You are on page 1of 123

CNG NGH

COMPOSITE
Cng ngh v t li u Composite

CNG NGH COMPOSITE


Ph n 1: Gi i thi u chung
I. nh ngh a v t li u Composite
Composite l v t li u t h p c a nhi u lo i v t li u (th ng l hai lo i). S pha tr n
cc lo i v t li u ny v i nhau s t o ra m t lo i v t li u m i c b n ch t hon ton khc so
i cc lo i v t li u thnh ph n ban u.
Thnh ph n c a v t li u Composite g m c:
Thnh ph n phn b lin t c trong ton th tch v t li u g i l n n.
Thnh ph n phn b ng u nhin trong v t li u g i l c t.
Ty theo b n ch t c a v t li u n n ng i ta c th chia v t li u Composite thnh cc lo i
khc nhau:
t li u Composite n n polymer: PMC.
t li u Composite n n v c ceramic: CMC.
t li u Composite n n kim lo i: MMC.
Trong ph n ny ta ch c p n lo i PMC v y l lo i Composite c nghin c u v
ng d ng nhi u nh t trong cng ngh V t li u Composite.
t li u Composite FRP
FRP (Fiber Reinforced Plastic) l m t trong nh ng lo i PMC ph bi n nh t trong cc lo i
t li u Composite. y l lo i Composite thu c ch t d o nhi t r n (thermosetting plastic),
bao g m hai thnh ph n ch y u l polymer v cc lo i s i gia c ng.
Polymer: polyeste, vinyleste, epoxy
Cc lo i s i: s i th y tinh, s i cacbon, aramid (kevlar), polyeste
Cc ch t xc tc, ch t xc ti n, ph giav i t l tr ng l ng tuy r t nh nh ng
khng th thi u.
C kh nhi u cng ngh Composite ni chung v cng ngh FRP ni ring. M i cng
ngh u c nh ng gi i h n nh t nh trong ng d ng, n ph thu c vo kch c s n ph m,
ki u dng s n ph m, s l ng s n xu t, s gia c ng thch h p v lo i resin s d ng. Trong
i cng ngh u ph i c khun, v v y d a trn cc c th c a thi t k v khun, nh
n xu t c n ph i l a ch n cng ngh cho thch h p.
a trn c s nguyn l t o ra s n ph m, ta c th phn bi t cc lo i cng ngh sau:
Cng ngh c ti p xc (Hand lay-up, Spray up).
Cng ngh c chuy n resin RTM (Resin Transfer Moulding).
Cng ngh c nn (Compression Moulding).
Cng ngh cu n s i (Filament Winding).
Cng ngh c ko (Pultrusion).
Cng ngh t o l p lin t c (Continuous Laminating).

Trang 1 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Cng ngh c b ng v a th y tinh (Plasterglass).


Cng ngh p phun (Injection Moulding).
Cng ngh c p phun ph n ng RRIM (Reinforced Reaction Injection
Moulding).
Cng ngh c chuy n chn khng (Vacuum Assisted RTM).
Cng ngh ly tm (Centrifugal Casting).
Trong ph n ny ch trnh by cng ngh c ti p xc (Hand lay-up, Spray up) l cng
ngh c p d ng r ng ri nh t.

Trang 2 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

CHNG II: KY THUAT COMPOSITE

THEO CONG NGHE SMC

1. GII THIEU:
SMC la dang tam phang lien tuc va la vat lieu composite co cha si va cac
loai chat on c phan tan trong nha nhiet ran. Nha trong tam SMC cha c
ong ran, nhng co o nht rat cao. No c ong ran khi gia cong tao san pham
cuoi cung bang cach ep vao khuon.

SMC co the dung e san xuat cac bo phan va cac chi tiet composite co hnh
dang phc tap va thi gian nh hnh trong khuon la tng oi ngan. Do o
composite SMC la rat tien li.

Tnh a dang: thanh phan va loai si trong SMC co the ieu khien mot
cach de dang e san xuat ra cac san pham cuoi cung co tnh chat c ly khac nhau
phu hp vi muc ch s dung.

Cac chi tiet ong nhat: Cac chi tiet SMC co the c nen trong khuon vi
cac gan, cac phan loi, phan uon cong, cac lo va cac phan long vao nhau. S dung
cac ac iem thiet ke nay, mot so cac bo phan co the lam ong nhat gom mot
phan va mot so cac bo phan phu khac.

Trong lng nhe: SMC composite co trong lng rieng nho hn cac cau
truc kim loai. Ket qua la, cac chi tiet lam t SMC se nhe hn cac chi tiet lam t
kim loai neu cung the tch. T le ve o ben tren khoi lng cua composite SMC
co the so sanh vi nhieu chi tiet lam t kim loai.

S on nh ve kch thc: Cac chi tiet lam t SMC cho thay co s on nh


ve kch thc hn la cac chi tiet lam t composite nha nhiet deo trong mot
khoang rong ve nhiet o va ieu kien moi trng. The tch thay oi theo ng
cong cung co the c ieu khien bang cach them vao mot so phu gia lam giam
co ngot. Hn the na, he so n nhiet cua composite SMC co the c ieu khien
khp vi thep va nhom, v the cac chi tiet lam t SMC co the tng hp vi cac
chi tiet lam t nhom hay thep.

Trang 34 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Cac ng dung cua ky thuat nay: lam cac hop ieu khien, may the duc, ca
may giat, ghe, mat ban, vo may tnh, pano ca.

Qua trnh san xuat composite SMC co the c phan chia thanh ba giai oan
chnh la: Tao hon hp, u, va ep vao khuon. Trong giai oan tao hon hp, tam SMC
c san xuat bang cach bao si gia hai tam mang mong. Trong tam SMC cuoi
cung cha mot so thanh phan nh: nha, xuc tac, chat on, va chat lam day. Trong
giai oan ton tr ( u ) o nht cua nha ben trong c cho phep tang cao v the tam
SMC co the cam c trc khi co the a vao gia cong. Tuy thuoc vao thanh phan
trong phase nha ma giai oan u co the t vai ngay cho en vai thang. Trong giai
oan ep khuon, tam SMC c cat va at vao khuon nong. Di tac dung cua nhiet
o va ap suat, au tien tam SMC chay va ien ay khuon va sau o ong ran tao
thanh bo phan cng. Trong phan ng ong ran xay ra trong khuon, cac phan t nha
c ong ran tao mang khong gian ba chieu.

2. THANH PHAN:
Cac thanh phan chnh trong tam SMC la nha, si, va chat on. Mot so thanh
phan khac nh xuc tac, chat lam day, chat c che, chat roc khuon va phu gia lam
giam co ngot c dung vi mot lng nho. Tuy nhien chung ong vai tro rat quan
trong trong suot giai oan lu tr va ep khuon.
VD: mot cong thc SMC nh sau:
- polyester bat bao hoa 10.5
- styren 13.4
- phu gia giam co ngot 3.45
- chat on 40.7
- chat lam day 0.7
- xuc tac 0.25
- chat roc khuon 1.0
- chat c che -
- si thuy tinh 30.0

Trang 35 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

2.1 Nha:

Cac loai nha c dung trong tam SMC thng la nha polyester khong
no, Vinyl ester va nha epoxy cung c dung. Tuy nhien, thi gian ep khuon cua
nha epoxy lau hn so vi nha polyester va vinyl ester. Trong thi gian gan ay,
nha phenol cung c dung trong SMC, nha phenol trong SMC lam giam kha
nang chay, giam s sinh khoi va on nh nhiet cao hn tam SMC lam t polyester.
Cac loai nha c dung trong SMC nh polyester hoac vinyl ester c
tron vi styren vi thanh phan t 30-50% ve khoi lng. Phu thuoc vao loai nha va
thanh phan styren trong o ma nhiet o phong o nht cua hon hp vao khoang
300 en 3000 cp. Vi ham lng styren cao se tao s tham t tot gia nha vi si
v o nht cua hon hp thap. Tuy nhien, ham lng styren vt qua gii han cho
phep th se lam giam c tnh va cac tnh chat nhiet cua nha sau khi ong ran.
Trong thi gian gan ay cac loai nha ghep gia polyester khong no vi
urethane cung c s dung. Trong cac loai nha ghep nay, polyester co trong
lng phan t thap phan ng vi diisocianate vi s hien dien cua styren. Phan ng
nay tao ra mot polymer mach thang co trong lng phan t cao hn ton tai trong
dung dch styren. Polymer mach thang nay co the ong ran vi xuc tac thong
thng. o nht va tnh chat c ly cua nha gep co the ieu khien c bang cach
thay oi cau truc hoa hoc cua polyester va diisocianate. Ngoai ra loai nha nay con
co mot u iem na la co ham lng styren thap ( di 25%).

2.2 Si:

Loai si c dung trong cong nghe SMC thng la E-glass. Mot so loai
si khac nh la S-2 glass, carbon, Kevlar 49 c dung co gii han. Trong so cac
loai si o th E-glass co mo un an hoi thap nhat va co khoi lng rieng tng oi
cao. Tuy nhien, gia thanh cua no re hn cac loai si gia cng khac. Do o E-glass
c chap nhan trong cong nghe SMC.
Ca hai dang si ngan (khong lien tuc) va si dai (lien tuc) eu c dung
trong cong nghe SMC. Si ngan ( nh hng t do trong tam phang) thng c

Trang 36 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

dung trong cac ng dung yeu cau tnh chat ang hng ( can bang tnh chat theo moi
hng). Si dai, nh hng trc tiep trong tam phang, tao ra san pham co o ben va
mo un rat cao theo hng nh hng cua si; tuy nhien, o ben va mo un theo
hng ngc lai la tng oi thap. e cai thien o ben va mo un theo phng
ngang th ngi ta dung ket hp gia si ngan va si dai, trong trng hp nay si
ngan c nh hng t do trong cau truc nh hng cua si dai.
Trong cong nghe SMC th si dai thng dung la si roving va si ngan thu
c bang cach chat si roving, kch thc cua si ngan khoang chng 1 inch.
Thanh phan si trong SMC rat de ieu chnh theo yeu cau cua ng dung. Thanh
phan si cao vao khoang 50 70% ve khoi lng, c dung e san xuat cac chi
tiet can o ben va mo dun cao. Chat on se khong c them vao tam SMC co cha
nhieu hn 60% si. Thong thng, o nht cua tam SMC cao se lam giam kha nang
chay cua nha trong khuon , v the lam han che qua trnh ien ay khuon. SMC
c thiet ke theo dang si trong o va c nh ngha nh sau:
o SMC-R trong o R la si ngan nh hng t do.
o SMC-CR trong o C la ch si lien tuc nh hng va R la si ngan nh
hng t do.
o XMC trong o X la s an cheo nhau cua si dai trong tam SMC.
Vi SMC-R va SMC-CR th cac con so viet theo sau ch thanh phan cua loai
si o ben trong. Th du: SMC-R40 la tam SMC co cha 40% si ngan nh hng
t do; SMC-C30R10 la tam SMC co cha 30% si dai va 10% si ngan. Thanh phan
si trong XMC vao khoang 70% va phan ln la si lien tuc. Trong XMC cung co the
cha mot lng nho si ngan nh hng ngau nhien e cai thien tnh chat c ly
theo phng ngang. Goc an cheo gia cac si dai khoang 5-70.
II.2.3 Chat on:

Chat on trong SMC co mot so chc nang sau: lam giam o co ngot cua
nha, cai thien kha nang ien khuon bang cach lam cho qua trnh chay tot hn, va
lam tang chat lng be mat san pham. Cac chat on cung lam giam gia thanh cua
san pham , v the cac chat on re hn nha va co the thay the cho nha.

Trang 37 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Calci carbonate la chat on thng c dung trong cong nghe SMC.


Kaolin clay, talc,bot thuy tinh va aluminium trihidrate (Al2O3.3H2O) la cung c
dung nh chat on. Aluminium trihydrate la laoi chat on co kha nang chong chay
cao bi v nc trong phan t se c giai phong ra nhiet o 2200C. V vay no
c dung trong san xuat cac thiet b ien, trong xay dng
Ty le gia chat on va nha trong tam SMC tuy thuoc vao o nht cua
nha, no se anh hng en qua trnh tham t si va tnh chay trong khuon. Thong
thng khi ham lng si cao th nen dung t le on tren nha tha. VD: SMC-R30,
SMC-R50, SMC-R65 th t le tren la 1.5, 0.5, 0.
Cac loai chat on co kha nang dan ien thnh thoang dung trong SMC gia
cng si thuy tinh e lam giam s tch tnh ien.
II.2.4 Xuc tac:
Chc nang cua xuc tac la khi mao phan ng ong ran nhiet o cao. Cac
xuc tac thng s dung la peroxide hu c, nh t-bultyl perbenzoate (TBPB), chung
b phan huy nhiet o ep khuon va sinh ra goc t do. Cac goc t do nay phan ng
vi styren va polyester lam pha huy lien ket oi carbon-carbon, do o khi mao cho
phan ng ong ran.
Toc o phan huy xuc tac cho ra goc t do tang len theo s tang nhiet o
xung quanh khuon. Toc o phan huy cua xuc tac c o theo t1/2 , la thi gian ma
xuc tac phan huy het mot na.
Mot loai xuc tac khac c s dung trong cong nghe SMC la cac hp chat
azo. Cac xuc tac nay t nguy hiem hn cac xuc tac peroxide so ve mat hoat tnh.
ac iem ong ran cua he nha-xuc tac thng c xac nh bang cach
kiem tra thi gian gel SPI. Trong phng phap kiem tra nay, 10 gam nha vi xuc
tac trong mot ong nghiem tieu chuan. Ong nghiem nay c ngam trong bon nc
nhiet o 82oC, nhiet o tang len trong hon hp c theo doi bang mot nhiet ke at
trong ong nghiem. T ng cong nhiet o theo thi gian, ta nhan c thi gian
gel. Nhiet sinh ra t phan ng ong ran tang theo s tang nhiet o cua hon hp, no
xuc tien cho qua trnh phan huy xuc tac. Ket qua la, toc o ong ran tang len va
nhiet o cung tang len, bi v nhiet sinh ra t phan ng ong ran khong c khuech
tan ra moi trng xung quanh. ng cong thi gian gel SPI cho thay nh nhiet

Trang 38 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

(exothermic), tai o no cho ta biet phan ng ong ran a hoan thanh. o doc cua
nh nhiet xac nh c toc o ong ran, no phu thuoc chu yeu vao hoat tnh cua
xuc tac. Thi gian ma o nhiet o tang len 5.50C so vi nhiet o cua bon nhiet
c xem nh thi gian bat au gel.
Mot cach dung e giam thi gian ong ran cua nha la tron mot lng nho
xuc tac nhiet o thap, nh TBPO, va vi mot lng xuc tac nhiet o cao nh
TBPB. He xuc tac kep lam giam ang ke thi gian gel va thi gian ong ran
.

T(0C)

Nhiet o cao hn 5.5 0C D

Nhiet o be nc
A A: thi gian at nhiet o
be
B: thi gian gel
C C: thi gian at iem
exother

2 4 6 8 10 12

2.5 Chat c che:

Chat c che c them vao hon hp nha lam SMC vi mot lng theo
yeu cau cua san pham nham muc ch ngan hay giam phan ng ong ran co the xay
ra trong qua trnh tron, u va lu tr. ieu nay lam tang thi gian lu cua tam SMC
trc khi a vao ep tao san pham. Khi tam SMC c at vao trong khuon nong,
phan ng ong ran au tien xay ra cham la do chat c che; nhng no ch anh hng
trong mot thi gian ngan ket qua la goc t do sinh ra nhanh t chat xuc tac. Bi v
nong o cua chat c che giam, va van toc phan ng c xuc tien trong khuon.

Trang 39 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Hydroquinon va parabenzoquinon la hai chat c che thng c dung


nhat trong cong nghe SMC. Bi v chat c che lam giam toc o ong ran va phu hp
vi s tang o nht giai oan au cua qua trnh ep khuon, s chay trong khuon co
the eu khien c bang cach la chon chat xuc tac va chat c che dung chung vi
nhau.
2.6 Chat roc khuon noi:
Chc nang cua chat roc khuon la ngan s ket dnh gia nha va be mat
khuon, v the co the loi san pham t khuon. Chat roc khuon noi c tron trong
phase nha va thng cho hieu qua tot. Tuy nhien, oi vi nhng chi tiet lang th
can phai phun chat roc khuon len be mat khuon trc khi thc hien ep.

La chon chat roc khuon la da vao iem chay cua chung, nhiet o chay
cua no phai thap hn nhiet o cua khuon. Thng dung chat roc khuon la kem
stearate (mp 130oC) va calcium stearate(mp 1500C). Chung co the s dung nhiet
o khuon len en 155-1650C. Ca hai loai chat boi trn nay co dang bot nhiet o
phong nhng hoa tan de dang trong nha. Chung c them vao vi mot lng nho,
thng nho hn 2% tren tong khoi lng cua hon hp. Neu dung qua nhieu chat roc
khuon ngoai th se lam giam o ben keo cua san pham.

2.7 Chat lam day:


Vai tro cua chat lam day la lam tang o nht cua nha v the tam SMC co
the cam c, cat, chong, va at len be mat khuon. trang thai nay, nha cha
c ong ran, nhng o nht vao khoang 30x106 en 100x106cp. ieu kien nay,
tam SMC kho va cam thay khong dnh, nhng co the uon c.
Cac loai chat lam tang o day cho nha polyester va vinylester la oxid va
hidroxide cua kim loai kiem nhom 2A nh : MgO, CaO, Mg(OH)2. Cac oxide va
hidroxide nay phan ng vi nha qua hai giai oan. c cho trong v du di ay.
Muoi trung hoa hnh thanh trong phan ng nay co trong lng phan t cao
hn nha. No co the tr lai phan ng vi muoi baz lam tang trong lng phan t va
v the lam tang o nht cua phase nha .
Oxid va hidroxide kim loai phan ng ngay lap tc vi nha khi c tron
vao trong thanh phan nha. o nht cua hon hp tang len nhanh tai thi iem bat

Trang 40 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

au va at mc ma tai o o nht khong tang na, sau mot khoang thi gian va
c goi la thi gian u. Toc o u co the ieu khien c bang cach them vao cac
chat lam tang o nht khac nhau. Cung co the lam tang o nht bang cach tang o
am cua nha. Tuy nhien, neu o nht tang len qua nhanh sau khi tron hp, th si
khong c tham t nha tot v vay lam giam tnh chat c ly cua san pham.
Khi tam SMC c gia nhiet trong khuon th o nht giam, v cac phan t
trong lng cao cua muoi trung hoa b hoa tan thanh cac phan t nha nhiet o
cua khuon. giai oan au trong khuon, trc khi ong ran, nha phai co o nht
thap e co the chay tot trong khuon. Ngc lai, th khuon khong c ien ay,
hoac tao bot kh trong san pham. Va no cung oi hoi mot ap suat nen ln e ep san
pham.
Ap suat khuon va o nht giam mot khoang trong suot qua trnh ep, phu
thuoc vao o nht cuoi cung cua tam SMC trc khi ep. o nht cuoi cung th phu
thuoc vao loai va ham lng chat lam day. Trong v du chat lam day la mage oxide
va mage hidroxide c dung cho he nha co ngot thap. Mage oxide nong o
thap, lam tang o nht au cao hn mage hidroxide. Tuy nhien, sau o th toc o
tang o nht thap hn trong qua trnh lam chn.
Mot ghi nh quan trong la o nht cuoi cung cua tam SMC vao khoang
50x10 en 130x106cp th se tao ra san pham tot. Neu o nht cuoi cung nho hn
6

50x106cp th nha co khuynh hng tach ri si trong qua trnh ep khuon, con neu
o nht ln hn 130x106cp th nha kho ien ay khuon.

Trang 41 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Thi gian lam Trong khuon


chn
ong ran

Lam day

Chay

Ngay Giay

2.8 Phu gia giam co ngot:

Phu gia giam co ngot la cac loai bot nha nhiet deo, chung c tron
trong nha polyester va vinyl ester e ieu khien o co ngot cua composite SMC.
Ca hai loai nha nay giam o co ngot theo chieu dai t 5-9% bi v co s ket hp co
ngot do ong ran trong khuon va co ngot nhiet do lam nguoi ngoai khuon. Ben
canh o, s thay oi kch thc cua san pham, co ngot co the lam bien dang mot so
mat nh dai, ngan, loi, lom,
S co ngot trong composite SMC co the giam ang ke bang cach them
vao 10-20% nha nhiet deo nh polyvinyl acetate, polycaprolacton, polyacrylate
copolymer, cellulo acetate butyrate, polystyren va polyethylen. Polyvinyl acetate la
co hieu qua ieu khien co ngot cao nhat; tuy nhien, no khong chap nhan mau tot.
Polyethylen va polystyren la co hieu ng ieu khien co ngot thap nhat nhng chung
chap nhan cac loai bot mau rat tot. Mot so loai nha nhiet deo c hoa tan trong
styren trc khi tron vi nha nen. Mot so loai nha khac c tron trc tiep vao
trong nha nen. Cac loai nha cha phu gia giam co ngot con c goi la loai nha
co o co ngot thap.

Trang 42 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Theo Atkin th cac phu gia nha nhiet deo phan tan va hnh thanh phase
phan tan th hai trong nha nen tai thi iem ong ran manh me. Phase nha nhiet
deo nay hap phu mot lng nho styren va nha nen cha ong ran. S gian n nhiet
cao cua nha nhiet deo va ap suat hi cua stryren hap phu trong no khang c lai s
co ngot do ong ran cua nha nen. Cac lo nho li ti c hnh thanh trong phase nha
nhiet deo do s trung hp cua nha va cua styren con d. Khi cac san pham ep
khuon c lam nguoi ben ngoai khuon, ca nha nen va nha nhiet deo phan tan
trong no co lai. Tuy nhien, nhiet o chuyen thuy tinh cua nha nen a ong ran cao
hn nhiet o chuyen thuy tinh cua nha nhiet deo, toc o co rut nhiet cua nha nen
a c ong ran la t hn so vi phase nha nhiet deo. S khac biet gia hai toc o
co ngot gay ra cac lo hong va hnh thanh cac vet rang nt li ti tai be mat tiep xuc
gia hai phase, cac lo hong va vet ran nay se bu vao phan co rut nhiet cua nha
ong ran.
Ross va cong s th cho rang cac phu gia giam co ngot co ket qua vi
mot lng ln styren va nha hoat tnh cao. Ham lng styren la quan trong bi v
no gian n cung vi phase nha nhiet deo nen bu lai c s co ngot do trung hp.
Nha hoat tnh cao cho phep hon hp ran chac cua phase lien tuc trong trng hp
o ong ran thap. Nhiet o tang nhanh tai iem hoan tat ong ran, tai ay s gian
n nhiet tang nhanh va hnh thanh cac lo nho li ti trong phase nha nhiet deo.
2.9 Mau:
Cac mau hu c va vo c, dang bot va c them vao tam SMC e tao mau
cho san pham. Mau vo c, nh titan oxide hoac sat oxide, co khoi lng rieng cao,
hap phu dau thap va on nh nhiet cao hn cac loai chat mau hu c.
2.10 - Cac loai phu gia khac:

Mot so loai phu gia c cho vao phase nha nh : chat chong chay, chong
UV va tang va ap. Mot so phu gia rat can thiet o la phu gia lam tang va ap nh
cac elastomer nh acrylonitrine va styren-butadien copolymer, no cai thien c s
hap thu nang lng va ap. Cac loai chat tang kha nang va ap nay thng them
vao phase nha dang long. Tuy nhien, trong composite a ong ran, chung ton tai
di dang cac hat cao su rieng biet co kch thc t 5-25 m va lam cho nha nen
dai nh la nha khang va ap cao PS.

Trang 43 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

3 SAN XUAT TAM SMC:


Cac bc trong san xuat tam SMC la: tron, tao hon hp, u va lu tr. Phase
nha c chuan b trong giai oan tron. Si c them vao phase nha trong giai
oan tao compound, sau o nha tham t si trong giai oan lam cng. Ca hai cong
oan tao hon hp va lam cng cho SMC-R va SMC-CR la c thc hien tren may
SMC (hnh 2.6), oi vi XMC, hai cong oan nay c tien hanh tren may cuon si.
Cuoi cung, giai oan u c dung e lam tang o nht cua phase nha trong tam
SMC en mot gia tr phu hp cho viec gia cong tren khuon.
3.1 - Tron hp:
Nhieu thanh phan trong cong thc SMC c chia thanh hai phan:

1. Phan (A) cha nha, phu gia giam co ngot, xuc tac, chat c che, chat roc
khuon va phan ln chnh.
2. Phan (B) cha chat lam day trong nha cha co o nht cao, bot mau va
phan con lai cua chat on.
Cac thanh phan trong moi phan c tron phan tan trong mot may tron manh
liet. Trong phan th nhat, nha nhiet deo c them vao nha nen trc tien va tron
rung ong mot khoang thi gian bao am chung a phan tan eu trong nha nen.
Phan B c tron vi phan A ngay lap tc trc khi phase nha c chuyen vao
may SMC. S dung chan khong trong suot qua trnh tron e giam s hnh thanh bot
kh ben trong phase nha.
Mot so cong thc tham khao trong ky thuat SMC:

Thanh phan SMC-R30 SMC-R50 SMC-R65


Nha 100 100 100
Nha nhiet deo 15 15 0
Phu gia
Xuc tac 1 1 1
Chat roc khuon 5 3 3
Chat on 100 20 0
Chat lam day 5 6 6
Si 97 145 204

Trang 44 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

3.2 - Tao compound:

Phase nha c o hoac phun len tam mang polyethylen day khoang 0.05mm
tai hai dao nh lng. Co the ieu khien c o day cua nha tren hai tam mang
bang dao nay. Si lien tuc c a qua may chat dai theo yeu cau. Cac si ngan
nay ri tren tam mang c phu nha ben di mot cach t do. oi vi san pham
SMC-CR th lp si lien tuc c at tren lp si ngan xap sep t do. Mang ethylen
tren a c phu mot lp nha mong c gan ket vi mang di a co nha va
si. Cau truc sandwich nay c keo qua bo phan ep lam cng, o si c tham
t vi phase nha.

3.3 - Cong oan ep lam cng:

Cong oan nen ep thng c thc hien vi mot chuoi truc rong vi khoang
cach gia hai cap truc giam dan cho en bo phan cuon. Cac truc nay c lam bang
thep hoac nhom va c phu mot lp Teflon va co the tao nham hoac xoan e lam
tang s tham t. Ap suat nen gia hai truc lam cho qua trnh tham t gia nha va
si tot hn. Mot so truc, trong o, ac biet la truc cuoi c gia nhiet ben trong e
ieu khien nhiet o tren be mat. S tang nhiet o cua tam SMC lam cho o nht
cua nha giam va lam giam thi gian u. o nht cua nha giam lam tang o tham
t gia si va nha. Mot hay nhieu truc trong phan nen ep nay co s dung thiet b
cham lo cho lp mang polyethylen cho phep cac bot kh thoat ra. Keo tam SMC qua
mot truc can ln cuoi bo phan ep co the lam giam hn na cac bot kh bang cach
ep chat lam cho khong kh i ra ngoai.

Trang 45 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Quy trnh san xuat tam SMC

3.4 - Giai oan u:

Cuon SMC c u trong mot moi trng c kiem soat. Nhiet o u khoang
29-320C, thi gian u t 1-7 ngay tuy thuoc vao s ket hp cua nha va chat lam day.
Sau giai oan u nay, cuon SMC c di chuyen ra khoi phong u va co the em vao
gia cong hoac cat gi tiep nhiet o phong trong mot vai ngay hoac vai thang. Thi
gian cat gi phu thuoc vao s ket hp gia chat c che va chat xuc tac hoac nhiet
o.

4 KY THUAT GIA CONG EP THANH PHAM:

4.1 Gii thieu:

Ep khuon la ky thuat lau i nhat trong cong nhiep gia cong nha. Truyen
thong, thng s dung ep nha nhiet ran nh phenol va alkyl dang bot va hon hp
cao su. Tuy nhien, cong nghe ep phun co gii han la hoac cho nha nhiet deo hoac
cho nha nhiet ran.

Cong nghe ep khuon co mot so thuan li hn cong nghe ep phun. No c


gia cong trong cac thiet b n gian khong co ranh, runner hoac cong. Ket qua la,
vat lieu t b lang ph trong gia cong. Co the gia cong de dang ham lng si cao,
si dai trong khi phng phap ep phun gii han mc ham lng si thap va o dai
si nho hn 3mm. V vay, tnh chat c ly cua cac san pham composite lam t phng

Trang 46 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

phap ep khuon la rat tot. Ap suat khuon trong phng phap ep khuon la nho hn
trong phng ep phun v vay phng phap ep khuon phu hp cho viec gia cong cac
san pham co dien tch be mat ln hn trong phng phap ep phun.
4.2 khuon trong k thuat SMC
a. Nhiem vu: Tao hnh san pham
b. Yeu to quyet nh ket cau khuon
Hnh dang san pham
Tnh chat vat lieu
Yeu cau qui trnh cong nghe
c. Khuon ket hp (khuon nen)
Bang cach s dung ca dang khuon am va dng, ngi ta thc hien khuon
nen. Vi khuon nen, viec hp khuon rat quan trong khi san xuat cac phan chnh xac.
Cac khuon nay thng c quet nha va gia cng trc khi ong chat lai. Nha
d c ep het ra, lam giam cac cho trong, san pham se bong lang ca hai mat.
Khuon nen co the bien oi e dung bm hoac phun nha vao khuon.

Trang 47 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Khuon h

Khuon kn

Khuon na kn

Trang 48 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

d. Vat lieu lam khuon trong k thuat SMC


- Kim loai
Kim lo i la vat lieu can thiet trong che tao khuon composite, nhat la cac
khuon yeu cau san xuat lau dai, ben, chac. Khuon kim loai dan nhiet cao nen de
dang gia nhiet va giai nhiet cho khuon trong qua trnh gia cong. No cung chu c
kha nang mai mon cao, v vay co the s dung khuon nay e san xuat lien tuc ma
van am bao kch thc san pham. Cac kim loai thng dung trong san xuat khuon
la nhom (Al), ong (Cu), kem (Zn), thep
Bang tnh chat nhiet cua mot so vat lieu kim loai

Tnh chat Be Mg Al Ti Fe Cu

Nhiet o chay (oC) 1277 650 660 1668 1536 1083


He so dan nhiet (W/m.K) 146 153 222 171 75 393
He so gian n nhiet ( m / m / 0.29 0.68 0.59 0.21 0.30 0.41
o
C) 1883 1046 900 519 460 385
Nhiet dung rieng (J/kg.K)

- Nhom (Aluminum)
Nhom co he so gian n nhiet tng t nh vat lieu composit dang tam mong
va gap khoang 2 lan so vi thep. Khuon nhom de b an mon hoa hoc khi s dung vi
PVC va mot so chat tao xop. Nhom la kim loai mem deo, o cng khong cao, do o
trong mot so trng hp can o ben va o cng cao ngui ta thay nhom bang thep.
Ngoai ra, nhom co the hp kim hoa vi mot so kim loai khac tao thanh AlZnMgCu
co he so dan nhiet ln gap 4 lan so vi thep va co ty trong khoang 2.75.
Khuon nhom thng c s dung trong khuon thoi, khuon nhiet nh hnh,
khuon mau,
- ong (Copper)
Hp kim ong co the s dung thay the nhom, cac loai nh ong-niken, ong-
beri c s dung chu yeu trong khuon thoi. Mac du co o cng cao hn nhieu so

Trang 49 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

vi nhom nhng hp kim ong van khong u o ben va kha nang chu mai mon nh
thep oi vi cac khuon san xuat lau dai trong ep phun vat lieu composite.
- Kem (Zinc)
Hp kim kem vi ong, nhom, magie c dung pho bien e san xuat cac
khuon s dung trong thi gian ngan. Loai nay mem, de uon va cac goc canh phai
c bao ve bang cach chen vat vao e tranh ng suat tap trung. Tnh chat c hoc
cua hp kim kem se giam nhieu nhiet o khoang 100oC. V tnh chat de gia cong,
de lam khuon nen hp kim kem la vat lieu quan trong dung lam khuon composite
va khuon uc. Khuon kem c s dung vt qua 500.000 lan tuy thuoc vao mc o
phc tap cua khuon va sai so cho phep.
Hau het cac kim loai nh nhom, ong va hp kim kem la nhng nguyen lieu
re tien dung cho cac loai khuon lam viec ap suat thap va khuon uc. Cac loai
khuon thng thay la: gian n hi, bot xop hoa hoc, khuon thoi, nhiet nh hnh, ap
tay, sung phun, . Cac kim loai nay cung c s dung cho mot so phng phap lang
kim loai trong lam khuon. ay la qua trnh cua s lang kim loai nong chay tren
khuon chnh bang thep hoac tren tru. Lp phu ke en c lay ra va c lam nguoi
dan e tang o ben. Cac khuon va cac tru nay c s dung lai e san xuat nhieu
khuon giong nhau.
- Thep
Thep la loai vat lieu quan trong, dung lam cac khuon san xuat lau dai vi o
chnh xac cao, san pham chat lng, chu c mai mon va co o ben nhiet cao. Ta
co the la chon cac loai thep khac nhau da vao tnh chu mai mon, chong soc va
kha nang gia cong. Ngi ta thng phan biet thep lam 3 loai: thep khong hp kim,
thep hp kim va thep co cong dung ac biet.
Thep khong hp kim
Thep khong hp kim la thep ch co carbon, ham lng carbon trong thep rat
khac nhau co the len ti 2%. Thong thng ham lng carbon trong thep thap th
thep co o ben va ap tot, thep co nhieu carbon chu mai mon cao.
Thep hp kim
Thep hp kim la thep co them cac nguyen to hp kim (ham lng cac nguyen
to hp kim them vao phai < 5%). Nhng nguyen to nay c them vao e khac

Trang 50 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

phuc cac khuyet iem cua thep carbon. Thep nitril hoa c s dung e chong lai
s mai mon cua vat lieu composite. Hn na, chung cung chu c an mon va on
nh nhiet o 427oC. e cai thien tnh gia cong cua thep, oi khi ngi ta them
cac nguyen to nh lu huynh, ch, mangan ong thi ket hp vi qua trnh u va
thng hoa trong qua trnh gia cong. Selen c cho vao thep khong r e cai thien
tnh gia cong va o cng.
Tac dung cua cac loai thep hp kim
Kim loai % Tac dung
Nhom <2 Ho tr cho qua trnh nitrat hoa, chat kh oxy hoa
Crom 0.3 - 4 Gia tang o cng, chu c mai mon va chong an mon.
Ch 0.05 - 0.3 Cai thien kha nang gia cong
Mangan 0.3 - 2 Gia tang o cng va chu c mai mon
Molypen 0.1 - 0.5 Gia tang o cng, tang o ben nhiet, ben rao.
Niken 0.3 - 5 Tang o cng, o deo dai va chu c mai mon
Photpho 0.05 - Tang kha nang gia cong, o cng, chu mai mon
Silion 0.15 Tang o cng, o deo dai, chong an mon
Lu huynh 0.2 - 3 Cai thien kha nang gia cong cung vi mangan
Vanadium 0.07 - 0.3 Tang o cng, o deo dai va chu c mai mon
0.1 - 0.3

Noi chung, thep co ham lng carbon va crom cao c dung lam khuon loi
(lam coc khuon), khuon ep phun, khuon ep nen, dao cat ky thuat, au un.
Thep ac biet
Thep ac biet cung la thep hp kim, trong o ham lng cua mot so nguyen
to hp kim se cao hn trong thep hp kim thong thng tuy theo muc ch va cong
dung rieng. Loai thep cng, de gia cong va deo dai th thch hp cho lam khuon. Hai
nguyen to hp kim c s dung nhieu trong loai thep ac biet la crom, mangane.
oi vi thep lam khuon cho composite ta nen chu y loai thep ngoai chu c o
cng, o ben phai chu c an mon hoa hoc.

Trang 51 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

e. Gia co khuon
Muc ch gia co khuon: lam tang o cng chac cua khuon, khuon khong b
cong venh, am bao kch thc khuon chnh xac.
Vat lieu gia co gom co : kim loai, go, PMMA, PVC xop, .
Neu vat lieu gia co khong tng hp tot vi nha polyester khong no th
vat lieu o phai cng hn vat lieu composite (kim loai, go).
Neu vat lieu tng hp tot vi nha polyester khong no th ta dung PMMA,
PVC xop, (chat phan cc).
Mot so nha nghien cu a cho thay rang anh hng cua cac thong so khuon
en tnh chat c ly cua san pham phang. Cac ket qua nghien cu c tom tat di
ay.

Thi gian ong ran: Mallick va Raghupathi a cho thay rang thi gian ong
ran khong tng ong gia cac lp. V the tao ra cac ng suat khac nhau ngang qua
san pham day.

Bang 3.5 : Cac thong so c ban trong quy trnh ep

Thong so khuon: Thong so thiet b


Nhiet o khuon Thiet ke khuon
Ap suat khuon Goc trt
Toc o ong khuon Van
Hnh dang khoi nguyen lieu He ep
Thong so vat lieu: ng phan chia
Cong thc pha che nha Ban ve
Hoat tnh nha-xt-c che Vat lieu lam thiet b
Thi gian u Be mat cuoi cung
o day cua tam SMC
Nhiet o cua tam SMC

Trang 52 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Tnh chat c ly cua san pham SMC:

Tnh chat Gia tr

o ben keo(psi) 12.000 20.000

Modun keo(psi) 0.9x106 2x106

o ben uon 25.000 40.000

Modun uon(psi) 1.25x106 - 10x106

o ben nen(psi) 15.000 30.000

o ben va ap(ft.lb/in) 8 - 20

o cng Barcol 40 - 80

Ham lng si(%) 35


4.3 Quy trnh gia cong ep nen:
Quy trnh gia cong theo phng phap ep nen c phan ra thanh ba cong oan
nh sau:
a) Cong oan chuan b:
Chong tam SMC cho phu hp vi o day yeu cau va at vao khuon a gia
nhiet. Tam SMC c cat theo hnh dang va kch thc mong muon t cuon SMC a
c u ong nhat, mang ethylen c lot ra moi mat va chong tren nhau trc khi
cho vao khuon.
ng knh cua moi lp c chon che phu khoang 60-70% be mat khuon.
Khoi lng cua khoi nguyen lieu c xac nh trc khi at vao khuon, v khoi
lng cua khoi nguyen lieu cua moi san pham la phai nh nhau. V tr cua khoi
SMC at trong khuon la mot yeu to quyet nh en chat lng san pham v no anh

Trang 53 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

hng en s nh hng cua si trong khuon, so lng cac lo trong va s an cheo,


b) S ong khuon:
Sau khi at khoi SMC vao na khuon di, na khuon tren c ong nhanh
en v tr tiep xuc vi khoi nguyen lieu. Roi giam toc o ong khuon lai khoang 5-
10mm/s. Cung vi s tang nhiet o cua khoi nguyen lieu, o nht cua tam SMC
giam. Ap suat khuon tiep tuc tang cho en khi ong khuon hoan toan, tam SMC
chay ra va ien ay khuon, khong kh se thoat ra ngoai qua cac canh hoac van. Neu
nh khuon ong qua cham, th lp tren be mat cua khoi nguyen lieu ong ran trc
khi ien khuon hoan toan. Trong trng hp khac, neu toc o ong khuon qua
nhanh th khong kh co the b gi la. V the, toc o ong khuon cung la mot thong so
anh hng en tnh chat cua san pham sau cung.
Ap suat khuon nam trong khoang 1-40MPa va phu thuoc vao hnh dang san
pham, o chay dai, va o nht cua tam SMC tai nhiet o khuon. Thng, nhiet o
cua be mat khuon vao khoang 1490C. Ca hai na khuon la rat nong va thng c
duy tr thay oi trong khoang +/- 50C so vi nhiet o yeu cau. S chay trong phng
phap ep khuon nay la tng oi nho hn phng phap ep phun. Tuy nhien, ay van
la mot thong so quan trong, no quyet nh en chat lng san pham. Ngoai ra, thong
so nay cung ieu khien c hien tng tao bot kh va s nh hng si trong san
pham, do o no anh hng en tnh chat c ly cua san pham.

c) S ong ran:

Sau khi ien ay, khuon van con ong cho en khi tao c san pham ran chac.
Thi gian ong ran thng keo dai vai phut va phu thuoc vao mot so yeu to nh
hoat tnh cua nha-chat xuc tac-chat c che, o day san pham va nhiet o khuon.
Tai cuoi thi iem ong ran, khuon tren c m ra va san pham c lay ra khoi
khuon di bang hi. Phan san pham nay c lam nguoi ben ngoai khuon, trong
khi o lam sach cac manh v con lai trong khuon va phun chat roc khuon ngoai tren
be mat khuon chuan b cho chu trnh ep tiep theo.
Phan san pham c lam nguoi ngoai khuon, no tiep tuc ong ran va co ngot.
Bi v, ap suat gi khong con e chong lai hien tng nay, san pham co the b cong
veo hoac sinh ra ng suat noi la do mc o nguoi lanh cua cac phan trong san pham

Trang 54 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

khac nhau; tuy nhien, cac hien tng nay chu anh hng rat nhieu t khau thiet ke
san pham.
Trong nhng nam gan ay, e cai thien hieu suat trong gia cong ep khuon hoac
nang cao chat lng cua san pham. Qua trnh san xuat tien hanh theo ba bc sau:

1. Gia nhiet trc khoi nguyen lieu: khoi nguyen lieu c gia nhiet trc
en nhiet o di nhiet o ong ran th se lam giam thi gian ep va tang hieu suat
gia cong. Co the gia nhiet khoi nguyen lieu bang ien tr ben ngoai khuon v the
toan bo khoi nguyen lieu c gia nhiet mot cach nhanh chong cung mot nhiet o.

2. Dung ap suat chan khong: ng dung chan khong trong suot qua trnh
chay cua tam SMC trong khuon ong e lam giam hien bot kh trong san pham
giam hien tng ro tren be mat, va cai thien c tnh nang c ly cua san pham.

3. Dung lp phu trong khuon: Lp phu trong khuon c dung e che chan
s bien dang tren be mat trong san pham ep, nh gn song tren be mat, ro, va lom.
Phng phap thng dung nhat la phu toan bo khuon mot lp polyester mem deo
hoac polyester gep vi urethane day t 0.2-0.5mm gia hai chu trnh ep ke tiep,
ong khuon lai va ong ran ap suat khuon bnh thng. Lp phu ong ran nen can
them thi gian, v the lam tang thi gian mot chu ky ep. Phng phap th hai la phu
khuon dung ap suat cao e phun lp phu vao nen khong can m va ong khuon.

d)Chu trnh ong ran:


Phan ng ong ran xay ra trong khuon chuyen tam SMC thanh san pham cng
bang cach tao lien ket ngang gia cac phan t. o ong ran c xac nh bang so
lng lien ket ngang, no anh hng en tnh chat c ly cua san pham. Thong
thng, o ben keo, modun, khang nhiet va hoa chat tang len theo s tang so lien
ket ngang. Thi gian can thiet e san pham ong ran c goi la chu trnh ong ran.
Trong qua trnh ep khuon, chu trnh ong ran la mot giai oan chnh cua chu trnh ep
khuon. V the, giam chu trnh ong ran th lam tang hieu suat san xuat. Giam thi
gian ong ran bang cach thay oi thanh phan trong cong thc phoi tron cung nh
hoat tnh cao cua he nha-xuc tac-chat c che, hoac thay oi cac thong so gia cong
nh nhiet o khuon.

4.4 - Anh hng cua nhiet o:

Trang 55 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

a) S phan bo nhiet o va thi gian ong ran:


Khi khoi nguyen lieu c at vao khuon, nhiet o cua lp be mat tang
nhanh en nhiet o cua be mat khuon, trong khi o nhiet o cua cac lp trong th
tang len tng oi cham. V the, thng qua trnh ong ran bat au lp ngoai va
hng vao trong. Nhiet sinh ra t phan ng ong ran moi lp thuc ay qua trnh
khi mao ong ran cac lp trong va lam tang nhiet sinh ra cua khoi nguyen lieu.
Tuy nhien, phan ng ong ran van tiep tuc, nhiet sinh ra t phan ng ong ran cac
lp trong khong di chuyen ra ngoai be mat khuon v o dan nhiet cua vat lieu SMC
la rat kem. Do tnh khong can bang gia nhiet o sinh ra va truyen nhiet ra lp
ngoai tao ra s tang nhiet o trong lp trong va co the cao hn nhiet o cua khuon.
Khi phan ng ong ran gan hoan thanh, nhiet sinh ra giam va nhiet o cua lp trong
giam cham en nhiet o khuon.
b)ac tnh chay:
S chay cua vat lieu SMC trong khuon la hien tng phc tap; tuy nhien, no la
ac iem quan trong nhat quyet nh tnh chat cua san pham. No khong nhng quyet
nh en pham vi chay trong khuon, ma con anh hng en o nh hng cua si,
phan bo si, s ro tren be mat, va o bien dang tren be mat san pham.
c) S nh hng si:
Theo quan niem th s nh hng si trong vat lieu SMC la t do, bi v san
pham the hien tnh ang hng vi tnh chat c ly can bang theo cac hng trong
san pham composite. Tuy nhien, oi vi cac san pham co tnh chay phc tap, trong
qua trnh ep tao hnh san pham th se dan en qua trnh nh hng si, s nh
hng nay lam cho san pham manh hn theo hng si nh hng, nhng yeu hn
theo hng ngc lai.

5 khuyet iem:
Qua trnh ep tao san pham co the tao ra rat nhieu khiem khuyet tren be mat va
trong san pham. Nhng khuyet iem tren be mat nh la: gn song, lo va co rut, tao
ra be mat khong phu hp vi ng dung. Cac khuyet tat tren be mat co the khac phuc
bang cach sn ben ngoai khuon hoac phu mot lp phu tren be mat khuon trong suot
qua trnh ep san pham. Cac khuyet tat ben trong san pham nh la: bot kh, vet nhan,

Trang 56 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

va s nh hng si, co the anh hng en tnh chat c ly cua san pham. Chung co
the c nhan thay bang cac ky thuat nh: pho tia X, sieu am.
5.1 Hien tng ro:
Ro la ket qua cua cac bay kh trong khoi san pham. Cac bot kh sinh ra
trong qua trnh tao hon hp va tao tam SMC, chung ton tai trong phase nha, tren be
mat lien dien gia nha va si, va gia cac bo si. Khong kh cung b gi lai trong
lp tiep xuc cua khoi nguyen lieu SMC hay nh trong qua trnh ong khuon. Trong
qua trnh chay, cac bot kh c keo ra cac van va goc cua khuon, co the dung chan
khong e tranh bot kh nay. Tuy nhien, neu o nht cua SMC nhiet o khuon la
qua cao hoac toc o ong khuon khong ung th cac bot kh trong san pham se tang
len. Cac khoi hoac cac van khong tng thch trong khuon cung lam tang bot kh
trong san pham.
Co the giam cac bot kh trong tam SMC theo mot so cach nh: tron hon
hp nha trong ap suat chan khong,kiem soat s tang o nht cua phase nha trc
khi tao compound, tang o tham t cua nha vao trong si cong oan nen ep kh
bot kh. Bi v co rat nhieu bot kh tren be mat lien dien nha va si. Chung ta co
the them cac phu gia vao trong phase nha e lam giam sc cang be mat tren lien
dien va v the co the cai thien c o tham t va tang kha nang loai bot kh tren
be mat si.
.6 u iem
S a dang:Kiem soat c lng si trong tam SMC nen kiem soat c tnh
nang c ly.
S ong nhat: San pham c nh hnh trong khuon nen de dang tao gan, lo va
cac chi tiet phu khac.
Trong lng nhe: San pham SMC co trong lng nhe hn cac chi tiet kim loai.
On nh kch thc: San pham SMC co on on nh kch thc trong cac ieu
kien nhiet o va moi trng khac nhau..
Co the ieu khien c o co rut bang cach them vao cac phu gia thch hp.
Ky thuat ep nen co thuan li hn cac ky thuat ep phun la: Tiet kiem vat lieu.
Gia cong c san pham ln.De gia cong vi ham lng si cao.Thiet b n gian

Trang 57 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

CHNG III: KY THUAT HUT CHAN KHONG


1 Gii thieu:

Ky thuat hut chan khong la phng phap tao san pham composite gia cng
si trong khuon n cho ca khuon c hay khuon cai. Thiet b lam cho san pham tao
hnh theo khuon la mot mang mem deo. Khi hut het khong kh tai khong gian gia
mang va khuon th ap suat kh quyen se tao ap lc eu len be mat ngoai lam cho
nha, si nh hnh trong khuon. Ap suat tao ra nh mot may hut chan khong co ap
lc khoang 0.068 0.1 MPa la u cho o chat va o nh hng tot hn so vi
phng phap ap tay. Ve thc chat quy trnh nhanh hn uc khuon thong thng
nhng thc te oi khi can lam cham hn e kp hut va khong b ong ran nha trc
khi nha kp tham vao si.
Co mot so li ch sau cho viec s dung phng phap hut chan khong.
Do co ap lc duy tr trong suot thi gian nh hnh trong khuon, nha b ep chat
nen loang eu do o co the s dung lng si thuy tinh cao hn, lam cho c tnh
cua san pham tot hn.
Viec kh bot kh tot, de dang hn so vi ap tay lam cho san pham tot ngay ca
khi cong nhan co tay nghe thap.
au t thap hn so vi cac phng phap ep bang ap lc hoac chan khong khac
Tuy nhien ky thuat nay khong kinh te khi ch s dung mot khuon. Cac san pham
co kch thc ln co the c san xuat hang loat. Cau truc sandwich a c ng
dung mac du co s khong ong eu mot chut ve be day loi. Co nhieu ky thuat va
thu tuc khac nhau trong quy trnh hut chan khong.

2. THIET B VA DUNG CU

2.1 Khuon:

Trong ky thuat hut chan khong, cong cu kha n gian khi so sanh vi cac ky
thuat uc khuon khac. Loai khuon c la chon can c vao be mat nao cua san
pham can c kiem soat chnh xac. V du: neu ep mot mai che, phan ben ngoai
cua no can phai nhan, ta la loai khuon rong (khuon lom) e tao hnh, khi lay ra san
pham se co mat ngoai tao hnh giong vi be mat trong cua khuon. Ngc lai khi lam
mot mat ghe th phai dung khuon c (khuon loi).

Trang 58 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

V vat lieu c bat au ep khuon pha long va ap suat c duy tr trong


suot qua trnh tao hnh, ong ran, do vay chat lng san pham cuoi phu thuoc rat
nhieu vao be mat khuon.
Vat lieu lam khuon tuy thuoc vao rat nhieu yeu to t so chi tiet c ep, loai
nha c s dung, nhiet o ong ran, be mat can thiet san pham cuoi, va thi gian
ong ran. Rat nhieu loai vat lieu lam khuon co the c s dung, thong thng cac
vat lieu nay gom: thep, khuon bang epoxy hoac phu epoxy, go, thach cao, nhom, vat
lieu ket hp (go, kim loai)
Them vao cac vung nha tao hnh tren o, khuon con can phai m rong
them cac phan nh mat bch, mat phang e gan mang nh hnh, cac lo hut chan
khong oi khi con can them cac thiet b gia nhiet ben trong.
Viec phan bo cac iem hut chan khong nham tao ra s loang eu cua dong
nha chay tren toan bo san pham. V dong nha chay theo cac vong tron ong tam
do o oi luc can phai ho tr bang con lan cao su e a nha en cac goc xa cua
san pham.

2.2. Cac bo phan, vat lieu lam kn kh

Nh a mo ta tren, ky thuat hut chan khong s dung mot mang phu kn


tren khuon roi rut kh trong khuon ra. Ap suat kh quyen xung quanh ep chat khuon
trong thi gian u e polymer hoa. e cho qua trnh nay co hieu qua, quan trong
nhat la chan khong c duy tr trong suot qua trnh ong ran. e at ti ieu nay
rat nhieu phng phap c s dung e lam kn mang, bao am khong cho khong
kh xam nhap vao ben trong.
Thiet b thng c s dung nhat se co mot vat lieu nhay c s dung
lam mat lien ket gia mang va khuon. Ong cao su c s dung nh ng hut chan
khong co the c ap bang m Silicon tai cho vao e am bao kn kh. Sau khi
ong ran xong, mang c lot ra khoi khuon va de dang lam sach.
Mot thu thuat th hai la s dung gan ket c kh, tai v tr xung quanh khuon
tao ranh thong thng co kch thc rong 1.2 cm sau 1.2 cm. Sau khi at mang can
than e tranh hien tng cang khong eu, at mot bo phan la ong cao su co ng

Trang 59 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

knh ngoai la 1.2 cm nam len tren ranh (mang nam gia ong va khuon) va ong chat
vao ranh.
Nhieu he thong khac cung c s dung gom co: hut 2 mat, bang nhay
nhiet ac biet dung gia cong tam phang mong, oi khi dung cac thanh go at len
tren mang va kep lai bang kep ch C. S la chon phng phap rat rong rai va phu
thuoc chu yeu vao kch thc san pham, loai khuon, so san pham trong mot khuon
va mot so ieu kien kinh te. Muc nh chnh la lam sao e rut kh ra hoan toan con
s dung phng phap nao th khong quan trong neu nh no co hieu qua.

2.3. Cac vat lieu rut trch kh.

Mang e cach ly khuon vi khong kh xung quanh trong qua trnh rut chan
khong thng bang PVA, PVAc, hoac cac mang mem deo tng t. Vi viec rut
chan khong ong thi vi tac dung nen ep cua kh quyen ben ngoai co khuynh
hng la mang ep t lam kn gay can tr cho dong khong kh ben trong khong en
lo thoat c. Ket qua la lam cho tui b rum lai va tai cac v tr nay mang khong ep
chat c san pham.
e han che tac hai nay, mot lp trung gian c at gia lp vat lieu va
mang. Cac vat lieu vai tho, li, vai thuy tinh det tha, mat thuy tinh rat thch hp
cho cong viec nay. Chung c xem nh vat lieu rut kh v cho phep kh rut trch ra
qua chung va khong cho mang t lam kn.
e han che cac vat lieu trch kh khong dnh vao san pham, co the them mot
lp mang co cac lo gia san pham va vat lieu trch kh. Ky thuat nay cho phep thoat
kh va nha tha, khong gay kho khan cho viec lam sach sau khi ong ran xong.
Mang nay lam cho viec tach phu lieu khoi khuon mot cach nhe nhang t ton cong.
Mot vat lieu khac c s dung c xem nh lp vai tach, o la lp vai
det day khoang 0.01 0.02 mm c phu silicon hoac vat lieu khong dnh khac, lp
vai tach thng co mau (thng mau hong) e giup de nhan khi tien hanh lam sach.

3.4 Vat lieu lam mang.


Ta co the la chon rat nhieu cac vat lieu s dung lam mang ngan khong kh
vi san pham. Thng th viec la chon vat lieu nao se tuan theo tnh kinh te. Khi

Trang 60 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

san xuat so lng ln ta chon mang co the s dung lai nhieu lan con khi ch san xuat
mot vai san pham ta chon loai mang re tien nhat.
Phng phap gia cong c s dung cung quyet nh viec chon la mang. V
du: neu san xuat 1 san pham s dung phng phap ong ran bang tia cc tm hoac
anh sang mat tri, khong can nhiet o cao co the chon vat lieu n gian con neu s
dung nhiet o cao hoac autoclave th can loai mang on nh hn.
Mot iem can lu y la e cho san pham c eu va co chat lng tot,
thng ta phai quan sat va tr giup quy trnh (v du nha lan khong eu, bot kh
khong rut het) bang con lan. V vay ta phai chon loai mang trong suot. Mot so vat
lieu trong suot thng s dung co: mang cellophane, mang PVA, mang PVC mang
PET, mang PE
Mang Cellophane: tng oi re, thch hp cho san pham phang t cong.
Tuy nhien chung de rach, khong chu nhiet, khong phu hp cho san pham co ng
cong kep.
Mang PVA: thng day khoang 0.08mm, c s dung cho nhieu loai
nha khac nhau do re tien, mem deo. Tuy nhien chung la vat lieu tan trong nc
nen khong phu hp vi nha phenolic la cac nha thoat hi nc khi ong ran.
Mang PVC: c s dung vi o day khoang 0.1 0.2 mm chung re hn
PVA nhng co kha nang c che viec ong ran cua mot so nha.
Mang PET: thng c s dung vi o day 0.1 0.2 mm. Mang nay co
kha nang chu nhiet rat tot, tao be mat bong ep. Tuy nhien gia thanh hien nay qua
cao.
Mang PE: s dung vi o day khoang 0.2 mm. Mang nay co gia thanh re
nhng no khong the chu c nhiet o toa ra trong qua trnh ong ran. No ch co
the s dung cho san pham mong va lng xuc tac dung rat t.
Khi s dung phng phap ong ran trong autoclave, cac mang can c lam
t vat lieu chu ng tot hn. Co rat nhieu loai lam t cao su tong hp c s dung
trong phng phap nay.

Trang 61 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

3.5. Kep va c cau kep


Rat nhieu thiet b co the c s dung e kep mang vao khuon khi khuon co
cau truc khong thch hp vi viec s dung past hay bang dnh. Khi san xuat nhieu
can phai can nhac hieu qua kinh te ve gia thanh va nhan cong e chon toi u gia
thanh va sc lc. Cac thiet b nay co the la khung sat hoac nhom va vi chu vi cua
khuon, chung co the kep bang kep ch C (cao), kep on khuyu, kep lo xo hoac vai
loai tng t. Chung co the gan lien e co the kep nhanh trong vai giay. Bat au hut
chan khong ngay khi kep va lam kn xong.

3.6 Thiet b hut chan khong

Nh a giai thch mau chot ky thuat cua hut chan khong la rut kh trong vung
gia mang va lp san pham, nh o ap suat kh quyen khoang 0.1MPa se tac ong
len toan bo cac vung tren mang ep chat san pham trong suot qua trnh ong ran.
Neu rut khong het kh hoac b thung, san pham se khong c ep chat va khong co
chat lng tot. Neu khuon b ro hoac may hut chan khong khong phu hp eu gay
tac hai ke tren. Bo qua viec ro r cua khuon v co the t khac phuc sa cha ta phai
la chon may hut chan khong cho phu hp.
Viec la chon may hut chan khong tuy thuoc vao kch thc va kha nang cua
may. May phai u sc tao c ap suat chan khong toi thieu la 635 mm thuy ngan.
Ap lc ben ngoai ep vao se khoang 0.08 MPa. May hut cung phai u ln e ap ng
c cho so khuon can van hanh ong thi.
Tai iem noi gia ng hut vi khuon can phai at mot bay nha e nha
d khong hut vao may bm.
Cac thong so ky thuat cua may hut chan khong:
o Nhan hieu : BECKER
o Nc san xuat: c
o Van toc: 1420 vong/phut
o Cong suat: 2.2 KW
o Lu lng : 100m3/gi

Trang 62 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

3.7. Cac dung cu khac


Ngoai cac dung cu, vat lieu ke tren con can mot so dung cu nho e giup cho
viec van hanh nhanh chong va co li hn. Cac cong cu nay gom cac cong cu cam
tay va cac thiet b phu tr.
Con lan: Bang cao su hoac kim loai dung e lan nha d t trung tam ve
pha ng hut va bay kh.
May say cam tay: s dung trong trng hp muon rut ngan thi gian gia
cong tren san pham ln.
Cac cong cu x ly san pham: dao, lui cao, ca, may mai, khoan.
Bnh ng an toan: e ng MEKP, acetone, chlorua methyl, styren va
cac dung moi hu c, giay, khan, vai kho e lam ve sinh.

* quy trnh thao tac


1. Kiem tra khuon sach se, co b thung mang khong: Khuon phai c
kiem tra thng xuyen e tranh cac trng hp be mat khuon b nt, ro cac au
noi hut chan khong b ro r.
2. Thoa ky chat thao khuon: S dung chat thao khuon nh : wax, PVAc.
ay la quy trnh rat quan trong trong nhng lan au tien can phai anh chat khuon
nhieu lan e tranh trng hp san pham sau khi ong ran b bam dnh vao khuon
gay hong khuon va san pham
3. Trai cac tam SMC: tam SMC c nh lng san va cat theo hnh dang
khuon e co the at vao khuon va khong b qua d.
4. Trai lp li trch kh.
5. Kiem tra chui sach cac chat thao khuon quanh lui trch kh, ap lp gan
kn mang (cao su bang, em) quanh khuon, tren vung va lam sach. Kiem tra ky,
cac lo hut kh phai hoan toan thong.
6. Trai lp mang qua toan bo cac phan va lap at.
7. Kiem tra xem a hoan toan kn cha, kep chat mang lai
8. M van hut chan khong. Kiem tra lan cuoi xem kh co b ro r hay khong
9. M van cho nha vao t t va gi lai mot t nha tren au van
10. Dung con lan giup cho nha t gia phan bo eu ve pha cac lo hut.

Trang 63 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

11. Quan sat dong chay e ieu chnh ap suat chan khong phu hp nham
tranh hien tng mat nha nhieu qua cac lo hut hoac nha khong tham vao cac goc
xa do ap suat chan khong thap.
12. Kiem tra lai cac iem tiep xuc va be mat cua mang, co nhan hay thung
khong, neu co lo thung chui sach va sa cha ngay bang cach dan bang keo nhay
suat. Sau khi xong se thay ngay.
13. Ch cho san pham ong ran. Co the at trong lo say, phi nang hoac
dung may say e ong ran nhanh hn.
14. Sau khi san pham ong ran, thao mang, thao san pham va cac phu
kien. Lam sach khuon can than cho san pham sau.
Tren ay la quy trnh hut chan khong nhiet o bnh thng. Neu s dung
cac phng phap khac nh: ong ran bang tia cc tm, ong ran trong autoclave th
quy trnh se co the c thay oi cho phu hp hn.

Mo hnh ky thuat dung chan khong bm nha ien khuon

Trang 64 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Trang 65 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Trang 66 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Trang 67 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Ch ng IV. CONG NGHE RTM VA VARTM

I. NH NGHA

RTM (resin transfer molding) la phng phap dung ap suat thap a nha vao
trong khuon kn, tao san pham composite co s kiem soat chat che ve hnh dang
preform (si) va nha. San pham co ham lng si cao chiem 40-50%. RTM co the
tao san pham t n gian, tinh nang thap en san pham phc tap co tnh nang cao,
t san pham co kch thc nho en kch thc rat ln. Phng phap rat thuan li khi
a vao san xuat ln.

Phan si gia cng c nh hnh san (preshape) va at vao trong khuon


trc. Mot ng ong noi phan khuon vi nha e bm nha tham t phan si gia
cng trong khuon, sau o xay ra phan ng ong ran nha.

ac iem phng phap:

u iem:

- S dung nha co o nht thap khoang 100 - 000 cP. He nha thong
thng bao gom 2 thanh phan: A (nha) va B (xuc tien), ty le tron tuy
theo he nha. Hai thanh phan nay c tron bang thiet b tron tnh ap
suat thap.

- San pham co the c gia co bang cac khung, loi, hoac cac preform.

- RTM tao san pham ep, khong co ng cat bavia nen tiet kiem c
nguyen lieu, nhieu mat lang va quan trong la t gay hai cho moi trng.

- Co the tao ra nhng san pham ln bang cach a nhieu au phun nha,
tuy nhien phai tnh toan v tr at au phun e am bao tham nha ong
eu.

- Chi ph au t tng oi thap (so vi tnh nang san pham).


Nhc iem:

- Chi ph khuon mau cao.

Trang 68 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

- Toc o gia cong mot san pham keo dai.

- Muon tang nang suat th phai dung nhiet e ong ran va dung nhieu
khuon.

- Can phai ieu chnh t le xuc tac chnh xac. Tranh ong ran ngay au
tron oi vi he ong ran nguoi.
Vi cac u iem tren, ngay nay cac nc phat trien cong nghe nay c ng
dung rong rai trong c s ha tang, t ong hoa ac biet la trong nganh hang khong
va lnh vc quan oi.

Co nhieu phng phap tng t nh RTM: VARTM, RIM, HSRTM ...Trong tai
lieu nay se gii thieu them phng phap VARTM.

VARTM (vacuum assisted resin transfer molding)

Trong phng phap nay ngoai viec dung ap suat e a nha vao trong khuon
con co s ho tr cua chan khong. Chan khong se hut nha t ong nhap lieu ong
thi cung ay bot kh ra ngoai.

So vi phng phap RTM, VARTM co mot so ac iem sau:

- San pham co the nh hnh tren khuon n va mot mat c phu bang
mot tam mang nha trong giup de dang quan sat qua trnh tham nha
vao si.

- Phun nha ket hp vi chan khong giup cho viec tham nha vao si tot
hn va kh bot hieu qua hn.

- Nang suat thap hn do s dung ap suat chan khong


II. MO TA QUY TRNH CONG NGHE

1. S O HE THONG

He thong gom cac cum chc nang:


- He thong bon (ngan cha)
- He thong xylanh nh lng (bm nh lng)

Trang 69 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

- He thong bm tron
- He thong chan khong (VARTM)
- He thong van chuyen hng
- Khuon va he thong khep khuon va chuyen oi khuon

Hnh: Mo hnh cong nghe RTM

Hnh: Mo hnh cong nghe VARTM

1.1 Giai oan chuan b

- at cac van nh hng sao cho cac thanh phan (xuc tac nha) tuan hoan
ve ngan cha.
- M he thong bm nh lng
- Tien hanh o t le cac thanh phan hoi lu

Trang 70 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

- Hieu chnh bm nh lng e at ty le can thiet

1.2 Giai oan thc hien


- Chuyen van nh hng cho chay xuong khuon, ong thi m bm tron.
- M he thong hut chan khong.
- Khi nha ien ay khuon:
1. Chuyen van chuyen hng cho ve trang thai hon hp.
2. Khoa van.
3. M che o ve sinh bm tron.

MO HNH DAY CHUYEN RTM

L s y m p
nh hnh
Bm nh a
i th y tinh p s i trn
v nh a nhi t dKhun
o thp
nh hnh ph n k p
li li
p s i d iKhun p l c

m p nh Khun thp
hnh
i gia nhi t cho RTM
Khun thp nh hnh
ph n
nh hnh
i Bm nh a Thnh
ph m

1.3 Ve sinh
Sau khi nha bm ay khuon ta phai tien hanh he thong bm tron. Viec ve sinh
c thc hien bang cach ch cho nha vao he thong bm tron va xa ra ngoai.

2. KHA NANG THIET KE VA HNH DANG HNH HOC CUA SAN


PHAM

Trang 71 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Nhn chung RTM co the lam c san pham co tat ca cac hnh dang hnh hoc.
Tuy nhien, co mot so san pham khi lam bang phng phap gia cong khac se co hieu
qua kinh te hn.
RTM co u iem trong viec tao cac san pham ln v ap suat ien khuon thap
di 10 psi (0.703 kg/cm3). Trong phng phap VARTM ap suat con thap hn. V
vay, lc kep khuon se thap. Ngoai ra, RTM con thch hp e tao san pham co o
sau va t/khong ba via do khuon kn, o nht thap nen tham t de dang va giam
thieu cac cho rong trong san pham.
Tuy nhien oi vi phan co hnh dang phc tap (co gan, ranh) nen han che s
dung RTM. e khac phuc kho khan nay ta co the thay oi thiet ke, neu san pham
co gan se thay bang phan co loi (tang cng cho san pham), tao cau truc ba chieu. V
ap suat phun thap nen co the s dung xop co ty trong thap 0.064 0.0096 g/cm3 ma
khong gay bien dang.
Trong mot vai trng hp ac biet, phai dung phng phap RTM (mot manh
khuon trong khi cac phng phap khac phai dung khuon nhieu manh) nh phan pha
trc cua xe hi (hnh).
Cac phu tung gan gia phan composite va cac bo phan khac thng la mot kho
khan oi vi vat lieu composite. Trong RTM, cac phu tung nay phai c a vao
trong khi thiet ke preform, phai gi tnh lien tuc trong khoi ket cau e bao am ng
suat phan bo hp ly. Ngoai ra cac RTM con co the gan dnh va ket hp vi cac chi
tiet kim loai khac. Trong khi phng phap ep khuon (compresion molding), nhng
chi tiet nay phai chu y ti v tr at chnh xac va kiem soat s di chuyen cua si
trong khi ep.

3. THIET B GIA CONG

3.1 Khuon (Tooling)

Trc khi thiet ke khuon, phai xem xet mc o yeu cau cua no. Viec thiet ke
phai can bang cac yeu to nh tnh chat cua khuon, chi ph va thi gian che tao
khuon. Viec can nhac nay se lam giam cac phat sinh co the co oi vi ket qua cuoi
cung.

Trang 72 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Khuon s dung trong phng phap RTM co nhieu thuan li. Do phng phap
thc hien ap suat kha thap, nen lam giam chi ph va o phc tap cho khuon. Khi
la chon vat lieu va phng phap lam khuon, can phai xem xet cac yeu to nh chieu
dai cua bo khuon va chat lng be mat khuon mong muon. Co the s dung khuon
lam bang epoxy, nikel, hp kim, thep .... Tuy nhien, khuon phai kn trong qua trnh
ien nha.

Khuon epoxy:

- Khuon epoxy co nhieu thuan li nh giam chi ph, khang hoa chat, tiet
kiem thi gian, khoi lng thap, t s dung may moc.

- Be mat trong cua khuon lam t epoxy co chat lng, chong tray xt. Co
the co nhng phan ri trong hai manh khuon.

- Be day khuon khoang 1 inch (2.54 cm), khuon c gia co bang vai, si
va van ep e tang cng. Cac ng lam nguoi hay gia nhiet c gan
mat sau khuon.

- Kha nang truyen nhiet kem. oi vi khuon epoxy phai chu y khi la
chon he nha e tranh s toa nhiet qua mc co the gay h be mat
khuon.

- Gii han s dung khuon epoxy khoang vai ngan san pham. Tuy theo o
phc tap cua san pham ma gii han nay co the giam xuong do khuon b
mai mon va b nt v khi at preform.

- Co hai phng phap lam kn khuon: oi vi cac san pham co hnh dang
n gian, ch can ghep hai manh khuon lai. oi vi san pham co hnh
dang phc tap dung vong ch O e lam kn khuon.

Trang 73 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Hnh: Phng phap lam kn khuon

- Kh thoat ra t moi ghep khuon, hay co lo thoat kh tren khuon. Lo thoat


kh (vent) thng at tren cao (e kh de dang thoat). Vent kh c
lam ve sinh sau moi san pham, do o no phai c thiet ke e de bao
dng.

Khuon nikel:

- Be mat khuon tot va ben hn khuon epoxy. Truyen nhiet tot hn va chu
ap suat cao hn

- Chu c nhiet o cao ngay ca khi phan ng toa nhiet qua nhieu nen co
the dung ong ran nong.

- Khuon co the lam mot na t nikel mot na t epoxy. Tuy nhien hai na
khuon kho an khp vi nhau.

- Kho them lo thoat kh hn so vi khuon epoxy.

- Chu ky s dung mot khuon co the len en 20.000 40.000 san pham

Khuon uc t hp kim
Kim loai la vat lieu can thiet trong che tao khuon composite, nhat la cac khuon
yeu cau san xuat lau dai, ben, chac. Khuon kim loai dan nhiet cao nen de dang gia
nhiet va giai nhiet cho khuon trong qua trnh gia cong. No cung chu c kha nang
mai mon cao, v vay co the s dung khuon nay e san xuat lien tuc ma van am bao

Trang 74 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

kch thc san pham. Cac kim loai thng dung trong san xuat khuon la nhom (Al),
ong (Cu), kem (Zn), thep
Bang 1. Tnh chat nhiet cua mot so vat lieu kim loai

Tnh chat Be Mg Al Ti Fe Cu

Nhiet o chay (oC) 1277 650 660 1668 1536 1083


He so dan nhiet (W/m.K) 146 153 222 171 75 393
He so gian n nhiet ( m / m/ oC) 0.29 0.68 0.59 0.21 0.30 0.41
Nhiet dung rieng (J/kg.K) 1883 1046 900 519 460 385

ac iem:

- c s dung khi san pham co kch thc trung bnh.

- Kho them lo thoat kh hn so vi khuon epoxy nhng de hn khuon nikel

- oi vi kem va nhom phai can than trong khau thao khuon v khuon co
nhieu lo xop lam dnh san pham. Nhom la kim loai mem deo, o cng
khong cao, do o trong mot so trng hp can o ben va o cng cao
ngui ta thay nhom bang thep.

- Hp kim kem vi ong, nhom, magie c dung pho bien e san xuat
cac khuon s dung trong thi gian ngan. Tnh chat c hoc cua hp kim
kem se giam nhieu nhiet o khoang 100oC. V tnh chat de gia cong,
de lam khuon nen hp kim kem la vat lieu quan trong dung lam khuon
composite va khuon uc.

- Thep la loai vat lieu quan trong, dung lam cac khuon san xuat lau dai
vi o chnh xac cao, san pham chat lng, chu c mai mon va co o
ben nhiet cao. Ta co the la chon cac loai thep khac nhau da vao tnh
chu mai mon, chong soc va kha nang gia cong. Khuon thep co gia thanh
cao nhng chu ky s dung la 500.000-1.000.000 san pham/khuon
3.2 May ep (press):

Trang 75 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

RTM la phng phap gia cong ap suat thap nhng lai tao c san pham co
li ve mat kinh te ac biet la nhng san pham ln. San pham gom nhng phan co o
sau va phan co xop ben trong ... May ep se co hnh dang cua san pham. Lc ep
phu thuoc vao ap suat ien ay khuon va dien tch san pham.
May ep ngoai viec tai ap suat phun nha, no con co vai tro ong-m khuon va
gi khuon kn trong suot qua trnh phun. Co the dung chng trnh mo phong bang
may tnh e tnh toan ap suat can thiet e ien khuon.
Co nhieu loai may ep ap suat thap dung RTM :

- May ep tui kh (airbag press): s dung nhieu tui cao su e tao ap lc len
khuon. May ep nay thch hp cho nhng san pham nho hay tao san
pham mau (prototype). Tuy nhien khuyet iem cua may ep nay la khong
the nang na khuon tren len khi thao khuon v vay phai dung them mot
may ep xylanh ap suat thap e keo na khuon tren len nen chi ph se
tang len.

- May ep thuy lc: he thong kep va tam phang eu c ieu khien bang
thuy lc, toc o nhanh hn nhng chi ph cao hn may ep tui kh. Khi
dung may ep ap suat cao cho nhng san pham nhe phai than trong trong
viec kiem soat ap suat e tranh qua ap.

Trang 76 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

He thong may ep phu lam tang nang suat


3.3 He thong chan khong:

Chc nang cua cac thiet b trong he thong:


May bm chan khong Tao moi trng chan khong cho he thong
Van 1 chieu Tranh hien tng mat ap khi may ngng hoat ong
Bnh cha chan khong Giup duy tr ap lc chan khong trong khoang thi
gian gia cong
Bay nha Tach nha d ra khoi he thong chan khong

3.4 San xuat va nh hnh si

Do van toc ien ay khuon nhanh va nha chay trong khuon theo dong nen de
lam xo lech hoac cuon si. Thong thng ngi ta thng dung si dang roving,
dang det va dang si mat lien tuc. Khi dung dang mat ngi ta co the nh v va gan
ket si bang nha nhiet deo (khoang 3 5% theo khoi lng).
Si sau khi nh lng c sap xep vao trong khuon.

Trang 77 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Mo hnh tao preform bang phun si

nh hnh si:
e thc hien nh hnh si trc khi cho vao khuon ngi ta dung si dang mat
c ket dnh bang nha nhiet deo. Qua trnh nh hnh c thc hien theo trnh t
gia nhiet, nh hnh. oi vi san pham co cau truc khong gian 3 chieu ngi ta
thng dung cac loai xop tao cac san pham sandwich.

Thiet b tao preform:


S phat trien cua phng phap tao hnh (preforming) hieu qua la yeu to quan
trong trong phng phap RTM. Viec la chon chnh xac ky thuat tao preform, vat
lieu gia cng (reinforcement) va thiet b tao preform se quyet nh s thanh cong
cua cong nghe RTM.
Co nhieu phng phap tao preform: cat - dan, sung phun, ep, det quan

Cat Ghep (Cut and sew):


La phng phap dung t thiet b nhat nhng nang suat thap. Phng phap bao
gom: cat si bang tay va ban cat, hay co the c lam t ong bang cach them vao
au cat bang thep. Sau o dan preform bang tay hay t ong. Qua trnh t ong e
tao nhng san pham ng dung trong khong gian vu tru nhng ky thuat tao preform
nay rat ton kem va ch thch hp lam cac san pham nho va phc tap oi hoi tnh
nang cao.

Sung phun (Spray-up):

Trang 78 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Phng phap nay tao preform co dang li, nang suat cao. Thiet b ln nen
chiem nhieu dien tch nhng chi ph thap. Phng phap nay co the tao c san
pham rat ln. Tuy nhien sung phun ch tao preform co si ngan nen tnh nang san
pham khong cao.

Dap (stamping)
La phng phap tao preform co nang suat rat cao. Tao preform t si lien tuc
nen c tnh san pham cao. Tuy nhien preform tao ra phai c sa cha (cat got)
sau khi ep.

Det, quan (braiding, filament winding):


La phng phap tao san pham co hnh dang n gian.
Det: tao san pham theo 3 chieu nen san pham co o ben keo va o cng cao.
Quan: tao san pham co c tnh tot theo mot phng, nh hnh chnh xac hn.
Nang suat thap hn phng phap det nhng thiet b phc tap hn nen gia thanh cung
cao hn.
Tuy nhien ca hai phng phap nay tao preform qua chat nen lam nha kho
tham t hn.
3.5. Thiet b phun nha:

Mo hnh n gian nhat cua RTM la s dung he nha mot thanh phan (one-
component resin system) va mot bnh ap suat e phun nha (hnh 5.28). oi vi
nha ong ran nhiet o phong, bnh ap suat phai c lam ve sinh sau moi lan
phun e loai bo nha a ong ran con lai trong he thong. Bon cha nha nen lam
bang thep khong r hoac nha (tranh gay ra mot so phan ng khong mong muon v
bon co cha tap chat).
Cach tot nhat e lam tang nang suat va giam chu ky lam ve sinh thiet b la
dung nha 2 thanh phan (two-component resin system) (Hnh 5.29). Hai thanh phan
se c tron vi nhau bang thiet b tron tnh (static mixer) trc khi phun vao khuon.
Thi gian tron phai tnh toan e hon hp phan tan tot vao nhau ma khong gay ra
phan ng ong ran trong thiet b tron. Sau moi lan phun may tron phai c ve sinh.

Trang 79 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Thiet b phun nha vao khuon gom hai loai: sung phun dang cam tay (hand-
held gun) va au phun co nh (fixed injection nozzle).

Trang 80 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Trong thiet b phun nha ngoai ng nha i vao khuon con co ng dung
moi va khong kh kho e lam sach au tron sau moi lan phun. oi vi au phun co
nh ta phai dung nc lam nguoi khi khuon co gia nhiet e tranh ong ran xay ra
au phun.
Tuy nhien kho khan cua phng phap la phai x ly lng nha va dung moi
sau thai ra khi lam sach au phun. Can phai tach rieng va chng cat e thu hoi dung
moi.

4. LAM SAN PHAM MAU BANG PHNG PHAP RTM (PROTOTYPING


WITH RTM)

RTM la s la chon tuyet vi e lam san pham mau cho cac phng phap khac
v tao c san pham co o chnh xac cao ma gia thanh tng oi thap.
Khi tao san pham mau, nha s dung phai co hoat tnh thap e keo dai thi
gian ien ay va thoat kh. Khuon lam t epoxy hay cac vat lieu tr khac nh go,
thach cao. Tao preform bang phng phap cut and sew. Kch thc san pham t
nho en rat ln co cau truc 3 chieu phc tap.

Trang 81 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Bang 2: Tnh chat vat ly cua mot so vat lieu RTM (nha Dow 411C50 vinyl
ester)

Si thuy tinh (% o ben keo Modulus keo (Mpsi)


(ksi)

R-35 37.7 18.0 1.24

R-40 43.1 24.5 1.48

R-50 48.2 26.2 1.66

C-10/R-40 (0O) 49.3 35.5 2.08

C-20/R-30 (0O) 50.6 37.7 2.68

C-40/R-20 (0O) 57.3 70.0 3.67

C-10/R-40 (90O) 49.3 19.3 1.56

C-20/R-30 (90O) 50.6 15.7 1.46

C-40/R-20 (90O) 57.3 10.0 1.38

5. NANG SUAT

Chu ky lam san pham RTM co the ieu chnh e ap ng cac yeu cau ve nang
suat.

Chu ky dai (nang suat thap):

- Gia thanh va o phc tap cua thiet b se giam ang ke.

- Dung khuon epoxy va nha mot thanh phan co thi gian ong ran 1-2
gi. Sau khi nha ien ay, co the nghieng hay lac khuon e tang qua
trnh tham t.

- oi vi san pham qua ln, tren khuon se co ca quan sat e kiem tra
s tham t. Vi thi gian dai ta se co thi gian lam sach thiet b trong
khi ch san pham ong ran.

Trang 82 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

- Tong quat, neu thi gel la tgel th thi gian ong ran se la 4-5x tgel, tc
la neu thi gian la 1 gi ta co the thao khuon sau 4-5 gi.

Chu ky ngan (nang suat cao)

- Tao san pham co kch thc va va nho

- Thay oi hoat tnh cua nha, dung nha hai thanh phan va tang o
phc tap cua thiet b.

- Khuon lam t kim loai va phai c gia nhiet


Co hai van e co the anh hng en nang suat la qua trnh ong ran them
(postucure) va x ly phe lieu. Mot vai he nha oi hoi phai co qua trnh postcure e
at tnh chat c ly toi u, khi o day chuyen phai bao am gi co nh e khong lam
thay oi kch thc san pham. Viec kiem soat phe lieu co y ngha ln trong viec bao
am tnh kinh te trong cong nghe RTM.
III. PHNG PHAP THC HIEN

QUI TRNH CONG NGHE


S o tren co the dien ta tom tat nh sau:

Si thuy
tinh
Nha +
phu gia Xuc tac

Tao preform

Tron hp
Chuye n nha
vao khuon

Tao hnh va ong


ran trong khuon

San pham

Trang 83 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Hnh 19. S o bieu dien qua trnh tao san pham RTM

Si thuy tinh (preform) c at vao khuon. ong khuon. Nha a tron vi xuc
tac c chuyen vao khuon, qua trnh ong ran xay ra trong khuon. Tuy theo yeu
cau khuon co the c gia nhiet hoac ong ran nhiet o phong. Quy trnh cong
nghe RTM c mo ta theo s o tren vi cac giai oan sau:

- Chuan b preform:
Tao hnh dang va nh hng preform.
Kha nang tham t cua preform.

- Chuan b khuon:
Ve sinh khuon.
Thoa chat roc khuon.
Phu lp be mat (peel ply) la lp si co kha nang tham nha tot (de
tham nha) cho phep phan phoi nha ong nhat. Tren cung se la lp
phan bo SCRMP (Seemann composite resin infusion moldind
process) co dang li giup nha di chuyen nhanh hn va ong eu
hn. Lp nay khong dnh vao khuon khi ong ran nen co the lay ra
khi thao khuon.
Chuyen preform vao khuon.
ong khuon.

- Chuyen nha vao khuon:


Kiem tra nha, xuc tac ong ran.
Kiem tra he thong chuyen nha, au tron.

Trang 84 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Nhiet o khuon (neu can).


Chuyen nha vao khuon.

- ong ran:
Kiem tra nha ien ay khuon.
Kiem tra nhiet o khuon va bien phap giai nhiet cho khuon.
Thi gian ong ran.

- Thao khuon
Nhiet o khuon.
Cach lay san pham.
MOT SO HNH ANH VE CONG NGHE VARTM

Cau truc san pham lam t cong nghe VARTM

Trang 85 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Ong chan khong

Hai vi tr bm nha

Mo phong qua trnh tham t nha

Trang 86 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

MOT SO HNH ANH VE CONG NGHE RTM

Trang 87 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Ch ng V: Cng ngh Pultrusion


I. Gi i thi u.
I.1 Gi i thi u cng ngh pultrusion.
Quy trnh pultrusion l m t quy trnh lin t c, t ng, dng s n xu t cc s n
ph m FRP d ng profile ( v d thanh hnh ch U, thanh hnh ch I, thanh hnh ch O...).
n ph m c c cc tnh ch t v t l, tnh ch t ho h c t t v c kh n ng thay th cc
n ph m profile lm t cc v t li u truy n th ng nh s t thp, nhm, g ....

Hnh 1.1: m t s s n ph m c a ph ng php pultrusion .

t vi c tr ng c a ph ng php pultrusion nh sau:


n xu t c cc profile c hnh d ng ph c t p v i di lin t c.
l ph li u th p.
phn b c a v t li u gia c ng v i v tr chnh xc.
C th ch n l a r ng r i cc lo i nh a v v t li u gia c ng s n xu t.
ng lao ng t th p n trung bnh.
Gi khun t th p n trung bnh
c s n xu t ph thu c vo hnh d ng profile v v t li u s d ng.

Pultrusion k t h p thnh cng nhi u lo i nh a s i khc nhau s n xu t ra cc


n ph m profile c tnh ch t dao ng trong kho ng r t r ng do p ng c yu
u v tnh ch t c a v t li u trong r t nhi u ng d ng.
Quy trnh pultrusion c b n nh sau.

Trang 88 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Cc cu n s i nh hnh s b
s i Thi t b c t
nh a Khun nhi t Thi t b ko

Qui trnh c b n ho t ng nh sau:


Quy trnh pultrusion b t u b ng cch ko m t b s i di lin t c qua m t b
nh a th m t b s i. Cng n ny i h i nh a ph i th m t hon ton bn
ngoi l n bn trong c a s i.. Ti p theo, b s i c th m nh a sau c ko
xuyn qua b ph n d n h ng vo khun nh hnh s b s p x p v tr s i ph h p
i thi t k s n ph m v b s i s c hnh d ng ti t di n m t c t ngang nh m t c t
ngang c a l khun ( v d hnh ch I). Ti p theo, b s i-nh a c nh hnh s
c ko xuyn qua khun nhi t ph n ng ng r n trong nh a x y ra, chuy n nh a
tr ng thi l ng thnh tr ng thi r n. By gi , h n h p s i-nh a tr thnh composite
n ch c, c hnh d ng l m t thanh di v i ti t di n m t c t ngang nh ti t di n m t c t
ngang c a khun. Ti p theo, thanh composite c ko ra kh i khun lm ngu i.
Cu i cng, thanh composite c c t thnh cc n thanh c chi u di theo yu c u.
n y l k t thc quy trnh s n xu t s n ph m composite pultrusion.

Hnh 1.2: m hnh th c t c a my pultrusion.

Trang 89 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Hnh 1.3: my pultrusion dng ch t o Thanh d m.


I.2 S n ph m

n ph m a cng ngh
pultrusion l cc profile
hnh ch I, ch U, ch v,
ch L, hnh trn, hnh
vung ...cc profile ny
th ng dng trong cc k t
u cng trnh xy d ng

Cc lo i profile ny th ng dng
thay th cc profile lm t v t
li u truy n th ng nh thp, nhm.
Trn hnh bn c cc profile dng
thay th cc profile thp hnh

Trang 90 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

vung, profile thp hnh trn, ng n c, mng n c...

y l cc lo i profile dng
p rp k t c u c a cc lo i
a, t ...cc lo i profile ny
th ng lm b ng v t li u
nhm. Tuy nhin, cc profile
pultrusion c th thay th cc
profile lm t v t li u truy n
th ng nhm m tnh ch t s n
ph m khng h thua km
nhm.
I.3. ng d ng c a s n
ph m
Ph m vi ng d ng c a s n ph m composite pultrusion kh r ng. G m cc ngnh sau:
Ngnh n : 32 %
Ngnh xy d ng : 17%
Ngnh cng nghi p : 17%
Ngnh v n t i : 10%
Ngnh gi i tr : 7%
Ngnh khc : 17%

Trang 91 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Sau y l m t s hnh nh minh ho cho cc ng d ng c a composite pultrusion

Trong ng d ng ny v t
li u FRP pultrusion c
d ng lm k t c u cng
trnh xy d ng thay th
cho cc lo i thp k t c u
truy n th ng. u m
a v t li u FRP
pultrusion trong ng
ng ny l: b n u n,
n ko cao, d thi cng
p t, ch ng ph hu
i, b n mi tr ng v
gi r h n v t li u kim

lo i truy n th ng.
Trong ng d ng ny, v t
li u composite pultrusion
c dng lm tay v n
a thnh c u thang
ngoi tr i. u m khi
dng v t li u FRP
pultrusion cho ng d ng
ny l trnh b h h i do
mi tr ng, m t u m
cc v t li u truy n th ng
nh kim lo i kh c
c.

Trang 92 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Trong ng d ng ny v t li u
FRP pultrusion c dng lm
t c u c a c u c t i tr ng nh .
u m c a FRP pultrusion
dng trong ng d ng ny l: v t
li u nh d thi cng l p t n i
hi m tr , chi ph th p h n c u
, btng, s t. Chi ph b o
ng th p do b n mi tr ng
cao, b n c h c cao.

Trong ng d ng ny v t li u FRP
pultrusion c dng lm c t bu m
cho tu thuy n. u m c a v t li u
FRP dng trong ng d ng ny l:
ch ng n mn c a n c bi n, ch ng
i do gi ngoi bi n, v t li u nh
gip cho thuy n nh v ch y nhanh
n.

Trong ng d ng ny v t li u
FRP pultrusion c s d ng
lm t m l p tr n nh v t m lt
sn ch u l c thay cho btng.
u m c a v t li u FRP
pultrusion trong ng d ng ny l
tnh b n ch c v tnh cch nhi t
a v t li u FRP pultrusion .

Trang 93 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Trong ng d ng ny v t li u FRP
pultrusion c s d ng lm cn
a cc v t d ng gia nh v cn
a cc v t d ng th thao nh : cn
cy lau nh, cn x n, cn ch i, cn
a g y nh gn, cn c a g y khc
cn c u. u m c a v t li u FRP
pultrusion trong cc ng d ng ny
l b n ch c, v t li u nh .

Trong ng d ng ny v t li u
composite pultrusion c s
ng lm ng i cp cho cc lo i
dy cp n, cp vi n thng s
ng trong mi tr ng t ng m
ng nh ngoi tr i, nh m b o v
cho dy cp khng b h h i. u
m c a v t li u composite
pultrusion dng trong ng d ng
ny l b n mi tr ng cao, t
n b o d ng, b nc h cc a
ng ng cao.

Trang 94 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Trong ng d ng ny, v t li u
FRP pultrusion c s d ng
lm dy cp treo cho cc
cng trnh c u treo. u m
a v t li u FRP trong ng
ng ny l: b n ko c a
FRP pultrusion khng thua
g thp, FRP khng b n
mn b i tc ng c a mi
tr ng m a, gi, ch ng tc
ng c a tia UV b ng ph
gia ch ng UV.

Trong ng d ng ny v t
li u FRP pultrusion c
d ng lm v t li u thi t
trang thi t b n i th t
trong my bay. u m
a FRP pultrusion trong
ng d ng ny l t n d ng
u th t l b n trn
tr ng l ng cao h n nhm,
thp. Tnh ch t ny gip
my bay nh h n v ti t
ki m nhin li u

Trong ng d ng ny v t li u
FRP pultrusion c s d ng
lm k t c u cho cc cng trnh
bi n nh gin khoan d u. u
m c a FRP trong ng d ng
ny l: t tr ng nh gip gi m
p l c cho cng trnh, b n
cao, ch ng n mn c a n c
bi n, chi ph b o d ng th p.

Trang 95 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

IV Quy trnh cng ngh pultrusion


Thi t b bao g m c 6 b ph n chnh : b ph n c p s i, b nh a, khun nh
hnh, khun gia nhi t, my ko, my c t.

IV.1 B ph n c p s i
ph n c p s i l
ph n u c a quy trnh
pultrusion, lm nhi m v d
tr cung c p cc lo i s i cho
th ng. T i y cc lo i
i nh roving, mat,
fabric,veil c ko qua cc
thi t b d n h ng theo ng
yu c u s n ph m. V
pultrusion l quy trnh lin
c nn cc lo i s i th ng
cung c p d i d ng cu n t
15-25 kg. M i b ph n c p
i c th ch a t 15-45
cu n s i.
S i roving c ko
theo ph ng ti p tuy n v i
cu n v sau h ng t i b ph n gom s i tr c khi s i di vo b nh a ho c khun
nh hnh. S i c ko c ng qua cc h th ng d n h ng ho c cc tr c. N u s i c
ko theo ph ng tr c tm c a cu n s i th s i s b xo n. Cc s i khi ko c n ph i u

Trang 96 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

ch nh sao cho ko c ng c a s i ph i ng u trnh s ko c ng khng ng u,


c st gi a cc s i. t sau b ph n c p s i roving l cc b ph n c p s i c bi t
dng cung c p cc lo i s i nh Mat, Fabric, Veil.
IV.2 B ph n th m nh a

u nh m i quy
trnh pultrusion u dng
th m nh a th m
nh a vo trong c u trc
i.
Trong b ph n ny ,
i c d n qua m t
chu i cc tr c l n ho c
thanh nh m lm cho s i
c ko c ng v dn tr i
u trn b m t tr c. S
ko c ng gip s i khng b
chn xu ng, s i s khng
r i vo nhau v c ng
u ch nh h ng s i.
dn tr i gip di n tch
m t s i ti p xc nh a
nhi u h n, gip s i th m
ln b m t nhi u. c bi t
b m t ti p xc c a s i
i s i, nh a s c gi
i nhi u h n do s c c ng
m t. Ngoi ra cc tr c
ny cn c tc d ng nn p
i, gip cho nh a c
nho tr n v nn p su
vo bn trong s i. T c
th m t s i ph thu c vo
vi c x l s b b m t s i
v cng th c nh a. Vi c
th m t c ng b nh

Trang 97 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

ng b i cc ch t h trn b m t s i, s cn st l i c a cc ch t bi tr n trn b m t
i v cu i cng l cc ch t k t dnh bn trong Mat, Veil.
3. Khun nh hnh
C hai lo i khun c s
ng trong pultrusion l khun nh
hnh v khun gia nhi t. S nh
hnh th ng c hnh thnh sau
quy trnh t m nh a. M t vi tr ng
p roving, mat vo khun nh
hnh trong u ki n kh tr c khi
tr c b c t m nh a, l p Veil kh
ny c tc d ng bao b c l p nh a
bn ngoi l t ng th tch nh a
trong b s i . Khun nh hnh
th ng k t n i v i khun gia nhi t
m s k t n i chnh xc b c
nh hnh v gia nhi t.
Kch th c khe trong khun
nh hnh trnh ko c ng s i qu m c. Trong giai n ny s i y u v d d n n
t s i, mat v fabric c th b x l ch. Khun nh hnh c ng c thi t k lo i b
ng nh a d th a, u ny ng n c n p l c thu t nh cao b t th ng t i c ng vo
khun gia nhi t.
4. Khun gia nhi t

Trang 98 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

Khun gia nhi t ph i c t v ng ch c trn khung c a my pultrusion


ch ng l i l c ko. L c ko th ng trong kho ng 6-8 t n, tuy nhin nh ng my s n xu t
cc b ph n r ng 1,52m cao 0,6m c th yu c u l c ko ln n 8-20 t n, khun ph i
c l p rp th ng hng, ng tm v i l c ko.

u khi n nhi t khun l thng s quan tr ng nh t trong quy trnh


pultrusion. Profile nhi t khun s u khi n t c polymer ha c a h th ng nh a
v v tr c a m gel i v i khun. N c ng nh h ng profile to nhi t c a nh a qua
cc dy khc nhau c a s n ph m pultrusion .
Khun th ng c gia nhi t b ng cc c p nhi t n ho c b ng d u nng. Vi c
ng r n nhi t b ng hai ph ng php c p nhi t ny kh ch m b i thp cng c lm
khun c t c truy n nhi t km v h n ch s ng r n ng nh t. N ng l ng nhi t
n ng r n composite ph i c c p qua m t ngoi c a composite. Vi c a nhi t
vo yu c u ph i lm ng c ton b composite. Khi composite pultrusion c b ph n
dy th vi c c p nhi t ph i lu h n v u ny lm ch m t c c a quy trnh. Vi c
ng t c gia nhi t t ng t c ko l gi i php khng c n thi t cho v n ny v
t qu a n l s ng r n qu nhanh c a l p ngoi v i s qu nhi t l p b m t
v lm n t m t ngoi c a s n ph m. u ki n nhi t khun c th u ch nh b ng
cch t vo trong khun cc c p nhi t n v u ny c th gip ta u ch nh nhi t
t ng n c a khun.
n ph i lm l nh ngay t i u vo c a khun trnh nh a b gel s m. Nh
c p profile nhi t trong Khun l thng s quan tr ng nh t u khi n t c
quy trnh. Ng i ta c ng dng sng radio gia nhi t s b cho quy trnh. Vi c s
ng sng radio cng v i ph ng php gia nhi t khun truy n th ng c th lm t ng
ng k t c c a quy trnh. Cng ngh ny b h n ch l khng c dng i v i
composite s i cacbon.

Trang 99 http://www.ebook.edu.vn
Cng ngh v t li u Composite

5. My ko

My ko dng ko profile pultrusion trong ton b quy trnh. Cc v n c n


quan tm trong my ko l l c ko v t c ko. T c ko nhanh th t c c a quy
trnh nhanh. Tuy nhin t c ko cn ph thu c nhi u vo cc qu trnh ng r n c a
nh a trong khun.
6 . My c t

Trang 100 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

My c t lm nhi m v c t profile pultrusion thnh n c kch th c theo yu


u. mb ot c c a quy trnh, khi c t b ph n c t s di chuy n cng v i t c
ko c a quy trnh.

V. Cc y u t nh h ng n ch gia cng trong pultrusion


V.1 Qu trnh chuy n tr ng thi c a nh a trong khun
Trong nh ng n m g n y c vi c s d ng c a nh a epoxy v phenolic trong
cng ngh pultrusion. G.a Hunter c a cng ty shell so snh tnh ch t c a cc h nh a
nh sau.
Hunter cung c p m t m hnh c ba vng trong khun pultrusion. Khi so snh
cc h th ng nh a c n ch n di n bi n bn trong khun, profile nhi t c a khun
v nh a, v s chuy n tr ng thi c a nh a khi n b t u i qua khun. M hnh cho
th y ba vng c a khun nhi t v s chuy n pha c a nh a t tr ng thi l ng vng 1
sang tr ng thi gel vng 2 v thnh tr ng thi r n vng 3.
Trong vng 1, t i y v t li u vo khun nhi t phng, tr ng n khi n h p
th nhi t v y chnh l nguyn nhn khi n p su t vng ny t ng ln.
Khi v t li u ti n vo vng 2 hay cn g i l vng gel, n h p th nhi u nhi t h n,
t u t o lin k t ngang gi a cc m ch polymer v chuy n tr ng thi t l ng nh t
sang tr ng thi v t li u c khng ch y, v sau gi ng nh cao su.
Khi chuy n vo vng 3 m t n i ngang t ng ln, v t li u chuy n sang tr ng
thi r n, s co th tch b t u xu t hi n lm gi i phng p xu t v hnh d ng s n ph m
co l i tch r i m t trong c a khun. Trong vng ny, v s tch c a b m t s n ph m v
m t khun nn ma st tr c l r t th p.
a trn dy khe c a khun v t c quy trnh m u m i hnh vin n s
gi n ra ho c thu nh l i

Hnh: m hnh chuy n tr ng thi c a nh a trong khun

Trang 101 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

V.2 L c ko
Trong vng 1 ch sinh ra l c x nh t. Trong vng gel (vng 2) l c k t dnh b t
u xu t hi n trong kh i v t li u v v t li u chuy n sang tr ng thi g n nh cao su,
kh i v t li u d ng gel ny bm st vo thnh khun v y chnh l nguyn nhn gy ra
c mast ng k . Khi sang vng 3 nh a c ng v co l i lm b m t s n ph m tch kh i
m t khun lm cho l c mast gi m ng k . R rng l l c ko l do l c mast sinh
ra gi a b m t ti p xc c a nh a v khun v u ny c quy t nh b i kch th c
vng gel. c bi t khi t c quy trnh t ng ln lm kch th c vng gel di ra v k t
qu l l c ko t ng ln ng k .

V.3 p xu t
Hunter ch ng minh r ng p xu t th t thot trong vng 3 tr c khi v t li u
c lm l nh. V v y khng c s co do gi m nhi t nh ng co th tch l do ng
n nh a.
V v y s t ng tc c a p xu t v co th tch gi m t vai tr quan tr ng
trong ng l c h c pultrusion. p xu t khng gy nn v n trc l p. co khng
gy nn l c ko cao qu m c. T c co rt nh a tc ng n t c gi m p xu t
v hai di u ny u ny b quy t nh b i t c ng r n nh a. V v y s cn b ng
nh y c m gi a p xu t, t c ng r n v co rt ph i t c quy trnh
pultrusion di n ra nhanh h n.
s gin n nhi t c a v t li u lm khun c ng c ch n. v i s chnh
ch nhi t kho ng 120 , ng knh c a ph n c nhi t cao nh t c a khun
pultrusion c s l n h n 0,3% so v i u vo.

V.4 co rt
Hunter ti n hnh cc th nghi m v co trn nh a polyester v epoxy. K t
qu cho th y r ng nh a polyester h u nh co g p hai l n nh a epoxy. Tuy nhin Hunter
bo co r ng profile c a co quan tr ng h n co.
Polyester ti p t c gi n n sau n gel, sau t c co t ng nhanh v hnh
thnh trn profile c a co m t m i nh bp m ng. So v i epoxy, nh a epoxy co tr c
khi n gel v ti p t c co v i t c u u cho n khi n ng r n hon ton. Thng
tin ny a ra m t quan ni m m i gip hi u r h n c tnh pultrusion c a nh a
epoxy so v i nh a polyester.
Trong h u h t cc quy trnh s n xu t composite, vi c p d ng p xu t trong khi
ng r n pha lun lun c l i cho ph m ch t c a s n ph m. Pultrusion khng ngo i l
i quy lu t ny v vi c t ng ln c a p xu t trong khun pultrusion cho n khi nh a

Trang 102 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

ng r n hon ton l r t c ch cho ph m ch t s n ph m. T ng t nh v y p xu t


trong pha gel m b o r ng s n ph m c gi ch t v i b m t khun v v v y b m t
ph ng lng s c t o ra v p xu t gip ng n c n s trc ra c a l p b m t.
V v y t vi c so snh k t qu , n ch ra m t u hi n nhin r ng profile co
a polyester t t h n so v i epoxy trong u ki n gel v ng r n d i p xu t. Ngoi
ra t c co t ng t ng t sau khi gel c a polyester c l i cho vi c p xu t gim nhanh
v v v y l c ma st c ng gi m nhanh.
i epoxy, nh a b t u co cng v i s ti n tri n c a qu trnh gel v gel d i
u ki n suy gi m c a p xu t. V v y nhi u p xu t b m t trong th i gian gel b i s
co th tch. Sau khi gel t c co r t ch m. V v y l c ma sat ch gim d n d n. V v y
vng gel c a nh a epoxy khng p xu t ch ng l i s bong trc b m t. u
ny gi i thch t i sao v n ny th ng xuyn b t g p khi nh a epoxy c thay th
tr c ti p cho nh a polyester m khng ch n v n ng r n v co th tch. Hunter
ngh m t gi i php n gi n b p cho c tnh co rt ny c a epoxy. S hi n
di n c a ch t n d i d ng s i hay b t trong h th ng nh a c ng lm gi m m t ph n
co th tch c a nh a.
Ngoi ra p xu t t vi c gi n n nhi t c ng t ng ng v i th tch c a n v s i
gia c ng. Vi c t ng l ng gia c ng trong t l nh a s i s lm gi m khuynh h ng
co v ng th i p xu t c ng t ng. Th m ch d nh a epoxy c co tr c khi vo vng
gel, p xu t v n trnh bong trc b m t. u ny gi i thch t i sao t l s i/nh a
cao th ng c l i cho nh a epoxy trong quy trnh pultrusion h n nh a polyester.

Hnh : s thay i th tch trong khi ng r n c a nh a polyester

Trang 103 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Hnh: s thay i th tch trong khi ng r n c a nh a epoxy

V.5 Nhi t khun


Trong pultrusion c th s d ng cc th nghi m xc nh ch ci t nhi t
s n xu t cc s n ph m c ch t l ng nh mong mu n. Ch ci t d a trn
nhi t ph n ng trong qu trnh ng r n.

Hnh: profile nhi t nh a v profile nhi t khun

Hnh 5.4 m t profile nhi t nh a v profile nhi t khun d c theo chi u


di c a khun. Trong qu trnh ci t profile nhi t khun c n ph i ch t c thay
i nhi t t u khun n m x y ra ng r n, t c t ng nhi t c a profile
khng c qu nhanh so v i t c truy n nhi t c a nh a v n u nhi t t ng qu

Trang 104 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

nhanh lm chn l ch nhi t qu l n gi a l p b m t v l p gi a c a profile, lm sinh


ra hi n t ng ng r n khun ng u, qu nhi t trn b m t profile, c tnh s n ph m
khng t t.
Nhi t ci t khun t i m x y ra ng r n c n ph i th p h n nhi t ng
n v ph n ng ng r n to nhi t lm cho nhi t t ng cao t ng t t i m ng
n. Sau khi qua m ng r n nhi t khun gi m v i t c ch m d n v nhi t
ng cn l i s gip nh a ng r n hon ton.
Nhi t t i u vo c a khun c n gi nhi t phng cho profile c
th i gian n nh kch th c v gi n n nhi t.
Hnh 5.5 bi u di n cc profile nhi t khun, t m gia nhi t, nh a v profile
ng r n c a nh a d c theo chi u di khun s n xu t profile hnh ch I

Hnh: cc profile nhi t khun, t m gia nhi t, nh a v


profile ng r n c a nh a d c theo chi u di khun

u nhi t ci t qu cao: v d i v i pultrusion epoxy nhi t khng


o
c v c qu 225 C trong vng nng nh t c a khun v composite. T i nhi t ny
qu trnh vng ho n i phn t s x y ra bn trong h th ng nh a epoxy v nh a s
khng c n ch t ng r n kch thch qu trnh ng r n. Tnh ch t c h c v v t l
a nh a s b gi m c p d i u ki n ny.

Trang 105 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

u nhi t ci t th p, t c ng r n s gi m xu ng v u ny lm cho
kch th c c a vng gel t ng ln. ng th i t c co v t c suy gi m p xu t b
gi m v u ny a n k t qu kch th c vng gel l n v p xu t trong vng gel l n
v u ny lm t ng l c ko. Khi nhi t khun t ng, u ki n b t u lm gim l c
ko. Hnh 5.6 m t m i quan h c a l c ko v nhi t ci c trong h nh a epoxy.

Hnh: t ng tc gi a l c ko v nhi t khun

i v i nh ng profile m ng(d i 12,7 mm), th i gian truy n nhi t vo nh a


ng n cho nn t c t ng nhi t c a profile nhi t khun s nhanh, chi u di khun
ng n, kch th c vng gel ng n, l c ko th p v u quan tr ng l t c quy trnh s
nhanh h n profile dy.
i v i nh ng profile dy trn 12,7 mm, c n gia nhi t s b b ng t n s radio
ng n ch n s cracking bn trong nh a. Tuy nhin, t c ko s th p h n nhi u so v i
profile m ng. Trong tr ng h p ny Ph ng php gia nhi t s b b ng t n s radio lm
c quy trnh pultrusion nhanh h n m khng lm cracking.
Gia nhi t s b lm gi m s chn l ch nhi t gi a b m t v trung tm c a
composite, th i gian c p nhi t cho nh a gi m xu ng, kch th c vng gel nh h n a
n gi m l c ko. Vi c t ng t c quy trnh s mang p xu t , kch th c vng gel tr
i u ki n bnh th ng. y l l do t i sao ph ng php gia nhi t s b b ng t n s
radio lm cho t c quy trnh nhanh h n m khng ph i t ng l c ko qu cao. Hnh 5.7
bi u di n m hnh ng r n b ng sng n t .

Trang 106 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Hnh: m hnh ng r n b ng sng nt

V.6 T c ng r n
Nh trnh by trn t c co th tch ch u s nh h ng c a t c ng r n
nh a. T c co th tch cao lm p xu t gi m nhanh v gi m l c mast. T nh ng
m ny, vi c nh a c t c ng r n nhanh l r t quan tr ng. u ny lm cho
chi u di vng gel ng n h n v do t c quy trnh c ng nhanh h n.
c ng r n polyester thay i b ng cch thay i l ng v lo i xc tc
peroxide dng kh i mo cho ph n ng. Vi c thay i t c ng r n c a epoxy l
khng n gi n.
Vi c l a ch n tc nhn ng r n cho nh a epoxy d a trn c s c a nh ng thng
bi u hi n c n c trong s n ph m composite. Th i gian s ng c a nh a c ng tc ng
n s ch n l a ny. Ch t xc ti n nhi t c ng c th c s d ng trong tr ng h p
ny. Tuy nhin hi u qu lm t ng t c ng r n c a ch t xc ti n c th lm gi m
th i gian s ng c a nh a.
ut c ng r n ch m m ko v i t c cao s a n h u qu l nh a ch
ng r n l p bn ngoi, khng k p ng r n l p bn trong. vi c ny a n k t
qu xu t hi n s tch l p bn trong composite, lm gi m ph m ch t c a composite

Trang 107 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Hnh: s tch l p do ko v i t c qu cao

V.7 Th tch v t li u gia c ng


i quan h t ng qut gi a hm l ng s i v l c ko trong h nh a epoxy c
bi u di n trong hnh. Trn ng cong t i tr ng ta th y c m t n n m ngang r ng
kho ng 2% so v i tr c hm l ng s i. y l kho ng hm l ng s i t i u cho s n
ph m pultrusion epoxy d ng que c ng knh 12.7 mm. Bn d i kho ng t i u, s
bong trc xu t hi n trn b m t s n ph m v p xu t khng t i m gel. Bn trn
kho ng t i u, p xu t qu cao trong vng gel v sau vng gel lm t ng l c ko qu
c.
hai h nh a epoxy v polyester ph n ng t ng t i v i cc lo i v t li u
gia c ng khc nhau. i v i hai h th ng nh a ny, hm l ng v t li u gia c ng t i
thi u ch ng l i s bong trc khi s d ng mat v roving th p h n so v i khi s
ng t t c l roving .

Hnh 5.9 : nh h ng c a th tch v t li u gia c ng n l c ko

Trang 108 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

V.8 Tr n nh a
Khi cc thnh ph n nh xc tc, xc ti n, pigments, ch t tr nh t, ch t tr phn
tn, n c thm vo nh a, h n h p c tr n v i th i gian ng n nh t c th . Ch t
ng r n c ra ngoi h n h p cho n khi h n h p s n sng cho vo b nh a
th m i c thm vo. Vi c tr n cc v t li u n nn tr n v i l c c t x cao v nn
n ch th i gian tr n v khi tr n n sinh ra m t l ng nhi t ng k trong nh a. Ch
khi tr c khi b t u s d ng, ch t ng r n m i c thm vo v c tr n v i t c
tr n r t th p. Sau khi h th ng b t u ho t ng, nh a b xung nn c thm vo
mb ot c a quy trnh. N u t c tiu th nh a l 2 galon m i gi th thm 2
galon m i gi . Th s thm vo ny s tr gip th i gian s ng c a nh a v pha lo ng
nh a c v i nh a m i th ng xuyn. N u b nh a nh , hi u qu pha lo ng c a v t li u
thm vo s cao. D a trn kch th c c a b , cng ngh ny s lm t ng th i gian s ng
a b nh a ln n 800% ho c h n. M t b ch a nh a l n c th c tr n v t bn
nh dy chuy n s n xu t. B ch a ny khng c ch t ng r n c th n nh trong 3
ngy. Ch t ng r n ch c th c tr n v i nh a trong b ch a t i m t b nh khc
tr c khi c cho vo b nh a c a h th ng.

Trang 109 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

CONG NGHE RRIM


I. NH NGHA

RRIM (reaction reinforced injection molading) la phng phap c cai tien t


phng phap RIM.Phng phap RIM la phng phap dung ap suat cao phun hon hp
nha hai thanh phan vao trong khuon kn.

Phng thc cai tien hn so vi phng phap RIM cho la co s dung them si
gia cng e tang them ac tnh c ly cua san pham. Phng phap RRIM, si gia
cng c tron chung vi nha va c phun ong thi vao trong khuon thong qua
he thong bm nh lng va au phun tron.

RRIM co the tao san pham t n gian en san pham phc tap, cac san pham
co tnh nang cao, co kch thc va phai va thng c s dung trong nganh cong
nghiep o to.

Phng phap RRIM la mot la chon phu hp khi can san xuat vi so lng san
pham ln trong thi gian ngan.

S la chon hon hp nha hai thanh phan can phai ap ng tuan theo nhng
ieu kien sau:

- Toc o phan ng hay ong ran tng oi nhanh.

- o nht cua san pham tao thanh phai tng oi thap va tang nhanh theo
thi gian.

- Tuan theo cac rang buoc ve kinh te, may moc thiet b.

- at o ben c ly va tnh tham my nhat nh.

- Chu ky san pham tng oi ngan e san xuat so lng nhieu.

Thong thng hon hp phan ng c la chon la Polyol va Isocyanate e tao nen


san pham thuoc dong Polyurethane (viet tat la PU)
Mot hnh thc khac (bien the cua cong nghe RRIM) la SRIM vi iem khac biet c
ban la cong nghe SRIM, si c tao hnh trc(do o co the nh hng si

Trang 110 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

trc, tao ket cau si, tang o ben c ly khac phuc nhc iem RRIM) va si c
a vao khuon trc roi mi phun hon hp nha vao khuon.
Mot vai san pham dung cong nghe RRIM:

ac iem phng phap:

u iem:

- S dung hon hp nha hai thanh phan co o nht tng oi thap khoang
100 - 1000 cP. He nha thong thng bao gom 2 thanh phan: A (Polyol)
va B (Isocyanate), ty le tron tuy theo yeu cau chat lng cua san pham
va t le thong thng la t le 1:1.

Trang 111 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

- e nh lng t le hai thanh phan tron chnh xac can co s tr giup cua
mot thiet b ac biet o la he thong bm nh lng vi o chnh xac
cao.

- RRIM tao san pham ep, khong co ng cat bavia, lang ca hai mat va
san pham san xuat ra la san pham cuoi cung va quan trong la t gay hai
cho moi trng.

- Cong nghe RRIM va SRIM la cong nghe cua toc o, chu ky san pham
thng la 2 phut nen rat thch hp cho cac n hang san xuat vi so
lng ln.

- Do phan ng gia Polyol va Iso la phan ng toa nhieu nhiet giup tr


giup tien trnh gia nhiet khuon.Tuy nhien van can cung cap nhiet cho
khuon e bao am s toc o nguoi gia be mat san pham va loi khuon.

- o t ong hoa cua qui trnh RRIM va SRIM rat cao.

- Rieng cong nghe SRIM co the khac phuc nhc iem cua cong nghe
RRIM ve t le si gia cng(co the tang len 50%) va si c nh hnh
trc nen co the tao ket cau si va nang cao o ben c ly cua san pham.
Nhc iem:

- Chi ph au t he thong may moc, khuon cao.

- Han che ve chung loai nguyen lieu au vao( hon hp nha hai thanh
phan)

- Rieng cong nghe SRIM cha tao c be mat lang bong, can phai gia
cong be mat them.

- Kch thc san pham co phan b han che, thng dung e tao cac san
pham co kch c trung bnh.

- Cong nghe RRIM co han che la ch dung c si gia cng rat ngan,
d dang bot hay si ngan e bao am hon hp nha si khong b nghet

Trang 112 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

trong ng i cua he thong nen tnh c ly cua san pham tren cong nghe
RRIM co phan han che ve ac tnh c ly.
II. MO TA QUY TRNH CONG NGHE

1. S O HE THONG

He thong gom cac cum chc nang:


- He thong bon cha Polyol va Isocyanate (ngan cha)
- He thong bm xylanh nh lng (bm nh lng)
- He thong bm tron
- au phun tron
- Khuon va he thong ong khuon.
Polyol va Isocyanate c bao quan rieng re trong hai bon cha. Lu y rang
Isocyanate la chat nhay cam vi hi nc.
Si gia cng thng c tron chung vi Polyol.
Nh he thong bm ieu hoa ap lc va bm nh lng ma lng nha c a vao
au tron vi lng rat chnh xac nham am bao t le hon hp phan ng.

Trang 113 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Hnh: Mo hnh cong nghe RRIM

Trang 114 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Mo hnh cong nghe SRIM

- at cac van nh hng sao cho cac thanh phan (xuc tac nha) tuan hoan
ve ngan cha.
- M he thong bm nh lng
- Tien hanh o t le cac thanh phan hoi lu
- Hieu chnh bm nh lng e at ty le can thiet

Trang 115 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

2. CAC YEU TO QUAN TRONG TRONG QUI TRNH:


2.1 Bm nh lng:
Thiet b bm nh lng s dung bo khuech ai gom co 3 phan:
+ 1) ong c bc
+ 2) Bo khuech ai
+ 3) Bm nh lng
Cac tn hieu xung phat t bo ieu khien may c bien oi bi bo
khuech ai se kch cho bm hoat ong (bang cach s dung ong c
bc). ac iem cua qua trnh nay la co the at c o chnh xac rat
cao. Tng xung rieng le tng ng vi mot bc nho trong bm nh
lng. Tan so xung ( tuy loai may ma co the at ti 10kHz) quyet nh
toc o bm va do o, quyet nh ca nang suat.

c ieu khien bang he thong may tnh


nen tnh t ong hoa cao
2.2 au tron:(Mixhead)
Hon hp nguyen lieu c vi nh lng
them mot lan na tai au tron.

Trang 116 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Chc nang cua au tron: chu yeu la tron va phun hon hp nha hai thanh phan
vi toc o cao vao khuon.
c ong bo vi he thong bm nh lng.
Hien nay co rat nhieu loai au tron tuy theo muc ch va yeu cau cua san
pham, v du: au tron 2, 4 au.

3. KHA NANG THIET KE VA HNH DANG HNH HOC CUA SAN


PHAM

RRIM con thch hp e tao san pham co o sau va t/khong ba via do khuon
kn, o nht thap nen tham t de dang va giam thieu cac cho rong trong san pham.
Trong mot vai trng hp ac biet, phai dung phng phap RRIM (mot manh
khuon trong khi cac phng phap khac phai dung khuon nhieu manh) nh phan pha
trc cua xe hi (hnh).
Cac phu tung gan gia phan composite va cac bo phan khac thng la mot kho
khan oi vi vat lieu composite. Trong SRIM, cac phu tung nay phai c a vao
trong khi thiet ke preform, phai gi tnh lien tuc trong khoi ket cau e bao am ng
suat phan bo hp ly. Ngoai ra cac SRIM con co the gan dnh va ket hp vi cac chi
tiet kim loai khac. Trong khi phng phap ep khuon (compresion molding), nhng
chi tiet nay phai chu y ti v tr at chnh xac va kiem soat s di chuyen cua si
trong khi ep.

Trang 117 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

4. THIET B GIA CONG

4.1 Khuon (Tooling)

Trc khi thiet ke khuon, phai xem xet mc o yeu cau cua no. Viec thiet ke
phai can bang cac yeu to nh tnh chat cua khuon, chi ph va thi gian che tao
khuon. Viec can nhac nay se lam giam cac phat sinh co the co oi vi ket qua cuoi
cung.
Khuon s dung trong phng phap RRIM co nhieu thuan li. Khi la chon vat
lieu va phng phap lam khuon, can phai xem xet cac yeu to nh chieu dai cua bo
khuon va chat lng be mat khuon mong muon. Co the s dung khuon lam bang
epoxy, nikel, hp kim, thep .... Tuy nhien, khuon phai kn trong qua trnh ien nha.
Tuy nhien, do ac iem qua trnh la phun hon hp nha vi ap suat ln vao
khuon nen can chu y thiet ke bo phan ngam khuon.

Khuon epoxy:

- Khuon epoxy co nhieu thuan li nh giam chi ph, khang hoa chat, tiet
kiem thi gian, khoi lng thap, t s dung may moc.

- Be mat trong cua khuon lam t epoxy co chat lng, chong tray xt. Co
the co nhng phan ri trong hai manh khuon.

- Be day khuon khoang 1 inch (2.54 cm), khuon c gia co bang vai, si
va van ep e tang cng. Cac ng lam nguoi hay gia nhiet c gan
mat sau khuon.

- Kha nang truyen nhiet kem. oi vi khuon epoxy phai chu y khi la
chon he nha e tranh s toa nhiet qua mc co the gay h be mat
khuon.

- Gii han s dung khuon epoxy khoang vai ngan san pham. Tuy theo o
phc tap cua san pham ma gii han nay co the giam xuong do khuon b
mai mon va b nt v khi at preform.

Trang 118 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

- Co hai phng phap lam kn khuon: oi vi cac san pham co hnh dang
n gian, ch can ghep hai manh khuon lai. oi vi san pham co hnh
dang phc tap dung vong ch O e lam kn khuon.

Hnh: Phng phap lam kn khuon

- Kh thoat ra t moi ghep khuon, hay co lo thoat kh tren khuon. Lo thoat


kh (vent) thng at tren cao (e kh de dang thoat). Vent kh c
lam ve sinh sau moi san pham, do o no phai c thiet ke e de bao
dng.

Khuon nikel:

- Be mat khuon tot va ben hn khuon epoxy. Truyen nhiet tot hn va chu
ap suat cao hn

- Chu c nhiet o cao ngay ca khi phan ng toa nhiet qua nhieu nen co
the dung ong ran nong.

- Khuon co the lam mot na t nikel mot na t epoxy. Tuy nhien hai na
khuon kho an khp vi nhau.

- Kho them lo thoat kh hn so vi khuon epoxy.

- Chu ky s dung mot khuon co the len en 20.000 40.000 san pham

Khuon uc t hp kim

Trang 119 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Kim loai la vat lieu can thiet trong che tao khuon composite, nhat la cac khuon
yeu cau san xuat lau dai, ben, chac. Khuon kim loai dan nhiet cao nen de dang gia
nhiet va giai nhiet cho khuon trong qua trnh gia cong. No cung chu c kha nang
mai mon cao, v vay co the s dung khuon nay e san xuat lien tuc ma van am bao
kch thc san pham. Cac kim loai thng dung trong san xuat khuon la nhom (Al),
ong (Cu), kem (Zn), thep
Bang 1. Tnh chat nhiet cua mot so vat lieu kim loai

Tnh chat Be Mg Al Ti Fe Cu

Nhiet o chay (oC) 1277 650 660 1668 1536 1083


He so dan nhiet (W/m.K) 146 153 222 171 75 393
He so gian n nhiet ( m / m/ oC) 0.29 0.68 0.59 0.21 0.30 0.41
Nhiet dung rieng (J/kg.K) 1883 1046 900 519 460 385

ac iem:

- c s dung khi san pham co kch thc trung bnh.

- Kho them lo thoat kh hn so vi khuon epoxy nhng de hn khuon nikel

- oi vi kem va nhom phai can than trong khau thao khuon v khuon co
nhieu lo xop lam dnh san pham. Nhom la kim loai mem deo, o cng
khong cao, do o trong mot so trng hp can o ben va o cng cao
ngui ta thay nhom bang thep.

- Hp kim kem vi ong, nhom, magie c dung pho bien e san xuat
cac khuon s dung trong thi gian ngan. Tnh chat c hoc cua hp kim
kem se giam nhieu nhiet o khoang 100oC. V tnh chat de gia cong,
de lam khuon nen hp kim kem la vat lieu quan trong dung lam khuon
composite va khuon uc.

- Thep la loai vat lieu quan trong, dung lam cac khuon san xuat lau dai
vi o chnh xac cao, san pham chat lng, chu c mai mon va co o
ben nhiet cao. Ta co the la chon cac loai thep khac nhau da vao tnh

Trang 120 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

chu mai mon, chong soc va kha nang gia cong. Khuon thep co gia thanh
cao nhng chu ky s dung la 500.000-1.000.000 san pham/khuon
4.2 Ngam khuon (press):

Ngam khuon co vai tro ong-m khuon va gi khuon kn trong suot qua trnh
phun. Do cong nghe phun RRIM(phun vi ap lc ln 12 Mpa), SRIM(3-4 MPa) nen
can co he thong ngam khuon chat.
Co the dung cac loai ngam sau :

- May ep tui kh (airbag press): s dung nhieu tui cao su e tao ap lc len
khuon. May ep nay thch hp cho nhng san pham nho hay tao san
pham mau (prototype). Tuy nhien khuyet iem cua may ep nay la khong
the nang na khuon tren len khi thao khuon v vay phai dung them mot
may ep xylanh ap suat thap e keo na khuon tren len nen chi ph se
tang len.

- May ep thuy lc: he thong kep va tam phang eu c ieu khien bang
thuy lc, toc o nhanh hn nhng chi ph cao hn may ep tui kh. Khi
dung may ep ap suat cao cho nhng san pham nhe phai than trong trong
viec kiem soat ap suat e tranh qua ap.

Trang 121 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

He thong may ep phu lam tang nang suat

4.3 San xuat va nh hnh si

Do van toc ien ay khuon nhanh va nha chay trong khuon theo dong nen de
lam xo lech hoac cuon si. Thong thng ngi ta thng dung si dang bot oi vi
RRIM.Rieng oi vi cong nghe SRIM, ta phai nh hnh si trc nen co the dung
dang mat (ngi ta co the nh v va gan ket si bang nha nhiet deo).
Si sau khi nh lng c sap xep vao trong khuon.

Trang 122 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Mo hnh tao preform bang phun si trong cong nghe SRIM

Thiet b tao preform:


S phat trien cua phng phap tao hnh (preforming) hieu qua la yeu to quan
trong trong phng phap SRIM. Viec la chon chnh xac ky thuat tao preform, vat
lieu gia cng (reinforcement) va thiet b tao preform se quyet nh s thanh cong
cua cong nghe SRIM.
Co nhieu phng phap tao preform: cat - dan, sung phun, ep, det quan

Cat Ghep (Cut and sew):


La phng phap dung t thiet b nhat nhng nang suat thap. Phng phap bao
gom: cat si bang tay va ban cat, hay co the c lam t ong bang cach them vao
au cat bang thep. Sau o dan preform bang tay hay t ong. Qua trnh t ong e
tao nhng san pham ng dung trong khong gian vu tru nhng ky thuat tao preform
nay rat ton kem va ch thch hp lam cac san pham nho va phc tap oi hoi tnh
nang cao.

Sung phun (Spray-up):


Phng phap nay tao preform co dang li, nang suat cao. Thiet b ln nen
chiem nhieu dien tch nhng chi ph thap. Phng phap nay co the tao c san
pham rat ln. Tuy nhien sung phun ch tao preform co si ngan nen tnh nang san
pham khong cao.

Dap (stamping)
La phng phap tao preform co nang suat rat cao. Tao preform t si lien tuc
nen c tnh san pham cao. Tuy nhien preform tao ra phai c sa cha (cat got)
sau khi ep.

Det, quan (braiding, filament winding):


La phng phap tao san pham co hnh dang n gian.
Det: tao san pham theo 3 chieu nen san pham co o ben keo va o cng cao.
Quan: tao san pham co c tnh tot theo mot phng, nh hnh chnh xac hn.
Nang suat thap hn phng phap det nhng thiet b phc tap hn nen gia thanh cung
cao hn.

Trang 123 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Tuy nhien ca hai phng phap nay tao preform qua chat nen lam nha kho
tham t hn.
4.4 au phun nha : (Mxhead)

Do he thong s dung nha hai thanh phan, hai thanh phan se c tron vi
nhau bang thiet b tron tnh (static mixer) trc khi phun vao khuon. Thi gian tron
phai tnh toan e hon hp phan tan tot vao nhau ma khong gay ra phan ng ong
ran trong thiet b tron. Sau moi lan phun may tron phai c ve sinh.

Cach tot nhat e lam tang nang suat va giam chu ky lam ve sinh thiet b la
dung nha 2 thanh phan (two-component resin system) (Hnh 5.29).
Thiet b phun nha vao khuon gom hai loai: sung phun dang cam tay (hand-
held gun) va au phun co nh (fixed injection nozzle).

Trong thiet b phun nha ngoai ng nha i vao khuon con co ng dung
moi va khong kh kho e lam sach au tron sau moi lan phun. oi vi au phun co
nh ta phai dung nc lam nguoi khi khuon co gia nhiet e tranh ong ran xay ra
au phun.
Tuy nhien kho khan cua phng phap la phai x ly lng nha va dung moi
sau thai ra khi lam sach au phun. Can phai tach rieng va chng cat e thu hoi dung
moi.

Trang 124 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

5. LAM SAN PHAM MAU BANG PHNG PHAP RRIM


(PROTOTYPING WITH RRIM)

RRIM la s la chon tuyet vi e lam san pham mau cho cac phng phap
khac v tao c san pham co o chnh xac cao ma gia thanh tng oi thap.
Khi tao san pham mau, nha s dung phai co hoat tnh thap e keo dai thi
gian ien ay va thoat kh. Khuon lam t epoxy hay cac vat lieu tr khac nh go,
thach cao. Tao preform bang phng phap cut and sew. Kch thc san pham t
nho en rat ln co cau truc 3 chieu phc tap.

6. NANG SUAT

Chu ky lam san pham RRIM mang ac iem sau:

Chu ky ngan (nang suat cao)

- Tao san pham co kch thc va va nho

- Dung nha hai thanh phan va tang o phc tap cua thiet b.

- Khuon lam t kim loai va phai c gia nhiet


Co hai van e co the anh hng en nang suat la qua trnh ong ran them
(postucure) va x ly phe lieu. Mot vai he nha oi hoi phai co qua trnh postcure e
at tnh chat c ly toi u, khi o day chuyen phai bao am gi co nh e khong lam
thay oi kch thc san pham. Viec kiem soat phe lieu co y ngha ln trong viec bao
am tnh kinh te trong cong nghe RRIM.

Trang 125 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

IV. PHNG PHAP THC HIEN QUI TRNH CONG NGHE SRIM
QUI TRNH CONG NGHE SRIM
S o tren co the dien ta tom tat nh sau:

Si thuy
tinh
Nha +
phu gia Xuc tac

Tao preform

Tron hp
Chuye n nha
vao khuon

Tao hnh va ong


ran trong khuon

San pham

Hnh 20. S o bieu dien qua trnh tao san pham SRIM

Si thuy tinh (preform) c at vao khuon. ong khuon. Nha a tron vi xuc
tac c chuyen vao khuon, qua trnh ong ran xay ra trong khuon. Tuy theo yeu
cau khuon co the c gia nhiet hoac ong ran nhiet o phong. Quy trnh cong
nghe RTM c mo ta theo s o tren vi cac giai oan sau:

- Chuan b preform:

Trang 126 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Tao hnh dang va nh hng preform.


Kha nang tham t cua preform.

- Chuan b khuon:
Ve sinh khuon.
Thoa chat roc khuon.
Phu lp be mat (peel ply) la lp si co kha nang tham nha tot (de
tham nha) cho phep phan phoi nha ong nhat. Tren cung se la lp
phan bo SCRMP (Seemann composite resin infusion moldind
process) co dang li giup nha di chuyen nhanh hn va ong eu
hn. Lp nay khong dnh vao khuon khi ong ran nen co the lay ra
khi thao khuon.
Chuyen preform vao khuon.
ong khuon.

- Chuyen nha vao khuon:


Kiem tra nha, xuc tac ong ran.
Kiem tra he thong chuyen nha, au tron.
Nhiet o khuon (neu can).
Chuyen nha vao khuon.

- ong ran:
Kiem tra nha ien ay khuon.
Kiem tra nhiet o khuon va bien phap giai nhiet cho khuon.
Thi gian ong ran.

- Thao khuon
Nhiet o khuon.
Cach lay san pham.

Trang 127 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Ch ng VI: Cng Ngh Qu n S i (Finlement winding)

I. GI I THI U PH NG PHP QU N S I
- H th ng nh a v s i gia c ng c cung c p lin t c ln m t li quay.

- Gc n p s i c xc nh b i m i quan h gi a tr c quay v s di chuy n


a b ph n chuy n ng ngang

- S i c ko c ng, t o ng su t, do lm gi m b t kh > s n ph m c
tnh t t.

- Nh a c ng r n nhi t th ng ho c c th c gia nhi t ty


thu c vo quy trnh s n xu t v polymer c s d ng.

- Tho s n ph m, han t t s n ph m.

- Filament Winding l qu trnh cu n s i, m t d i s i lin t c ( s i n ho c


i xe ) c t m nh a ln b m t c a m t li quay c t o hnh
chnh xc, sau c l u ha nhi t phng ho c gia nhi t t o ra
n ph m. Trong khi li cu n quay, m t u c p s i nh v chnh xc trn b
t li. Li qu n c th l hnh tr , hnh trn ho c b t k hnh d ng no m
khng b gh gh l n sng u c.

- b n c h c c a s n ph m khng nh ng ph thu c vo thnh ph n c a


t li u m cn ph thu c vo cc thng s c a qu trnh nh : gc cu n,
ng s i, thnh ph n ha h c c a nh a v th i gian ng r n.

- S i s d ng l l ai s i b n lin t c nh s i Carbon, S i th y tinh. C u


trc t o ra c tnh ch t b n h n thp v c tr ng l ng nh h n nhi u so v i
thp.

- Ngy nay, h u h t cc my dng trong ph ng php Filament Winding c


u khi n t ng v i nhi t lm vi c v t do cao h n, s i cx p
theo v tr mong mu n theo yu c u thi t k s n ph m c hnh dng ph c
p. H ng c a s i s quy t nh n b n c a v t li u composite.

Trang 128 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

II. QUY TRNH S N XU T

t quy trnh s n xu t composites b ng ph ng php qu n s i bao g m 6 giai


n nh sau:

Mandrel Filament Curing Mandrel Finishing Quality


preparatio winding removal Inspection
n
Giai n chu n b li qu n
Giai n qu n s i
Giai n ng r n cho s n ph m sau khi qu n
Giai n l y li qu n ra kh i s n ph m
Giai an hnh thnh s n ph m cu i cng
Giai n ki m tra ch t l ng
Trong ph n ny, ta ch gi i thi u 4 giai n u: giai n chu n b li qu n,
giai n qu n s i, giai n ng r n cho s n ph m sau khi qu n v giai n
tho li.
II. 1.Giai n chu n b li qu n
ph n qu n l p s i c th m nh a ln trn c g i l li
qu n. Li qu n l m t b ph n quan tr ng v n t o ra hnh d ng c a s n
ph m. Nh ng li qu n th ng c dng trong ph ng php qu n s i ch
u lo i ct c kh n ng ha tan trong n c, th ch cao i v i nh ng s n
ph m c dung tch nh , lo i li g m nhi u khc n, c th g p l i c i
i nh ng s n ph m d ng hnh ng, i v i s n ph m khng tho li nh
nh ng thng ch a ch t l ng hay kh nn th th ng c lm b ng kim l ai c
th ch u c t i.
Lo i li lm t ct c th ha tan b ng n c c dng trong tr ng
p motor rocket v l p phn cch h u h t lun lun l p s n v i li. Tr c qu n,
ph n u ch nh v nh ng thi t b khc c l p s n, dung d ch ct c th
ha tan trong n c c c vo khun. Khi ct ng r n, hai n a c a li s
c rp l i v g n ch t v i nhau. Hai n a l p phn cch c n i v i nhau

Trang 129 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

ng cao su ch a l u ha m chng c th ng r n ng th i v i nhau. B


t l p phn cch g gh v c lm s ch b ng dung mi. Dng m t l ai gel
coat ph ln b m t ch t phn cch ng vai tr nh l m t ch t k t dnh
gi a l p phn cch v composite. Cch s d ng mng k t dnh trong l p nh a
gel coat tr nn thng d ng h n. u ny cho php ta c th u ch nh c
dy c a l p k t dnh v i nh ng c tnh l p l i nh ng gi thnh r t cao.
i v i lo i li lm t th ch cao cung c p m t b m t ch u l c cao b ng
cch qut l p th ch cao trn m t thi b c kh n ng di chuy n ho c c kh
ng g p l i. Th ch cao ng r n, sau ph ln l p Teflon ho c m t lo i
mng phn cch, cng v i qu trnh ng r n thi t b tho d , th ch cao b v
v l y l p mng phn cch ra v l i ng nt bn trong.
i v i lo i li c d ng khc an, c th g p c l tr ng h p c
bi t v t, nh ng gi thnh s c u ch nh b i s n ph m p d ng cao v
kh n ng s d ng c v qu trnh qu n lin t c. Chu n b b m t tr c khi
qu n bao g m qu trnh m khun v l p gel coat l n b m t bn trong lin
c. L p gel coat trong tr ng h p ny dng t o ra ch ng ng i m m d o
ng n ch n l h ng su t th p.
i v i lo i li d ng ng c dng trong m t vi ng d ng nh l li
kim lo i d ng trn, trong composite c y ho c ko ra sau khi ng r n,
u ny yu c u thi t b ph i c ch t l ng cao khng gy v n khi s d ng.
Thi t b m crom c c ng v c b m t bng lng gip qu trnh tho
li d dng. S d ng m t dy m ng t theo chi u di li l u c n thi t v c
i.
p kim lo i bn trong c a thng ch a kh c m t b n t tr ng cao
thu n l i qu n m t composite l p m ng khng th m n c. y l m t lo i
li khng c n tho d sau khi ng r n. Theo quan m ny, kh c tr ng
ng phn t th p p l c l n nh Helium ho c Hyrogen c th c ch a
ng m khng b r r . L p kim l ai bn trong l m t ph n quan tr ng trong
bnh ch a kh. S chu n b li l thay i lo i ch t k t dnh gi a l p kim lo i
bn trong v l p composite bn ngoi.

Trang 130 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

II. 2. Giai n qu n s i
Qu trnh qu n cb t u nh sau : m t l ng g m nhi u b s i ho c
i roving c ko t m t dy cc cu n s i, g m nhi u us it cc cu n
i, c ko qua mng nhng nh a ( c xc tc v cc thnh ph n c n
thi t nh mu, ch t khng tia UV). Khi b t u v n hnh my, cc us i
c cng nhn thao tc cho ko qua mng nh a, dao g t nh a d v qua
cc l c chia s i. S i c ko c ng v cho qua uh ng s i, sau cng
nhn s c nh u s i vo li qu n v cho my v n hnh. Qu trnh qu n lin
c lm cho cc vng s i k ti p s gi cho s i c c nh trn li qu n
c si t ch t cho n khi hnh thnh s n ph m, sau tho li qu n ra v
ti p t c qu trnh ng r n c s n ph m cu i cng.

II.2.1.M hnh my qu n s i:

Hnh 1. M hnh quy trnh qu n s i

Trang 131 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

II.2.2. Nh ng ph ng php qu n s i:
C 2 ph ng php qu n s i:
II.2.2.1.Ph ng php qu n t (Wet winding)

Hnh 2. Ph ng php qu n t
i Roving kh c ko qua m t b n ch a h n h p nh a l ng, sau
c cung c p lin t c cho b ph n cu n b i u m t c p s i. c t o hnh
trn m t li quay t c hnh d ng mong mu n. Qu trnh ng r n x y
ra nhi t th ngho c avo l gia nhi t ng r n nng.
Ph ng php wet winding th ng c dng s n xu t nh ng lo i
composites s d ng nh a nhi t r n. B i v, ph ng php wet winding c
nh ng u m sau: gi thnh v t li u th p, th i gian qu n ng n v d dng
o ra h n h p nh a theo yu c u. Trong ph n ny, chng ta ch c p n
quy trnh s n xu t composites b ng ph ng php qu n s i s d ng ph ng
php wet winding.

Trang 132 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

II.2.2.2. Ph ng php qu n kh (Prepreg winding)

Hnh 3. Ph ng php qu n kh
i gia c ng v nh a c cung c p ng th i : b s i c t m nh a (
Towpreg ).
Ban u, prepreg c t o ra nh sau : dung d ch nh a d ng dung d ch
ng ho c d ng ch y nh t, c tnh tan cng th c cho vo b ch a. K
ti p nhng s i gia c ng vo cho n khi b o ha nh a, sau con l n p ko
i bo ha nh a ln v s i ti p t c i qua l s y t o ra d ng prepreg. Sau
, prepreg c cu n l i thnh cu n, trong khi cu n prepreg th c chn cc
p gi y ho c mng poly vo n khng dnh l i v i nhau.
Nh a trong h th ng Towpreg c ha c ng d n v dnh ch a han tan
i nhau, nh ng ch ng r n t ng ph n.
* Ph ng php th m nh a vo s i (dng trong ph ng php qu n kh):
y l giai n th m h n h p nh a v tc nhn ng r n ln s i nh a gia
ng, giai n ny t o ra s lin k t gi a nh a v s i gia c ng.
u tin, ta chu n b h n h p nh a th m ln s i gia c ng. H n h p ny
c t o ra b ng cch tr n nh a v i m t s ch t ph gia khc nh tc nhn
ng r n, ch t xc ti n, ch t xc tc, dung mi pha long, b t mu
i gia c ng c dng th ng l nh ng lo i sau: s i thiu d t thnh
m, cu n s i v t m s i c nh h ng m t cch ng u nhin.
C 2 cch th m nh a ln s i gia c ng

Trang 133 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Cch 1: dng nh a d ng dung d ch (solution form)


Quy trnh th m nh a vo s i gia c ng di n ra theo s nh sau:

Hnh 4. Quy trnh nhng s i


i gia c ng c th m su vo trong dung d ch nh a
Cch 2: dng nh a d ng nng ch y (hot melt form)
i gia c ng c th m nh a b ng cch dng nhi t & p su t

Hnh 5. Quy trnh nhng s i


Khi h n h p nh a c th m ln s i gia c ng th ph i l u gi l nh n
khi ti n hnh qu n s i. u ny gip ng n ch n nh ng ph n ng ha h c x y
ra qu s m lm h h ng s i.
II.3. Cc ki u qu n s i:

Trang 134 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

C 3 ki u qu n s i : helical , hoop v polar winding.


II.3.1. Helical winding
M hnh qu n s i theo ki u Helical winding:

Hnh 6. M hnh qu n s i ki u Helical


Vng qu n chuy n ng qua l i song song nh m hnh, y l k thu t
thng d ng nh t dng t o ra nh ng c u trc hnh ng. B ng cch u ch nh
l gi a t c quay v t c i h ng u ch nh gc qu n c a s i.
t s k thu t qu n c s d ng: m t ho c nhi u vng qu n khng thay
i trong khi li qu n chuy n ng quay v i h ng, vng qu n chuy n ng
quay quanh li qu n khng i v chuy n h ng quanh tr c c a n
Helical winding l ph ng php s d ng chi m u th hi n nay. N thch
p cho nh ng hnh d ng di m ng nh l ng p l c v ng th d i n c,
c gc qu n t 20-90o. H u h t cc l ai ng qu n gc 54.7o
i v i nh ng c u trc l n, ph i c bi t ch n thi t k li qu n. Tr ng
ng li qu n l nguyn nhn d n n s hao mn tr c quay.
Nh ng gc qu n r t nh (0-10o) th ng khng dng trong tr ng h p t l
chi u di- ng knh l n. V i nh ng c u trc c ng knh l n nh rocket
motor c t l chi u di- ng knh l 2:1 ho c l n h n, th qu n v i gc nh l
n thi t h p thu ng su t theo chi u d c c a c u trc.
II.3.2. Hoop winding:
M hnh qu n s i theo cch th c Hoop winding nh sau:

Trang 135 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Hnh 7. M hnh qu n s i ki u Hoop


Vng qu n khng thay i m ch di chuy n theo chi u di c a li qu n theo
l r ng c a d i s i trn s vng qu n, li qu n quay quanh tr c. Hoop
winding l m t tr ng h p t bi t c a Helical winding c gc qu n l 90o
Hoop winding th ng c dng chung v i Helical v Polar winding. i
i lo i my Polar winding, hoop winding s c ti n hnh b ng cch li qu n
chuy n ng t o k t c u qu n theo ki u Hoop. i v i tr ng h p my
Helical th d dng h n v trong ch ci t theo ki u Helical th c thm vo
ch ci theo ki u Hoop winding. Hoop winding c dng v i 2 m c ch.
c ch th nh t l ch ng l i ng su t trn c a hnh tr , b i v ng su t
ny l ng su t ch y u x y ra theo chi u d c i v i nh ng lo i thng ch a
kh, ch t l ng. M t khc, nh ng l p qu n theo ki u Hoop winding c dng
nn ch t nh ng l p Helical ho c Polar winding khi nh ng l p ny c
qu n trn m t c u trc s n ph m
n ph m t o thnh c nh ng hnh d ng nh sau: vng trn, d t (trn hnh
a), l ai ng ng n, khc n i ho c m t vi d ng khc.
II.3.3. Polar winding
M hnh qu n s i theo ki u Polar winding:

Trang 136 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Hnh 8. Quy trnh qu n s i ki u Polar


Ki u qu n ny bao g m m t vi quy trnh qu n khc nhau, n c ng c
nh ng chuy n ng gili nh l ki u qu n Helical nh ng tr c ng n nh t l tr c
chuy n ng. K thu t qu n ny bao g m hai chuy n ng quay. Trong su t
qu trnh li qu n quay quanh tr c c a n v vng qu n vung gc v i tr c
th ng ng. Trong ki u qu n ny, h thli phn pht s i quay theo m t h ng
c ngh a l h ng s i ho c l phn b theo chi u d c ho c l theo chi u
ngang, li qu n quay lin t c trong m t ph ng. My qu n theo ki u Polar c
n th r t n gi n so v i my qu n theo ki u Helical. G m 2 m c l s
chuy n ng c a li qu n v s chuy n ng xung quanh li qu n c a cnh
tay th ng ng.
Quy trnh Polar winding t d i s i ang qu n g n k v i d i s i qu n
tr c. Nh ng d i ti p theo c qu n ti p theo t o thnh m ng ho c c u trc
ng kim c ng gili nh Helical winding. V v y nh ng m b t u qu n c a
i s i l tan b m t l i u ho c l cu i c a li qu n (Trong tr ng h p
Helical, m b t u qu n s i l trong vng hnh tr )
is i c qu n theo h ng ti p tuy n v i m t l i hai u c a li qu n.
Quy trnh ny c th t o ra 2 m t l i c kch th c khc nhau, u ki n qu n
t nh t s l 2 m t l i c kch th c ng nh t.
Nh c m c a ki u qu n ny khung ng cu n s i khng th t c nh
trong qu trnh qu n. ng n ch n d i s i xo n l i v i nhau c ng nh l
chuy n ng quay c a cnh tay quanh chi u d c c a li qu n, khung ch a
cu n s i ph i c t trn khung v i cnh tay. K t qu l chi u r ng c a d i

Trang 137 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

qu n th ng gi i h n kh ang 25mm (1 inch), g m 8 cu n s i. M t s cn


nh c n a l my qu n khng thch h p qu n theo ki u Hoop winding. T t
nh t l t cnh tay n m ngang v sau di chuy n ch m tr c cnh tay v v
tr th ng ng.
Quy trnh ny dng t o ra nh ng bnh ch a c kch th c hai u khc
nhau.
II.4. ng r n
Trong ph ng php qu n s i, yu c u v th i gian s ng di c a nh a v
khu m ng nhanh l mu thu n nhau. Nhn chung, cc lo i nh a c th gi
c nh t khi qu n trong m t th i gian di-kho ng m t vi gi n m t
ngy-s c i h i ho c l th i gian ng r n di h n nhi t th p ho c l
nhi t b t u cao h n nhi u, u ny ph thu c vo ch t xc ti n v ch t
xc tc. Nhi t ng r n cao h n c th t o ra nh ng v t r n nh trong l p
a s n ph m cu i cng. Nh ng nguyn nhn khc t o t o nn nh ng v t r n
nh ny cn ph thu c vo h s gin n nhi t gi a li qu n, s i v nh a, t c
nung nng v lm ngu i, co ngt c a nh a khi ng r n v khu m ng,
nh h ng c a s i.
i n ng l ng vi sng, qu trnh ng r n c b t u ho c l bn
trong ho c l bn ngai b m t, u ny ph thu c vo v tr c a ngu n
nhi t. C hai ph ng php u c nh ng u m. Khi ng r n bn trong b
t, hm l ng s i cao h n b i v nh a c th b y ra ngai. V v y hm
ng b t kh s gi m, do xu h ng t o ra nhi u l h ng khng kh gi m.
i ph ng php ng r n t b m t bn ngai, hm l ng nh a c th cao
n v c th trnh c s ch y nh gi t c a nh a.
Trong ph ng php qu n s i, th ng th h th ng ng r n ts nt in i
n xu t. Nh a ph i c s d ng v i hm l ng v a .
Cc ph ng php ng r n: l, d u nng, n, h i n c, n i h p chn
khng, vi sng
II.4.1. ng r n b ng l
Th ng dng l gas ho c l n ng r n. u m l gi thnh r v
c th ng r n c nh ng s n ph m c kch th c l n. Ap su t ng r n

Trang 138 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

thm vo s d ng ti chn khng (ho c shrin tape). Trong nhi u tr ng h p,


i v i d ng hnh ng ho c hnh trn, quay s n ph m trong qu trnh ng r n
trnh hi n t ng s n ph m b cong v ch y nh a. N ng l ng tiu t n
nhi u h n so v i nh ng ph ng php khc b i v ngoi l ng nhi t cho ph n
n ph m th cn cho mi tr ng khng kh xung quanh v thi t b nh l li
qu n v b ph n nng .
II.4.2. ng r n b ng d u mng
th ng d u nng dng ng r n l ai nh a c c tnh ng r n nhanh, thng
th ng kh n ng ng r n t h n 15 pht. S d ng d u nng m b o gi m
nhi t c a li qu n m t cch nhanh chng v khng c n ph i ng r n b ng
l. Trong h th ng d u nng, dng d u nng ch y qua li qu n lm li nng ln
tr c tin, nhi t s t o ra mi tr ng nng n m nhi t m composite b
nng ln v ng r n v k t h p v i u ki n gin n . Sau khi d ng dng
u nng v nhi t li gi m xu ng, co rt do composite ng r n v u
ny cho php ta tho li m t cch d dng. Nhi t c a d u nng th ng 150-
2400C
II.4.3. ng r n b ng n
L s k t h p gi a n nhi t v i b m t ph n chi u v s quay c a li, c
th cung c p nhi t kh ang 1710C. n nhi t th ng c th di chuy n
ho c c th d tr . B i v ngu n c tnh nh h ng cao s t ng kh n ng
cung c p nhi t ng r n tan b cc vng c a s n ph m.
n h ng ngo i th ng c dng cung c p nhi t ng r n nh a trong
composite. Tuy nhin l ai n ny th hi m khi s d ng cho qu trnh s n
xu t. Chuy n i nh a t tr ng thi A sang tr ng thi B-stage. y l cch
th c hi n thng d ng dng m t dy n c m t hnh d ng thu n l i sao cho h
th ng nh n c n ng l ng nhi t, h th ng quay trn khi cung c p nhi t.
Cu i cng nh a chuy n sang tr ng thi B-stage v ng l i nh ng v n c th
c kh n ng n y v khu m ng trong qu trnh cu i cng. B-stage ng n
ch n s ch y v s rt nh a trong c u trc hnh tr , t o ra tr ng thi c th
mn m c.

Trang 139 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

d ng nh ng l ai n khc th c kh n ng phng n nh n Xenon.


xc ti n qu trnh ng r n khi s d ng l ai n ny, ph i s d ng m t ch t
nh y quang trong h n h p nh a.
t trong nh ng b t l i c a h th ng ng r n b ng n th ng hnh thnh
tl p pha trn b m t nh a v l p ny ng n ch n s truy n nhi t xa h n
n h th ng ng r n.
II.4.4. ng r n b ng h i
t s quy trnh s n xu t ng th s d ng h i nng ng r n nh a. Hai
u c a li kim lo i c m t thi t b d n h i v n c. Sau khi ng c
qu n, h i nng i qua l r ng c a li. Khi qu trnh ng r n han t t, li c
lm l nh b ng n c c th v n chuy n v t o ra co rt v a tho
li.

II.4.5. ng r n b ng n i h p chn khng


Khi s n xu t nh ng s n ph m c ch t l ng s d ng trong khng gian v
tr th c n ph i c ph c t p tinh vi, cc lo i nh a nh epoxy, bismalemide
ho c polyimide c dng, u ny r t c n thi t ng r n s n ph m trong
i h p chn khng. N i h p dng ng r n c th cung c p m t p su t
kh ang 1.4-2.1Mpa v i nhi t cao 371oC. Nh c m c b n c a cch
ng r n ny l th i gian ng r n lu, ph thu c vo kch th c s n ph m v
ai nh a epoxy s d ng.
i h p chn khng dng ng r n nh ng b ph n c a my bay. iv i
tn l a, th m t s ph n s c qu n t cu n s i c th m nh a t
tr c, ph thu c vo t ng lo i nh a c th i h i quy trnh h p v ng r n
th t k l ng v s lo i tr b ng kh.
II.4.6. ng r n b ng vi sng
ng r n b ng vi sng c nh ng thu n l i l n i v i composite lm t s i
th y tinh v s i aramid. N ng l ng vi sng h p th r t nhanh b ng c nh a
v s i, k t qu l qu trnh ng r n c th x y ra trong vng vi pht so v i
qu trnh ng r n x y ra trong vng vi gi nh tr c y. M c n ng l ng
yu c u cho ph ng php ny th cao; do quy trnh r t t n km. Tuy nhin

Trang 140 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

n ch chnh c a quy trnh ny l khng c th dng ph ng php ng r n


ng vi sng cho nh ng l ai s i c tnh d n nh l s i cacbon. V l do ny,
lo i s i dng lm composite t bi t quan tr ng trong qu trnh ng r n b ng
vi sng, v v y ng i s n xu t ch dng ph ng php ny nh l m t ph ng
php h tr gia t ng nhi t .
II.5. Tho s n ph m
o i v i li lm t ct c th ha tan b ng n c th h u h t r t d l y ra,
c c cho vo tr c qu n, ct b tan ra v sau tho d cc thi t b l p
rp ra. Qu trnh tho li s g p nhi u kh kh n n u n u thi t b c nhi u
khc n ho c c th g p l i c. i v i li b ng th ch cao c th lm
b ng tay. Qu trnh ny i h i ph i h t s c c n c v ph i m nh
ph v thnh ph n
o Han t t s n ph m cu i cng: machinel, cut, assemble (l p rp)
o Ki m tra ch t l ng
III. Nguyn li u
Ph ng php qu n s i yu c u s i gia c ng lin t c v h n h p nh a lin
t l i v i nhau. C m t vi lo i nguyn li u c th c s d ng trong quy
trnh gia cng. S l a ch n nguyn li u cho s n ph m d a vo tnh kinh t ,
nh h ng c a mi tr ng, kh n ng ch ng n mn, tr ng l ng gi i h n v
b n c a s n ph m hnh thnh.
III.1. M t s lo i s i gia c ng: s i gia c ng yu c u ph i c lin t c.
i l thnh ph n gp ph n t o ra c ng v b n c a composite. M t vi
lo i s i c tnh th ng m i nh : E-glass, S-glass, aramid v carbon/ graphite.
i dng trong ph ng php ny ch y u l c hnh d ng cu n s i:
III.1.1. S i th y tinh:
Trong ph ng php qu n s i h u h t l s a d ng s i th y tinh, y l lo i
i c tnh th ng m i v i ba l ai nh E-glass, S-glass v R-glass. S i th y
tinh c dng cho ph ng php ny l do lo i s i ny c gi thnh th p, n
nh kch th c, c b n v modul v a ph i, v n chuy n d dng.

Trang 141 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

i th y tinh dng cho ph ng php qu n s i th ng l dng l ai cu nsingle-


end ho c l dng cu n multistrand. Cu n single-end l cu n s i thu c
b r i r c trong su t qu trnh qu n s i (cu n n). M i cu n th ng c
chi u di t 47 n 747m/kg.
E-Glass: lo i s i ny c b n ko t t (3450MPa), modul ko th p
(70GPa), c gi thnh th p nh t, c nhi u d ng, t tr ng 2.60g/cm3, gin di
kh ang 5%, s d ng r ng ri cho cc s n ph m th ng m i v cng nghi p,
u h t l dng trong ph ng php qu n s i.
S-Glass: lo i s i ny c b n cao (4600MPa), c modul ko cao
n E-glass (85GPa), gi thnh t h n, t tr ng 2.55g/cm3, c dng trong
nh v c khng gian v tr v cc lo i bnh ch a kh nn.
III.1.2. S i Aramid
i aramid theo Ponts Kevlar c s d ng r ng ri. Ty thu c vo lo i
cu n v s i m m i cu n s i aramid dai t 124 9540m/kg. V i ph ng
php qu n s i, m i cu n s i di t 1307 n 1626m/kg i v i cu n n v t
261 406m/kg i v i cu n a.
i Aramid c b n t t (2750MPa), modul ko cao h n lo i s i E-glass v
S-glass, h s bi n i th p nn d t o ra s n ph m c kch th c nh thi t k
ban u, c gi thnh cao h n, c t tr ng r y th p (b ng m t n a c a s i th y
tinh), c nh ng c tnh khng va p v phy h y r t t t, c b n nn v x
th p nn khng c s d ng s n xu t cc lo i bnh ch a kh nn.
III.1.3. S i Carbon/Graphite
i Carbon/Graphite c b n trong kho ng (2050 n 5500MPa), modul
cao nh t (210 n 830GPa), lo i s i ny c gi thnh cao nh t, t tr ng trung
bnh, khng va p v ph h y km, c b n v c ng t t nh t. L ng
graphit ha cng t ng lm t ng modul v d n n nhi t cao h n.
Cu n s i carbon cho ph ng php qu n s i th ng l lo i 3000, 6000,
12000 v 50000 s i. M i cu n s i carbon di 996, 498, 294 v 62m/kg. S i
carbon khng c cu n a. S i carbon khc so v i s i th y tinh v s i armid,
chng gin, d b mi mn v gy v .
III.2. M t s lo i nh a

Trang 142 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Nh a ng vai tr l ch t n n g n k t m i th l i v i nhau, cung c p m t c


u truy n t i gi a s i. Bn c nh , ch t n n cn cung c p khng n mn,
o v cho s i kh i s ph h y bn ngai, t o dai composite khi va p
m t, c t, mi mn v khi v n chuy n. Ch t n n g m nhi u l ai, s l a ch n
ph thu c vo c u trc hnh thnh, c tnh th ng m i, nh h ng n mi
tr ng ho c l nh h ng c a mi tr ng i v i s n ph m, c bi t kh n ng
t dnh v i nh a l c tnh quan tr ng c a ch t n n. M t vi lo i nh a thng
ng dng trong ph ng php ny l polyester, epoxy, vinyl ester, Bisphenol-A
Fumarate, Chlorendic, Phenolic. Trong polyester, epoxy, vinyl ester l ba
lo i nh a s d ng r ng ri nh t.
III.2.1. Polyester
III.2.2. Epoxy
y l lo i nh a c s d ng r ng ri, c b n t t nh t, ng r n
nhi t cao, c kh n ng khng ha ch t t t, nh t cao, gi thnh cao h n.
III.2.3. Vinyl Ester
ai nh a ny l s k t h p c a epoxy v polyester, kh n ng khng n
mn c c k t t, gi thnh cao, c nh ng b n v dai r t t t, c s d ng
ng ri cho nh ng s n ph m FRP ch ng n mn.
III.2.4. Bisphenol-A Fumarate, Chlorendic:
y l lo i nh a c kh n ng ch ng n mn t t trong u ki n mi tr ng
kh c nghi t, c gi thnh cao, kh n ng ch u c nhi t cao
III.2.5. Phenolic:
ai nh a ny c c tnh khng chy c c k t t, pht tn khi th p, c
gi thnh cao, gin di th p, c b n trung bnh, ng d ng vo l nh v c
ch ng chy.

Trang 143 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

ng tm t t cc lo i nh a ng d ng trong m t s l nh v c nh sau:

Cng ngh Lo i nh a

An mn Polyester (m ch th ng ho c m ch
nhnh), Vinyl ester

Polyester (m ch th ng ho c m ch
nhnh), Vinyl ester, Epoxy, Phenolic

um Epoxy, Phenolic

Gi y v b t gi y Vinyl ester, Epoxy

s h t ng, dn d ng Polyester (m ch th ng ho c m ch
nhnh), Vinyl ester, Epoxy

Bnh ch a kh nn Polyester (m ch th ng ho c m ch
nhnh), Vinyl ester, Epoxy

Khng gian v tr , hng khng Epoxy, Bismelamide (BMI),


Phenolic, Vinyl ester

Hng h i Epoxy

Th thao v gi i tr Epoxy

III.3. Ch t ph gia
ng cch s d ng nh ng lo i ph gia khc nhau trong nh a m c th t o
ra nh ng c tnh s n ph m thch h p.
Ch t n l ph gia c nhi u nh t trong h n h p nh a n n. L ai ch t n
thng d ng nh t l calcium carbonate, alumina silicate (clay) v alumina
trihydrate. Calcium carbonate dng t ng th tch t o ra m t lo i nh a n n c
gi thnh th p. Alumina trihydrate l l ai ph gia t o ra kh n ng ch ng chy
v ng n ch n s t o khi. Ch t n c th tr n vo nh a n n v i hm l ng
trn 50% tr ng hm l ng nh a (m t ch t n trn m t nh a hay t l 1:1). S

Trang 144 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

gi i h n th tch tng th ng d a trn nh t, u ny ph thu c kch th c


t v c tnh c a nh a.
Ngoi ra cn m t s ch t ph gia khc nh : ch t ch ng tia UV cung c p
n th i ti t cho s n ph m, antimony oxide t ng khng chy, b t mu cung
p mu s c cho s n ph m v ch t h tr b m t gip b m t s n ph m bng
p
IV. THI T B
IV.1.Li (Tr c qu n)
Cc li c c u trc hnh h c d a vo hnh d ng c a v t. Nh ng n ph i
t c nh ng u ki n l khng ng r n trong qu trnh qu n v khng
bi n d ng trong qu trnh ng r n.
Li c th phn lm nhi u lo i : c nh. c th s d ng nhi u l n, c th tho
i...
IV.1.1.Li c nh
c s d ng cho nh ng can thng ch u p su t. l s k t h p gi a
tnh ch u l c, ch ng th m t c a kim lo i v u m t tr ng nh c a
composite. Nh ng s n ph m ny dng ch a cc lo i kh c p su t cao v
tr ng l ng phn t nh nh : Hellium, Hydrogen... m khng b r r . u ny
cho th y r ng l p k t n i tr thnh m t ph n quan tr ng c a lo i v t li u ch u
p su t ny.

Hnh 10: Li b ng kim lo i

Trang 145 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

IV.1.2.Li c th tho r i.
Li ct c th ho tan trong n c. sau khi ng r n nh hnh s n ph m th
li c xt n c v tan ra.
Li b ng th ch cao, chn nh n (nh hnh 2, 3). S n ph m sau khi ng r n
c tch r i b ng cch g p khung chn nh n v tho li, th ch cao lm
th m m v t o hnh cho s n ph m.

Hnh 11: LI CHN NH N C TRT


TH CH CAO

Hnh 12: Li b ng chn nh n

Trang 146 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

IV.2.He thong ieu khien sc can cua si.


c c ng c a s i trong ph ng php qu n s i l 1 ph n ko th thi u c a quy
trnh v n l cha kho cho vi c t i u ho c u trc c a v t li u composite.

Bi v si gia cng c cuon thanh tng cuon, sc can c the hien cuon.
Nhng thiet b keo can bao gom nhng thang ma sat hoac t (hnh
4) hay s nh cu n b ng n (hnh 5) v nh ng thanh ko.

Hnh 14: H th ng u khi n s c c n b ng n.

IV.3.B nhng s i v h th ng phn ph i s i.


Hi n nay c 2 lo i b nh a c s d ng ph bi n:b nhng, b l n.
IV.3.1. B nhng s i.
i t cc cu n ch c qua cc l c r i nhng su vo trong b nh a
th m t hon ton s i c m t nh hnh 6 v 7.

Trang 147 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Hnh 15: B nhng s i

Hnh 16: S s i nh a i qua b nhng

IV.3.2. Ph ng php l n
i khng c nhng vo trong s i m ch y qua trn m t ci tr ng, ci tr ng
ny c nhng vo b nh av mang theo nh a ln tm vo s i nh hnh
7 v 8.

Trang 148 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Hnh 17: S i c t m trn con l n.

Hnh 18 Quy trnh ng i c a s i trong ph ng php l n.


IV.4. Cc lo i l c phn ph i s i.
IV.4.1 Cung phn ph i s i
r ng c acung c thi t k cho s l ng s i v d r ng c a d i. Kch
th c chu n ph thuc vo s l ng r nh c a l c trong b nh a v s l c
phn ph i

Trang 149 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

IV.4.2.L c phn ph i s i hnh cung.


th ng l c c t tr c ti p ngay sau cung phn ph i s i. H th ng ny
n nh h ng chnh xc s i t cung phn ph i s i khng ph h y s i. H
th ng l c ny n u khi n r ng c a di s i b i cc inh c a l c, v tr
al c v kho ng cch t cung phn ph i nl c phn ph i nh hnh 10.

Hnh 20 L c phn ph i s i
IV.5. H th ng ng r n.
Trong ph ng php qu n s i h th ng ng r n ng m t vai tr quan tr ng.
th ng nh a ph i c ch n ph h p v i th i gian ng r n. M t s
ph ng php thng d ng s d ng ng r n l:L, n, h i, vi sng, d u
nng...
IV.5.1 L: s n ph m sau khi qu n xong c cho qua l lin t c th i gian v
nhi t xc nh tu thu c vo t ng h nh a.

V. c i m a ph ng php qu n s i
V.1. c m:
Qu trnh s n xu t ct ng ha cao.
S s p t s i c tnh u n cao, s p x p h t l p ny n l p khc, h t
ph n ny n ph n khc.

Trang 150 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Kh n ng s d ng s i lin t c trn tan b m t v t li u v c th nh


ng s i theo h ng c a t i tr ng.
C th lm c cc s m ph m l n d ng trn xoay.
Lm c s n ph m c l ng s i cao.
Gi thnh th p khi lm v i s l ng nhi u.
y l ph ng php chnh xc t o ra v t li u c nhi u l p.
S n ph m khng n mn t t, tnh ch t n tr t t.
y l ph ng php t t s n xu t nh ng s n ph m d ng trn xoay ( nh
ng, tube, bnh, thng ch a) v i b n r t cao v s i d ng lin t c.
C th s n xu t nh ng b ph n c nh ng hnh d ng m c nh ng ph n c t
nhau khng u (nh d ng ng hnh ch nh t, vung ).
S i c ko c ng trong qu trnh qu n, do lm gi m b t kh --> s n
ph m c c tnh t t.
ko s i v gc qu n s i c nh h ng nhi u n b nc c a s n
ph m.
Chi ph ut v n cao.
Yu c u my mc thi t b ph c t p.
Kh kh n qu n d c tr c li quay.
Khi qu n nh ng gc cong th kh kh n
Thay i ng d n s i kh
Hnh dng s n ph m ph i gi ng v i li qu n c th tho ra.
Thay i b n ch a nh a nhng s i kh.
Ph i c li cu n, u ny ph c t p vgi thnh cao khi s n xu t s l ng
t.
B m t ngai khng lng, gy c n tr v m t kh ng.
c m c a wet winding :
nh t nh a th p

Trang 151 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

Th i gian s ng c a nh a di
Nh a c th b gel trn ng d n t i li qu n.
Anh h ng mi tr ng.
Qu trnh m t giai an, gi thnh gi m.
u ch nh nh a kh.
K h ach tr n nh a ph i theo s h at ng c a my.
c m C a Dry Winding :
nh t nh a cao.
ng r n t t .
Khng ph i tr n nh a theo k h ach c a my h at ng.
T c s n xu t t ng ha cao h n.
Gi thnh cao h n.
Yu c u ln v t li u vo cu n prepreg.
V.2. L nh V c ng D ng :
o S n xu t nh ng thng ch u p su t hnh tr , hnh c u. Lm s n ph m d ng
ng, cc ng d n Oxy, gas v kh khc.
o Lm v ng c ph n l c, cnh my bay tr c th ng, cc b ph n c a tu v
tr .
o Nh ng thng ch a r t l n t ng m d i t ( ch a x ng, d u, mu i,
acid, ki m, n c v.v)
o C th lm nh ng c u trc i x ng tr c nh nh ng s n ph m d ng l ng
tr , ho c nh ng c c u ph c t p h n nh : c n i T, co n i c th c
cu n trn nh ng my c trang b nhi t v t do thch h p.
o Nh ng my cu n hi n i c v n hnh v i nhi t v t do cao h n
t o ra nh ng l p gia c ng chnh xc.

o Nh ng s n ph m ng b ng v t li u composite c s n xu t theo ph ng
php Filament Winding c thay th t t h n cho ng thp v ng kim l ai,

Trang 152 http://www.ebook.edu.vn


Cng ngh v t li u Composite

c s d ng trong ngnh c p n c, gas v x ng d u v n ch u mi tr ng


t.composite
o Vi c nng c p v s a ch a t t c cc ng ng trong th d nn c
v h th ng c ng rnh l r t c n thi t. ng b ng v t li u composite lm vi c
lu b n, khng b n mn, gi m s ph h y ng ng ngay c p su t
cao.

Trang 153 http://www.ebook.edu.vn