You are on page 1of 65

YAPISAL ANALZ

1
DO.DR. KAMLE TOSUN FELEKOLU
Basit Kafes Sistemler
Kafes sistemler u noktalarndan birletirilmi narin elemanlardan
oluan yaplardr. Bu narin elemanlar, yapsal sistemlerde sklkla
kullanlan ahap gergi elemanlar ve metal ubuklardan
olumaktadr.
Dzlem kafes sistemler, tek bir dzlem iinde yer alrlar ve sklkla
at ve kprlerde tayc sistem olarak kullanlr.
ekilde gsterilen kafes sistem, tipik bir at tayc kafes sistem
rneidir.

at makasnda, at yk bir dizi ak araclyla dm


noktalarnda kafes sisteme aktarlr. Uygulanan yk, kafes sistemin
dzleminde etkidiinden, ubuklarda oluan kuvvetlerin analizi iki
boyutludur.
2
ekildeki gibi bir kprde ise, yklerin kafes sisteme aktarlmas u
ekilde olur: ykler, nce boyuna kiriler (stringer) zerinden taban
kirilerine (floor beam), oradan da kafesin iki yannda bulunan dm
noktalarna aktarlmaktadr. Kpr kafes sistemi de at kafes
sisteminde olduu gibi dzlemseldir.

Kpr veya at kafes sistemlerinin, uzun mesafeleri gemelerini


gerektiren durumlarda, bir taraftaki mesnet iin, sallanan (rocker)
veya kayar-hareketli (roller) mesnet kullanlr. Bu tr bir mesnetleme,
scakla ve yke bal olarak kafes sistemin genlemesi ve
bzlmesine kar serbestlik salar.

3
Tasarmda Kullanlan Varsaymlar
Bir yklemeye maruz bir kafes sistemin hem ubuklarn hem de
balarn dizayn etmek iin, nce her bir ubukta oluan kuvveti
belirlemek gerekir. Bu noktada iki nemli varsaym vardr:
Tm yklemeler dm noktalarna uygulanr. Kpr veya at kafes
sistemlerinde olduu gibi genellikle bu varsaym dorudur. ou zaman
kuvvet analizinde ubuklarn arlklar ihmal edilir, nk tanan
kuvvetler, ubuk arlklarna gre ok byktr. ubuun arl
dikkate alnacaksa, elemann iki ucuna eit olarak paylatrlr.
Elamanlar birbirine przsz mafsallar (pinler) ile balanmtr.
Dm noktalar genellikle perinlerle veya kaynakl olarak
oluturulurlar. Elemanlar ortak bir plaka olan Gusset plakas zerinde
birletirilirler veya uzun bir cvata kullanlarak bu dm noktasndan
geen tm elemanlar birletirilir. Bylece ayn noktadan geen kuvvetler
sistemi oluur.

4
Bu iki varsaym nedeniyle, kafes sistemdeki her bir eleman iki
kuvvetli eleman gibi davranr ve bu yzden elemann ularndaki
kuvvetler, ekseni dorultusunda olmaldr.
Kuvvet, eleman uzatma eiliminde ise ekme kuvveti (T-tension),
ksaltma eilimde ise basn kuvvetidir (C-compression).
Bir kafes sistemin tasarmn yaparken, kuvvetlerin ekme mi yoksa
basn m olduunu belirtmek nemlidir. Bir ubuk basn
altndayken oluan burkulma veya kolon etkisi nedeniyle, basn
ubuklar genellikle ekme ubuklarndan daha kaln olmaldr.

ekme basn

5
Basit Kafes Sistem
kmeyi nlemek iin, kafes sistemlerin formu rijit olmaldr. Rijit
veya kararl en basit form bir gendir. kafes eleman gen
oluturacak ekilde ularndan birletirilerek biraraya getirilirse rijit
bir form olutururlar.
Basit kafes sistem oluturulurken, ABC gibi bir temel gen eleman
ile balanr ve ek bir eleman oluturmak iin AD ve CD elemanlar
balanr. Buna gre, bir basit kafes sisteme yerletirilen, iki ubukla
oluturulan her yeni eleman iin dm noktas says bir artar.

6
Basit Kafes Sistem
A rigid truss will not collapse under the
application of a load.

In a simple truss, m = 2n - 3 where


m is the total number of members
and n is the number of joints.

7
8
Dm Noktalar Yntemi
Bir kafes sistem dengedeyse, her bir dm noktas da dengede
olmaldr. Dm noktalar yntemi bu esasa dayanr, nk bu
yntem, kafes sistemin her bir dm noktasna etkiyen
kuvvetler iin denge koullarnn salanmasndan ibarettir.
Kafes sistemin ubuklarnn hepsi, ayn dzlem iinde yer alan iki
kuvvetli elemanlar olduundan, her bir mafsala etkiyen kuvvetler
dzlemseldir ve ayn noktadan geer.
Bunun sonucunda, dm noktasnda, dnme veya moment
dengesi kendiliinden salanr ve yalnzca, teleme veya kuvvet
dengesi iin Fx=0 ve Fy=0 denklemlerini salamak gereklidir.

Dm noktalar yntemini kullanrken, denge denklemlerini


uygulamadan nce, ilk olarak dm noktasnn serbest cisim
diyagramn izmek gerekir. Dm noktasna etkiyen her bir ubuk
kuvvetinin etki izgisi, kafes sistemin geometrisinden belirlenir,
nk bir ubuktaki kuvvet, o ubuun ekseni dorultusundadr.

9
B noktasna etkiyen 500 Nluk
kuvveti dnerek, B noktasnn
serbest cisim diyagramn izelim:

Ayn dzlemdeki kuvvet sistemi :

Basit kafes analizinde, en az bir


bilinen kuvvet ve en fazla iki
bilinmeyen kuvvete sahip bir
dm noktasndan balanmaldr.
Bu ekilde, Fx=0 ve Fy=0 BA ubuk eleman ekme kuvveti,
denklemlerinin uygulanmas, iki BC ubuk eleman basn kuvveti
bilinmeyenin zlebildii iki etkisindedir.
cebirsel denklem verir.

10
Kafes elemanlarda, oluan bilinmeyen kuvvetlerin doru
ynleri iki farkl yntemle kullanlabilir:
Serbest cisim diyagramndaki bilinmeyen ubuk kuvvetlerinin
ekme olduu varsaylr. Denge denklemlerinde, ekme
etkisindeki ubuklar iin pozitif skaler ve basn etkisindeki
ubuklar iin negatif skaler verir. Denklemlerin sonucunda,
zm pozitif karsa elaman ekme, negatif karsa basn
kuvveti etkisi altndadr. Bilinmeyen kafes eleman kuvvetlerinin
iddetleri ve doru ynleri, sonraki dm noktas serbest cisim
diyagramlarnda kullanlr.
Bilinmeyen bir ubuk kuvvetinin doru yn, tetkik yoluyla
belirlenebilir. rnein, B noktasndaki denge dnldnde,
FBCnin yatay bileeni 500 Nluk kuvveti dengelemelidir (Fx=0).
Ayn ekilde, FBCnin dey bileenini FBA dengelemektedir
(Fy=0).

11
12
rnek 63
ekildeki kafes sistemde her elemanda oluan
kuvvetleri (ekme? veya basn ?) belirleyiniz.

B dm noktas

Basn
ekme

13
C dm noktas

A dm noktas

14
15
rnek 64
ubuk kuvvetlerini bulunuz,
basn veya ekme olduunu
belirtiniz.

nce mesnet tepkileri


bulunmaldr. Bunun iin kafes
sistemin serbest cisim
diyagramn izelim:

16
17
a-d-c
A dm noktas
basn

ekme

D dm noktas

ekme

basn
18
C dm noktas basn

19
Sfr kuvvet elemanlar
Kafes sistemlerin dm noktalar yntemi kullanlarak yaplan
analizi, hi yk almayan ubuklar belirlendii takdirde olduka
basitleir.
Sfr kuvvet elemanlar, yapm srasnda kararll arttrmak veya
uygulanan ykleme deitiinde destek salamak amacyla
kullanlr.
Kafes sistemde, sfr kuvvet elemanlar, genellikle dm
noktalarnn tetkiki ile belirlenebilir.

20
A dm noktas

D dm noktas Kafesin tayc ksm :

21
Sfr kuvvet elemanlarnda genel kural:
Sadece iki ubuk bir kafes sistemi dm noktas oluturuyorsa
ve bu dm noktasna hibir d yk ve mesnet tepkisi
uygulanmyorsa, bu ubuklar sfr kuvvet ubuklar olmak
zorundadr.

D ve C
noktalarna
bakalm ?

22
D Noktas:

C Noktas:

23
P ykn tamak iin AEB kafes
sistemi de uygundur.

Genel olarak;
ki tanesi ayn doru zerinde olan ubuk bir kafes sistemi dm noktas
oluturduunda, nc ubuk, dm noktasna hibir d kuvvet veya mesnet
tepkisi uygulanmyorsa, bir sfr kuvvet ubuudur. Bunun geerli olmas iin bu
dm noktasna d kuvvet etkimemesi ve mesnet reaksiyonlar bulunmamas
gerekir.

24
rnek 65
Tm dm noktalarnn
mafsall birleim olduu
kabul ile, ekilde
gsterilen Fink at kafes
sisteminin sfr kuvvet
elemanlarn bulunuz.

dealize
edilmi model:

25
Slayt 22deki D noktasna benzer olan G noktasndan balayalm:

Not: C noktasndan balasaydk bu sonuca direkt


ulaamazdk. FGCnin sfr kuvvet ubuu olmas,
5 kNluk ykn CB, CH, CF ve CD ubuklar
tarafndan tand anlamna gelir.

D noktasnda da ayn prensip geerli :

26
F dm noktas:

B noktasn analiz etseydik :

(basn)

Buradan, FHCnin saysal deeri


Fy=0 salamaldr.
Dolaysyla HC bir sfr kuvvet
ubuu deildir.

27
Kesit (Kesim) Yntemi
Kesit yntemi, cisim iinde etkiyen ykleri belirlemede kullanlr. Bu
yntem dengedeki bir cismin btn paralarnn da dengede olmas
ilkesine dayanr.
Bir kafes sistemini analiz ederken, bazen sadece belirli elemanlarn
kuvvetlerini bulmamz gerekebilir. Bu durumda kesit yntemi
kullanlr.
Yntemi uygulamak iin, cismi iki paraya blen hayali bir kesim
yaplr. Paralardan birinin serbest cisim diyagram izildii takdirde,
diyagram kesite etkiyen ykleri iermelidir. Kesitteki yk belirlemek
iin paraya denge denklemleri uygulanr.

28
rnein, ekilde gsterilen iki kafes sistem elemann gz nne alalm:

ekme Basn
ubuu ubuu

Mavi izgiyle gsterilen kesitteki i ykler, sadaki serbest cisim


diyagramlarndan biri kullanlarak bulunabilir. Dengenin, ekme etkisindeki
ubuun kesitte T ekmesine, basn etkisindeki ubuunsa C itmesine
maruz kalmasn gerektirdii aktr.

29
Kesit yntemi, bir kafes sistemin elemanlarn kesmek iin de
kullanlabilir. Kafes sistemin iki parasndan biri serbest cisim
diyagram olarak soyutlanrsa, kesilen elemanlarn i kuvvetleri
ortaya kar ve kesitteki ubuk kuvvetlerini belirlemek iin bu
paraya denge denklemleri uygulanr. Kafes sistemin soyutlanm
parasna sadece bamsz denge denklemi (Fx=0, Fy=0,
MO=0) uygulanabildii iin, kafesi kestiimiz yerde eleman
kuvvetlerini bilmediimiz maksimum eleman olmak zorundadr.
rnek olarak, aadaki kafes sistemini ele alalm:
GC ubuundaki kuvvet belirlenecekse a-a kesiti uygun olacaktr.

30
ki parann serbest cisim diyagramlar aada grlmektedir:

31
Her bir ubuk kuvvetinin etki izgisi kafes
sistemin geometrisinden belirlenir, nk
ubuktaki kuvvet ubuk ekseni dorultusundadr.
Ayrca, kafes sistemin bir paras zerine etkiyen
ubuk kuvvetleri dier paraya etkiyenlere eit,
fakat zt ynldr (Newtonun 3. kanunu).
BC ve GC elemanlar ekmeye, GF ise
basnca almaktadr.

BC, GC ve GF elemanlarndaki bilinmeyen kuvvetler, serbest cisim


diyagramlarndan herhangi biri kullanlarak bulunabilir.

Ancak, sadaki serbest cisim diyagram


kullanlrsa, nce Dx, Dy ve Ex mesnet
tepkileri bulunmaldr. nk sadece
denge denklemi bulunmaktadr.

32
Denge denklemleri uygulanrken, btn denklemlerin ortak
zmn bulmak yerine, denklemleri, bilinmeyenlerin her birini
dorudan elde edecek ekilde yazmann yollar aranmaldr.
rnein,

Sol kesitte, C noktasna gre momentler toplamndan FGF dorudan


elde edilir, nk FBC ve FGC Cye gre sfr moment retir.
Ayn ekilde FBC Gye gre momentler toplamndan elde edilir. FGC
ise dey yndeki kuvvetler dengesinden bulunur.

NOT: GC ubuundaki kuvveti belirlemek iin dm noktalar yntemi


kullanlsayd, A, B ve G dm noktalarnda denge denklemlerinin yazlmas
gerekirdi.

33
Dm noktalar ynteminde olduu gibi, kesme ynteminde
de bilinmeyen ubuk kuvvet ynnn belirlenmesinde iki yol
vardr:
Daima kesitteki bilinmeyen ubuk kuvvetlerinin ekme etkisinde
olduu, yani ubuu ektii varsaylr. Bylece, saysal zm,
ekme elemanlar iin pozitif, basn elemanlar iin negatif
sonu verir.
Bilinmeyen ubuk kuvvetinin yn, tetkik yntemiyle de
bulunabilir. rnein, ekilde BC elemannda oluan kuvvet
ekme olarak gsterilmitir. nk G noktasna gre moment
dengesi, 1000 Nluk kuvvetin oluturduu moment etkisini
dengeleyecek ekilde olmas gerekir.

34
rnek 66
ekildeki kafes sistemin, GE, GC ve
BC ubuklarndaki kuvvetleri
belirleyiniz. ubuklarn ekme mi,
yoksa basn etkisinde mi olduklarn
belirtiniz. (kesim yntemi ile)

Kesim yntemini kullanmak iin nce, A


veya D mesnedindeki tepkilerin
belirlenmesi gerekir. Bunun iin tm
sistemin serbest cisim diyagramn
izelim:

35
Daha az sayda bilinmeyen ierdii iin sol kesitin serbest cisim diyagram
kullanlacaktr:

G noktasna gre moment alrsak, FGE


ve FGC hesaba girmez, ve FBC iin
dorudan zm elde edilir.
C noktasna gre moment alrsak, FBC
ve FGC hesaba girmez, ve FGE iin
dorudan zm elde edilir.

(ekme)

(basn)

(ekme)

36
rnek 67
EB elemannda oluan kuvveti, ve
trn (ekme veya basn)
bulunuz.

37
basn

basn

ekme

38
rnek 68
ekildeki kpr kafes
sisteminin CF
ubuundaki kuvveti
belirleyiniz. ekme veya
basn kuvveti olduunu
belirtiniz.

39
M A = 0
5kN 8m 3kN 12m + E y 16m = 0
16 E y = 76 E y = 4.75kN

40
4 6
= x = 4m
4+ x 8+ x

+ Mo = 0
FCF sin 45o (12m) + (3kN )(8m) (4.75kN )(4m) = 0
FCF = 0.589kN ( BASIN )

41
rnek 69

EF, BC ve CF
elemanlarnda oluan
kuvvetleri ve trn
bulunuz.
6m 6m 6m

300 N 300 N

42
6m 6m 6m

300 N 300 N

9m tan 30
tan = = 1.732 = 60 o
3m

6m 6m 6m

300 N 300 N
43
Ax

Dy
Ay 300 N 300 N

44
6m 6m 6m

300 N 300 N

45
FEFsin30
FCFsin60
rnek 70

ekildeki sistemin her


elemannda oluan
kuvvetleri belirleyiniz.
ekme veya basn
3m kuvveti olduunu
belirtiniz. (Dm
Noktas)

2m 2m

300 N

49
50
rnek 71
ekildeki sistemin her
4m 4m
elemannda oluan
kuvvetleri belirleyiniz.
450 N ekme veya basn
kuvveti olduunu
4m
belirtiniz.

51
4m 4m

450 N

4m

52
53
rnek 72

ekildeki kafes sistemin her


elemannda oluan kuvvetleri
belirleyiniz. ekme veya basn
kuvveti olduunu belirtiniz.
(dm metodu ile)

54
Serbest cisim diyagramn izerek, nce mesnet tepkilerini bulalm:

MC = 0
E = 10,000 lb
= (2000 lb )(24 ft ) + (1000 lb )(12 ft ) E (6 ft )

Fx = 0 = C x Cx = 0

Fy = 0 = 2000 lb - 1000 lb + 10,000 lb + C y C y = 7000 lb

C y = 7000 lb 55
E = 10,000 lb
Cx = 0
C y = 7000 lb

A Noktas

2000lb FAB FAD FAB = 1500lb


= = FAD = 2500lb B
4 3 5
D Noktas

FDB = 2500 lb
FDB = FDA
FDE = 3000lb B
()
FDE = 2 53 FDA 56
B Noktas

Fy = 0 = 1000 54 (2500) 54 FBE


FBE = 3750 lb FBE = 3750 lb B

Fx = 0 = FBC 1500 53 (2500) 53 (3750)


FBC = +5250 lb FBC = 5250 lb

E Noktas

Fx = 0 = 53 FEC + 3000 + 53 (3750)


FEC = 8750 lb
FEC = 8750 lb B

57
C Noktas

x
F = 5250 + ( )
5 8750 = 0
3
(kontrol)
y
F = 7000 + ( )
5 8750 = 0
4
(kontrol)

58
rnek 73
DE, EH ve HG ubuklarndaki kuvvetleri bulunuz. (kesim yntemi ile)

59
Serbest cisim diyagramn izerek, nce mesnet tepkilerini bulalm:

60
61
rnek 74
FH, GH, ve GI ubuklarndaki kuvvetleri bulunuz. (kesim yntemi ile)

62
Serbest cisim diyagramn izerek, nce mesnet tepkilerini bulalm:

Ax=0

L
A

M A = 0 = (5 m )(6 kN ) (10 m )(6 kN ) (15 m )(6 kN )


(20 m )(1 kN ) (25 m )(1 kN ) + (25 m )L
L = 7.5 kN
Fy = 0 = 20 kN + L + A
A = 12.5 kN

63
FH, GH ve GI elemanlarn kesen bir kesit alp,
sa paray ele alalm.

kN

MH = 0
(7.50 kN)(10 m) (1 kN)(5 m) FGI (5.33 m) = 0
FGI = +13.13 kN
kN

FGI = 13.13 kN

ekme

64
FG 8 m
tan = = = 0.5333 = 28.07
GL 15 m
MG = 0
(7.5 kN )(15 m ) (1 kN )(10 m ) (1 kN )(5 m )
+ ( FFH cos )(8 m ) = 0
FFH = 13.82 kN
FFH = 13.82 kN C
basn

GI 5m
tan = = 2 = 0.9375 = 43.15
HI 3 (8 m )
M L =0
(1 kN )(10 m ) + (1 kN )(5 m ) + (FGH cos )(15 m ) = 0
FGH = 1.371 kN
FGH = 1.371 kN C
basn