Piotr Majewski

Muzeum jako instytucja komunikacji społecznej1

Instytucjonalizacja/ uśmierca piękno/ jest grobem uczucia// chociażby muzea// te zakurzone
poczekalnie/ gdzie składa się w sterty/ ponumerowane makiety/ ludzkiego geniuszu
Tomasz Gluziński, Sanktuaria

Muzea mają ważne funkcje oświatowe. Ale powinny też służyć celom wypoczynkowym i
rozrywkowym. Nie należy lekceważyć ani wielkich rzesz turystów, ani przypadkowych
widzów. Niech muzea z sympatią witają zakochanych, którzy w nich się spotykają, rodziców z
małymi dziećmi w dni świąteczne i tych, którzy w muzeach pragną po trudach i kłopotach
tylko odpocząć.
Stanisław Lorentz, Uniwersytet powszechny

Uwagi wstępne
Muzea są jedną z tych tradycyjnych instytucji, przed którymi współczesny świat
stawia szczególnie trudne wyzwania. Stały się one jedną z wielu propozycji intelektualnych,
jedną z wielu możliwości spędzania wolnego czasu, jedną z wielu możliwości zdobywania
wiedzy o świecie i kształtowania gustów. Swobodny przepływ informacji, wolny rynek
mediów, konkurencja wobec tzw. kultury wyższej w postaci kultury masowej, nie bez
podstaw zwanej niekiedy niższą, określają w najogólniejszym zarysie aktualną sytuację
muzeum jako instytucji, której rolą jest m.in. społeczna komunikacja.
Wyzwania stojące przed muzeum wymuszają ostrożne zmiany. Zmiany, których
podstawą winna być próba diagnozy położenia współczesnego muzeum oraz próba
wszechstronnego – z perspektywy socjologii, etyki, dydaktyki, ekspozycjologii czy
poszukującej swej naukowej tożsamości muzeologii – nań spojrzenia. Zasadniczym jednak
celem owych prób jest sformułowanie wniosków możliwych do praktycznego zastosowania,
także w realiach polskiego muzealnictwa, które, wydaje się, jeszcze nie przeżyło swej godziny
prawdy.

1
Praca przygotowana w roku 2001, niepublikowana.

2

Próba diagnozy
Muzeum jako instytucja u schyłku XX wieku

Przywykliśmy dzisiaj do obrazu współczesnego, nowoczesnego muzeum, przez
którego sale przelewają się dziennie tysiące turystów, wprawdzie ogarniętych niekiedy
pragnieniem obcowania z pięknem, częściej jednak – chęcią zaliczenia kolejnego zabytku,
który zaliczyć wypada. Nowoczesne muzea na wszelkie sposoby usiłują zarówno owe
pragnienia jak i chęci spełniać.
Obraz ten, celowo przerysowany, jeszcze kilkadziesiąt lat temu wydawał się trudny
do przewidzenia. Hasło [...] przeznaczające muzea „dla całej ludzkości” uległo osłabieniu i
zatarciu, niemal zapomnieniu. – krytycznie oceniał kondycję muzeów wkrótce po
zakończeniu II wojny światowej Tadeusz Dobrowolski – Z publikowanych statystyk wynika
wprawdzie, że pewien, nieraz znaczny odsetek ogólnej cyfry mieszkańców miasta przewija się
przez sale jego zbiorów publicznych, ale bezstronna obserwacja zmusza do korektury tych
danych. Ileż razy zdarzyło się autowi tych uwag, że snuł się prawie sam poprzez puste sale
wielkich muzeów europejskich, że dopiero po wyminięciu kilku a nawet kilkunastu sal Luwru
[...] natrafiał na szczupłą grupę zwiedzających lub na podobnego sobie samotnika,
zabłąkanego w labiryncie galerii. [...] A ileż razy na prośbę zwróconą do tubylca o wskazanie
drogi do muzeum odpowiedzią bywał życzliwy, lecz bezradny uśmiech. Obserwacje te
przeprowadzał autor niedawno, bo np. w latach trzydziestych bieżącego stulecia, a więc po
dokonaniu szeregu reform, podjętych przez ruchliwszych i ambitniejszych reprezentantów
europejskiego muzealnictwa. [...] Bez porównania wyższą frekwencję stwierdził w muzeach
włoskich, ale nie słyszał w nich prawie języka włoskiego. Publiczność ich rekrutowała się
przeważnie spośród turystów niemieckich i amerykańskich, przebiegających amfilady
Uffiziów lub muzeów watykańskich w dość przyspieszonym tempie, żeby zadość uczynić
obowiązkowi, widocznie, jak każdy obowiązek, raczej przykremu.2
Usiłując skorygować nakreślony przez siebie, przyznajmy – przesadzony – obraz,
Tadeusz Dobrowolski sugerował przyjęcie rozwiązań mających spowodować wypełnienie sal
muzealnych bardziej świadomymi zwiedzającymi. Rozwiązań niezbędnych także w
ówczesnym polskim muzealnictwie, leczącym rany i liczącym straty po wojennych
zbrodniach i dewastacjach. Trzeba w trakcie organizacji czy reorganizacji placówek
muzealnych wysunąć – postulował Dobrowolski – na jedno z miejsc czołowych kwestię
„służby oświatowej” i z całą energią podjąć próbę nawiązania stałej łączności ze
2
Dobrowolski T., Zagadnienie muzealnictwa, „Biuletyn Historii Sztuki i Kultury”, 3-4, 1946, s. 155-156.

3

społeczeństwem, w szczególności zaś ze szkołą [...]. Muzea [...] muszą wziąć udział w pracy,
zmierzającej do przekształcenia duchowej struktury społeczeństwa. [...] W nowocześnie
pojmowanym muzeum musi istnieć służba oświatowa, która swej działalności nie może
ograniczyć do pouczania i uświadamiania ludzi dobrej woli, odwiedzających muzeum, lecz
musi ją rozszerzyć poza obręb instytucji [...]. Muzeum winno szukać publiczności, musi się jej
przypominać, choćby sposobami znanymi propagandzie (za pośrednictwem prasy, kina, radia,
ogłoszeń, tablic reklamowych w ruchliwych punktach miasta, prospektów i fotografii,
umieszczanych w miejscach publicznych, wagonach kolejowych, tramwajach). Muzeum musi
przejawiać jednaką aktywność w dziedzinie gromadzenia zbiorów, ich opracowywania
naukowego, ich wystawy oraz służby oświatowej.3
Postulaty Tadeusza Dobrowolskiego zostały w większej części w polskim
muzealnictwie spełnione, o lepiej rozwiniętych i bogatszych państwach nie wspominając.
Paradoksalnie jednak, muzea ustawione frontem do klienta, oferujące coraz więcej atrakcji,
także wzbudzały krytykę. Wysiłki zmierzające od dwudziestu lat do zreformowania muzeów –
mówił Duncan Cameron na konferencji UNESCO w 1969 roku charakteryzując dokonaną w
latach 50-tych tzw. rewolucję muzeów – opierają się przede wszystkim na dążeniu do
podniesienia jednocześnie prestiżu tych instytucji i ich użyteczności. [...] [Muzea] nie
zmieniając od podstaw swojej struktury, organizowały np. cykle koncertów, kursy na temat
wiedzy o sztuce, technik artystycznych, kółka specjalistyczne dla kobiet, kluby z restauracjami
dla mężczyzn, cykle odczytów i studia grupowe, programy teatralne i filmowe, wycieczki
zagraniczne z przewodnikami, wenty dobroczynne, aukcje, pokazy mody itp.[...] Wszystko to
byłoby wspaniałe, gdyby tego rodzaju działalność rzeczywiście wzbogacała podstawowe
funkcje i społeczną rolę muzeów. Lecz w większości przypadków [...] muzeum stało się jedynie
ośrodkiem rozrywki, klubem, szkołą, uczelnią lub bazarem, gdyż nie umiało być prawdziwym
muzeum.4 Nowe rozwiązania oceniano surowo jako zwulgaryzowanie muzeum przez rozliczne
formy działalności, leżące w kompetencji innych instytucji, oraz prostackie kokietowanie
publiczności czymkolwiek, byle tylko zwabić ją do wnętrza. [...] Muzeum powinno w pewnych
granicach wzbogacać się o nowe formy działalności, nie może jednak stać się bezmyślną
przybudówką szkoły, filharmonii, sklepu.5
Krytyka muzeów wypływała także ze środowisk artystycznych, posługujących się
odmiennymi argumentami, odwołujących się do innych motywów. W referacie The Artist and

3
tamże, s. 173-174.
4
Gluziński W., U podstaw muzeologii, Warszawa 1980, s. 52-53.
5
tamże, s. 52-53.

4

the Museum na Konferencji Generalnej ICOM w Sztokholmie w 1959 roku artysta norweski
C. Nesjar powiedział, że jego przyjaciel ziewa natychmiast po wejściu do kościoła, na
cmentarz i do muzeum. [...] Muzea na ogół są pompatyczne i nudne, bardzo przeładowane,
[...] większość muzeów służy głównie uczonym, a nie szerokiej publiczności. [...] Muzea nie
powinny być salami szkolnymi, [...] nie powinni uczniowie zwiedzać muzeów pod kierunkiem
nauczyciela, [...] odczyty specjalistów nie ułatwiają, lecz utrudniają kontakt z dziełami sztuki.
Muzeum powinno być miejscem duchowej egzaltacji, by w nim dzieła sztuki mogły wywołać
swobodną uczniowską reakcję. Powinno się więc wystawiać w jednej sali dwa lub trzy, albo
nawet jeden obiekt, a wystawa powinna być często zmieniana.6 Odmienną od mało
realistycznej i wewnętrznie sprzecznej opinii Nesjara wyraził na Międzynarodowej
Konferencji Artystów w Wenecji we wrześniu 1957 roku poeta włoski Giuseppe Ungaretti.
Sądzić, że szeroka publiczność nie docenia wartości dzieła sztuki, to znaczy obrażać ją i
równocześnie popełniać błąd. Publiczność może być nieprzygotowana do zrozumienia dzieł
sztuki, może być zdezorientowana przez polemikę polityczną, może zapoznawać się z dziełem
sztuki tylko dla względów światowo-towarzyskich [...]; w ostatecznym jednak rozrachunku
sztuka ze swej natury wysubtelnia ludzi i podnosi poziom kulturalny społeczeństwa.7
Niezależnie od motywów krytyki, zgadzano się w jednym punkcie, iż muzeum
przestało być formą elitarnego salonu, stając się miejscem komunikacji masowej. Muzea
konfrontują się dzisiaj nie z wąskim kręgiem elity kulturalnej [...], ale z rozległym frontem
masowego widza o różnym stopniu przygotowania. – ocenia Wojciech Gluziński – Poziom
kulturalny i stopień wykształcenia obecnej publiczności muzealnej coraz bardziej się podnosi.
Rozpowszechniające się wykształcenie na poziomie średnim rozszerza niepomiernie krąg
odbiorców wartości kulturalnych, ale jednocześnie coraz dalej idąca specjalizacja zawodowa
[...] [zacieśnia] horyzonty kulturalnych, pozaprofesjonalnych zainteresowań publiczności.
Ulegają one pewnemu spłyceniu i zatrzymują się na poziomie treści, jakich dostarcza bez
wysiłku zhomogenizowana kultura masowa. [...] Słynne muzea – kontynuuje Gluziński – stają
się wprawdzie miejscem pielgrzymek turystów z całego świata, przyciąganych przez głośne
arcydzieła sztuki, ale sam charakter kontaktu z nimi zdaje się świadczyć, że nie tyle chodzi tu
o doznania intelektualne i estetyczne, co o zaspokojenie dość płaskiej ciekawości i żądzy
sensacji. Dzieło słynnego mistrza przyciąga na tej samej zasadzie, co postać gwiazdy
filmowej, popularnego piosenkarza czy sportowca. [...] Niemałą też rolę odgrywa zapewne

6
Lorentz St., Filozofia muzeów. Czy należy spalić Luwr?, w: Przeszłość przyszłości... Księga Pamiątkowa ku czci
Profesora Stanisława Lorentza w setną rocznicę urodzin, Warszawa 1999, s. 25-26.
7
tamże, s. 26-27.

a także – zawodową specjalizację potencjalnych odbiorców muzealnego przekazu. Na przełomie stuleci muzea były w większym stopniu w stanie kreować gusta i postawy swych gości.. choćby w kręgu sąsiadów i znajomych. pogadanki i konkursy. cit. cit. „Muzealnictwo”. odwołując się do misji powszechnego edukowania.]. przyłączającego się do krytyków rewolucji muzeów. wymyślono. urządzając wystawy oświatowe i propagandowe na tematy aktualne [. op. iż większość ze stosowanych sposobów zwabiania publiczności. Ekspozycja muzealna – jej wartość informacyjna i artystyczna. 25-26. W czasach obecnych. włączano się w nurt spraw bieżących.. Szybkość i przystępność informacji trudno jest bowiem pogodzić z czasochłonną kontemplacją. Wystarczy przewertować – konstatuje Gluziński – stare roczniki czasopism muzeologicznych.. Różnica między ówczesnymi realizacjami a dzisiejszymi sprowadza się jedynie do różnicy w stosowanych środkach technicznych.. Trudno zatem powiedzieć.. iż różnica polega także na czymś innym.8 Kultura masowa powoduje też skoncentrowanie uwagi widza – nawet wbrew jego atawistycznym potrzebom – na informacji i technicznym środku jej przekazania. niż tylko jak najszybszemu przekazywaniu jak najprzystępniejszych informacji w jak najefektowniejszym opakowaniu.]. op.10 Tym łatwiej zrozumieć krytykę Wojciecha Gluzińskiego. dawno już. odsuwając w cień przeżycia emocjonalne i estetyczne.11 Wydaje się jednak. 28-29.] że wszystko to już kiedyś było stosowane w początkowych latach naszego [XX] stulecia. 5 motyw własnego prestiżu [.. .. które ze względu na swą uznaną rangę kulturalną. [Muzea] czują się [. by stwierdzić.9 W takiej sytuacji muzeum jawi się jako swoiste antidotum na negatywne skutki oddziaływania kultury masowej – standaryzację.. jak największej liczbie ludzi.. artystyczną. [. 108-109. wystawy przenośne. ukazywać i przekazywać te wartości. ich zdaniem.... 176-177. naukową. 9 Świecimski J. Jerzego Świecimskiego i innych muzeologów z powodu supermarketowych standardów narzucanych współczesnym muzeom.] w obowiązku udostępniać społeczeństwu. s. uniformizację i trywializację informacji. 10 Gluziński. [. i organizowano wystawy muzealne w szkołach.. wyznaczanych kryteriami 8 Gluziński. Zdaniem Wojciecha Gluzińskiego. wprowadzanie do nich wszelkich nowinek technicznych winno służyć czemuś więcej. że muzea spełniają swą misję kulturalną. s. s. Prowadzono już wtedy i lekcje dla młodzieży szkolnej w muzeach. wydawano przewodniki po wystawach i dyskutowano nad ich formą. 11 tamże. 40: 1998. popularyzowano zdobycze nauki i wiedzę poprzez wystawy dydaktyczne itp.] Urządzano odczyty. 28-29. skoro wartości powyższe nie docierają do publiczności w ogóle lub tylko w nikłym stopniu. historyczną znalazły się pod opieką muzeum. s.

] I znów wątpić trzeba.] Klubu Rzymskiego stwierdza paradoksalne .. 32.] z drugiej strony nie mogą się zadowalać imponującymi cyframi statystyki frekwencji. w czym jedną z głównych ról ma do odegrania kultura.14 12 tamże. „Muzealnictwo”. muzea. muszą swą ofertę dostosowywać do standardów narzucanych przez instytucje niemające wiele wspólnego z przekazywaniem wartości kulturalnych. jest tzw.. lecz również [.. aby istnieć w społecznej świadomości.]. misję tę widzi się szerzej niż dotychczas nie tylko w upowszechnianiu wiedzy [. Zadania muzeów nie są więc łatwe. Steiborn B. 29-30. tamże.. Źródłem zjawiska. przelotność kontaktów ze środowiskiem. rzeczami. czy zadaniu temu potrafią sprostać muzea.] fakt kształtowania umysłowości współczesnego człowieka już od wczesnych lat szkolnych przede wszystkim dla potrzeb wytwarzania dóbr materialnych...12 Jednym z większych zagrożeń cywilizacyjnych. iż jest to proces cywilizacyjny. s. [. Wydaje się. określanego mianem szok przyszłości.. ma być tworzenie enklaw przeszłości. – konkluduje Wojciech Gluziński – Z jednej strony nie mogą zamknąć swych wnętrz dla masowego widza. dla techniki.. poszukującego w muzeum „sensacji”. Problem wynika także z dominującego produkcyjno- konsumpcyjnego systemu wartości. 14 tamże. silniej akcentujących jakość i piękno życia. nastawione wciąż [. [. umożliwiających odwoływanie się do tradycyjnych. z którym może zmierzyć się muzeum jako czynnik korygujący osobowość współczesnego człowieka. 29. 33-34: Jednym z niepokojących zjawisk towarzyszących dyktaturze wartości produkcyjno-konsumpcyjnych jest [. 71: Przedstawiony w czerwcu 1979 r. powodują zagubienie człowieka w świecie zewnętrznym i w efekcie załamanie się jego struktury psychicznej. za cenę stopniowej rezygnacji z ambicji kreowania osobowości w skali społecznej. swego rodzaju psycho-kulturalną busolą. nie tylko materialny system wartości społecznych. s. 34: 1992. Tym samym – muszą dostosowywać się do gustów i potrzeb.. nie jest jednak wyłącznie informacyjna kakofonia.. Przyspieszone zmiany w społeczeństwie. że w kontekście coraz wyraźniej dostrzeganych a niepożądanych skutków przyspieszonego rozwoju cywilizacyjnego.. aczkolwiek podatny na korekty.. s. por.. s. niemożliwy do zatrzymania. 13 tamże. s...13 Sposobem na ułatwienie współczesnemu człowiekowi poruszania się w informacyjnym gąszczu nowoczesnego społeczeństwa. wypieranie starej kultury przez nową. por. rezygnując lub spłycając wyraźnie swą misję kulturalną. Praca naukowa w muzeach w czasach kultury masowej.] w przebudowie i wzbogaceniu osobowości współczesnego człowieka. ludźmi. raport [. w którym miarą osiągnięć człowieka i społeczeństwa jest posiadanie dóbr materialnych. organizacji i rozwoju produkcji. Tym bardziej. wartości. szok przyszłości. W związku z tym należałoby nie tylko uodparniać psychikę człowieka i pomagać mu w adaptacji do szybko zmieniających się warunków życia.. uznanych przez pokolenia.] jedynie na utrwalanie kolektywnej pamięci. ale należałoby jednocześnie tworzyć i upowszechniać nowy. 6 rynkowymi.

wypada stwierdzić.] techniczne umacnia w przeświadczeniu o szansach muzeum jeszcze w naszym stuleciu. utrzymując muzea. kiedy przekaz informacyjny. Nawet... nie powtarzającą zadań instytutów naukowych czy ośrodków nauczania [. cit. Problemy muzealnictwa w świecie współczesnym. [. iż widzą oni muzeum jako [. a w najlepszym razie.15 Ogólny wniosek. potrzebuje mianowicie humanistycznej wizji świata. czy autor cytowanych słów nie stawia przed instytucją muzeum wygórowanych wymagań w sytuacji.. ani innych rewolucyjnych przemian w muzeum. kulturotwórcze. cywilizacji przemysłowo-konsumpcyjnej i przemian społecznych.] będzie większym zasobem podstawowych informacji [. . światopoglądowe. jak telewizja. 5.. ładzącej chaos informacyjny..] miejsce education permanent. kojącej niepokoje umysłu. by potencjał ten wykorzystywać.]. wreszcie instytucję państwa. naśladownictwa.. że w coraz mniejszym stopniu rację dla istnienia muzeów naszej doby i najbliższej przyszłości stanowią zadania oświatowe rozumiane w sensie szkolarskiego dydaktyzmu. Kształcenie osobowości rozumiane jako pomoc w określaniu siebie i swego czasu.] Odbiorca czasów kultury masowej [.. tylko obraz dwuwymiarowy – stawiają widza wobec bezpośredniego oddziaływania trójwymiarowych. [. wyzwalającej głębsze refleksje. 1991.. kościoły i organizacje wyznaniowe. ideologiczne. większa będzie jego potrzeba przeżyć indywidualnych. jeśli muzea.. oferujących zawsze tylko opisy.. Potrzebne zatem będzie doskonalenie usług muzeum zarówno jako dostarczyciela informacji o dziełach sztuki. da się ująć w stwierdzeniu. oczekuje od nich czegoś znacznie więcej niż takiej czy innej sumy suchych wiadomości o faktach naukowych. na którą zapotrzebowanie społeczne będzie nadal wzrastać... por. prasę. s.. jaki wypływa dla muzeów z sytuacji człowieka w dzisiejszym świecie rewolucji naukowo-technicznej. jak i odrzucającą środki. 15 Gluziński. 7 Sceptycyzm nakazuje wyrazić wątpliwość. zdominowany został przez media elektroniczne. natomiast w coraz większym stopniu stanowią ją o wiele trudniejsze i głębiej pojmowane zadania wychowawcze. które – w przeciwieństwie do szkoły i środków masowego przekazu..].. a tylko modyfikacji spożytkowania rezultatów pracy naukowej.] Muzeum będzie bowiem interesować owego widza jako [. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego..] dysponować [.17 przeciwieństwo między technicznymi i organizacyjnymi możliwościami współczesnych społeczeństw a brakiem ich moralnych i politycznych możliwości.. s...] postulat konieczność kształcenia innego niż [. Steiborn. 16 tamże. 17 Rottermund A. 35. op. jako przedkładanie różnych możliwych sposobów widzenia świata celem wyrobienia zdolności samodzielnej decyzji – nie może bowiem być wyłączną domeną zakładów nauczania.. s. jakimi posługuje się kultura masowa.] Dzisiejsze społeczeństwo. 37. rzeczywistych przedmiotów. s.16 Kusząc się o próbę podsumowania poglądów współczesnych teoretyków muzealnictwa. jak i dostarczyciela przeżyć estetycznych – poprzez umożliwienie z tymi dziełami kontaktu bezpośredniego. [. Opuscula Musealia”... [.. cit. a wszak głównie za jego pośrednictwem możliwe jest korygowanie obowiązującego systemu wartości...] instytucję o charakterze naukowo-edukacyjnym o indywidualnym obliczu. op. 70-71: Zjawisko zwane kulturą masową nie wymaga ani technicznych. 33-34. kopie.

19 Obecny stan muzeum nie jest też z całą pewnością ostatnim stadium rozwoju tej instytucji. Wnioski praktyczne z rozważań jej teoretyków. trudno bowiem mówić jeszcze o kanonie poglądów nowo- muzeologicznych. stosowanie na szerszą niż dotychczas skalę socjologicznych badań nad publicznością. parków tematycznych. s. 8 Muzeum realizując swoją specyficzną misję ma szansę na zdobycie społecznego autorytetu. Nie wierzę. nowa muzeologia. por. usunięcie negatywnych stereotypów. Muzeum przyszłości [wywiad]. 19 Rottermund A. Reaktion Books. jednak z dużą dozą ostrożności. Oczywiście – ceną powodzenia muszą być daleko idące zmiany organizacyjne i zmiany w mentalności praktyków muzealnictwa. jak każda społeczna instytucja. Wykłady – Podyplomowe Studium Muzealnicze Uniwersytetu Warszawskiego. które chociażby na gruncie języka polskiego wiążą się z samą jego nazwą.] Nowa technologia może pomóc w poznawaniu zabytku. którzy pełni są wątpliwości nie tyle wobec teoretycznych założeń funkcjonowania muzeów w naszych czasach.. wobec zagrożenia tendencjami nacjonalistycznymi propagowanie poprzez muzea wartości uniwersalnych... Najnowsze perspektywy i standardy rozwoju światowego muzealnictwa stara się ustanowić.1999. czyli obszarów. wprowadzanie przez muzea zmian technicznych. s. Dziś muzea zaczynają czerpać z doświadczeń tzw. tzw. iż także wobec wyzwań kultury masowej muzeum stanie się instytucją [. podlega procesowi ewolucji. 18 tamże. są następujące: zastąpienie specjalizacji oferty muzealnej ujęciami całościowymi. wykorzystanie wzrostu zainteresowania środowisk biznesowych instytucjami ochrony dziedzictwa kulturowego. ed.18 Wszystkim zaś. ile wobec praktyki. która pobudza społeczne i etyczne idee w wymiarze uniwersalnym... Niewykluczone więc. 62. Rottermund A. wywołująca liczne kontrowersje. pozostaje na pocieszenie fakt. London 1989. [. zwłaszcza w sferze sponsoringu. The New Museology.]. na których zgromadzono atrakcje dla publiczności. ale nie może go zastąpić. 5.09. 37.. iż muzeum. „Wprost”. że w przyszłości będziemy siedzieć w domu i na ekranie komputera oglądać obrazy mistrzów i to nam wystarczy. .

„Muzealnictwo”. opartych także na wzajemnych zależnościach.26 W wypadku muzeum źródłem zależności jest zetknięcie się potrzeb emocjonalnych. Muzeum jako instytucja. 27 tamże. regionalnych. która poprzez działania społeczne24 modyfikujące postawy jednostek i grup. Jest to warunek. 38: 1996. 103-106.. która. czyli – wymiany wartości. s.21 Wedle rudymentów socjologii podstawowym warunkiem. 106-109... środowiskowych. s. 26 tamże. aby akt komunikacji nie zamienił się w akt jednostronnego komunikowania. czyli wzajemnego przekazywania informacji. 97-103. 24 tamże. Elementarne pojęcia socjologii. s. Niezbędnym dlań jest istnienie: nadawcy. s. 109-116. s. s. 21 Szczepański J. w tym także poprzez proces zorganizowanego komunikowania się w instytucji muzealnej. rodzinnych. uczestnicząc w systemie kontroli społecznej rozwija [. Muzeum jest więc jedną z instytucji społecznych 27.25 Dodajmy. odgrywa niebagatelną rolę w kształtowaniu więzi społecznych – lokalnych.] szereg 20 Jaworska M. instytucji i środków kontroli społecznej. Niezbędnym dla nawiązania aktu komunikacji jest też występowanie między nadawcą a odbiorcą wspólnego kodu kulturowego – języka i ukształtowanego w nim systemu pojęć abstrakcyjnych.22 Wszystkie te czynniki występują w praktyce funkcjonowania muzeum i prowadzą do trwałych wzajemnych oddziaływań. . s. Całość tę uzupełniają środki przekazu informacji – kanał informacyjny – w tym wszelkie urządzenia techniczne. estetycznych bądź snobistycznych zwiedzającego z muzealną ofertą starającą się owe potrzeby zaspokoić.. 33. podgrupy i inne elementy składowe w funkcjonalną całość zdolną do utrzymania się i rozwoju.23 Muzeum jest bowiem instytucją. 25 tamże. 22 tamże. 9 Komunikacja muzealna w socjologicznej perspektywie Publiczność muzeów jako podmiot badań Akt komunikacji. oznaczającej zainteresowanie przedmiotem przekazu oraz społecznej. skupiający jednostki. odbiorcy i komunikatu. rozumianych jako zorganizowany system stosunków.20 Funkcje nadawcy i odbiorcy należy – w wersji modelowej – traktować jako role wymienne. 90-95. uczestniczy w procesie kształtowania stosunków społecznych rozumianych jako system unormowanych wzajemnych oddziaływań na gruncie określonej platformy. 95-97. instytucji ładu społecznego. 131. może zaistnieć po spełnieniu kilku podstawowych warunków. Wystawa naukowa jako środek przekazu. 23 tamże. zapoczątkowującym powstawanie więzi społecznych. w której dokonuje się proces komunikowania i odbioru informacji na skalę masową. jest istnienie styczności przestrzennej i psychicznej. s. Warszawa 1966.

recenzenci mniej lub bardziej profesjonalni reagują poprzez publikacje w mediach. s. przybierającego kształt mało czytelnej dla odbiorców mowy kustosza. ustalają dopuszczalne sposoby zaspokajania potrzeb. zarówno stała jak i czasowa... a jego metonimiczny charakter stwarza trudności i nadawcom i odbiorcom. czyli ekspozycję. podgrup i instytucji. 116-125. wpisy do księgi pamiątkowej. system sposobów wyrażania uznania. często. wyróżniania. nakazów i zakazów. z zasady. dostęp do ekspozycji jest nieograniczony. W przeciwieństwie bowiem do skonwencjonalizowanego języka werbalnego i sugestywnego języka obrazów [.. rozwiązują problemy i konflikty wyrastające w toku współżycia – [. które zapewniają współżycie członkom zbiorowości.. środków kontroli społecznej.] język przedmiotowy nie posiada sprecyzowanego kodu. jego specjalistyczna 28 tamże. W tym wypadku nadawcą są twórcy wystawy.. bezpośredni kontakt między nadawcami i odbiorcami dokonuje się za pośrednictwem języka muzeograficznego. 125-130.]. spełnia – w kategoriach socjologicznych – cechy komunikatu informacyjnego.29 Ekspozycja muzealna. ról społecznych i systemów wartości. 29 tamże. komunikatem – quantum wiedzy z danej dyscypliny naukowej lub dziedziny życia w niej zawartej. Analogicznie do innych mediów masowych cechą komunikacji muzealnej jest swoista asymetria. last but not least. 10 miar. dzięki któremu doprowadza zachowania podgrup i jednostek do zgodności z przyjętymi wzorami działania. lecz w sferze instytucji kulturalnych – jednym z najistotniejszych – składników organizacji społecznej rozumianej jako układ sposobów (wzorów) działania jednostek. niestety. system perswazji i nacisku [. Przekaz muzealny jest masowy. op. cit. sposobów przekonywania. . zaś odbiorcą – publiczność i.. sugestii.30 W samym języku muzealnym tkwi sedno możliwych zakłóceń przekazu informacji. Potencjalna reakcja odbiorców dokonuje się poprzez listy. bowiem. środowisko zawodowe twórców ekspozycji. nagród. jest więc środkiem przekazu informacji. harmonizują ich dążenia i działania.28 Muzeum staje się w ten sposób nie najważniejszym. s. 33. Dlatego też w przypadku kodu muzealnego. Reakcja dokonuje się jednak w formie innej niż wystawiennicza i.] Według teorii komunikacji warunkiem porozumienia się użytkowników określonego znaku jest znajomość kodu semiotycznego. s.. ma ograniczony wpływy na kształt komunikatu. Proces przekazywania informacji na ekspozycji jest przeważnie jednokierunkowy. [.] zapewniają porządek życia społecznego. z założenia i z nielicznymi wyjątkami.. 30 Jaworska..

s. [. dotyczących postaw publiczności wobec sztuki współczesnej. Na przykład w Kanadzie w latach 70-tych przeprowadzano w mieszkaniach respondentów badania ankietowe nad recepcją sztuki współczesnej. 32 tamże. 11 specyfika z jednej strony. bez prób kreowania tychże.. interpretacji). Dla widza muzealnego miałoby się to wiązać z przejściem od kontemplacji do tworzenia sensu. głoszoną przez niektórych artystów i krytyków sztuki. pojawiają się propozycje sankcjonujące stan rzeczy. także w okresie PRL.] sposób percepcji. .. w dziedzinie komunikacji kulturalnej i kulturotwórczej. Staje się również pomocna w badaniach nad publicznością muzealną.32 Socjologia nie zajmuje się jedynie analizą muzeum jako instytucji. który może być intelektualnie bierny (wyłącznie odbiór informacji) i czynny (próba ich zrozumienia. Duncan Cameron określa ten proces mianem przeobrażenia muzeum-świątyni w muzeum-forum. 34. co można by sądzić..31 Współcześnie.] Od rodzaju komunikatu i metody jego wizualizacji zależy też [. 89-90. s... badając jej usytuowanie w szerszym kontekście społecznych struktur. w którym zwiedzający jest faktycznym współtwórcą ekspozycji poprzez dokonywanie jej subiektywnej interpretacji. badania socjologiczne nie są wyłączną właściwością muzealnictwa zachodniego. Winien więc być prowokujący.. Okazało się.. niekoniecznie. zwłaszcza. a nadmierna subiektywizacja z drugiej wpływają na zakłócenia w przekazie. s. na preferencje i potrzeby której muzeum winno odpowiadać.33 Wbrew temu. jest akceptowana przez ogół odbiorców. przeobrażeniem z konsumenta w interlokutora. iż istnieje przesunięcie mniej więcej dwóch generacji lub połowy stulecia między awangardowymi tendencjami w sztuce a ich społeczną akceptacją. Przekaz muzealny ma więc ową skłonność ku własnym interpretacjom. skłonność bez wątpienia twórczą. 33-34. 33 Cicha D. [. a nawet posiadać pozamuzealne konsekwencje w postaci praktycznego wykorzystania nabytej wiedzy. „Muzealnictwo”. kiedy po 1956 roku zrehabilitowano socjologię jako naukę. a często niezrozumiałych symboli i jego interpretacja zazwyczaj odbiega od tej zamierzonej przez autorów.] Widz zmuszony jest de facto do budowania własnego scenariusza na bazie przedstawionych. badania takie 31 tamże. Również w Polsce. Zakwestionowano tezę. rzecz jasna. Uzyskane dane pozwoliły na wyciągnięcie generalnych wniosków. 20: 1972. jaka dokonuje się w dziedzinie ludzkiej twórczości. nie zaś neutralny. Badania socjologiczne nad muzeum i dokonującą się przy jego udziale społeczną komunikacją stały się standardem współczesnego muzealnictwa. Postawy publiczności wobec sztuki współczesnej. wzmagać. że każda innowacja.

Równocześnie badania nad publicznością muzealną prowadzone były w Muzeum Śląskim. pedagog i socjolog. Prowadził on badania nad publicznością Muzeum Narodowego w Krakowie. w mniej lub bardziej sformalizowanej postaci. wspomnianą Pracownię Badań Socjologicznych oraz Katedrę Filozofii i Socjologii Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Krakowie. obecnie Narodowym. Jednym z efektów prac konferencji było powołanie komitetu koordynacyjnego badań nad publicznością muzealną. to sondaże ankietowe prowadzone od sierpnia do grudnia 1951 roku przez zespół oświatowy Muzeum Sztuki w Łodzi. 12 prowadzono. zrealizowana przez trzy instytucje: Grupę Problemową „Pedagogika Muzealna”. w którym wymieniano. Badania nad publicznością muzealną w Polsce. socjolog z Muzeum Pomorza Zachodniego (obecnie Narodowego) w Szczecinie. Pamiętajmy. że nie ma w Polsce średniego co do wielkości muzeum.34 Pierwsze znane badania socjologiczne w polskich muzeach. Ponadto w szeregu z nich nie sprecyzowano jasno celu badań.. które jednak wypełniane były tylko przez tych widzów. ich autorzy ograniczali się jedynie do ogólnie interesujących kwestii. nieprzygotowany merytorycznie do badań socjologicznych.. Z kolei w roku 1959 Halina Winiecka.] Niewątpliwie na powszechność tych starań znaczny wpływ wywarło zarządzenie Ministra Kultury i Sztuki z roku 1952. że większość z nich prowadził personel muzealny. Metodologicznym brakiem tych prób było nieprzestrzeganie w nich zasad reprezentacji statystycznej. Wspomnieć jeszcze należy prace prowadzone pod naukową opieką Włodzimierza Szewczuka z Instytutu Psychologii UJ. w którym nie prowadzono by nigdy lustracji publiczności. we Wrocławiu. które zalecało prowadzenie badań nad celowością i użytecznością stosowanych form pracy oświatowej. której kierownikiem był do roku 1969 Tadeusz Gołaszewski. inicjatywa zbadania recepcji muzeów biograficznych.] Nie wszystkie spośród lustracji ankietowych nazwać możemy badaniami naukowymi. 74: Można z dużą dozą prawdopodobieństwa powiedzieć. [. którzy sami chcieli odpowiedzi udzielić. . s. W końcu lat 60-tych Janusz Ziembiński wraz z socjologiem Pawłem Łączkowskim prowadzili w Muzeum Narodowym w Poznaniu badania nad publicznością czterech oddziałów tego muzeum oraz – nad odbiorem wystawy malarstwa Jacka Malczewskiego. wypowiedzi widzów. formułując aktualne nieraz po dziś dzień wnioski. a także badania nad odbiorem sztuki współczesnej. prowadzone przez Mieczysława Choynowskiego z Pracowni Psychometrycznej PAN w Warszawie. dotyczące recepcji obrazów w muzeach. działającą przy Instytucie Pedagogiki w Warszawie. Gromadzono liczne nawet komplety ankiet. przeprowadziła studia nad publicznością wystawy rzeźb Henry Moore’a.. lustracje ankietowe i organizowanie z widzami publicznych dyskusji nad czytelnością wystaw.. Ich plonem była m. W 1964 roku Pracownia zorganizowała pierwszą ogólnopolską konferencję poświęconą problematyce socjologicznej w muzealnictwie. nie spełniające co prawda zasady statystycznej reprezentacji. Z inicjatywy tego Komitetu oraz Pracowni Badań Socjologicznych organizowano coroczne spotkania-obozy socjologii muzealnictwa. 21: 1973. „Muzealnictwo”. nie zbierano. W 1964 roku powstała przy Muzeum Narodowym w Krakowie Pracownia Badań Socjologicznych. jako pożądane narzędzia poznania.in. [. Wyniki wspomnianych badań prezentowane były na 34 Mikułowski-Pomorski J.. takich jak opinie widzów o ekspozycji. czy ich upodobania odbiorcze.

które rozwija. s.37 Precyzując problematykę badawczą socjologii muzeum Tadeusz Gołaszewski wyróżnił następujące zagadnienia-zakresy badań: muzeum jako instytucja społeczna. Badania wskazują.. wskazała na zagadnienia następujące: badania postaw publiczności. s. Muzeum miasta – Muzeum Narodowe w Szczecinie. Wyniki te wskazują na potrzebę doboru przewodników do grup zwiedzających oraz dążenie. informacja o nich. . że tzw. 13 międzynarodowym Seminarium ICOM na temat Muzeum a nowa publiczność we wrześniu 1968 roku w Krakowie. Reception of Painting in Polish Museums. 77. 38 tamże. 79-80: Badania nad publicznością muzealną dostarczają również ważkich wskazówek na temat form pracy oświatowej. s. wynika.]. pomoc personelu oświatowego. by grupy te formować w miarę możliwości z osób podobnych do siebie inteligencją i przygotowaniem. niż tzw. niewybijający się swymi cechami osobowościowymi ponad średni poziom. tamże. np. zwłaszcza zaś inteligencją. gdzie zwiedzanie jest możliwe tylko z przewodnikiem.36 Na podstawie badań różnych form aktywizacji młodych ludzi Aleksander Kamiński stwierdził... 5. badano skuteczność różnego typu form aktywizacji wąskich grup młodych widzów poprzez organizację quizów i konkursów. wytwarza czy utrwala muzeum.. oczywiście. im mniej prowadzący grupę przewodnik będzie się różnił od widzów swym poziomem intelektualnym. której badania nad publicznością zostały wykorzystane przy urządzaniu stałej ekspozycji powstałego w 1975 roku w szczecińskim ratuszu Muzeum Miasta Szczecina39. wiedzą. nie zaś. przewodnicy przeciętni.. Ustawienie eksponatów. s. A qualitative analysis. por. dobrzy przewodnicy (bardzo inteligentni i o szerokich horyzontach) prowadząc grupy osób o niższym poziomie inteligencji i wykształcenia osiągają efekty gorsze. tj. skutki oddziaływania muzeum. warunki społeczne działania muzeum.] analizowano skuteczność wykorzystania socjodramy dla nauczania wiedzy o sztuce i jej epoce.] było zweryfikowanie nowych typów pracy z widzem. 75-76.. 36 tamże. s. Z socjologicznej problematyki muzealnictwa... s. por.. Żygulski K. 37 tamże. Śledzono skuteczność działania szczególnego typu wystaw oświatowych.] w Oświęcimiu) [. poświęconych propagowaniu sztuki. prowadzić winny do stworzenia atmosfery sprzyjającej poznawaniu nowych wartości. ale również – chęci dłuższego obcowania z wystawionymi eksponatami. Szczecin 1980. passim.. badania skuteczności zbiorowego oddziaływania ekspozycji w konfrontacji ze stawianymi tejże ekspozycji celami. badanie 35 tamże. Otóż z badań prowadzonych w wielkim muzeum turystycznym.35 Badaczy zajmujących się socjologią muzealnictwa interesowały wielorakie zagadnienia.: kwestia relacji widzów na zmiany godziny otwarcia muzeum [. Zadaniem szeregu prób o charakterze eksperymentalnym [..].. 77. czy złożony problem ustalenia dolnej granicy wieku osób wpuszczanych do muzeum (badany [. jej skład i struktura. 77-78. potrzeby kulturalne potencjalnych odbiorców. 39 Winiecka H. publiczność muzealna. że efekty dydaktyczne będą tym lepsze. 38 Z kolei Halina Winiecka. [. Poznań/Warsaw 1974. że muzeum powinno być traktowane jako swoiste środowisko wychowawcze. badania stopnia popularności muzeum w poszczególnych kategoriach publiczności oraz zasięgu społecznego jego oddziaływania.

badanie opinii publiczności wobec form i metod oświaty muzealnej. 41 Dierking L. który jest faktycznie rozmową ankietera-pracownika muzeum ze zwiedzającymi. które mogą być wysyłane do domów ankietowanych. wydaje się trudne do przeprowadzania bez profesjonalnych badań socjologicznych. zmiany w ilości wolnego czasu. Przy konstruowaniu metryczki ankiety anonimowej trzeba wziąć pod uwagę naturalną skłonność ankietowanych do obniżania swego wieku i podnoszenia wykształcenia. passim.. rozwiązaniem optymalnym jest stosowanie pytań prekategoryzowanych. iż znaczna ich część zostanie wyrzucona do kosza. niż badawczo zobiektywizowany jej wyraz. wreszcie dalekosiężne procesy społeczne. Badania winny dawać odpowiedź na szereg szczegółowych kwestii. obserwacji 40 Mikułowski-Pomorski. 41 Opracowanie nowoczesnej strategii muzealnej. iż efektem tego rodzaju procedury będzie raczej sondaż opinii. Komunikat muzealny może zmieniać postawę odbiorcy. Ze względu jednak na finansowe trudności polskiego muzealnictwa nie da się uniknąć badań nad publicznością dokonywanych chałupniczo. w którym działa muzeum (stali zwiedzający. Badania te mieszczą się w szerokiej palecie muzealnego marketingu i winny stanowić jego składnik niezbędny. s. będącej funkcją misji muzeum. takie jak np.. ale także nad kategoriami osób. wywiadu swobodnego. iż da mu szansę na udzielenie odpowiedzi. Muzeum nie może stać się instytucją dyskwalifikującą (Cameron).D. potencjalnej. Ankiety nie mogą być zbyt rozbudowane.. pamiętając. czyli zawierających wybór możliwych odpowiedzi. w których kwestionariusz wypełniany jest przez ankietowanego. sytuują je (muzeum) w szeregu instytucji społecznych podlegających prawu rynku – czyli konkursowi ofert. badanie funkcji informatora żywego. takich jak: rozpoznanie topografii socjologicznej środowiska. określenie publiczności aktualnej. Washington 1992. Falk J. cit. 14 funkcji informatora drukowanego.M. która nie daje swym gościom czy klientom szansy na weryfikację danego komunikatu. pod warunkiem jednak. Stosować wtedy należy podstawowe instrumentarium socjologiczne. tzw. Badania te są też niezbędnym sposobem weryfikacji społecznych opinii o muzeach i ich ekspozycji. The Museum Experience. na uczestnictwo w dialogu. op. Badania winny uwzględniać prognozy rozwoju demograficznego i ekonomicznego. aktualne mody. na miarę możliwości danego muzeum. docelowej. 78. niestety. które do muzeów nie przychodzą. turyści). Muzealnicy mają ponadto możliwość prowadzenia wywiadu kwestionariuszowego – ankietę wypełnia ankieter. który ludzie są w stanie poświęcić na zwiedzanie. z założeniem. Do dyspozycji muzealników pozostają ankiety. stopniowy wzrost wśród zwiedzających liczby osób w wieku starszym i młodzieży uczącej się.40 Badania prowadzone nad muzeum i jego publicznością. .

obserwując dyskretnie zachowanie publiczności: czas poświęcony poszczególnym eksponatom. Wprowadzenie do muzealnictwa. których sama księga wpisów rozwiązać nie jest w stanie.43 Niezależnie jednak od sceptycyzmu wyrażonego w ostatnim zdaniu – socjologia nawet ze swym podstawowym instrumentarium daje szansę na rozwiązanie problemów z zakresu komunikacji muzealnej. . W nich mogą oni zamieszczać swe uwagi i życzenia. s. jr. Warszawa 1982. reakcje na informacje tekstowe. właściwości przestrzeni ekspozycyjnej. to on w „miejscu strategicznym” stanie wobec arcydzieła lub w „miejscu marginesowym” odkryje nie zauważone przedtem piękno.. 178. kiedy pracownik muzeum stara się wcielić w rolę zwiedzającego. Oferta muzeum adresowana jest do zwiedzającego i dla niego jest przeznaczona. 181-182. Muzea na świecie. s. 44 tamże. Oceny zwiedzających bywają czasem diametralnie różne. zapoznać się z opinią Rady Powierniczej czy innych ciał społecznych. z muzeum związanych. To on odczuje. pozytywnie lub negatywnie. i on w końcu wystawę oceni według własnych kryteriów.. 43 Żygulski Z. 15 uczestniczącej. jakie zapełniają rubryki ankiet muzealnych przedkładanych publiczności przez socjologów.. zakłada się jednak istnienie zgodnej oceny intersubiektywnej dla określonej grupy kulturowej i z nią właśnie należy się liczyć.]. Autorzy wystaw winni też znaleźć czas na lekturę recenzji. Niejednokrotnie bardziej szczere i spontaniczne niż te.44 42 Borusiewicz M. Wykłady – Podyplomowe Studium Muzealnicze UW. 42 Wreszcie bezpośrednim kontaktom z publicznością służą księgi dla zwiedzających [.

s.]. . iż należy się z nimi zapoznać. czyli chęć ucieczki od codzienności. że jak człowiek nie jest oblatany w tym malarstwie.]. Pomyślałem sobie. I tak się napatrzyłem na te malowidła. [. nie rozumie jedynie kryteriów. czyli dążenie do zaspokojenia żądzy wiedzy. że nie jest on wrażliwy na piękno dzieł sztuki. Tego największego. Na skutek tego staje wobec chaosu zmasowanych dzieł.... i to w takim kontekście.. że powinno się zobaczyć wystawione tam dzieła. więc zaszedłem do tego dużego gmachu we Florencji. wreszcie motyw intelektualny. Następny moment to przygotowanie widza: nie zna się na tym. osłabienie poczucia własnej wartości.Do Uffici? Czy Pitti? .. Przeciętny widz. Jednym z jej podstawowych zagadnień jest problem specyfiki muzeum. rezultat zwiedzania: zniechęcenie. istoty tej instytucji przechowującej i udostępniającej dobra kultury możliwie szerokiej publiczności. Drugim – jest sposób odbioru ekspozycji. z czym ma się zapoznać. motyw odwiedzin: przekonanie. co stępia jego wrażliwość i odbiera możność doznania satysfakcji.45 Współcześni muzeolodzy wskazują na trzy główne motywy skłaniające ludzi do odwiedzania muzeów: motyw estetyczny. kierowca samochodu służbowego.. prowadzi następującą rozmowę ze swym szefem: . Mówię panu pułkownikowi. to tylko widzi same Madonny i ma dosyć. U podstaw muzeologii. czyli pragnienie doświadczenia piękna. Motywy te powinny być 45 Gluziński W. Występują tu wszystkie momenty charakterystyczne dla odwiedzin przeciętnego widza w muzeum. 16 Komunikacja muzealna w świetle muzeologii Muzeologia jako nauka ciągle jest w trakcie poszukiwania swej tożsamości.] Nie znaczy to. że powinienem obejrzeć jakieś malowidła. rozczarowanie.Ja pana pytałem o malarzy z powodu tych Madonn. Oto prosty żołnierz. albo dla podniesienia własnego prestiżu. 44-45. czyli komunikatu muzealnego przez zwiedzającego oraz możliwości kształtowania tegoż odbioru.. motyw romantyczny rozumiany też jako eskapizm. że wyrobił sobie przekonanie.Nie wiem jak się nazywa. według których je zgromadzono i ułożono. słyszał coś o słynnych dziełach sztuki czy mistrzach. przesyt. . a często nawet nie wie. że Madonny zaczęły mi nosem wychodzić. w tym wypadku prosty żołnierz. we własnym poczuciu lub w oczach innych [. Udaje się więc do muzeum albo powodowany ciekawością [. – komentuje Wojciech Gluziński – Po pierwsze. Warszawa 1980. jakie muzeum odwiedza. Ciekawe świadectwo odbioru ekspozycji malarstwa przez przeciętnego widza muzealnego znajdujemy w powieści Hemingwaya „Za rzekę w cień drzew”. Po trzecie.

] Nie istnieje wtedy dla widza nawet nazwa eksponatu. co wystawa prezentuje [. [. Kraków 1992.. czego sens zawiera się w nich samych. Warszawa 1982. s... o ile wpływa na efektywność percepcji [.] wieloraką funkcję: kształtuje estetyczną wrażliwość widza. Przedmiot ten może być ukazany widzowi bezpośrednio. Cała np. W fazie następnej zwiedzający dokonuje jednak pewnej selekcji danych spostrzeżeniowych.. Nastawienie odbiorcy dokonuje się pod kątem potrzeb estetycznych bądź poznawczych. Opisał on odbiór wystawy realizujący się w sytuacji normalnego zwiedzania muzeum oraz wyróżnił trzy specyficzne spojrzenia na ekspozycję: nastawienie naukowo-poznawcze. Nastawienie z perspektywy zwiedzającego – pisze Jerzy Świecimski – koncentruje się na przedmiocie wystawy – dokładniej: na przedmiocie jej treści lub sensu [.]. W tej fazie wystawa działa całością.47 46 Żygulski Z. 47 Świecimski J.. Wystawa spełnia zatem [. nastawienie twórcze oraz analityczno-badawcze.].. nie starając się przeważnie dotrzeć do ich naukowych treści. Spośród ogółu danych wydziela on tylko tę cząstkę. 174.. „oprawa” wystawowa ważna jest wtedy o tyle tylko. która należy do przedmiotu sensu wystawy.. bądź przedmiot poznania naukowego [. różnymi sposobami unaocznienia. jr. [. zawężając się z kolei do tego. Muzea na świecie.]. „wczuwa się” on w piękno eksponatów lub ich „wymowę”.] W postawie przeżyciowej eksponaty traktowane są wyłącznie jako coś. Odpowiednio do potrzeb percepcyjnych nastawienie widza na eksponaty i sposób ich percepcji mogą być rozmaite: gdy widz zwiedza wystawę w postawie wyłącznie estetyczno-przeżyciowej. s.]. Odpowiednio do tego wystawy umożliwiają mu obejrzenie przedmiotów mogących być lub będących podłożem jakości i wartości artystycznych.. niekiedy inspiruje lub dostarcza mu materiałów do badań naukowych. 1. t. . Proces percepcji wystawy realizowany z perspektywy zwiedzającego rozpoczyna się od rejestrowania wszystkiego.. bądź pojęciowego określenia [.. jego autorstwo i tytuł. spostrzeżeniowo lub może być ukazany pośrednio. 22-25..]. a gdy eksponat jest dziełem sztuki... lub estetycznych.. Tylko ta część danych zostaje ostatecznie „w polu widzenia” perceptora [.. Wystawy muzealne. Studium z estetyki wystaw..]....46 O dokonanie szczegółowej kategoryzacji motywów i postaw właściwych zwiedzającym w trakcie obcowania z ekspozycją muzealną pokusił się Jerzy Świecimski. 17 rozpoznawane przez twórców muzealnych ekspozycji i do nich owa ekspozycja winna być dostosowana. albo stanowiących materialny dokument nauki lub źródło informacji naukowej o takich dokumentach i osądach zbudowanych na ich temat. Wprowadzenie do muzealnictwa. co stanowi bądź przedmiot estetycznego przeżycia.

przy pomocy układu eksponatów. 18 Jeśli natomiast widz zwiedza wystawę w nastawieniu naukowo-poznawczym. do której wystawione eksponaty należą. „zadumy nad przeszłością” [. które traktuje jako oderwane od jakiegokolwiek szerszego kontekstu jednostki. np. że „to jest to”.). istniejące każda z osobna i każda dla siebie. niekiedy poprzez odczytywanie treści dołączonych do eksponatów ilustracji pomocniczych. ale również jako przedmiot doznań estetycznych. bądź dokument naukowego poznania. który stwarza prezentacja ekspozycyjna. Wystawa odpowiada zwiedzającemu informacją streszczająca się do stwierdzenia. że są one kierowane przez elementy treścionośne wystawy.] często np. Odczytanie treści wystawy ma wtedy z reguły charakter werbalny. eksponaty stanowią dla niego bądź źródło informacji naukowej. głównie przez dołączoną do eksponatów informację werbalną lub ilustracyjną.] W przypadkach bardziej złożonych zwiedzający odczytuje informację mówiącą o eksponacie coś więcej. ile dyktuje mu jego ciekawość. [. które przyniósł ze sobą. który ogląda. np.. Wszystkie powyższe rodzaje odbioru treści eksponatów charakteryzują się tym. w wyniku czego treść naukowa nabiera mniejszego lub większego zabarwienia emotywnego: sentymentalnego. zwiedzający kojarzy treść eksponatów z pewnymi wiadomościami. W zaspokojeniu swej ciekawości zwiedzający nie wychodzi jednak zasadniczo poza poszczególne eksponaty... [. W przypadku najprostszym i zarazem najczęstszym zwiedzający ogranicza się do zarejestrowania istnienia eksponatu i poznania jego tożsamości. nastawia się jedynie na dowiadywanie się o oglądanych przedmiotach tyle. w której zwiedzający stara się już „czegoś dowiedzieć” o przedmiocie.b. czy rozmaitego rodzaju elementów ilustrujących (ilustracji graficznej. Poznanie ma przebieg w zasadzie bierny. Poszczególne stopnie poznania treści łączą się często z doznaniami przeżyciowymi: poznawane eksponaty nie tylko służą wtedy jako źródło informacji. odczytania informacji mówiącej o nazwie eksponatu..). dołączonych do eksponatów dłuższych tekstów itp.] Kolejny stopień polega na dotarciu przez zwiedzającego do treści zespołu eksponatowego. Odczytanie treści wystawy jest zarazem rekonstrukcją jej „zakodowania” w wystawie. Jest to postawa. refleksyjnego.. dokonanego nie zawsze przy pomocy tylko werbalnych elementów (podpisów pod eksponatami. [.].. o miejscu. Uzyskane wiadomości umiejscawiają z reguły poznawany przez zwiedzającego eksponat w jakimś szerszym kontekście niż ten. np. wzruszeń. wieku [. Dzieje się to przeważnie przez odczytywanie informacji pisanej. w przypadku dzieł sztuki o ich autorstwie. zainteresowanie dziedziną.. o jego funkcji. z którego eksponat pochodzi.. zwiedzający niczego sam nie konstruuje..]. ponieważ treść ta zostaje sformułowana przez odbiorcę zawsze w postaci określonych sądów. Eksponaty nabierają wtedy charakteru .. n. modeli przestrzennej itp.

programu ideowego. nie ma dla niego właściwie znaczenia. aby przedmiot badany był odpowiednio dostępny analizie. 28-31. s. gdy eksponaty traktowane są jako materiał do własnych badań naukowych. 19 pamiątek.] Przedmiot poznania jest rozległy. [..]. 41. dotyczącego założeń tematycznych. Odczytywanie treści eksponatów dokonuje się w takich przypadkach z reguły w sposób dla poszczególnych zwiedzających indywidualny [. architektonicznej. czy gdziekolwiek indziej. jako tworzywo [... Jedynym bowiem warunkiem poznania jest wtedy tylko to.. [. utwór taki traktowany jest wtedy właśnie jako coś. np.. lecz wyłącznie koncepcja wystawy. Indywidualne odczytywanie treści prezentowanych na wystawie obiektów ma z reguły tę przyczynę. Koncepcja ta może mieć postać: a) „wizji” przestrzennej.. w pracowni muzealnej.] W większości przypadków nastawienie na treść naukową eksponatów i ich analiza poznawcza stanowi wstępną fazę dłuższego procesu badawczego. przedmiotem tego nastawienia może być: 48 tamże. Nastawienie twórcze wykracza tym samym poza to.]. jak korzysta z biblioteki lub magazynu zbiorów naukowych.. założeń organizacyjnych itp. 49 tamże. a nawet w naturalnym otoczeniu: w środowisku cywilizacyjnym. nie mający z wystawą jako utworem nic wspólnego.] W procesie poznawczym perceptor wstawia eksponaty we własny kontekst. innymi słowy. s. Przede wszystkim obojętne stają się wtedy wszelkie walory estetyczne eksponatu.. Nastawienie zwiedzającego zasadniczo zmienia się..48 Wystawa może być również widziana twórczo. Jeśli w niektórych przypadkach nastawienie twórcze nastawione jest na wystawę gotową. jej relacji do określonego typu adresata). funkcji wystawy (np. czy wybrany eksponat lub grupa eksponatów znajduje się na wystawie. że zwiedzający jest zwykle do odbioru tej treści merytorycznie przygotowany..49 Wreszcie w nastawieniu analityczno-badawczym proces badawczy jest procesem wyłącznym. Przedmiotem poznania jest wtedy nie wystawa gotowa. [... np..]. a przynajmniej stają się one nieważne w trakcie procesu poznawczego: uwaga zwiedzającego skierowana jest bowiem wyłącznie na treść naukową.] albo jako materiał inspirujący do stworzenia jakiejś nowej koncepcji wystawowej gdzie indziej. sposobu podania tematu. którego dalsze fazy rozwijają się już poza strefą wystawy. co wymaga albo dalszego nad nim działania [. b) koncepcji teoretycznej. a w każdym razie nie są związane z utworem wystawowym jako całością o określonej treści własnej. np. Zwiedzający korzysta z wystawy podobnie. plastycznej uchwyconej w wyobrażeniu projektanta lub skonkretyzowanej w sporządzonym przez niego projekcie [. co jest poznaniu temu dane. w przyrodzie itp.. prowadząc ku nowemu przedmiotowi. .

jej projekt architektoniczno-plastyczny. przedstawiają nie rzeczywistość rzeczy. 4) tzw.50 Dokonana próba kategoryzacji wymaga jednak uzupełnienia. cit. np. Nie przemawiają one zrozumiałym językiem przedmiotów. Jak każda kategoryzacja ma ona walor porządkowania rzeczywistości. [. wartościowania itp. 20 1) wystawa w sensie utworu gotowego. [. że nie spełnia ono oczekiwań publiczności.. jak postulat stworzenia specjalnego języka ekspozycji muzealnej. bądź na 50 tamże. Oznacza to ni mniej ni więcej.. zachowań pod wpływem utworów wystawowych. a stąd wynikają wszystkie dalsze konsekwencje. typologii. .52 Muzeum. które uczynią nasze zbiory nie tylko zrozumiałymi dla ogromnie różnorodnej publiczności.. 47-48. co – być może – ma swe źródło w scjentystycznym aranżowaniu wystaw muzealnych. scenariuszowy lub organizacyjny. 52 tamże. stummen Dinge lebendig werden und reden. rozumień. ale system wiedzy naukowej z całym jej formalnym aparatem klasyfikacji.] widzi się muzeum jako organ nauki. reprezentuje intuicyjny porządek poznania.. s. powołując się na Lehmanna. kształtująca się po stronie odbiorców. Tymczasem w literaturze muzeologicznej [. która uczyniłaby ekspozycję bardziej otwartą i przystępną. op. w tym wypadku – motywów wizytowania muzealnej ekspozycji. s. ale również zdolne będą uczynić je interesującymi”. 51 Gluziński. nauka natomiast dyskursywny. 3) czynniki warunkujące rozwiązanie projektowe i realizację wystawy: program teoretyczny projektowania itd. przy czym kładzie się nacisk bądź na funkcję gromadzenia zbiorów jako materiałów dla nauki. 44. s. Ma jednak taki mankament. W praktyce funkcjonowania muzeum o takiej rozłączności trudno mówić.] die Zauberformel finden.] W związku z tym Cameron widzi konieczność „znalezienia mowy muzeograficznej i sposobów interpretacji. wie die leblosen. w sferze ich odczuć. iż sugeruje rozłączność poszczególnych kategorii.. strefa człowieka. terminologii. Krytyka wystawiennictwa muzealnego – pisze Wojciech Gluziński – sprowadza się do zarzutu..] W roku 1910 pisał Lehmann: „Wir müssen [.. z natury obce. dzisiaj natomiast narzuca się mu funkcje referencjalne.. iż współczesne muzealnictwo dalekie jest od wynalezienia tej czarodziejskiej formuły. 174-175. twierdzi Gluziński.. Stan ten przypisuje zmianie powinności narzuconych współczesnym ekspozycjom w stosunku do ich antenatek sprzed co najmniej stulecia – ongiś odczytywano eksponowany zbiór w sposób naturalny jako komunikat o funkcjach emotywnych lub estetycznych..”51 Wojciech Gluziński twierdzi. 2) koncepcja wystawy. lecz hermetycznym językiem danej dyscypliny naukowej.

[. które zostały zgromadzone. cit. ze strony zaś odbierającego na ujęciu przedmiotu jako przekazu i rozpoznaniu tych jego cech.] Określenie to nawiązuje bezpośrednio do istotnej i egzystencjalnej cechy muzeum. by tę substancję kulturową nie tylko uchronić przed zagładą.. niepowtarzalnym genius loci nie jest więc uprawianie nauki. 54 tamże. to jednak możliwe jest tylko na drodze specyficznej interakcji między muzeum a społeczeństwem. jak i ze strony przyjmującego ją jako taką.. za którą należy uznać konieczne sprzężenie funkcji gromadzenia z funkcją unaoczniania.. Rolę medium dla tego komunikatu odgrywa fizykalna rzeczywistość ekspozycji muzealnej. wyrażającym opisany wyżej szczególny stosunek człowieka do rzeczywistości go otaczającej.] Kopiując ludzki świat znaczeń i wartości muzeum kieruje się dwoma intencjami.] pozwala na [. Polega ona na ujęciu przedmiotu w roli przekaźnika informacji (kanału informacyjnego) i wskazaniu lub nadaniu mu tych cech.. w ramach której rzeczy i układy stają się znakami. Nazwijmy ją intencją dokumentacyjną. Z jednej strony intencją [. 355-356. lecz umiejętne udostępnianie tych dóbr i wartości kulturalnych.] ludzki świat wartości i znaczeń [. w której wyniki jego stają się społecznym czynnikiem rozwoju oświaty. gdy dotrą do świadomości i przyczynią się do jej wzbogacenia. 56 tamże. bądź wreszcie na funkcję oświatową.. Gluziński. Według Wojciecha Gluzińskiego to-co-unaocznione [. op. w których została ona zakodowana – to ze strony komunikującego. Inni jeszcze chcą widzieć muzeum przede wszystkim w roli instytutu naukowo-badawczego. cit. s. s. s. Podobnie sytuacja muzealnicza przemienia przedmiot z rzeczy .. Gluziński. s. polegającą na przekazywaniu i popularyzacji wiedzy naukowej.. Komunikacja muzealna – ona jest bowiem procesem przekazywania nagromadzonych wartości do świadomości zwiedzającego – jest fazą poznania. ale również podtrzymać ją w aktywności... 79. kultury. Wystąpienie jednak jakiegokolwiek przedmiotu w tej roli wymaga zaistnienia określonej intencji tak ze strony komunikującego informację. Sytuacja muzealnicza odgradza to. z drugiej intencją skłonienia poszczególnych jednostek do owego stosunku [interakcji] i do współudziału w nim.. op.. uwarunkowanych wyłącznie wewnętrznie. [. s.] [muzealnicza] jest koniecznym warunkiem do nadbudowania się nad warstwą fizykalnej rzeczywistości ekspozycji muzealnej warstwy tego-co-unaocznione. 21 funkcję dokumentacyjną. por. a trafniej – w cudzysłów. s.] ujęcie funkcji muzealnych w ich wzajemnych związkach.] przenosi z języka przedmiotowego w dziedzinę metajęzyka.53 Istotą więc specyfiki i praktycznej działalności muzeum.].. cit..56 Rzeczywistość tego-co-unaocznione to 53 tamże.. dobiera je w ten sposób. s. Żygulski. które są jej nośnikami. że kopiuje [. op.. sprzężenie funkcji gromadzenia i unaocznienia... 296-297: Dokumentem jest każdy przedmiot celowo użyty do wyrażenia informacji w nim uprzedmiotowionej. 224-225. cit..55 Muzeum – zdaniem Gluzińskiego – gromadząc rzeczy. W logice znak cudzysłowu odcina nazwę tym znakiem ujętą od jej pierwotnej denotacji i [.. 354: Sytuacja [. 289: Określenie muzeum jako uporządkowanego i unaocznionego zbioru rzeczy [. w których informacja została zakodowana.. ujmuje jakby w nawiasy. nauki...] utrzymania w aktywności tej substancji kulturowej [.. Żygulski.] jest po prostu komunikatem. 78... 318-319.. co znajduje się w ekspozycji od rzeczywistości naturalnej. z niego bowiem daje się wyprowadzić pozostałe funkcje muzealne. dokonującej się poprzez wystawiennictwo. rolę znaków w tym komunikacie rzeczy znaczące i układy sensowne.. op. por. s.54 Wyizolowane i przechowywane wartości mogą stać się rzeczywistymi wartościami tylko wtedy. 55 tamże.] w tym celu.

odcina ją od pierwotnych związków w rzeczywistości naturalnej i przenosi w rzeczywistość tego-co-unaocznione. kody. których owa substancja jest nośnikiem. 361-362. a w każdym razie ich usemantycznienie. symbole. 57 tamże. którego istotą jest gromadzenie substancji kulturalnej i wartości. autonomiczne wobec innych społecznych instytucji o uznanym autorytecie. układy sensowne. W muzeum dokonuje się zatem ujęzykowienie rzeczy. s. media. unaocznienia zwiedzającym w procesie komunikacji. fizycznej w symboliczną.57 Muzeologia traktuje instytucję muzeum jako miejsce specyficzne. komunikaty. Jest to więc rzeczywistość językowa nadbudowana na warstwie pozajęzykowej. 22 rzeczy znaczące. fizykalnej rzeczywistości ekspozycji muzealnej. znaki. głównie w celu przekazania ich. .

. 60 Kodeks Etyki Zawodowej Międzynarodowej Rady Muzeów (ICOM).... Warszawa 1999. 27. Wynika też fakt. posiadających wykształcenie w dziedzinie szerzenia oświaty poza muzeami. [. Na muzeum spoczywa ważny obowiązek budzenia zainteresowania nowych i coraz szerszych kręgów publiczności z wszelkich warstw społeczeństwa.. Kodeks Etyki ICOM a nowa polska ustawa o muzeach.. wskazanych dla pracownika muzeum. opracowuje je i upowszechnia. Muzeum powinno wykorzystywać każdą okazję do rozwijania jego roli jako źródła oświaty. s. co sankcjonuje także obowiązująca w Polsce ustawa o muzeach. Tam. Warszawa 1992. mieści się w porządku aksjologicznym i da się określić w kategoriach uniwersalnych zasad etyki. Filozofia muzeów.2. w: Przeszłość przyszłości. Powinno ono w granicach jego możliwości zachęcać całe społeczeństwo jak i poszczególne osoby oraz 58 Lorentz St.]. 481. 23 Upowszechnianie wartości kulturalnych wobec etyki i prawa Rolą muzeów [. ludziom wysoko wykształconym i poszukującym odpowiedzi na najprostsze pytania. jest z zasady otwarte dla publiczności. 469-471. w: Przeszłość przyszłości. gdzie program i zadania muzeum tego wymagają. od przedstawicieli której społeczeństwo oczekuje przestrzegania klarownych standardów etycznych. zgodny w zasadniczych punktach z polską ustawą o muzeach. dorosłym i młodzieży. dla obsługi której zostało powołane. przechowuje i udostępnia. p. Zbiorem standardów etycznych. pozyskuje je.] jest przekazywanie następnym generacjom i udostępnianie najszerszym warstwom społeczeństwa ogromnego dorobku doświadczeń ludzkości.. społeczności lokalnej lub grupy. Z samej definicji60 muzeum jest instytucją w służbie społeczeństwa i jego rozwoju.] [Muzea] służą nie pewnej określonej kategorii odbiorców. Czy należy spalić Luwr?. należy do wykonania takich zadań zatrudnić pracowników wyspecjalizowanych.58 Z założenia tego wynika wskazanie. nawet gdyby dostęp miał być ograniczony w przypadku bardzo specjalistycznego muzeum [.. nie jest jedynie pochodną prawa pozytywnego. a zwłaszcza wystawia je celem badań. lecz najróżnorodniejszym ich kręgom: uczonym i artystom. iż przeznaczenie muzeum. nauczania i rozrywki.. 475- 476. Muzealnictwo należy do tych dziedzin życia. 484. jest też taką profesją. s. w którym chroni się dobra kultury.59 Powszechnie akceptowanym. 1. . 59 Waltoś St. Księga Pamiątkowa ku czci Profesora Stanisława Lorentza w setną rocznicę urodzin. jest Kodeks Etyki opracowany przez ICOM. s. która wykonuje badania nad świadectwami materialnymi człowieka i jego otoczenia.. 6: Muzeum jest niezarobkową i permanentnie istniejącą instytucją w służbie społeczeństwa i jego rozwoju. iż rola muzeum jako miejsca. służącego wszystkim warstwom społeczeństwa lub grupie specjalistycznej. elementarnym obowiązkiem muzealnika jest udostępnianie muzeum społeczeństwu. otwartą dla publiczności. jakim jest upowszechnianie wartości kulturalnych w procesie społecznej komunikacji. której muzeum zamierza służyć.

por. Zatrudnienie przez muzeum [. aby informacja w ekspozycjach i wystawach była rzetelna i obiektywna. p.. Ta potencjalna moc wystawy muzealnej wymaga. p.. w ramach ustalonych reguł polityki. idei jest nieuniknionym składnikiem każdej wystawy.. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. imperatywem. aby nie utrwalała mitów lub stereotypów.. jego rzetelności i autorytetu jako instytucji..] Trzeba uwzględniać potrzeby ludzi niepełnosprawnych. pociągające za sobą dużą odpowiedzialność. regulowane profilem konkretnego muzeum. badań.. s. 5.61 Z rolą udostępniania wiążą się dwa istotne wskazania etyczne. włącznie z zapewnieniem miejsca dla pracowników. „Orędowanie”. z pełnym uznaniem muzealnej intelektualnej niezależności. 2. 64 tamże p. p. lecz w pełni odpowiedzialnym pobudzeniem idei i opinii. [. oświaty i ekspozycji.8. tak przekazywanie pewnego poglądu. Obowiązek. przechowywania.] winno dbać o to. 24 grupy do aktywnego włączania się w działalność muzeum i popierania jego zamierzeń oraz polityki. 13-14.] powinny umożliwiać muzeum. 35: Tak jak upowszechnianie jest istotnym elementem pracy muzealnej.. Muzeum powinno także w rozsądnych granicach umożliwiać publiczności kontakt z pracownikami muzeum. 62 tamże..62 Ponadto publiczność [.6. Pierwszą zasadą. jest otwarcie muzeum dla publiczności.7. których wartość dla społeczeństwa pozostaje w bezpośredniej proporcji do jakości świadczonych usług. 1991. 14.. Opuscula Musealia”. z zastrzeżeniem wszakże ograniczeń w tej mierze dyktowanych koniecznością zachowania poufności lub bezpieczeństwa. Skoro podstawowym obowiązkiem muzeum jest zachowanie w stanie nienaruszonym dla potomności obiektów tworzących jego zbiory [. oraz zgodnie z zobowiązaniami wpisanymi w zadania upowszechnieniowe muzeów. by medium to użyte było w odpowiedzialny sposób.. Pracownicy muzeum w całej ich działalności winni postępować uczciwie i zgodnie z najbardziej surowymi zasadami etycznymi oraz w najwyższym stopniu obiektywnie.. czy też w inny z góry ustalony sposób. warunkujące swobodę poznania jego obiektów.] Muzea są obiektami publicznego zaufania.[. Rottermund A. [.. 2. 2.. wypełnianie podstawowych funkcji w zakresie gromadzenia. 11.] oznacza zaufanie publiczne. s.63 Drugą zasadą jest obowiązek przekazywania prawdziwych informacji. s. konserwacji.. przykładów naruszania którego można by w historii polskiego i obcego muzealnictwa – niekoniecznie w krajach totalitarnych – znaleźć wiele.. . s. pisze Harris. 2.] powinna mieć dostęp do ekspozycji w rozsądnie wyznaczonych godzinach i regularnych okresach czasu.64 Kodeks Etyki ICOM formułuje też konkretne wskazania dotyczące muzealników jako takich. 14-15. Problemy muzealnictwa w świecie współczesnym. czy to po uprzednim umówieniu się. wolny dostęp do informacji w zbiorach.] 61 tamże.4. opinii. 63 tamże. nie jest propagowaniem politycznego czy estetycznego stanowiska. s. Pomieszczenia [.

Winne one też umożliwiać badaczom działającym w dobrej wierze swobodny. 25 zdolności intelektualne i wiedza fachowa nie starczają za wszystko. dostęp do wszystkich przedmiotów lub dokumentacji pozostających pod ich opieką.66 Kodeks Etyki ICOM jest jednym z licznych przykładów deontologicznych klasyfikacji zasad postępowania zawodowego. Kodeks nie może być też postrzegany w oderwaniu od uniwersalnych zasad etyki. ale muszą pozostawać pod wpływem wysokiej rangi reguł etycznych. udostępnianie.1. pod warunkiem wskazania jej źródła. Kodeks może być cenną wskazówką w wypadku. w których obowiązuje tajemnica. 66 tamże. Poza przypadkami. Wolters Kluwer Polska. Generalnym przesłaniem Kodeksu jest określenie roli muzeum jako instytucji służby społecznej. które wszak może stanowić postanowienia z Kodeksem sprzeczne.] uprzejmość w stosunku do publiczności.. a przede wszystkim szybko odpowiadać na korespondencję i na pytania o informacje.2. powinny one dzielić się swym doświadczeniem zawodowym i udzielać informacji. .. s. O nowej wersji Kodeksu Etyki ICOM: Stanisław Waltoś. p. 7. W czasach współczesnych. pochodne względem sformułowanego wcześniej obowiązku udostępniania i upowszechniania. która realizowana jest poprzez komunikowanie (upowszechnianie.65 Kodeks precyzuje również powinności pracownika muzeum wobec publiczności. 5. jeśli innego rodzaju imperatywy zawiodą. autonomicznym wobec obowiązującego w danym państwie prawa pozytywnego. 36-37. kiedy pragmatyka codziennego postępowania bywa narażona na izolację od standardów aksjologicznych. s. choć odpowiednio kontrolowany. nawet jeśli temat badania ma charakter osobisty lub należy do dziedziny szczególnego zainteresowania. 27-28. Warszawa 2009 65 Kodeks. Osoby uprawiające zawód pracownika muzeum winny zawsze okazywać [. jeżeli o takowe zwróci się ktoś z szerokiego ogółu lub spośród wykwalifikowanych badaczy. p. Kodeks Etyki ICOM dla muzeów [z komentarzem]. edukowanie) odbiorcom kulturalnego dorobku ludzkości.

Caparta [. 111-113. s. gdzie zdążono je wypracować co najmniej z kilkunastoletnim wyprzedzeniem. wiele znaczących osobistości wypowiadało tak optymistyczne poglądy jak Henry Cole z South Kensington Museum w Londynie w 1874 roku: Jeśli chcecie być zdrowi.] bardzo tanich. kształtujący umysł. Tym odróżniająca się od neutralnej w założeniu informacji muzealnej.. autokarami i tramwajami za dzieci ze szkół w uboższych dzielnicach i okolicach Brukseli. a żyć długo. Idee upowszechniania narodowych zbiorów kultury zapoczątkowała rewolucja francuska. Księga Pamiątkowa ku czci Profesora Stanisława Lorentza w setną rocznicę urodzin. przestrzegane dzisiaj w znacznej większości polskich muzeów. 5) wykłady w Muzeum. a zarazem – składnikiem komunikacji masowej – jest edukacja muzealna. wydawanych przez dział oświatowy w ogromnych nakładach i [. Po 1945 roku działały Biura Społeczno-Oświatowe. by wasze interesy handlowe dobrze prosperowały i cywilizacja królowała wśród was – twórzcie muzea nauki i sztuki. Warszawa 1999. 68 tamże. 3) wykłady w szkołach. W Polsce – w 1935 roku we wszechstronnie odnowionym pod kierownictwem Stanisława Lorentza Muzeum Narodowym w Warszawie kierownikiem działu oświatowego został Kazimierz Malinowski... sztuki i piękna. Standardy oświaty muzealnej. iż stawia sobie. 9) sprzedaż reprodukcji. także cel wychowawczy. młodego zwłaszcza. tym bardziej. zdrowia. Ta forma strukturalna przetrwała w większości wypadków w polskich muzeach do dziś. 6) elementarne kursy historii sztuki. układanych w zespoły tematyczne. w latach 60-tych działy naukowo- oświatowe. by ilustrowały zasady życia. Jego zakres obejmował i nadal obejmuje: 1) bezpłatne oprowadzanie wycieczek szkolnych. jeśli chcecie jeść zdrowo. 7) oświatowe seanse kinematograficzne w Muzeum. nauki. 26 Edukacja muzealna jako forma upowszechniania Kategorie publiczności Podstawową formą zorganizowanego upowszechniania wiedzy o kulturze stosowaną w muzeach... że właściwy dziewiętnastemu stuleciu optymizm poznawczy skończył się wraz z Wielką Wojną. 123: Jednym z pierwszych był dział „Służby Oświatowej” w Muzeum Pięćdziesięciolecia w Brukseli.[.. s. 4) wykłady dla instytucji i organizacji. poza typowo dydaktycznymi celami poznawczymi i kształcącymi.. człowieka. 2) oprowadzanie innych wycieczek.67 Po zakończeniu I wojny światowej działy oświatowe uznano powszechnie za integralny składnik działalności muzeów68. . Zanim pomysł ten przybrał ramy profesjonalnych struktur.] Jedną z form pomocy jest opłacanie kosztów dojazdu do Muzeum kolejami. wywodzą się z doświadczeń muzeów zachodniej Europy i Stanów Zjednoczonych.]. stworzony przez dyr. by wasze fabryki dobrze funkcjonowały. Dla 67 Lorentz St.. nauka i sztuka rozwijała się. Zorganizowana działalność edukacyjna na terenie muzeów ma już długą historię. w: Przeszłość przyszłości.. jeśli zależy wam na tym. pragniecie. 8) wypożyczanie przezroczy. formujący osobowość. Uniwersytet powszechny.

Muzea utrzymują ścisłe związki ze szkołami wszystkich stopni. Osoby szczególnie zainteresowane zbiorami mogą wziąć udział w oprowadzaniu specjalistycznym. Zwiedzający mogą korzystać z informacji o muzeum i zbiorach nagranych na taśmie magnetofonowej. obejmuje kilka bloków tematycznych: historię. Ponadto – organizowane są specjalistyczne wykłady oraz – dla osób dysponujących wiedzą na poziomie podstawowym – tzw.. tzw. gallery talks. 69 Matuszewicz A. kształcenia środowiskowego. którym zajmują się głównie kustosze muzealni. 69 Weźmy za przykład Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. s. Z grona wolontariuszy rekrutują się przeważnie przewodnicy. „Kronika Zamkowa”. Cooper-Hevitt Museum w Nowym Jorku czy też w Museum of Art w Filadelfii.70 Ważnym elementem współpracy z publicznością jest docieranie do różnych grup wiekowych i środowiskowych z konkretną ofertą kulturalną i oświatową. Zadania oświatowe realizuje tam 70- osobowy zespół.71 Edukacja muzealna w muzeach rezydencjonalnych. nadzór merytoryczny nad nauczycielami prowadzącymi zajęcia w muzeum oraz opracowywania programów oświatowych i kulturalnych. 70 tamże. Np. historię sztuki i wychowanie patriotyczne. Podzielony jest na kilka sekcji: kształcenia dorosłych. Lekcje we wspomnianym muzeum prowadzą studenci podczas odbywanych 5-miesięcznych praktyk. Większość publiczności zwiedza indywidualnie. wolontariusze. czyli oprowadzeniem bądź lekcją muzealną. . Szkolenie przewodników trwa rok. Istnieje także możliwość skorzystania z usług przewodnika. Niektóre muzea przygotowują programy dla emerytów i osób niepełnosprawnych. a kończy się testem i egzaminem praktycznym. jak i zapraszanych specjalistów. kształcenia akademickiego. 71 tamże. 6 (14). W soboty i niedziele realizowane są programy przeznaczone dla rodzin. są projekcje filmów video. takich jak Independence Hall w Filadelfii. 1987. np. Wybrane zagadnienia muzealnictwa amerykańskiego. 20-21. szkół średnich oraz programów dla najmłodszych. 18-20. Programy lekcji muzealnych opracowywane są na cały rok szkolny i rozsyłane do szkół. Na pracownikach oświatowych działów muzealnych spoczywa obowiązek szkolenia służby przewodnickiej. Wprowadzeniem do zwiedzania w niektórych amerykańskich muzeach. 27 organizacji struktur oświatowych w muzeach Zachodu typowy jest liczny personel społeczny. spotlight talks. s. Edukacja muzealna obejmuje także dzieci w wieku przedszkolnym. s. Integralną częścią upowszechniania jest działalność edytorska. 17. Zajęcia szkoleniowe prowadzone są zarówno przez pracowników oświatowych. Frick Collection. czyli pogadanki na bardzo przystępnym poziomie. Brooklyn Museum 2-3 razy do roku organizuje spotkania dla 200 nauczycieli historii szkół publicznych.

Yorkshire & Humberside Museums Council.] W Muzeum Boymansa uwierzono. wyrobienie własnego smaku i indywidualnego stosunku do tego. stworzenia stanowisk asystenta dyrektora do spraw reklamy i dyżurnego konserwatora w podręcznej bibliotece. 73 Steiborn B.d. Taka reforma wymagałaby wielu pociągnięć organizacyjnych i finansowych..74 Opisana sytuacja jest jednak eksperymentalna. zwiedzanie monograficzne i lekcja muzealna.72 Okazuje się jednak.. s. lecz dlatego. że według niego muzeum jako całość winno służyć edukacji.. „Muzealnictwo” 34: 1992. że był to punkt kulminacyjny w długim procesie. dyrektor rotterdamskiego Muzeum Boymans van Beuningen złożył na ręce władz miejskich raport z propozycją skasowania w jego muzeum służb oświatowych [. Praca naukowa w muzeach w czasach kultury masowej. 72 tamże. passim. ze wszystkimi tego niedogodnościami. zrównania w walorach prestiżu (niekoniecznie w złotówkach) publikacji popularnych i specjalistycznych..[. niekoniecznie związanego z ekspozycją danego muzeum. ... Forward Planning Guidelines. s. 21-22. albumy i książki traktujące o wybranych zagadnieniach z zakresu.. s. działy oświatowe. że można kształcić poprzez samą sztukę. 28 Oprócz materiałów informacyjnych ukazują się nakładem muzealnych oficyn katalogi wystaw. Zwiedzanie całości muzeum jest najczęściej stosowanym sposobem udostępniania zbiorów muzeum. 72-73. Działalność oświatowa w muzeum to przede wszystkim różne formy udostępniania zbiorów najróżniejszym kategoriom odbiorców. iż istnienie działów oświatowych nie musi być czymś oczywistym. Na podstawie praktyki szkolnej – pisze Zofia Kozłowska – wyodrębnić można trzy podstawowe rodzaje kontaktu młodzieży i dzieci z muzeum: zwiedzanie całości ekspozycji.73 Mało tego. Muzea mogłyby zbliżyć się do wymogów współczesnej – i przyszłej – publiczności likwidując tzw. Coraz częściej pojawiają się opinie kwestionujące skuteczność ich działania w obecnej formie organizacyjnej. cit. Wiosną 1979 r. a raczej przekształcając je w sekretariaty koordynujące. b.. por. że uważał ten rodzaj działalności za zbyteczny. nie poprzez udzielanie informacji encyklopedycznych i tłumaczenie nie zawsze potrzebnych i nie zawsze zrozumiałych treści – a mianowicie poprzez nauczanie nawyku obcowania z dziełem sztuki. co dane dzieło sztuki estetycznie i treściowo komunikuje. 29..] – nie dlatego. Wydaje się.] ku muzeum widzianemu jako centrum edukacji .. kiedy muzeum uważano przede wszystkim za centrum wiedzy naukowej widzianej w kategoriach klasyfikacji natury i dzieł rąk człowieka [. ciągnącym się od czasu. 74 Rottermund A. jak częściowa mechanizacja objaśnień ekspozycji. w kilku muzeach posunięto się do prób prowadzenia działalności oświatowej bez udziału wyodrębnionej struktury działu oświatowego. op.

np. że nawiązanie kontaktu przez pracownika muzeum z tak zróżnicowaną grupą dzieci może nastręczać sporo kłopotu... „Kronika Zamkowa”. Także wtedy ze względu na ograniczenie liczby poznawanych elementów istnieje możliwość szczegółowszej ich interpretacji oraz zastosowania uzyskanego doświadczenia w dalszej pracy szkoły. Wydaje się to być bardzo trudną metodą dla uczniów szkół podstawowych.] Zwiedzanie monograficzne muzeum [. podczas lekcji w Pokoju Władz Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie uczniowie zapoznają się z podstawowymi zasadami funkcjonowania państwa o ustroju republikańskim i roli w nim prezydenta.. z pomocą czego głębiej się jest.] Taki rodzaj żywej i pogłębionej współpracy z muzeami może nauczycielom i uczniom przynieść.”76 75 Kozłowska Z. tym bardziej.. . Istotnym walorem tego sposobu kontaktu z muzeum jest możliwość pogłębionego przygotowania młodzieży do zwiedzania. zbyt długi jak na możliwości dziecka czas zwiedzania. [.. Celu poznawczego – informacji.75 Lekcje te są dobrze przemyślaną interpretacją przestrzeni zamkowej na użytek wielu poziomów szkolnych. 1987.. czas pracy (45-60 minut). jak to ujął francuski Raport Faure. 76 tamże.] stosowane jest często przez nauczyciela dla pogłębienia wybranego tematu. stanowiąc jego istotną część.] [jest] formą kontaktu dziecka z muzeum dającą najwięcej możliwości skutecznego oddziaływania na odbiorcę. Lekcja historii w muzeum..] Ważne jest przy wszystkich formach przedstawionych wyżej jasne sformułowanie celu pobytu w muzeum. s. oraz celu wychowawczego – stosunku do miejsca w którym przebywa. znaczniejsza niż przy całościowym zwiedzaniu możliwość lepszego zagospodarowania czasu oraz kontaktu bliższego i łatwiejszego z eksponatem i wnętrzem. Lekcja muzealna [. 6-8.] Przygotowanie do zwiedzania ogranicza się na ogół do uwag o charakterze wychowawczym. które ma dziecko otrzymać. s..T.. Temat powiązany z całością materiału nauczania. z drugiej strony dobrze umieszczają uzyskiwane informacje w ogólnej strukturze wiedzy. kształcącego – interpretacji wnętrz czy eksponatów.... jak i przez nauczyciela. odmienność od stosowanych w szkole środków dydaktycznych z jednej strony ożywiają zainteresowania. 29 takimi jak rozmaitość materii poznawczej. [. Wówczas temat zwiedzania powiązany z zainteresowaniami przygotowanej do tego młodzieży ma szanse głębszego utrwalenia. [. przy pomocy których ma zdobyć tę informację. wiedzę historyczną pojmowaną jako „nie to co się ma.. [. [. ale to.] Ten rodzaj zwiedzania stosują nauczyciele dla grup. a i podsumowanie wycieczki niewiele może przekroczyć formę płytkiego uogólnienia. [.. 1(9). monotonia metody... lekcja natomiast prowadzona być może zarówno przez pracownika muzeum.. wobec których mają określone zamierzenia tematyczne. 10.] Zwiedzanie muzeum w całości czy też monograficzne powinno być kierowane przez pracownika muzeum.

. 78 Artymowski D. 90-91. Dodać życia do lat (Praca w muzeum na rzecz ludzi starszych).] dowodził potrzeby zatrudniania w muzeach osób głuchych [. kształtowane przez człowieka. 60: Guy Boucheauveau. ale mającego specyficzne potrzeby i stawiającego przed pracownikami muzeum szczególne zadania. głuchy pracownik Cite des Sciences et des Industrie [. 10% ludności. 14. Pokazać niewidzącym.] kaleką czyni człowieka niepełnosprawnego nie tyle choroba czy stan przystosowania społecznego. to osoby na wózkach i dzieci nie będą w stanie ich odczytać. Podobny problem powstaje. sposób urządzenia ekspozycji. Można [. s. s.] Na przykład nieodpowiednie oświetlenie może sprawiać trudności osobie niedowidzącej. [. ile jego otoczenie.] W wielu muzeach drukuje się specjalne katalogi i informatory umożliwiające czytanie osobom niedowidzącym (większość to osoby starsze).. Jeżeli podpisy czy foldery będą miały zbyt małe litery. ale przede wszystkim dzięki swoistemu sposobowi myślenia. 4(18). wspomniałem o wzrastającym dla komunikacji muzealnej znaczeniu grupy ludzi starszych. to osoby mniej wykształcone. 5(7). Mogą być także bariery akustyczne – wadliwa akustyka może bardzo utrudniać odbiór wypowiedzi przewodnika przez osobę niedosłyszącą.. 1986. Jeżeli zredagujemy nasze katalogi czy informatory językiem bardzo skomplikowanym.77 Kolejną kategorią publiczności muzealnej. Muzea i osoby niepełnosprawne. nr 3.] na stanowiskach pracowników oświatowych. tegoż. 30: 1986. Osoby głuche czują między sobą szczególna więź.. Są wreszcie bariery najtrudniej uchwytne.. które często w wyniku zaniedbania we wczesnym dzieciństwie nie są w stanie dogonić w intelektualnym rozwoju „normalnego” człowieka.] nazwać barierami intelektualnymi. Mówi ona. Niepełnosprawni na Zamku.. w: Museum... por. inaczej mogą stanowić dla nich dodatkową barierę. przeczytać podpisów [.. Nie tylko forma przekazu w muzeum musi być dostosowana.. z aparatem słuchowym.. s..] mówić o powstawaniu nowego środowiska. Podobnie zresztą większość osób głuchych. [. że [. gdy budujemy zbyt wysokie gabloty. 79 tamże. por.. czy dzieci. „Muzealnictwo”.. 1(3).79 77 Artymowski D. Maureen Gee podaje interesującą definicję kalectwa (Moc działań. rozumieją się bardzo dobrze nie tylko dzięki wspólnemu językowi. wszelkie pomoce z tym związane mogą być ułatwieniem dla różnych grup osób niepełnosprawnych. czy wreszcie osoby nazywane upośledzonymi umysłowo.78 Niepełnosprawni są grupą liczną: szacuje się. s.. 16-17. że w skali światowej jest to ok. które bywają określane jako społeczne albo psychologiczne.. wewnętrznie bardzo zróżnicowanego. 1988.] . Te ostatnie bariery moglibyśmy [. 1981).]. „Kronika Zamkowa”. sposób oprowadzania. 1986. gdyż nie będzie ona mogła dokładnie zobaczyć eksponatów. „Kronika Zamkowa”.. „Kronika Zamkowa”. s. ale też jego treść. to osoby niewidzące nie przeczytają ich. Osoby te byłyby szczególnie użyteczne w obsługiwaniu zwiedzających głuchych.. też niewiele z nich skorzystają. tegoż. czy zbyt wysoko umieszczamy obrazy. zasługującą jest bardzo zróżnicowana wewnętrznie grupa osób zwanych niepełnosprawnymi.. 15-16. Jeżeli umieszczone zostaną zbyt wysoko. 30 Przy omawianiu zagadnień socjologicznych.. [. Spotykamy też bariery informacyjne.

17.80 Przykładami udogodnień zastosowanych w celu ułatwienia korzystania z ekspozycji osobom niepełnosprawnym – w tym wypadku niewidomym – są muzea szwedzkie.81 Bowiem właśnie największe trudności – zdaniem Daniela Artymowskiego – wiążą się z udostępnianiem zbiorów osobom niewidomym. 1987.. którego nie można by dotknąć. 81 Artymowski D.] To samo muzeum dysponuje bogatym zestawem zabytków i kopii. Nordiska Musset w Sztokholmie.. Refleksje z podróży po Szwecji.. Pokazać niewidzącym. .82 Kategorią zbliżoną do niewidomych są ludzie niedowidzący. Ten szczególny niewidomym sposób poznawania powinien skłaniać muzea do większej tolerancji wobec zasady niedotykania eksponatów... Jeżeli muzea są nieprzystosowane do przyjęcia osób niepełnosprawnych. s. wymagającej szczególnego podejścia. np. normalnych – tyle tylko. że trzeba im umożliwić przybliżenie się do oglądanego obiektu. W Guy Boucheauveau wyjaśniał też. Właściwie wszystkie podpisy. 31 Traktowanie niepełnosprawnych jako osobnej kategorii. Równie ważna jak konserwatorska jest selekcja merytoryczna.. s. Zwiedzający z tej grupy pragną niekiedy także go dotknąć.. Niepełnosprawni na Zamku. 1(9). 82 Artymowski. lecz jest to uzupełnienie obrazu wzrokowego.] Muzeum w Västeras (Muzeum Kanału) [.. co możemy pokazać. jest nieco sztuczne. wykonano też [.. 80 Artymowski.. że uniwersalne właściwości języka migowego oraz znajomość sposobu wyrażania osób głuchych pozwala mu na oprowadzanie głuchych z innych krajów bez pomocy tłumacza.] wiele wysiłku [i czasu]. „Kronika Zamkowa”..] Historiska Museet (Muzeum Archeologiczne) w Sztokholmie dysponuje pięknymi i bogato ilustrowanymi katalogami tematycznymi z alfabetem Braille’a (brajlony) i z powiększonym drukiem. [. teksty... węchu.] serię kostiumów ludowych w formie „brajlonów” (reliefowych postaci odciśniętych w sztywnej plastikowej folii). Oprowadzanie niedowidzących – a są to przeważnie grupy szkolne – nie różni się wiele od oprowadzania grup tzw. [.] wymaga [. bądź w postaci brajlonów.] Stawia to nas przed koniecznością selekcji tego.. Ponadto nie było w tym muzeum niemal obiektu czy modelu. zmysłu kinestetycznego (odczucia płynące z mięśni) i przede wszystkim dotyku.. mapy i plany zostały tu bądź odtworzone w wersji brajlowskiej. [. s. Stosunek do nich jest przecież wyrazem stosunku do publiczności jako takiej.] zastosowało wszelkie możliwie udogodnienia dla osób niewidomych. „Oglądanie” dotykiem ma charakter analityczny. 13. które osoby niewidome mogą dotykać. [. [.. 18-19. Obraz otaczającego świata tworzą oni sobie za pomocą słuchu. Gabloty opatrzone są podpisami alfabetem Braille’a.. to są w pewnym sensie źle przystosowane do przyjęcia publiczności w ogóle.

. 1(36). s. co ich zainteresowało. którego reprezentantem jest osoba dorosła.. tj. Obecnie akcja ta jest prowadzona również w ramach wystaw. mówić w sposób prosty i jasny. s. tamże.. Reminiscence Centre.84 Osobnym wyzwaniem dla muzeów jest liczne grono zwiedzających. 84 Artymowski.]. s. 1998. maksymalnie związany z konkretnymi przedmiotami. przy czym trudno czasem utrzymać uwagę zwiedzających [. których intelekt funkcjonuje na poziomie niższym od przeciętnego.83 Inne problemy pojawiają się przy udostępnianiu zasobów muzeum ludziom niesłyszącym. choć w podstawowym wymiarze. 28/29: 1984. takich.] niewiele mają do zaoferowania dorosłemu. Dzieci i młodzież o tej kategorii kalectwa mają poza lukami w słownictwie i wiedzy historycznej. czy wymagających specjalistycznego traktowania. Polskie muzea [. Dostarcza ona cennego materiału historycznego i wyzwala ogromny potencjał twórczy.] który chciałby kontaktować się z muzeum w inny sposób niż tradycyjne oprowadzanie z przewodnikiem. o normalnej zdrowotności. a z chwilą. z czasów wojny i tuż po wojnie [. Uwagi na marginesie książki „Museums and the education of adults”. Centrum Wspomnień powstało w wyniku akcji spisywania wspomnień ludzi starszych na wybrane tematy. zwłaszcza na tle grup specjalistycznych. [. Działalność oświatowa na rzecz dorosłych w muzeach.. Być może korzystniejsze od klasycznego oprowadzania byłoby zwiedzanie – rozmowa. 86 tamże. Tu słowa muszą być przełożone na język migowy i znacznie uproszczone. Niepełnosprawni w muzeach. ciekawie. gromadzi przedmioty z okresu międzywojennego.. która nie jest uczestnikiem grupy zorganizowanej. pracownicy działów oświatowych]. 14: Podobne problemy wiążą się z oprowadzaniem dzieci lżej upośledzonych umysłowo. 13. gdy już nie patrzą na przewodnika lub tłumacza bardzo trudno skupić ponownie ich uwagę. 32 czasie lekcji przygotowawczej wielką pomocą mogą być przezrocza – oczywiście odpowiednio wyraźne i kontrastowe. zaś systematyczny wykład miałby miejsce w czasie lekcji przygotowawczej czy powtórzeniowej.85 A jak to robią Brytyjczycy? Przykład łatwy do zastosowania w niejednym polskim muzeum historycznym. Przewodnik musi więc oprowadzać żywo. znali język migowy. [. w trakcie której przewodnik opowiadałby zwiedzającym to. s. Byłoby pożądane abyśmy [muzealnicy...86 83 tamże...] na oglądanym obiekcie. 151-152. 147. 85 Artymowski D. W tym wypadku. s. Pokazać niewidzącym.. w pełni aktywności zawodowej.. por. gdyż osoby głuche mają często [. założone w 1987 roku w londyńskiej dzielnicy Blackheath... oferta muzealna prezentuje się mniej okazale. 62: Oprowadzanie [niepełnosprawnych] musi być więc żywe i odbywać się w możliwie jak najmniejszych grupach. [. 13-14. tegoż. s. „Kronika Zamkowa”. . Rozpraszają się oni bardzo łatwo. co zwróciło ich uwagę. trudności z myśleniem abstrakcyjnym. „Muzealnictwo”.] Kontakt odbywa się raczej wokół konkretnego przedmiotu i związanego z nim konkretnego zdarzenia.. Trudno im na przykład zrozumieć wymiar czasu historii.] Stanowi to ważny element utrzymania więzi międzypokoleniowej. por. 149.] uboższe słownictwo oraz pewne trudności z myśleniem abstrakcyjnym.

cit. tamże. Montaż trwa 2 dni. tworzy salę wystawową o 200 m2 powierzchni.. a osiągają frekwencję kilkuset do tysiąca osób dziennie. Korzystają oni z bezpłatnego wstępu do 54 muzeów. na których uczestnicy występują w strojach różnych narodów. Trudną do przecenienia rolę w komunikowaniu szerokiemu kręgowi odbiorców informacji muzealnych. Na kurs ten trzeba się zapisać. s. [. organizuje się w niektórych muzeach w kluby. dostosowanego do celów oświatowych.. 7. Takie są [były] muzeobusy w Polsce. 33 Przez wiele dekad funkcjonowania struktur zajmujących się edukacją muzealną dopracowano się szeregu sposobów. poczyniono różne próby powiększenia powierzchni wystawowej.. aby montaż wykonać mogła 1 lub 2 osoby w ciągu 1 godziny. które odbyły się w poprzednim miesiącu. obwożący oryginalne obrazy ze zbiorów Muzeum. ze stolikiem do wydawnictw.. z głośnikiem. 1958 w Belgii w ramach "Piętnastodniówki Muzealnej" przez organizacje turystyczne. które na Konferencji Generalnej w Paryżu w r. zorganizowana w r.].87 Wypadły już też z naszej pamięci wystawy objazdowe organizowane przy pomocy muzeobusów. objechał 115 miejscowości w stanie Virginia. Trzeba było rozpoznać 13 dzieł sztuki. z oryginalnymi przedmiotami ze zbiorów Muzeum. Taki jest Artmobile Virginia Museum of Fine Arts. które w następnych miesiącach będą omawiane. Kurs obejmuje 40 wykładów w ciągu roku. 16 przyczep.5 x 7 m powierzchni.] Młodzież. mają mass media. op. [. 130: Do upowszechnienia tej akcji przyczyniło się UNESCO. które objeżdżają po 150-200 miejscowości rocznie. nie wywoła czegoś.5 metra. Liczba subskrybentów wynosi obecnie przeciętnie około 95000 rocznie. 87 Lorentz.88 Rzadkie są też ekspozycje wystawiane przez duże muzea gościnnie w mniejszych ośrodkach. a może znaleźć szerokie zastosowanie zwłaszcza [. z zewnętrznymi ekranami pod rozkładanymi na aluminiowych rurach daszkami. Pierwotny typ muzeobusu był nierozkładany. 121-122. . wpłacając jako opłatę roczną 10 florenów. stosowanych też na Zachodzie. 1953 wybranemu architektowi opracowania projektu muzeobusu. Chyba najbardziej rozwinięty system zastosowały Zakłady Philipsa. 120. przy czym kupon uczestnictwa należało ostemplować w muzeach co najmniej 5 miast. razem zmontowanych. oglądaniem przedmiotów i filmami o Indiach albo zebrania „Klubu Sobotniego” w Royal Ontario Museum. która nie wywoła zniechęcenia do samej instytucji muzeum. okazująca żywsze zainteresowanie.. gra w „Kima” Kiplinga dla młodzieży 16-18-letniej w Muzeum Narodowym Etnologii w Leydzie. Po miesiącu subskrybent otrzymuje następne 4 reprodukcje z drukowanym tekstem wykładów. który od października 1953 do czerwca 1955 r. znajdujących się w muzeach różnych miast. a także – w muzealnej edukacji. Subskrybent otrzymuje co miesiąc w ciągu 10 miesięcy 4 barwne reprodukcje formatu 18 x 24 cm. 1952 podjęło uchwałę zlecenia w r. 88 tamże. spotykanych w Polsce jeszcze dziesięć lat temu.] Ponieważ szerokość nierozkładanego muzeobusu ze względu na przepisy drogowe nie może być większa niż 2. [.. złożoną z 25 traktorów z przyczepami. Poza mury muzeów wykroczyła impreza. 125: Poważne znaczenie dydaktyczne mają różnorodne imprezy muzealne. Wart zastosowania w Polsce jest pomysł. Projekt taki został przekazany do dyspozycji państw członkowskich. w oryginalnych kostiumach. przedstawiające dzieła sztuki. Po upływie pewnego czasu subskrybent posiada coś w rodzaju dobrze ilustrowanej małej encyklopedii sztuki. na który wpadło przed ponad dwudziestoma laty radio holenderskie. s. co zmuszało do odbywania w tym celu specjalnych wycieczek. pozwalających z jednej strony przekazać maksymalnej liczbie osób maksymalną porcję wiedzy w formie. jak np. por. co zwykło się określać zmęczeniem muzealnym lub nudą muzealną. poprzedzana odczytami. Konstrukcje są tak obmyślane. która służyć też może jako sala odczytowa na 40 osób. które prowadziło specjalne kursy historii sztuki. które stworzyły ruchomą jednostkę wystawową. s. Richmond.. Skromniejsze typy pojedynczego wozu wystawowego pozwalają na zmontowanie sali wystawowej o 26 m2...] w krajach o niezbyt rozwiniętej sieci placówek kulturalnych. albo do montowania sali wystawowej np.

. że tylko 16% respondentów przychodziło. lecz także najzwyklejsza ludzka pomysłowość. a mniej. Działalność oświatowa na rzecz dorosłych. iż większość dorosłych zwiedzających muzea nie jest badaczami. bo tylko 5% w celu uzyskania konkretnej informacji. Głównym celem takiego zwiedzania jest rekreacja. Przeważnie są to turyści.. s. 34 a stwierdzono. że dzięki temu frekwencja w tych muzeach w ostatnich latach uległa znacznemu zwiększeniu. jest niezmierna. 132. Wszelkim jednak przedsięwzięciom o charakterze oświatowym. winna towarzyszyć – niczym memento – świadomość. które przecież wykraczają dalece poza bramy muzeum. określana obecnie mianem kreatywności. 90 Artymowski. czyli w wypadku edukacji – wiedzy i wartości wychowawczych.] Dydaktyczny za wszelką cenę charakter wielu wystaw muzealnych bywa przeszkodą w przyjemnym zwiedzaniu i tym samym zniechęca do jakiejkolwiek nauki. Ankiety przeprowadzane przez Natural History Museum w latach siedemdziesiątych wykazały.. by obejrzeć konkretną wystawę.89 Gama środków upowszechniania informacji. Barierą do jej maksymalnego rozwinięcia nie jest jedynie ograniczoność środków budżetowych. s. oglądający wystawy bez wyraźnego celu i zamiaru i dla zabicia czasu. 15-20.90 89 tamże. [.

co socjologia określa mianem redundancji. Praca naukowa w muzeach w czasach kultury masowej. Warszawa 1999. jeśli przeciętny nadawca muzealny nie jest teoretykiem komunikacji. by muzea były bezpłatne lub przynajmniej upoważnione do stwarzania warunków. Księga Pamiątkowa ku czci Profesora Stanisława Lorentza w setną rocznicę urodzin. 34: 1992.].. można sprecyzować kilkanaście uwag praktycznych dotyczących aktu komunikacji muzealnej.. 134.. [. czyli przekazywania większej ilości informacji.. że opracowania zbiorów przebiegają często na niedostępnym laikowi piętrze rozpraw i artykułów. Aby więc uniknąć w muzealnej praktyce tego. Potrzebne jest np. które umożliwią bliższy kontakt z muzeami światu pracy. wprowadzałby zatem do muzeów technikę obowiązującą w modelu współczesnej pedagogiki.. s. . niż jest to niezbędne. że dyletantyzm w oświacie muzealnej może wyrządzić więcej szkody. aby uniknąć natarczywego obnażania braków intelektualnych wśród zwiedzających..] [Trudno akceptować sytuację. „Muzealnictwo”. w których brak środków finansowych nie stwarzałby przeszkody do korzystania ludziom skromnie sytuowanym ze skarbów kultury w nich przechowywanych. które powodują. w: Przeszłość przyszłości. zniesienie barier wewnątrzmuzealnych.92 Kwestią kolejną jest konstruowanie informacji muzealnej. który ułatwia koncentrację i warunkuje komfort psychiczny. 35 Technika i środki komunikacji Uwagi praktyczne i organizacyjne Przekazywanie informacji jest procesem złożonym.. i proponuje się.93 91 Steiborn B.. aby zapewnić ład wizualny ekspozycji. 70-72.. Uniwersytet powszechny. a więc wprowadzenie elementów prowokujących do zastanowienia. [. partnerstwa widza. Winna być ona formułowana w duchu dialogu: w miejsce kwalifikujących twierdzeń prostych pojawiać się winno sygnalizowanie aktualnych problemów badawczych [. chociaż wiadomo. Wykłady – Podyplomowe Studium Muzealnicze UW. s. 93 Steiborn B. Jednym z warunków ułatwiających formułowanie takich informacji jest zmiana usytuowania pracy naukowej w działaniach muzeum. 1959 proponuje się. Tym bardziej. kiedy] do opracowań zwanych popularnymi nie przywiązuje się większej wagi. 92 Lorentz St. by wszędzie wprowadzano popołudniowe i wieczorne godziny otwarcia. niż brak tej oświaty (A. W opracowanym przez ICOM projekcie Rekomendacji z r. Grote). rzadko i powoli przyjmując kształt dostępniejszych nieco katalogów naukowych.] Ten dialogowy charakter informacji spełniałby ponadto postulat współuczestnictwa. niemniej istotny przy zwiedzaniu od fizycznego...91 Podstawową kwestią jest dostęp do muzeum. bowiem nadawcy trudno zwykle dostosować jej natężenie i wymiar jakościowy do możliwości odbiorcy.

. instytucji. por. 139. a nawet interakcyjnymi komputerami. Komputerowe stacje multimedialne mogą być wykorzystywane z jednej strony jako przewodniki.. s. 40: 1998. 4) Oświetlenie etykietki [. 39: 1997. elementami ekspozycyjnymi..95 Ideałem byłaby sytuacja. Skibiński Sł. ale też dano możliwość interweniowania w działaniach wojennych według własnego uznania. z drugiej zaś – jako źródło dodatkowych informacji na temat eksponatów. s. wszędzie uzupełniając pokaz monitorami z filmami edukacyjnymi.] powinno być takie jak 94 Rottermund A. a więc proponując swoistą „grę wojenną”. obrazami i planszami granicznymi oraz specjalnie przygotowanymi filmami przedstawiono historię uzbrojenia od czasów starożytnych do chwili obecnej. ..in. informatorów czy katalogów wystaw.94 Muzea coraz szerzej wprowadzają techniki komputerowe celem wzbogacenia i uatrakcyjnienia ekspozycji.] Trzeci kierunek [. [.]. póki co powszechniejszych w polskich muzeach niż kultura informatycznego obrazka.].. 1) Każdy eksponat musi mieć podpis [zwany też przez Zdzisława Żygulskiego etykietką] [. „Muzealnictwo”. Można zainstalować elektroniczny system ochrony eksponatów.] Drugi kierunek to wydawnictwa na CD- ROM przygotowywane na podstawie m. na odpowiedniej wysokości [. 96 Rottermund. jr.. s. Muzeum przyszłości. Wykorzystanie technik multimedialnych rozwija się w trzech kierunkach. s. aby można było jednocześnie czytać napis i oglądać eksponat bez nadmiernego wysilania wzroku. wielkość i charakter pisma muszą być dostosowane do potrzeb zwiedzających.. [.].. kiedy w specjalnych pomieszczeniach bibliotecznych zwiedzający mogli[by] przejrzeć komputerowo kolekcję i przygotować się do bezpośredniego kontaktu ze sztuką. 62. broniącej w sposób demonstracyjnie restryktywny.] W nowoczesnym muzeum powinny być bary... nie niszczącego się szybko w przestrzeni ekspozycyjnej [..] to wspomagane techniką komputerową prezentacje zbiorów muzealnych w formie widowisk dla zwiedzających. Część 2: Przykłady możliwości prezentacji multimedialnych. [. 2) Etykietka powinna być sporządzona z trwałego materiału.09. udzielając zwiedzającym wszechstronnych informacji o zasobach muzeum w trakcie oprowadzania po pomieszczenia wystawowych. 62. Królewskie zbrojownie Anglii – nieoczekiwany wybieg w XXI stulecie... Posługując się 800.. nie może być po prostu skorzystaniem z zasobów skrzętnie broniącej swych skarbów. „Wprost”. 3) Rozmiar etykietki [... tak. Zastosowanie wybranych technik komputerowych w muzeach. 5.] Posłużono się aż 112. restauracje i inne miejsca. 36 Pobyt w muzeum musi kojarzyć się widzowi z przeżyciem pozytywnym. 95 Jagodziński L.. 113-117: Wielka Galeria Wojny [. Opracowano programy komputerowe... utworzonych wcześniej dla zwiedzających bazy danych przewodników. Muzeum przyszłości [wywiad]. „Muzealnictwo”. Wielkie muzea to przecież kilometry do przemierzania.. Pierwszy to tworzenie cyfrowych dokumentacji i interaktywnych baz danych opisujących zasoby...96 Wreszcie – garść uwag dotyczących formułowania i przekazywania informacji tekstowych.. Żygulski Z. rezygnując ze strażników. w których zademonstrowano wybrane sławne bitwy.]. gdzie można wypocząć.1999. mocno przytwierdzona.

stosowanie słów znanych. 7) Treść etykietek [. Kreowanie atmosfery ekspozycji uzyskujemy także przez wprowadzenie do wnętrza światła dziennego i mieszanie go w różnych proporcjach ze światłem sztucznym. jego koloru lub barw. informacje należące do jednego typu zamieszczając na podobnych formatach. jr.. tajemnicze. używanie słów odnoszących się do kontekstu wystawowego. Wszystkie teksty obudowujące ekspozycję winny być uaktualniane wraz z postępem prac badawczych. rzutami pomieszczeń muzeum. s. przemawiania ex cathedra.100 Najtrudniejszy pozostaje problem określenia optymalne ilości podpisów bezpośrednio towarzyszących ekspozycji.. unikanie strony biernej. 103. 99 Żygulski Z. s.] należy stosować język [. Wydaje się. język obcy najczęściej się w danym kraju pojawiający. lecz nie wulgarnych czy kolokwialnych. 98 Borusiewicz M. tworzenie klimatu całości ekspozycji lub jej części – poprzez modulację jasności można realizować koncepcję wnętrza jasnego. 179.98 8) Niekiedy diagramy i symbole szybciej i trafniej informują niż teksty. długich i obcojęzycznych słów. jaka wynika z rozwoju techniki. punktami orientacyjnymi.. określenie efektu. przekaz informacji wg zasady: 1 myśl – 1 zdanie. stosowanie światła między blokami... unikanie dużych bloków tekstów. Zarazem – 97 Govenlock Ż. śródtytułów. albo stworzyć wnętrze ciemne.] należy redagować zwięźle i trafnie. 179. ekspozycja w muzeum rezydencjonalnym. takim samym pismem.. bez fantazyjnych upiększeń.. 106-108: Podstawowe cechy ekspozycji. Ponadto rozprowadzane są foldery i leaflety zawierające zwięzłe wiadomości na temat kolekcji. ze wskazaniem najcenniejszych obiektów. unikając powtórzeń i informacji zbędnych. w muzeum wnętrz. 9) Powinno się dążyć do normalizacji etykietek. a także przewodniki topograficzne. Muzea na świecie. iż. unikanie stosowania form bezosobowych. s. które są tworzone przez waloryzację natężenia światła. niezależnie od atrakcyjności oferty. które możemy zaprojektować i zrealizować przy pomocy oświetlenia to: organizacja przestrzeni wystawienniczej – przez jej podział na zróżnicowane podprzestrzenie. wprowadzenie hierarchii ważności eksponatów stosuje się w przypadku wystaw wielowątkowych.] powinny być proste. podobnie - słów abstrakcyjnych i wartościujących. 6) W etykietkach [. akademickich. odwoływanie się do powszechnego dla publiczności quantum wiedzy.. potocznych. lub gdy jest potrzeba wyróżnienia pewnych obiektów ze względu na ich wartość artystyczną lub materialną.. z którego mroku wyłaniają się oświetlone punktowo eksponaty. „Muzealnictwo”. [. Wskazówki dotyczące redagowania tekstów muzealnych: identyfikacja odbiorców. winna być uzupełniona najniezbędniejszym materiałem informacyjnym..99 Niektóre muzea dodatkowo zaopatrują zwiedzającego w drukowane informatory z opisami wystaw lub ich części..97 5) Litery na etykietce [.. Światło jako element kreujący przestrzeń wystawienniczą. bądź tworzenie informacji dla poszczególnych kategorii publiczności. rzucając cienie i rastry. które jest całe rozświetlone rozproszonym światłem. najlepiej czarne na białym tle lub białe na tle czarnym. a ponadto. posługiwanie się krótkimi zdaniami. Warszawa 1982. nie przeładowywanie krótkoterminowej pamięci czytelnika. ograniczenie liczby złożonych. 37 oświetlenie eksponatu. precyzyjny tytuł. . całej kolekcji lub całego muzeum. zawierające wyznaczone trasy zwiedzania. jaki ma wywołać tekst. Wykłady – Podyplomowe Studium Muzealnicze UW. podawanie ważnych informacji na początku. 100 tamże. jeśli trzeba. podawanie definicji terminów technicznych.] panujący. Odpowiednio dobierając sposób świecenia możemy odrealniać wnętrze zmieniając jego geometrię. Wprowadzenie do muzealnictwa. 37: 1995. gdzie jeden temat lub grupę eksponatów można uznać za wiodącą.] Oprócz podpisów pod pojedynczymi eksponatami stosuje się też tablice interpretacyjne dotyczące grup obiektów.

180-181. limitowania funduszu płac oraz związkowych przywilejów. 38: 1996. 32: 1989. Stwierdzono wielokrotnie. emocjami. System acoustic guide wymaga dobrej organizacji wypożyczania walkmanów.. 103 Żygulski. na której główne role grają przedmioty. CD-ROM-ów. poprzez słuchawki walkmana – tzw... Na wielu wystawach zbyt dużo jest narracji. s. O aranżacji wystaw muzealnych. Przewidywane w przyszłości zatrudnienie w muzeach wolontariuszy oraz pracowników kontraktowych i sezonowych może obniżyć koszty utrzymania tych instytucji i podnieść jakość działalności merytorycznej. por. katalogów. mimo ograniczeń wynikających z uregulowań w sferze prawa pracy. dotyczących zatem całej sali (kolekcji) i poszczególnych przedmiotów. Skuteczną realizację zadań w zakresie muzealnictwa powinien zapewnić nowoczesny system przekazywania 101 Dobrowolski T. ogląda. 102 Żygulski. jak i potrzeby ruchu turystycznego. 33-34: Właściwie cały mechanizm przekazu wystawienniczego zostaje zaburzony przy oprowadzaniu. jak i edukacyjnych. niedoskonałego systemu ubezpieczeń. Wystawa naukowa jako środek przekazu. 179-180. Godziny otwarcia muzeów muszą uwzględniać zarówno lokalne potrzeby mieszkańców. . jest informacja słowna na ekspozycji muzeum. wymaga nowych rozwiązań w systemie udostępniania zbiorów. bądź przekazywana jest przez przewodnika. szkół itp. 3-4. Muzea na świecie. zbawienny staje się jednak przy udostępnianiu wystaw obcokrajowcom. bądź za pomocą głośników umieszczonych w poszczególnych pomieszczeniach..101 Nadal równie powszechna jak pisana. „Biuletyn Historii Sztuki i Kultury”. Występuje w postaci słowa odtwarzanego za pośrednictwem urządzeń elektronicznych. Muzea na świecie. dającym widzom okazję do zadawania pytań i uzyskiwania odpowiedzi. „Muzealnictwo”. przystępność [. informatorów. 38 jak najbogatsza winna być oferta publikacji towarzyszących ekspozycji.. s. Jest raczej przesądem. właściwej książkom. Przewodnicy muzealni winni być przygotowywani do swej roli na intensywnych kursach. że publiczność nie znosi napisów. s. przewidujących specjalizacje. s. skrótem pojęciowym. 171: Przejrzystość. Czytać można siedząc w fotelu. Zagadnienie muzealnictwa. więc katalog. w tym audiowizualnych.102 W muzeach reprodukuje się też nagrania z taśm magnetofonowych. Jaworska M. znakiem. książek.] „czytelność” wystawy musi spotęgować nowy system napisów ogólnych i szczegółowych. znajomość języków obcych i języka migowego. 1946. „Muzealnictwo”.. 24-25: Wystawa powinna posługiwać się specyficznym. docierające do zwiedzających bądź indywidualnie.. a także wyrażania swoich refleksji. a nie salą wykładową. Zdecydowanie rzadziej odtwarza się w salach muzealnych muzykę. [.103 Systematycznie wzbogacana oferta muzealna zarówno dla potrzeb turystycznych..] Oprowadzania mają też pewną zaletę związaną z kontaktem bezpośrednim. Objaśnianie treści zawartych w przedmiotach i ich zestawieniach ugruntowuje w widzach przyzwyczajenie do biernej kontemplacji i niechęć do wykonania samodzielnego wysiłku. będzie kontynuowany. Kosiński J. wystawienniczym językiem. zaskoczeniem. wzrusza się i przeżywa. Proces ten.. że jest na odwrót i że zwięźle. s. acoustic guide. lecz rzeczowo zredagowany napis pobudza uwagę widza. Na wystawie niech patrzy. folder dajmy widzowi do domu. Jeszcze rzadziej wykorzystuje się obrazy statyczne z przezroczy (wyświetlane za pomocą rzutników) lub obrazy ruchome (emitowane za pośrednictwem telewizji lub aparatów projekcyjnych). Przestrzeń wystawowa niech będzie sceną.

Dotyczy to zarówno obiegu informacji naukowej w muzeach. Jest ona niezbędna dla potrzeb edukacyjnych. jak i informacji o samych muzeach i chronionym przez nie dziedzictwie. . s.104 104 Cemka F. 39 informacji. 432. Kilka uwag na temat stanu muzealnictwa w Polsce u schyłku XX wieku. koniecznej dla naukowego opracowywania zbiorów. w: Przeszłość przyszłości. dla zapewniania efektywności zarządzania i promocji w ogólnym systemie polityki kulturalnej państwa..

zarazem jednak – nie zastępuje jej i zostawia gościowi muzeum prawo dokonywania wyborów. zapoznanie się z podstawowymi informacjami na ekspozycji. czy też przypomnienie jej sobie w domu dzięki płycie CD. począwszy od efektownych katalogów. każe zastanowić się nad swoistością muzeum. Korzystanie z tych i wielu innych form społecznego komunikowania. . Muzeum – oferujące swym gościom tego rodzaju możliwości wyboru – staje się z jednej strony instytucją atrakcyjną. gdzie podstawową siłą ekspresji i jednym z motywów przywodzących zwiedzającego jest autentyzm tego-co-unaocznione. a zarazem – edukowania. z drugiej – zachowującą swą specyfikę i dla tej specyfiki szanowaną. zwiedzanie ekspozycji przy pomocy audio-quides. Informacja winna docierać do zwiedzającego poprzez środki komunikowania. dla osób starszych. lecz nie narzucona z góry opcja. nad zagrożeniem. o tyle w muzeach wnętrz. może być lektura katalogu muzealnego. uzupełniającą indywidualne zwiedzanie. udostępniane mu niczym możliwa do wybrania. mających więcej czasu – udział w wykładach tematycznych. O ile w muzeach przyrodniczych. na filmach edukacyjnych kończąc. w muzeach artystycznych. obcowanie z historycznym i symbolicznym wnętrzem. obejrzenie filmów. 40 Podsumowanie Coraz większa liczba środków informowania o ofercie muzeum. Taką opcją. monografii danej części ekspozycji stałej. czyni poznanie muzealnej ekspozycji pełniejszym. Informacja. należy zachować ostrożność. jakie płynie dla tej swoistości z ilości techniki w muzeach. środki komunikacji nie mogą przytłaczać ekspozycji. parkach tematycznych można pozwolić sobie na swobodne i wprowadzanie najnowszych rozwiązań technicznych. dla młodzieży – także skorzystanie z lekcji muzealnych.

przebiegających amfilady Uffiziów lub muzeów watykańskich w dość przyspieszonym tempie. .. w tym muzeom. lecz bezradny uśmiech. 3-4. Rozumiał przez to. [. Od dwu stuleci powtarzane są skargi. że [. w 1796 roku Quatremere de Quincy określił muzeum jako woskową pustynię. że snuł się prawie sam poprzez puste sale wielkich muzeów europejskich. Zagadnienie muzealnictwa.. gdzie mówi się szeptem.. Marinetti. s. musi stać się częścią życia publicznego. choć z istoty swej indywidualne. jednak zarazem – pozbawiają je życia. Inni znowu chcieliby „odmuzealnienia” muzeum.] nieraz znaczny odsetek ogólnej cyfry mieszkańców [.] zbiorów publicznych. żeby zadość uczynić obowiązkowi. ale nie słyszał w nich prawie języka włoskiego. Time Rediscovered. na gruzach niejednego systemu wartości i znaczącej cząstki materialnego dorobku ludzkości. stworzenia zeń 105 Dobrowolski T. widocznie jak każdy obowiązek. salon. [. Obserwacje te przeprowadzał autor niedawno. które wskazywałyby instytucjom kultury. ale bezstronna obserwacja zmusza do korektury tych danych. „Biuletyn Historii Sztuki i Kultury”. 155-156. raczej przykremu. Hasło rewolucyjnego konwentu francuskiego przeznaczające muzea „dla całej ludzkości” – pisał wtedy Tadeusz Dobrowolski – uległo osłabieniu i zatarciu. 41 ANEKS: Architektura muzealna Wkrótce po zakończeniu II wojny światowej... 1946. Publiczność ich rekrutowała się przeważnie spośród turystów niemieckich i amerykańskich. [. gdzie panuje podniosły nastrój i obowiązuje określony kodeks zachowań..] Bez porównania wyższą frekwencję stwierdził w muzeach włoskich.. zestawiając je w jednym szeregu z takimi instytucjami jak świątynia. Ileż razy zdarzyło się autowi tych uwag.105 Krytyka muzeum jest tak stara jak sama instytucja. iż muzea wprawdzie zapewniają przechowywanym dziełom bezpieczeństwo.] ileż razy na prośbę zwróconą do tubylca o wskazanie drogi do muzeum odpowiedzią bywał życzliwy. zaś jej przeżywanie.. iż istniały zawsze najróżniejsze wizje muzeum.] Z publikowanych statystyk wynika wprawdzie. 106 Mack G.] przewija się przez sale [. dla którego piękniejszym od katedry Notre Dame jawił się ryczący automobil. w latach trzydziestych bieżącego stulecia... drogę w nowych czasach.. w I-szym Manifeście Futurystycznym nazywał biblioteki i muzea cmentarzami..106 Sprzeczne poglądy krytyków muzealnictwa oraz twórców jego teorii doprowadziły do tego.. 11. Już wkrótce po udostępnieniu publiczności Luwru. cmentarz i szkoła.. s. w 1909 roku. Niektórzy chcą tradycyjnie widzieć w muzeum sanktuarium. w: Art Museums Into the 21st Century. próbowano dokonywać diagnoz i ocen. bo np. Basel/Berlin/Boston 1999. iż sztuka nie może być przywilejem ograniczonych kręgów społecznych. Prekursor futuryzmu. Sto lat później zarzuty brzmiały podobnie.

5. [.. [. .] Przeżycia zwiedzających wynikają nie z obcowania z techniką. dzieł ludzkiego geniuszu. religijnie.. wizyta musi pozostać w pamięci jako sympatyczne przeżycie.] Przewagą muzeum nad parkiem tematycznym jest jego oryginalność. „Wprost”. czyli obszarów. szkolnictwu artystycznemu. dekoracyjną rolę. Inaczej niż szkoła czy uniwersytet.. posłuchać koncertu itd. obejrzeć film.108 Współczesne muzea to nie tylko banki tradycji. którzy w muzeach chcieliby widzieć nade wszystko narzędzie dydaktyczne. Dziś muzea zaczynają czerpać z doświadczeń tzw.] Nowoczesne muzea powinny [. s. poza kontaktem z autentykiem.] Aby odwiedzający miło wspominali pobyt w danym muzeum. salę kinową lub koncertową. nacechowanym estetycznie. na których zgromadzono atrakcje dla publiczności. Muzea.. etycznie i. Ideałem jest. [. można przyjemnie spędzić czas: spotkać się ze znajomymi. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. 108 Rottermund A.. a może w coraz większym stopniu – przede wszystkim – instytucje masowej komunikacji. s.. Muzeum przyszłości [wywiad]. ale nie może go zastąpić.] Są wreszcie i tacy.. Opuscula Musealia”. Ważna jest zwięzłość i prostota w podawaniu informacji.] zadbać o perfekcyjną obsługę zwiedzających. przydatne w podnoszeniu oświaty społeczeństwa. 77. 42 miejsca rekreacji i zabawy. [.. 1991.1999.107 Współczesne muzea zdają się godzić w swej działalności powyższe wizje. por. Cechą muzeum. a więc zamienienia go w klub. Są o tyle świątynią sztuki. rezygnując ze strażników. s. jest to bowiem edukacja estetyczna. o którą poza murami muzeum coraz trudniej. lecz z bezpośredniego kontaktu z kulturą. podobnie jak innych instytucji publicznych. w którym. trzeba zlikwidować obostrzenia peszące zwiedzających. Wprowadzenie do muzealnictwa.. 5. Wskutek standardów narzucanych przez rynek i kulturę masową. 27-38. 107 Żygulski Z. w której eksponaty grają jakby uboczną. służyły prestiżowi monarszych dworów. zrobić zakupy.. jest ewolucyjny rozwój. tegoż. o ile kontakt z dziełem jest przeżyciem intymnym. Nowa technologia może pomóc w poznawaniu zabytku. to także. Staje się więc muzeum miejscem oferującym usługi znacznie wykraczające poza kontemplację sztuki.. stają się również miejscem. Problemy muzealnictwa w świecie współczesnym. Warszawa 1982. Można zainstalować elektroniczny system ochrony eksponatów. parków tematycznych. Muzeum spełnia wreszcie funkcje edukacyjne. Muzea na świecie. by w wieku XIX włączyć się w szeroki nurt nowoczesnego nacjonalizmu.. jr. a więc radzi byliby zamienić muzeum w szkołę lub nawet w uniwersytet kultury. by w specjalnych pomieszczeniach bibliotecznych zwiedzający mogli przejrzeć komputerowo kolekcję i przygotować się do bezpośredniego kontaktu ze sztuką. czy wcześniej – formacje protomuzealne.. 62. [. niekiedy.09.

będący jednym z najtrudniejszych zadań architektonicznych.. 28 (2201). Budowniczowie muzeów muszą godzić najróżniejsze racje. W zabezpieczaniu dóbr kultury przechowywanych w muzeach jedną z głównych ról. pieniędzy. „Polityka”. niezależnie. która jest w stanie. że architekci lekceważą naczelny postulat bezpieczeństwa. dla których postęp technologiczny stanowi zarazem zagrożenie i szansę. to polityka władz centralnych i lokalnych. jak też przy adaptowaniu do celów muzealnych budynku starego. a nie na odwrót.. starając się w projektach muzeów rozwiązywać abstrakcyjne estetyczne problemy lub realizować marzenia o 111 monumentalności. konsultacja muzeologów i konserwatorów. 132. s. nieraz z założenia – niemuzealnego. Bezpieczeństwo obiektów sztuki przechowywanych w muzeum zależy od różnorodnych czynników: lokalizacji (w mieście czy poza miastem. jeśli nie najważniejszą. bezcennymi obiektami i zaprosić publiczność. nowoczesnych muzeów jest więc poruszaniem się wśród wielu sprzecznych tendencji.] Trzeba [. Muzea na świecie. 111 tamże. . Zarówno przy tworzeniu nowego budynku. 132. chociaż w ograniczonym stopniu. estetycznymi wyobrażeniami architekta. Często się zdarza. Salony dla mas. Instytucją. druga to konkurencja w postaci kultury masowej i jej nośników – głównie mediów komercyjnych. s. [. zaś rynek – staje się źródłem standardów i . w której sprzęga się funkcja ochrony dóbr kultury z funkcją ich wszechstronnego udostępniania. 43 instytucje.] W ostatnich 40 latach do powstawania licznych muzeów przyczynia się rynek sztuki. czy poszukiwaniami badawczymi..1999. czy powodowani potrzebą piękna.109 Muzeum jednak pozostaje przede wszystkim instytucją. którzy muzea chcą oglądać. [. Pierwsza... także kreować standardy estetyczne i etyczne. trzecia – wzrastające potrzeby i oczekiwania ludzi. jr. 110 Żygulski Z. czy wreszcie – przy wszelkich przebudowach i dobudowach... s. teatralne i konferencyjne. Kardynalną zasadą projektowania budynku muzeum jest dostosowywanie go do charakteru zbiorów. historyków sztuki i historyków.] znaleźć miejsce na magazyny.07. przy arterii 109 Rypson P. 10. Kreowanie współczesnych. prozaicznym snobizmem. będącego przede wszystkim twórcą. budżetowe realia. Pomysł jest szaleńczy. odgrywa budynek muzealny. sale kinowe.110 Przy projektowaniu budynku muzealnego niejednokrotnie pojawia się konflikt między wymogami bezpieczeństwa obiektów muzealnych a artystycznymi. 54. ale także masowa turystyka.. – pisał Roger Yee – Wypełnić przestrzeń kruchymi.. socjologów i specjalistów w dziedzinie marketingu jest niezbędna.

ani poddasza nie są wskazane do celów magazynowych. do pakowania i rozpakowywania przesyłek i skrzyń z obiektami – szczególnie ważna jest izba przyjęć z pracownią konserwatorską. korytarze i windy – osobne dla transportowania muzealiów. gdzie muzealia podlegają wstępnym zabiegom zabezpieczającym. w środowisku suchym czy o znacznie podwyższonej wilgotności. rozplanowanie okien.] Układ magazynu musi gwarantować łatwy dostęp do każdego obiektu. postulatów. gdyż wycofywane eksponaty będą narażone na zmiany klimatyczne i szereg niedogodności transportu i magazynowania. sieć telefonów wewnętrznych i bezpośrednie połączenia ze służbami interwencyjnymi. położone w pobliżu hal wjazdowych dla samochodów transportowych. 113 112 tamże. pałaców i domów mieszkalnych. [. . nadmiar zwiedzających można rozładować np. na terenie kamienistym.. ważne są też bezkolizyjne ciągi komunikacyjne – schody. 44 komunikacyjnej czy w parku. kinowe) powinny być odizolowane od pomieszczeń magazynowych i ekspozycji. których zrealizowanie przyczynia się do właściwego zabezpieczenia zbiorów: sale wystaw stałych nie powinny być zamieniane w sale ekspozycji czasowych. właściwości technologicznych (wytrzymałość fundamentów i stropów. ukształtowanie fasad. aklimatyzacji. konferencyjne. jakie kodyfikował Witruwiusz i jego naśladowcy w odniesieniu do świątyń. odległości od służb interwencyjnych – straży pożarnej. pomieszczenia przeznaczone dla interesantów i gości (pokoje administracyjne. ani piwnice. grubość ścian i jakość konstrukcji dachowej). dachów. płaskim czy nachylonym. sale biblioteczne. służyć winny do przygotowywania wystaw. na wystawy czasowe trzeba przeznaczyć oddzielne pawilony lub zespoły sal. 134: Ideałem byłoby umieszczenie wszystkich obiektów na salach ekspozycyjnych oraz w salach i magazynach studyjnych. wejść.. Niewątpliwie można jednak sformułować quantum wskazówek. rodzaj użytych materiałów budowlanych. sfotografowaniu. silnie nasłonecznionym lub narażonym na wichury). gliniastym.112 Trudno znaleźć kanoniczną receptę na zaprojektowanie muzeum i jego wnętrz. formy budynku (ilość kondygnacji. podobną do tych. s. osobne pomieszczenia. 132. praktycznie jest to jednak z różnych powodów niemożliwe i część obiektów przechowywana jest w zwykłych magazynach. policji. suchym czy podmokłym. s. w pobliżu zakładów przemysłowych czy też terenów o nieskażonej przyrodzie. służby zdrowia. osobne dla pracowników i publiczności. piaszczystym. Odpadają wtedy wszelkie zasady ekspozycyjne i chodzi już tylko o zapewnienie obiektowi jak najlepszych warunków trwania. świetlików). właściwie zaprojektowana sieć elektryczna i hydrauliczna. w salach o silnym nasłonecznieniu nie mogą być eksponowane przedmioty wrażliwe na światło i na zmiany wilgotności. przez urządzenie sal czy magazynów studyjnych. 113 tamże.

w miarę postępu dziejów. . filozofię. Zespół gmachów Mundaneum obejmować miał: 1. ograniczyli do minimum jego tradycyjną dekoracyjność i symboliczno-alegoryczną wymowę. 2. półwysep) lub element sztuczny 114 tamże. odgrodzenia jej od świata wartości materialnych i ciągłego pośpiechu.] nierealny. ogród zoologiczny i stadion do igrzysk olimpijskich. Muzeum Światowe. gmach Związków Międzynarodowych. w którym trzy równoległe ciągi biegłyby wzdłuż spirali.” Zamierzano więc w tym muzeum związać w obrazie syntetycznym religię.] Architekt zaprojektował budynek. Warszawa 1999. ośrodek międzynarodowych studiów uniwersyteckich. od Le Corbusiera115 i Franka Lloyda Wrighta począwszy. „Karta świata powiększa się – pisał Le Corbusier – zmienia się. jak rozkwitanie rośliny na taśmie filmowej. niemieckich i włoskich skończywszy.. We wszystkich powstających projektach musiała być uwzględniona eksplozja ruchu muzealnego po tzw. pięć pawilonów międzynarodowych na wystawy czasowe. na młodszej generacji architektów japońskich. a zwłaszcza architekci postmodernistyczni. Gmach muzealny Mundaneum miał mieć kształt piramidy schodkowej. co wynika stąd.. [. o ile to możliwe – sterowane komputerowo – reagujące na zmienne warunki środowiska. 115 Lorentz St. 45 właściwe ogrzewanie pomieszczeń. wykonanego w latach 1927-28.. Paul Otlet wysunął koncepcję stworzenia „Mundaneum” – światowego ośrodka naukowego. że coraz bogatsze są materiały służące do ilustracji problemów. wymagający – w opinii Le Corbusiera – najmniej miejsca. Filozofia muzeów.. 1929 Le Corbusier w nawiązaniu do swego monumentalnego projektu Pałacu Narodów w Genewie. W pobliżu zespołu gmachów znajdować się miał ogród botaniczny. do sfery muzealnej. dokumentacyjnego i oświatowego w służbie Związków Międzynarodowych. znajdowałby się dział przedhistoryczny. U jej początku. 5. Koncepcja Mundaneum [. 136-137. pokazane w zwolnionym tempie. sfery sacrum. s. 11: W 1928 r. jako dopełnienie zespołu instytucji przy Lidze Narodów. sfery sztuki. s. Księga Pamiątkowa ku czci Profesora Stanisława Lorentza w setną rocznicę urodzin. z drugiej – skomplikowane kwestie techniczne związane z oświetleniem. gdy zwiedzający schodziłby wzdłuż spirali. z wielką salą kongresową na 2 do 3 tysięcy osób. jaką jest muzeum.. śluzy psychologicznej. pulsuje. Z jednej strony stoją przed nimi problemy właściwego wyrażenia istoty instytucji. w publikacji Unii Związków Międzynarodowych w Brukseli. Architekci XX wieku.. odrzucili tradycję muzeum jako świątyni lub pałacu. Znaleźli się jednak w trudnej sytuacji. Taką śluzą może być odpowiednio wykorzystane środowisko naturalne (wzgórze.. 3. 4. dobrych warunków zwiedzania i warunków pracy postuluje też Kodeks Etyki ICOM. francuskich.. las. ogród. naukę i sztukę. a swej utopijności przypominał Wieżę Babel.. „Palais Mondial”. na szczycie gmachu. przestrzeń rozszerzałaby się i ekspozycja zajmowałaby coraz to więcej miejsca..114 Zapewnienie optymalnych pomieszczeń muzealnych dla zbiorów. w: Przeszłość przyszłości.. jak Zikkurat w Babilonie. czyli sposobu przejścia ze sfery codzienności.] nie została przyjęta i nie powstały projektowane gmachy. W wielu nowych projektach muzealnych typowym stało się stosowanie tzw. poświęcone człowiekowi w czasie i przestrzeni. symbolizowanej przez miejski gwar ruchu ulicznego. instalacja klimatyzacyjna oraz oświetlenie. [. Architektura muzeów stała się przedmiotem studiów najwybitniejszych twórców naszego stulecia. Ośrodek ten miałby powstać w Genewie. bibliotekę międzynarodową.] Projekt urbanistyczny i architektoniczny Mundaneum sporządził w r. Projekt był [. amerykańskich. rewolucji muzeów w latach 50-tych. klimatyzacją i zabezpieczeniem zbiorów oraz dołączeniem do sal ekspozycyjnych całego zaplecza muzealnego: rozbudowanego systemu pomieszczeń administracyjnych i usługowych. sfery profanum.

s. Ecce Museum: Much Chaff. 11. s. Niewątpliwie to.. Basel/Berlin/Boston 1999. jak – wyrazić w pełni siebie jako twórcę.116 W ostatnich kilku dziesiątkach lat – pisał Stanisław Lorentz – zwyciężyła [. który samorealizuje się poprzez działanie zgodne z regułami artystycznej wolności. Warszawa 1987. świadomego oczywiście. by stawać się niemal niezauważalna. Warszawa 1999. co Kandinsky identyfikował jako etykę artystycznego wyrazu. wykorzystywać takie materiały (szkło. który projektując budynek muzealny w takim samym stopniu usiłuje sprostać surowym wymaganiom. s.. s. niezmiennych. przekształcającego się niemal permanentnie. Wnętrza ekspozycyjne muszą być tak zaprojektowane. nieprzytłaczające swym wyrazem 116 Żygulski Z.117 Paul Valery pisał. odpowiada więc potrzebom szybkiego rozwoju ludzkości we wszystkich dziedzinach życia. między salami wystaw czasowych a ekspozycją stałą. winda).] Architektura muzeum posiada niewiele elementów stałych. por. 117 Lorentz St. Filozofia muzeów. krata. powstało z elementów niejednorodnych: zabytków przeszłości w jego zbiorach i dzieła sztuki najnowszej w architekturze.. 118 Mack G. 163.119 Jakie warunki winien spełniać budynek muzealny? Przede wszystkim – winien zapewniać kontakt z dziełem. że muzeum. Tym większa rola architekta.. jako całość. które pozwalają dziełom sztuki zgromadzonym w muzeach żyć – głównie poprzez zapewnienie odpowiedniej ich recepcji. jest udziałem każdego architekta – twórcy muzeum. kiedy ich matka – architektura – nie żyje. jr. w: Art Museums Into the 21st Century. schody. 28-29. aby zwiedzający miał świadomość przejrzystości ich konstrukcji i nie odnosił wrażenia. monumentalne wrota). 7-8. Time Rediscovered. .. Współczesne muzeum musi znaleźć równowagę między obszarem ekspozycyjnym a komercyjnym. co było przez Kanta nazywane wewnętrznym imperatywem. Little Grain..] teza – że tylko w ramach architektury nowoczesnej dobrze mogą być wyeksponowane dzieła sztuki dawnej. który jest zawsze czymś intymnym. [. rampa. 152-153. Architektura muzealna może nawet odwoływać się do swoistej dematerializacji. paradoksalnie – dokonującym się najczęściej poprzez akt publiczny. wielce dyskretna. hall. iż architektura przytłacza dzieło. iż obrazy i rzeźby są sierotami.118 Niewątpliwie architektura jest jednym z tych czynników. 46 (ogrodzenie. Architektura muzeum winna wreszcie dążyć do wykreowania budynku muzealnego na dzieło sztuki samo w sobie. Jencks Ch. mur. bądź składnik założenia architektonicznego muzeum (westybul. Architektura postmodernistyczna. przystosowana jest do potrzeb muzeum współczesnego... metal). Czy należy spalić Luwr? w: Przeszłość przyszłości. 119 Szeemann H. I chyba to ostatnie najbardziej odpowiada upodobaniom współczesnego człowieka. korytarz. s. Muzea na świecie.

byłego dyrektora Stedelijk Museum w Amsterdamie: „Chodzi o to.] Wiele dzisiejszych projektów wystawowych poddaje zresztą idee muzeum rozmaitym próbom.120 Współczesne muzeum musi spełniać też standardy narzucone przez masowy kontakt z publicznością: dojazdy i parkingi. sklepy muzyczne.. ale niebędące jedynie muzealnym skarbcem.. za to zamierzone na eksponowanie takich dzieł.... Miasta o skromniejszych możliwościach i mniejszych nieco aspiracjach – jak choćby Helsinki ze zbudowanym w zeszłym roku Muzeum Sztuki Współczesnej Xiasma – fundują sobie gmachy mniej wystawne. Powściągliwość architekta i zrozumienie służebnej roli architektury ma tu znaczenie podstawowe. Przepastne sale przeznaczone są dla prac o monumentalnych rozmiarach.. . iż w zbliżającym się stuleciu sztuka nadal pozostanie ważnym czynnikiem kształtowania ludzkiej osobowości.”121 Jacques Herzog. okazała się niezbędna. sklepy z pamiątkami – nie mogą być traktowane jak kosztowna fanaberia. Wykłady – Podyplomowe Studium Muzealnicze UW. 55.] Museum of Modern Art. 47 estetycznym zgromadzonych wewnątrz dzieł. Zgodnie z przesłaniem Bruce’a Naumana: prawdziwy artysta pomaga światu 120 Rottermund A. Wielkie muzea. kontrola bezpieczeństwa. Jakie będą muzea przyszłości? Czy będą to postindustrialne wnętrza – takie jak muzea instalowane wewnątrz XIX-wiecznych dworców. Sztuka. odpowiadając niejako na głośną w swoim czasie wypowiedź Willema Sandberga. paryskie Musee d’Orsay i berliński Hamburger Bahnhof? Czy raczej muzealnicy i architekci skłaniać się będą ku formule ogrodu.. jak Muzeum Guggenheima lub nowojorskie [. w naturze – jak w duńskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej Louisiana czy na kameralnej. wyszła na ulice. by sztuka wtopiła się na nowo w codzienność.] koło Düsseldorfu? Dzisiaj widoczne są co najmniej trzy możliwości.. powiedział. przechowalnią. jakie w owym regionie powstają. Takie muzea wyobraźni powołują do rzeczywistego lub wirtualnego bytu najczęściej artyści. jeden z projektantów Tate Modern. medytacyjnej „wyspie sztuki” [.]. rozumiana przede wszystkim jako sposób postrzegania rzeczy i zjawisk. [. 121 Rypson. sam budynek jak i eksponowane w nim prace stanowią wyraz potęgi wizji i potęgi kapitału.. dla miasta zaś stanowią istotny element marketingowego wizerunku. księgarnie. centra konferencyjne. punkty informacyjne.. s. sposób ich interpretacji. jakie są w tej strefie ekonomicznej dostępne. muzea stałyby się zbyteczne – to powinno być ich głównym celem. cit. wtargnęła do budynków. z rozrzuconymi pawilonami i pracami umieszczanymi w otwartej przestrzeni. rozwijają się jak potężne korporacje – tworząc oddziały zamorskie [. Na koniec zaś zostają rozmaite wersje musee imaginaire. op.

New York. Architektura nie może przyćmić sztuki. 122 Mack G.. buduje dla niej przestrzenie ekspozycyjne. 124 tamże. A Celebration of Art & Architecture. Musi ono. z poszanowaniem ich indywidualnych preferencji. kiedy przeżywa doświadczenia emocjonalne. s. s. London.122 Architektura winna sprzyjać swobodnemu poznawaniu zbiorów muzealnych. and the Tate Gallery of Modern Art.124 Chodzi więc o rodzaj jedności. a nie składami dla nich. The National Gallery Sainsbury Wing. a tłum musi cyrkulować swobodnie. s. która wspomaga zarówno muzealne funkcje. jak i sam artystyczny wyraz budynku.123 Robert Venturi stwierdził: Galerie powinny być pokojami do patrzenia na obrazy. która stanowi oprawę dla sztuki.. 52. wprowadzić jego umysł w ramy recepcji. jak kościół. Basel/Berlin/Boston 1999. The Museum as Urban Space. 48 przez odsłanianie mistycznej prawdy – architektura. Uważam – deklarował – że galerie nie powinny przypominać kaplic lub pałaców. . 76-78. na którą składa się istota funkcji muzeum jako miejsca ochrony dóbr i ich prezentacji. 37. architektura budynku o aspiracjach do najwyższej artystycznej estetyki oraz najnowocześniejsza technologia. Jak mówił amerykański architekt Philip Johnson: Muzeum to marzenie – sen architekta. w: Art Museums Into the 21st Century. London 1991. winna unikać wytyczania szlaków i tras zwiedzania. W tych galeriach nawet małe obrazy muszą wyglądać jak w domu. nie pozbawiając ich przyjemności przeżywania niespodzianek poprzez odkrywanie nieznanego. 123 Amery C. winna pomagać zwiedzającym muzea w kontakcie z dziełem. czynić zwiedzającego szczęśliwym. Interview with Jacques Herzog on the projects for the Museum of Modern Art.