You are on page 1of 5

STARI ISTOK KOLOKVIJUM

Stari Istok obuhvata Malu Aziju, Levant (Sirija zapadno od Eufrata, Liban, Izrael i deo Jordana), Egipat, Misir, priobalje
Arabijskog poluostrva, Mesopotamiju i Iransku (Persijsku) visoravan. Dakle, od Egejskog basena i Mediterana, do
Avganistana i Pakistana, te od Crnog mora, Kavkaza, Kaspijskog jezera i Turkmenistana do prve katarakte Nila, Crvenog
mora, Indijskog okeana i Persijskog zaliva. Jezgro oblasti je Plodni polumesec
Prvi starosedeoci ove oblasti potiu iz 10000 godina pne., a prva sloena drutva od oko 3100 g.pne. Hronoloki kraj ove
oblasti je makedonsko osvajanje Persije pad Persepolisa 330. g.pne.
Stari istok je evropocentrina kovanica. Zapadna Azija bi bilo pravilnije, ali u tu oblast ne ulazi Egipat koji je neizostavan
deo. Takoe hronoloki su nastavile da postoje drave Kartaginjana, Parana i Sasanida, kao i kraljevstvo Meroa.
Krajem IV milenijuma belei se pojava prvih gradova-drava, poglavarstva, centralizovanih drava i prvih pisama
Doba 3200-3000 je doba nastanka i upotrebe pisama, takoe je i poetak ISTORIJSKE EPOHE STAROG ISTOKA (arh. to je
bronzano doba - 3100) izvori su pisani i materijalni
Arheoloke metode datovanja :
Stragigrafija analiza preseka slojeva na nekom lokalitetu
Ugljenik C14 poluperiod raspadanja 5730g, plus minus 40 godina
Dendrahronologija merenje i analiza godova na preseku drveta
Egipatska i sumerska lista kraljeva i asirske LIMU hronike daju precizan sled vladara na Starom Istoku
Postoje visoka, srednja i niska hronologija
Hronoloki sled za Egipat donose : PALERMSKI KAMEN, TORINSKI PAPIRUS, LISTA IZ ABIDOSA, SPISAK IZ
KARNAKA I MANETONOVA ISTORIJA EGIPTA i astronomski podaci: Pomraenje Sunca 763., pomraenje Meseca 523.,
Venerin ciklus 56. i 64. g.p.n.e.
Poetak nove godine u Egiptu predstavlja uzdizanje Sirijusa i plavljenje Nila. Godina ima 12 meseci po 30 dana, plus 5
epagonalnih dana (roenje Ozirisa, Seta, Izide, Neftisa i Horusa). Pratili su kretanje Siriusa koje se poklapalo sa
kalendarskom godinom (?) na svakih 1460 godina i jedno takvo poklapanje se desilo 139. godine pne.
Problem kod svih datovanja jeste taj to se mora potkrepiti materijalnim dokazima.

KULTURA SUMERA
Mesopotamija je helenistika re i znai ''oblast izmeu dve reke'';
Od oko 3600 dolazi do urbanizacije, grade se hramovi na visokim platformama zigurati, upotrebljavaju se cilindrini peati
i dolazi do izuma pisma
Geografski, Sumer predstavlja juni deo Mesopotamije, od zaliva do Nipura
Kultura Sumera poinje da se razvija poetkom III milenijuma. Njene granice doseu Sumer, Akad, severnu Mesopotamiju i
deo Levanta.
Tigar (idilgat) i Eufrat (buranun) izviru u planinama Jermenije, protiu kroz Siriju i Irak. Kod Basra se spajaju u at-el-Arab,
na 160km od ua.
Od 3600. godine pne se javljaju urbanizacija, gradnja visokih hramova (zigurati), prvi pisani dokumenti
Najstariji pisani dokumenti su iz Uruka, sredinom IV milenijuma pne. Pisani su na sumerskom jeziku. Jezik i pismo Sumera
su autohtoni. Sumerci su doli u V milenijumu.
Postoje 3 teorije o poreklu Sumeraca:
Da su doli morem sa juga
Da su doli sa severa preko Kaspijskog jezera
Da su doli sa istoka kopnom
Jezik Sumera ne pripada ni jednoj poznatoj grupi jezika
3000-2330 pne Doba Sumera, pre sargonski ili ranodinastiki period
Ranodinastiki I (3000-2700)
Ranodinastiki II (2700-2500)
Ranodinastiki III (2500-2330)
Do poetka RD I, urbanizacija ve postoji u junoj Mesopotamiji i Elamu.
Poetkom RD I u basenu reke Dijale je obrazovano 10 gradova (Enuna, Tutub, Erida...)
Za vreme RD I bitan je i grad Ki, kao i gradovi severne Mesopotamije Aur, Tel Taja i Mari. Ovi gradovi nisu u okviru
geografskog dela Sumera, nego u kulturno-institucijalnom krugu
Do kraja RD I na samom jugu 80% ljudi ivi u gradovima.
RD I = herojsko doba
U RD I dokumenti su uglavnom ekonomski i leksiki; tek se u RD II javljaju prvi istorijski natpisi
Sumerska lista kraljeva uva se u Emolijen muzeju (Oxford). Sastavljena je ne pre 2100. godine pne. Nabraja vladare
gradova od postanka sveta. Vladari se svrstavaju u one pre i posle potopa. Vladari od pre potopa su mitski, a ovi posle potopa
su delom istorijski dokazani. Prema ovoj listi, Ki je prvi grad u koji kraljevska vlast pada sa neba posle potopa. Ki je
postojao u RD I. Vladari sumerskih gradova u RD III sebe nazivaju kraljevima Kia nosioci vrhovne vlasti u Sumeru
Enmebaragesi (RD II), kralj Kia, je prvi sumerski vladar posvedoen na natpisu. Pripisuje mu se prvi hram (Enlilov).
Zaetnik je prve dinastije Kia, iji je zavreatak njegov sin Aka. O potonjem dobu govori ep - sukob Ake i Gilgamea
(verovatno neistorijska linost, pominje se kao drugi (peti) vladar prve dinastije Uruka)
RD II Herojsko doba Mesopotamije
Istorijski gledano, najsvetliji je RD III, iz kog ima najvie natpisa
Sukob Lagaa i Ume povod je sporna meuoblast. Bili su veoma moni tokom RD II i samo ta mala oblast nije bila pod
njihovom kontrolom. Posrednik sukoba je bio Miselim, kralj Kia. Reenje je bilo primirje. Eanatum, kralj Lagaa, je 2430.
godine pne pobedio Umu i svoj uspeh ovekoveio na Steli jastrebova. Ugovor o primirju je obnovljen, Uma plaa porez
Lagau. Ova stela kae da je Eanatum ratovao i u Elamu i da je unitio elamsku prestonicu Suzu. Eanatumovi naslednici gube
premo. Prva se odvojila Uma. Uma pobeuje Laga i postaje vodei grad u Sumeru.
U Lagau izbijaju nemiri, to vladara Urukagina nagoni na reforme. U tim reformama se prvi put javlja re amargi
(sloboda). Njegove reforme su bile veoma blage prema narodu, ali nisu ukljuile vojsku
Lugalzagezi (2340-2316) vladar Ume. Okonava Urukaginovo doba i unitava Laga. Osvojio je Uruk, gde prenosi svoj
presto. Teio je dravi iroj od geografskih crta Sumera. Njegova osvajanja u severnoj Mesopotamiji i Siriji su bila kratkog
daha jer ga je porazio Sargon I, kralj semitskih Akaana. Ovime je okonan Ranodinastiki period u Mesopotamiji.
Stanovnitvo RD perioda potuje antropomorfna boanstva.

RANODINASTIKI URUK
Uruk je nastanjen pre 4000. godine pne. Za osnivaa grada se smatra Anu i njegov zigurat je najstariji spomenik iz Uruka
Oko 2700. godine pne Uruk je na vrhuncu moi. U njemu ivi oko 50 000 ljudi.
POKLONIK KULTA RD II (2700-2500), iz antike Enute (Tel Asmar)
U III milenijumu Ur je najvei grad sveta. Imao je oko 65 000 stanovnika. Iz njega potie najouvaniji sumerski spomenik
zigurat boga Meseca, Nane, iz 2300. godine
Lionald Vuli je otkrio KRALJEVSKE GROBOVE URA iz III milenijuma pne (RD III ). Najvelianstveniji grob je od
kraljice udiad sa telima 6 straara.
An zatitnik Uruka. Bio je bog neba, a u najstarijim kosmogonijama je bog otac i vladar svih bogova
Enlil poetkom RD II on je vrhovni bog. Zatitnik je Nipura i bog vazduha. Odreuje vladare i uva ih
Marduk bog Vavilona; Aur dravno boanstvo Asiraca
Enki zatitnik Eridua, bog reka i vode i boanstvo abzu-a (nepreglednog slatkovodnog okeana po kome Zemlja pluta).
On je i bog mudrosti, zanatstva i magije.
Nana (Sin) zatitnik Ura, bog Meseca i sudbine
Utu (ama) bog Sunca i pravde
Glavne boginje su :
Ninhursag majka svih bogova (akadska Itar)
Inana boginja plodnosti, telesne ljubavi i rata; kasnije je postala Itar;
Sumerska kosmogonija svet ini prvobitna voda abzu, nebo an i zemlja ki. Izmeu neba i zemlje je lil (atmosfera). Nebo i
zemlja su roditelji bogova, koji ljude nainie prema svom obliku i to grnarskim kolom od gline
Postoje 2 epa o stvaranju sveta :
Teagonija Dunua i Atrahazis poema o nastanku bogova i oveka. Bogovi su napravili oveka od ilovae i krvi ubijenog
boga
Enuma Eli poinje tim reima (kad bi gore); govori o smenjivanju prirodnih ciklusa i borbi kosmikih sila. Prvo pria o
stvaranju sveta, a potom i o vrhuncu roenju boga Marduka (oluja) tvorca svih ljudi i bogova
Haldejska geneza najpotpunija verzija kosmogonije, naena u Asurbanipalovoj biblioteci
Ep o Gilgameu govori o svetu mrtvih kao o tami iji stanovnici jedu prainu i ilovau. Najstarija verzija epa je iz Sumera
(kraj III milenijuma). Govori o podvizima mitskog kralja Uruka. Prepisi ovog epa su pronaeni u Hatui i Megidu. Svet posle
smrti kur, planina; pokojniku sudi bog Sunca Utu.
Svaki ovek je imao boga zatitnika dingirani
Vladar je smatran boanskim ili poluboanskim, a kasnije postaje samo boiji namesnik na zemlji
Gilgame se pominje i u Kumranskim rukopisima
Uprava grada :
Lugal veliki ovek, neto poput kralja
Ensi upravnik grada; mogla je to da bude i ena;
En gospodar grada, moda je imao kultne dunosti
Ukin gradsko vee
Unken - skuptina
Struktura drutva :
plemstvo
slobodni ljudi
poluzavisno stanovnitvo
robovi u vlasnitvu dvora, hrama ili imunih;
U Sumeru je postojao emesal jezik ena, korien u ljubavnoj poeziji i kultnim tekstovima
Brakovi su bili monogamni; ene su smele imati imovinu
Sumerci su otkrili matematiku sekzagezimalni sistem, graditeljstvo (luk u arhitekturi, kupola i tavanica) i astronomiju
Kalendar od 12 meseci (29 i 30 dana), dan od 12 duplih sati i 60 duplih minuta
aipu svetenik (egzorcist), asu lekar;
Leonard Vuli istraiva 20. veka

AKAD
Kraljevi Akada su: Sargon (2334-2279); Rimu (2278-2270); Manitusu (2269-2255); Naram-Sin (2254-2218);
arkaliari (2217-2193);
Prve drave u klasinom smislu rei su Akad i Ur III.
Akadska epoha poinje pobedom Sargona, zakonitog vladara, sa kim se povezuju prie sline onima o Romulu
Njegovi savremenici su Urzababa (Sargon se uzdigao do peharnika?) i Lugalzagezi . Sargon je pobedio Lugalzagezija,
obnovio Ki i vratio stanovnitvu tog grada slobodu.
Lugalzagezi je u svoje vreme bio najmoniji vladar u Mesopotamiji. Drao je Umu, Uruk, Ur, Laga i josh 50 gradova.
Sargon ga je pobedio, odveo u Nipur i tamo ga rtvovao bogu Enlilu.
Sargonova prestonica je Akad, izmeu Kia i Vavilona.
Sargon je postavljao sebi odane ljude na bitna mesta u upravi. Svoju erku Enheduanu je postavio za entu (entum)
(prvosvetenicu boga Nane u Uru i boga Ana u Uruku).
Poto je osvojio Sumer, Sargon vri pohod na Elam i pobeuje Elamski savez, koji je vodio kralj Avan. Nakon toga, Sargon
napada Mari i Eblu i stie do kedrovih i srebrnih planina (Liba i Tavor).
U hramu boginje Itar u Ninivi naena je bronzana glava, za koju se smatralo da je Sargonova, ali je ona verovatno Naram-
sinova.
Sever Mesopotamije je verovatno pokorio Sargonov sin Manitusu
Krajem Sargonove vladavine (2279) izbijaju ustanci u pograninim oblastima
Sargon dri junu i srednju Mesopotamiju, zapadni Elam i oblasti izmeu istone Sirije i Eufrata.
Sargona nasleuje sin Rimu. On je ubijen u dvorskoj zaveri
Rimua je nasledio brat Manitusu, koji pripaja severnu Mesopotamiju, Anan i erih (jugoistono od Suze). Pobedio je
savez 32 grada i time je Akad ponovo ovladao junom Mesopotamijom. Ipak, i Manitusu je ubijen u dvorskoj zaveri 2254.
godine pne
Nakon Manitusua, na presto je doao njegov sin Naram-Sin, koji je bio najvaniji vladar Akada. Odmah po poetku
vladavine izbijaju pobude u Ebli i ona postaje samostalna. Huriti se naseljavaju u junim planinama Male Azije i severne
Sirije, to nagoni starosedeoce da se presele u pogranine oblasti Naramsinove drave. Guti se sputaju sa planine Zagrosa
do Dijale i presecaju trgovake puteve, to donosi ekonomske probleme u Akadu. Zbog ove nevolje Naram-Sin napada
kedrove planine i povraa zapad Sirije, rui Eblu i osvaja Asman (Alep). Ratovao je i sa Huritima, u dananjoj istonoj
Turskoj. U Tel Braku (reka Kabur) je izgradio utvrenje i ostavio garnizon da uva trgovinski put. Dao je sebi titulu
gospodara 4 strane sveta
Pobednika stela Naramsina iz Suze (2230) svedoi o promeni gledanja na vladara. On je prikazan sa rogovima, to je bio
nain prikazivanja bogova.
Postoje 2 epa koja propast Akada vezuju za Naramsina Prokletstvo Akada i Legenda o Naramsinu. Tu se Guti
predstavljaju kao boija kazna. Prvu erku je postavio za entu svetenicu Nane, a druga je bila velika svetenica Enlila u
Nipuru.
Opadanje Akada sledi sa arkaliarijem (2217-2193). 2198. godine arkaliari podlee brojnim bunama i tako se gasi
Akadska drava.
Puzur-Inuinak , Naramsinov namesnik Elama, podie bunu 2217. godine i postaje kralj Elama
Ustanci izbijaju i u severnoj Mesopotamiji i Siriji.
Akad muile i klimatske promene koje su izazvale dodatne ekonomske tekoe
arkaliari je ubijen u dvorskoj zaveri 2198. godine . Tada izbijaju potpuni neredi, gradovi se osamostaljuju i stanje se vraa
na RD period
Akad je bila prva teritorijalna i prva dugovena drava u Mesopotamiji
Od Sargona (do Hamurabija) su godine dobijale ime po nekim vanim dogaajima
Specifino za Akad cilindrini peati

UR III
Prema Sumerskoj listi kraljeva, posle pada Akada Guti zauzimaju junu Mesopotamiju. Ipak, Guti nisu ili dalje od doline
Dijale, do Nipura
III dinastija Ura 2112. Vreme pre toga je POSTAKADSKA EPOHA
Najpoznatiji vladar Postakadske epohe je Gudea, ensi Lagaa (2141-2122). Poznat je po bazaltnim statuama samoga sebe.
Tih statua najvie ima u Girsuu, religijskom centru njegove drave. Epoha njegove vladavine je mirna, iako neki izvori
govore o njegovom pohodu na Elam (nije arh. dokazano). O miru govori i njegova trgovina sa Elamom i dravama Levanta
(drvna graa)
2126. godine Utuhelag, vladar Uruka, u savezu sa nekim gradovima napada Gute u dolini Dijale i pobeuje. Time se vie
gradova nalo u rukama Uruka, a meu njima i Ur. U Uru je za namesnika postavio svog roaka, Urnamua, utemeljivaa III
dinastije Ura.
Urnamu (2112-2095) je obnovio zidine Ura, pobedio ensija Lagaa i okolne gradove, koji su odbili da se pokore mirno. On se
2108. godine proglasio za vladara Sumera i Akada. Potom se iri na sever, bez otpora. Povezuje se sa Marijem oenivi se
erkom njegovog vladara. Posle toga ide u pohod na jug, gde osvaja Anen i Elam, pa jugoistoni deo dananjeg Irana.
Urnamu je bio i veliki graditelj. Podigao je hramove u Eriduu, Uru, Uruku, Nipuru u vidu zigurata. U ovo doba zigurati
poprimaju svoj karakteristini oblik. Najvei je zigurat u Uru posveen bogu Nani (Mesec)
Epoha Ur III je poznata i kao Sumerska renesansa jer pokuavaju da vrate sumersku kulturu.
glosara sumersko-akadski renik
Svi vladari ove dinastije su imali akadska imena, sem Urnamua
Urnamu gine 2095. u boju i nasleuje ga sin ulgi (2095-2047), ije ime takoe nije akadsko. Prvih 20 godina njegove
vlade je bilo mirno, ulgi je dizao hramove i nazivao sebe VLADAREM 4 STRANE SVETA. Uveo je novi kalendar, u kome
se jedan mesec naziva boanski ulgi. Naredio je svetenicima da polau rtve njegovoj statui 2x meseno
U drugih 20 godina vladavine osvojio je Zagros i severozapadni Iran. Zarad odbrane je u ovom kraju podigao utvrenja i u
njima ostavio vojne odrede
Izgradio je potanski drum, koji je povezivao prestonicu i udaljene oblasti njegove drave
Uinio je reorganizaciju drave, izgradio je Puzri-Dagan; ulgijev zakonik;
Na prestolu ga je nasledio Amar-Sin
Sumer i Akad se dele na 23 oblasti, na ijem je elu Ensi.
Vojni zapovednik agma
agma i ensi su podreeni dvoru, ali imaju pravo da upravljaju vojnim odredima. U njihovim sporovima dvor je merodavan
Poloaj ensija nije bio nasledan
ulgi je u oblasti slao i svoje revizore, koji su delovali kao uhode
Uveo je 2 poreza :
balu meseni porez, plaaju ga Sumer i Akad; slui za odravanje hramova
vojni personal iz obodnih oblasti plaa jednom godinje porez
postojao je i prihod od ratnog plena
Najvie sauvanih finansijskih dokumenata ima u Uru, Nipuru, Ulami i Puzri-Daganu
ulgi je podigao Puzri-Dagan kao sabirni centar za porez u stoci
Urnamuov zakonik nije ga Urnamu pisao; slui kao potvrda vladarske pravednosti.
ulgi je uveo i metrologiju jedinstven sistem mera
Aram-Sin je vladao 9 godina mirno (2046-2037)
Posle njega vlada u-Sin (2037-2029). U vreme njegove vladavine dolazi do prodiranja Amorita iz Sirije u severnu
Mesopotamiju. Da bi ih zaustavio, podigao je zid od Tigra do Eufrata u visini Bagdada
Njega nasleuje Iba-Sin (2028-2004). Za vreme njegove vladavine Amoriti probijaju u Mesopotamiju, a Elan die ustanak.
Podigao je zidine oko Ura i Nipura, ali ga to nije spasilo i on 2004. gine u sukobu sa Elamcima. Njegovu vladavinu je
obeleio i niz klimatskih promena, koje su dovele do gladi i sue.

LEVANT NA PRELAZU IZ III U II MILENIJUM


PRVA ZONA LEVANTA je obalska ravnica koju na istoku ivie planine Livan i Antilivan, gusto poumljene (PLANINSKA
ZEMLJA JUDEJE)
Jerihon stari gradski centar (jedan od najstarijih u svetu)
Dena Sirijska pustinja, veoma slaba vegetacija, putnici je zaobilaze
Krajem III milenijuma Levant je nastanjen Semitima (zapadnim), razliitim kananskim kulturama (KANAN HANAN-
crvenica)
Semiti se granaju u 3 grupe :
zapadni
istoni
juni
Ove grupe imaju svoje jezike podgrupe
Akadski semitski pripada istonosemitskim jezicima
Polunomadski semiti koji ive zapadno od Eufrata su zapadni semiti. Njih Akaani nazivaju Amuru (oni koji dolaze sa
zapada) AMORITI
Urbanizacija u Levantu poinje krajem IV milenijuma pne, periodom RANE BRONZE, koja se deli na :
Rana bronza 1 (3300-3000)
Rana bronza 2 (3000-2700)
Rana bronza 3 (2700-2200)
Rana bronza 4 (2200-2000)
U RB 1 nastaje promena u ekonomiji i poljoprivredi, uvodi se irigacija, a gradovi postaju trgovaki posrednici. Krajem ovog
perioda deo gradova je opusteo, a deo je obnovljen, poput Jerihona, Alepa, Megida, Katne i Hamata. Ovi gadovi ne zaostaju
ni po emu u odnosu na gradovue Mesopotamije i Egipta, osim po povrini. Razvijeni su i imaju odlike gradova-drava.
Osobenost za prvu polovinu III milenijuma jeste veliki uticaj koji Egipat, kao trgovaka velesila tog vremena, ima na Levant,
naroito na grad Biblos, koji u egipatskoj sferi uticaja ostaje do XII veka.
U ovo vreme vani gradovi su Ugarit, Emar, Alalah, Hama i Ebla.
Ebla je jedan od najveih lokaliteta Starog Istoka, dananji Tel-Madrih; tu je naeno 17 000 dokumenata u palati (Vojni
bilten). To je jedna od najveih arhiva iz III milenijuma
Ebla je bila centar trgovine kamenom. Prema dokumentima naenim u arhivu, Ebla dri vei deo severne Sirije, to direktno,
to indirektno.
U ureenju, kralj upravlja inovnicima
Jezik je eblanski (eblaidski), istonosemitski

AMORITSKI VAVILON
U prvoj polovini II milenijuma uzdiglo se nekoliko drava od kojih su najbitnije Asirija i Starovavilonsko carstvo.
Aur grad drava poetak staroasirskog perioda (2000-1800) sedite boga Aura
Vladari: Erium, Iluum i amiadad I;
Jezgro Asirije se nalazilo izmeu Ninive, Aura i Arbele
Vie od 20 trgovakih kolonija, locirane Hatua, Aliar i Kane
Kane i drugi vei gradovi nazivani su karum luka, dok, trgovaki kvart; upravni centar kolonije naziva se bit karum
kua karuma; manja naselja nazivana su vabartum trgovake postaje i nalazila su se pod jurisdikcijom najblieg karuma;
Veliki karavni (200-250 magaraca) dva put godinje;
Karum Kanea je uniten oko 1750;
Isin i Larsa - gradovi u kojima su vladali Amoriti; Ii-Era osniva dinastije Isina je doao iz Marija; u-Iluu (1984-1975) i
njegov si, ratovao je sa Elamom, u Ur vratio kultnu statuu Nane, kontrolisali su dolinu donjeg Eufrata dok nisu potpali pod
vlast Larse oko 1924;
Gungunum se nalazio na elu Larse (1932-1906); 1925 preuzima kontrolu nad Urom od Lipit-Itara iz Isine; Larsa se
ponovo na kratko uzdigla u vreme Kudur-Mabuka oko 1834; on je presto prepustio sinu Varad-Sinu (1834-1823), koga je
na prestolu nasledio brat Rim-Sin (1822-1763) koji je 1804 osvojio Larsu. Njega je pokorio ami Adad I.
Grad Vavilon je prvi put posvedoen u doba arkaliarija (2217-2193). Prvobitno se zvao Babil kapija boga. Godine
1894. grad je pod upravom voe jednog amoritskog plemena, po imenu Sumu-Abum. Grad je bio amoritski do 1595.
amiadada I (1813-1781) (Asirija) (amoritski gospodar Ekalatuma), je na zapadu zaustavilo kraljevstvo Jamhad, iji je
centar bio Alep. Oko 1800 je osvojio Aur. Po preuzimanju Marija, Iki-Adad iz Katne je sklopio savez sa amiadadom koji
je potvrdio udajom erke za Jasmah-Adada, mlaeg sina. Oko 1776. godine, po smrti amiadada i sina mu Jasmah-Adada,
namesnika Marija, na vlast u Mariju dolazi predstavnik stare dinastije Zimri-Lim. Kada je doao, Amut-Pi-El, novi kralj
Katne postao mu je saveznik, ali postoje dokazi da je takoe bio saveznik Jamhada.
amiadad je prestonicu preneo u zemlju Apum i nazvao je ubat-Enlil. Hamurabi sa njim sklapa savez da bi spreio
njegovo povezivanje sa Enunom, koja je gajila pretenzije na Vavilonsku teritoriju (svedok tome je diplomatska prepiska
Hamurabija i Zimrilima iz arhiva u Mariju). Ipak, iako saveznici, obojica su pratila pokrete onog drugog (prve obavetajne
slube).
Jasmahadad je vladao Marijem, a Imedagan Ekalatumom u Asiriji;
Do Hamurabija (1792-1750), Vavilon (Babil, Babila, Babilim ili Babilani kapija bogova) je sila drugog reda. Iako je u
poetku priznavao vlast amiadada I (Asirija) (amoritski gospodar Ekalatuma), poeo je da se iri na jug i istok (5. i 6.
godina vladavine). Od Rim-Sina preuzeo Uruk i Isim, iz ega je proiziao sporazum sa Larsom. Posle toga je osvojio oblast
izmeu Tigra i Zagrosa (10. godina), pa onda Rapikum (11.) . Nakon ovih osvajanja poeo je da se bavi sreivanjem
unutranje politike.
1776. umiru amiadad i Jasmahadad, Zimrilim vraa kontrolu nad Marijem, a Hamurabi sklapa savez sa njim kako bi ga
odvratio od Enuna i Jamhada.
Ve negde 1774. godine Enuna i Elam napadaju Hamurabija i gube. U protivnapadu 1773. godine Hamurabi od Rimsina
osvaja Larisu i pripaja celu junu Mesopotamiju. Godine 1772. Enuna i Elam opet napadaju i opet gube od Hamurabija.
Hamurabi trai pomo od Zimrilima, koji je to odbio.
1763 osvaja Larsu. Hamurabi unitava Mari. Mari je opustoen 1758. godine
U poslednjih 10 godina vladavine (1757/1755) Hamurabi je pobedio Asiriju i njenog kralja Imedagana uinio svojim
vazalom. Negde u isto vreme osvojio je i Enunu, ije je zidove prethodno sruila poplava. Uspeo je da uniti i Enunu.
Oko 1755. godine Hamurabijeva drava dostie veliinu Ura III !
Druge godine svoje vladavine, Hamurabi objavljuje Uspostavljanje pravde na zemlji zakonik veoma arhaino napisan,
teko itljiv i za pismene savremenike.
Hamurabijev sin, amsiiluna (1749-1712) je morao da se bori sa Kasitima, koji su sili sa Zagrosa na Tigar, zatim sa
pobunjenom Larisom, kao i sa primorskom dravom na jugu. Od primorske drave je izgubio deo teritorija, ali je veinu
uspeo da zadri. Umro je 1712. godine. Nakon toga su se odvojili Mari i srednji Eufrat, kojim su zagospodarili Kasiti
Kraljevstvo Hane .
Poslednji vladar Vavilona bio je amsuditana (1625-1595). On je drao samo Vavilon, dok ga nisu pokorili Hetiti, sruili
carstvo i vratili se u Malu Aziju (1595).
Od 1595. do 729. godine Vavilon su drali Kasiti, a potom su ga zauzeli Asirci
Period Starovavilosnkog carstva je KLASIAN PERIOD razvoja akadskog jezika i knjievnosti.
Poto je sumerski praktino izumro, epovi su prevoeni na akadski. Ep o Gilgameu je doiveo vie redakcija. Nama poznata
potie iz oko 1200. godine pne. To je Kasitsko izdanje. Pronaeno je u Asurbanipalovoj palati u Ninivi 1849. godine od
strane Ostina Henrija Lejarda. U ovo izdanje je umetnut prolog na 12 tablica (pria o potopu). Ceo ep ima 125 tablica.
U astrologiji su poznavali Veneru
HAMURABIJEV ZAKONIK nije najstariji zakonik u istoriji; uraen je na STELI OD CRNOG BAZALTA;
pripada KUDURU spomenicima; verovatno je prvo uzdignut u Siparu, u hramu boga amaa, pa je potom prenet u Vavilon.
U XII veku je kao ratni plen prenesen u Elam, u Suzu, gde je i otkriven 1901. godine od strane an ak de Morgana
(francuz). Sad se uva u Luvru.
Stariji zakonici od Hamurabijevog su: zakonik Urnamua (kralja Ura);zakonik ulgijev; zakonik Lipit-Itara (iz Isina);zakonik
Bilalame (vladar Enune);
Hamurabijev zakonik ine 3 dela:Prolog (miarum); Zakonski deo (pravne odredbe); Epilog;
Odredbe su numerisne od 1 do 282. Veina se odnosi na graansko, krivino i porodino pravo
Zakonik pominje 3 kategorije stanovnitva :
vardum robovi u vlasnitvu drave i hramova; mukenum lino slobodni, ekonomski ne; avilum vii sloj,
aristokrati; U magijskim sukobima odgovoran je Boji sud ordalija; Zakonik je jako surov.