nawet jeli potem dziaalno bdzie uprawiana w innym pastwie
o teoria siedziby prawo pastwa, w ktrym jest siedziby i odbywa si rzeczywista
dziaalno
W orzecznictwie przewaa teoria zaoenia

Kwestie transgranicznego przenoszenia siedziby:


C-208/00 Uberseering spka utworzona w pastwie A i majca w nim siedzib
statutow, korzystajca ze swobody przedsibiorczoci i dziaajca w pastwie B, winna
zosta uznana przez pastwo B za posiadajc zdolno prawn, sdow.
c-210/06 Cartesio trybuna uzna, e pastwo czonkowskie moe uniemoliwi spce
utworzonej na mocy prawa krajowego przeniesienie siedziby do innego pastwa
czonkowskiego przy zachowaniu statusu spki podlegajcej prawu pastwa gdzie zostaa
zaoona.
Daily Mail 1988dotyczy spki, ktra postanowia przenie sw siedzib z WB do
Holandii w sposb pozwalajcy zachowa status spki majcej brytyjsk podmiotowo,
z jednoczesn utrat statusu brytyjskiego rezydenta podatkowego wynikajc
z przeniesienia organu zarzdzajcego zagranic. Oznaczao to wyczenie spod
brytyjskiego podatku dochodowego, co wymagao zgody MF, a celem emigracji byo
unikniecie obcie podatkowych
wadze brytyjskie broniy si przed utrat wpyww budetowych, skorzystay wic
z wymogu uzyskania zgody dla uzalenienia jej od sprzeday jeszcze przed zmian
rezydencji poowy majtku
spka za bya zainteresowana zachowaniem statusu brytyjskiej, ze wszystkimi
korzyciami (uniknicie zmiany rejestru i likwidacji), bez akceptacji zgody uwarunkowanej
pewnymi obowizkami. Nie czekajc na pozwolenia, dokonaa przeniesienia
ETS zgodzi sie z obowizkiem uzyskania zgody
Inspire Art 2003spka Inspire Art zostaa zarejestrowana w WB wycznie w celu
prowadzenia handlu dzieami sztuki w Holandii. Chciano skorzysta z liberalizmu
brytyjskiego prawa spek. Dlatego spka w siedzibie rejestrowej nie podja dziaalnoci i
niezwocznie po jej zaoeniu zostaa zarejestrowana w Holandii. Wadze holenderskie
szanujc teori zaoenia nie kwestionoway podmiotowoci spki, jednak po miesicu
krajowa izba handlowa wystpia do sdu o doprowadzenie do uzupenienie wpisu
(powoaa si na holendersk ustaw o spkach formalnie zagranicznych, ktre nie
wykazuj zwizkw z pastwem pochodzenia i zmierzaj prowadzi dziaalno cakowicie
na terenie Holandii dodatkowe obowizki
ETS zakwestionowa sankcje za niedopenienie tych obowizkw- ocena zgodnoci
57
z zasad proporcjonalnoci i niedyskryminacji
ETS nie wykluczy dopuszczalnoci zwalczania naduy i wprowadzania ogranicze
usprawiedliwionych wzgldami ochrony interesu publicznego, ale nie moe to stanowi
usprawiedliwienia dla stosowania przez pastwo przyjmujce teorii siedziby

Zota akcja uprawnienie pastwa do podejmowania strategicznych decyzji spek o


kluczowym znaczeniu gospodarczym (sektor energetyczny, pocztowy,
telekomunikacyjny). Co do zasady ETS uzna takie regulacje za sprzeczne ze
swobodami traktatowymi, jedynie w c-503/99 KE v. Belgia zaakceptowa obron
pastwa w tej kwestii.
By zota akcja miaa racj bytu pastwo musi uzasadni j bezwzgldn
koniecznoci ochrony porzdku publicznego, ma by zgodne z zasad
proporcjonalnoci.

1.27. Swoboda przepywu usug

1.27.1. Pojcia zaoenia oglne


Art. 56 - Ograniczenia w swobodnym wiadczeniu usug wewntrz UE s zakazane w
odniesieniu do obywateli pastw. Cz majcych swe przedsibiorstwo w pastwie cz.
Innym ni pastwo odbioru wiadczenia.
Art. 57 pojcie usugi. wiadczenia wykonywane zwykle za wynagrodzeniem w
zakresie w jakim nie s objte swobod przepywu towarw, kapitau i osb. Dziaalno
ma charakter przejciowy i trans graniczny, na tych samych warunkach co obywatele
pastwa.
- wiadczenia majce odmaterializowany charakter, nawet utrwalone na noniku
materialnym
- Przepisy wskazuj na subsydiarny charakter tej wolnoci w stosunku do swobody
przedsibiorczoci trudnoci w wyznaczeniu granic midzy nimi

1.27.2. Przesanki konstruujce swobod usug


1. wymiar rzeczywisty i ekonomiczny
2. wykonywane w ramach staej dziaalnoci gospodarczej prowadzonej w pastwie
pochodzenia, czonkowskim, na wasny rachunek
3. charakter samodzielny- na wasny rachunek i na wasn odpowiedzialno, bez
wymogu formalizacji i stabilizacji w pastwie przyjmujcym
4. odpatno
5. tymczasowo
6. element transgraniczny
58
wiadczenie usugi:
1. niematerialny charakter wiadczenia
2. transgraniczno usugi
a. przekroczy moe usugodawca, usugobiorca, usuga,
3. przejciowy charakter dziaania
4. odpatny charakter.

Jundt 2006 przedmiotem wiadczenia byo wygoszenie przez adwokata wykadu na


rzecz uniwersytetu, a nie pomocy prawnej naleao rozstrzygn czy dla celw
podatkowych dziaalno w innym pastwie moe by kwalifikowana jako realizacja
swobody wiadczenia usug, jeli wykonywano ja tam wanie pod tytuem quasi-
honorowym, za zwrotem kosztw i bez klasycznego wynagrodzenia jest to wiadczenie
usug!
nie naley ocenia wyjtkowego charakteru stosunku z odbiorcami- studentami
dziaalno nauczyciela z jednego p.cz. na rzecz osoby prawnej prawa publ.
(uniwersytetu) w innym p.cz, jest objta swobod

Tolsma 1994 ETS uzna za dziaalno niespeniajc tych warunkw zarobkowanie


polegajce na graniu na ulicy brak przesanki rzeczywistej odpatnoci (nie speniao jej
proszenie o datki), uzyskiwany dochd mia charakter przypadkowy i by podyktowany
wycznie stosunkiem emocjonalnym przechodniw do grajka za wykonan usug
niemono powoywania si na status wsplnotowego usugodawcy i utrzymania
prawa pobytu w p.przyjm.
Grogan 1991 przypadek irlandzkich studentw zamieszczajcych w miejscowych
kampusach uniwersyteckich ogoszenia o moliwociach poddania si aborcji poza
granicami Irlandii, gdzie jest ona konstytucyjnie wykluczona brak statusu usugodawcy
wsplnotowego ich czyny nie byy bowiem wykonane jako wiadczenie w ramach
umowy wzajemnej z podmiotem wsplnotowym. Podejmowali je z wasnej inicjatywy, a nie
na zamwienie zagranicznych klinik usytuowanych w innych pastwach czonkowskich,
z ktrymi nie czy ich aden stosunek prany, co oznaczao brak usugodawcy
- ETS nie uzna takiej dziaalnoci za objt swobod usug bo nie bya odpatna ani w
celach ekonomicznych,

59
1.27.3. Uprawnienia zwizane ze wiadczeniem
- gwarancje umoliwiajce realizacj tej swobody
- dziaanie suce przygotowaniu i wykonaniu usugi
- kwestionowanie ogranicze porednich, np. w ramach uzyskania kredytw

PRAWO DO INFRASTRUKTURY
- infrastruktura niezbdna do wiadczenia
- biura wraz z wyposaeniem i pracownikami, lokale mieszkalne, dostp do lokali
socjalnych

PRAWO DO POSUGIWANIA SIE SWOIM PERSONELEM


- zarzut dumpingu socjalnego i nieuczciwej konkurencji ze wzgldu na rnice w
poziomie wynagrodzenia (mogli okaza sie tasi od miejscowych)- chciano, aby taki
personel podlega swobodzie przepywu pracownikw
- ETS, e jest to element swobody przepywu usug
- wykorzystanie swego personelu (swoboda przepywu usug) nie moe by
utosamiane z transferem pracownikw, ktrych udostpnienie stanowi tre
wiadczenia (swoboda przepywu), do czego moe by potrzebne uycie wasnego
personelu
- personel pochodzcy spoza wsplnoty
Vander Elst 1994ETS zakwestionowa ukaranie belgijskiego usugodawcy, ktry
dla wykonania zlecenia we Francji przywiz ze sob Marokaczykw
zatrudnionych na stae w jego pastwie pochodzenia, posiadajcych wane
belgijskie pozwolenia na pobyt i prac oraz objtych tamtejszym systemem
ubezpiecze. Uzyskali oni wizy wjazdowe do Francji na czas tego zlecenia, ale nie
mieli miejscowych zezwole na prac.
ETS uzna kar za dyskryminujc, skoro pracowali oni w Belgii legalnie i przyjechali na
zamknity okres celem wykonania konkretnej pracy, a nie uzyskania staego dostpu do
miejscowego rynku obciaa w wikszym stopniu przedsibiorcw obcych, gdy
uzyskali juz zezwolenie na prac w innym pastwie
warunki takiego zatrudnienia (maj zapobiega naduyciom):
1. w pastwie pochodzenia musi to by zgodne z miejscowymi
przepisami
2. musi posiada trway charakter

60
1.27.4. Ograniczenia swobodnego przepywu usug
Art. 51 - wykonywanie wadzy publicznej
Rola Art. 52
1. Porzdek i bezpieczestwo publiczne
- nie w celu ochrony interesw ekonomicznych pastw
- jest to wyjtek traktatowy, zatem nie wyklucza cakowicie dyskryminacji ze wzgldu
na przynaleno pastwow
- wykadnia zawajca, proporcjonalno, prawa podstawowe obywateli UE (np.
wolno wypowiedzi)
ERT 1991 (Gouda) dotyczy wprowadzonych przez wadze greckie ogranicze
przekazu telewizyjnego uzasadnionych ochron porzdku i bezpieczestwa
publicznego. Polegay one na przyznaniu greckiej telewizji ERT wycznych praw w
tym zakresie, ktrych sdowej ochrony dochodzia ona przeciwko podmiotowi
wsplnotowemu kiedy rozpocz on nadawanie programu
przy wprowadzeniu takich ogranicze trzeba uwzgldni zasady oglne prawa
unijnego, a w szczeglnoci prawa podstawowe naruszenie zasady wolnoci
wypowiedzi

2. Ochrona zdrowia publicznego


- znaczenie dla usugodawcy, ale i dla usugobiorcy (pacjenta), ktrych indywidualne
prawo do leczenia w innych p.cz. na koszt macierzystego patnika wywiedziono
z oglnych gwarancji traktatowych ale m.in. ze wzgldu na konieczno ochrony
zdrowia publicznego musieli uzyska jego zgod zachowanie kontroli nad
kosztami, zapewnienie najwyszego poziomu lecznictwa poprzez efektywne
wykorzystanie zasobw
Komisja v. Francja, Bacardi France 2004 dotyczy regulacji przyjtych w
ramach programu zwalczania alkoholizmu i nikotynizmu, ktre w szczeglnoci
wprowadzay zakaz telewizyjnej reklamy napojw alkoholowych (powyej 1,2%).
Poniewa jednak nie wykluczono zarazem bezporedniej reklamy na stadionach
sportowych, niezbdne okazay si szczeglne rozwizania dotyczce
telewizyjnego przekazu z imprez sportowych, ktrym reklama taka towarzyszy. W
przypadku rozgrywek midzynarodowych, podczas ktrych jeden przekaz by
kierowany rwnoczenie do wielu krajw nie udao sie znale stosownego
rozwizania. W innych przypadkach, zwaszcza gdy bya to transmisja z pastwa,
gdzie nie zakazano reklam alkoholu i bya przeznaczona dla odbiorcy francuskiego,
zobowizano do wynegocjowania z podmiotem posiadajcym prawa do transmisji
takich zobowiza, ktre mogyby zapobiec ukazywania marek alkoholi na ekranie,
a sami francuscy nadawcy mieli podj wszelkie techniczne moliwe rodki dla
uniknicia pokazania tych marek
ograniczenia te miay charakter niedyskryminujcy
ograniczenia w trzech aspektach:
1. swobody wiadczenia usug w dziedzinie reklamy alkoholi
2. swobody wiadczenia usug polegajcych na przekazie i audycji telewizyjnych
61
3. organizatorzy wydarze sportowych majcych miejsce poza granicami Francji
pozbawieni s moliwoci sprzeday praw do retransmisji nadawcom
francuskim

3. Ochrona interesu publicznego


- wynika z zasady standardu pastwa pochodzenia i daje moliwo pastwu
przyjmujcemu na ograniczenie w pewnym stopniu tej szerokiej swobody
- dopuszczalne wycznie w szczeglnych sytuacjach, jeeli daje si je
usprawiedliwi bezwzgldnymi, przewaajcymi przesankami ochrony interesu
publicznego, ktre w sposb niedyskryminujcy obowizuj wszystkie podmioty
prowadzce w pastwie dana dziaalno

Przesanki ochrony
o katalog otwarty
- ochrona wasnoci intelektualnej
- ochrona pracownikw, konsumentw
- zachowanie narodowego dziedzictwa historycznego i artystycznego
- spjno systemu prawnego
- ochrona systemu socjalnego

1.27.5. Ochrona wartoci podstawowych


Zaoenia oglne
- przypadki najbardziej kontrowersyjnych usug, ktre w niektrych pastwach s
wyjte spod prawa (s cakowicie zakazane) wynika to z rnic kulturowych,
spoecznych, religijnych, systemw wartoci
- odmiennoci dotyczce nie tylko doboru rodkw, ale take samego przedmiotu
ochrony
- za swoisty kompromis uznaje si respektowanie autonomii gwarantujcej takie
odmiennoci prawne, co skutkuje nie kwestionowaniem rozwiza krajowych
innego pastwa, nawet jeeli s one sprzeczne z zasadami miejscowego systemu
spoecznego i prawnego
- wartoci podstawowe- uznawane przez dana spoeczno za posiadajce
szczeglne znaczenie, niezalenie od pogldu innych pastw np. ochrona
moralnoci publicznej
Omega 2004 ETS nie zakwestionowa niemieckiego zakazu prowadzenia
szczeglnego rodzaju salonw gier- Laserdome, w ktrym rozgrywa si
symulowane bitwy pozwalajce nawet na pozorowane zabijanie ludzi przy pomocy
laserowych pistoletw. Zakaz wynika z potpienia przez miejscowe wadze
przemocy, jako naruszenia podstawowych wartoci, a zwaszcza godnoci
ludzkiej ochrona porzdku publicznego. Prowadzcy salon otrzyma zakaz
wanie dlatego, e mimo pierwotnych zapewnie o unikaniu tego rodzaju rozrywki,
62
przynajmniej godzi sie na realizacje tego rodzaju bitew. Przewayo to nad
gwarancjami swobody przepywu usug, na ktra powoywa sie organizator
dziaajc na licencji podmiotu brytyjskiego.

zatem usugodawca, dziaajc poza obszarem staej siedziby i korzystajc z zasady


pastwa pochodzenia, musi liczy sie z ewentualnoci napotkania skutecznego zakazu
wykonywania okrelonej dziaalnoci, ktrej przejawy w kraju macierzystym zasuguj na
miano usugi

Szczeglny obszar ochrony

Aborcja
- konieczno ochrony ycia ludzkiego
Grogan 1991 przypadek irlandzkich studentw zamieszczajcych w miejscowych
kampusach uniwersyteckich ogoszenia o moliwociach poddania si aborcji poza
granicami Irlandii, gdzie jest ona konstytucyjnie wykluczona, zwaszcza w WB gdzie
prawo dopuszcza takie zbiegi brak statusu usugodawcy wsplnotowego ich
czyny nie byy bowiem wykonane jako wiadczenie w ramach umowy wzajemnej
z podmiotem wsplnotowym. Podejmowali je z wasnej inicjatywy, a nie na
zamwienie zagranicznych klinik usytuowanych w innych pastwach
czonkowskich, z ktrymi nie czy ich aden stosunek prany, co oznaczao brak
usugodawcy jedynie mogo by to zakwalifikowane jako realizacja swobody
wypowiedzi
ETS nie mg przychyli si do argumentw Stowarzyszenia Ochrony Dzieci
Nienarodzonych, e przerwanie ciy ze wzgldu na sprzeczno z prawem i
konieczno ochrony ycia ludzkiego, nie moe by traktowana jak dziaalno
gospodarcza, jak mona propagowa
nie mogli powoa si jednak na gwarancje wsplnotowe, aby zakwestionowa krajowy
zakaz takiej dziaalnoci czy te uzyska ochron przed ewentualn odp. karn
/ale jakby zlecenie pochodzio z WB, gdzie aborcja jest legalna i jest odpatnym
wiadczeniem, byoby uznane za usug w rozumieniu prawa wsplnotowego zarzut
niemoralnoci nie miaby tu znaczenia inaczej prowadzioby to wyeliminowania spod
swobody usug nielegalnych tylko w jednym pastwie!)

Walka z Hazardem
- loterie, zakady bukmacherskie i gry hazardowe s traktowane przez wadze
niektrych pastw jako bardzo powane zagroenie, wywoujce negatywne skutki
w wymiarze indywidualnym, jak i oglnospoecznym (np. wzrost przestpczoci)
- orzecznictwo dopuszcza odstpstwa od swobody przepywu usug, nawet jeli
odwouje si tylko do miejscowej specyfiki, a ocena zagroenia rni sie pomidzy
pastwami
Schindler dotyczy przedstawicieli niemieckiej loterii, przesyajcej Brytyjczykom
materiay reklamowe oraz formularze uczestnictwa zapraszajce do wzicia udziau
63
w niej. W ramach wszcztego przeciwko nim postpowania karnego zostay one
skonfiskowane przez wadze brytyjskie na podstawie przepisw krajowych
zakazujcych w dominujcej czci wszelkich loterii losowych, w ktrych gracze
stawiaj pienidze
ETS- jest to ograniczenie swobody, ale moe ono zosta uznane za dopuszczalne,
jeeli zamiarem wadz krajowych podyktowanym wzgldami moralnymi, kulturowymi i
spoecznymi jest zapobieganie uczynieniu z loterii rda zarobkowania, przeciwdziaanie
ryzyku przestpczoci oraz negatywnym skutkom indywidualnym i spoecznym
realizacja ochrony interesu oglnego w oparciu o miejscowa specyfik
Laara 1999 ETS nie zakwestionowa regulacji krajowych, ktre wyczne prawo
do prowadzenia hazardowych automatw do gry przyznay miejscowemu
podmiotowi publicznemu (monopol!), a rodki pochodzce z tej inicjatywy nakazay
przeznaczy jedynie na cele charytatywne lub inne niekomercyjne pogodzenie
popytu na takie usugi z zamiarem ich limitowania i kontroli nie dla zasilenia
budetu pastwowego!
Gambelli 2003dotyczy woskiego przedsibiorcy, ktry by jednym z agentw
licencjonowanego w WB podmiotu przyjmujcego zgodnie z pr. brytyjskim zakady
w rozgrywkach krajowych i midzynarodowych- take od podmiotw
zagranicznych- droga komunikacji elektronicznej. Gambelli prowadzi jedno
z centrw komunikacji elektronicznej- przyjmujc i przekazujc do WB w czasie
rzeczywistym wnioski o zakad i po otrzymaniu zgody bukmachera wydajc
potwierdzenie, cznie z zainkasowaniem zapaty. Dziaalno ta odbywaa sie bez
licencji
ostatecznie mia rozstrzygn sd krajowy

1.27.6. Dyrektywa usugowa 2006/123


Artyku 1
Niniejsza dyrektywa:
1. Ustanawia oglne przepisy uatwiajce korzystanie ze swobody przedsibiorczoci
przez usugodawcw oraz swobodnego przepywu usug, zapewniajc przy tym
wysoki poziom jakoci usug.
2. Nie dotyczy liberalizacji usug wiadczonych w oglnym interesie gospodarczym
zarezerwowanych dla podmiotw publicznych lub prywatnych, ani prywatyzacji
podmiotw publicznych wiadczcych usugi.
3. Nie dotyczy zniesienia monopoli w zakresie wiadczenia usug, ani pomocy
przyznawanej przez pastwa czonkowskie, objtej wsplnotowymi reguami
konkurencji.
Niniejsza dyrektywa nie ogranicza swobody pastw czonkowskich w zakresie
zdefiniowania, w zgodzie z prawem wsplnotowym, usug wiadczonych w oglnym
interesie gospodarczym, okrelania, w jaki sposb usugi te powinny by
zorganizowane i finansowane, zgodnie z zasadami pomocy pastwa, oraz ustalania
szczegowych wymogw, ktrym podlegaj.

64
Niniejsza dyrektywa nie ma wpywu na przepisy prawa karnego, prawa pracy i nie
narusza korzystania z praw podstawowych w pastwach.

Artyku 2
Zakres zastosowania
1. Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do usug wiadczonych przez
usugodawcw prowadzcych przedsibiorstwo w pastwie czonkowskim.
2. Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do nastpujcych rodzajw dziaalnoci:
a) usug o charakterze nieekonomicznym wiadczonych w interesie oglnym;
b) usug finansowych, takich jak usugi w zakresie bankowoci, dziaalnoci
kredytowej, ubezpiecze i reasekuracji,
c) usug i sieci cznoci elektronicznej
d) usug w dziedzinie transportu,
e) usug agencji pracy tymczasowej;
f) usug zdrowotnych niezalenie od tego czy s one wiadczone w placwkach opieki
zdrowotnej,
g) usug audiowizualnych, w tym usug kinematograficznych,
h) dziaalnoci hazardowej ze stawkami pieninymi w grach losowych
i) dziaa, ktre s zwizane z wykonywaniem wadzy publicznej
3. Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania w dziedzinie podatkw.

ROZDZIA II
UPROSZCZENIE PROCEDUR ADMINISTRACYJNYCH
Artyku 5
Uproszczenie procedur
1. Pastwa czonkowskie analizuj procedury i formalnoci dotyczce podejmowania i
prowadzenia dziaalnoci usugowej. W przypadku gdy procedury i formalnoci
poddawane analizie na mocy niniejszego ustpu nie s wystarczajco proste, pastwa
czonkowskie upraszczaj je.
Artyku 6
Pojedyncze punkty kontaktowe
1. Pastwa czonkowskie zapewniaj usugodawcom moliwo dopenienia
nastpujcych procedur i formalnoci poprzez pojedyncze punkty kontaktowe:
a) wszelkie procedury i formalnoci konieczne do podjcia dziaalnoci usugowej przez
usugodawc,
b) wszelkie wnioski o uzyskanie zezwolenia niezbdnego do prowadzenia przez
usugodawc dziaalnoci usugowej.
Artyku 7
Prawo do informacji
1. Pastwa czonkowskie zapewniaj usugodawcom i usugobiorcom atwy dostp do
65
nastpujcych informacji poprzez pojedyncze punkty kontaktowe:
a) wymogi
b) dane kontaktowe waciwych organw
c) sposoby i warunki dostpu do rejestrw publicznych i baz danych
d) oglnie dostpne rodki prawne w przypadku sporu
e) dane kontaktowe stowarzysze lub organizacji, innych ni waciwe organy, ktre mog
udzieli praktycznej pomocy usugodawcom lub usugobiorcom.
Artyku 8
Procedury realizowane drog elektroniczn
1. Pastwa czonkowskie zapewniaj, aby wszelkie procedury i formalnoci dotyczce
podejmowania i prowadzenia dziaalnoci usugowej byy atwe do wypenienia na
odlego oraz drog elektroniczn, poprzez odpowiedni pojedynczy punkt kontaktowy i w
odpowiednich waciwych organach.
ROZDZIA III
SWOBODA PRZEDSIBIORCZOCI DLA USUGODAWCW
SEKCJA 1
Zezwolenia
Artyku 9
Systemy zezwole
1. Pastwa czonkowskie nie uzaleniaj moliwoci podejmowania lub prowadzenia
dziaalnoci usugowej od jakiegokolwiek systemu zezwole, chyba e spenione s
nastpujce warunki:
a) system zezwole nie dyskryminuje danego usugodawcy;
b) potrzeba wprowadzenia systemu zezwole jest uzasadniona nadrzdnym interesem
publicznym;
c) wyznaczonego celu nie mona osign za pomoc mniej restrykcyjnych rodkw,
Artyku 10
Warunki udzielenia zezwolenia
1. Systemy zezwole opieraj si na kryteriach, ktre wykluczaj moliwo korzystania
przez waciwe organy z przyznanego im uznania w sposb arbitralny.
2. Kryteria okrelone w ust. 1 musz by:
a) niedyskryminacyjne;
b) uzasadnione nadrzdnym interesem publicznym;
c) proporcjonalne do danego celu zwizanego z interesem publicznym;
d) jasne i jednoznaczne;
e) obiektywne;
f) podane z wyprzedzeniem do publicznej wiadomoci;

66
g) przejrzyste i atwo dostpne.
5. Zezwolenia udziela si niezwocznie po ustaleniu, e w wietle przeprowadzonego
odpowiedniego badania, warunki udzielenia zezwolenia zostay spenione.
Artyku 11
Okres wanoci zezwolenia
1. Zezwolenie jest udzielane usugodawcy na czas nieokrelony, z wyjtkiem przypadkw
gdy:
a) zezwolenie podlega automatycznemu odnowieniu lub te podlega jedynie obowizkowi
cigego speniania wymogw;
b) liczba dostpnych zezwole jest ograniczona nadrzdnym interesem publicznym;
lub
c) ograniczony okres wanoci zezwolenia jest uzasadniony nadrzdnym interesem
publicznym.
Artyku 12
Wybr spord kilku kandydatw
1. W przypadkach, w ktrych liczba dostpnych zezwole na prowadzenie danej
dziaalnoci jest ograniczona z uwagi na ograniczone zasoby naturalne lub moliwoci
techniczne, pastwa czonkowskie stosuj procedur wyboru spord potencjalnych
kandydatw, ktra w peni zapewnia bezstronno i przejrzysto, w tym w szczeglnoci
odpowiednie podanie do wiadomoci informacji na temat rozpoczcia procedury, jej
przeprowadzania i zakoczenia.
Artyku 13
Procedury udzielania zezwole
1. Procedury i formalnoci zwizane z udzielaniem zezwole s przejrzyste, podawane do
wiadomoci publicznej z wyprzedzeniem i gwarantuj wnioskodawcom, e ich wnioski
bd rozpatrzone w sposb obiektywny i bezstronny.
2. Procedury i formalnoci zwizane z udzielaniem zezwole nie maj charakteru
zniechcajcego usugodawcw do prowadzenia dziaalnoci, nie s nadmiernie
skomplikowane ani nie opniaj wiadczenia usug.
3. Procedury i formalnoci zwizane z udzielaniem zezwole zapewniaj, e wnioski
zostan rozpatrzone moliwie najszybciej,
Artyku 14
Wymogi zakazane
Pastwa czonkowskie nie uzaleniaj moliwoci podejmowania lub prowadzenia
dziaalnoci usugowej na ich terytorium od spenienia ktregokolwiek z nastpujcych
wymogw:
1) wymogi dyskryminujce bezporednio lub porednio ze wzgldu na przynaleno
pastwow
a) wymogi zwizane z przynalenoci pastwow usugodawcy, jego personelu,
wsplnikw lub czonkw zarzdu albo organw nadzorczych usugodawcy;

67
b) wymg miejsca zamieszkania na danym terytorium;
2) zakaz prowadzenia przedsibiorstwa w wicej ni jednym pastwie czonkowskim,
3) ograniczenia swobody usugodawcy do dokonania wyboru midzy prowadzeniem
przedsibiorstwa gwnego i dodatkowego
5) stosowanie w poszczeglnych przypadkach testu ekonomicznego uzaleniajcego
udzielenie zezwolenia od udowodnienia istnienia potrzeby ekonomicznej lub popytu
rynkowego,
6) bezporednie lub porednie uczestnictwo konkurencyjnych podmiotw, w tym w
organw konsultacyjnych, w procedurze udzielania zezwole lub wydawania innych
decyzji
7) obowizek przedstawienia gwarancji finansowej

ROZDZIA IV
SWOBODNY PRZEPYW USUG
SEKCJA 1
Swoboda wiadczenia usug i okrelone odstpstwa
Artyku 16
Swoboda wiadczenia usug
1. Pastwa czonkowskie uznaj prawo usugodawcw do wiadczenia usug w pastwie
czonkowskim innym ni to, w ktrym prowadz oni przedsibiorstwo.
Pastwo czonkowskie, w ktrym wiadczona jest usuga, zapewnia moliwo
swobodnego podjcia i prowadzenia dziaalnoci usugowej na swoim terytorium.
Pastwa czonkowskie nie uzaleniaj moliwoci podejmowania lub prowadzenia
dziaalnoci usugowej na ich terytorium od spenienia wymogw sprzecznych z
nastpujcymi zasadami:
a) niedyskryminacja: wymg nie moe ani bezporednio, ani porednio dyskryminowa ze
wzgldu na przynaleno pastwow, lub w przypadku osb prawnych ze wzgldu na
pastwo czonkowskie, w ktrym prowadz przedsibiorstwo;
b) konieczno: wymg musi by uzasadniony wzgldami porzdku publicznego,
bezpieczestwa publicznego, zdrowia publicznego lub ochrony rodowiska naturalnego;
c) proporcjonalno: wymg musi by odpowiedni dla osignicia wyznaczonego celu i nie
moe wykracza poza to, co niezbdne do jego osignicia.
2. Pastwa czonkowskie nie mog ogranicza swobody wiadczenia usug przez
usugodawc prowadzcego przedsibiorstwo w innym pastwie czonkowskim, poprzez
naoenie ktregokolwiek z nastpujcych wymogw:
a) obowizek prowadzenia przez usugodawc przedsibiorstwa na ich terytorium;
b) obowizek uzyskania przez usugodawc zezwolenia od ich waciwych organw, w
tym wpisu do rejestru lub rejestracji w zrzeszeniu lub stowarzyszeniu zawodowym na ich
terytorium, z wyjtkiem przypadkw przewidzianych w niniejszej dyrektywie lub innych
aktach

68
c) zakaz tworzenia przez usugodawc okrelonej formy lub rodzaju infrastruktury na ich
terytorium
e) obowizek posiadania przez usugodawc dokumentu tosamoci wydanego przez
waciwe organy,
f) wymogi, z wyjtkiem tych, ktre s konieczne do ochrony zdrowia i bezpieczestwa w
pracy,
3. Przepisy niniejszego artykuu nie stanowi przeszkody dla pastwa czonkowskiego, do
ktrego usugodawca udaje si w celu wiadczenia usugi, do naoenia wymogw w
odniesieniu do wiadczenia dziaalnoci usugowej, gdy s one uzasadnione wzgldami
porzdku publicznego, bezpieczestwa publicznego, zdrowia publicznego lub ochrony
rodowiska naturalnego,
Artyku 17
Dodatkowe odstpstwa od swobody wiadczenia usug
Artyku 16 nie ma zastosowania do:
1) usug wiadczonych w oglnym interesie gospodarczym w innym pastwie
czonkowskim, midzy innymi:
a) w sektorze
b) w sektorze energii
c) w sektorze gazu ziemnego
d) usug dystrybucji i dostaw wody oraz usug oczyszczania ciekw;
e) gospodarki odpadami;
2) zagadnie objtych dyrektyw 96/71/WE;
5) dziaalnoci w zakresie sdowej windykacji nalenoci;
12) dziaa, do ktrych ustawowo wymagany jest udzia notariusza;
14) rejestracji pojazdw wzitych w leasing w innym pastwie czonkowskim;

Prawa usugobiorcw
Artyku 19
Ograniczenia zakazane
Pastwa czonkowskie nie mog nakada na usugobiorc wymogw, ktre ograniczaj
korzystanie z usug dostarczanych przez usugodawc prowadzcego przedsibiorstwo w
innym pastwie czonkowskim, a w szczeglnoci nastpujcych wymogw:
a) obowizku uzyskania od waciwych organw zezwolenia lub zoenia im owiadczenia;
b) limitw wprowadzajcych dyskryminacj w zakresie przyznawania pomocy finansowej
ze wzgldu na fakt, e usugodawca prowadzi przedsibiorstwo w innym pastwie
czonkowskim lub ze wzgldu na pooenie miejsca wiadczenia usugi.
Artyku 20
Niedyskryminacja
1. Pastwa czonkowskie zapewniaj, e na usugobiorc nie s nakadane
69
dyskryminacyjne wymogi z uwagi na jego przynaleno pastwow lub miejsce
zamieszkania.
Artyku 21
Pomoc dla usugobiorcw
1. Pastwa czonkowskie zapewniaj moliwo uzyskania przez usugobiorcw w swoim
pastwie czonkowskim zamieszkania nastpujcych informacji:
a) oglnych informacji
c) danych kontaktowych stowarzysze i organizacji,

1.28. Swoboda przepywu kapitau

1.28.1. Zagadnienia oglne


Art. 63 - zakazane s wszelkie ograniczenia w przepywie kapitau i w patnociach,
midzy pastwami czonkowskimi oraz midzy pastwami cz. a pastwami trzecimi.
Przed liberalizacj:
203/80 Casati pastwa mog ogranicza przepyw kapitau, bo inaczej moe to
podwaa polityk ekonomiczn czy spowodowa nierwnowag w bilansowaniu.
Liberalizacja:
Dyrektywa 88/361 ustanowia zasad penej swobody przepywu kapitau.
Wprowadzia katalog otwarty kategorii przepywu kapitau. Uchylona w 1994r.
Stan obecnej liberalizacji:
Traktat z Maastrich od 1.1.1994 r. swoboda przepywu kapitau uzyskaa tak
sam rang jak inne swobody.

c-163/94 Sanz de Lera i inni - Obecny artyku 63 TfUE jest bezporednio skuteczny, gdy
jest jasny i bezwarunkowy a jego przyjcia nie nakada adnych dodatkowych rodkw.
Moe by podstaw indywidualnych roszcze, pomimo traktatowych wyjtkw od tego
zakazu.

Przepyw kapitau jednostronne przeniesienie wartoci majtkowych w formie


pieninej lub rzeczowej w celu inwestycyjnym midzy co najmniej dwoma pastwami
czonkowskimi lub pastwem czonkowskim i trzecim.
przepyw kapitau to np.
- fizyczny przewz banknotw monet czy czekw do innego pastwa.
- darowizna na rzecz organizacji w innym pastwie cz, take w naturze.
- Inwestycje bezporednie w innym pastwie cz.
70
- Nabywanie akcji i wykonywanie praw z akcji w innym pastwie cz.
- Dywidendy z udziaw.
- Inwestycje w nieruchomoci.

Przepyw patnoci biecych mia by zliberalizowany do koca pierwszego etapu


tworzenia wsplnego rynku. Ta swoboda ma charakter akcesoryjny, patno bieca
zwizana jest raczej z transferem walut obcych w wykonaniu transakcji podstawowej, czy
zapat za usug (26/83 Luisi i Carbone)

1.28.2. Przeszkody w swobodnym przepywie towarw

W tej swobodzie zakazana jest dyskryminacja porednia jak i bezporednia.


Regulacje nawet porednio naraajce swobodny przepyw towarw s niedopuszczalne:
c-367/98 KE v. Portugalia przepis Portugalski uzaleniajcy uzyskanie udziaw w
spkach od zezwolenia, cho niedyskryminujcy, moe zniechci inwestorw.
C-98/01 KE v. GB Zote akcje w spce BAA mog zniechca inwestorw i tym
samym utrudnia dostp do runku.
Przykady niedozwolonych ogranicze swobodnego przepywu kapitau:
1. Wymg zarejestrowania w walucie krajowej hipoteki ustanowionej w walucie innego
pastwa cz.
2. Wymg uzyskania zgody na wywz, przywz, monet banknotw czy czekw.
3. Regulacje dyskryminujce w kwestii nabycia nieruchomoci pod zabudow.
4. Zakaz ilociowy nabywania akcji przez inwestorw z innych pastw.

Zote akcje rwnie zwykle s przejawem naruszenia swobody przepywu kapitau.

1.28.3. Dopuszczalne ograniczenia swobody przepywu


kapitau
Wyjtki traktatowe:
Artyku 65
1. Artyku 63 nie narusza prawa Pastw Czonkowskich do:
a) stosowania odpowiednich przepisw ich prawa podatkowego traktujcych odmiennie
podatnikw ze wzgldu na rne miejsce zamieszkania lub inwestowania kapitau;
b) podejmowania wszelkich rodkw niezbdnych do zapobiegania naruszeniom ich ustaw
i aktw wykonawczych, zwaszcza w sferze podatkowej i w dziedzinie nadzoru
ostronociowego nad instytucjami finansowymi lub ustanowienia procedur deklarowania
przepywu kapitau do celw informacji administracyjnej bd statystycznej lub

71
podejmowania rodkw uzasadnionych powodami zwizanymi z porzdkiem publicznym
lub bezpieczestwem publicznym.
2. Niniejszy rozdzia nie przesdza o moliwoci stosowania ogranicze w dziedzinie
prawa przedsibiorczoci zgodnych z Traktatami.
3. rodki i procedury okrelone w ustpach 1 i 2 nie powinny stanowi arbitralnej
dyskryminacji ani ukrytego ograniczenia w swobodnym przepywie kapitau i patnoci w
rozumieniu artykuu.

Wyjtki orzecznicze:
1. Wymogi imperatywne (Katalog otwarty)
- C-367/98 KE v. Portugalia ograniczenia swobody przepywu kapitau
mog wynika z wymogw imperatywnych.
- Zachowanie spjnoci podatkowej
- Zapewnienie jasnoci i przejrzystoci systemu ustanawiania hipoteki
- Ochrona wierzycieli hipotecznych
- Ochrona rodowiska

Przy zotych akcjach pastwo musi wskaza, e uprawnienie pastwa jest jasne,
precyzyjne i wynika z wyjtku traktatowego.
c-603/99 KE v. Belgia ETS uzna, e zota akcja umoliwiajca ministrowi gospodarki
prawo weta o transferze aktyww spek energetycznych i moliwo nabywania pakietu
akcji ponad zezwolone maksimum, jest zgodne z przesank bezpieczestwa publicznego.

1.28.4. Przepyw kapitau midzy pastwami cz. a trzecimi

Art. 63
1. W ramach postanowie niniejszego rozdziau zakazane s wszelkie ograniczenia w
przepywie kapitau midzy Pastwami Czonkowskimi oraz midzy Pastwami
Czonkowskimi a pastwami trzecimi.

2. W ramach postanowie niniejszego rozdziau zakazane s wszelkie ograniczenia w


patnociach midzy Pastwami Czonkowskimi oraz midzy Pastwami Czonkowskimi a
pastwami trzecimi.

Art. 64
1. Artyku 63 nie narusza ogranicze istniejcych 31 grudnia 1993 roku w stosunku do
pastw trzecich na mocy prawa krajowego lub prawa Unii w odniesieniu do przepywu
kapitau do lub z pastw trzecich, gdy dotycz inwestycji bezporednich, w tym inwestycji

72
w nieruchomoci, zwizanych z przedsibiorczoci, wiadczeniem usug finansowych lub
dopuszczaniem papierw wartociowych na rynki kapitaowe.

Art. 66
Jeeli, w wyjtkowych okolicznociach, przepyw kapitau do lub z pastw trzecich
powoduje lub moe spowodowa powane trudnoci w funkcjonowaniu unii gospodarczej i
walutowej, Rada, stanowic na wniosek Komisji i po konsultacji z Europejskim Bankiem
Centralnym, moe podj wobec pastw trzecich rodki ochronne na okres
nieprzekraczajcy szeciu miesicy, o ile rodki te s bezwzgldnie konieczne.

Sprawa Ospelt niezgodne byy austriackie przepisy regulujce nabywanie


nieruchomoci przez cudzoziemcw, fundacji z siedzib na terytorium Lichtensteinu.

1.29. Podstawy i zakres wsplnych regu konkurencji UE

Art. 26
1. Unia przyjmuje rodki w celu ustanowienia lub zapewnienia funkcjonowania rynku
wewntrznego zgodnie z odpowiednimi postanowieniami Traktatw.

2. Rynek wewntrzny obejmuje obszar bez granic wewntrznych, w ktrym jest


zapewniony swobodny przepyw towarw, osb, usug i kapitau, zgodnie z
postanowieniami Traktatw.

Art. 119
1. Dla osignicia celw okrelonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, dziaania
Pastw Czonkowskich i Unii obejmuj, na warunkach przewidzianych w Traktatach,
przyjcie polityki gospodarczej opartej na cisej koordynacji polityk gospodarczych
Pastw Czonkowskich, rynku wewntrznym i ustaleniu wsplnych celw oraz
prowadzonej w poszanowaniu zasady otwartej gospodarki rynkowej z woln konkurencj.

Art. 101
1. Niezgodne z rynkiem wewntrznym i zakazane s wszelkie porozumienia midzy
przedsibiorstwami, wszelkie decyzje zwizkw przedsibiorstw i wszelkie praktyki
uzgodnione, ktre mog wpywa na handel midzy Pastwami Czonkowskimi i ktrych
celem lub skutkiem jest zapobieenie, ograniczenie lub zakcenie konkurencji wewntrz
rynku wewntrznego.

Art. 102
Niezgodne z rynkiem wewntrznym i zakazane jest naduywanie przez jedno lub wiksz
liczb przedsibiorstw pozycji dominujcej na rynku wewntrznym lub na znacznej jego
czci, w zakresie, w jakim moe wpywa na handel midzy Pastwami Czonkowskimi.
Celem art. 101 i 102 jest zachowanie skutecznej konkurencji. Art. 102 mona stosowa
bezporednio do jednostki (155/73 Sachci)

73
1.29.1. Dwie grupy regu konkurencji
Kategorie wyrniane na podstawie podmiotw do ktrych s kierowane. S to reguy
skierowane do przedsibiorstw i do pastw cz.
Skierowane do przedsibiorstw maj na celu przeciwdziaanie zakceniu konkurencji
przez dziaania poszczeglnych przedsibiorstw. Art. 101 zakazuje praktyk i porozumie
ograniczajcych konkurencj a art. 102 zakazuje naduywania pozycji dominujcej na
rynku.
Skierowane do pastw maj na celu przeciwdziaanie naruszeniu konkurencji przez
naruszenie zasady rwnoprawnoci uczestnikw handlu w ramach UE. Np. przez:
1. Reguy oceny dopuszczalnej pomocy pastwa
Art. 107
1. Z zastrzeeniem innych postanowie przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc
przyznawana przez Pastwo Czonkowskie lub przy uyciu zasobw pastwowych w
jakiejkolwiek formie, ktra zakca lub grozi zakceniem konkurencji poprzez sprzyjanie
niektrym przedsibiorstwom lub produkcji niektrych towarw, jest niezgodna z rynkiem
wewntrznym w zakresie, w jakim wpywa na wymian handlow midzy Pastwami
Czonkowskimi.
2. Zgodna z rynkiem wewntrznym jest:
a) pomoc o charakterze socjalnym przyznawana indywidualnym konsumentom, pod
warunkiem e jest przyznawana bez dyskryminacji zwizanej z pochodzeniem produktw;
b) pomoc majca na celu naprawienie szkd spowodowanych klskami ywioowymi lub
innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi;
c) pomoc przyznawana gospodarce niektrych regionw Republiki Federalnej Niemiec
dotknitych podziaem Niemiec,
3. Za zgodn z rynkiem wewntrznym moe zosta uznana:
a) pomoc przeznaczona na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionw, w ktrych
poziom ycia jest nienormalnie niski lub regionw, w ktrych istnieje powany stan
niedostatecznego zatrudnienia,
d) pomoc przeznaczona na wspieranie kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego,
e) inne kategorie pomocy, jakie Rada moe okreli decyzj, stanowic na wniosek
Komisji.

2. nakaz przeksztacania pastwowych monopoli


Art. 37
Pastwa Czonkowskie dostosowuj monopole pastwowe o charakterze handlowym w
taki sposb, aby wykluczona bya wszelka dyskryminacja midzy obywatelami Pastw
Czonkowskich w stosunku do warunkw zaopatrzenia i zbytu.

74
3. Zasady rwnego traktowania przedsibiorstw prywatnych i publicznych
Art. 106
Pastwa Czonkowskie, w odniesieniu do przedsibiorstw publicznych i przedsibiorstw,
ktrym przyznaj prawa specjalne lub wyczne, nie wprowadzaj ani nie utrzymuj
adnego rodka sprzecznego z normami Traktatw.

1.30. Zakaz praktyk ograniczajcych konkurencj

1.30.1. 1. Uwagi wstpne

TFUE zakazuje dwa rodzaje antykonkurencyjnych dziaa przedsibiorstw:


- porozumienia ograniczajce konkurencj: art. 101
- naduywanie pozycji dominujcej: art. 102

cele i przedmioty obu zakazw s rne:


- art. 101 TFUE: przeciwko dziaaniom grupowym (kolektywnym) przedsibiorstw
(uzyskanie drog bilateralnej lub multilateralnej zmowy wadzy rynkowej)
- art. 102 TFUE: przeciwko dziaaniom jednostronnym przedsibiorstw dysponujcych ju
wadz rynkow (naduywanie)
oba zakazy maj zastosowanie powszechne
trzy wsplne przesanki stosowania art. 101 i 102 TFUE
(szczegowe rne):
1) praktyki te s zakazane tylko przedsibiorstwom
2) zakazane tylko wtedy, gdy maj wpyw na handel midzy
pastwami czonkowskimi;
3) zakazane tylko wtedy, gdy zakcaj konkurencj na rynku
wewntrznym

Zakres podmiotowy - pojcie przedsibiorstwa


art. 101 i 102 TFUE:
- zakazy praktyk ograniczajcych konkurencj skierowane do przedsibiorstw
(undertakings)
- brak definicji przedsibiorstwa w TFUE, ETS interpretuje to pojcie bardzo szeroko

75
Wpyw na handel midzy pastwami czonkowskimi.
art. 101 i 102 TFUE: musi wystpowa wpyw na handel miedzy pastwami
czonkowskimi UE (na handel wewntrzunijny)
przesanka ta wyznacza granic stosowania prawa unijnego i prawa krajowego

regua NATT (Not-Appreciable Affect Trade) nie wpywa, gdy:


- nie przekracza 4% udziau w rynku waciwym
- obrt w UE nie przekracza 40 mln euro (stron porozumienia
horyzontalnego lub dostawcy w porozumieniu wertykalnym)

Terytorialny zakres stosowania


art. 101 i 102 TFUE: zakazuj praktyk ograniczajcych konkurencj, ktre zakcaj
konkurencj wewntrz rynku wewntrznego (art. 101) wzgldnie na rynku
wewntrznym lub na zasadniczej jego czci (art. 102)
unijne zakazy praktyk ograniczajcych konkurencj znajduj zastosowanie
akstraterytorialne: niezalenie od tego, kto ich dokonuje i gdzie s one dokonywane

1.30.2. Porozumienia zakazane

Przesanki zakazu porozumie


generalny zakaz wszelkich form celowej i wiadomej kooperacji przedsibiorstw zdolnej
w odczuwalnym zakresie naruszy reguy wolnego handlu i skutecznej konkurencji na
rynku wewntrznym
art. 101 ust. 1 TFUE (przesanki traktatowe):
- formy kooperacji przedsibiorstw, ktre mog zakca konkurencj (porozumienia,
decyzje i praktyki uzgodnione)
- wpyw na handel midzy pastwami czonkowskimi UE
- cel lub skutek porozumie (zapobieganie, ograniczanie i inne zakcanie) konkurencji na
rynku wewntrznym

Formy zakazanej kooperacji przedsibiorstw


art. 101 ust. 1 TFUE: w konkretnym przypadku - stwierdzenie istnienia przynajmniej
jednej z trzech nastpujcych form zakazanej kooperacji grupowej:

1) porozumienia midzy przedsibiorstwami


2) decyzji zwizku przedsibiorstw
3) uzgodnionej praktyki midzy przedsibiorstwami
76
Zakcenie konkurencji na rynku wewntrznym
w/w porozumienia, decyzje i praktyki uzgodnione s zakazane jeeli su:
- zapobieganiu konkurencji, tj. cakowitemu jej wyeliminowaniu
- ograniczaniu konkurencji, czyli czciowemu jej wyczeniu
- innemu zakceniu konkurencji
- jeeli efekty wystpuj poza UE zakaz nie obowizuje

Odczuwalne ograniczenie konkurencji (porozumienia bagatelne)


art. 101 ust. 1 TFUE: przesanka zakazu: gdy ich celem lub skutkiem jest odczuwalne
(ang. appreciable, niem. sprbar) ograniczenie konkurencji
istotna rola w stosowaniu art. 101 ust. 1 TFUE: wycza z zakazu porozumienia, ktre
maj nieodczuwalny (bagatelny) wpyw na rynek
- przesank jest nie przekroczenie przez strony porozumienia 10% udziau w rynku w
przypadku porozumie horyzontalnych, a 15% udziau w rynku - rynku w przypadku
porozumie wertykalnych;
- oba progi ulegaj obnieniu do 5% - jeeli na danym rynku waciwym konkurencja jest
ograniczona poprzez kumulatywne efekty sieci rwnolegych porozumie dystrybucyjnych
powyej 30% cznego udziau w rynku takich sieci.

Cel lub skutek


w/w porozumienia oraz praktyki s zakazane, jeeli ograniczanie konkurencji:
- albo jest rzeczywistym skutkiem dziaania grupowego, tj. ju spowodowao
zakcenie konkurencji
- albo jest celem takiego dziaania, tj. dopiero zmierza do zapobiegania,
ograniczenia lub zakcenia konkurencji
przesanki te maj charakter

Przykady porozumie zakazanych


art. 101 ust. 1 TFUE: przykadowy katalog typowych rodzajw zakazanych dziaa:
- porozumienia cenowe (bezporednie lub porednie ustalania cen zaopatrzenia lub zbytu)
i kondycjonalne
- porozumienia kontyngentowe
- porozumienia o podziale rynku lub rde zaopatrzenia (porozumienia podziaowe)
- porozumienia dyskryminacyjne
- porozumienia

Porozumienia horyzontalne i wertykalne


porozumienia horyzontalne - porozumienia midzy konkurentami (kartele sensu stricto)
77
porozumienia wertykalne - porozumienia midzy przedsibiorstwami dziaajcymi na
rnych szczeblach gospodarowania (partnerami obrotu towarowego)

Najcisze ograniczenia konkurencji (hard core restrictions)


najciszymi ograniczeniami konkurencji s:
- horyzontalne kartele cenowe
- kartele kontyngentowe i podziaowe
- wertykalne narzucanie cen odsprzeday (resale price maintenance, RPM)

1.30.3. Skutki naruszenia zakazu art. 101 ust. 1 TFUE


art. 101 ust. 2 TFUE
art. 101 ust. 1 TFUE: s co do zasady niezgodne ze rynkiem wewntrznym i niewane
z mocy prawa
- zakaz ten ma charakter represyjny i skutkuje bezporednio
nie wymaga potwierdzenia przez aden organ administracyjny czy sdowy
jego formalne stwierdzenie ma deklaratoryjne znaczenie
- bezporednim skutkiem cywilnoprawnym tego zakazu jest niewano porozumie
midzy przedsibiorstwami i decyzji zwizkw przedsibiorstw
- praktyki uzgodnione nie s obcione rygorem niewanoci, albowiem nie s to
dziaania prawne czy choby quasi prawne

1.30.4. Wyczenia spod art. 101 ust. 1 TFUE


Zagadnienia oglne
wzgldny charakter zakazu z art. 101 ust. 1 TFUE
przesanki okrelone w art. 101 ust. 3 TFUE
system (stary) oparty na rozporzdzeniu 17/62:
- wystpoway dwa rodzaje wycze spod zakazu ustanowionego w d. art. 81 ust. 1 TWE:
wyczenia indywidualne (individual exemption)
wyczenia grupowe (block exemptions)
wyczenie indywidualne polegao na wyjciu spod zakazu d. art. 81 ust. 1 TWE
konkretnego porozumienia ograniczajcego konkurencj w drodze konstytutywnej decyzji
administracyjnej
wyczenie grupowe polegao na wyjciu spod zakazu d. art. 81 ust. 1 TWE
okrelonych grup (kategorii) porozumie ograniczajcych konkurencj na mocy prawa
wtrnego

78
nowy system stosowania art. 101 i 102 TFUE: rozporzdzenie nr 1/2003:
- porozumienia speniajce przesanki art. 101 ust. 3 TFUE s legalne z mocy prawa
- w systemie tzw. wycze legalnych nie ma wic ju miejsca dla wycze
indywidualnych przyznawanych ex ante
- spenienie przesanek art. 101 ust. 3 TFUE moe natomiast stanowi podstaw
indywidualnej decyzji o niestwierdzeniu zakazanego przez art. 101 ust. 1 TFUE
porozumienia ograniczajcego konkurencj, wydanej po przeprowadzeniu postpowania z
zarzutu naruszenia art. 101 TFUE (w trybie kontroli ex post)
- w nowym systemie pozostay natomiast wyczenia grupowe

Przesanki wycze
art. 101 ust. 3 TFUE: dwie pozytywne i dwie negatywne przesanki dopuszczalnoci
wycze legalnych spod zakazu art. 101 ust. 1 TFUE (musz by spenione
kumulatywnie)
przesanki pozytywne:
- porozumienia powinny suy wzrostowi efektywnoci gospodarowania dzi lub w
przyszoci, a zwaszcza prowadzi do poprawy produkcji lub dystrybucji
- powinny przynosi bezporednie korzyci konsumentom, zwaszcza powodowa obnik
cen
przesanki negatywne:
- porozumienia nie powinny nakada ogranicze konkurencji ponad miar, czyli
wykracza przeciw zasadzie proporcjonalnoci
- nie powinny umoliwia wyczenia konkurencji na istotnej czci rynku

Wyczenia grupowe
podstawa prawna: art. 103 i art. 105 ust. 3 TFUE
- rozporzdzenia Rady (art. 103 TFUE)
- rozporzdzenia wykonawcze KE (art. 105 ust. 3 TFUE)
polegaj na wyczeniu spod zakazu art. 101 ust. 1 TFUE okrelonych grup (kategorii)
porozumie ograniczajcych konkurencj
wyczenie takie dokonuje legalizacji okrelonych porozumie
(na podstawie rozporzdze Rady i wykonawczych do nich rozporzdze KE)
rodzaje wycze grupowych:
- porozumienia horyzontalne
- specjalizacyjne
- badawczo-rozwojowe
- porozumienia wertykalne
- rozporzdzenie KE nr 330/2010 ws stosowania art. 101 ust. 3 TFUE do
79
kategorii porozumie wertykalnych (w zakresie produkcji lub dystrybucji:
dystrybucji wycznej, franchisingu i dystrybucji selektywnej);
- odrbne rozporzdzenia:
- sektor pojazdw samochodowych
- transfer technologii
- wyczenia sektorowe
- egluga morska
- transport lotniczy
- sektor ubezpiecze

1.30.5. Bezwzgldny zakaz naduywania pozycji dominujcej


Art. 102 TfUE
Konkurencja moe zosta ograniczona dziaaniem pojedynczego przedsibiorstwa
posiadajcego pozycj dominujc na rynku waciwym (relewantnym).
Rynek waciwy produktowo to rynek okrelonych dbr lub usug.
Pozycja dominujca na rynku to (85/76 Hoffmann La-Roche):
- Pozycja siy ekonomicznej, ktra umoliwia zapobieganie skutecznej
konkurencji, poprzez moliwo podyktowania warunkw na jakich
konkurencja moe, nie moe, si rozwija.
Zakazane s w zwizku z naduywaniem pozycji dominujcej na rynku:
1. Narzucanie uciliwych cen i warunkw umowy
2. Ograniczanie produkcji, zbytu, rozwoju technicznego
3. Stosowanie rnych warunkw wobec rnych partnerw

Praktyki drapiene celowe ponoszenie strat przez przedsibiorstwo dominujce w celu


zamknicia konkurentom dostpu do rynku.

1.31. Przeciwdziaanie nadmiernej koncentracji

1.31.1. Rozwj podstaw prawnych


brak wyranej podstawy prawnej w TFUE:
- art. 101 TFUE dotyczy porozumie, uzgodnionych praktyk i decyzji, a nie trwaej utraty
samodzielnoci przez przedsibiorstwo
- art. 102 TFUE zawiera zakaz naduywania pozycji dominujcej, a nie tworzenia takiej
80
sytuacji w wyniku koncentracji przedsibiorstw
pierwszy etap tworzenia prawa pochodnego:
- rozporzdzenie (EWG) nr 4064/89 Rady z 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli
koncentracji przedsibiorstw
- znowelizowane nastpnie rozporzdzeniem nr 1310/97
stworzyo jednolity system przeciwdziaania antykonkurencyjnym koncentracjom
przedsibiorstw o wymiarze wsplnotowym
zasada nadzoru

obecny etap regulacji prawa pochodnego:


- Zielona Ksiga (2001) i propozycj KE w grudniu 2002 r.
- rozporzdzenie (WE) nr 139/2004 Rady z 20 stycznia 2004 r.
w sprawie kontroli przedsibiorstw (zastpio rozporzdzenie 4064/89 z dniem 1 maja
2004 r.)
- rozporzdzenie wykonawcze KE 802/2004 z 7 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania
rozporzdzenia
- dokumenty KE:
Wytyczne w sprawie oceny koncentracji horyzontalnych zgodnie z rozporzdzeniem
Rady w sprawie koncentracji przedsibiorstw, Dz.Urz. UE
2004 C 31/5
Obwieszczenie Komisji w sprawie przekazywania spraw koncentracji

1.31.2. Zakres systemu prewencyjnej kontroli koncentracji

rozporzdzenie nr 139/2004 i inne akty wtrnego prawa konkurencji okrelaj:


- zakres przedmiotowy przejcia kontroli (definicjkoncentracji)
- kryteria wycznej kompetencji KE (tzw. progi zgosze) oraz mechanizm przekazywania
sobie spraw midzy KE a pastwami czonkowskimi
- kryteria wstpnej i ostatecznej ewaluacji koncentracji (tzw. testy konkurencji)
- zasady, przebieg i decyzje podejmowane w ramach postpowania w sprawach
koncentracji

1.31.3. Zakres przedmiotowy kontroli (definicja koncentracji)


rozporzdzenie nr 139/2004: dwie zasadnicze grupy stanw faktycznych, ktre uznaje
za koncentracje i ktre poddaje kontroli (art. 3 ust. 1):
1. poczenia (fuzje) przedsibiorstw
2. przejmowanie kontroli, w tym tworzenie wsplnych przedsibiorstw (joint ventures)

81
wsplny mianownik: trwaa zmiana kontroli

Koncentracja horyzontalna koncentracja midzy faktycznymi lub potencjalnymi


konkurentami na tym samym rynku waciwym
Koncentracja niehoryzontalna koncentracja midzy przedsibiorstwami
prowadzcymi dziaalno na rnych rynkach waciwych
o Koncentracja wertykalna przedsibiorstwa rnego szczebla obrotu gosp.
o Koncentracja konglomeratowa przedsibiorstwa z rnych rynkw
niepowizane horyzontalnie ani wertykalnie

1.31.4. Stany faktyczne koncentracji podlegajce kontroli

Poczenia (Fuzje)
czenie si dwch lub wicej wczeniej niezalenych przedsibiorstw w czci lub
caoci. Albo poprzez utworzenie nowego przedsibiorstwa albo wczenia jednego do
drugiego.

Przejcia kontroli (akwizycje)


Przejcie przez jedn lub wicej osb ju kontrolujcych co najmniej jedno
przedsibiorstwo kontroli nad caym lub czci jednego lub wicej przedsibiorstw.

rodzaje przejcia kontroli z punktu widzenia relacji midzy przedsibiorstwami:


- samodzielne przejcie kontroli (sole control)
- wsplne przejcie kontroli (joint control)
obiekt przejcia kontroli - cao lub czci przedsibiorstwa lub wielu przedsibiorstw
przedmiotowy zakres rde przejcia kontroli :
- szerokie pojcie podstaw przejcie kontroli
- gwne kryterium - wszystko, co daje moliwo wywierania decydujcego
wpywu na przedsibiorstwo
- nabycie kapitau
- na podstawie umowy

podmioty przejmujce kontrol:


- kontrola bezporednia
- kontrola porednia

82
- kontrola wyczna gdy jedno przedsibiorstwo ma samodzielny wpyw na 2
- negatywna moliwo wetowania samodzielnego w przedsibiorstwie
- pozytywna moliwo podejmowania decyzji dotyczcych 2 przedsibiorstwa

Przedsibiorstwo wsplne
Przedmiotem kontroli bd tylko przedsibiorstwa o charakterze koncentracyjnym inaczej
concentrative joint ventures.
Aby przedsibiorstwo mogo peni wszystkie funkcje operacyjne samodzielnego podmiotu
gospodarczego musi spenia cztery wymogi:
1. Mie wystarczajce zasoby do samodzielnego dziaania.
2. Prowadzi dziaania wykraczajce poza jedn konkretn funkcj na rzecz spek
dominujcych
3. Nie by ograniczone do stosunkw kupna/sprzeday ze spkami dominujcymi
4. By przewidziane do dziaania w sposb trway

Przedsibiorstwo wsplne nie wystpuje, tzn. koncentracja nie wystpuje mimo, e


podmiot uzyskuje pakiet kontrolny, jeeli mamy przypadek:
- Czasowego nabywania papierw wartociowych w celu ich odsprzeday
- Transakcji dokonywanych w kraju przez syndyka upadociowego
- Dziaania podejmowane w ramach holdingw finansowych

1.31.5. Zakres kontroli koncentracji i waciwo organw


dokonujcych kontroli

Zakres wycznej jurysdykcji UE i waciwo KE


przedmiotem kontroli koncentracji s jedynie wszystkie koncentracje o wymiarze
unijnym (EU dimmension)
do podejmowania decyzji w sprawach koncentracji o wymiarze unijnym waciwa jest
wycznie Komisja

Progi ustalenia koncentracji o wymiarze unijnym


art. 1 ust. 2 i 3 rozporzdzenia nr 139/2004;
koncentracje posiadajce wymiar unijny
- koncentracje, ktre osigaj cznie (kumulatywnie) progi okrelone w rozporzdzeniu
- koncentracje nie osigajce powyszych progw, jeeli speniaj warunki
zasada dokonania kontroli koncentracji posiadajcych wymiar unijny tylko raz na
szczeblu unijnym

83
Zasady obliczania obrotu
art. 5 rozporzdzenia nr 139/2004
podstawa stwierdzenia: czy dana koncentracja ma wymiar unijny i podlega zgoszeniu
do KE

Wzajemne przekazywanie spraw midzy KE a organami pastw czonkowskich


zasada pomocniczoci
rozporzdzenie nr 139/2004: cztery mechanizmy korekcyjne
dwie grupy mechanizmw korekcyjnych
- pierwsza grupa: dwa mechanizmy (art. 9 i 22 rozporzdzenia nr 139/2004) maj
zastosowanie w przypadku koncentracji ju zgoszonych (ex post)
art. 9 (tzw. klauzula niemiecka): moliwo przekazania przez KE kontroli
zgoszonej koncentracji na szczebel krajowy
art. 22 (tzw. klauzula holenderska): moliwo zbadanie przez KE koncentracji
nie majcej wymiaru unijnego
- druga grupa: dwa mechanizmy (art. 4 ust. 4 i 4 rozporzdzenia nr 139/2004) dotycz
koncentracji, ktre maj dopiero by
zgoszone (ex ante)
art. 4 ust. 4: dokonanie kontroli koncentracji o wymiarze unijnym na szczeblu
krajowym
art. 4 ust. 5: dokonanie kontroli koncentracji nie majcej wymiaru unijnego na
szczeblu unijnym

1.31.6. Kryteria kontroli (testy konkurencji)


celem unijnej kontroli koncentracji bya - na gruncie rozporzdzenia nr 4064/89
- i jest - na gruncie rozporzdzenia nr 139/2004 ocena ich zgodnoci lub niezgodnoci ze
rynkiem wewntrznym (art. 2 ust. 1 pkt 1)
stwierdzenia niezgodnoci koncentracji ze rynkiem wewntrznym wymagao w myl
rozporzdzenia nr 4064/89 kumulatywnego spenienia dwch kryteriw:
1. stworzenia lub umocnienia przez dan koncentracj pozycji dominujcej na rynku,
tj. tzw. testu dominacji
2. istotnego osabienia konkurencji na rynku wewntrznym lub jego istotnej czci jako
rezultatu stworzenia lub umocnienia pozycji dominujcej, tj. tzw. testu istotnego
osabienia konkurencji
rozporzdzenie nr 139/2004 uznaje za podstawowe kryterium oceny zamierzonych
koncentracji tzw. test istotnego utrudnienia skutecznej konkurencji (Significant
Impediment of Effective Competition Test - SIEC)
zachowuje test pozycji dominujcej (Dominant Position Test - DPT) jako przykadowy

84
Wytyczne w sprawie oceny koncentracji horyzontalnych
Wytyczne KE w sprawie oceny koncentracji horyzontalnych Dz. Urz. UE 2004 C 31/5
podstawowe zaoenia zawarte w Wytycznych:
- okrelenie metody oceny koncentracji z punktu widzenia ich skutkw dla konkurencji
- KE bada w pierwszej kolejnoci udziay w rynku uczestnikw koncentracji oraz stopie
koncentracji na danym rynku; ten ostatni okrelany jest przy pomocy tzw. indeksu HHI
(Herfindahl-Hirschman-Index),
- przy ocenianiu koncentracji horyzontalnej znaczenie maj dwa progi udziau, 50% i 25%.
koncentracje horyzontalne mog powodowa skutki antykonkurencyjne dwojakiego
rodzaju:
1. tzw. efekty nieskoordynowane czy jednostronne (noncoordinated, unilateral
effects)
a. eliminacja konkurencji (cenowej) midzy czcymi si przedsibiorstwami
b. wzmacnia jedno z skoncentrowanym przedsibiorstw, rynek oligopolistyczny
1. tzw. efekty skoordynowane (coordinated effects)
a. Moliwo manipulowania poda i cenami przez skoncentrowane
przedsibiorstwa

Spenienie testu znaczcego utrudniania skutecznej konkurencji (SIEC) moliwy jest


rwnie, oprcz przez wzmocnienie kolektywnej pozycji dominujcej na rynku
oligopolistycznym, poprzez poczenie przedsibiorstwa ju dziaajcego na rynku
waciwym z potencjalnym konkurentem na tym rynku.

Kryteria miary i oceny koncentracji niehoryzontalnej


Nie powoduje utrudnienia konkurencji, podmiot o udziale w rynku mniejszym ni 30%.
Jednak nawet wtedy Komisja podda badaniom koncentracj jeli:
1. Uczestnicz w nich przedsibiorstwa o duym potencjale.
2. Istnieje wiele powiza midzy uczestnikami koncentracji.
3. S oznaki dawnej lub trwajcej koordynacji lub praktyk uatwiajcych dziaanie.
4.
Efekty nieskoordynowane i skoordynowane koncentracji wertykalnej
1. Nieskoordynowane:
- Wykluczenie konkurentw, utrudnienie lub uniemoliwienie dostpu do
materiaw lub rynkw.
- Dostp do kluczowych informacji odnonie dziaalnoci konkurentw.
2. Skoordynowane - Ustalona koordynacja, zmniejszenie rywalizacji
Efekty nieskoordynowane i skoordynowane koncentracji konglomeratowych
1. Nieskoordynowane - Wykluczenie
85
1.31.7. Czynniki wyrwnawcze i obrona przed zakazem
Wyrwnawcza sia nabywcza duy klient moe uniemoliwi przedsibiorcom
nadmiern konkurencj, windowanie cen etc, poprzez zagroenie zmian dostawcy.
Nowe wejcia na rynek gdy nowy gracz wchodzi na rynek, zmienia si procentowa
skala udziaw, w tym i przedsibiorcw skoncentrowanych
Przedsibiorstwo upadajce w tym wypadku koncentracja nie jest niekorzystna,
pomaga temu przedsibiorcy zosta na rynku, pokona trudnoci finansowe etc.

rodki zaradcze przed z koncentracj, ograniczajc konkurencj:


1. Zbycie przedsibiorstwa
2. Usunicie powiza z konkurentami
3. rodki zaradcze zwizane z dostpem do rynku
4. Zmiana dugoterminowych umw na wyczno
5. rodki zaradcze behawioralne zmiana zachowa, kultury handlowej

1.31.8. Zasady i przebieg postpowania w sprawach


koncentracji i decyzje KE w tej sprawie
Zasada kontroli prewencyjnej obowizek zgoszenia koncentracji przed jej
dokonaniem
Zasada dwufazowoci postpowania badanie wstpne i zasadnicze
Koncentracj o wymiarze unijnym naley zgosi Komisji po dokonaniu czynnoci
stanowicych podstaw koncentracji ale przed jej wykonaniem. Np. po zawarciu umowy,
ogoszenia publicznej oferty przejcia kontroli lub nabycie kontrolnego pakietu akcji.
Obowizek ciy na:
1. Uczestnikach w przypadku poczenia
2. Na podmiocie przejmujcym, grupie podmiotw przejmujcych.
Koncentracje takie powinny nastpnie by zawieszone do czasu wydania decyzji co do ich
zgodnoci z rynkiem wewntrznym.

Badanie wstpne to stwierdzenie dopuszczalnoci kontroli i uzyskanie zasadniczej


jasnoci co do prawnego znaczenia koncentracji z punktu widzenia jego zgodnoci z
rynkiem wewntrzny. Efektem badania wstpnego jest jedna z 3 decyzji:
1. Decyzja o stwierdzeniu niestosowalnoci rozporzdzenia do danej koncentracji
2. Decyzja o stwierdzeniu zasadniczej zgodnoci koncentracji z rynkiem wewntrznym
3. Decyzja o wszczciu postpowania zasadniczego
Decyzja zapada w cigu 25 dni roboczych (max 35) od dnia otrzymania zgoszenia.

86
Procedura uproszczona:
1. Gdy dwa lub wicej przedsibiorstwa obejmuj kontrol nad przedsibiorstwem
(joint ventures) a ich wsplny obrt nie przekracza 100 ml euro.
2. Udzia w rynku mniejszy ni 25%.
3. Przejcie wycznej kontroli nad przedsibiorstwem pod wspln kontrol.
Procedura uproszczona trwa od 15 do 25 dni roboczych od daty zgoszenia.

Badanie zasadnicze jest ostatecznym stwierdzeniem czy zamierzona koncentracja jest


zgodna z rynkiem wewntrznym. Wydaje decyzj o:
1. Zgodnoci koncentracji z rynkiem.
2. Niezgodnoci koncentracji z rynkiem.
3. dajc rozwizania koncentracji.
Decyzja w terminie 90(max 105) dni roboczych od wszczcia postpowania zasadniczego.

rodki Komisji:
- danie informacji
- Przeprowadzenie inspekcji
- Naoenie grzywien i okresowych kar pieninych (nawet do 10% obrotu za
niezgoszenie koncentracji)

rodki obrony przedsibiorstw:


- Wysuchanie stron i osb trzecich przez rzecznika do spraw wysucha
- Dostp do akt przestrzeganie tajemnicy zawodowej

Wsppraca organw pastwowych z KE


Organy pastwowe:
1. Skadaj wnioski do KE
2. S informowane o wnioskach
3. Zajmuj stanowisko w sprawie
4. S informowane o decyzjach
5. Mog skada odwoania do Sdu
6. Prowadz inspekcje

87
1.32. Zakaz antykonkurencyjnej pomocy pastwa

Art. 107
1. Z zastrzeeniem innych postanowie przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc
przyznawana przez Pastwo Czonkowskie lub przy uyciu zasobw pastwowych w
jakiejkolwiek formie, ktra zakca lub grozi zakceniem konkurencji poprzez sprzyjanie
niektrym przedsibiorstwom lub produkcji niektrych towarw, jest niezgodna z
rynkiem wewntrznym w zakresie, w jakim wpywa na wymian handlow midzy
Pastwami Czonkowskimi.

2. Zgodna z rynkiem wewntrznym jest:


a) pomoc o charakterze socjalnym przyznawana indywidualnym konsumentom, pod
warunkiem e jest przyznawana bez dyskryminacji zwizanej z pochodzeniem
produktw;
b) pomoc majca na celu naprawienie szkd spowodowanych klskami ywioowymi lub
innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi;
c) pomoc przyznawana gospodarce niektrych regionw Republiki Federalnej Niemiec
dotknitych podziaem Niemiec, w zakresie, w jakim jest niezbdna do skompensowania
niekorzystnych skutkw gospodarczych spowodowanych tym podziaem.

3. Za zgodn z rynkiem wewntrznym moe zosta uznana:


a) pomoc przeznaczona na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionw, w ktrych
poziom ycia jest nienormalnie niski lub regionw, w ktrych istnieje powany stan
niedostatecznego zatrudnienia,
b) pomoc przeznaczona na wspieranie realizacji wanych projektw stanowicych
obiekt duego zainteresowania lub majca na celu zaradzenie powanym zaburzeniom
w gospodarce Pastwa Czonkowskiego;
d) pomoc przeznaczona na wspieranie kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego,
e) inne kategorie pomocy,

By pomoc bya niezgodna z art. 107 musi spenia 4 przesanki kumulatywnie:


- Pomoc z zasobw pastwowych
- Pomoc selektywna sprzyjanie niektrym przedsibiorstwom
- Pomoc zakcajca konkurencj konkurencji rzeczywistej jak i potencjalnej
- Pomoc zakcajca integracj i handel midzy pastwami cz.
I jeszcze spenia przesanki ewaluacyjne, tzn. odnoszce si do niepodanych
skutkw (zakcenie konkurencji, wpyw na handel).

Dozwolona jest pomoc bagatelna.

Pomoc wedug ETS jest to przysporzenie beneficjentowi korzyci gospodarczych,


ktrych nie mgby osign z normalnej dziaalnoci gospodarczej ( z rynku). Korzy
88
moe mie charakter pozytywny, lub negatywny. Z korzyci po stronie przedsibiorcy
wie si obcienie po stronie pastwa. Pomoc moe pochodzi z budetu pastwa
albo zasobw publicznych.
Moe polega na subwencjonowaniu, czyli przenoszeniu wiadcze pieninych do
przedsibiorstwa albo na zmniejszeniu obcie.

Pomoc moe by horyzontalna, regionalna albo sektorowa.

Pomoc ocenia si na podstawie:


1. Testu prywatnego inwestora gdzie pomoc ocenia Siudo potencjalnego
wsparcia przez normalnego inwestora w normalnych warunkach.
2. Test prywatnego wierzyciela gdzie sprawdza si warunki domagania si zwrotu
przez pastwo.
3. Test prywatnego sprzedawcy w przypadku sprzeday/kupna nieruchomoci lub
innych aktyww publicznych.

Test Altmark (c-280/00 Altmark):


Za pomoc tego testu sprawdza si nieistnienie pomocy pastwa z uwagi na brak
przysporzenia korzyci.
Wedug ETS w sprawie Altmark, dotacje dla firm, rekompensujce jedynie nakady
poniesione na dziaalno gospodarcz, do ktrej prowadzenia s one prawnie
zobowizanie, nie stanowi niedozwolonej pomocy pastwa. Jednak by tak byo musz
by spenione 4 przesanki:
1. Obowizki beneficjenta musz by faktyczne i wyrane
2. Sposb wyliczenia rekompensaty musi by obiektywny i przejrzysty
3. Rekompensata nie moe przewysza kosztw realizacji obowizkw
publicznych przy uwzgldnieniu wpyww z tej dziaalnoci
4. Rekompensat ustala si na podstawie analizy kosztw typowego dobrze
prowadzonego przedsibiorstwa.

Art. 108.3 Komisja jest informowana o planach przyznania lub zmiany pomocy. Dane
Pastwo Czonkowskie nie moe wprowadza w ycie projektowanych rodkw dopki
procedura ta nie doprowadzi do wydania decyzji kocowej.

Pomoc moe te przybra form:


- Pomoc w formie nabycia udziaw w spkach kapitaowych
- Pomocy pastwa w sprzeday przez wadze publiczne gruntw i budynkw
- rodkw pomocowych zwizanych z opodatkowaniem dziaalnoci przeds.
- Krtkoterminowych ubezpiecze kredytw eksportowych
- Gwarancji
- Kapitau podwyszonego ryzyka

89
- Pomoc w celu ratowania i restrukturyzacji przedsibiorstwa , przesanki:
o Musi polega na wsparciu pynnoci finansowej w postaci gwarancji lub
poyczek, poyczki musz by spacone a gwarancje tylko na 6 miesicy
o Uzasadniona powanymi trudnociami gospodarczymi, spoecznymi
o Musi zawiera plan restrukturyzacji i przywrcenia rentownoci
o Ograniczona do kwoty potrzebnej
o Zgodna z zasad pierwszy i ostatni raz

1.32.1. Pomoc regionalna


Pomoc w celu wyrwnania rnic w rozwoju rnych regionw gospodarczych w caej UE
jak i pomoc w celu wyrwnania regionw w pastwie. PKP mierzony standardem siy
nabywczej musi by ni 75% redniej dla caej Unii. Polska zalicza si do tych regionw,
wic mog udziela pomoc regionaln.
Beneficjent, region musi mie 25% wkadu wasnego w inwestycj i moliwoci utrzymania
jej przez co najmniej 5 lat po zakoczeniu.

1.32.2. Pomoc na ochron rodowiska


pozytywne skutki w obszarze europejskiej strategii energetyczno-klimatycznej musz
przeway nad negatywnymi skutkami pod wzgldem zakcenia konkurencji. Pomoc
przyznawana jest jeli jest zgodna z rynkiem wewntrznym i spenia test bilansujcy,
czyli :
- Pomoc dla przedsibiorstw speniajcych wymogi surowsze ni unijne
- Pomoc na badanie rodowiska
- Pomoc na oszczdzanie energii
- Pomoc na gospodarowanie odpadami
- I inne podobne.
Pomoc jest zgodna z testem bilansujcym jeli prowadzi do intensyfikacji dziaa na
rzecz ochrony rodowiska bez naruszania warunkw wymiany handlowej w zakresie
sprzecznym z interesem UE.
Pomoc inwestycyjna 7 ml euro dla przedsibiorstwa
Pomoc operacyjna 5 mln euro dla przedsibiorstwa na 5 lat

90
1.32.3. Kompetencje i procedury w zakresie stosowania regu
pomocy pastwa

Reguy procedury zwykej:


1. Zasada kontroli wstpnej obowizek informowania KE przez pastwa o wszelkich
zmianach lub przyznaniach pomocy
2. Zasada zawieszania pastwo nie moe wprowadzi w ycie pomocy dopki
postpowanie przed KE w tej sprawie si nie zakoczy decyzj

Faza wstpnego badania zgoszenia:


- Termin 2 miesice od otrzymania kompletnego zgoszenia
- Decyzja, e rodek:
o Nie stanowi pomocy pastwa
o Nie rodzi zastrzee
o Decyzja o wszczciu postpowania

Formalna procedura dochodzenia


- Rozpoczyna si od decyzji o jej wszczciu
- W terminie 18 miesicy od wszczcia
- Decyzja:
o Stwierdzajca, e rodek to nie pomoc pastwa
o Stwierdzajca bezwarunkow zgodno z rynkiem wewntrznym
o Negatywn, e rodek nie jest zgodny z rynkiem wewn.

Procedura uproszczona
Dopuszczalna w kwestii:
1. Zmiany istniejcych rodkw pomocy
2. Zwikszenia programu pomocowego do 20%
3. Przeduenia czasu pomocy do 6 lat
4. Inne podobne
Procedura ta ma miejsce gdy na etapie kontaktw przezgoszeniowych bdzie mona
stwierdzi, e spenione s warunki materialne i formalne.
Decyzja nastpuje w formie uproszczone i publikacja te w formie uproszczonej.

Procedura w sprawie pomocy przyznanej bezprawnie


Celem jej jest przywrcenie na rynku sytuacji sprzed pomocy, poprzez windykacj takiej
pomocy.
91