You are on page 1of 257

qarTuli

enis

TviTmaswavlebeli
da sasaubro
azerbaijanulenovani mosaxleobisaTvis

1
TviTmaswavlebelze muSaobdnen:

kaxa gabunia
nino SaraSeniZe
Wabuki qiria
qeTevan goCitaSvili

mTavari redaqtori - merab ba-


buxadia

mTargmnelebi roin yavreliSvili,


vasil kuzibabaSvili

dizaini:

ilia WrelaSvilisa

2
nsz
Grcce Grcistann devlet dilidir.
Grcce, eitli tarihi sebeplerden dolay
Grcistanda oturan Grc olmayan Grcistan
vatandalarnn temas dili olmutur.
Grclerin zellii misafirperverliktir.
Yzyllar boyunca Grcler ve Azeriler yan yana
bar iinde yaamladr. Bu durum bugn de
aynen devam ediyor. Dmanlarmzn birok
gayretlerine ramen akll milletler dmanlk
yerine bar tercih etmilerdir. Grcler
kendi topraklarnda oturan Grc olmayan
halklarn haklarnn korunmas, kltrnn ve
sanatnn gelitirilmesine ynelik elinden
geleni yapmaktadr. Ancak bunun iin tabiatyla
gerekli eitim seviyesi gerekmektedir.
Sovyetler Birlii dneminde
milletleraras temas dili Rusayd. Azeriler,
Grcler, Ruslar, Ermeniler aralarnda Rusa
konuuyorlard. Bugnk durum ise farkl.

3
Azerbaycann ve Grcistann bamsz
devletler olduklar iin Rusa eski nemini
kaybetmitir.
Her devlet kendi halknn konutuu devlet
dilini korumaktadr. Devlet televizyonlar,
radyolar, mahkemeleri ile dier resmi
messeselerinde faaliyet devlet dilinde
yaplmaktadr. Uluslararas tecrbe gz nne
alnarak, gen bamsz devletleri olan
Grcistan ve Azerbaycandaki resmi makamlar
faaliyetlerini devlet dilinde
gstermektedirler.
Yllar boyunca Sovyetler eitim sisteminde
mevcut olan yanl dil politikas nedeniyle,
Grcistanda ikamet eden milli aznlklara
Grcistann devlet dili olan Grcceyi
renme imkan verilmemitir. Ancak bugn
Grcce bilmeyen Grc vatandalar birok
zorluklarla karlamaktadrlar. Grcce bilmek
her Grc vatanda iin art ve gereksinimdir.
Eski yanllklarn dzeltilmesi amacyla Grc
asll olmayan Grc vatandalarna okullarda
Grcceyi retmek gerekmektedir.

4
Grc dilinin ok zengin bir tarihi var.
Grcler Kafkasyada oturan en eski
milletlerden biridir. Dastanca, eence,
ngua, Abhazca ve erkezce Grccenin
akraba dilleridir. Azerice Grccenin akraba
dili deildir. Azerice Trke grubuna aittir.
Ancak doal olarak yzyllar boyunca bu diller
arasndaki ilikiler sonucunda Trkeden
Grceye, Grcceden de Azericeye birok
Grc kelimeler girmitir.
Atalarmz, komu ve dost lkeleriyle
ilikileri kurmak iin komu devletlerin
dillerini renmilerdir. Tarihte bunun birok
rnek alarak aramzda ana dillerimizde
konualm.

5
1. Ses ve Harf

Konuma esnasnda insan kelimeler


kullanyor. Kelime ise anlamn aklamaktadr.
rnein, kelime-Anne bizi doan anlatyor;
kelime kpek - evcil hayvan v. s.
Fark ettiiniz gibi, kelime dar
ksmlardan ibarettir a-n-n-e, k--p-e-k...
kelimenin bu kk ksmlarna `ses~ deniliyor.
Sesin herhangi bir oluumu kelime olumuyor:
*`Bomoro~, *`Tmcs~, *`Bakrt~in v. s. hi bir
anlam yok, bu kelime deil bir
manaszlktr... Bu itibarla ses oluumundan
gayri, kelimenin anlaml olmas da gerek.
Kelimenin anlam ile nemi sadece seslerin
belirli mantna uygun olarak yaratlabilir.
rnein, kelime arka drt sesin a-r-k-a
birleiminden olumutur ve anlam bize ak,
ayni sesleri dier surette yerletirsek ya
baka bir kelime (rn:kara), yada - anlamazlk
*`kraa~, *`akra~, *``ark~ ortaya kabilir.

6
yleki, anlam sadece belirli manta uygun
olan sylenilen ses grubunda olabilir.
Ses duyulur; Seslerden kelime ve kelimelerden
ise cmleler olumaktadr.
Dnyada ok dil var. Ayrca dncelerini
kada dkemeyen, alfabesi olmayan, baz ilkel
kavimler de var. Halihazrda Dnya halklardan
ounun kendi alfabesi var. Grclerin de
farkl bir alfabesi vardr.
Kelimenin kk ksmn (ses) zel bir
iaretle yazabiliriz ve bu yazlan iarete harf
denilir, baz dillerde ses ile harf birbirine
denk gelmiyor. rnein Rusada `~ yazlr,
amma `~ olarak telaffuz edilir; be harfle
yazlan `~ kelimesi drt sesle telaffuz

7
edilir. Ayn durum ngilizcede: `table~
yazlr, amma `teibl~ olarak telaffuz edilir,
`teacher~ yazlr Ticha olarak telaffuz
edilir.
Harflerin btn alfabeyi oluturmaktadr.
Her harfin kendi ad vardr. Harf-iaret olan
A nn adi `An~ dr; B nin `Ban~. `Anbani~ ad
ise ilk iki olan Grc harflerinden `An~ ile
`Ban~n birleiminden tremitir.

an + ban = anbani

Grc alfabesinde yer alan harflerin adlarn


aklda iyice tutmak iin u iir yardmc
olabilir:
`abgad evzaT ikal mano,
paJa rasta ufqa RayaS,
Caca Zawa Waxa jaha~.

8
qarTuli anbani
a - a
b - b
g - g
d - d
e - e
v - v
z - z
T - t
i - i
k - k.
l - l
m - m
n - n
9
o - o
p - p.
J - j
r - r
s - s
t - t.
u - u
f - p
q - k
R -
y - k
S -
C -

10
c - ts
Z - dz
w - tz
W - .
x - h.
j - c
h - h

11
2. Kelime ve Kelimenin anlam

Muhattap olan insana dnceleri aklamak


iin cmleye biim vermek gerekir. Her bir
cmle kelimelerden ibarettir.
Kelime cmleyi ina etmek iin gerek bir
tuladr: anne, baba, okul, yazyor, ina
ediyor, dn, saf ve saire. Bu kelimeler, her
eyden nce, birbirinden farkl telaffuzdan
dolay ayrlyorlar, yani onlar farkl
seslerden olumaktadr. rnein, kelime okul
drt farkl sesten ibarettir (o-k-u-l).Baba
kelimesinde ise A ses iki defa tekrarlanyor.
Bylece kelimeler seslerden `ina ediliyor~.
Her dilde olan, sk kullanlan,
kelimelerin bilinmesi gnlk hayat iin bir
mecburiyettir. Konulara gre sralanan
kelimeleri takdim ediyoruz:

12
Tavi I I.Blm
$ 1. gacnoba. zmna aris. piris nacvalsaxelebi
Tanmak. Fiil aris (var). ahs
zamirleri

me var kac-i. Sen xar qal-i. is bavSvia.


Ben erkeim. Sen bayansn. O ocuktur.

kac-i aris a
qal-i Yaln hal is aris bavSvi
= is bavSvia.
bavSv-i

me da Sen megobrebi varT, - Cven megobrebi varT.


Ben ve sen dostuz - Biz dostlarz.
Sen da ali megobrebi xarT, - Tqven megobrebi xarT.
Sen ve Ali dostsunuz - Siz dostsunuz.
giorgi da ali megobrebi arian, - isini megobrebi arian.
Giorgi ve Ali dosttur - Onlar dosttur.

I. me - Cven
II. Sen - Tqven
III. is - isini
13
- gavicnoT erTmaneTi! Tanalm!
- Tqven batoni alievi - (niazovi, SevardnaZe) brZandebiT?
- Siz sayn Aliyev (Niyazov, evardnadze) misiniz?
- Cemi gvaria alievi (niazovi, adamia...).
- Benim soyadm Aliyev (Niyazov, Adamia).
- sasiamovnoa! - Memnun oldum!
- moxaruli var, rom gagicaniT!
Tantmzdan memnun oldum!
- me var kote adamia (ali niazovi).
- Ben Kote Adamiaym (Ali Niyazovum).
- Zalian sasiamovnoa Tqveni gacnoba!
- Tantmzdan memnum oldum.
- neba momeciT, warmogidgeT! - zninizle kendimi takdim
edeyim!
- neba momeciT gagacnoT... - zninizle tantralm...
- es kote adamiaa (batoni niazovia).
- Bu Kote Adamiadr (Sayn Niyazovdur).
- me mqvia... - Benim adm...
- Cemi gvaria... - Benim soyadm...
- Cemi saxelia... - Benim adm...
- ra gqviaT? - Adnz ne?
- ra gvari brZandebiT? - Soyadnz ne?
* * *
_ gavicnoT erTmaneTi, me kote adamia var.
_ moxaruli var, rom gagicaniT!
_ Tqven batoni alievi xarT? ( // brZandebiT?)

14
_ diax, Cemi gvaria alievi.
_ sasiamovnoa.

* * *
_ gamarjobaT! me var kote adamia! Tqven vin brZandebiT?
_ me ali alTuni var.
_ Zalian sasiamovnoa! es Cemi megobaria, batoni vasili!
_ sasiamovnoa!
_ Cven am ojaxSi pirvelad varT.
_ marTla?
_ diax.
_ me adrec var namyofi. Cveni
maspinZeli Zalian kargi kacia.
_ diax, mec ase vfiqrob.

* * *
_ Sen Cvens jgufSi xar?
_ diax.
_ gavicnoT erTmaneTi,
Cemi saxelia zurabi.
_ zaza.
_ Zalian sasiamovnoa.
_ CemTvisac.
_ esec Cveni jgufelia, ilia.
_ sasiamovnoa.

15
Ben (Men) Biz
me Cven

Sen Siz
Sen Tqven

O Onlar
is isini

16
gramatika
Dil bilgisi

ahs zamirleri

Konutuumuzda ahs zamirleri gerekir.


Konuan ahs Grccede `me~ yani `ben~ iareti ile
belli olur, muhatap ise `en~ yani `Sen~ iareti ile.
III. ahsa ise `is~ yani O denilir.
Cven [biz] ben ve sen (ben ve o);
Tqven [siz] sen ve o;
isini [onlar] o ve o (ounluk).

Yaln hal

Grccede insan ile nesne ad yaln halindedir:


ai kaci. es aris kaci.
ai qali. es aris qali.
ai bavSvi. es aris bavSvi.
ai deda. es aris deda.
ai mama. es aris mama.
ai Zma. es aris Zma.
ai da. es aris da.

17
Yaln halinde isime ya ek `-i~ eklenir, ya
da eksiz kalr:
I-i eki olan: ve eki olmayan
kac-i mama
qal-i deda
bavSv-i da
biW-i Zma

Fiil aris [Var]

Grccede Fiil aris [var] mevcudiyeti


gstermektedir.
Grccede Fiil aris [var] ksaltlm eklinde
rastgelebilir:
aris a (ris)
is aris rusi rusi-a.

es aris kaci = es kacia;


es aris qali = es qalia;
es aris bavSvi = es bavSvia.

18
$ 2. daTanxmeba da uaryofa. kiTxviTi
sityvebi. kuTvnileba
Mutabk olmak ve inkar etmek. Soru
kelimeleri. Aidiyet

- vin aris es? Bu kim?


- es merabia. Bu Merab.
- vin aris Seni megobari? Senin arkadan kim?
- Cemi megobari alia. Benim arkadam Ali.
vin? ra?
- ra aris es? Bu ne? Soru
kelimeleri
- es saxlia. Bu ev.
- zemfira lias daa? Zemfira Liann kzkardei mi?
- diax, zemfira lias daa. Evet, Zemfira Liann
kzkardeidir.
diax, ki, ho,
- kote coliania? Kote evli mi?
- ara, kote ucoloa.
ara, vera -
Hayr, Kote bekar. Mutabk olmak ve
inkar etmek

es eg is

19
rasakvirvelia! - Tabi ki!
ra Tqma unda! - Ne demek!
araviTar SemTxvevaSi! - Asla, katiyen!
rogor gekadrebaT! - Hayr ne demek!
geTanxmebiT Kabul ediyorum!
ki batono! - Bastne!
kargi! - Tamam!
keTili! - Tamam!
Tanaxma var! - Razym!
siamovnebiT! - Memnuniyetle!
aucileblad! Mutlaka, elbette!
mzad var! - Hazrm!
marTalia! - Haklsnz!
SevTanxmdiT! - Anlatk!
ra Tqma unda!
- Tabiatyla!
rasakvirvelia!
araviTar SemTxvevaSi! - Asla! Katiyen! Hi bir
zaman!
winaaRmdegi var! - Ben buna karym!
Tqven cdebiT! Yanlyorsunuz!
piriqiT! - Hayr bilakis!
ar SemiZlia! - Yapamam! Edemem!
ar geTanxmebiT! - Desteklemen!
me mgoni Sanyorum.
ara mgonia Sanmyorum.
iqneb... Olursa...

20
eWvi mepareba pheleniyorum.
SeuZlebelia! mkanszdr!

* * *
_ is ucoloa?
_ diax, is ucoloa.
_ ras brZanebT! is ucolo araa,
is coliania.
_ Tqven coliani xarT?
_ diax, me coliani var. Tqven?
_ ara, me ara var coliani, ucolo var.

* * *
_ Tqven gaTxovili xarT?
_ diax, me gaTxovili var. Tqven?
_ me gasaTxovari var.

* * *
_ rogor fiqrob, dRes Cveni gundi moigebs?
_ ara mgonia.
_ me mgoni, moigebs.
_ Zalian mepareba eWvi.
_ viTom ratom?
_ imitom, rom is gundi ufro Zlieria.
_ stadionze ar wamoxval?
_ vera, ver wamoval.
_ iqneb rogorme moaxerxo?

21
_ vera, ver SevZleb.
_ Seni stumrebic wamoiyvane.
_ ara, es SeuZlebelia! amdeni dro ar eqnebaT.

Cemi, Seni, misi -


yelik zamiri

Cemi megobari kote

me azerbaijaneli var. Cemi saxelia


ali. vcxovrob
marneulSi. Cemi
megobari qarTvelia.
misi saxelia kote. is cxovrobs
TbilisSi. kote biznesmenia. naTela
kotes da aris. is moswavlea.
vin aris zemfira? - zemfira
Cemi daa. naTela da zemfira megobrebi
arian. isini xSirad arian erTad. me
coliani var. kote ucoloa.

22
gramatika
Dil bilgisi

yelik ve iaret zamirleri

Cemi, Seni, misi, Cveni, Tqveni, maTi yelik


zamirleri aada maruzdur.
Cemi [Benim] (Bana ait olan)
Cveni [Bizim] (Bize ait olan)
Seni [Senin] (Sana ait olan)
Tqveni [Sizin] (Size ait olan)
misi [onun] (ona ait olan)
maTi [onlarn] (onlara ait olan).
yelik zamirleri nesnenin kimseye veya nesneye
ait olduunu belirtmektedir:
Cemi megobari. Cveni saxli. Seni Zma. misi da.

* * *
es [Bu], eg [O] is [iaret] zamirleridir. es
birinci ahsa yakn olan insan ile nesneyi, eg
ikinci ahsa yakn olan insan ile ahs, ve O ise
birinci ile ikinci ahstan uzak olan insan ile
ahslarda belirtmektedir belirtmektedir.
es kaci (Yanmdaki adam).
eg kaci (Yanndaki adam).
is kaci (Benden ve senden uzak olan adam).

23
Sorular belirten kelimeler vin? ve ra?

Kim ve Ne? Soru szckleridir. Cevap olarak


isim kullanlmaktadr.
vin? ra?
kaci saxli
qali qalaqi
deda sofeli
bavSvi ZaRli
maswavlebeli kata...
Kim soru kelimesi Grccede insanlar, Ne
ise dier (can ve cansz) isimleri belirtiyor.

Mutabakat ve inkar etme ekleri

diax [Evet], ki [Evet], ara [Hayr], ho [Evet],


vera [Hayr] eklerdirler.
Mutabakat anlamna geliyor inkar etme ekidir
diax ara
ho vera
ki

24
$ 3. misalmeba da gamomSvidobeba
Selamlamak ve vedalamak

me v-ar Cven v-ar-T


Sen x-ar Tqven x-ar-T
is ari-s isini ari-an
* * *
gamarjoba! - Merhaba!
gagimarjos!
gamarjobaT!
- Merhabalar!
gagimarjoT!
salami! - Selam!
mogesalmebiT! - Sayg ile selamlyorum!
dila mSvidobisa! Gnaydn!
saRamo mSvidobisa! - yi akamlar!
* * *
kargad brZandebodeT! Hoa kaln! Gle gle!
kargad iyavi! - Hoa kal! (Hoa kaln!)
momaval Sexvedramde! - Birdaha sefere grmek zere!
mSvidobian Rames gisurvebT! - yi geceler dilerim!
mSvidobiT! Elveda!
naxvamdis! - Grmek zere! karg-ad
Ahval
Rame mSvidobisa! - yi geceler!
Zili nebisa! - Hayrl geceler!

25
keTili mgzavroba! - yi yolculuklar!
droebiT! - Grmek zere!
* * *
dila mSvidobisa! ve saRamo mSvidobisa! Selamlama
ekilleridir; Rame mSvidobisa! ise vedalama ekli.

me-c, isini-c, Cven-c


* * *
_ gamarjoba! -c - eke
_ gagimarjos!
_ rogora xarT?
_ Tqven rogor xarT?
_ kargad!
_ mec kargad var.
_ Tqveni mSoblebi?
_ isinic kargad arian.

* * *
_ salami!
_ gamarjoba!
_ rogora xar?
_ kargad. Sen rogor xar?
_ mec kargad var.
_ Seni mSoblebi rogor arian?
_ gmadlob, kargad.
_ yvela momikiTxe!
_ didi madloba! Senc momikiTxe
Seni mSoblebi!

26
* * *
_ dila mSvidobisa!
_ dila mSvidobisa!
_ ra aris axali?
_ araferi. SenTan ra aris?
_ disertacias vicav.
_ marTla? rodis?
_ or kviraSi.
_ aucileblad moval.
_ Zalian gamixardeba!
_ aba, kargad iyavi!
_ kargad iyavi! warmatebebs
gisurveb!
_ gmadlob!

* * *
_ nikas gaumarjos!
_ gamarjoba!
_ sad midixar?
_ moskovSi mivdivar.
_ marTla? mec movdivar!
_ ra kargia! erTad vimgzavrebT!
_ ho, mec Zalian gamixarda!
_ aba, wavediT, ar davagvianoT!

27
* * *
_ Sen daTo ara xar?
_ diax, daTo var.
_ rogor xar?
_ kargad. Tqven vin brZandebiT?
_ mamaSenis megobari var, murTazi.
_ bodiSi, rom ver gicaniT!
_ ara uSavs. sad midixar?
_ sofelSi. mapatieT,
matarebelze magviandeba!
_ kargi, aba, gaiqeci!
_ kargad brZandebodeT!
_ kargad iyavi!

Selamlama ekilleri

gamarjoba! Selamlamann u ekli hem dost-


lar, hem gerekse de farkl yata olan insanlar
arasnda kullanlr.
gagimarjos! u ekil ise cevap olarak kul-
lanlr. gamarjoba! ekle cevap olarak ayn ekil
gamarjoba! verilir:
_ gamarjoba! _ gamarjoba!
_ gagimarjos! _ gamarjoba!
Konumalarda, terbiye ile zel sayglar gs-
termek zere konuma dilinde gamarjobaT! ekil

28
kullanlr, ancak szkonusu ekil Grc edebiyatnda
kullanlmaz. Nazik cevap ekli udur: merhabalar
size (veya gamarjobaT!):
_ gamarjobaT! _ gamarjobaT!
_ gagimarjoT! _ gamarjobaT!
* * *
Vedalama esnasnda esasen naxvamdis! ekil
kullanlr ve yaknlarda tekrar grmek zere
anlamna geliyor. mSvidobiT! ekil ok nadir
kullanlp grmenin kesildii veya uzun vade ile
ertelenmesi takdirde kullanlr. Vedalamann nazik
ekilleri unlardr:
kargad brZadebodeT! momaval Sexvedramde!

29
gramatika
Dil bilgisi
Fill `var aris~in ahsa gre deimesi

Biz (I - me, II Sen, III - is) ahslar


renmi bulunuyoruz artk. Fiilde sz konusu
ahslar zel bir iaretlerle belirlenir.
I. ahs belirtmek zere fiil nne v-
harf ekleniliyor: me v-ar (Benim), me v-muSaob
(Ben alyorum);
II. ahs belirtmek zere fiil nne x-
harf, yada ekleniliyor, eksiz kalr: Sen x-ar
(Sensin ), Sen muSaob (Sen alyorsun);
III. ahs(is)belirtmek zere fiil sonuna
-s harf ekleniliyor: is ari-s (O var, o dur),
is muSaob-s (O alyor);
I. ahs (konuan) veya II. ahs
(muhatap) oulda olduunda, fiil sonuna -T
harf ekleniliyor: Cven v-ar-T, Cven v-muSaob-T... Tqven
x-ar- T, Tqven muSaob-T...
III. ahs (onlar) belirtmek zere fiil
sonunda -an, -en ekler kullanlyor: isini ari-an,
isini muSaob-en.

30
ahs iaretlerinin tablosu:

Tek ok
1 me - v- . . . . . . . Cven v- . . . . . . .. . . . . . -T
2 Sen - x- ( Hi bir Tqven x- (Hi bir ey) .
ey) . . . T
3 is - . . . . . . . . . . . -s isini. . . . . . . . .. . . -an (-en)

Ahval hal
karg-i (iyi) halin eklidir. kargad (yice)
Ahval halinin eklidir. Hal keyfiyeti, sebebi, hal
ve artlar, ahvali belirtmektedir:
karg-ad (iyice), cud-ad (kt), erT-ad (birlikte)...
Ek -ad veya yalnz -d ahval hali
belirtmektedir.
Ek -c
Ek -c metinlerde defalarca rastlanr:
me-c, isini-c, Cven-c...
Ek -c ilave etmeyi belirtiyor, yani
eylerin listesine daha biri ekleniyor:
giorgi Cemi megobaria, Tamari Cemi megobaria,
levanic Cemi megobaria.

31
$ 4. madloba,
bodiSi, milocva,
keTili urvilebi
Teekkr etmek, zr dilemek,
tebrik etmek, iyi dilekler

_ gilocav dabadebis dRes! Doum gnn tebrik


ederim.
_ gmadlob, Zmao! Teekkr ederim, kardeim!
_ dRes qeifi iqneba? Bugn yemek olur mu?
_ ara, qeifi ukve iyo. Hayr, yemek (ziyafet) vard
artk.
_ vin iyvnen? Kimler idiniz?
_ Cven viyaviT, megobrebi. Biz btn, arkadalar.
_ samwuxaroa, me rom ar viyavi. Maalesef katlamadm.
_ mec vwuxvar, daviT! Ben de zldm Davit.

Zma-o! viyavi - viyaviT,


daviT! iyo - iyvnen,
arma ekilleri iqneba iqnebian.

* * *
_ gmadlobT! - Teekkr ederim!
_ didi madloba! - ok teekkr ederim!

32
_ didad gmadlobT! - ok teekkr ederim!
_ madlobeli var! - ok memnunum!
_ Zalian damavaleT! - Size borluyum!
_ uRrmesi madloba! - ok teekkr ederim!
_ ukacravad! - zr dilerim!
_ mapatieT! - Affedersiniz!
_ Tu SeiZleba... Mmkunse...
_ gTxovT, mapatioT! - zr dilerim ltfen!
_ bodiSs vixdi! - Affedersiniz!
_ didi madloba... - ok teekkr ederim...
_ daxmarebisTvis - Yardmnz iin.
_ mowvevisTvis - Davetiniz iin.
_ sikeTisTvis - yilik ettiiniz iin.
_ yuradRebisTvis... lgilendiiniz iin...
_ ukacravad, rom SegawuxeT! Zahmet ektiiniz iin
zr dilerim!
_ ukacravad, rom gagawyvetineT! _ Sznz kestiim
iin zr dilerim!
_ ukacravad, rom davagviane! _ Ge kaldm iin zr
dilerim!
_ ukacravad, rom galodineT! _ Beklettiim iin zr
dilerim!
_ gilocavT axal wels! Yeni Ylnz kutlu olsun!
_ gilocavT dabadebis dRes! Doum gnnz tebrik
ediyorum!
_ gilocavT daqorwinebas!
- Evlenmenizi
_ gilocavT gaTxovebas! tebrik ederim!

33
_ gisurvebT bednierebas! Mutluluk diliyorum!
_ gisurvebT janmrTelobas! Cansalk diliyorum!
_ gisurvebT warmatebebs! Baarlar diliyorum!
_ gisurvebT yvelafers saukeTesos! En iyilikleri
diliyorum!
_ gisurvebT bednier mgzavrobas! yi yolculuklar
dilerim!
_ icocxleT da idRegrZeleT! - Uzun yaamalar
dilerim!
* * *
_ mapatieT, davagviane.
_ araferia.
_ bodiSs vixdi!
_ Tqveni brali ar aris.
_ es saCuqari Tqven!
_ didi madloba!
_ momikiTxeT ojaxis wevrebi!
_ gmadlobT.
* * *
_ gilocavT dabadebis dRes! gisurvebT bednierebas!
_ didi madloba!
_ mSvenivrad gamoiyurebiT!
_ gmadlobT!
_ amindic Cinebulia!
_ SesaniSnavi amindia!
_ saucxoo sufraa!
_ mixaria, rom mogwonT!

34
* * *
_ ukacravad, rom gawuxebT, aq ra
aris?
_ aq aris gimnazia.
_ adrec gimnazia iyo?
_ ara, adre skola iyo.
* * *
_ megobaro, es Seni
manqanaa?
_ diax, Cemia.
_ Tu SeiZleba, gawie. ver
gavdivar!
_ axlave.
_ didi madloba!
_ arafris.
* * *
_ daTo, daamTavre universiteti?
_ diax.
_ gilocav!
_ gmadlob!
_ axla ras apireb?
_ aspiranturaSi vabareb gamocdebs.
_ rodis aris gamocdebi?
_ erTi ukve iyo, xval meore iqneba.
_ aba, warmatebebs gisurveb!
_ didi madloba!

35
gramatika
Dil bilgisi

ar hal
Yaln hal bir ey yada ahsn ismini
belirttiinde kullanlr. Ancak bir ahs veya
hayvan) ardmzda ar halini kullanyoruz.
Ekleri ise -o; -v harflardir:
Bir eyin (ahsn) adlandrmas:
armak, hitap etmek:
kac-i kac-o
da da-o
Zma Zma-o
Sesli ile sonuclanan bazi bir isime = -v harf
ekleniliyor:
qveyana-v, turfa-v...
ar halinde zel isimler kk eklinde
rastlanmaktadr:
daviT!
ali!
mariam!

aris (var) Fiilin zamana gre deimesi


aris (var) Fiil gerek ahs gerekse zamana
gre deiiyor. Zamann ekli var: imdiki
zaman, gelecek zaman, gemi zaman. Fiil aris
(var)-in zamana gre deimesi:

36
imdiki zaman aris var
gelecek zaman iqneba olacak
gemi zaman iyo vardi

Fiil aris (var) in ahs ile zamana gore


deoiaimi

Fiil aris (var) in gemi ile gelecek


ekilleri de ahsa gre deiiyor:
imdiki zaman
Tekil oul
1 me var Cven varT
2 Sen xar Tqven xarT
3 is aris isini arian

gelecek zaman
Tekil oul
1 me viqnebi Cven viqnebiT
2 Sen iqnebi Tqven iqnebiT
3 is iqneba isini iqnebian

gemi zaman
Tekil oul
1 me viyavi Cven viyaviT
2 Sen iyavi Tqven iyaviT
3 is iyo isini iyvnen

37
$ 5. grZnobebis
gamoxatva;
dapatiJeba-miwveva
Duygular belirtmek; Davet etmek

ra kargia! - Ne gzel!
ra sasiamovnoa! - ok memnun edici!
ra mSvenieria! - Harika!
ra bednierebaa! - Ne mutluluk!
gasaocaria! - Harika!
SesaniSnavia! - Mkemmel
Cinebulia! - Nefis!
saucxooa! - Mthi!
samwuxaroa! - ok yazk!
vwuxvar! - zlyorum!
dasanania! - Maalesef!
Zalian gulnatkeni var! - Kalbim ard!
ra saSinelebaa! - Bir dehet!
ra sisulelea! - Ne bir serserilik!
ras brZanebT! - Ne demek!
es ukve metismetia! - Bu kadar da fazla artk!
ra samarcxvinoa! - Ne ayp!
SeuZlebelia! - mkanszdr!
gTxovT... - Rica ederim!
momawodeT, Tu SeiZleba! - Ltfen uzatabilir
misiniz!

38
momeciT, Tu SeiZleba! - Ltfen verebilir misiniz!
neba miboZeT, dagpatiJoT sadilad (kinoSi, TeatrSi,
restoranSi).
Msaadenizle sizi yemee (Sinemaya, Tiyatroya,
Restoranta) davet edeyim.
Tu SeZlebT, gvewvieT stumrad! - Ltfen, misafirimiz
olun!
minda visauzmo TqvenTan erTad.
Sizinle birlikte yemek isterdim.
miTxariT, geTayva... - Ltfen diyebilir misiniz...
Tu SeiZleba, maCveneT... - Ltfen gsterebilir
misiniz...
gTxovT:
visauzmo _ momweroT - (mektup)
visadilo
vivaxSmo yaziniz.
_ miamboT anlatnz.

Tu SeiZleba: - Ltfen:
_ adeqiT (abrZandiT) kalknz.
_ dajeqiT (dabrZandiT) - oturun
(oturunuz).
_ mipasuxeT - cevap veriniz.
_ momeciT veriniz.
_ momwereT - (mektup) yaznz.
_ miambeT anlatnz.

39
neba momeciT (miboZeT) dagpatiJoT: - zninizle sizi:
_ TeatrSi Tiyatroya.
_ kinoSi Sinemaya.
_ restoranSi - Restorana davet edeyim.
SeiZleba: - zninizle:
_ gTxovoT? - Size rica edebilir miyim?
_ dagirekoT? - Size telefon edebilir miyim?
_ gnaxoT? - Sizi grebilir miyim?
_ wavide? gideyim mi?

minda raRac gkiTxoT - Bir ey sormak istiyorum.


TqvenTan minda saubari - Sizinle konumak
istiyorum.
* * *
vaSa, movigeT! Aferin, kazandk!
uh, rogor civa saxlSi! Ne kadar souk ya, evde!
vaime, magidaze Wiqebi ar aris! MMasada bardaklar
yoktur!
ah, netavi WiqaSi wyali iyos! Bardakta su olsayd!
afsus, ra kargi iyo Cveni erTad gatarebuli Tveebi!
Yazk, beraber geirdiimiz aylara!

uh, vaSa, vaime, ah, afsus! Tve-eb-i, xe-eb-i


nlem oul

gTxovT:
_ adgeT (abrZandeT) - kalkn (kalknz).
_ dajdeT (dabrZandeT) - oturun (oturunuz).

40
_ mipasuxoT. - cevap veriniz.
_ momceT. - veriniz.

Teatr-Si, Wiqa-Si, ezo-Si,


restoran-Si, yava-ze.

* * *
_ winaaRmdegi xom ara xarT,
aq rom davjde?
_ ara, dabrZandiT.
_ kargi kafea, ara?
_ diax, kargi kafea.
_ Zalian SegawuxeT?
_ ara, ras brZanebT.
_ yavas dalevT?
_ siamovnebiT.
_ aq mSvenieri yava aqvT.
_ geTanxmebiT.
_ namcxvari gnebavT?
_ ara, gmadlobT.

41
gramatika
Dil bilgisi

nlem

nlem insann keyfiyetini veya


duygularn belirtir.
nsann eitli duygular var ve bu
duygular ise eitli nlemlerle belirtilir:
istein (eh, oh, ax), beenmenin, sevincin,
hayranln (oh, vaSa! viS!...) zgnln (hoi, ui! vai),
aknln (va, daxe, biWos!) yazkln (eeh, afsus,
oo...); tiksinmenin (fu, fuuh); aklamann (hi, he);
cesaret vermenin (ha!) v.s.

sim oul

Grccede oul eki -eb ile belirlenir:


Tve Tve + eb - i
dRe dRe + eb - i
Tekilde yaln halde olan isime ek -i
eklenir, oulda ise ek i eb ekten sonra
eklenir:
kac-i kac-eb-i
bavSv-i bavSv-eb-i

42
Ekler

-ze ve -Si eklerdir. Grccede ekler isim


sonuna eklenir ve ekseriyetle konumu (mevkiyi)
belirtir: saxlSi Sedis (eve giriyor); xeze adis
(aaca trmanyor); magidaze TefSia (tabak
masadadr); WiqaSi wyalia (bardakta su var)...
-ze ve -Si dier anlama da geliyorlar:
kinoSi (sinemada)
yavaze (kahve imeye)

43
$ 6. ojaxi;
naTesaobis
aRmniSvneli
saxelebi
Aile; Akrabal belirten isimler
_ didi ojaxi gyavT? - Aileniz byk m?
_ diax, me didi ojaxi myavs: - Evet, benim ailem
byk.
_ eqvsi suli varT. myavs dac da Zmac.
_ Hepimiz alt kiiyiz. Kzkardeim ve
kardeim de var
_ mSoblebi Tu gyavT? - Anne -babanz var m?
_ deda myavs, mama ara myavs. - Annem var. Babam
yok.
_ ramdeni Svili gyavT? - Ka ocuunuz var?
_ sami Svili myavs: ori vaJi da erTi qaliSvili.
_ ocuum var. kisi erkek, birisi kz.
_ SviliSvili Tu gyavT? - Torununuz var m?
_ vinaa Tqveni coli? Einiz (karnz) kim?
_ bebia da babua cocxlebi arian?
_ Dedeniz, nineniz sa m?
* * *
Cveni ojaxi sakmaod mravalricxovania, eqvsi suli
vcxovrobT: me, Cemi Zma, Cemi da, dedaCemi, mamaCemi da be-
biaCemi. Cemi bebia gamomcemlobaSi muSaobs; dedaCemic iq
muSaobs, mamaCemi ki institutSia. Cemi ufrosi Zma, laSa,
studentia. Cemi Zmis megobrebi xSirad modian CvenTan. Cemi
44
da, Tekla, moswavlea. mec moswavle var. me da Cemi da erT
skolaSi vswavlobT. me Cemi dis klaselebTan vmegobrob,
Tekla ki Cems klaselebTan megobrobs.

* * *
naTesavi - akraba
qmari - koca
coli kar
Svili - ocuk
SviliSvili - torun
biZa, Zia - amca, day
deida - teyze
mamida - hala
bicola - yenge
ZmiSvili - yeen
disSvili - kz yeen
biZaSvili - amcaolu,dayolu
deidaSvili - teyzeolu
mamidaSvili - halaolu
siZe - damat
rZali - gelin
mazli - kayn
muli - grmce
colisda - baldz
colisZma - kaynbirader
qvisli - bacanak
mamamTili - kaynata

45
dedamTili - kaynana
simamri - kaynpeder
sidedri - kaynana

* * *
_ dRes bevri gakveTili gaqvs?
_ diax, bevri gakveTili maqvs.
_ rodis amTavreb?
_ orze.
_ mere ra gaqvs?
_ mere xan cekva maqvs, xan simRera.

xan cekva maqvs, xan


simRera
baolac - xan
* * *
_ vaJa Tqveni naTesavia?
_ diax, Cemi biZaSvilia.
_ bevri naTesavi gyavT?
_ diax, bevri naTesavi myavs: mamida,
biZa, biZaSvili, deidaSvili,
mamidaSvili.
_ Zalian kargia. me ki cota naTesavi myavs.
* * *
_ coli ar gyavs?
da da Zma _ ara, jer ara myavs. Sen?

baolac _ me myavs.
_ Svili ramdeni gyavs?

46
_ ori Svili myavs - qal-vaJi.
_ da-Zma ar gyavs?
_ ara, da-Zma ar myavs.

andaza: kargi Svili dedis gulis vardiao.


yi ocuk annesinin kalbinin gldr.

davimaxsovroT:
Aklmzda tutalm:
Cemi Zma
dedaCemi, mamaCemi;
Cemi da
dedaSeni, mamaSeni.
Seni biZa
Seni deida ancak

myavs, maqvs
Aitlii belirten

myavs: maqvs:
deda wigni
mama fanqari
da fuli
ZaRli saxli
ojaxi CanTa

47
gramatika
Dil bilgisi

yelik zamirinin bir zellii

Grccede iyelik zamir aitlii belirten isim


nnde bulunur, ancak baz hallerde isim sonundan
da gelir:
Cemi bebia - bebiaCemi,
Cemi babua - babuaCemi...
Baz hallerde iyelik zamiri isimden sonra
gelir. Ancak isimden nce kullanlmas cmleye bir
deiiklik kazandryor.
rnein - ded-mamis Svili - kardeler:
dedaCemi (deda + Cemi)
mamaCemi (mama + Cemi)
Ayns gibi:
dedaSeni, dedaTqveni, mamaSeni, mamaTqveni.

Bala

Kelime ile cmleleri balamak iin bala


kullanlr. Balalar unlardr: da, Tu, xan, an.
didi da patara, saxlsa Tu quCaSi, kaci da qali,
gogo Tu biWi, deda an mama, xan wvims, xan Tovs...

48
xan, an balalar kelimeleri karlatrmak veya
ayrmak iin kullanlr:
didi an patara.
xan didi, xan patara.

Fiil maqvs (var) ve myavs (var)

Biz iyelik zamiri renmi olduk artk:


iyelik zamiri kimseye veya bir eye aitlii
belirtir.
Grccede fiil maqvs (var) ve myavs (var)
aitlii belirtmektedir:
me maqvs = Cemia; Sen gaqvs = Senia; mas aqvs = misia.
me myavs = Cemia; Sen gyavs = Senia; mas hyavs = misia.
Grccede fiil (var)n iki ekli kullanlr
ve canl ile canszlar belirtmektedir: (deda myavs;
fuli maqvs). istisna olarak manqana (araba) ve
velosipedi (bisiklet) kelimeleri canl gibi
kullanlr, nk onlar muharriktirler ve konuan
zat canl gibi idrak eder.

49
$ 7. adamianis sxeulis nawilebi
Vcut

Tavi
tani

kiseri zurgi

xeli
mkerdi

fexi

adamianis sxeuli Semdegi nawilebisgan Sedgeba:


Vcut:
Tavi, tani da kidurebi. Ba, vcut, kollar ve
bacaklar.
Tavis ukana nawils kefa hqvia.
- Kafann arka ksmna ense denilir.
Tavis wina nawili saxea. Kafann n ksm yzdr.
Tavi tans ukavSirdeba kisriT. Ba vcda boyunla
balanr.
maqvs, myavs
kisris wina mxares yeli ewodeba.
gaqvs, gyavs
Boynun sonras omuzlardr.
kisris Semdeg modis mxrebi. aqvs, hyavs

50
Boyun sonras omuzlardr.
mxrebs ebmis xelebi. Omuzlara kollar balanr.
xelis mtevanze adamians xuTi TiTi aqvs.
El stnde be parmak var.
yvelaze msxvili ceria, yvelaze patara ki nekia.
En by baparmaktr, en kc ise sere
parmadr.
TiTebi mTavrdeba frCxilebiT. Parmaklar
trnakllarla sonulanr.
sxeulis wina mxares mkerdi hqvia, ukanas - zurgi.
Vcudun n ksmna gs denilir, arka
ksmna srt.
adamians aqvs ori xeli da ori fexi.
nsann iki eli ve iki aya var.
xelebi da fexebi kidurebia. Eller ve kollar.

erTi, ori, sami, oTxi, xuTi,


eqvsi, Svidi, rva, cxra, aTi Sade saylardir

adamians aqvs ori: - nsann iki:


_ Tvali gz;
_ yuri kula;
_ xeli eli;
_ fexi - aya - var.

adamians aqvs erTi: - nsann bir:

51
_ Tavi ba;
_ cxviri burnu;
_ piri - az dili var.

* * *
_ ramdeni fexi aqvs adamians?
_ adamians aqvs ori fexi.
_ ramdeni Tvali aqvs?
_ ori Tvali aqvs.
_ cxviri?
_ cxviri erTi aqvs.
_ ramdeni fexi aqvs ZaRls?
_ ZaRls aqvs oTxi fexi.
* * *
Savi...
_ Seyvarebuli Tu gyavs?
_ myavs.
_ ra hqvia?
_ fatima.
_ ra feris Tvalebi aqvs fatimas?
_ mwvane Tvalebi aqvs.
_ Tmebi?
_ Tmebi wablisferi aqvs.
_ Sen?
_ me Taflisferi Tvalebi da Savi
Tmebi maqvs.
_ lamazi kbilebi aqvs fatimas?
ferebi: _ diax, Zalian lamazi kbilebi aqvs.
mwvane,
52
wablisferi,
_ kbili ramdeni gaqvs?
_ yvela kbili maqvs.
_ janmrTeli kbilebi gqonia.
_ ho.
_ me ki cudad maqvs saqme. kargi
stomatologi xom ar gyavs?
_ myavs.
_ sad muSaobs?
_ ager WavWavaZeze aqvs klinika.
_ Seni saxeliT mival.
_ keTili.

zedsarTavi saxelebi:
marjvena, marcxena, msxvili, grZeli, mokle, didi,
patara, lamazi, janmrTeli, mwvane, Savi

* * *
es xelis TiTebia. Cven ori xeli gvaqvs: marjvena da
marcxena. TiTo xelze xuTi TiTi gvaqvs: cera TiTi,
saCvenebeli TiTi, SuaTiTi, araTiTi da neka TiTi. ceri
mokle da msxvili TiTia. saCvenebeli TiTi cerze grZelia.
SuaTiTi yvela TiTze grZelia. neka TiTi yvela TiTze
patara da wvrilia. cers ori saxsari aqvs. yvela sxva
TiTs sami saxsari aqvs.

andaza: tyuils mokle fexebi aqvso.


Yalan ksa zaman geerlidir.

53
gramatika
Dil bilgisi

Fiillerin zaman ile aza gre deimesi

Azlara gre Fiilin her zaman iinde deimesi:


imdiki zaman
Tekil oul
1 me vaSeneb Cven vaSenebT
2 Sen aSeneb Tqven aSenebT
3 is aSenebs isini aSeneben

Gelecek zaman
Tekil oul
1 me avaSeneb Cven avaSenebT
2 Sen aaSeneb Tqven aaSenebT
3 is aaSenebs isini aaSeneben

Gemi zaman
Tekil oul
1 me avaSene Cven avaSeneT
2 Sen aaSene Tqven aaSeneT
3 man aaSena maT aaSenes

54
`aqvs, hyavs~ Fiilin ahsa gre deimesi
(imdiki zaman)

Grccedeki cansz ve canly belirten fiiler


maqvs, myavs farkl bir ekilde deimektedirler.
Canl:
Tekil oul
1 me maqvs myavs Cven gvaqvs gvyavs
2 Sen gaqvs gyavs Tqven gaqvT gyavT
3 mas aqvs hyavs maT aqvT hyavT

Say sfatlar

Say sfat bu eyin miktar ile srasn ve


ksmn btne nispeten orann belirtir.
Asl say sfatlar Grccede yle ifade
edilir:
erTi, ori, sami, oTxi, xuTi, eqvsi, Svidi, rva, cxra, aTi.
Biz say sfat olan on tane kelime tanyoruz
artk. Ona ikinci say sfat ile `meti~ fazlal
belirten kelime eklenerek on art fazla olan
miktar belirtebiliriz:

11 erT(i) TerTmeti
12 or(i) Tormeti
13 sam(i) cameti
14 oTx(i) ToTxmeti
(a)T
15
16
xuT(i) + meti
eqvs(i)
= TxuTmeti
Teqvsmeti
17 Svid(i) Cvidmeti
18 rva Tvrameti
19 cxra cxrameti

55
Say sfat yirminin kk farkldr: 20 - oci
Grccede yirmiden sonraki say sfatlar da
kkler birleimiyle ekilleniyor, ancak iki say
sfat arasnda bala da yer alr:
erTi
ori
sami 21 - ocdaerTi
oTxi 22 - ocdaori
xuTi 23 - ocdasami
eqvsi 24 - ocdaoTxi
25 - ocdaxuTi
oc-
+ da + Svidi
rva
cxra
26
27
-
-
ocdaeqvsi
ocdaSvidi
aTi 28 - ocdarva
29 - ocdacxra
30 - ocdaaTi

56
$ 8. saaTis cnoba
Saat tanmas

ai saaTi. te saat.
es aris saaTi. Bu saattir.
es saaTia.
_ romeli saaTia? Saat ka?
_ Tormeti saaTia. Saat on iki.

romeli saaTia?

romeli? Soru kelime-

* * *
_ romeli saaTia?
_ oTxi saaTia

_ romeli saaTia?
_ axla xuTis xuTi wuTia.

Ok on ikiyi getiinde sonraki saat balar ve


dakikalar da ona aittir. Bu gibi hallerde ismin =in
hali kullanlr.

57
xuTis aTi xuTis TxuTmeti xuTis oci xuTis ocdaxuTi
wuTia wuTia wuTia wuTia

xuT-is aTi // TxuTmeti // oci wuTia


smin=in hali

xuTis naxevaria Bein yarsdr, demezler,


yerine drt buuktur derler: xuTis ocdaaTi wuTia.
Tam zaman belirtmek iin Yaln hal kul-
lanlr.
xuT-i saaTia; aT-i saaTia, Svid-i saaTia...
Daha sonraki saat baladnda ismin=in hali
kullanlr:
aT-is naxevaria, xuT-is aTi wuTia, eqvs-is ocdaxuTi
wuTia...
kiyi getiinde ismin =e hali kullanlr
(ka dakika kald):
ramdeni wuTi aklia Svids?
Svids aklia 25 wuTi.
Svid-s aklia
Svids aklia 20 wuTi.
Svids aklia 15 wuTi.
Svids aklia 10 wuTi. smin-e hali
Svids aklia 5 wuTi.

58
ramdeni?
romeli?
Soru kelimeleri?

* * *
_ leqciebi romel saaTze gewyeba?
_ Tormet saaTze.
_ rodis mTavrdeba?
_ oTxze.
_ mere gcalia?
_ mere ori saaTi ar mcalia.
_ rodis gecleba?
_ eqvsze.
_ maS, Svidi saaTisTvis SegviZlia erTad wavideT.
_ sad?
_ restoranSi dagvpatiJes.
_ kargi, Svid saaTze SevZleb.
_ naxvamdis!
_ Sexvedramde! ormocdaxuTi
Bileik Say sfatlar

* * *
_ romelze gadis es matarebeli?
_ aTis naxevarze.
_ maS kidev ormocdaxuTi wuTi
gvqonia dro.

59
_ ho.
_ axla romelia?
_ cxras aklia TxuTmeti wuTi.
_ gzaSi ramdeni dagvWirdeba?
_ ocdaxuTi wuTi.
_ maS ar vagvianebT?
_ ara. xuT wuTSi gavdivarT.

* * *
_ es saaTi winaa?
_ ratom ggonia?
_ Cems saaTze eqvsis aTi wuTia, aq
ki eqvsis oci wuTia.
_ iqneb Seni saaTia ukan?
_ ara mgonia. Sens saaTze romelia?
_ CemTan eqvsis TxuTmeti wuTia.
_ modi da gaige axla!

60
gramatika
Dil bilgisi

Soru kelimeleri romeli? (hangisi), ramdeni?


(ne kadar)

romeli? (hangisi), ramdeni? (ne kadar) soru


kelimeleridir. Kelime romeli? zaman renmekte
kullanlr:
- romeli saaTia?
- oTxi saaTia.
ramdeni? miktar renmekte kullanlr:
ramdeni?
ramdeni aris? ramdenia?
ocia, oria, xuTia...

smin = in ve = e hali

-e ve ismin =i halleri ismin hal


ekilleridir.
Grccede aitlii iyelik zamirleri (Cemi, Seni,
misi - benim, Senin, Onun) belirtir. Ancak cmlede
dier bir isim kulland zaman, kimseye veya bir
eye aitliini ismin -in hali belirtir.
kac-is xeli - yani adama ait olan el, adamn eli
olarak belirlenir.

61
gazafxul-is Tveebi - kbahar aylar - yani aylar
lkbahara aittir.
-e hal eitli anlam tamaktadr. Onlardan
birisi ise zaman belirtir.
_ romeli saaTia?
_ xuT-s aklia oci wuTi;
_ Svid-s aklia aTi wuTi;
_ aT-s aklia xuTi wuTi...

Say sfatlarnn orfografisi

Bileik Say sfatlar yazdmzda unlar


bilmek gerek:
a) da ile bileen Say sfatlar beraber yazlr:
ocdaxuTi, ormocdaaTi, samocdasami...
b) Teekkl edilmi Say sfatlar ayr ayr
yazlr:
aTas cxraas ormocdaCvidmeti...

62
$ 9. dRes, xval, zeg. dRe da Rame
Bugn, yarn, ertesi gn, gndz ve gece

dila SuadRe saRamo Rame

dilas
SuadRisas
saRamos
SuaRamisas
RamiT
Zarflar

Wam // miirTmev

* * *
_ ali, romel saaTze iRviZeb?
_ Svid saaTze.
_ rodis sauzmob?
_ cxris naxevarze vsauzmob.
_ sauzmeze ras miirTmev?
_ marto Cais vsvam.
_ rodis sadilob?

63
_ leqciebis Semdeg, 3 saaTze.
_ sadilze ras miirTmev?
_ sups, Semwvar kartofils, salaTebs.
_ rodis vaxSmob?
_ saRamos 8 saaTze.
_ ras miirTmev?
_ Cais, namcxvars an yvels da purs.

Grccede mutat ve nazik muameleler


farkldr. Nazik muamele sayg belirten
usldr:
miirTviT! mobrZandiT! (Tqven),
miirTmevs, mobrZandeba (is),
miirTmev, mobrZandebi (Sen).

* * *
_ romeli saaTia?
_ axla xuTs aklia TxuTmeti
wuTi.
_ Sen romel saaTze sadilob?
_ xuT saaTze. Sen?
_ mec am dros vsadilob.
_ Zalian kargi.

64
* * *
_ dRes kus tbaze mivdivarT, xom ar wamoxval?
_ dRes Zalian dakavebuli var.
_ ra saqme gaqvs?
_ diliT leqciebi maqvs.
_ leqciebs SuadRisTvis morCebi.
_ SuadRisTvis unda visadilo, mere cotas davisveneb.
naSuadRevs ki biblioTekaSi mivdivar.
_ saRamos ras akeTeb?
_ saRamos koncertze var dapatiJebuli. gvian Ramemde
gagrZeldeba.
_ maSin xval wamodi. xvalac mivdivarT.
_ xval SeiZleba.

* * *
_ zafxulSi Rame moklea, dRe ki grZeli.
_ zamTarSi?
_ zamTarSi piriqiTaa: Rame grZelia, dRe ki mokle.
_ ese igi, zamTarSi male Ramdeba, ara?
_ diax.

65
guSinwin guSin dRes xval zeg mazeg

Gecen gn Dn Bugn Yarn br gn Daha br gn

* * *
ali bolniselia. is bolnisSi
cxovrobs, magram swavlobs TbilisSi,
soflis meurneobis universitetSi.
misi ojaxi didia. mama axmedi
maswavlebelia, deda ki ekonomistia.
ali dilas Svid saaTze iRviZebs, pirs
ibans, sauzmobs da universitetSi
avtobusiT midis. SuadRisas leqciebi mTavrdeba da is
saxlSi brundeba. saRamos ali isvenebs an saseirnod
fexiT midis.
ali leqsebs wers. axla is werils swers giorgis.
werilSi leqsia.
avtobus-iT
le hali
fex-iT

wers ali werils

s-wers ali giorgis werils

66
gramatika
Dil bilgisi

Rabit siygas

dRes, xval, zeg - Zarflar-Bugn, yarn, br


gn. Zarf faaliyetin ne gibi olduunu belirtir:
nerede, ne zaman, nasl, niin:
rodis movida? [Ne zaman geldi?] axla, guSin, maSin,
adre...
sad (saiTken) wavida? [Nereye gitti?] - win, ukan, SigniT...
rogor iqceva? [Nasl davranyor?] - kargad, cudad, ase,
ise...
ratom akeTebs? [Niye yapyor?] - amitom, imitom...
risTvis muSaobs? [Niin alyor?] - amisTvis, imisTvis...
ramdenjer moigo? [Ka defa kazand?] - orjer, amden-
jer...
Sorulara gore ulacn bir ka grubu vardr.
Bunlar unlardr: yer, zaman, ahval, sebep, ama,
l - miktar ve sra ulalar.
Ula deimezdir yani eklini ne ekime ne de
aza gre deiir.

67
le hali

le hali aitlii belirtmektedir. Bir ilemde


kullanlan ey ile halindedir:
Wiq-iT vsvam wyals; dan-iT vklav cxvars, Cangl-iT vWam
saWmels...
Bardakla su iiyorum, bakla koyun kesiyorum,
atalla yemek yiyorum.
ek -iT ile haline aittir.

Fiile uyan azlar


(hareket eden ve ilem gren)

Grccede Fiil bir iki veya ahs


belirtir. ahslar Fiile muhteviyat ile gramere
gre uymaktadrlar. Fiilin ahs belirten
iaretleri de var.
ali werils wer-s - Ali mektup yazyor
Muhteviyatna gre Fiile iki ahs uymaktadir: o
yazyor onu. Fiil ise hareket eden ahsn -s
ekini ieriyor.
ali werils s-wer-s giorgis - Ali Giorgiye mek-
tubu yazyor-muhteviyatna gre ahs Fiile uymak-
tadir: o ona onu yazyor. Fiil ise hareket eden a-
hsn -s ve ilem gren ahsn s- eklerini
ieriyor.

68
$ 10. kviris dReebi, Tveebis saxelebi;
TariRi
Hafta gnleri, aylar isimleri; tarih

weliwadSi Tormeti Tvea:


Ylda on iki ay var:

ianvari Ocak ivlisi Temmuz


Tebervali ubat agvisto Austos
marti Mart seqtemberi Eyll
aprili Nisan oqtomberi Ekim
maisi Mays noemberi Kasm
ivnisi Haziran dekemberi Aralk

2002


1 2 3 4 5 6 1 2 3 1 2 3
7 8 9 10 11 12 13 4 5 6 7 8 9 10 4 5 6 7 8 9 10
14 15 16 17 18 19 20 11 12 13 14 15 16 17 11 12 13 14 15 16 17
21 22 23 24 25 26 27 18 19 2 0 21 22 23 24 18 19 20 21 22 23 24
28 29 30 31 25 26 2 7 28 25 26 27 28 29 30 31



1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 1 2
8 9 10 11 12 13 14 6 7 8 9 10 11 12 3 4 5 6 7 8 9
15 16 17 18 19 20 21 13 14 15 16 17 18 19 10 11 12 13 14 15 16
22 23 24 25 26 27 28 20 21 22 23 24 25 26 17 18 19 20 21 22 23
29 30 27 28 29 30 31 24 25 26 27 28 29 30



1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 1
8 9 10 11 12 13 14 5 6 7 8 9 10 11 2 3 4 5 6 7 8
15 16 17 18 19 20 21 12 13 14 15 16 17 18 9 10 11 12 13 14 15
22 23 24 25 26 27 28 19 20 21 22 23 24 25 16 17 18 19 20 21 22
29 30 31 26 27 28 29 30 31 23 24 25 26 27 28 29
30



1 2 3 4 5 6 1 2 3 1
. 7 8 9 10 11 12 13 4 5 6 7 8 9 10 2 3 4 5 6 7 8
14 15 16 17 18 19 20 11 12 13 14 15 16 17 9 10 11 12 13 14 15
21 22 23 24 25 26 27 18 19 20 21 22 23 24 16 17 18 19 20 21 22
28 29 30 31 25 26 27 28 29 30 23 24 25 26 27 28 29
30 31

orSabaTi

samSabaTi kvira
oTxSabaTi

xuTSabaTi

paraskevi

SabaTi

kvira

69
* * *
_ kviris romeli dRea orSabaTi?
_ orSabaTi kviris pirveli dRea.
_ samSabaTi?
_ samSabaTi meore dRea.
_ oTxSabaTi?
_ mesame. pirveli
_ xuTSabaTi? meore
mesame
_ meoTxe. meoTxe . . .
_ kvira?
Sra saylar
_ kvira meSvide dRea.

* * *
_ romeli welia axla?
.

_ axla aris ori aTas sami weli.


, 2
, 3
, 4

: ( 5 55)5 55- 5 55 5
: (5 5 5) 5 55-55 55
. :

2003 PR OVE RK A @ mi c r os of t.c o m

. -
, -

,
_ SarSan romeli weli iyo?
, - .
,

. . -
, -
. - ,

_ SarSan iyo ori aTas ori weli.


, - .
,

.

. -
, -
. - ,
, - .
,
.

. -


_ gaisad romeli weli iqneba?
1 2 3 4 5 1 2 1 2 1 2 3 4 5 6
6 7 8 9 10 11 12 3 4 5 6 7 8 9 3 4 5 6 7 8 9 7 8 9 10 11 1 2 13
13 14 15 16 17 18 19 1 0 11 12 1 3 1 4 15 1 6 1 0 11 1 2 1 3 14 15 1 6 14 15 1 6 17 18 1 9 20
20 21 22 23 24 25 26 1 7 18 19 2 0 2 1 22 2 3 1 7 18 1 9 2 0 21 22 2 3 21 22 2 3 24 25 2 6 27
27 28 29 30 31 2 4 2 5 26 2 7 2 8 2 4 25 2 6 2 7 28 2 9 3 0 28 29 3 0
31


1 2 3 4 1 1 2 3 4 5 6 1 2 3

5 6 7 8 9 10 11 2 3 4 5 6 7 8 7 8 9 10 11 1 2 1 3 4 5 6 7 8 9 10
_ gaisad iqneba ori aTas oTxi weli.
12 13 14 15 16 17 18 9 1 0 11 1 2 1 3 14 15 1 4 15 16 1 7 18 19 2 0 11 12 1 3 14 15 1 6 17
19 20 21 22 23 24 25 1 6 17 18 1 9 2 0 21 2 2 2 1 22 2 3 2 4 25 26 2 7 18 19 2 0 21 22 2 3 24
26 27 28 29 30 31 2 3 24 25 2 6 2 7 28 2 9 2 8 29 3 0 3 1 25 26 27 28 29 3 0 31
30



1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 1 2 1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14 6 7 8 9 1 0 11 1 2 3 4 5 6 7 8 9 8 9 10 11 12 1 3 14
15 16 17 18 19 20 21 1 3 14 15 1 6 1 7 18 1 9 1 0 11 1 2 1 3 14 15 1 6 15 16 1 7 18 19 2 0 21
22 23 24 25 26 27 28 2 0 21 22 2 3 2 4 25 2 6 1 7 18 1 9 2 0 21 22 2 3 22 23 2 4 25 26 2 7 28

_ Sen romel wels daibade?


29 30 2 7 2 8 29 3 0 3 1 2 4 25 2 6 2 7 28 2 9 3 0 29 30 3 1

_ me davibade aTas cxraas oTxmoc


wels.
_ ese igi, ocdasami wlisa xar.
_ diax.

70
_ romel TveSi daibade?
_ aTas cxraas oTxmoci wlis ocdaor Tebervals.
_ me ki aTas cxraas samocdaTxuTmeti wlis rva marts
davibade.

* * *
_ Seni daxmareba minda. gcalia?
_ ara, dRes bevri saqme maqvs.
_ xval?
_ xval SedarebiT cota saqme maqvs.
_ Tavisufali rodis xar?
bevri, cota
_ kviris bolos.
Miktar belli
* * *
_ romeli yvavili giyvars yvelaze metad?
_ ia miyvars; Zalian lamazi
yvavilia, nazi da saTuTi.
_ rodis yvavis ia?
_ gazafxulze, aprilSi. enZelac
lamazi yvavilia.
_ gazafxulze yvavilebis didi
zeimia.
_ diax, iRviZebs miZinebuli buneba.

lamazi, nazi, saTuTi

Sfatlar.

71
* * *
_ ra dRea dRes?
_ dRes aris orSabaTi.
_ muSaob?
_ diax.
_ dasvenebis dRe romeli gaqvs?
_ SabaTi da kvira.

* * *
_ ianvari Zalian civi Tvea.
_ SarSan am dros SedarebiT Tbiloda.
_ diax.
_ samagierod, Semodgoma iyo civi.
_ dekemberi wels Tovliani iqneba.
_ ra ici?
_ aseTia prognozi.

* * *
_ SarSan mSvenieri mosavali
iyo.
_ ho, ar iyo urigo.
_ neta, wels rogori iqneba?
_ albaT cudi.
_ ratom?
_ sul wvimebi iyo.

72
gramatika
Dil bilgisi

Sra ve pay say sfatlar.

Asldan baka sra ve pay say sfatlar da


var.
Sra say sfat asl say sfatna = me - e
ekler eklenerek tekil olunur.
or-i me-or-e
sam-i me-sam-e
TerTmet-i me-TerTmet-e
pirveli (birinci) istisnadr.
Ksm say sfat sra say sfatna -d-i
ekler eklenerek tekil olunur.
mexuTe mexuTe-d-i
mesame mesame-d-i
meTerTmete meTerTmete-d-i
naxevari (yarm) istisnadr.
Sra say sfatlarna romeli? (hangisi?) soru
verilir
romeli aris? romelia?
pirvelia, meocea, ormocdameaTea, mexuTea...
Pay say sfatlarna meramdenedi? (kancs?)
soru verilir.

73
meramdenedi aris? meramdenedia?
naxevaria, meocedia, ormocdameaTedia, mexuTedia...

Belirsiz miktar gsteren say sfatlar

Say sfatlar belirli ve belirsizdir.


rendiimiz 1, 2, 3, 20, 50, 100, 1000 belir
lidir nk belirli bir miktar gsteriyor.
bevri, uamravi, mravali, ramdenime, cota.
Belirli ve belirsiz say sfatlarna Fiil ile
isim tekilde uymaktadrlar:
kacebi swavloben, Ancak:
ori
mravali kaci swavlobs.
xuTi

Sfat

Sfat niteler gsterir:


sofeli - didi;
qali lamazi;
kaci maRali.

74
$ 11. weliwadis droebi Yl Mevsimleri

weliwadSi oTxi droa: - Ylda drt mevsim


var:

gazafxuli
zafxuli
Semodgoma
zamTari

zamTris Tveebia: K aylar:


dekemberi, ianvari, Tebervali. Aralk, Ocak, ubat.
gazafxulis Tveebia: lkbahar aylar:
marti, aprili, maisi. Mart, Nisan, Mays.
zafxulis Tveebia: Yaz aylar:
ivnisi, ivlisi, agvisto. Haziran, Temmuz, Austos;
Semodgomis Tveebia: Sonbahar aylar:
seqtemberi, oqtomberi, noemberi. Eyll, Ekim, Kasm.
zamTarSi civa. - Kn souktur.
zafxulSi cxela. - Yazn scaktr.
gazafxulze Tbila. - Bahar lktr.
Semodgomaze grila. - Sonbahar serindir.
zamTarSi mokle dReebi da grZeli Rameebia.
Kn gnler ksa ve geceler uzundur.

75
zafxulSi dReebi grZelia, Rameebi ki mokle.
Yazn gnler uzun geceler ksadr.

gazafxuli zafxuli Semodgoma zamTari

marti ivnisi seqtemberi dekemberi

aprili ivlisi oqtomberi ianvari

maisi agvisto noemberi Tebervali

* * *
_ romelia weliwadis yvelaze lamazi dro?
_ me mgoni, gazafxuli.
_ me zafxuli ufro miyvars.
_ zafxulic lamazia.
_ zafxulSi zRvaze davdivar.
_ mec.
_ zamTarSi bakuriania kargi.
_ zamTarSi me gudaurSi davdiodi.
_ wels sad waxval?
_ jer ar vici.
_ ise, Semodgoma mainc ulamazesia.
_ asea, yvela dro lamazia.
* * *
_ zafxulSi saTevzaod waval.
_ romel TveSi?
_ ivnisSi.

76
_ giyvars Tevzaoba?
_ Zalian miyvars ankesiT Tevzaoba.
_ Cems Zmasac uyvars.

gazafxul-i
weliwad-is
wel-s Haller
ankes-iT
saTevzao-d

* * *
_ ramdeni droa weliwadSi?
_ weliwadSi aris oTxi dro; gazafxuli, zafxuli, Se-
modgoma
da zamTari.
_ romelia yvelaze lamazi dro?
_ yvela dro lamazia. me gazafxuli ufro miyvars.
_ romelia yvelaze
Tevz-i sa-Tevz-aod, Tevz-aoba
cxeli Tve?
Sfatlar
_ yvelaze cxeli droa
zafxuli.
_ yvelaze civi dro? lamazi u-lamaz-esi
_ yvelaze civi dro zamTaria.
Niteleme sfat
_ gazafxuli da Semodgoma?
_ gazafxuli da Semodgoma zomieria, arc Zalian civa da
arc Zalian cxela. zamTar-Si, zafxul-Si ancak
Semodgoma-ze, gazafxul-ze

77
* * *
_ axali weli rodis dgeba?
_ zamTarSi.
_ romel TveSi?
_ ianvarSi, pirveli ianvari axali wlis pirveli dRea.
_ Zalian civa am dros?
_ diax, xSirad Tovlic modis.

andaza:

zafxulSi moweuli zamTarSi gamogadgebao.


Sakla saman gelir zaman.

* * *
me yvelaze metad gazafxuli
miyvars. gazafxulzebuneba iRviZebs.
martis TveSi jer kidev civa, magram
aprilidan ukve Tbila, maisSi zogjer
cxela kidec. Zalian lamazia gazafxuli.
zafxulic miyvars.
zafxulSi cxela da visvenebT. Cven jer
mTaSi, mere zRvaze visvenebT xolme.
seqtemberSi skola da
samsaxuri iwyeba.
Semodgomaze bevri xilia. cota grila.
zamTarSi civa, Tovli modis. axali welia.
me weliwadis yvela dro miyvars.

78
gramatika
Dil bilgisi

lk ve tremi sfatlar

Sfatlar didi, kargi, cudi, patara ilktirler,


tremi deiller. Grccede ise tremi sfatlar da
var:
qud-i qud-iani (apkali); u-qud-o (apkasz);
col-i col-ian-i (evli), u-col-o (bekar);
azerbaijan-i azerbaijan-el-i (Azeri) v.s.
Sfat tretmek iin sa-, u- ve -o, -e, -osan, -
el ekler kullanlr.

Sfat derecesi

Bir eyin belirtisi daha artrlarak da


gsterilir:
didi - udidesi (en byk)
lamazi - ulamazesi (en gzel)
Zlieri - uZlieresi (en kuvvetli).
Sfatn daha bir derecesi ise bir eyin
belirtisini czi bir ekilde gsterir. Ekleri ise
mo o dur:
mo-did-o - did-i - udid-es-i

79
mo-mwvan-o - mwvane - u-mwvan-es-i
mo-TeTr-o - TeTr-i - u-TeTr-es-i

Hallerin nemi

Haller nem sonulandrmasnda kullanlr:


I. Yaln hal kullanlr:
a) bir eyin (sfatn) belirtmesinde: saxl-i,
sofel-i, Zma.
b) bir eyin adlandrlmasnda: es aris fanqar-i;
es aris biWi.
II. =e hal kullanlr:
a) Bir eyden (sfattan) br eye (sfata)
etkinin getiinde:
me vsvam yava-s (wyal-s, Cais...); Sen Wam saWmels (xils,
namcxvars...); is aSenebs saxls (qarxanas, klubs...).
b) zaman sylediinde:
Svid-s aklia 5 (10, 15, 20, 25) wuTi.
III. smin-in hali kullanlr:
a. Aitlii belirtir: skol-is direqtori; daviT-is
ojaxi
b. Saat ayarlamasn belirtir: xuTis 5 (10, 15, 20, 25)
wuTia; Svid-is naxevaria.
IV. Etki aletini ile hali belirtir: agur-iT aSe-
nebs saxls; Cangl-iT vWam saWmels.
V. Ahval hali:
a) Meslei: direqtorad (pedagogad, oficiantad)
muSaobs.

80
b) Ahvali: kargad, cudad.
c) Amac belirtir: sanadirod (samuSaod, saseirnod...)
mivdivar.
VI. Hitap ettiinde ar hali kullanlr:
kac-o, modi aq! gamarjoba, biW-o!

81
$ 12. amindi Hava durumu

_ rogori amindia dRes? - Bugn hava nasil?


dRes: - Bugn:
_ cudi amindia = avdaria - hava bozuk = Yamurlu.
_ kargi amindia = daria - hava gzel = Gneli.
_ Rrubliani amindia = moRrublulia Bulutludur.
_ cxela Scaktr.
_ Tbila Ilktr.
_ yinavs Ayazdr.
_ grila Serindir.
_ civa _ Souktur
_ cris - Yamur iseliyor.
_ quxs Grltdr.
_ elavs - imek atyor.
_ wvims (wvima modis) - Yamur yayor.
_ Tovs (Tovli modis) - Kar yayor.
guSin: - Dn:
_ wvimda (wvima modioda) - Yamur yayordu.
_ Tovda (Tovli modioda) - Kar yayordu.
_ qari qroda - Rzgar esiyordu.
_ iwvima (wvima movida) - Yad = yayordu.
_ moTova (Tovli movida) - Kar yad.

82
rogori amindi iqneba xval? - Acaba yarn hava nasl
olur?
xval: - Yarn:
_ iwvimebs (wvima iqneba // wvima wamova) - Yaar =
yamur yaacak.
_ qari iqneba = qari amovardeba - Rzgar esecek
rzgar kopar.
qari qris - Rzgar esiyor.
qari amovarda - Rzgar koptu.
qari Cadga - Rzgar durdu.
wvimam gadaiRo - Yamur kesildi.

* * *
_ rogori amindi iqneba xval?
_ qariani.
_ saidan iciT?
_ sinoptikosebma Tqves.
_ sad Tqves?
_ radioSi.
_ rogor ar miyvars es qari!
_ vis uyvars, aba?!
rogori?

Sfat

* * *
_ saidan amodis mze?
_ aRmosavleTidan.

83
_ saiT Cadis?
_ dasavleTiT.
_ romeli qari uberavs?
_ CrdiloeTis.
_ sad mifrinaven frinvelebi?
_ samxreTSi.

* * *
_ mSvenieri amindia!
_ diax, mziani dRea.
_ saseirnod minda wasvla.
_ saRamos SeiZleba gawvimdes.
_ qolgas waviReb.
* * *
_ Cinebuli amindia!
_ diax, namdvilad kargi amindia.
_ rogor ggonia, Seicvleba?
_ SeiZleba. martSi waramara icvleba amindi.
_ ramdeni gradusia dRes temperatura?
_ Teqvsmeti gradusi siTboa.
_ sakmaod Tbila.
_ guSinac mziani amindi iyo saRamomde.
_ ho, saRamos gafuWda.
_ saRamos qarma daubera, Rrubeli wamoSala, mere ki kok-
ispiruli wvima wamovida.
_ magram male qaric Cadga da wvimamac gadaiRo.

84
_ ar miyvars aseTi areuli amindebi. ai, dResac ar vici,
ra Cavicva.

-Tan
-ken Ekler
-Tvis

andaza: qaris motanils isev qari waiRebso.


Selden gelen sele gider.

* * *
hava saqarTveloSi yvelgan
erTnairi ar aris. dasavleTSi
wvima xSirad modis da Zalian
notio haeria. amis mizezi Savi
zRvis siaxlovea. zRvidan
dasavleTis qars Rrubeli
moaqvs. aRmosavleT saqarTveloSi ufro iSviaTad modis
wvima da aqauri haeric ufro
mSralia. zamTari
aRmosavleTSi ufro civia,
vidre dasavleTSi.

85
gramatika
Dil bilgisi

Soru kelimeleri rogori? // ranairi? ramdeni?


romeli?

Soru kelimeleri - rogori? (hangi?) //


ranairi? (nasl?) Sfat sorular:
rogori? (ranairi?) didi, cudi, kargi, patara...
Say sfatlar sorular ne ramdeni?
(nekadar?) romeli? (ka?) // meramdene? (hangisi?),
meramdenedi? (kancs?):
ramdeni? xuTi
romeli? (meramdene?) mexuTe
meramdenedi? - mexuTedi.

Ekler: -Tan, -ken, -Tvis

Ek -Tan bir eyin (sfatn) yakn olduunu


belirtir: burTi aris xesTan. kaci dgas saxlTan.
CemTan
CvenTan
SenTan
stumaria.
TqvenTan
masTan
maTTan

86
Ek -Tvis bir eyin (sfatn) yakn olduunu
belirtir:
saxl-is-Tvis;
kac-is-Tvis .
Ek -gan bir ey retilen gereci belirtir
ve o da ismin =in haline eklenir:
x-is-gan;
miw-is-gan;
rkin-is-gan.

Tremi isimler

Tremi kelime iki kelimeden ibarettir. ki


kelimede ayn ey belirttiinde isim beraber yazlr
(dedamiwa, gulkeTili), tremi kelimece iki ey veya
iki anlam belirttiinde ise tire ile yazlr:
ded- mama, col-Svili, deda-
Svili...
Bir ey iki ey
dedamiwa; ded-mama;

gulkeTili. col-qmari.

87
$ 13. ferebi
Renkler

me naTeli ferebi momwons. - Ben ak renkleri


beeniyorum
Savi muqi feria. - Siyah boz rengidir
TeTri Ria feria. - Beyaz ak rengidir
_ ra ferisaa Tovli? Kar ne renktir?
_ Tovli TeTria. - Kar beyazdr.
_ ra ferisaa Saqari? - eker ne renktir?
_ Saqaric TeTria. - eker de beyazdr.
_ kidev ra aris TeTri? - Daha beyaz nedir?
_ TeTria qaRaldi, ba mba, rZe.
_ Kat, pamuk, st beyazdr?
_ ra ferisaa foTlebi xeze?
_ Aataki yapraklar ne renktir?
_ foTlebi gazafxulsa da zafxulSi mwvanea, Semodgomaze
zogi yviTeli xdeba, zogic wiTeli ferisaa.
_ Yazn ve baharda yapraklar yeildir; Sonbaharda
ise bazs sar, bazs ise krmzdr.
_ naZvi maradmwvane mcenarea. Kknar yaz k yeil
olan biktidir.

88
_ Sen romeli ferebi mogwons? Hangi renkleri beeni-
yorsun?
_ me momwons vardisferi, iasamnisferi, Savi da yavisferi.
Ben glrengini, mor, siyah ve kahve rengini bee-
niyorum.
* * *
_ bavSvisTvis buStebis yidva minda.
_ romeli ferebi gnebavT?
_ ra ferebi gaqvT?
_ arCevani didia; gvaqvs wiTeli,
yviTeli, lurji, Sindisferi,
mwvane, wablisferi, nacrisferi,
cisferi, iisferi, muqi lurji, muqi
mwvane, Ria wiTeli da Ria yviTeli buStebi.
_ momeciT ori lurji, sami yviTeli, sami muqi wiTeli da
oTxi Ria yviTeli feris buSti.
_ inebeT.
_ gmadlobT.
* * *
_ ukacravad, Tmis saRebavi
mindoda.
_ ra feris?
_ Ria wablisferi.
_ Ria wablisferi ara gvaqvs.
_ muqi Calisferi?
_ muqi Calisferic gagvi-
Tavda. baci Sindisferi

89
gvaqvs. me mgoni, Zalian
mogixdebaT.
_ marTla?
_ diax.
_ keTili, momeciT Sindisferi.

cis-feri, vardis-feri, yavis-feri

Kk belirten sifatlar

* * *
_ es Savi ZaRli im meloti
kacisaa?
_ diax.
_ ra lamazi ZaRlia!
_ SarSan did konkursSi pirvel
adgilze gavida..
_ vin, es Savi ZaRli Tu meloti
kaci?
_ Savi ZaRli!
Sav-i ZaRl-i
Sav-ma ZaRl-ma...

* * *
_ Tovli ra feria?
_ Tovli TeTria.

90
_ xis foTlebi ra feria?
_ xis foTlebi gazafxulsa da zafxulSi mwvanea, Se-
modgomaze ki yviTldeba.
_ Sen ra feris Tvalebi gaqvs?
_ me cisferi (Savi, yavisferi...). Tvalebi maqvs.

magram, anu - Baolaclar

* * *
adamiani TvalebiT xedavs. mxedveloba
mas aZlevs ferebis garCevis saSualebas.
balaxi mwvanea, ca lurjia, melani Savia,
rZe TeTria, sisxli wiTelia, _ ambobs adamiani
da rom ara Tvalebi, ferebs ver
gaarCevda; Tumca arseboben
adamianebi, romlebic ferebs
saerTod ver arCeven. maT
daltonikebs eZaxian.
cxovelebi ferebs ver
arCeven.
andaza: did xes didi nafoti scvivao.
Byk aatan byk yonga
der.
gamocana
gamocanas mogaxseneb,
didi araferiao,
xan wiTeli, xan yviTeli,
xanac alisferiao.
91
gramatika
Dil bilgisi

Tremi sfatlarn teekkl

Tremi kelime iki yada fazla kelimeden


teekkl edilmitir. Renkleri belirten sfat
tremi kelimelerindendir: cisferi, vardisferi,
yavisferi... bu kelimelerin ikinci ksm rengi,
birincisi ise bir ey anlatmaktadr rn: ca
(gk), vardi (gl), yava (kahve).

ki kelimenin beraber ekimi

ki kelime beraber ekilebilir:


Yaln hali or-i kilo
e hali or kilo-s
smin =in hali or-i kilo-s
le hali or-i kilo-Ti
Ahval hali or kilo-d
Belirten ismin sesli harf ile sonulan-
dnda ekime tabi deildir.
Yaln hali cxra santimetri
e hali cxra santimetr-s
ismin =in hali cxra santimetr-is
ile hali cxra santimetr-iT
Ahval hali cxra santimetr-ad

92
Mukayesse, birletirme ve beraberlik ve
kartlk balalar

Mukayesse balac: magram:


vici, magram ar vityvi.
minda, magram ar waval.
Birletirmek balac anu anlamda olan
farkl cmleleri balar.
pedagogi maswavlebeli
iuristi anu samarTalmcodne
mravali uamravi
Baraberlik ve kartlk balac Tu:
isini Tqveni naTesavebi arian Tu nacnobebi?

93
$ 14. antonimebi
Kart anlam

bevri _ cota (fuli) - ok az (para).


kargi _ cudi (mezobeli) - iyi kt (komu).
lamazi _ ulamazo, uSno (qali) - guzel
irkin (kadn).
Zviri _ iafi (bazari) pahal-ucuz (pazar).
mZime _ mCate (tvirTi) - ar hafif (yk).
grZeli _ mokle (xeli) - uzun ksa (el).
Zlieri _ susti (sportsmeni) - gl (kuvettli)
zayf (sporcu).
maRali _ dabali (xe) - yksek alak (aa).
mSrali _ sveli (Tma) - kuru nemli (sa).
cxeli _ civi (kerZi) - scak souk (yemek).
farTo _ viwro (quCa) - geni dar (sokak).
tkbili _ mware (mogoneba) - tatl ac (hatra).
naTeli _ bneli (Rame) - aydnlk karanlk (gece).
Wkviani _ suleli (adamiani) - akll aptal, deli
(adam).
sasiamovno _ usiamovno (gemo) - memnun edici memnun
etmeyici(tat).
saintereso _ uintereso (ambavi) - ilgin ilgin
olmayan (haber).
nacnobi _ ucnobi (Tema) - tandk tanmadk
(konu).

94
* * *
didi _ modido _ udidesi
byk byck en byk
Savi _ moSavo _ uSavesi
kara-karack kapkara
maRali _ momaRlo _ umaRlesi
yksek yksecik en yksek

grZeli _ mogrZo _ ugrZesi


uzun uzuncuk en uzun
tkbili _ motkbo _ utkbesi mware _ momwaro _ umwaresi
tatl tatlck en tatl;
ac acck en ac

* * * kargi ukeTesi
_ lamazi manqanaa. cudi _ uaresi
_ is manqana ufro lamazia.
_ romeli, wiTeli?
_ ara, wiTeli ki ara, mowiTalo.
_ mowiTaloa eg Tu movardisfro?
_ ho, ufro movardisfroa.
_ ki, kargia, magram es mwvane manqana ukeTesia.

wiTel-i

wiTel - Kk

95
manqana manqan-is Sarval-i Sarvl-is

Son seslisi a kkten seslisi

manqana manqan-eb-i

Cemde son seslisi olan a

* * *
_ axali Sarvali giyidia.
_ ho, Zveli gadavagde.
_ sad iyide?
_ bazrobaze.
_ Zviri Rirda?
_ ara, sakmaod iafi.
_ kargia axlis yidva. cota mokle xom ara gaqvs?
_ ara, mokle ki ara, grZelia.
_ ara, ar aris cudi. cudi ki ara, kargia, mSvenieria!

* * *
_ cota fuls xom ver masesxeb?
_ cotas ki ara, bevrsac gas-
esxeb.
didi xniT ginda?
_ ara, mcire xniT.
_ raSi dagWirda?

96
_ Svebuleba aviRe da dasasveneblad mivdivar.
_ ufaso Svebuleba aiRe?
_ ara, fasiani.
_ rodis midixar?
_ dRes.
_ dRis matarebliT?
_ ara, Ramis matarebliT.
_ Cveulebrivi matarebelia Tu swrafi?
_ Cveulebrivia.
* * *
erT kacs ori coli hyavda: erTi axalgazrda da meore
xnieri. roca kacs WaRara Seeria, axalgazrda coli Tavze
TeTr Tmas aglejda, xnieri ki Savs. male im kacs erTi
Reri Tma aRar SerCa Tavze, arc TeTri da arc Savi.

andaza: bevris mdomi cotasac dakargavso.


ou isteyen azn da kaybeder.

erTma bum arwivs SeuTvala: Sen


dRisiTa xar Zlieri, me RamiT,
modi, moyvrebi gavxdeT, Seni
qali Cems vaJs SevrToTo.
arwivi daeTanxma.
Seudgnen qorwilis samzadiss, magram dRisiT bu ver
xedavda verafers da Rame _ arwivi.
ase CaeSalaT qorwili.

97
gramatika
Dil bilgisi

Kk

Eki olmayan kelimenin ksmna kk denilir.


Kku belirtmek iin =e halinde olan kelimeden
eklerin ayrlmasi gerekir, kalan ksm ise kktr:
lamaz-s lamaz;
kac-s kac;
Zma-s Zma.

Kkn ekimi

Grccede bazi a ve e harflerle sonulanan


isim kk ekimde gre deiir. smin = in hali ile
ile hallerde kk seslisini kaybeder.
Karlatrlmal olarak:
e hali
manqana-s
xe-s
smin in hali le hali
manqan-is manqan-iT
x-is x-iT

98
Grccede baz bir hallerde seslisi kk
iinden debilir. Bu ise halde olur. Genellikle
seslisi kk iinden:
Yaln hali: wyal-i uban-i obol-i irem-i
ve
smin =in hali: wyl-is ubn-is obl-is irm-is
ile hali: wyl-iT ubn-iT obl-iT irm-iT
Ahval hali: wyl-ad ubn-ad obl-ad irm-ad
Sesli ile sonulanan isimlere Yaln
halinde -i harf eklenmiyor ahval halinde ise
ad eki yerine -d ek ekleniyor.
Yaln hali:
Ahval hali:
da xe da-d xe-d

oulda kkn ekimi

oul eki -eb dir. oulda -a harfle


sonulanan isimler son harflerini kaybederler:
da - d-eb-i; mama - mam-eb-i; Zma - Zm-eb-i...
oulda -e harfle isimlerin kk deimez:
dRe - dRe-eb-i; xe - xe-eb-i; Tve - Tve-eb-i...

99
$ 15. drois
erTeulebi
Zaman birimleri

ramdeni wamia erT wuTSi? - Dakikada ka saniye var?


erT wuTSi aris samoci wami - Dakikada altmi saniye
var.
ramdeni wuTia erT saaTSi? - Saatte ka dakika var?
erT saaTSic samoci wuTia. - Saatte altm dakika var.
* * *
dRe-RameSi aris ocdaoTxi saaTi.
- Gece-gndz 24 saati ieriyor.
ramdeni dRea kviraSi?- Haftada ka gn var?
kviraSi aris Svidi dRe. - Haftada yedi gn var.
ramdeni dRea TveSi? - Ayda ka gn var?
TveSi aris ocdaaTi an ocdaTerTmeti dRe.
- Ayda otuz veya otuz bir gn var.
ramdeni dRea weliwadSi? - Senede ka gn var?
weliwadSi aris samas samocdaxuTi dRe.
- Senede altmi be gn var.
ramdeni Tvea weliwadSi? - Senede ka ay var?
weliwadSi aris Tormeti Tve. - Senede on iki ay var.
ramdeni welia saukuneSi? - Asrda ka yl var?
saukuneSi aris asi weli. - Asrda yz yl var.

100
* * *
_ romel saukuneSi vcxovrobT axla?
_ axla ocdameerTe saukuneSi vcxovrobT.
_ ra ricxvia dRes?
_ dRes aris ocdacxra oqtomberi.
_ xval?
_ xval ocdaaTi oqtomberi iqneba.
_ zeg?
_ zeg iqneba ocdaTerTmeti oqtomberi.
_ Sen rodis daibade?
_ me davibade aTas cxraas samocdaaTi wlis 3 noembers.
_ skola rodis daamTavre?
_ skola davamTavre aTas cxraas oTxmocdaSvid wels.
_ romeli skola daamTavre?
_ ocdameSvide skola davamTavre.

* * *
_ ramdeni dRea TveSi?
_ zog TveSi ocdaaTi dRea, zogSi _
ocdaTerTmeti.
_ yvela Tve aseTia?
_ ara, Tebervalia gamonaklisi.
_ Tebervlis TveSi ramdeni dRea?
_ xan ocdarva, xanac ocdacxra.
_ ocdacxra dRe rodisaa?
_ ocdacxra dRea oTx weliwadSi erTxel.

101
* * *
_ ramdeni wlisa xar?
_ ocdaSvidis.
_ ufro zustad?
_ ocdaSvidi wlisa da sami Tvis.
_ kidev ufro zustad?
_ ocdaSvidi wlis, sami Tvisa da ori kviris.
_ kidev ufro zustad?
_ ocdaSvidi wlis, sami Tvis da Tormeti dRis.
_ kidev ufro zustad?
_ ocdaSvidi wlis, sami Tvis, Tormeti dRisa da xuTi
saaTis.
_ kidev ufro zustad?
_ ocdaSvidi wlis, sami Tvis, Tormeti dRis, xuTi saaTisa
da oci wuTis.
_ kidev ufro zustad?
_ ocdaSvidi wlis, sami Tvis, Tormeti dRis, xuTi saaTis,
oci wuTisa da ormoci wamis.
_ ese igi, Senze ufrosi vyofilvar ori wliT, erTi TviT,
sami kviriT, oTxi saaTiT, TerTmeti wuTiTa da cxra
wamiT!

102
* * *
yvelaze didxans pianinoze
ukravda devid skoti, _ aTas oras
Tvrameti saaTi (ormocdaaTi dRe da
Tvrameti saaTi). yoveldRe igi
ocdaor saaTs ukravda, yoveli
saaTis Semdeg xuTwuTian intervals akeTebda. sarekordo
konkursi Catarda aTas cxraas
oTxmocdaori wlis Svidi
maisidan ocdaSvid ivnisamde;
toni petersoni ki oTxas ormoci
saaTi ukravda eleqtroorRanze _
aTas cxraas oTxmocdaSvidi wlis
oci aprilidan rva maisamde.

v-wer me mas werils m-wers is me werils

vwer me werils mas -


mwers is werils me;
swer Sen werils mas -
gwers is werils Sen;
swers is werils mas

103
gramatika
Dil bilgisi

znel ve nesnel ahslar

Hareket eden ahsi znedir. Nesne ise ilem


gren veya bir trl harekette bulunan ancak tam
hareketi olmayan ahstr. Grc Dilinde fiilce
nesne de zel bir iaretlerle belirtilebilir. Baz
fiiller sadece nesnel ahs iaretlerine gre
belirlenir:
Tekil oul
1 me m-wer-s Cven gv-wer-s
2 Sen g-wer-s Tqven g-wer-T
3 mas s-wer-s maT s-wer-s

zne ve nesne ahslarn fakl iaretleri


vardr.
Nesnenin iaretleri

Tekil oul
1 me m- Cven gv-
2 Sen g- Tqven g-. . . . . . . .-T
3 mas s-, h- maT. s-, h-

104
III. ahsta seslinin nnde nesnelin
iaretleri -s ve -h kaybolurlar. rn: h-yavs,
s-wer-s amma _ aqvs.

znel ve nesnel ahslara gre Fiilin


deimesi

Ayn Fiil ayn zaman gerek znel gerekse


nesnel ahslara gre deiebilir:
znel deiimi Nesnel deiimi
v-wer (me mas) m-wer-s (is me mas)
v-wer-T (Cven mas) gv-wers (is Cven mas)
wer (Sen mas) g-wers (is Sen mas)
wer-T (Tqven mas) g-wer-T (is Tqven mas)
wer-s (is mas) s-wers (is mas mas)
wer-en (isini mas) s-wers (is maT mas)

Muhteviyatna gre ismin gruplar

Muhteviyatna gre ismin u grublar vardr:


Canl cansz kim? ve ne? sarih
grublar Grublar
kaci magida qali Fanqari wigni
xari xe kaci Wigni daTvi
Tevzi qva bavSvi Rveuli qalaqi
WianWvela balaxi maswavlebeli xari saxli
lomi saxli muSa iremi kalami

105
zel cins genel maddi hareket
isimleri
Tbilisi balaxi xalxi wyali Tesva
mtkvari xari eri Rvino Kerva
elene cxeni gundi fqvili Seneba
giorgi mgeli jogi oqro Wera
daviTi TiTi rema Tafli kiTxva

106
$ 16. zomisa da wonis
erTeulebi
lc ve tart birimleri
_ ramdeni gramia erT kilogramSi? - Bir kiloda ka
gram var?
_ erT kilogramSi aris aTasi grami. - Kiloda bin gram
var.
_ ramdeni kiloa (kilogramia) erT centnerSi?
_ Bir kental ka kilodur?
_ centnerSi aris asi kilo (kilogrami).
_ Bir kental yz kilodur.
_ ramdeni kiloa tonaSi? - Bir ton ka kilodur?
_ tonaSi aris aTasi kilo (kilogrami). - Bir ton bin
kilodur.
_ ramdeni milimetria erT santimetrSi?
_ Bir santim ka milimetredir?
_ erT santimetrSi aris aTi milimetri.
_ Bir santim on milimetredir.
_ ramdeni santimetria metrSi? - Bir metre ka
santimdir?
_ metrSi aris asi santimetri. - Bir metre yz santim-
dir.
_ ramdeni metria kilometrSi? - Bir kilometre ka
metredir?
_ kilometrSi aris aTasi metri. - Bir kilometre bin
metredir.

107
_ ramdenia Tqveni simaRle? _ Boyunuz ne kadar?
Cemi simaRle aris: - Boyum:
_ metri da oTxmocdaoTxi santimetri.
_ Bir metre seksen drt santim.
_ ramden kilos (kilograms) iwoniT? - Ka kilosunuz?
_ me viwoni: Ben . . . kiloyum:
_ oTxmoc kilos // kilograms. - Seksen kilo.

sazamTro
sazamTro-si
sazamTro-Ti

* * *
_ ramdeni kiloa es sazamTro?
_ Svidi?
_ Tqveni saswori zustia?
_ diax, batono.
_ aba, vnaxoT. eqvsi kilo da
Svidasi grami yofila.
_ bodiSi. inebeT samasi gramis
xurda.

* * *
_ ramdeni gramia erT kilogramSi?
_ erT kilogramSi aris aTasi grami
_ ramdeni kiloa (kilogramia) erT centnerSi?
_ centnerSi aris asi kilo (kilogrami).

108
_ ramdeni kiloa tonaSi?
_ tonaSi aris aTasi kilo (kilogrami).

* * *
_ ramdeni milimetria erT
santimetrSi?
_ erT santimetrSi aris aTi milimetri.
_ ramdeni santimetria metrSi?

_ metrSi aris asi santimetri.


_ ramdeni metria kilometrSi?
_ kilometrSi aris aTasi metri.

* * *
_ ramdenia Tqveni simaRle?
_ Cemi simaRle aris:
_ metri da oTxmocdaoTxi santimetri
(_ metri da samocdaaTi santimetri,
_ metri da oTxmoci santimetri).

* * *
_ ramden kilos (kilograms) iwoniT?
_ me viwoni:
_ oTxmoc kilos;
samocdaTxuTmet kilos;
samocdaaT kilograms.

109
* * *
_ ici, ramxelaa yvelaze didi kaba msoflioSi?
_ ar vici.
_ ocdaaTi metri da ormocdarva santimetri.
_ marTla?
_ ho. woniT, ici, ramdens iwonis?
_ ramdens?

_ oTxas ormocdacamet kilosa da eqvsas grams.


_ mere vis Caacves eg kaba?
_ Tavisuflebis qandakebas amerikaSi.
_ aha, gasagebia.

* * *
megobrebi SabaT-kviras laSqrobebze davdivarT xolme.
im dRes mcxeTaSi mivdiodiT. diliT adre avdeqi, xel-piri
davibane da maRaziaSi Cavedi. viyide puri, erTi kilo
Zexvi, kilo-naxevari sosisi, naxevari kilo Saqari, ori
samasgramiani paSteti, orasi grami yava, samasi grami Cai,
ori cali litr-naxevriani limonaTi; xilic aviRe: ori
kilo vaSli, ori kilo atami. wina dRes
nayidi mqonda sami kilo samwvade xorci, _
egec gamoviRe macivridan. Cemi megobrebic
kargad iyvnen momzadebulebi. Rame bunebaSi
gavatareT. mindorze koconi davanTeT,
mwvadebi avaSiSxineT, kargad viqeifeT.

110
gramatika
Dil bilgisi

oul olmayan simler

oul olmayan isim grublar


1. Corafi ve insann zel isimleri;
2. Maddi isimleri;
3. Soyut isimleri;
4. Hareket isimleri.
Genel isimler fiile tekilde uymaktadrlar, nk
ekile gre fiil tekildir, muhteviyata gre ise
ouldur. Fiil ekile uyduunda muhteviyat
ngrmemektedir: xalxi adga.
Halk kalkt-sim ile say sfat beraber
olduunda isim tekildedir:
TxuTmeti biWi garbis.

Baz zel isimlerin ekimi

Baz kelimeden harf o tmyle kaybolmaz


yerine harf v meydana gelir.
sax. nigoz-i mindor-i mawon-i
mic. nigoz-s mindor-s mawon-s
naT. nigvz-is mindvr-is mawvn-is
moqm. nigvz-iT mindvr-iT mawvn-iT
viT. nigvz-ad mindvr-ad mawvn-ad
wod. nigoz-o mindor-o mawon-o

111
halde Grc isminin bir kanda ayn an
gerek kknden seslisi der gerekse son seslisi
kaybolur.
qarxana, pepela, qveyana, begara, moyvare, tomara.
sax. qveyana
mic. qveyana-s
naT. qveyn-is
moqm. qveyn-iT
viT. qveyn-ad
wod. qveyana-v

Fiil maqvs, myavs in zaman ile ahsa gre


deimesi

imdiki zaman

Tekil oul Tekil oul


1 me m-aqv-s Cven gv-aqv-s Me m-yav-s Cven gv-yav-s
2 Sen g-aqv-s Tqven g-aqv-T Sen g-yav-s Tqven g-yav-T
3 mas aqv-s maT aqv-T mas h-yav-s maT h-yav-T

Gelecek zaman

Tekil oul
1 me m-eqneb-a Cven gv-eqneb-a
2 Sen g-eqneb-a Tqven g-eqneb-a-T
3 mas eqneb-a maT eqneb-a-T
1 me m-eyoleb-a Cven gv-eyoleb-a
2 Sen g-eyoleb-a Tqven g-eyoleb-a-T
3 mas eyoleb-a maT eyoleb-a-T

112
Gemi zaman

Tekil oul Tekil oul


1 me m-qond-a Cven gv-qond-a me m-yavd-a Cven gv-yavd-a

2 Sen g-qond-a Tqven g-qond-a-T Sen g-yavd-a Tqven g-yavd-a-T

3 mas h-qond-a maT h-qond-a-T mas h-yavd-a maT h-yavd-a-T

113
$ 17. fulis erTeuli Para birimi

ra Rirs? - Ka para?
Zviria. - Pahal.
iafia. Ucuz..
inebeT xurda! Bozuk paranz alnz.
ramdeni gaqvs xelfasi? - Maan ne kadar?
fulis gadaxurdaveba. - Para bozdurmak.
banknoti. Banknot.
_ ra aris fulis erTeuli saqarTveloSi?
_ Gcistann para birimi ne?
_ lari.
_ azerbaijanSi ra aris?
_ maneTi.
_ ruseTSi?
_ rubli.
_ amerikaSi?
_ dolari.
_ germaniaSi?
_ marka.
_ inglisSi?
_ sterlingi.
_ safrangeTSi?
_ franki.

114
* * *
_ mivlinebaSi rodis midixar?
_ kviris bolos.
_ dRiuri fuli ramdeni gamogiweres?
_ dReSi ocdaxuTi dolari da
samoci centi.
_ ramdeni dRe iqnebi?
_ ori kvira.
* * *
_ ukacravad, fulis gadaxurdaveba
(gadacvla) minda.
_ ra banknoti gaqvT?
_ dolari.
_ ramdeni dolaris gadaxurdaveba
(gadacvla) gindaT?
_ as ocdaxuTi dolaris.
_ oras samocdaTxuTmeti lari gergebaT.
_ kursi rogoria?
_ erT dolarze ori lari da oci
TeTri.
_ keTili. gmadlobT.

* * *
_ kreditis gamotana minda Tqveni bankidan.
_ ramdenis?
_ sami aTasi dolaris.

115
_ Cveni saprocento ganakveTi gakmayofilebT?
_ diax, Tviuri ori procentia, ara?
_ egrea. sabuTebi mzad gaqvT?
_ ager, inebeT.
_ yvelaferi rigzea. fulis wa-
saRebad xval mobrZandiT.
_ gmadlobT, naxvamdis!
_ naxvamdis!

gamovuwere _ gamomiweres
gamouwere gamogiweres
gamouwera _ gamouweres

* * *
_ ra Rirs es fanqari?
_ ormocdaxuTi TeTri.
_ kalami?
_ kalami samoci TeTri Rirs.
_ inebeT: ormocdaxuTi TeTri _ fanqris fuli da samoci
TeTri
kalmis; sul _ erTi lari da xuTi TeTri.
_ xurda gamomarTviT.
_ gmadlobT!
_ kargad brZandebodeT!
* * *
_ ramdeni gaqvs xelfasi?
_ ocdaTxuTmeti lari da

116
ormoci TeTri. Sen?
_ me meti maqvs, _ or-
mocdaori lari.
_ Sens Zmas ramdeni aqvs?
_ samoci lari da ocdaaTi TeTri.
_ das?
_ da umuSevaria. bevri // uamravi
Anlamdalar

* * *
guSin sarecxi manqana viyide. bevri miveci: oras or-
mocdaxuTi dolaris ekvivalenti Rirda larebSi, ese igi,
daaxloebiT xuTas ormoci lari. monta-
JisTvis aTi dolaris ekvivalenti
gadamaxdevines, ese igi, ocdaori lari;
daaxloebiT amdenive, oci lari, trans-
portSi gadavixade. sul xuTas oTxmoci
lari damijda. magram, rac mTavaria,
coli Zalian kmayofili darCa Cemi si-
urpriziT. uamravi madloba miviRe. Cems cols aseT siur-
prizebs xSirad vukeTeb xolme.

xolme - Edat

117
gramatika
Dil bilgisi

Edat xolme

Edat xolme hareketin defalarcaln ve


skln belirtir. Edat xolme yeni a ekline
eklenir ve fiil ile belirtilen hareketin tek-
rarln, skln gsterir. Edat xolme her
zaman fiilden sonradr.
Fiil + xolme
wers xolme;
modis xolme;
vTamaSobT xolme;
viciniT xolme.

Anlamda

Yapsna gre farkl ancak ayn anlamda olan


kelimelere anlamda denilir:
bevri // uamravi // mravali - anlamdatr.
Anlamdatr: bedi // iRbali, Raribi // Rataki, alioni
// ciskari.
Konutuumuzda fazla anlamdan kullanlmas
konumaya yakklk kazandrr.

118
Fiilin: gamovuwere ve gamomiwera ahs ile zamana
gre deimesi
imdiki zaman
1 vuwer vuwerT miwers gviwers
2 uwer uwerT giwers giwerT
3 uwers uweren uwers uwers

gelecek zaman
1 gamovuwer gamovuwerT gamomiwers gamogviwers
2 gamouwer gamouwerT gamogiwers gamogiwerT
3 gamouwers gamouweren gamouwers gamouwers

gemi zaman
1 gamovuwere gamovuwereT gamomiwera gamogviwera
2 gamouwere gamouwereT gamogiwera gamogiweraT
3 gamouwera gamouweres gamouwera gamouwera

119
$ 18. tanisamosi Elbise,giyim
sayofacxovrebo nivTebi
Ev eyas

SeiZleba gavisinjo: - Giyip deneyebilir miyim?


_ kostumi? - Kostm?
_ bluza? - Bluzu?
_ qvedabolo? - Etei?
_ Jaketi? - Ceketi?
_ Sarvali? - Pantalonu?
_ es sviteri bambisaa? - Bu sveter pamuktan m?
_ ara, Salisaa. - Hayr, ynden.
_ is kaba maCveneT, geTayva. - Bu elbiseyi gsterin,
ltfen.
_ es jempri ra Rirs? - Bu kazak ka para?

tanisamosi // tansacmeli
Anlamdalar
me veZeb:
- wignebis maRazias;
- fotomaRazias;
vin? _ me, Sen
- tansacmlis maRazias;
vis? me, Sen
- suvenirebis maRazias;
- saTamaSoebis maRazias;
- eleqtrosaqonlis maRazias;
- markets;
- supermarkets...

120
minda viyido:
- eleqtrosaparsi;
- feni (// Tmis saSrobi);
- batarea (// elementi);
- feradi televizori;
- firsakravi;
- videomagnitofoni;
- kasetebi;
- kompiuteri...

* * *
_ ra mSvenieri pijaki gacvia.
_ guSin viyide.
_ sad iyide?
_ Tavisuflebis moedanze.
_ ramdeni mieci?
_ as oci lari.
_ sakmaod Zviri yofila.
_ Tavidan as odaTxuTmeti damifases.
_ TxuTmeti lari dagikles?
_ ho, SevevaWre da damikles.
_ cota viwro xom ara gaqvs? ar gaisinje?
_ rogor ara; kargada maqvs.
_ gexumre, kargada gaqvs da Zalian gixdeba. mSvidobaSi!
_ didi madloba.

121
* * *
_ sad aris aq fotomaRazia?
_ mopirdapire mxares.
_ gamarjobaT!
_ gagimarjoT!
_ ramden xanSi SegiZliaT am
firis gamJRavneba?
_ naxevar saaTSi.
_ ai, erTi Sav-TeTri da ori feradi firi.
_ mxolod gamJRavneba gnebavT?
_ barem damibeWdeT kidevac.
_ siamovnebiT.
_ erT cals ramdenad beWdavT?
_ ocdaaT TeTrad.
_ damibeWdeT.
_ keTili.
_ gmadlobT.
* * *
_ es sviteri bambisaa?
_ ara, Salisaa.
_ palto unda movizomo.
_ ager mobrZandiT.
_ qamari ar minda.
_ Tqveni nebaa.
* * *
_ gamarjoba!
_ gagimarjos!

122
_ aq ras akeTeb?
_ Sarvals vyidulob.
_ me ki kostumi minda.
_ ho, bavSvs Ceqma vuyide. Sen iyide rame?
_ me jer ar miyidia...
* * *
_ is kaba maCveneT, geTayva.
_ inebeT.
_ Jaketi ara gaqvT?
_ ara.
_ es jempri ra Rirs?
_ samoci lari.
_ deda, miyide, ra!..
andaza: sadac mixval, iqauri qudi unda daixuroo.
Gittiin yerin havasna uymalsn.

* * *
orSabaTs Cemi meuRle bazrobaze wavida, bavSvebisTvis
unda eyida raRacebi. ufrosi biWisTvis Sarvali, jempri,
qurTuki, maisurebi da windebi iyida; umcross ki jinsis
Sarvali, rolingi da Ceqma uyida, magram Ceqma erTi zomiT
patara mouvida, sxva ra gza iyo, meore dRes Ceqmis
gadasacvlelad wavida. kidev kargi, gamyidveli adgilze
iyo, _ sxva zomaze gadaucvala, erTi zomiT didze. aCis
Zalian moewona Tavisi axali Ceqmebi.

123
gramatika
Dil bilgisi

Fiilin `vacmev, macvia~ ahs ile zamana gre


deimesi
imdiki zaman
1 v-acmev v-acmev-T m-acvia gv-acvia
2 acmev acmev-T g-acvia g-acvia-T
3 acmev-s acmev-en acvia acvia-T
gelecek zaman
1 Ca-v-acmev Ca-v-acmev-T m-ecmeva gv-ecmeva
2 Ca-acmev Ca-acmev-T g-ecmeva g-ecmeva-T
3 Ca-acmev-s Ca-acmev-en ecmeva ecmeva-T
gemi zaman
1 Ca-v-acvi Ca-v-acvi-T m-ecva gv-ecva
2 Ca-acvi Ca-acvi-T g-ecva g-ecva-T
3 Ca-acv-a Ca-acv-es ecva ecva-T

ahs zamirlerin me, Sen, is ekimi

I ve II ahs zamirler ekime tabi


deiller. ile ve Ahval halleri de yoktur:
saxelobiTi Sen Cven Tqven
micemiTi Sen Cven Tqven
naTesaobiTi Sen- Cven- Tqven-
moqmedebiTi _ _ _
viTarebiTi _ _ _
wodebiTi Sen // Se _ Tqven // Tqve

124
I. ahs zamire ait olan me =nin bir zellii
daha vardr: eki olan - e ve ismin - in hallerde
kk Cem- yer alr (Cem-ze, Cem-Si, Cem-Tan, Cem-Tvis).
III. ahs zamirleri daha farkl ekilir: ile
halden baka dier hallerde baka kk yer alr:
Tek
saxelobiTi es eg is igi
micemiTi ama-s maga-s ma-s ima-s
naTesaobiTi am-is mag-is m-is im-is
moqmedebiTi am-iT mag-iT m-iT im-iT
viTarebiTi am-ad mag-ad _ _
Cem
saxelobiTi ese-n-i ege-n-i isi-n-i
micemiTi ama-T maga-T ima-T ma-T
naTesaobiTi ama-T maga-T ima-T ma-T
moqmedebiTi _ _ _ _
viTarebiTi _ _ _ _

Fiilin: viyide ve damiklo ahs ile zamana gre


deimesi
imdiki zaman
1 vyidulob vyidulobT miklebs gviklebs
2 yidulob yidulobT giklebs giklebT
3 yidulobs yiduloben uklebs uklebs

gelecek zaman
1 viyidi viyidiT damiklebs dagviklebs
2 iyidi iyidiT dagiklebs dagiklebT
3 iyidis iyidian dauklebs dauklebs

gemi zaman
1 viyide viyideT damiklo dagviklo
2 iyide iyideT dagiklo dagikloT
3 iyida iyides dauklo dauklo

125
$ 19. saxlis mowyobiloba
Evin dzeni

_ Cveni axali bina oTxi oTaxisa da saTavsoebisagan


Sedgeba. _ Yeni binamzn drt odas ve kilerleri
var.
_ ra saTavsoebi aqvs Tqvens binas?
_ Binanzn nasl bir kilerleri var?
_ am binas aqvs samzareulo, saabazano, tualeti, aivani.
_ Bu binann mutfa, banyosu, tuvaleti, balkonu
var.
_ aivanze saZinebeli oTaxidan gadixarT?
_ Balkona yatak odasndan m kyorsunuz?
_ saZineblidan da lojiidan. - Yatak odasndan ve
locadan.
_ sastumro oTaxi didia? - Misafir odas byk m?
_ sakmaod, ocdaaTi kvadratuli metria.
_ Yeterinceye kadar, otuz metre karedir.
_ lifti gaqvT? - Asansrnz var m?
_ diax, gvaqvs. Evet, var.
_ Tqveni sameuli ucxouria?
_ Byk aynanz ithal mal m?
_ diax, germanulia. - Evet, Alman mal.

126
* * *
_ Tqveni sameuli germanulia?
_ diax.
_ es samzareulo?
_ es samzareuloc germanulia. Cemi
qmris nayidia.
_ Tqveni qmari sad muSaobs?
_ intercentrSi.
_ xSirad dadis ucxoeTSi?
_ diax, avejic iqidan Camoaqvs xolme.
_ ra rbili divania!
***
_ am binaSi rodis gadmoxvediT? universitetis-ken
_ aTi wlis win saZinebl-idan
_ adre sad cxovrobdiT? abazana-mde
_ vaJa-fSavelas gamzirze,
universistetisken mimaval quCaze
gvqonda erToTaxiani bina.
_ rogori bina iyo?
_ cudi, Zalian patara da mouxerxebeli, dabalWeriani.
_ axali binis proeqti rogoria?
_ ori saZinebeli oTaxi gvaqvs, sastumro oTaxi da
mSvenieri samzareulo. saZineblidan aivanze gaxval.
_ abazana da tualeti cal-calkea?
_ diax, cal-calkea: abazanamde tualetia.
_ saTavsoc aqvs?
_ diax, sakuWnao gvaqvs.

127
_ sardafi?
_ ara, samwuxarod, sardafi ara gvaqvs.
_ garaJi?
_ arc garaJi gvaqvs, magram male unda avaSenoT.

* * *
_ modi, saxli davalagoT, xval stumrebi unda movidnen.
_ kargi, deda, me mogexmarebi. winsafari momeci.
_ samzareuloSi fanjrebi WuWyiania, gawminde.
_ kargi.
_ me ki sastumro oTaxSi iataks movaprialeb.
_ mastika gvaqvs?
_ ki, erTi qila gvaqvs.
_ jer cocxiT unda davgavoT iataki, ara?
_ ho, amas me gavakeTeb, Sen fanjrebs mixede.

* * * Tqven-i korpus-i
_ ramdensarTuliania Tqveni Tqven-s korpus-s
korpusi? Tqven-i korpus-is . . .
_ cxrasarTuliania.
_ lifti gaqvT?
_ samwuxarod, ara gvaqvs.
_ ar gqondaT?
_ gvqonda, magram gafuWda.
_ mere ras apirebT?
_ unda SevakeToT.
_ Tqven romel sarTulze cxovrobT?

128
_ mexuTeze.
_ mexuTeze Zneli ar aris asvla.
_ ho, magram lifti mainc saWiroa.
_ ezo rogori gaqvT?
_ sakmaod kargi gvqonda, magram garaJebi aaSenes da bavS-
vebs saTamaSo adgili aRar darCaT.
_ ho, eg yvelgan egrea.

* * *
samzareulos remonti gadavwyviteT.
davurekeT saSas, Cvens xelosans. saSa
cota Zvirad akeTebs, magram kargi
xelosania, ramdenime Tvis win abazana da
tualeti gagviremonta da kmayofili
davrCiT.
samzareuloSi jer metlaxi daago saSam. gaSrobas erTi
kvira dasWirda; mere eleqtrogayvaniloba da plastikatis
Weri gaakeTa, bolos ki kafeli gaakra. Spalieri Cven Tvi-
Ton gavakariT. galamazebul samzareulo oTaxSi axali
polonuri aveji davdgiT. sarecxi manqanac samzareuloSi
davamontaJeT.

xis-gan

andaza: erTi xisagan baric gamova da niCabico.


Ayn aatan hem rekte yaplr hemde, bel.

129
gramatika
Dil bilgisi

stikameti gsteren ekler

stikamet isimlerde eklerle gsterilir; ekler


-idan (-dan) kmay belirtir.
saxl-idan;
quC-idan;
wyaro-dan.
Ek -ken bir eye doru istikametini gsterir ve
smin = in haline eklenir:
saxl-is-ken;
quC-is-ken;
wyaro-s-ken.
Ek -amde (-mde) bir eye veya ahsa kadar
varmay belirtir: saxl-amde;
quCa-mde;
wyaro-mde.

Ek gan - in bir zellii

Ek gan ismin in hali ile beraber bir


eyin neden yapldn belirtir:
x-is-gan, rkin-is-gan, SuSisgan...

130
Ek -gan baz hallerde uzakl da belirtir:
kac-is-gan, dedis-gan, Cem-gan...

aret ve yelik zamirlerinin ekimi

aret zamirinin iki farkl ekli


var:
sax. es wign-i eg wign-i is wign-i
mic. am wign-s mag wign-s im wign-s

naT. am wign-is mag wign-is im wign-is


moqm. am wign-iT mag wign-iT im wign-iT

viT. am wign-ad mag wign-ad im wign-ad

wod. _ _ _

yelik zamirinin ekimi farkldr:


sax. Cem-i megobar-i
mic. Cem-s megobar-s
naT. Cem-i megobr-is
moqm. Cem-i megobr-iT
viT. Cem-s megobr-ad
wod. Cem-o megobar-o

131
$ 20. cxovelebi, frinvelebi
Hayvanlar, kular

Sinauri cxovelebia:
evcil hayvanlar:

Zroxa ZaRli kameCi

cxvari Txa cxeni

xari kata
gareuli cxovelebia: - Vahi hayvanlar:

lomi vefxvi daTvi

132
mgeli melia (mela) iremi

Sinauri frinvelebia: - Kumes hayvanlari

ixvi bati qaTami indauri

gareuli frinvelebia: - Yirtici kualar

mercxali arwivi bu mtredi TuTiyuSi

* * *
frinvelebi kvercxebs deben. - Kular yumurtluyorlar.

vdeb davdeb davde

debs dadebs _ dado


* * *

133
_ es ZaRli ra jiSisaa? - Bu kpek ne cinstir?
_ nagazia. - oban kpeidir.

* * *
Zroxa zmuis. - nek bryor.
cxvari bRavis. - Koyun meliyor.
cxeni Wixvinebs. - At kineliyor.
Rori Rrutunebs. - Domuz baryor.
ZaRli yefs. - Kpek havliyor. kata
knavis. - Kedi miyavlyor. dedali
kakanebs. - Tavuk gtgdyor. mamali
yivis. -

* * *
_ Zroxa Wixvinebs?
_ ara, Zroxa bRavis.
_ Rori?
_ Rori Rrutunebs.
_ ZaRli?
_ ZaRli yefs.
_ kata?
_ kata knavis.

134
* * *
ofofi mindorsa da tyeSi cxovrobs, amitom gareuli
frinveli hqvia. ofofi patara frinvelia; tani wvrili da
mogrZo aqvs, bolo ki grZeli. qoCors savarcxeli hqvia, am
savarcxels igi xan gaSlis, xan dakecavs.
ofofs grZeli da wvrili niskarti aqvs. ferad igi
Wrelia. Semodgomaze ofofi Tbil qveynebSi mifrinavs.

vcxovrob cxovrob cxovrobs


vicxovre icxovre - icxovra

* * *
kameCi Sinauri cxovelia. igi xarze didi tanisaa, Ronec
meti aqvs. ferad Savia, rqebi didi da mokauWebuli aqvs.
Cliqebi gayofili aqvs. kudi
grZeli abia. kameCs arc
metismeti sicxe uyvars da arc
sicive. bunebiT igi mSvidia.
kameCis Svils zaqi hqvia. kameCma
yroyini icis.

abia Bir taneye denilir (aataki


meyveye).

andaza: melas rac agondeboda, is esizmrebodao.


Ac tavuk ryasnda dar grr.

135
gramatika
Dil bilgisi

Fiilin `debs~ ahs ile zamana gre deimesi


imdiki zaman
1 vdeb vdebT
2 deb debT
3 debs deben

gelecek zaman
1 davdeb davdebT
2 dadeb dadebT
3 dadebs dadeben

gemi zaman
1 davde davdeT
2 dade dadeT
3 dado dades

`abia (asxia)~ Fiilin ahs ile zamana gre


deimesi

imdiki zaman
1 mabia gvasxia
2 gabia gasxiaT
3 abia asxiaT

136
gelecek zaman
1 mebmeba gvesxmeba
2 gebmeba gesxmebaT
3 ebmeba esxmebaT

gemi zaman
1 meba gvesxa
2 geba gesxaT
3 eba esxaT

cxovrobs Fiilin ahs ile zamana gre


deimesi
imdiki zaman
1 vcxovrob vcxovrobT
2 cxovrob cxovrobT
3 cxovrobs cxovroben

gelecek zaman
1 vicxovreb vicxovrebT
2 icxovreb icxovrebT
3 icxovrebs icxovreben

gemi zaman
1 vicxovre vicxovreT
2 icxovre icxovreT
3 icxovra icxovres

137
Tavi II II Bolum

$ 1. qveynis mxareebi Semtler

mze aRmosavleTidan amodis da dasavleTiT Cadis.


Gne doudan doar ve batda batar.
ruseTi CrdiloeTiTaa, TurqeTi _ samxreTiT.
Rusya Kuzeydedir, Trkiye Gneyde.
qveynis mxareebia:
Semtler:

CrdiloeTi
Kuzey

dasavleTi aRmosavleTi
Bat Dou

samxreTi
Gney

* * *
dRes samxreTis qari qris. - Bugn gneyden esiyor.
CrdiloeTi polusi CrdiloeT naxevarsferoSia.
Kuzey kutbu kuzey yarm krededir.
germania dasavleT evropis qveyanaa.
- Almanya Bat Avrupa lkesidir.

138
ukraina aRmosavleT evropis qveyanaa.
- Ukrayna dou Avrupa lkesidir.
_ sad mdebareobs italia?
_ talya nerede bulunur?
_ italia mdebareobs evropis samxreTSi.
_ talya Gney Avrupadadr.

andaza: visac ar misdeven, arc garbiso.


Sebebi olmayan kamaz.

* * *
_ erT andazas getyvi: visac ar misdeven, arc garbiso.
_ ese igi, visac misdeven, is garbiso?
_ ase gamodis.
_ maS, visac mosdeven, is gamorbis?
_ ho.
_ visac ar mosdeven, is arc gamorbis?
_ ara.

mi-sdeven, ga-rbis
mo-sdeven, gamo-rbis
Prefiksler:
mi-, mo-, ga-, gamo-

139
* * *
_ dRes Cvenma gundma waago.
_ marTla?
_ ho, samxreT safrangeTis nakrebs xvdeboda.
_ samxreT safrangeTis nakrebi Zlieri gundia.
_ diax. Cvenebs yovelTvis uWirdaT maTTan
TamaSi.
axlac Zalian gauWirdaT.
_ kidev Sexvdebian erTmaneTs?
_ ki, or kviraSi Sexvdebian
ganmeorebiT.
_ rogor fiqrob, moigeben?
_ me mgoni, ki.
_ mec ase mgonia. guls nu gaitex, mogeba da
wageba Zmebi arian.
_ ho, asea, dRes waage, xval moigeb.

andaza: mogeba da wageba Zmebi ariano.


Kazan ile kayp kardetir

waago (TamaSi)
moigo (latarea)
daago (parketi)
Caago (xmali)

140
* * *
Cveni saxlis win Saragzaa, manqanebi
ganuwyvetliv midian da modian;
Cveni saxlis ukan mdinare
moedineba, marjvniv da marcxniv me-
zoblebis saxlebia. aRmosavleTis
mxridan sxva sofeli gvesazRvreba,
dasavleTis mxares, didi mindvris
bolos, maRali mTaa. Zalian miyvars am mindorze dasveneba
da muSaoba, _ me xom mxatvari var.
wina kviras portrets vxatavdi, dResac amas vxatav,
vamTavreb; rom davamTavreb, mere peizaJs davxatav. es la-
mazi mTa unda davxato.
Cemi megobari axal funjebsa da saRebavebs Camomitans
qalaqidan. Cemi saRebavebi Tavdeba, cotaRa damrCa.

vxatav _ davxatav
vamTavreb _ davamTavreb

Prefiks gelecek zaman


belirtir

andaza: wina kaci ukana kacis xidiao.


ndeki adam geridekinin kprsdr.

141
gramatika
Dil bilgisi

Fiil ile hareket istihkametinin belirtmesi.


Prefiks, nek

`-vid vid~-fiil kkdr. Ona prefiks eklenerek


bir ekil yeni anlam kazanyor. prefiks fiile
nnden eklenir.
Fiilde prefiks faaliyet istikametini belir-
tir.

Prefiksler anlam:
Alttan ste doru faaliyet: a-, amo- (a-vida, amo-vida);

stten alta doru faaliyet: da-, Ca-, Camo- (da-varda, Ca-


vida, Camo-vida);

Dardan ieriye doru faaliyet: Se-, Semo- (Se-vida,


Semo-vida);

142
eriden darya doru faaliyet: ga-, gamo- (ga-vida, gamo-
vida);

Engel aamas: gada-, gadmo- (gada-vida, gadmo-vida);

O tarafa doru faaliyet: mi-, wa- (mi-vida, wa-vida);

Bu tarafa doru faaliyet: mo-, wamo- (mo-vida, wamo-vida).

Not: mi- ve mo- prefiksler anlam olarak wa-, wamo-


prefikslere ok benzer. Ancak wa- (wamo_) prefiks ile fiil
hareketin balang noktasn belirtir (saxlidan wavida,
saxlidan wamovida), mi- ve mo- ise hareketin son noktasn
gsterir (saxlSi mivida, saxlSi movida).
Baz hallerde prefiks fiilin btn
anlamn deiir:
waago (Kayp etti)
moigo (Kazand)
daago (dedi)
Caago (koydu).

143
Prefiks ve gelecek zamanin belirtmesi

Prefiksin genel anlam hareket istikametinin


belirtmesidir, ancak prefiksin dier anlam da var:
O kelimeye eklenip gelecek zaman belirtir:
wers (yazyor) - da-wers (yazar);
akeTebs (yapyor) - ga-akeTebs (yapar);
klavs (ldryor) - mo-klavs (ldrr).

144
$ 2. geografia
(saqarTvelo,
kavkasia, msoflio)
Corafya (Grcistan, Kafkas, Dnya)

_ saiT midis es gza?


_ Bu yol nereye gider?
_ es gza qvemo qarTlisken midis.
_ Bu yol Kvemo Kartliye gider.
_ saidan modis es kaci?
_ Bu adam nereden geliyor?
_ es kaci dmaniselia, dmanisidan modis. sad?
_ Bu adam Dmanisli, Dmanisiden saiT?
saiTken?
geliyor .
saidan?
_ ialbuzi kavkasiis umaRlesi mwvervalia.
_ Elbruz Kafkaslarn zirvesidir .
_ mtkvari saqarTvelos udidesi mdinarea. igi TurqeTidan
moedineba.
_ Kura Grcistann en byk nehridir. Trkiyeden
akyor .

145
* * *
_ gamocanas getyvi, Tu gamoicnob.
_ aba, gismen.
_ midis, modis, iqve dgas.
_ ranairad? Tu midis da modis, adgilze
rogor dgas?
_ diax, midis, modis da adgilzea.
_ ver vxvdebi.
_ aba, dafiqrdi.
_ mivxvdi, mivxvdi! amas rogor ver vxvdebodi! es xom
karia!
_ marTalia.

midis _ O tarafa, konuandan uzak.


modis _ Bu tarafa, konuana yakn.

* * *
_ me minda, rom Senc wamoxvide laSqrobaSi.
_ wamosvla mec minda, magram ar
SemiZlia.
_ Tu ginda, raRa giSlis xels?
_ samuSao unda davamTavro.
_ ginda dagexmaroT?
_ rogor unda damexmaroT?
_ Cveulebrivad, movalT da dagex--

146
marebiT. Cven gvinda, rom
dagexmaroT. xom gagigonia, Zala erTobaSiao!

andaza: Zala erTobaSiao!


Kudret beraberliktedir!

minda gvinda
ginda gindaT
unda undaT

* * *
saqarTvelo patara da mTa-goriani qveyanaa. mas uWiravs
daaxloebiT samocdaaTi aTasi kvadratuli kilometri. igi
Savi zRvis piras mdebareobs da ganTqmulia lamazi
bunebiT. saqarTvelos CrdiloeTiT kavkasiis mTebia,
dasavleTiT _ Savi zRva, aRmosavleTiT _ azerbaijani,
xolo samxreTiT _ somxeTi.

147
* * *
dedamiwa ori naxevarsferosagan Sedgeba: aRmosavleTi
da dasavleT naxevarsferoebisagan. kontinenti Svidia:
evropa, azia, CrdiloeTi amerika, samxreTi amerika, afrika,
avstralia, antarqtida. yvelaze didi kontinentia azia,
meore adgilzea afrika, mesameze _ CrdiloeTi amerika,
meoTxeze _ samxreTi amerika, mexuTeze _ antarqtida,
meeqvseze _ evropa da meSvideze _ avstralia.
okeane oTxia: wynari okeane, atlantis okeane, indoeTis
okeane da Crdilo yinulovani okeane.

unda wavide (me) unda wavideT (Cven)


unda waxvide (Sen) unda waxvideT (Tqven)
unda wavides (is) unda wavidnen (isini)

148
gramatika
Dil bilgisi

mi- ve mo- prefiksler

Prefiks hareketin baz bir eidini


(ieriye, darya, ste, alta, ne doru)
belirtir, ancak bu onun tek bir fonksiyonu
deildir. Hareket istikameti birinci ahsn
bulunduu yerinden de belirtilebilir, yani:
mi- ve mo- prefiksler konuan ahsin durumunu
gsterir:
mo-mwere Sen me werili - Bana mektubu yaz.
mo-mwera man me werili - O bana mektubu yazd.
mi-vwere me mas werili - Ben ona mektubu yazdm.
mi-swera man mas werili - O ona mektubu yazd.
Baz hallerde mi- ve mo- prefikslerin I ahsla
alakas yoktur.
mo-mikiTxe (selam syle), mo-kla (ldrd), mi-iRo (ald)...
Fiilde mo- prefiks dier prefikslere
eklendiinde fiile konuan ahsa doru belirtilen
anlam kazandryor:

149
minda (istiyorum) Fiil ahsa gre deimesi

minda (istiyorum) ahsa gre zel deiimi:

Tekil oul
1 me minda Cven gvinda
2 Sen ginda Tqven gindaT
3 mas unda maT undaT

unda (istiyor) Fiil Fiil bir zellii

Fiil unda istek ile ykm belirtir. Dier


fiile sk sk eklenir ve ahsa gre deimez.

Tek oul
1 unda wavide (me) unda wavideT (Cven)
2 unda waxvide (Sen) unda waxvideT (Tqven)
3 unda wavides (is) unda wavidnen (isini)

150
$ 3. sofeli; meurneoba Ky, Tarm

* * *
aq simindis naTesebia. Burada msr tarlas var.
mwyemsi cxvris faras mwyemsavs. oban kyn srsn
otaryor.

* * *
aviRe me aviReT Cven
_ es fara visia?
aiRe Sen aiReT Tqven
_ Bu kyn srs kimin?
aiRo man aiRes maT
_ es fara mwyemsisaa.
_ Bu kyn srs obanndr.

mosavali
_ es miwa noyieria?
_ Bu toprak verimli mi?
uxvi kargi cudi

151
_ diax, es miwa nayofieria.
_ Evet, bu toprak verimli.
_ am miwaze kargi mosavali aiReT?
_ Bu topraktan bol rn aldnz m?
_ diax, nayofier miwaze kargi mosavali aviReT.
_ Evet, verimli topraktan bol rn aldk.
Cemma biZaSvilma aq vazi gaaSena.
Burada amcamn olu zm bahesini yapt.

gavaSene me is gavaSeneT Cven is


gaaSene Sen is gaaSeneT Tqven is
gaaSena man is gaaSenes maT is

* * *

niadagi: _ mSvenieri bostani gqonia.


_ ho, ra vici, ara uSavs.
noyieri
_ xSirad dadixar samuSaod?
mwiri _ sakmaod.
_ samuSao iaraRebi Tu gaqvs?
_ yvelaferi maqvs: bari, Toxi, fiwali,
focxi, celi.
_ aq ra giTesia?
_ aq mwvanili davTese.
_ mainc ra?
_ qinZi, oxraxuSi, kama, niaxuri...

152
_ mxolod mwvanilia?
_ ara, cota stafilo, badrijani da bolokic davTese.
_ kitri da pamidori?
_ ara, egeni Cemma mezobelma daTesa da kargi mosavalic
aiRo.
_ ese igi, Sen izarmace, Senma mezobelma ki ar izarmaca?
_ ho, Cemma mezobelma majoba.
_ es risi nergebia?
_ xexilia: vaSli, msxali, atami, komSi, tyemali.
_ esa?
_ es broweulia.
_ amindi rogori iyo wels?
_ sakmaod kargi, magram amas winaT didi setyva wamovida.
_ venaxi daisetyva?
_ ho, Zalian.
_ yurZnis mosavali gaafuWa
setyvam?
_ diax.
_ dakrefa ver moaswariT?
_ cota movaswariT. ra vicodi, Torem viCqarebdi.
_ asea, setyvam dandoba ar icis.

gavafuWe me gavafuWeT Cven


gaafuWe Sen gaafuWeT Tqven
gaafuWa man gaafuWes maT

153
* * *
Cemi agaraki qalaqidan 30 kilometrSia. eqvsasi kvad-
ratuli metri miwa maqvs. SabaT-kviras iq davdivar
samuSaod. wels Cemma mezobelmac aiRo nakveTi da axla
erTad davdivarT.

* * *
guSin me da Cems megobar
murTazs mezobelma daxmareba
gvTxova da Cvenc dilidan
wavyeviT nakveTSi. jer TiTqos
wvimas apirebda, magram mere mzem
gamoanaTa.
simindi iyo gasaToxni. me Toxna ar vicodi, magram mur-
Tazma maswavla. yvelam bevri vimuSaveT. SuadRisas me da
mezobelma davisveneT, murTazma ki jer iuara dasveneba,
man celi aiRo da Tibvas Seudga. mere isic daiRala da
CrdilSi wamowva.
saRamos isev gavagrZeleT muSaoba. saqmes movrCiT da
male amindmac auria. kokispiruli
wvima wamovida.
wvimam male gadaiRo da sax-
lebSi davbrundiT. dedam vaxSami
gamomitana, cxeli Cai damalevina.
Zalian daRlils Rame mkvdariviT dameZina.

154
gramatika
Dil bilgisi

Fiil zaman

Bildiimiz kadaryla fiil ahs ve zamana gre


deiir. Zamann tipi var: imdiki, gemi ve
gelecek.
Gelecek zaman ekilleri imdiki zaman
ekillerine bir prefiks eklenerek tremektedir (wers
- da-wers, akeTebs - ga-akeTebs, klavs - mo-klavs): Bu gibi
hallerde prefiks istikameti deil gelecek zaman
gsterir.
Gemi zaman bu gibi kolay yani prefiks
eklenerek istihsal edilmiyor. Fiilin kk deiiyor.
Ayrca, faaliyet gsteren ahs ismin ekli de
deiir.
xatavs kac-i naxats Adam resim yapyor (imdiki
zaman);
daxata kac-ma naxati Adam resim yapt (Gemi
zaman).
kac-i Yaln haldir, kac-ma Grcceye zg
olan hikaye halidir.

155
Hikaye hali

Hikaye hali znenin (faaliyetci ahs)


halidir. Baz dillerde hikaye hal yok, dolaysyla u
ekile zel bir ilgi gsterelim.
-ma hikaye hal ekidir (-m sesli ile kk
sonuclanan isimleri):
rnein: yaln hal: kac-i deda
hikaye hal: kac-ma deda-m
Hikaye halde ahs zamirleri de farkldr:
yaln hal: es eg is // igi
hikaye hal: aman magan man // iman
Grccede hikaye hali sadece gemi zaman
eklindeki zneyi gsterir:
daxata kac-ma (adam resim yapt), iswavla
moswavle-m (renci rendi), daiZina bavSv-ma (ocuk
uyudu)...

Fiil icis - in (biliyor) zellii

Fiil icis (biliyor) hikaye halde kullanma


asndan istisna olaraktr: Onun znesi (faaliyeti
ahs belirten isim) imdiki zamanda da hikaye
halindedir.
rnein:
aSenebs is (kac-i),
O adam ina ediyor,
ancak - ici-s man (kac-ma).
Biliyor (o adam).

156
$ 4. tye, mTa, reliefi Orman, da, rolyef

zRvis piras dablobia; mas mosdevs zegani.


Sahil ingin yerdir; sonras ovadr. seri
SemaRlebuli adgilia.
Seri yksecik yere denilir.
gora patara mTaa.
Tepe kk daca denilir.
maRal mTas mwvervali aqvs.
Yksek daa zirve denilir.

* * *
wyaro (// nakaduli) mTaSi moedineba. Pnar dalardan
akar.
ru didi wyaroa. Dere byk pnardr.
Rele ruze didia. Irmak dereden byktr.
sofelSi patara Rele Camodis. is mdinares erTvis.
Kyde kk rmak akyor. O nehire dklyor.

157
vakeTebdi _ gavakeTe
vmuSaobdi vimuSave
vwerdi davwere
Faaliyet tamaml

* * *
_ zafxulSi sad unda daisvenoT?
_ Yaz mevsimini nerede geireceksin?
_ jer mTaSi, mere ki zRvaze wavalT.
_ lk nce yaylada, sonra ise denize gideriz.
mTis haeri bavSvebisaTvis Zalian sasargebloa.
Da havas ocuklar iin ok salkldr.
soflis irgvliv tyea. iqvea tbac.
Kyn etraf ormanlktr. Orada glck de var.

* * *
_ gamarjoba!
_ gagimarjos!
_ rogor xar?
_ kargad, ara miSavs, Tqven?
_ Cvenc kargad. rodis gadixarT qalaqidan?
_ erT kviraSi unda gavideT.
_ zafxulSi sad unda daisvenoT?
_ sofelSi. sofeli mTaSi gvaqvs. mTis haeri bavSvebisaT-
vis Zalian sasargebloa.

158
_ sofelSi mdinare aris?
_ mdinare cota Sorsaa, magram sofelSi patara Rele
Camodis. iq bavSvebi midian da banaoben. mdinareze CanC-
qeria.
_ mere zRvaze unda waxvideT?
_ rasakvirvelia!.
_ sad?
_ an baTumSi, an qobuleTSi. bina
unda viqiraoT. ori kvira davrCebiT.
zRva Zalian miyvars.
_ aba, naxvamdis! karg dasvenebas da
kargi drois gatarebas gusurveb!
_ kargad iyavi.
Seagrove -
vagrovebdi
(ar) Semigrovebia.
Gemi zamanin uc aekli

* * *
_ tyeSi iyavi?
_ diax, viyavi da kargad davisvene.
_ rame cxoveli Tu naxe?
_ ki, iremi davinaxe Soridan. kidev
monadire vnaxe, romelmac
kurdReli mokla.
_ soko Tu Seagrove?
_ ara, soko ar Semigrovebia. winaT vagrovebdi, axla ki ar
Semxvedria.

159
* * *
me da Cemi megobari ali tyeSi
wavediT. tye sofelTan axlosaa. Sors
mwvervali Cans, mTis mwvervalze sul
yinulia.. TviTon sofeli ki mTazea,
zRvis donidan 800 metrze.
sofelSi mdinare maSavera
Camodis. mTaSi ramdenime wyaroa.
sofels or nawilad yofs patara Rele,
romelic mdinares uerTdeba. es Rele mdinaris erT-erTi
Senakadia. Rele Rrma xevSi midis da mdinaris viwro xeo-
bas erTvis. mdinare mTidan eSveba da zog adgilas ramden-
ime CanCqeria. tyeSi Cven CanCqerebi vnaxeT.
tyeSi bevri Txili, kenkra da sokoa. me da alim
SevagroveT soko da kenkra. Txili jer ar iyo. tyeSi
cxovelebic vnaxeT: kurdReli, mela, zRarbi; Sors iremic
davinaxeT.
alis Zalian moewona Cveni soflis tye. Cven kidev
unda wavideT da vinadiroT.

160
gramatika
Dil bilgisi

Faaliyet tamaml

Prefiksler faaliyeti tamamlar. Prefikssiz


ekil tamamlanmayan ekli belirtir, prefiksli ise
tamam olmu yani bitmi olan faaliyeti belirtir.
imdiki zaman belirten ekil imdiki
faaliyeti gsterir, dolaysyla her zaman
tamamlanmayan faaliyet anlamna geliyor. Gemi ve
gelecek zamanlar tam faaliyeti belirtir: gemi
zamanda faaliyet tamamlanmtir yada muhakkak
tamamlanacaktr, gelecekte tamamlanacak ekile bu
gibi anlam prefiks veriyor:
wers (yazyor) - da-wera (yazd) - da-wers (yazar)
akeTebs (yapyor) - ga-akeTa (yapt) - ga-akeTebs (yapar)
Gemi zamanda icra edilmi (veya gelecek
zamanda yaplacak) faaliyet tamamlanm veya
tamamlanmam olabilir.
Gelecekte:
xval davjdebi da mTeli dRe vwer.
Yarn oturur ve btn gn yazarm
(tamamlanmamtr).
xval werils davwer.
Yarn mektubu yazacam (tamamlanmtr).
Gemite:
guSin mTeli dRe vwerdi

161
Dn btn gn yazyordum (tamamlanmamtr);
guSin werili davwere Dn mektubu yazdm
(tamamlanmtr).

Sonucu belirten faaliyet

gamikeTebia (yapmm) - faaliyetin gemite


olduunu ve sonucunu belirtir. Fiil gemiteki
faaliyet seyrini deil gemite icra edilenin
sonucunu belirtir. u ekle sk sk Turme (demek
anlamna geliyor - `Turme gamikeTebia, Turme gagikeTebia,
Turme gaukeTebia~) ek ekleniyor `Turme~ eklendiinde
syleyen kii tarafndan grlmemi haberi veya
kendi uuruna varmadan kan faaliyeti belirtir. Sz
konusu ek bazan ekille birlikte deildir, ancak
tahmin ediliyor.

Gemi zamann ekli

rnekler: gavakeTe (yaptm) - vakeTebdi (yapyordum)


gamikeTebia (yapmm) her gemi zamanda icra
edilen faaliyeti belirtir. Ancak aralarnda gerek
ekil, gerekse nem asndan farkllk var:
vakeTebdi (yapyordum) gemite icra edilen,
srekli devam eden, ancak fiil iinde sonucu belli
olmayan faaliyeti belirtir.

162
gavakeTe (yaptm) - gemite icra edilmi ve
gemite iken kesilmi faaliyeti gsterir.
gamikeTebia (yapmm) - gemite icra edilmi
faaliyet sonucunu belirtir.
Gemite icra edilmi faaliyeti belirtmek iin
her ekil de kullanlr, ancak aralarndaki
farklln bilinmesi de gerek.
Faaliyete deinen sualin cevab yle
olabilir:
dawere? yazdn m?
ar damiweria! (daha yazmamm) - bu ekil
sonulanmam faaliyeti gsterir.
ar davwere! (yazmadim) - bu aekil faaliyetin
sonuclanma ihtimalini, ancak icra edenin tarafindan
faaliyetin mahsus sonuclanmadioini belirtir.
ver davwere! (yazamadm) - imkanszlktan
faaliyet icra edilemedi.

163
$ 5. ardadegebi, Svebuleba
Tatil, izin

ardadegebi skolis moswavleebsa da studentebsa aqvT,


Svebuleba _ mosamsaxureebs. bavSvebs Zalian uxariaT
saskolo ardadegebi, gansakuTrebiT zafxulis ardadegebi,
rac mTeli sami Tve grZeldeba.
rencilerin tatili var, memurlarin ise izni.
ocuklar tatile ok sevinir, zellikle aylk yaz
tatiline.
* * *
zafxulis ardadegebi ivnisidan iwyeba.
Yaz tatili Haziran ayndan itibaren balar.
zamTris ardadegebi ori kvira grZeldeba.
K tatili iki hafta srer.
Svebulebis nawils mTaSi gavatareb, mere zRvaze waval.
Tatilimin bir ksmn dada geireceim, daha sonra
ise denize gideceim.

curva icis
curvas swavlobs
curva iswavla

164
mivdivar me mivdivarT Cven
midixar Sen midixarT Tqven
midis is midian isini

* * *
_ rodis gewyeba ardadegebi?
_ maisis bolos.
_ mere sad midixar?
_ sad mivdivar da sofelSi.
_ iq vina gyavs?
_ bebia da papa myavs.
_ mTeli zafxuli iq unda iyo?
_ agvistos Tvemde.
_ agvistoSi sad midixar?
_ zRvaze mivdivar.
_ Senebic midian?
_ ra Tqma unda, yvelani erTad mivdivarT.

* * *
_ Svebulebas rodis iReb?
_ zamTarSi.
_ ianvarSi?
_ ara, TebervalSi.
_ mere sad midixar?

165
_ gudaurSi.
_ TxilamurebiT unda isrialo?
_ ho, Zalian miyvars Txilamurebi.
_ ramdendRiani Svebuleba gaqvs?
_ orkviriani.
_ col-Svilic Tan migyavs?
_ ra Tqma unda, mimyavs.
_ rodis midixar?
_ xuTSi.
_ aba, bednier dasvenebas
gisurvebT!
_ gmadlob.
* * *
_ gamarjoba, ra kargia, rom gnaxe!
_ gamarjoba. mec mixaria, rom Segxvdi. rogor xarT?
_ kargad, ara gviSavs, Tqven?
_ Cvenc kargad. rodis gadixarT
qalaqidan?
_ albaT erT kviraSi.
_ zafxulSi sad daisvenebT?
_ albaT jer mTaSi, Semdeg ki zRvaze wavalT.
_ mTaSi sad?
_ Cvens sofelSi. sofeli gvaqvs qvemo qarTlSi, mTiani
sofelia. bavSvebisTvis mTis haeri Zalian sasargebloa.
_ sofelSi mdinare aris?
_ mdinare cota Sorsaa, magram sofelSi patara Rele
Camodis. iq bavSvebi midian da banaoben. wyali civia, Rele

166
ki mTisaa da Cqaria. erT adgilas CanCqeria. wyali didi
simaRlidan vardeba da Zalian lamazia.
_ zRvaze rodis waxvalT?
_ agvistos meore naxevarSi.

* * *
Svebulebas, Cveulebriv, zRvaze vatareb.
mTeli ojaxi mivdivarT baTumSi. sakmaod
sufTa zRvaa, magram xandaxan
Woroxs iseTi mRvrie dineba
Semoaqvs, banaoba SeuZlebelia.
ise, Relva iSviaTad icis.
wels ufrosma biWma iswavla curva,
patara ki kameriT curavda. biWebs Zalian uyvarT zRva,
garujviTac mSvenivrad irujebian.
xandaxan bulvarSic mivdiodiT. baTums ulamazesi bul-
vari aqvs. uamravi xalxi seirnobs iq.
saerTod, baTumi koxta da lamazi qalaqia, gulisxmieri
da Tbili xalxi cxovrobs.
agvistos bolos ukve Tbilisi gvenatreba, Cveni
mSobliuri qalaqi; valagebT bargs da momaval Sex-
vedramde vemSvidobebiT Cvens maspinZlebs.

garujuli
Gneten
esmerlenmi

167
gramatika
Dil bilgisi

Yardmc fiil

Fiil var (im) -n ekimi


Tekil oul
1 me v-ar Cven v-ar-T

2 Sen x-ar Tqven x-ar-T

3 is ari-s isini ari-an

var Fiil yardmc fiil olarak da kullanlr.


Fiil sonuna eklenir. Yardmc fiilin zel ekimi
var _ I. ve II. ahsta yardmc fiil belli olur,
III ahsta ise ahs eki eklenir:

Tekil oul
1 me avdi-var Cven avdi-varT

2 Sen adi-xar Tqven adi-xarT

3 is adi-s isini adi-an

168
Fiil mivdivar (gidiyorum) -un ahs ile
aza gre deimesi

Fiil mivdivar in ekiminin kk ekimine


dikkatle bakalm:
imdiki zaman gemi zaman
Tekil oul Tekil oul
I mivdivar mivdivarT mivedi mivediT

II midixar midixarT mixvedi mixvediT

III midis midian mivida mividnen

gelecek zaman
Tekil oul
I mival mivalT

II mixval mixvalT

III miva mivlen

169
$ 6. sporti Spor

sports didi adgili uWiravs Cvens


cxovrebaSi. Zveli berZnebi ambobdnen, jansaR
sxeulSi jansaRi suliao. saqarTveloSi
odiTganve ganviTarebuli iyo sportis
sxvadasxva saxeobebi. Cvens qveyanaSi bevri
msoflio, olimpiuri da evropis Cempionia.
Hayatmzda spor nemli yer tutar.
Eski Yunanlara gre salkl vucutta
salkl ruh bulunur. Grcistanda teden
beri muhtelif spor eitleri vard.
Bizde ok dnya, Olimpiyat, Avrupa ampiyonlar
var.
* * *
am matCis irgvliv bevri miTqma-moTqma iyo.
Bu ma iin ok konuuldu.
irgvliv bevri ubileTo xalxi
dadioda.
Etraf biletsizlerle doluydu.
Zalian miyvars fexburTi (kalaTburTi,
frenburTi, wyalburTi, mZleosnoba, Zalos-
noba, cxenosnoba, CogburTi, Wadraki...).
Ben futbolu (basket, voleybol, voterbal, kou, ar
atletizm, binicilik, tenis, satranc...) ok
severim.
irgvliv - Zarf

170
zamTarSi saTxilamurod bakurianSi
mivdivar.
Kn kayak yapmak iin Bakurianiye
gidiyorum.
Cemi megobari msoflio (olimpiuri, evropis, saqarTvelos,
azerbaijanis) Cempionia.
Arkadam dnya (Olimpiyat, Avrupa,
Grcistan, Azarbaycan) ampiyonudur.
Cemi megobari biZina alpinistia. man
everesti dalaSqra.
Arkadam Bidzina dacdr. O Evereste
trmand.
Cemma partniorma sagole pasi momca.
Oyun arkadam gollk pas verdi.

dalaSqra man is
momca man me is
dalaSqres maT is
mogca man Sen is
misca man mas is
moigo waago
mogvca man Cven is
gaimarjva damarcxda
mogcaT man Tqven is
fred daamTavra //
misca man maT is
yaimiT dasrulda

taimi
raundi
partia

171
* * *
_ erTi kviris win Cvens fexburTelTa nakrebs TamaSi
hqonda.
turi
_ vis Sexvdnen?
_ azerbaijanis erovnul nakrebs. turniri

_ kalendaruli matCi iyo? Cempionati


_ ara, saerTaSoriso amxanaguri Sexvedra.
_ bileTebi rogor iSove?
_ ori bileTi me viSove,
erTic mamaCemma miSova.
_ vin gaimarjva?
_ fred, oriT ori damTavrda.
_ saintereso matCi iyo?
_ Zalian. pirvel taimSi Cven davwinaurdiT, pirdapir
kuTxuridan gavitaneT goli; mere azerbaijanelebma gagvi-
tanes sapasuxo goli.
_ meore taimSi ra moxda?
_ meore taimSic TiTo goli
gaitanes metoqeebma.
_ mekareebma rogor iTamaSes?
_ mwvrTneli ambobs, kargad
iTamaSeso, magram me ar
momewona. naxevarmcvelebma da
mcvelebma sakmaod kargad Caatares
TamaSi.
iTamaSes-o
- Bakasnn
_ ese igi, gulSematkivari kmayofili
sylediklerini
darCa?

172
_ Zalian.
_ sad gaimarTa Sexvedra?
_ TbilisSi, erovnul stadionze.

matCi
Ma

* * *
guSin kalaTburTis matCze wavediT
me da Cemi Zma daTo. Tbilisis `dinamo~
da baTumis `basko~ xvdebodnen erTmaneTs.
Sexvedra saRamos Svid saaTze iyo
daniSnuli, magram jer bileTebi unda
agveRo. Sesvenebis dros samsaxuridan
wavedi bileTebis asaRebad. didi rigi ar iyo, naxevar
saaTSi aviRe. daTos Svidis naxevarze Sevxvdi.
kargi adgilebi Segvxvda. matCi saintereso
gamodga. pirvel meoTxedSi Tbiliselebi gavidnen win,
meore meoTxedSi Tanabari TamaSi wavida, mesame meoTxedSi
stumrebi ufro kargad TamaSobdnen, mere maTma liderma
xuTi personaluri SeniSvnis gamo moedani datova; amiT
isargebles Tbiliselebma da sabolood TamaSi moiges _
oTxmocdarviT oTxmoci. Zalian daZabuli TamaSi gamovida.
unda aRiniSnos, rom msajoba kargi iyo.
Sin metroTi wavediT.

173
gramatika
Dil bilgisi

Fiilin znel ve nesnel deiimi

Fiilin znel ve nesnel deiim arasndaki fark


cmlelerden belli olmaldr:
am biWs me kargad vicnob, magram is ar micnobs.
Bu olan ok iyi tanrm, ancak o beni tanmaz.
_ am wigns me movuvli.
_ Bu kitaba ben bakarm.
_ deidaCemi kargad momivlis.
_ Teyzem bana iyi bakar.
_ giorgis xelfasi movutane, man ki premia momitana.
_ Ben Giorgiye maan gtrdm, o ise bana primlik
param getirdi.
_ dRes is pirvelad vnaxe, man Turme ori kviris win mnaxa.
_ Bugn onu ilk defa grdm, o ise beni demek iki
hafta nce grm.
Anlan rneklerde znel ve nesnel ahslara
gre fiil eklinin deimesi belli olmaktadr. Yani
baz hallerde konuan ahs olarak ilk halde fiil
faaliyet gsterendir (fillde znel ekleriyle belir-
tilmitir), sonraki halde ise faaliyet nesnesidir
(fiilde nesnel ekleriyle belirtilmitir).
Azericede bu gibi anlam tayan cmleler ko-
layca tekil olunur, ancak Grccede cmlenin

174
anlam fiilin ahs ekleriyle gsteriliyor. Dier
dillerde ise yardmc ekler veya kelimeler kul-
lanlmaktadr.

Zarf: irgvliv (etrafta)

irgvliv zarftir. sime eklenebilir (xis irgvliv,


tyis irgvliv), ayr olarak ve fiile eklenebilir:
irgvliv tyea; irgvliv saxlebi Cans...

Bakasnn sylediklerini anlatmak

nsan konuarak szlerini direk ifade ediyor


(I. ahs). Bir kimsenin soylediklerini. III.
ahsta konutuumuzda meTqi, Tqo, -o eklerini
kullanmalyz.
ek -meTqi birinci ahsn sylediklerini
tekrarlamaktadr.
- geubnebi, ar wava-meTqi! - Gitmez, diyorum!
- amas mainc gavakeTeb-meTqi... Nasl olsa
yaparm dedim.
-Tqo II. ahs tarafindan III. ahsa syleye-
ceklerini tekrarlyor.
baraTaSvils gadaeci, ar SeSinde-Tqo;
uTxari, masTan saqme maqvs da male Camodi-Tqo...
-o ek III. ahsn dediine eklenir.
amboben, aRarasodes dabrundebao;
vaime, es ra vTqvio, - fiqrobda gamwarebuli...

175
$ 7. xelovneba Sanat

xelovneba adamianis sulieri sazrdoa.


saqarTveloSi bevri cnobili xelovani moRvaweobs. maTi
Semoqmedeba did siamovnebas gvaniWebs xelovnebis
Tayvanismcemlebs.
Sanat insann ruhunu besler. Grcistanda nl
ressamlar o k var. Onlarn almalar bizi,
sanatseverleri ok memnun ediyor.

maniWebs is me mas gvaniWebs is Cven mas


ganiWebs is Sen mas ganiWebT is Tqven mas
aniWebs is mas mas aniWebs is maT mas

* * *
dRes klasikuri (kameruli, saopero,
saestrado) musikis koncertia.
Bugn (oda, oper, varyete) mzik
konseri var.
antraqti aTi wuTi grZeldeba.
Antrakt be dakikalktr.

operisa da baletis saxelmwifo Teatri


Oper ve Bale Devlet Tiyatrosu
176
Cemi coli operisa da baletis saxelmwifo
Teatris solistia.
Eim Oper ve Bale Devlet Tiyatrosu
solistidir.
me vicnob cnobil dramaturgebs (reJisorebs,
diriJorebs, qoreografebs, scenaristebs).
Tandklarm nl dramaturgdurlar (regisr,
orkestra efi, kioreograf, senaryo yazar).
am piesis (libretos) avtori axalgazrda kacia.
Bu piyes yazar gentir.
var me varT Cven
xar Sen xarT Tqven
aris is arian isini

rusTavelis / marjaniSvilis / TumaniSvilis

saxelobis saxelmwifo Teatri

* * *
_ dRes Cven klasikuri musikis koncertze mivdivarT, xom
ar wamoxval?
_ siamovnebiT, magram bileTi rom ara maqvs?
_ bileTi Cven gvaqvs.
_ ra kargia! visi koncertia?
_ cnobili pianistebi ukraven, aleqsandre
korsantia da Tengiz amirejibi.
_ ra aris programaSi?
_ baxi, Sopeni, Suberti, beThoveni.
_ o, ramxela siamovneba gvelodeba!

177
* * *
_ dRes operis TeatrSi dampatiJa
megobarma.
_ ra warmodgenaa?
_ `abesalom da eTeri~.
_ es Cemi usayvarlesi operaa.
_ mec Zalian miyvars. zaqaria
faliaSvili genialuri kompozitoria.
_ geTanxmebi.
_ abesalomis partias vin mReris?
_ Temur guguSvili.
_ murmanis partias?
_ eldar gewaZe. da saerTod,
brwyinvale momRerlebi gamodian.
_ diriJori vin aris?
_ vaxtang kaxiZe.

* * *
_ wavideT mxareTmcodneobis muzeumSi?
_ ki batono, wavideT!
_ iqneb kinoSi sjobdes anda TeatrSi?
_ ara, muzeumi mirCevnia...
_ kargi, maSin xval sam saaTze gamogivli da mzad iyavi!
_ keTili, gelodebi!

178
znelin cemine I ve II ahsta -
T eki eklenir:
SegiZlia-T Tqven.
Fiilde III nesnelin oulu

* * *
saqarTveloSi uamravi muzeumi,
Teatri, sakoncerto darbazi da
klubia.
es Senoba saqarTvelos saxelmwifo
muzeumia. aq SegiZliaT gaecnoT
qarTveli xalxis mravalsaukunovani
nacionaluri kulturis Zeglebs.
muzeumi daarsda daaxloebiT as ormocdaaTi wlis win. am
muzeumSi aris istoriul-arqeologiuri, eTnografiuli,
zoologiuri, sasoflo-sameurneo da saqarTvelos
epigrafikuli Zeglebis ganyofilebebi. aq aris oqrosa da
vercxlis Zvirfasi nivTebi, Zveli qarTuli xelnawerebi.
muzeumSi xSirad modian mnaxvelebi. isini aRfrTovanebas
ver malaven am samuzeumo eqsponatebis naxvisas.

179
gramatika
Dil bilgisi

Fiil ile isimin tekil ve oul uyumu

Grccede oul eki eb: kac-eb-i (adamlar), mT-eb-


i (dalar). Fiilde oulda olan isim zel
iaretleriyle belirlenmektedir.
Tekil
kac-i movid-a kac-eb-i movid-nen;
moswavle swavlob-s moswavle-eb-i swavlob-en
Camit cisimin oulu fiilde belli olabilir:
xe-eb-i dgas, Rrublebi modi-s...

Fiilde znenin tekil ve oulun belirlenmesi

Fiilde zne ve nesne zel iaretleriyle


belirlenmektedir. Fiilde onlarn tekil ve oul
iaretleri de mevcuttur. zne veya nesne canl
nesneyi belirtiinde tekil veya oul gerekli grr.
znelin oulda I ve II ahsta -T eki eklenir:
Cven mivdivar-T, Tqven midixar-T.
III. ahsta 5 tr ek kullanlr (eitli
fiiler yansra ve eitli zamanda).
kacebi midi-an, kacebi mivid-nen, kacebi mivl-en,
kacebma dawer-es, kacebma dawero-n

180
Fiilde nesnenin tekil ve oulun belirlenmesi

Canl nesnenin oulu fiilin I ve II ahs


ile belirlenmektedir.
gv- I ahsin oul iaretidir:
is Cven gv-wers O bize yazyor;
is Cven gv-xatavs O resimimizi yapyor...
T II ahsn oul bitimidir:
is Tqven g-wer-T O size yazyor;
is Tqven g-xatav-T O resminizi yapyor...
Fiilde III nesnelin oulu yoktur:
is mas s-wer-s is maT s-wer-s;
is mas xatav-s is maT xatav-s

181
$ 8. transporti Ulatrma sektr

transporti gadaadgilebis saSualebaa. did


qalaqebSi sxvadasxva saxis transports gadahyavs
mgzavrebi: avtobuss, troleibuss, tramvais, samarSruto
taqsebs; bevr qalaqSi aris miwisqveSa transporti _ metro.
Ulatrma nakil aracdr. Byk ehirlerde
yolcular eitli aralar tar: otobs, treleybus,
tramvay, dolmu; ok ehirde toprakalt tat
metro var.

* * *
_ ra marSrutiT midis es troleibusi?
_ Bu treleybusun gidi yolu hangisi?
_ es avtobusi qalaqis centrs gaivlis?
_ u otobs ehir merkezini geer mi?
_ sad aris tramvais (avtobusis, troleibusis, taqsis)
gaCereba?
_ Tramvay (otobs, treleybus, taksi) dura neresi?
_ ai tramvais (avtobusis, troleibusis, taqsis) gaCereba.

182
_ te tramvay (otobs, troleybus, taksi) duradr.
_ ra Rirs samgzavro bileTi?
_ Yoclu bileti ka para?
_ gaaCereT (gamiCereT) Tu SeiZleba!
_ ra hqvia metros am sadgurs?
_ Bu metro istasyonu nun ismi ne?
_ rogor mogwonT Cveni metro?
_ Metromuzu nasil buldunuz?

* * *
avtobusi Tbilisi-senaki gava 15 wuTSi.
Tbilisi-Senaki otobusu 15 dakika
sonra kalkacak.
avtobusi Tbilisi-bolnisi dgas me-5
baqanze.
Tbilisi-Bolnisi otobusu 5
perondadr.
avtobusi Tbilisi-walka gava 20 wuTSi.
Tbilisi-Tsalka otobusu 20 dakika sonra kalkacak.
matarebeli #553 Tbilisi baqo dgas pirvel
liandagze.
533 Tbilisi-Baku tireni birinci hattadr.

* * *
_ dRes qalaqis daTvalierebas
vapireb, magram meSinia, rom

183
davikargebi.
_ didi qalaqi gaSinebs? nu
geSinia, me gamogyvebi megzurad.
_ marTla? rogor mixaria!
saidan daviwyoT?
_ centridan.
_ centramde rogor mivideT?
_ SegviZlia mivideT metroTi (avtobusiT, troleibusiT,
samarSruto taqsiT, tramvaiT).
_ tramvaiTac SeiZleba wasvla?
_ rogor ara, magram didxans mogvixdeba mgzavroba. tram-
vai Soridan uvlis, metro ki Cqara migviyvans.
_ keTili, metroTi wavideT. didxans mogviwevs lodini?
_ ori-sami wuTi. ager matarebelic. wavediT!
_ ramdeni xalxia!
_ aq adgili Tavisufalia, dabrZandiT!
_ romel gaCerebaze unda CavideT?
_ mesameze.
_ ai, movediT. bodiSi, Tu SeiZleba, gagvatareT!

meSinia maSinebs mixaria maxarebs


geSinia gaSinebs gixaria gaxarebs
eSinia aSinebs uxaria axarebs
gveSinia gvaSinebs gvixaria gvaxarebs
geSiniaT gaSinebT gixariaT gaxarebT
eSiniaT aSinebT uxariaT axarebT

184
* * *
gamarjobaT, me huseini mqvia, marneulidan
var. me diplomati var, Zalian miyvars
mogzauroba. vyofilvar bevr qveyanaSi.
yvelaze metad saberZneTi momewona. berZnebi
saocari xalxia. raRaciT kavkasielebsac
hgvanan. saberZneTis dedaqalaqi aTenia. istoriac
da Tanamedroveobac am qalaqisa Seudarebelia. italiac
Zalian momwons. romi lamazia... kolizeumi, vatikani, aTasi
saintereso sanaxaoba...
romSi TviTmfrinaviT
Cavfrindi. iqidan matarebliT
vimgzavre neapolamde, bolos ki
avtobusiT avediT mTis patara sofelSi,
sadac festivali tardeboda. iq Zalian

saintereso iyo. musika, cekva, simRera... kargad


gaverTeT da SesaniSnavi dro gavatareT.
saqarTveloSi gemiT davbrundi. gamoviare
TurqeTi. TurqebTan ar gamWirvebia maT
yvelafers vagebinebdi. baTumSi rom Camovedi,
manqaniT vimgzavre Tbilisamde. Tbilisidan
marneulamde taqsiT wamovedi.
Zalian kargi iyo italiaSi mogzauroba!

185
gramatika
Dil bilgisi

Fiilin sonuna gelen ekler

Gelecek zaman belirtmek iin prefiksin ilave


etmesi gerekir. Gelecek zaman belirtiinde fiil
kk deiir. rn: v-rCeb-i (kalyorum) - da-v-rC-i
(kaldm).
Btn fiil kk ile birlikte eitli son eklerden
(ahs, tek ve cem vs.) ibarettir. Fiil kk
kelimeler bilimi, anlamn tar ve ahs, tekil ve
oul, zamana gre deimez. Kk sadece sk-
labilir iinden seslisi debilir: da-v-cal-e - v-cl-
i; ga-v-Wer-i - ga-Wr-a.
Grccede fiil kkne imdiki ve gelecek
zamanlarda son ek eklenebilir, ancak gemi zamanda
daha eklenmez. Bu son eklerdir: -av, -am, -eb, -ob, -em, -of,
-i. daxat-av-s daxat-a; daab-am-s daab-a; aaSen-eb-s aaSen-a;
gaaTb- ob-s gaaTb-o; misc-em-s misc-a; gay-of-s gay-o,
gaWr-i-s gaWr-a

186
Fiiller meSinia (korkuyorum),
mixaria (seviniyorum) vaxareb (sevindiriyorum),
vaSineb (korkutuyorum) ekimi

meSinia ve mixaria Fiiller zel bir ekime


tabidirler:
I m-eSinia me gv-eSinia Cven
II g-eSinia Sen g-eSinia-T Tqven
III eSinia mas eSinia-T maT

I m-ixaria is me gv-ixaria is Cven

II g-ixaria is Sen g-ixaria-T is Tqven


III uxaria is mas uxaria-T is maT

Anlan fiiller znel dzeniyle de


ekilebilirler:

I v-aSineb me mas v-aSineb-T Cven mas


II aSineb Sen mas aSineb-T Tqven mas
III aSineb-s is mas aSineb-en isini mas

I v-axareb me mas v-axareb-T Cven mas


II axareb Sen mas axareb-T Tqven mas
III axareb-s is mas axareb-en isini mas

187
Grccede mmknln belirtilmesi

- ekil iyos (olsun) imkan, istek anlamna


geliyor ve Grccede ifadesi iin zel ekiller
tayor:
I (SeiZleba) v-iyo (SeiZleba) v-iyo-T

II (SeiZleba) iyo (SeiZleba) iyo-T


III (SeiZleba) iyo-s (SeiZleba) iyv-nen

188
$ 9. saavadmyofo; Hastane,
saswrafo daxmareba Ambulans

adamianebs xandaxan problemebi eqmnebaT janmrTe-


lobasTan dakavSirebiT. am dros isini eqimTan midian,
poliklinikaSi an saavadmyofoSi. eqimebis gulisxmierebaze
bevri ramea damokidebuli.
Bazen insanlarn salk problemleri var. Onlar
doktora bavuruyorlar, ambulansa yada hastaneye
gidiyorlar. Doktorlarn hassaslna ok ey
baldr.
* * *
avadmyofs maRali temperatura aqvs.
Hastann yksek atei var.
eqimma pacienti gasinja da wamlebi
gamouwera.
Doktor hastay muayene edip ilac
yazd.
kbilis eqimTan didi rigi idga.
Di doktorun yannda halkn
sras ok uzundu.
operacia ori saaTi grZeldeboda.
Ameliyat iki saat srd.

189
avadmyofi reanimaciidan palataSi gadaiyvanes.
Hastay reyanimasyonda koua geirdiler.
Rrmad isunTqeT! Derin soluk al!
pulss gagisinjavT. Nabznz yoklarm.
mada rogori gaqvT? tahnz nasl?

* * *
_ guSin deda davawvine saavadmofoSi.
_ marTla? ra mouvida?
_ apendicitis (brmanawlavis) Seteva
hqonda.
_ operacia gaukeTes?
_ diax, dRes diliT gaukeTes operacia.
_ axla rogor aris?
_ kargadaa. or-sam dReSi ga-
moweren.
_ vin uvlida?
_ me vuvlidi, xval Cemi da
mouvlis.

vuvli vuvliT mivlis gvivlis


uvli uvliT givlis givliT
uvlis uvlian uvlis uvlian

190
* * *
_ ori dRea, samsaxurSi ver wavedi.
_ ratom, ra moxda?
_ gripi mqonda.
_ maRali sicxiT?
_ diax.
_ mere vin givlida?
_ vin mivlida da Cemi coli
mivlida, vis unda moevlo?
_ gripi Zalian saSiSi daavadebaa.
_ ho. Tan kbilis tkivilmac Semawuxa.
_ amosaRebia?
_ ara, dasaplombi maqvs da stomatologTan ver mivedi.
_ xom ar geSinia?
_ raRa dagimalo da meSinia.
_ me vicnob erT Zalian karg stomatologs. arafers gat-
kens, ise
gagikeTebs yvelafers.
_ vinaa? sad muSaobs?
_ aRmaSeneblis gamzirze.
_ xvalve waval. gmadlob.
_ aba, Sen ici!

191
* * *
im diliT mwvave tkivilma gamomaRviZa. kuWi mtkioda.
saswrafo daxmarebis manqana gamoviZaxeT. aT wuTSi movid-
nen. gamsinjes da gadawyvites, rom saavadmyofoSi viyavi
wasayvani. rogorc gamoirkva, saswrafo operacia iyo
gasakeTebeli. narkozi gamikeTes da
rom gamomeRviZa, yvelaferi dam-
Tavrebuli iyo. jer reanimaciis gan-
yofilebaSi viweqi, mxolod meore
dRes damawvines palataSi. operaciis mere maRali sicxeebi
da tkivilebi mqonda, magram gamayuCebeli nemsi gamikeTes
da tkivilebi momexsna. didxans meZina. kritikulma pe-
riodma mesame dRes gaiara. mere ukve gacilebiT kargad
vgrZnobdi Tavs. mTeli am
xnis ganmavlobaSi Cemi
meuRle mivlida. mnax-
velebi yovel wuTSi
aRebdnen palatis karebs.
modiodnen Cemi megobrebi,
naTesavebi, mezoblebi,
TanamSromlebi. erT kvi-
raSi gamomweres. yve-
laferi kargad damTavrda

192
gramatika
Dil bilgisi

Fiil `uvlis~ (bakyor) -un znel ve nesnel


ahsa gre deimesi

znel ve nesnel ahsa gre fiil `uvlis~ -in


deimesi:
I v-uvli me mas v-uvli-T Cven mas
II uvli Sen mas uvli-T Tqven mas
III uvli-s is mas uvli-an isini mas

I m-ivli-s is me gv-ivli-s is Cven


II g-ivli-s is Sen g-ivli-T is Tqven
III uvli-s is mas uvli-s is maT

Grccenin fiilinde ahs says

Grccenin fiilin zelliine gre fiile bir,


iki ve ahs da uyabilir. Fiilin ahsl ona
uymu olan eksiz zamirin saysna baldr.
= vimalebi = (saklanyorum) _ a birinci ahs
(konuan zat) uymaktadr. Fiil gmalav (saklyorum)
konuan zat tarafndan yaplan faaliyeti belirt-

193
mektedir, ancak fiil ikinci ahs da kapsyor: me
Sen gmalav. Fiileler ahsta uyabilir, bunlardan
birisi zneldir, ikincisi nesnel, ncs ise
ilem gren nesne (gayr nesne). Fiil gimalav
(saklyorum) - ahsl fiildir. Bunlardan
birincisi - zneldir, ikincisi nesnel, ncs
ise gayri-sarih nesne.

Geili fiil ve fiil ahslar

Geili fiil znel tarafndan dier ahsa


(sarih nesnel) etkilenen faaliyeti gsteriyor.
kacma werili dawera;
mSenebelma saxli aaSena;
mxatvarma suraTi daxata.
Anlan cmlelerde znel tarafndan yaplan
faaliyet nesneli etkiliyor. u sarih nesneldir,
fiil ise geilidir.
Cmlelerde:
dedam Svils werili miswera;
mSenebelma ufross saxli auSena;
mxatvarma megobars suraTi dauxata.
Fiillere miswera, auSena, dauxata - tr
ahs uymaktadr (gayri sarih nesne ilave
ediliyor). u fiilerin geili olduundan
faaliyet sarih nesneli etkiliyor. Genellikle
ahsl fiile sarih ile gayri sarih nesnenin
uyduundan fiil her zaman geilidir.
194
Tek ahsli fiile sedece znelin uyduundan
fiil gayri geilidir. znelin faaliyeti kimseyi
etkilemiyor:
midis is, dgas is, wevs is, kankalebs is.
ift ahsl fiile znel ile gayri sarih nesne
uymadnda fiil gayr geilidir:
Svili dedas emaleba; mze goras efareba; mSiSaras
guli ukankalebs.

195
$ 10. sayofacxovrebo momsaxureba
Kamu servisi

sayofacxovrebo momsaxurebis centrebSi adamianebs


drodadro uwevT misvla. saparikmaxeroSi, samrecxaoSi,
qimwmendasa Tu atelieSi yoveldRe uamravi xalxi ireva.
nsanlar zaman zaman kamu servisi kombinasn
ziyaret ediyorlar. Kuafrde, camarhanede,
kimyasal temizlemehanede ve atlyede kalabalktr.
vzivar vijdebi _ vijeqi
* * *
saparikmaxeros savarZelSi vzivar.
Kuafrde koltukta oturuyorum.
cota xnis win marto vijeqi.
Az nce yalnz oturuyordum.
axla marto ar vzivar, sxvebic sxedan.
imdi yalnz deilim, bakalar da oturuyorlar.
wvers saparikmaxeroSi ar viparsav.
Kuafrde tra olmuyorum.
zogs Tmebs kreWen, zogs wvers parsaven.
Bazlar krkyor, bazlar ise tra ediyorlar.
guSin Tma SeviWeri. - Dn salarm kestim.

196
guSin vapirebdi waRebas, magram ver movaxerxe.
Dn gtrmeyi dnyordum, ancak gtremedim.
Tu dResac ver SevZeli, xval mivitan.
Bugn deil ise, amar yarn
gtreceim.
TeTreuli samrecxaoSi mivitane.
Camar amarhaneye gtrdm.
kotem disertaciis dacvisTvis kostumi Seikera.
Kote tez savunmasna yeni kostm diktirdi.

mimaqvs
* * *
mivitan
_ sad aris aq qalTa saparikmaxero?
mivitane
_ aqve, xelmarjvniv.
_ Tqven Tavisufali xarT? (brZandebiT?)
_ diax. dabrZandiT.
_ mokled SemWeriT.
_ ra mSvenieri Tma gaqvT. ar genanebaT?
_ male gamezrdeba.
_ batoni brZandebiT.
_ mere dambaneT da feniT gamiSreT.
_ ra Tqma unda.
_ pedikuris
gakeTebac aqve
SeiZleba, ara?
_ diax. batoni brZandebiT! keTili! rogorc ityviT!
Mutabakat deyimleri

197
* * *
_ kostumis SekveTa minda TqvenTan.
_ qsovili gaqvT?
_ ara, qsovili ar maqvs. Tqven maCveneT da avarCev.
_ ai, Cveni sakostumeebi: trikotini, indigo, lavsani, Sali.
_ es momwons.
_ ai, modelis nimuSebi; airCieT, romeli ufro mogwonT.
_ es iyos.
_ erTbortiani girCevniaT Tu oriani?
_ erTbortiani.
_ sasarCules Tqven moitanT?
_ sasarCule momaqvs.
_ keTili.
_ rodis iqneba mzad?
_ sam dReSi gasasinjad unda moxvideT, erT kviraSi ki ga-
gatanT.
_ gmadlobT. naxvamdis.
* * *
_ ras ambobs xelosani, rodis ga-
vakeTebo?
_ jer ver ambobs
verafers, xval ityvis.
_ xval ratom?
_ raRac saqme hqonia
dasamTavrebeli.
_ xvalac Tu ver Tqva?

198
ambobs ity- _ maSin sxva vnaxoT. ubralod, vici,
rom es kargi xelosania.
vis
_ rogorc ityvi.
Tqva

* * *
amaswinaT televizori gami-
fuWda. xelosani gamoviZaxe, magram
Zalian daagviana. gadavwyvite, Tvi-
Ton wameRo atelieSi. rom mimqonda,
am dros movida kidec. gamixarda,
rom wasvla ar damWirda. is-is iyo, saqmes Seudga da am
dros Suqic wavida. Suqi or saaTSi movida.
rogorc iqna, gaxsna televizori, yvelaferi
Seamowma, magram ver gaakeTa da saxelosnoSi
waiRo. or dReSi damibara.
daniSnul dros mivedi. televizori
gakeTebuli damxvda. fuli gadavixade da
saxlSi wamoviRe. im Rames fexburTi iyo,
kidev kargi, rom movaswari televizoris gakeTeba. mTeli
Rame vuyurebdi fexburTs. dilas mkeravTan unda wavsuli-
yavi, magram droze ver gaviRviZe, damagvianda.
samagierod, telefonis xelosani movida,
gamikeTa telefoni. mere mkeravTan wavedi,
kostumi mqonda Sesakeri. mkeravma zomebi
amiRo da erTi kviris mere damibara.

199
gramatika
Dil bilgisi

Fiil dajdoma oturmak [zis (oturuyor), ijda


(oturuyordu)] ahs ile zamana gre deimesi
imdiki zaman
I vzivar me vsxedvarT Cven
II zixar Sen sxedxarT Tqven
III zis is sxedan isini
gelecek zaman
I vijdebi me visxdebiT Cven
II ijdebi Sen isxdebiT Tqven
III ijdeba is isxdebian isini
gemi zaman
I vijeqi me visxediT Cven
II ijeqi Sen isxediT Tqven
III ijda is isxdnen isini

Fiil Tqma demek [ambobs (diyor), ityvis (diyecek),


Tqva (dedi)] ahs ile zamana gre deimesi

imdiki zaman
I vambob me mas vambobT Cven mas
II ambob Sen mas ambobT Tqven mas
III ambobs is mas amboben isini mas
gelecek zaman
I vityvi me mas vityviT Cven mas
II ityvi Sen mas ityviT Tqven mas
III ityvis is mas ityvian isini mas

200
Tam gemi zaman
I vTqvi me is vTqviT Cven is
II Tqvi Sen is TqviT Tqven is
III Tqva man is Tqves maT is

Sonucu belirten gemi zaman


I (ar) miTqvams me is (ar) giTqvams Cven is
II (ar) giTqvams Sen is (ar) giTqvamT Tqven is
III (ar) uTqvams mas is (ar) uTqvamT maT is

Fiil motana getirmek [moaqvs (getiriyor), moitana


(getirdi)] ahs ile zamana gre deimesi

imdiki zaman
I momaqvs me is mogvaqvs Cven is
II mogaqvs Sen is mogaqvT Tqven is
III moaqvs mas is moaqvT maT is

gelecek zaman
I movitan me mas movitanT Cven mas
II moitan Sen mas moitanT Tqven mas
III moitans is mas moitanen isini mas

Tam gemi zaman


I movitane me is movitaneT Cven is
II moitane Sen is moitaneT Tqven is
III moitana man is moitanes maT is

Sonucu belirten gemi zaman


I (ar) momitania me is (ar) mogvitania Cven is
II (ar) mogitania Sen is (ar) mogitaniaT Tqven is
III (ar) moutania mas is (ar) moutaniaT maT is

201
$ 11. kavSirgabmulobis
saSualebebi
rtibat
messeseleri

fosta, telefoni da telegrafi, eleqtronuli


teqnologiebis swrafi ganviTarebis miuxedavad, kvlav
rCeba kavSirgabmulobis umniSvnelovanes saSualebebad.
Elektronik teknolojilerinin hzla gelimesine
ramen postane, telefon ve telegraf irtibat
sistemlerinin en nemli messeseleridir.

* * *
safosto markebi mesame salaroSi iyideba.
Pullar nc giede satlr.
saRamos baqoSi unda davreko. Sevavseb
Akam stnde Bakye telefon Sevivseb
aacam.
Segivseb
aiReT depeSis blanki da SeavseT.
Telgraf kadn aln ve yazn.
_ Tu gnebavT, me SegivsebT . jer Cemsas Sevivseb.

202
- Arzunuz varsa sizinkini de ben
yazarm, ancak ilk nce benimkini
yazarm.
_ Zalian madlobeli viqnebi.
- ok mteekkir olurum.
_ romel saaTebSi muSaobs fosta?
_ Postane hangi saatler aras alr?

_ rvidan TerTmet saaTamde.


- Saat sekizden on bire kadar.
_ telegrafi RamiTac muSaobs.
- Telgraf geceleri de alr.
_ werilis gagzavna gindaT Tu faqsis?
- Mektup mu faks m gndereceksiniz ?
_ saswrafo depeSa unda gavagzavno.
- Acil telgrafname gndereceim.
_ vis ugzavniT? Tu gindaT, me gagigzavniT.
- Kime gnderiyorsunuz? Arsunuz varsa ben
gnderirim.

gavagzavno
ugzavniT
gagigzavniT

203
* * *
minda gavagzavno // gavugzavno: Gndermek
_ Ria baraTi istiyorum:
_ werili _ Kart
_ amanaTi _ Mektup
_ faqsi _ Kolipostal
_ depeSa _ Fax
_ telgrafname

* * *
_ unda davreko. stambolTan
damakavSireT, Tu SeiZleba.
_ ramdeni wuTi dagWirdebaT?
_ aTi wuTi.
_ mibrZandiT.

* * *
_ alo! mustafa mindoda... diax,
gasagebia... sadRac gasula, cota
xanSi xelaxla unda davureko. Zalian
mTxova, damirekeo.
_ TxuTmet wuTSi isev dagakavSirebT.
_ gmadlobT.
. . . alo! mustafa! . . . cudad mesmis...
_ raRac Seferxebaa xazze. axlave gavasworebT.
_ gelodebiT.

204
_ axla ukeT gesmiT?
_ diax, diax, gasworda. alo! ... ramdeni gadagixadoT?
_ oTxi lari da ocdaaTi TeTri gadamixadeT.
_ vis gadavuxado?
_ salaro ai, iqaa. molares gadauxadeT.
_ inebeT.
_ gmadlobT.

* * *
_ werili xom ar mosula Cems saxelze?
_ moTxovnamde unda iyos?
_ diax, moTxovnamdea.
_ aba, vnaxoT. Tqveni gvari?
_ adamia.
_ ai, ori werili mogividaT.
_ ra kargia!
_ aq moawereT xeli.
_ gmadlobT.
mogsvliaT
* * *
- gamarjobaT! migiRiaT
- gamarjobaT!
- iciT, me am qalaqSi pirvelad var. ar vici. sad aris
fostis Senoba. minda ojaxSi telefoniT davreko.
xom ver maswavliT, rogor?
- rogor ara, axlave getyviT. es qalaqis mTavari qu-
Caa. iareT marjvena mxares. 200 metrSi aris didi
Senoba. imis pirvel sarTulzea fosta.

205
- didi madloba, saaTsac xom ver metyviT?
- ki batono, mogaxsenebT: axla xuTis oci wuTia.
- kidev erTxel uRrmesi madloba!
- arafris, batono.
- kargad brZandebodeT.
- kargad brZandebodeT.

gramatika
Dil bilgisi

Fiil Seavso - Seivso (kendine) - Seuvso (kimseye)


nitelemesi

Seavso - Seivso - Seuvso Fiilin karlatrl-


masnda faaliyet sonucu olarak byk bir farkllk
gzkmektedir. Seavso ekil kime ait olduunu be-
lirtmemektedir. nk fiil faaliyet sonucun kime
ait olduunu gstermiyor. Ancak ekiller: Seivso,
Seuvso birine ait olduunu belirtir:
Seivso = kendine;
Seuvso = kimseye.

206
Kendisi iin ve bakas iin gsterilen faaliyet

Fiilerde faaliyet gsteren ve faaliyet nesnesi


olan veya faaliyet nesnesi ile baka bir ahs
arasnda aitlik davranlar gsterilmektedir.
Cmlede: aiSena kacma saxli. _ kacma (adam) faaliyet
gsteren ahstr, saxli _ etkilenen nesne; adam ta-
rafndan ina edilen ev zneye aittir. Demek ki,
zne kendisi iin faaliyet gsteriyor.
Cmlede: kacma megobars saxli auSena (adam arka-
dana ev yapt). _ kacma (adam) faaliyet gsterendir,
saxli (ev) _ etkilenen nesne, megobars (arkadana) _
dier ahs (faaliyette bulunmayan) kacis (adam
faaliyet gsteren) ce yaplan saxli (ev etkilenen
nesne) megobars (arkadaa faaliyette bulunmayana
aittir. yleki znel bakas iin faaliyet
gsteriyor.

Fiilde: tarafsz, kendi ve dieri


rivayetlerin zel bir ekleri var

Grccenin fiilinde tarafsz, kendi ve dieri


rivayetleri prefiksle belirtilmektedir.
Dieri rivayeti prefikssiz veya a- prefiksi
ile belirtilir:
wers, xatavs, a-Senebs, a-keTebs...

207
Kendi rivayeti i- prefiksi ile belirtilir:
i-wers, i-xatavs, i-Senebs, i-keTebs...
III `dioer ahs olduounda dioeri rivayeti u-
prefiks ile belirtir: u-Senebs is megobars saxls o
arkadaina ev yapiyor; Faaliyet sonucu I veya II
ahs i i n olursa, prefiks olarak i- harf kul-
lanilir.
m-i-Senebs is me saxls; g-i-Senebs is Sen saxls.

208
$ 12. dRis ganrigi Gndem
(dila, SuadRe, saRamo
Sabah, len, Akam)

dRe sami nawilisagan Sedgeba: dilis, SuadRisa da


saRamosagan. diliT adamiani dasvenebulia, mxned grZnobs
Tavs da xalisiT muSaobs, energiulad akeTebs saqmes.
SuadRisas mas dasveneba sWirdeba muSaobis gasagrZe-
leblad. saRamos gantvirTvaa saWiro.
Bir gn sabahtan, leden ve akamdan ibaret-
tir. Sabahlar adam rahattr, cesaretlidir ve
hevesle alr, iini enerjikle yapar. ini devam
etmek iin len dinlenmek gerekir. Akam
stnde iini azaltmak garekir.

dila SuadRe saRamo

* * *
diliT Zalian adre vdgebi.
Sabahlar ok erken kalkyorum.
dRes saRamos, samsaxuris Semdeg, wveulebaze mivdivar.
Bugn akam, iten sonra ziyafete gidiyorum.
dRis reJims Zalian mkacrad vicav.

209
Gnmn program zerine ok sert duruyorum.
SuadRisas Zalian cxeloda.
len ok scakt.
dRisiT bavSvs vamecadineb, RamiT ki vmuSaob xolme.
Gndz ocua ders veriyorum, akam ise kendim
alyorum.
saRamoobiT saxls vaTbob xolme, dilaobiT ki mziT Tbeba.
Akamlar evi styorum, sabahlar ise gne
styor.

vamecadineb vaTbob Tbeba


Derslerine alt- Ettirgen ve Zaruri
racam mecburi ekiller:

* * *
_ dRes ra gegmebi gaqvs?
_ diliT samsaxurSi mivdivar.
_ eg vici. mere?
_ dRes mokle samuSao dRea.
adre gavTavisufldebi.
_ xuT saaTze gecleba?
_ winaswar ver getyvi.
_ dagireko?
_ ho, jobia, damireko. naSuadRevs damireke. ise, ra xdeba?
_ saRamos Cemi wignis prezentaciaa da mowveva mindoda.
_ yvelanairad vecdebi movide.
_ aba, kargad!
_ droebiT!

210
diliT // dilas - sabahtan anlamdalardr.

gavTavisufldebi me; mivdivar me


edilgen ve vasat atlar

* * *
_ ali, romel saaTze iRviZeb?
_ adre viRviZeb, 8 saaTze.
_ rodis sauzmob?
_ aTis naxevarze vsauzmob.
_ sauzmeze ras miirTmev?
_ Cais an yavas vsvam. vWam
yvels da purs.
_ rodis sadilob?
_ xan rodis, xan rodis.
ZiriTadad, oTx an xuT saaTze.
_ sadilze ras miirTmev?
_ ras? xorcs, bostneuls, salaTs, lobios, xils.
_ rodis vaxSmob?
_ gvian ar vvaxSmob; 8 saaTze.
_ ras miirTmev?
_ Cais, namcxvars an yvels da purs.

211
* * *
batoni vasili varkeTilSi cxovrobs.
igi diliT adre dgeba. adgomisTanave xel-
pirs ibans, kbilebs ixexavs; mere naxevari
saaTi varjiSobs, rasac wylis procedurebi
mosdevs. abazanaSi mReris xolme, xanac
ustvens, _ aseTi wesi aqvs. zustad rva
saaTze sauzmobs, Tan radios
usmens;. gansakuTrebuli
yuradRebiT ismens ukanasknel cno-
bebsa da amindis prognozs. Tu
wvimaa mosalodneli, qolgas iRebs,
quds ixuravs da cxris naxevarze Tavis
manqanaSi, TeTr JigulSi jdeba, _
samsaxurSi midis.

212
gramatika
Dil bilgisi
Fiillerin aTbobs - Tbeba karlatrlmal olarak
nitelenmesi

Fiil Tbeba tek ahsldr ve fiilde belli


olmayan znenin faaliyetini gsteriyor (bir
kimse tarafndan ina ediliyor). Fiilin znesi
faaliyet gsteren ahs deil nesneldir (et-
kilenen nesnedir).
Fiilleri Tbeba ve aTbobs ayn faaliyeti be-
lirtmektedirler. Ancak sz konusu fiiller geilik
asndan farkldr. Fiil aTbobs zne faaliyetin
nesneli etkilediinden dolay geilidir. Fiil
Tbeba -in nesneli olmadndan znelce etkilenen
nesneyi belirttiinden fiil gayri geilidir.

Gayri geili fiillerin iki tipi

Fiil Tbeba gibi tiplerde zne etkilenen nes-


neldir. Ancak Grccenin bir grub fiilerde zne
belli olmadndan fiiler gayr geilidir.
goravs is, tiris is, wuxs is, cxovrobs is...
Fiiler gordeba ve goravs geilidir, et-
kilenen nesneleri yoktur. Ancak aralarndaki

213
farkllk bellidir. u iki fiil birbirine faaliyet
edenin (znenin) olup-olmadna gre karlayor:
gordeba (kimse) yuvarlyor, goravs (kendisi)
yuvarlanyor.

Grccenin fiilinde mecburiyetin belirtilmesi

Gecili fiillerin znesi faaliyeti ahstr


(aSenebs kaci saxls adam ev ina ediyor); Ancak,
bazan fiil znesi faaliyette olmayabilir, ilemi
dier ahsa yaptrabilir:
aSenebinebs kaci durgals saxls;
axatvinebs kaci mxatvars suraTs,
aWmevs deda Svils fafas...
Mecburiyeti belirten fiilin ev, evin, -vin, -ebin
ekleri var:
asm-ev-s, akvl-evin-ebs, axat-vin-ebs, akeT-ebin-ebs...

214
$ 13. sayidlebi Satn alma
(samrewvelo maRazia,
sasursaTo maRazia,
bazari) Gda maazas,
alet ve edevat maazas, pazar)

maRaziebi sxvadasxva saxisaa: sasursaTo, samrewvelo,


Sereuli.
Gda,sanayi rnleri ve kark maazalar gibi
eitli maazalar bulunmaktadr.
supermarketebSi yvelanairi saxis produqti iyideba.
Spermarketlerde her trl rn satlr.
Cemi mezobeli supermarketSi muSaobs gamyidvlad.
Komum supermarkette tezgahtar olarak alyor.
am maRazias Cemi naTesavi aSenebs. aseTi maRazia aqve meo-
rec Sendeba.
u maazay akrabam ina ediyor. Yanndada ben-
zer maaza ina ediliyor.

aSenebs naTesav-i muSaobs mezobel-i

aaSena naTesav-ma imuSava mezobel-ma

aSenebs Ettirger muSaobs Zaruridir

Cvens maRaziaSi saqonlis farTo asortimentia.


Maazamzda eitli mal satlr.

215
gamyidvels fqvili avawonine. zustad awona.
Tezgahtara un tarttrdm. Tam tartt.
Zalian vwuxvar, magram es pijaki unda dagibrunoT.
Maalesef, ancak u ceketi geri vereceim.
bazris xmaurisagan axlos mcxovrebi mosaxleoba wuxdeba.
Pazar sesinden yaknda oturan halk rahatsz oluyor.

* * * c c c
_ ra Rirs erTi kilo Saqari?
_ erTi lari.
_ puri?
_ ormoci TeTri.
_ araJani ra Rirs?
_ kilo Rirs ori lari da oci TeTri.
_ erTi kilo xaWoc amiwoneT.
_ xaWo oTxi lari Rirs.
_ inebeT fuli.
_ gmadlobT!
_ kargad brZandebodeT!

* * * c c c
_ momeciT, geTayva, ori kilo yveli, erTi kilo karaqi da
ori margarini.
_ yveli romeli girCevniaT?
_ sulguni amiwoneT.
_ sulguni dRes ara gvaqvs; SemiZlia TuSuri yveli Se-
mogTavazoT. gvaqvs holandiuri yvelic.

216
_ maSin TuSuri amiwoneT.
_ dagiWraT?
_ naxevari kilo damiWeriT.
_ kidev ra gsurT?
_ Zexvi axalia?
_ ra Tqma unda, axalia.
_ ori Zexvi momeciT.
_ sxva?
_ ori puri da orcxobilac damimateT.
_ inebeT. fuls salaroSi gadagaxdevineben.
_ gmadlobT.

* * * c c c
miTxariT, geTayva, sad iyideba:
- eleqtrosaqoneli?
- saTamaSebi?
- musikaluri instrumentebi?
- sayofacxovrebo nivTebi?
- sasporto saqoneli?
- televizorebi?
- trikotaJi?
- kabebi?
- qudebi?

217
c* * *
kvira diliT bagrati Tavis naTesavebs bazrobaze
gahyva. bevri rame iyides. elenem TavisTvis iyida labada
da palto, meuRlisTvis tyavis qurTuki, bavSvebisTvis
Tbili fexsacmelebi, Tbili Sarvlebi, svitrebi da qudebi.
yvelaferi xarisxiani iyides da Tanac SedarebiT iafad.
Zviri mxolod palto da tyavis qurTuki iyo, gamyidvel-
Tan fasze male SeTanxmdnen. elene kmayofili iyo navaW-
riT.
bazroba bazrisagan gansxvavdeba. bazarSi sursaT-
sanovage iyideba, bazrobaze ki tansacmeli, fexsacmeli da
adamianisaTvis saWiro yvela nivTi da sagani.

gramatika
Dil bilgisi

Geilik ve hikaye hali

Grccede geili zamir kolayca belli


olmaktadr. ra qna? - kendisi? (ne yapt) sual
verildiinde znesi hikaye hal ekline evriliyor:
ra qna? aaSena kac-ma saxli, moitana biW-ma wigni,
daxata mxatvar-ma qali...

218
Ayrca geili fiil ayn suali ra qna? (ne
yapt) verildiinde Yaln hal eklini alyor:
ra qna? aaSena kacma saxl-i, moitana biWma wign-i,
daxata mxatvarma qal-i....

Hikaye halindeki zneye uyan gayri geili


fiiller

Grcceyi renirken en zor i dier dillerde


olmayan hikaye halin kullanlmasdr. Bu adan en
nemlisi gayrgeili fiillerin incelenmesidir, an-
cak u hallerde de zne hikaye halindedir.
Bu gibi fiillerin says azdr, ancak sk sk
kullanlr. u adan sz konusu fiilerin aklda
tutulmas gerekir. Bunlar unlardr: icinis, tiris,
mReris, cxovrobs, goravs, wuxs, yefs, kbens, ustvens, ilx-
ens, mirbis, iWers, uxvevs, iZaxis, ucdis, yviris, mirbis,
jobnis ibrZvis, zrunavs, sunTqavs, frinavs, cekvavs, yvin-
Tavs, xtunavs, iZinebs, agvianebs, banaobs gundaobs,
Tevzaobs, seirnobs v. s.

tiris, muSaobs Fiilin ahs ile zamana gre


deimesi

Geili fiiller zamana gre farkl bir


ekilde deimektedirler. onlarn birka tipi
vardr. rnein: tiris, cxovrobs zen gsteriyor
vs.

219
tiris
imdiki zaman
I vtiri me vtiriT Cven
II tiri Sen tiriT Tqven
III tiris is tirian isini

gelecek zaman
I vitireb me vitirebT Cven
II itireb Sen itirebT Tqven
III itirebs is itireben isini
Tam gemi zaman
I vitire me vitireT Cven
II itire Sen itireT Tqven
III itira man itires maT
Sonucu belirten gemi zaman
I mitiria me gvitiria Cven
II gitiria Sen gitiriaT Tqven
III utiria mas utiriaT maT

muSaobs
imdiki zaman
I vmuSaob me vmuSaobT Cven
II muSaob Sen muSaobT Tqven
III muSaobs is muSaoben isini

gelecek zaman
I vimuSaveb me vimuSavebT Cven
II imuSaveb Sen imuSavebT Tqven
III imuSavebs is imuSaveben isini
Tam gemi zaman
I vimuSave me vimuSaveT Cven
II imuSave Sen imuSaveT Tqven
III imuSava man imuSaves maT

220
Sonucu belirten gemi zaman
I mimuSavia me gvimuSavia Cven
II gimuSavia Sen gimuSaviaT Tqven
III umuSavia mas umuSaviaT maT

221
$ 14. profesiebi, Meslekler,
skola, instituti Okul, Enstit

Cemi Zma axla studentia, rom daamTavrebs, iuristi iqneba.


Kardeim uan renci, bitirdiinde hukuku olacak.
skolaSi im dros didi Sesveneba iyo.
O zaman okulda byuk teleffus idi.
SarSan is mexuTe klasSi ijda, wels meeqvseSi zis.
Geen ylda beinci snfta idi, bu yl ise altnc
snfa geti.
policiels qudi axuravs. xelSi joxi uWiravs.
Polisin banda apka var. Elinde ubuk tutuyor.
qirurgs operaciis dros xelTaTmani ukeTia.
Cerrah ameliyatta eldiven takyor.

iyo, aris, iqneba; zis, axuravs, ukeTia

durumu belirten fiiller

222
c c c
_ es saaTi isev iqa dgas?
_ ho, etyoba, gaCerebulia.
_ me kidev megona muSaobda da
samsaxurSi damagvianda.
_ ai, taqsi dgas quCaSi da
gayevi.
_ magaSi, mgoni, mZRoli ar zis.
_ manqanaSia, etyoba, wamowolilia.
_ aba, gaviqeci!
_ naxvamdis!

c c c
_ sad swavlobT?
- Tbilisis saxelmwifo universitetSi;
Tbilisi Devlet niversitesinde;
o pedagogiur universitetSi;
Pedagoji niversitesinde;
politeqnikur universitetSi;
Teknik niversitesinde;
samxatvro akademiaSi;
Gzel Sanatlar Akademisinde;
o konservatoriaSi;
Konservatuvarda;

223
- musikalur teqnikumSi;
Mzik lisesinde;
- saSualo skolaSi;
Orta okulda;
- kolejSi;
Kolejde;
- gimnaziaSi...
Lisede.
c c c
_ romel fakultetze swavlobT?
Hangi fakltede okuyorsun?
- filologiis fakultetze; - Filoloji
Fakltesinde;
- istoriis fakultetze; - Tarih Fakltesinde;
- maTematikis fakultetze; - Matematik
Fakltesinde;
- qimiis fakultetze... - Kimya Fakltesinde...
c c* * *c
_ ra profesiisa xarT?
Mesleiniz ne?
_ me var:
- maswavlebeli;
- retmenim;
- inJineri;
- Mhendisim;
- geologi;
- Jeologum;

224
- sportsmeni;
- Sporcuyum;
- Jurnalisti;
- Gazeteciyim;
- reJisori;
- Rejisorum;
- mSenebeli;
- naatym;
- mkeravi...
- Terziyim...

* * *
_ sad muSaob?
_ me qalaqis meriaSi vmuSaob.
_ Seni meuRle sad muSaobs?
_ Cemi meuRle skolis pedagogia.

225
gramatika
Dil bilgisi

Grccede durumu belirten fiiller

Fiiller: aris (var), dgas (duruyor), wevs (yatyor),


zis (oturuyor) durumu belirtmektedirler. Grccede
onlarn birka zellii var: birinci - zne her
zaman yaln halindedir. Ayrca sonulanan faaliyeti
belirtemiyor: ras Svreboda? (ne yapyordu?) iyo,
idga, iwva, ijda; ancak ra qna? (ne yapt?) suali
cevaplayamyorlar.
Anlan fiillerin bir zellii de kk
deimesidir: aris iyo iqneba; zis ijda...

dgas (duruyor), zis (oturuyor) Fiillerin ahs ile


zamana gre deimesi
imdiki zaman
1 vdgavar me vdgavarT Cven vzivar me vsxedvarT Cven
2 dgaxar Sen dgaxarT Tqven zixar Sen sxedxarT Tqven
3 dgas is dganan isini zis is sxedan isini

gelecek zaman
1 vidgebi me vidgebiT Cven vijdebi me visxdebiT Cven
2 idgebi Sen idgebiT Tqven ijdebi Sen isxdebiT Tqven
3 idgeba is idgebian isini ijdeba is isxdebian isini

226
sonulanmam gemi zaman
1 videqi me videqiT Cven vijeqi me visxediT Cven
2 ideqi Sen ideqiT Tqven ijeqi Sen isxediT Tqven
3 dga is idgnen isini ijda is isxdnen isini

Fiiller abia, axuravs in ahs ile zamana gre


deismesi

abia - baldr, anTia - yanyor, acvia giyimi,


axuravs - ortulmustur vs. seyiri belirten fiillerin
durumu belirten fiilere benzeri muhteviyat var ve
zamana gre deiimi de biraz farkldr:

imdiki zaman
1 vabivar me vabivarT Cven maxuravs me is gvaxuravs Cven is
2 abixar Sen abixarT Tqven gaxuravs Sen is gaxuravT Tqven is
3 abia is abian isini axuravs mas is axuravT maT is
gelecek zaman
1 vebmebi me vebmebiT Cven mexureba me is gvexureba Cven is
2 ebmebi Sen ebmebiT Tqven gexureba Sen is gexurebaT Tqven is
3 ebmeba is ebmebian isini exureba mas is exurebaT maT is
sonulanmam gemi zaman
1 vebi me vebiT Cven mexura me is gvexura Cven is
2 ebi Sen ebiT Tqven gexura Sen is gexuraT Tqven is
3 eba is ebnen isini exura mas is exuraT maT is

227
$ 15 sufra Sofra

sufra adamianTa urTierTobisa da daaxloebis erT-


erTi uZvelesi saSualebaa. qarTul sufras Tamada uZ-
Rveba, sufris wevrebi mis naTqvam sadRegrZeloebs imeore-
ben.
Sofra insanlar tantran eski adetlerden
birisidir. Grclerin sofrasn Tamada ynetir,
sofra yeleri kadeh kaldryorlar.

c c c
_ mogvitaneT, geTayva:
Ltfen:
- ludi - Bira;
- limonaTi - Gazoz;
- namcxvari - Baklava;
- xili - Meyve;
- xaWapuri - Khacapuri;
- katleti - Kfte;

228
- tolma - Dolma;
- xinkali - Khinkali.

* * *c c c
_ isauzmeT?
_ ara, jer ara.
_ modi, erTad visauzmoT!
_ siamovnebiT.
_ ai, kafeSi SevideT!
_ keTili.
_ es adgili Tavisu-
falia?
_ ara, dakavebulia.
_ aq davsxdeT. Tu SeiZleba, meniu gvaCveneT.
_ inebeT.
_ gmadlobT. SevukveToT yveli, karaqi, puri, Zexvi, omleti
da Savi yava.
_ me yava ar minda, Cai mirCevnia.

c c * * *c
_ ra mogawodoT?
_ momawodeT, Tu SeiZleba, mdogvi.
(wiwaka, Zmari, salaTa, mwnili...).
_ mineralur wyals xom ar dalevT?
_ diax, gmadlobT.

229
c c c * * *
- ai, meniu. ras SegvikveTavT?
- Tu SeiZleba, moitaneT mwvadi, xinkali, qababi,
Semwvari kartofili da salaTa.
- sasmeli?
- borjomi, limonaTi da erTi boTli Rvino.
- deserti?
- desertad xili da TiTo naWeri namcxvari.
- yvelaferi oc wuTSi iqneba.
- gmadlobT.

* * * c c c
_ ali, guSin sad iyaviT?
_ guSin Cemi ojaxi
restoranSi waviyvane.
_ iq isadileT?
_ ho, iq visadileT.
_ musikac iyo?
_ ki, Zalian kargi musika iyo.
_ ra miirTviT?
_ Caqafuli, mwvadi, salaTebi, namcxvari, cota
Rvino. bavSvebisTvis limonaTi aviReT.
_ kargi iyo?
_ Zalian.
_ kargi. naxvamdis, xvalamde.
_ kargad iyavi.

230
* * *c c c
5 oqtombers mamukas
dabadebis dRe iyo da tra-
diciulad mcxeTaSi
aRvniSneT es RirSesaniSnavi
TariRi, restoranSi. ori
samarSruto taqsi davi-
qiraveT da saRamos rva saaTze qeifs SevudeqiT. SesaniS-
navi sufra gaiSala: xaWapurebi, sacivi, Semwvari qaTami,
soko, xizilala, mwvadebi da kidev aTasi ram. ocdaaTamde
kaci iyo stumari. Tamadad goCa avirCieT, axalgazrda
kacia, magram didi avtoriteti aqvs koleqtivSi. didebuli
sadRegrZeloebi warmoTqva. me, kote biZiam da paatam bevri
vimRereT. Sua sufraze
musikosebi Semovidnen da cekvac
gaCaRda. araCveulebrivi
sacekvao nomrebi warmoadgines
natom, maiam, goCam, daTom da
iubilarma _ mamukam, magram
mamukas patara Svilma, baqarma
yvelas ajoba. sufris wevrebi
erTmaneTs ejibrebodnen
siyvarulSi. gvian daviSaleT.

231
gramatika
Dil bilgisi

Genel szdizim yaplar

Cmlede kullanlan fiil tipine gre (geili,


durumu belirten, seyiri belirten; tek, if,
ahs belirten) u fiilere uymu isimlerin halleri
de farkldr. Fiil zamanna gre isimlerin halleri
de deiir.
ahsl ettirgen: uSenebs kac-i megobar-s saxl-s;
auSena kac-ma megobar-s saxl-i;
auSenebia kac-s megobrisTvis saxl-i.
ki ahsl ettirgen:aSenebs kac-i saxl-s;
aaSena kac-ma saxl-i;
auSenebia kac-s saxl-i.
ki ahsl ettirgen olmayan:
a) uyvars biW-s gogo (Haller her zamanda ayndr);
b) emaleba biW-i deda-s (Haller her zamanda ayndr).

Tek ahsl ettirgen olmayan:


a) dgas kac-i (Haller her zamanda ayndr);
b) cxovrobs kac-i;
icxovra kac-ma;
ucxovria kac-s;
g) icis kac-ma (Haller her zamanda ayndr).

232
Sual cumlesi

Suali kapsayan cmleye sual cmlesi denilir.


Grccede sual cumlesinin muhteviyatn belirtmek
zere iki usul vardr. Suali zel bir kelime (vin?
kim? ra? ne? romeli? hangisi? rogori? nasl?
sad? nerede? ramdeni? - ne kadar? ratom? niin?
vs.) belirtmektedir, yada sual tonlanma ile be-
lirtilir.
vin xar Sen? ratom wavida Tekla? rogor xar?
wavida ali saxlSi? CemTan wamoxval? iswavle qarTuli?

nkar cmlesi

nkar etmek zere cmlede inkar kelimelerinin


kullanlmas gerekir (ar, ver, nu, aRar, veRar, nuRar,
aravin, veravin, nuravin, arsad, versad, arasodes):
`Tavs ar moiklavs qarTveli, ara!~; `nuvin ityvis
oblobisa vaebas, nuvin sCivis Tavis uTvistomobas...~; `jer
arasdros ar Sobila mTvare ase wynari!~...

233
Tavi III III. Blm
saqmiani qaRaldebi (dokumentebi, sabuTebi)
Evraklar (belgeler, Dokmanlar)

Grcistann btn vatandalar devlet


messeseleriyle irtibatlarni Grcce
kurmaldrlar. Grcistanda evraklar Grcce
yaplmaldr.
Resmi belgeler eitlidir: zel ahslarca
yaplan resmi belgeler; irket ve messe-
selerce yazlan belgeler; tutanaklar, akitler,
hesaplar vs.
Resmi belgeler hazrlanmasnn kendi
formu vardr. Szkonusu form veya usl doru
olmamadinda belge geersizdir. Dolaysyla
her hangi bir belgenin hazrlanmasnda kendine
has usuln korunmas ve bilinmesi gerekir.

234
werili
Mektup

Her mektup veya emanetin zerine postane


endeksini belirterek gnderen ve alacak olann
adresinin yazlmasi gerekir.
Gerek resmi gerekse srandan bir mektup
zerine alacak olann adresinin belirtilmesi
gerekir; mektubun muhteviyat gnderenin imzas
ve tarih, Zarf zerinde gnderenin tam
adresinin yazlmas gerekir.

rnek:
gnderen: 380086, q. marneuli,
Tavisuflebis quCa # 36;
niaz ismailovs.
batono niaz!
gamarjobaT, rogor brZandebiT? rogor arian
Tqveni meuRle da qal-vaJi? momikiTxeT didi siyvaruliT.
rodis CamobrZandebiT dmanisSi? saqmeebi
dagvigrovda. Tqveni Camosvla aucilebelia. imedia, male
gvewveviT.
gelodebiT. wamoiReT Tqveni xelsawyoebi da kargi
iqneba, Tuki manqaniT CamoxvalT.

235
aba, kargad
pativiscemiT Tqveni ali faraevi.
15. 02. 2002

alacak olan: 380065, q. dmanisi,


rusTavelis quCa # 12;
ali faraevi.

avtobiografia
zgemi

Greve balayan her insan zgemiini


yazmaldr. zgemite ahsiyetin hayatnn
nemli noktalar belirtilmektedir.
zgemi bizzat yazlyor. Sonunda ise
imza ve tarih koymak gerekir.

rnek:
me, qerim alaxverdievi, davibade 1962 wlis 4 seqtem-
bers. 1986 wels davamTavre Tbilisis saxelmwifo univer-
sitetis filologiis fakulteti. amave wlidan vmuSaobdi
saqarTvelos mecnierebaTa akademiis arn. Ciqobavas sax-
elobis enaTmecnierebis institutSi. 1990 wels davicvi sa-
kandidato disertacia. amave wlidan vmuSaob enaTmecniere-
bis institutSi ufros mecnier TanamSromlad. 2000 wlis
10 oqtombridan vmuSaob saqarTvelos enis saxelmwifo

236
palataSi mTavar specialistad. Tanadam-fuZnebeli da
Tavmjdomare var kavSirisa `bolnisi~.
var 20-mde samecniero naSromis (maT Soris 2 mono-
grafiis) da mravali publicisturi werilis avtori.
vflob azerbaijanul, qarTul, rusul da inglisur enebs.
myavs meuRle da 4 Svili.

daxasiaTeba
Referans

Her insana alt ve rendii yerden


referans verilir. Referans zel bir damgal
kat zerine yazlr, tarih ve kayt numaras
konulur. referans messese (kurum, okul) mdr
tarafndan imzalanr.

rnek:
daxasiaTeba

zemfira alieva, dabadebuli 1963 wels, azerbaijan-


eli, saSualo ganaTlebiT, 1995 wlidan muSaobs marneulis
saavadmyofoSi eqTnad. TanamSromlebSi sargeblobs
maRali avtoritetiT, aris Tavaziani, mowesrigebuli,

237
Tavmdabali pirovneba. ramdenimegzis miRebuli aqvs mad-
loba xelmZRvane-lobisgan. dajildoebulia sigeliT.
saavadmyofos administracia axasiaTebs dadebiTad
da rekomendacias aZlevs Tbilisis respublikur saavad-
myofoSi muSaobis dasawyebad.
mTavari eqimi
/a. nebieriZe/

gancxadeba
Dileke
ahsi, messese veya toplu dilekeler ve grub
adna yazlr. Toplu dilekce 2 veya daha fazla
kii tarafndan imzalanr. Messese adna yazlan
dileke mdr tarafndan imzalanr. Dileke ksa
ve geni olabilir.
Ksa beyannamerin numuneleri:

gancxadeba

2003 wlis 4 marts gaimarTeba bolnisis raionis


gamgeobis wevrTa saerTo kreba.
dRis wesrigi:
1. zamTris samuSaoebis Sesrulebis Sedegebi;
2. gamgeobis wevrTa angariSebi;
3. mimdinare sakiTxebi.

238
gamgeobis wevrTa daswreba savaldebuloa.
gamgebeli
a. jafariZe

gancxadeba

veZeb samsaxurs. kargad vici inglisuri, rusuli


enebi, kompiuterze muSaoba. ganaTlebiT var ekonomisti.
vimuSaveb bankSi.
telefonebi: saxlis - 38-16-12; mobiluri 8. 99. 17. 20. 25.

xelwerili
Senet

Senet resmi belge olarak bir mal, eya ve para


alndnda verilir.
Senet muessese tarafndan verildiinde
mhrlenir. Senetleri noter tasdik eder.

rnek:

239
xelwerili

niaz axmedis Ze muradovma zaal giorgis Ze


andriaZisgan miviRe sesxad 2000 (ori aTasi) lari.
aRniSnuli Tanxa 2000 (ori aTasi) lari mTlianad
unda Cavabaro zaal giorgis Ze andriaZes 2003 wlis 12
noembers.

2003 wlis 7 ivnisi


/niaz muradovi/

xelSekruleba
Szleme

Szleme iki kii veya iki messese tarafndan


koyulur. Szleme kiiler veya messeselerce
anlalan art ve zamanlar ierir. Szleme
imzalanr. Herhangi bir taraf messese ise de
szlemenin mhrlenmesi gerekir.

rnek:

240
xelSekruleba # 32

kompiuteruli teqnikis miwodebaze

q. Tbilisi 05. 02. 2003

Cven, qvemoT xelismomwerebma: erTi mxriv Sps


`alaverdma~, direqtoris, ali niazovis saxiT, SemdgomSi
`mimwodeblad~ wodebulma da, meore mxriv, fondma `Ria
sazogadoeba saqarTvelo~, aRmasrulebeli direqtoris
daviT alibegaSvilis saxiT, SemdgomSi `myidvelad~
wodebulma, davdeT es xelSekruleba Semdegze:

1. xelSekrulebis sagani

1. 1. xelSekrulebis sagans warmoadgens `mimwodeblis~


mier `myidvelisTvis~ qvemoT moyvanili teqnikis
miwodeba:

dasaxeleba raodenoba sacalo Tanxa


Rirebuleba larebSi
kompiuteri PENTIUM III - 733 1 650 1400
MHz , 256 MB RAM, 20 GB
HDD, 1.44,, Floppy, Mouse,
Keyboard
monitori Hp 71 (D2826A) 15 1 220 450
lazeruli printeri HP 1 412 730
LASER JET 1200 , A4, 8M, 90
MHZ
sul 2580

2. ZiriTadi pirobebi

2. 1. mimwodebeli valdebulebas iRebs:

241
moaxdinos kompiuteruli teqnikis miwodeba Tanxis
gadaxdidan sami samuSao dRis ganmavlobaSi;
miwodebuli teqnika iyos eqspluataciisTvis vargisi;
sagarantio vadis gasvlamde (2 weli) Svidi samuSao
dRis vadaSi gamoasworos `mimwodeblis~ mizeziT
gamowveuli nebismieri dazianeba.

3. angariSsworebis pirobebi

3. 1. xelSekrulebis saerTo Tanxa Seadgens 2580 (ori aTas


xuTas oTxmoc) lars.
3. 2. CamoTvlili teqnikis fasebSi Sesulia dRg.
3. 3. Tanxis Caricxvis dros, `alaverdis~ angariSze
Tanxis daricxvis dRisaTvis savaluto kursis 2 %-ze meti
cvlilebis SemTxvevaSi, moxdes kompensacia dazaralebuli
mxaris sasargeblod.

4. damatebiTi pirobebi

4. 1. xelSekruleba iTvaliswinebs forsmaJorul pirobebs


saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis mixedviT.
4. 2. mxareebs Soris nebismieri dava regulirdeba
saqarTvelos samoqalaqo samarTlis mixedviT.
4. 3. xelSekruleba Sedgenilia or egzemplarad TiTo
egzemplari TiToeul mxares.

5. mxareTa xelmowerebi da rekvizitebi

Sps `alaverdi~, q. Tbilisi, fondi `Ria sazogadoeba


varkeTili-3, II mikro 29a/49 saqarTvelo~; q. Tbilisi,
saq. mikro safinanso banki. 380008, WoveliZis q. 10 a.
sain.kodi 208214788.
s/a 900161025 a/a 002467353

direqtori aRmasrulebeli direqtori


/a. niazovi/ /d. alibegaSvili/

oqmi

242
Protokol

Protokol toplant sonularn ierir. Protokol


geni, stenografi ile yazl ve ksa olabilir.
Protokol toplantda ele alnan konular,
konumaclarn ifadelerini ve toplant sonucunu
ierir.
Protokolu toplant bakan ile sekreteri
imzalar.

rnek:

registrirebuli kavSiris - `bolnisi~


damfuZnebelTa krebis
oqmi # 1

q. bolnisi `06~ Tebervali 2003 w.

gaimarTa registrirebuli kavSiris, `bolnisis~


damfuZnebelTa kreba. krebas eswrebodnen:
1. konstantine kakitaZe
2. ali niazovi
3. qerim alaxverdievi
4. vladimer TevdoraZe
5. zeinab alieva
krebas Tavmjdomareobda qerim alaxverdievi;
mdivani zeinab alieva.

dRis wesrigi:

243
1. registrirebul kavSir `bolnisis~ registraciis
sakiTxi saqarTvelos kanonmdeblobis
Sesabamisad;
2. kavSiris wesdebis damtkiceba;
3. sazogadoebis gamgeobis arCevnebi.

moismines:
konstantine kakitaZis moxseneba kavSiris miznebisa
da amocanebis Sesaxeb.

daadgines:
1. krebis saerTo gadawyvetilebiT, registraciaSi
gatardes kavSiri `bolnisi~; miRebul iqnas kavSiris
wesdeba; momzaddes saWiro dokumentacia kavSiris
registraciisaTvis;
2. Ria kenWisyris safuZvelze kavSiris gamgeobis wevrebad
airCies: konstantine kakitaZe, ali niazovi, vladimer
TevdoraZe, zeinab alieva, qerim alaxverdievi.

krebis Tavmjdomare /qerim alaxverdievi/

06. 02. 2003

kadrebis aRricxvis furceli (anketa)


(Anket) Soru dizini

Greve balayan insan soru dizini


doldurmaldr. Soru dizini bir damgal kat
olup zel sorular ieriyor ve cevaplanmas
gerekir. Soru dizini bizzat doldurulmaldr,
zerinde dzeltmek ve izmek yasaktr, sonunda
ise imzalamak ve tarih koymak gerekir.

244
danarTi
EKTE
EKM

Sessiz adlarn
ekimi
I GRUB
TEK HAL
kaci xari xeli
Adam kz El
saxelobiTi Bkac-i Bxar-i Bxel-i
moTxrobiTi Bkac-ma Bxar-ma Bxel-ma
micemiTi Bkac-s Bxar-s Bxel-s
naTesaobiTi Bkac-is Bxar-is Bxel-is
moqmedebiTi Bkac-iT Bxar-iT Bxel-iT
viTarebiTi Bkac-ad Bxar-ad Bxel-ad
wodebiTi Bkac-o Xar-oB xel-o
CEM HAL
kacebi xarebi xelebi
Adamlar kzler Eller
saxelobiTi Bkac-eb-i Bxar-eb-i Bxel-eb-i
moTxrobiTi Bkac-eb-ma Bxar-eb-ma Bxel-eb-ma
micemiTi Bkac-eb-s Bxar-eb-s Bxel-eb-s
naTesaobiTi Bkac-eb-is Bxar-eb-is Bxel-eb-is
moqmedebiTi Bkac-eb-iT Bxar-eb-iT Bxel-eb-iT
viTarebiTi Bkac-eb-ad Bxar-eb-ad Bxel-eb-ad
wodebiTi Bkac-eb-o Bxar-eb-o Bxel-eb-o

245
II GRUB
TEK HAL
iremi oboli stumari
Geyik ksz Misafir
saxelobiTi irem-i Bobol-i Bstumar-i
moTxrobiTi irem-ma Bobol-ma Bstumar-ma
micemiTi irem-s Bobol-s Bstumar-s
naTesaobiTi irm-is Bobl-is Bstumr-is
moqmedebiTi irm-iT Bobl-iT Bstumr-iT
viTarebiTi irm-ad Bobl-ad Bstumr-ad
wodebiTi irem-o Bobol-o Bstumar-o

CEM HAL
irmebi oblebi stumrebi
Geyikler kszler Misafirler
saxelobiTi irm-eb-i Bobl-eb-i stumr-eb-i
moTxrobiTi irm-eb-ma Bobl-eb-ma stumr-eb-ma
micemiTi irm-eb-s Bobl-eb-s stumr-eb-s
naTesaobiTi irm-eb-is Bobl-eb-is stumr-eb-is
moqmedebiTi irm-eb-iT Bobl-eb-iT stumr-eb-iT
viTarebiTi irm-eb-ad Bobl-eb-ad stumr-eb-ad
wodebiTi irm-eb-o Bobl-eb-o B stumr-eb-o

246
III GRUB
TEK HAL
Wiqa dRe Rvino
Bardak Gn arap
saxelobiTi Wiqa BdRe BRvino
moTxrobiTi Wiqa-m B dRe-m Rvino-m
micemiTi Wiqa-s BdRe-s Rvino-s
naTesaobiTi Wiq-is B dR-is BRvin-is
moqmedebiTi Wiq-iT BdR-iT Rvin-iT
viTarebiTi Wiqa-d BdRe-d B Rvino-d
wodebiTi Wiqa-v BdRe-v BRvino-v

CEM HAL
Wiqebi dReebi Rvinoebi
Bardaklar Gnler araplar
saxelobiTi Wiq-eb-i B dRe-eb-i Rvino-eb-i
moTxrobiTi Wiq-eb-ma B dRe-eb-ma Rvino-eb-ma
micemiTi Wiq-eb-s dRe-eb-s Rvino-eb-s
naTesaobiTi Wiq-eb-is dRe-eb-is Rvino-eb-is
moqmedebiTi Wiq-eb-iT dRe-eb-iT BRvino-eb-iT
viTarebiTi Wiq-eb-ad dRe-eb-ad BRvino-eb-ad
wodebiTi Wiq-eb-o dRe-eb-o BRvino-eb-o

IV GRUB
TEK HAL
wyaro yru
Pnar Sar
saxelobiTi wyaro B Yru
moTxrobiTi wyaro-m yru-m
micemiTi wyaro-s yru-s

247
naTesaobiTi wyaro-s(i) B yru-s(i)
moqmedebiTi wyaro-Ti B yru-Ti
viTarebiTi wyaro-d B yru-d
wodebiTi wyaro-v yru-v

CEM HAL
wyaroebi yruebi
Pinarlar Saoirlar
saxelobiTi wyaro-eb-i B yru-eb-i
moTxrobiTi wyaro-eb-ma yru-eb-ma
micemiTi wyaro-eb-s yru-eb-s
naTesaobiTi wyaro-eb-is yru-eb-is
moqmedebiTi wyaro-eb-iT yru-eb-iT
viTarebiTi wyaro-eb-ad yru-eb-ad
wodebiTi wyaro-eb-o yru-eb-o

V GRUB
TEK HAL
qarxana pepela moyvare
Fabrika Kelebek Dost
saxelobiTi Pqarxana B pepela Bmoyvare
moTxrobiTi qarxana-m pepela-m moyvare-m
micemiTi qarxana-s pepela-s moyvare-s
naTesaobiTi qarxn-is pepl-is B moyvr-is
moqmedebiTi qarxn-iT pepl-iT moyvr-iT
viTarebiTi qarxn-ad pepl-adB moyvr-ad
wodebiTi qarxana-v pepela-vB moyvare-v

248
CEM HAL
qarxnebi peplebi moyvrebi
Fabrikalar Kelebekler Dostlar
saxelobiTi qarxn-eb-i Bpepl-eb-i B moyvr-eb-i
moTxrobiTi qarxn-eb-ma Bpepl-eb-ma B moyvr-eb-ma
micemiTi qarxn-eb-s Bpepl-eb-s B moyvr-eb-s
naTesaobiTi qarxn-eb-is pepl-eb-is B moyvr-eb-is
moqmedebiTi qarxn-eb-iT Bpepl-eb-iT B moyvr-eb-iT
viTarebiTi qarxn-eb-ad Bpepl-eb-ad B moyvr-eb-ad
wodebiTi qarxn-eb-o Bpepl-eb-o B moyvr-eb-o

Baz zel ismin ekimi


TEK HAL

nigozi ambavi xbo


Ceviz Haber Dana
saxelobiTi Pnigoz-i ambav-i B xbo
moTxrobiTi nigoz-ma ambav-ma xbo-m
micemiTi nigoz-s ambav-s xbo-s
naTesaobiTi nigvz-is Bamb-is xbo-s(i)
moqmedebiTi nigvz-iT Bamb-iT xbo-Ti
viTarebiTi nigvz-ad amb-ad B xbo-d
wodebiTi nigoz-o ambav-o xbo-v

CEM HAL
nigvzebi ambebi xborebi
Cevizler Haberler Danalar
saxelobiTi nigvz-eb-i B Amb-eb-i xbor-eb-i
moTxrobiTi nigvz-eb-ma B amb-eb-ma xbor-eb-ma
micemiTi nigvz-eb-s B amb-eb-s xbor-eb-s

249
naTesaobiTi nigvz-eb-is B amb-eb-is xbor-eb-is
moqmedebiTi nigvz-eb-iT amb-eb-iT xbor-eb-iT
viTarebiTi nigvz-eb-adB amb-eb-ad xbor-eb-ad
wodebiTi nigvz-eb-o B amb-eb-o xbor-eb-o

Baz zamirin ekimi


me (Ben) Sen (sen) Cven (Biz) Tqven (Siz)

TEK HAL CEM HAL


saxelobiTi me Sen Cven Tqven
moTxrobiTi me Sen Cven Tqven
micemiTi me Sen Cven Tqven
naTesaobiTi Cem- Sen- Cven- Tqven-
moqmedebiTi - - - -
viTarebiTi - - - -
wodebiTi - - - -

es (Bu) eg (Yanndakiler), igi // is (O)


TEK HAL

saxelobiTi es eg igi is
moTxrobiTi ama-n maga-n ma-n ima-n
micemiTi ama-s maga-s ma-s ima-s
naTesaobiTi am-is mag-is m-is im-is
moqmedebiTi am-iT mag-iT m-iT im-iT
viTarebiTi ama-d maga-d - ima-d
wodebiTi - - - -

CEM HAL
saxelobiTi eseni egeni isini
moTxrobiTi ama-T maga-T ma-T ima-T

250
micemiTi ama-T maga-T ma-T ima-T
naTesaobiTi ama-T maga-T ma-T ima-T
moqmedebiTi - - - -
viTarebiTi - - - -
wodebiTi - - - -

es kaci (Bu adam) eg kaci (Yanndakiler), is kaci (O adam)

es eg is
sax. es kac-i eg kac-i is kac-i
moTxr. am kac-ma mag kac-ma im kac-ma
mic. am kac-s mag kac-s im kac-s
naT. am kac-is mag kac-is im kac-is
moqm. am kac-iT mag kac-iT im kac-iT
viT. am kac-ad mag kac-ad im kac-ad
wod. - - -

Cemi Zma (Benim kardeim) misi da (Onun kzkardei)


maTi wigni (Onlarn kitab)

sax. Cem-i Zma mis-i da maT-i wign-i


moTxr. Cem-ma Zma-m mis-ma da-mA AmaT-ma wign-ma
mic. Cem-s Zma-s mis da-s maT-s wign-s
naT. Cem-i Zm-is mis-i d-is maT-i wign-is
moqm. Cem-i Zm-iT mis-i d-iT maT-i wign-iT
viT. Cem-s Zma-d mis da-Ad maT-s wign-ad
wod. Cem-o Zma-o mis-o da-Ao maT-o wign-o

251
vin (Kim) ra (Ne) romeli (Hangisi)
TEK HAL

saxelobiTi vi-n ra romel-i


moTxrobiTi vi-n ra-m romel-ma
micemiTi vi-s ra-s romel-s
naTesaobiTi vi-s r-is roml-is
moqmedebiTi - r-iT roml-iT
viTarebiTi - ra-d [roml-ad]
wodebiTi - - -

ki ismin birlikte ekimi


sufTa wyali didi saxli
Temiz su Byk ev
saxelobiTi sufTa wyali did-i saxl-i
moTxrobiTi sufTa wyal-ma did-ma saxl-ma
micemiTi sufTa wyal-s Did saxl-s
naTesaobiTi sufTa wyl-is did-i saxl-is
moqmedebiTi sufTa wyl-iT did-i saxl-iT
viTarebiTi sufTa wyl-ad Did saxl-ad
wodebiTi sufTa wyal-o did-o saxl-o

252
ekim
ahsna gre fiilin ekimi

o me Sen mas Cven Tqven maT


s
me g-xatav v-xatav g-xatav-T v-xatav
Sen m-xatav xatav gv-xatav xatav
is m-xatav-s g-xatav-s xatav-s gv-xatav-s g-xatav-T xatav-s
Cven g-xatav-T v-xatav-T g-xatav-T v-xatav-T
Tqven m-xatav-T xatav-T gv-xatav-T xatav-T
isini m-xatav-en g-xatav-en xatav-en gv-xatav-en g-xatav-en xatav-en

me vimalebi Cven vimalebiT


Ben saklanyorum Biz saklanyoruz
Sen imalebi Tqven imalebiT
Sen saklanyorsun O saklanyor
is imaleba isini imalebian
O saklanyor Onlar saklanyor (lar)
me vwer Cven vwerT
Ben yazyorum Biz yazyoruz
Sen wer Tqven werT
Sen yazyorsun Siz yazyorsunuz
is wers isini weren
O yazyor Onlar yazyor(lar)
me Sen saCuqari gaCuqe. Sen me saCuqari maCuqe.
Ben sana bir hediye verdim. Sen bana bir hediye verdin.
me Tqven simRera gaswavleT. Tqven me simRera maswavleT.
Ben size bir ark rettim. Siz bana bir ark
rettiniz.
Cven Sen (sadilad) gpatiJebT.

253
Sen Cven (sadilad) gvpatiJeb.
Biz seni yemee devet ediyoruz.
Sen bizi yemee devet ediyorsun.

Zamana gre fiilin ekimi


wers
yazyor
Ne yapyor? wers
Ne yapyordu? werda
Ne yapacak? dawers
Ne yapt? dawera

imaleba
saklanyor
Ne yapyor? imaleba
Ne yapyordu? imaleboda
Ne yapacak? daimaleba
Ne yapt? daimala

tiris
alyor
Ne yapyor? tiris
Ne yapyordu? tiroda
Ne yapacak? itirebs
Ne yapt? itira

254
Rirs
fiyat ... dir
Ne yapyor? Rirs

Ne yapyordu? Rirda
Ne yapacak? eRireba
Ne yapt? -

muSaobs
alyor
Ne yapyor? muSaobs

Ne yapyordu? muSaobda
Ne yapacak? imuSavebs
Ne yapt? imuSava

aSenebs
ina ediyor
Ne yapyor? aSenebs

Ne yapyordu? aSenebda
Ne yapacak? aaSenebs
Ne yapt? aaSena

ambobs
sylyor
Ne yapyor? ambobs

Ne yapyordu? ambobda

255
Ne yapacak? ityvis
Ne yapt? Tqva

zis
oturuyor
Ne yapyor? zis

Ne yapyordu? ijda
Ne yapacak? ijdeba
Ne yapt? -

256
1