You are on page 1of 3

ŚWIAT PODZIELONY

Po pokonaniu Niemców, pomiędzy ZSRR a USA zaczęły narastać spory. ZSRR w brutalny sposób
przejmował władzę w Europie Środkowej. W 1946 Churchill wprowadził pojęcie żelaznej kurtyny –
granicy dzielącej Europę na kapitalistyczny Zachód i komunistyczny Wschód. Harry S. Truman –
prezydent USA, ogłosił, że Stany Zjednoczone wesprą gospodarczo i militarnie narody walczące
przeciw ekspansji komunizmu (doktryna Trumana). Georg C. Marshall – sekretarz stanu USA,
opracował program pomocy gospodarczej dla zniszczonego kontynentu (plan Marshalla). Moskwa
zmusiła swoje państwa satelickie do odmówienia przyjęcia pieniędzy. W 1949 postała Republika
Federalna Niemiec i Niemiecka Republika Demokratyczna. W 1949 zawiązano Organizację Paktu
Północnoatlantyckiego (NATO). W 1955 do NATO dołączyła RFN. W odpowiedzi państwa bloku
radzieckiego utworzyły Układ Warszawski. Zimna Wojna – stan konfliktu i napięcia pomiędzy ZSRR a
USA, ale bez bezpośrednich starć zbrojnych.
BUDOWA „POLSKI LUDOWEJ”
W czasie wojny Polska straciła ok. 6 mln ludzi i ponad 1/3 majątku narodowego. Po wojnie do Polski
przyłączono wschodnie obszary III Rzeszy. Akcja Wisła – w 1947 akcja wysiedlania ludności ukraińskiej
z południowo-wschodniej części kraju. W 1945 w Moskwie powstał nowy rząd Polski – Tymczasowy
Rząd Jedności Narodowej (TRJN). Stanisław Mikołajczyk był wicepremierem i ministrem reform rolnych
w TRJN. Władze rozbudowały Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) oraz korzystały ze
stacjonujących w Polsce sił sowieckich m.in. NKWD. Zniszczono zbrojne podziemie składające się z
dawnych żołnierzy AK. Komunistom udało się osiągnąć poparcie mas dzięki reformie rolnej w latach
1944-48, która rozdzielała duże majątki ziemskie pomiędzy małorolnych i bezrolnych chłopów. Aby
odwlec termin wyborów parlamentarnych komuniści zorganizowali w 1946 referendum, wypróbowując
przy okazji nowe metody propagandy i zastraszania. Referendum dotyczyło zniesienia senatu, reformy
rolnej i nowej granicy zachodniej. W 1947 przeprowadzono wybory do sejmu. Wyniki sfałszowano tak,
że sejm został całkowicie opanowany przez PPR i jej sojuszników. Zaraz potem sejm uchwalił małą
konstytucję i wybrał prezydenta Bolesława Bieruta. Zagrożony aresztowaniem Mikołajczyk zbiegł na
Zachód, a PSL zostało rozbite. Ruch ludowy podporządkowano PPR w postaci Zjednoczonego
Stronnictwa Ludowego (ZSL). Potem PPR zabrało się za sojuszniczą PPS. Pod hasłem zjednoczenia
ruchu robotniczego PPR wchłonęła PPS, usuwając z niej 200tys. niewygodnych członków. W ten sposób
w 1948 powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR).
SOWIETYZACJA POLSKI
W 1952 przyjęto nową konstytucję zatwierdzoną przez Stalina, która wprowadziła nową nazwę
państwa – Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL). Fundamentem porządku w państwie był strach
zapewniany przez policję polityczną zwaną Urzędem Bezpieczeństwa (UB lub bezpieka). Zachętami
lub groźbami pozyskiwano tajnych współpracowników (TW). Przejawem nacjonalizacji było zdobycie
przez PZPR nieograniczonej władzy nad organizacjami społecznymi. Ostatnią dużą niezależną
instytucją pozostał Kościół. Władze pod byle pretekstem prześladowały duchownych, konfiskowały
majątek Kościoła i likwidowały jego instytucje (np. Caritas). W szkołach i środkach masowego
przekazu prowadzono propagandę antyreligijną. W PRL panowała cenzura, czyli kontrola publikacji,
filmów, itd. w celu usunięcia treści sprzecznych z ideologią socjalistyczną. Najważniejszym źródłem
nieocenzurowanych informacji było Radio Wolna Europa. Socrealizm – kierunek w sztuce, który miał
być realistyczny w formie i socjalistyczny w treści. Do końca lat 40 komuniści całkowicie upaństwowili
przemysł, górnictwo, transport, banki i inne instytucje finansowe. W 1947 przeprowadzono wojnę o
handel, w trakcie której władze w znacznej mierze przejęły lub zniszczyły handel prywatny.
Wprowadzono gospodarkę centralnie sterowaną. W 1950 ruszyła realizacja planu sześcioletniego –
programu przyspieszonej industrializacji. Jego celem była rozbudowa przemysłu ciężkiego. W 1950
władze przeprowadziły wymianę pieniędzy, pozbawiając obywateli ok. 3mld złotych oszczędności. W
1952 wprowadzono kartki na żywność. Rozpoczęto kolektywizację rolnictwa polegającą na tworzeniu
Państwowych Gospodarstw Rolnych (PGR). Niechętnych chłopów zmuszano przemocą i groźbami.
PRL POD RZĄDAMI WŁADYSŁAWA GOMUŁKI
W 1953 zmarł Stalin, jednak destalinizacja w PRL nastąpiła dopiero po pewnym czasie. W 1953 kryzys
dotknął aparat bezpieczeństwa. Aresztowano, a następnie zabito szefa sowieckiej bezpieki Ławrientija
Beria. Władze w Polsce osłabiły MBP i podzieliły na dwa resorty, a w 1956 ogłosiły amnestię – z
więzień wyszło 36tys. ludzi. Terror zelżał, strach zaczął słabnąć. Zaczęła się odwilż. Bolesław Bierut
zmarł, na stanowisku I sekretarza zastąpił go Edward Ochab. Ludzie zaczęli śmielej upominać się o
swoje prawa. 28 czerwca 1956 robotnicy z Zakładów im. Stalina w Poznaniu rozpoczęli strajk, który
przerodził się w wielką demonstrację pod hasłami antykomunistycznymi i antysowieckimi. Po wielu
godzinach walk ulicznych władze zmiażdżyły protest przy użycia wojska. Zginęły 73 osoby. Józef
Cyrankiewicz – żelazny premier, powiedział, że władza odrąbie rękę każdemu, kto ośmieli się tę rękę
podnieść na władzę ludową. Bunt w Poznaniu pogłębił rozłam w kierownictwie partii, w którym o

zelżenie cenzury i nacisku ideologicznego. Obiecał poprawę w życiu obywateli. Istotą nowej polityki gospodarczej było finansowanie rozwoju pożyczkami z Zachodu. Władzy nie podobał się wpływ. zapisy o kierowniczej władzy PZPR w państwie i nienaruszalnym sojuszu Polski z ZSRR. Podwyżka cen żywności w czerwcu 1976 doprowadziła do gwałtownych protestów w Radomiu. potem do ataku na gmach komendy MO w Gdańsku. W polskich domach pojawiły się pralki. DRUGA MŁODOŚĆ PRL 20 grudnia 1970 Edward Gierek wystąpił przed kamerami telewizji. a kolejne próby podwyżki cen żywności zadziałały jak zapalnik. Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO). W 1970 do Warszawy przybył kanclerz RFN Willy Brandt. Płace realne wzrosły o 10%. Pod koniec lat 70 narastało niezadowolenie. POD ZNAKIEM „SOLIDARNOŚCI” W połowie lat 70 zaczęły występować publicznie środowiska opozycyjne poprzez serię listów protestacyjnych przeciw planowanym zmianom w konstytucji. Bezpośrednią przyczyną była niespodziewana podwyżka cen żywności tuż przed Bożym Narodzeniem. pojawiły się komitety strajkowe. Powstały następne komitety strajkowe. W ciągu dekady polski dług zagraniczny zwiększył się siedmiokrotnie. Zamieszki ustały. Następnie komitety strajkowe przekształciły się w Niezależny Samorządny Związek Zawodowy (NSZZ) „Solidarność”. który wygłosił 21 postulatów strajkowych. W ślady KOR poszły inne środowiska. aby podpisać układ PRL-RFN. zakończono przymusową kolektywizację. Strajk rozpoczęli 14 grudnia stoczniowcy w Gdańsku. próbowano odciągnąć wiernych od uroczystości religijnych. prawa do stworzenia związków zawodowych niezależnych od władzy. ale Gomułce udało się przekonać Chruszczowa. Moskwie nie spodobały się nieuzgodnione zmiany.władzę walczyli puławianie (chcący reform) i natolińczycy (chcący zmian personalnych). W wielu miastach doszło do demonstracji i starć ulicznych. Przyłączyły się do niego inne załogi Trójmiasta i wspólnie zawiązały Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS). później protest ogarnął inne zakłady Wybrzeża. publicznie uznając zasadność żądań robotników i krytykując błędną politykę gospodarczą poprzedniej ekipy. że trzydzieści lat komunistycznej indoktrynacji spełzły na niczym. PZPR odsunęło od władzy Gomułkę i podsunęło na jego miejsce Edwarda Gierka.in. jaki Kościół miał na społeczeństwo. Do oskarżenia episkopatu o zdradę interesów narodowych wykorzystano list biskupów polskich do biskupów niemieckich z 1965 wzywający do pojednania między Polakami a Niemcami. Korzystając z sukcesu „Solidarności” zaczęły powstawać inne niezależne organizacje. dlatego zaniechali użycia siły i podjęli rozmowy. W pierwszej połowie dekady płace i konsumpcja rosły szybciej niż kiedykolwiek przedtem. Aby opanować kryzys wezwano Władysława Gomułkę. Protesty robotnicze w 1976 i brutalne represje wobec ich uczestników były środkiem zapalnym dla stworzenia Komitetu Obrony Robotników (KOR). dotyczących m. uwolniono prymasa Wyszyńskiego. W 1966 władze zorganizowały obchody Tysiąclecia państwa polskiego konkurencyjne dla Millenium chrztu Polski. lodówki. zaniechanie przymusowej kolektywizacji. . Obszarem nieustannego napięcia były stosunki państwo-Kościół. Podsyciło to tylko gniew młodych ludzi. Ursusie i Płocku. Aby stłumić bunt. np. Dzięki zachodnim rozgłośniom wieści z Wybrzeża rozchodziły się po całym kraju. Wstępowały do niego miliony ludzi. Niezliczone tłumy na mszach świętych pokazały. Wiec na terenie Uniwersytetu Warszawskiego został brutalnie rozpędzony przez Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej (ZOMO). Poprawa warunków życia odwróciła uwagę od braku reform systemu gospodarczego. Zapoczątkowało to protesty studentów i pisarzy.in. Po długich negocjacjach podpisali porozumienia z trzema największymi MKS. ZMIERZCH RZĄDÓW GOMUŁKI W latach 60 często dochodziło do krótkich strajków i protestów robotniczych w poszczególnych zakładach. W 1970 fala buntu powróciła. ale nie chcieli popełnić błędu sprzed 10 lat. co rozjuszyło tłum. Na jego czele stanął Lech Wałęsa. Przywódcy PZPR widzieli ryzyko w żądaniach MKS. oddając głosy zgodnie z wezwaniami władzy. Stłumiono je siłą. Polała się krew. Najważniejsze trwałe zmiany po 1956 to: rezygnacja z polityki terroru i ograniczenie władzy aparatu bezpieczeństwa. a potem jego przyjazd do Polski w 1979. przede wszystkim z powodu niskich płac i złych warunków pracy. agresywną kampanią propagandową i nagonką na Żydów. W 1975 władze planowały wprowadzić do niej m. największe w Szczecinie i na Górnym Śląsku. Był to pierwszy krok do uznania przez RFN granicy na Odrze i Nysie. władze połączyły represje z mobilizacją partii. że nowe kierownictwo PZPR jest wierne ZSRR. Ważnym wydarzeniem w życiu społecznym była wiadomość o wybraniu Jana Pawła II na papieża 16 października 1978. która zyskała faktyczne poparcie społeczne. Jego ważnymi członkami byli Jacek Kuroń i Adam Michnik. ale rząd wycofał się z podwyżek. Doszło do starć z milicją. W 1957 w wyborach do sejmu wzięła udział większość wyborców. W 1968 zdjęto ze sceny warszawskiego teatru dramat „Dziady” za rzekome akcenty antyradzieckie. Najważniejszy strajk rozpoczął się w sierpniu w Stoczni Gdańskiej z inicjatywy grupy działaczy Wolnych Związków Zawodowych. motocykle. Zmniejszono liczebność aparatu bezpieczeństwa. osłabienie totalitarnych ambicji powszechnej indoktrynacji i przekształcania umysłów.

Nastał czas III RP. Pomimo groźby wysokich kar w wielu zakładach wybuchły strajki. ZBYT DŁUGI KONIEC PRL W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 na ulice polskich miast wyjechały czołgi. że zbyt szybkie zmiany spowodowują gwałtowną reakcję Moskwy.z cienia wyszły niezależne wydawnictwa. 16 grudnia w Katowicach milicja użyła broni. Wobec wyczerpania się siły czynnego oporu. Nie wiedziano. Wprowadzono godzinę milicyjną (od 22 do 6). będąca formą ucieczki od szarej rzeczywistości w państwie. POLSKI ROK 1989 W 1988 po kolejnej podwyżce cen zaczęły się strajki w Lublinie. zabijając 9 górników w kopalni „Wujek”. cenzorzy mogli podsłuchiwać każdą rozmowę. W roku 1990 PRL przestała istnieć. Ruch „Solidarności” zaczął się odradzać. Obawiano się. ale kilka miesięcy później ruszyła druga fala. Nowej Hucie i Gdańsku. Rada Państwa wydała dekret o stanie wojennym. Znakiem uznania dla „Solidarności” było przyznanie w 1983 pokojowej nagrody Nobla Lechowi Wałęsie. postanowiono przyjąć opór bierny polegający na rozwijaniu niezależnych wydawnictw. Stan wojenny zniesiono 22 lipca 1983. co oznaczało całkowitą klęskę PZPR. ponadto usunął z konstytucji zapiski o przewodniej roli PZPR i sojuszu z ZSRR. w których kandydaci Komitetu Obywatelskiego zdobyli 99 na 100 miejsc w senacie i 35% miejsc w sejmie. Wraz z Czesławem Kiszczakiem w najwyższej tajemnicy przygotowywali stan wojenny. Lech Wałęsa wygasił strajki. W latach 80 Polskę opuściło na stałe ponad milion ludzi. Prześladowania opozycji trwały nadal. W 1984 zamordowano ks. Czechosłowacji i NRD były gotowe do akcji. a SB rozbudowała sieć swoich tajnych współpracowników. SB i milicja zatrzymały kilka tysięcy działaczy związkowych i opozycyjnych. Zakazane zostały wszelkie zgromadzenia i manifestacje. Władze zdusiły je siłą lub groźbą jej użycia. Szerzyła się plaga alkoholizmu. przywrócenie senatu i utworzenie urzędu prezydenta. Moskwę powstrzymały ostrzeżenia NATO i opór kierownictwa PZPR ze Stanisławem Kanią na czele. Władze zdecydowały się na ustępstwa. Postanowiono zgnieść ruch „Solidarności” polskimi siłami. Wojciech Jaruzelski. Sejm uchwalił te reformy w grudniu 1989. zakończenie prześladowań opozycji. ale tylko podległych PZPR. więc w lipcu wybrano Jaruzelskiego na prezydenta. Ważnymi momentami były wizyty papieża w 1983 i 1987 oraz wsparcie państw Zachodu. legalnie zaczął ukazywać się „Tygodnik Solidarność” Przywódcy ZSRR widzieli w „Solidarności” zarazę. rozpowszechnianie nieocenzurowanych treści oraz kontynuowanie działalności zawieszonych związków zawodowych. Pod koniec 1980 wojska ZSRR. cenzurę korespondencji i zakaz podróżowania. że system komunistyczny w Europie rozpadał się ostatecznie i te środki ostrożności nie były potrzebne. Stalowej Woli. powołały Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego (PRON). W latach 1982-83 władze stopniowo znosiły ograniczenia stanu wojennego. Głosiły. Plan Jaruzelskiego się powiódł. . Młode pokolenie podniosło hasło „Nie ma wolności bez Solidarności”. partia PZPR utraciła kilkaset tys. Najbardziej dramatyczna była pacyfikacja strajku na Śląsku. Po kilku miesiącach zwołano Okrągły Stół. a gdy je przywrócono. Bydgoszczy. W 1984 władze przywróciły możliwość działania związków zawodowych. 4 czerwca 1989 przeprowadzono wybory parlamentarne. które przesyłały tysiące paczek z darami. W zamian za podjęcie rozmów. Szefem rządu został przedstawiciel Komitetu Obywatelskiego Tadeusz Mazowiecki. Leszek Balcerowicz przygotował program reform gospodarczych. Plan ten zrealizować miał gen. członków. Buntownicze nastroje społeczeństwa zostały stłumione. szybko zdławione przez odziały ZOMO. Adam Michnik sformułował hasło „wasz prezydent. W drugiej połowie 1989 zaczęto stopniowo demontować PRL. Obrady trwały od lutego do kwietnia 1989. Rozbito struktury „Solidarności”. który wystąpił w nowej roli szefa Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (WRON). by uratować gospodarkę będącą na skraju całkowitego załamania. Zablokowano połączenia telefoniczne. Zablokowano obywatelom innych państw bloku możliwość kontaktu z Polakami. Był to pierwszy niekomunistyczny rząd w całym bloku radzieckim. że pragną porozumienia. nasz premier”. Radio i telewizja ciągle powtarzały przemówienie Jaruzelskiego. Najważniejsze osiągnięcia obrad to: ponowna legalizacja „Solidarności”. Jerzego Popiełuszkę. akcji wychowawczej i oświatowej.