You are on page 1of 24

T.C.

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ
FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ
FİZİK BÖLÜMÜ

ELEKTROSTATİK ALAN

BETÜL ORAKÇI
B110202304

Yrd. Doç. Dr. Zemine ZENGİNERLER

İÇİNDEKİLER

2.1 ELEKTROSTATİK ALAN

2.1.1 GİRİŞ

2.1.2 Coulomb Yasası

2.1.3 Elektrik Alan

2.1.4 Sürekli Yük Dağılımları

2.2. ELEKTROSTATİK ALANIN DİVERJANS VE ROTASYONELİ

2.2.1 Alan Çizgileri ve Gauss Yasası

E Diverjansı
2.2.2

2.2.3 Gauss Yasası Uygulamaları

E ‘ nin Rotasyoneli
2.2.4

2.3 Elektrik Potansiyel

2.3.1 Potansiyel Kavramına Giriş

2.3.2 Potansiyelin Özellikleri

2.3.3 Poisson ve Laplace Denklemleri

2.3.4 Yerel Bir Yük Dağılımının Potansiyeli

2.3.5 Özet; Elektrostatik Sınır Koşulları

1.Q yükü q1 üzerindeki net kuvveti bulmak istersek. . vb.1 ELEKTROSTATİK ALAN 2..bir q yükünün uyguladığı kuvveti bulmak gerekir. Daha sonra. Diğer bir deyişle. q2 . Q “kaynak yükler” “test yükü” Şekil 2.Bu ilkeye göre. Sonunda bu kuvvetlerin vektörel toplamı alırız.1 Şekil 2. iki yük arasındaki etkileşme diğer yüklerin varlığından bağımsızdır. istenildiği kadar yükün etkisi bulunabilir.1 Giriş q1 . önce diğerlerini yok sayıp sadece yükünün F1 q2 F2 uygulandığı kuvvetini hesaplarız.2-ELEKTROSTATİK 2. kuvvetini. sonra sadece yükünün uyguladığı F=F1 + F 2+ F 3 +… .1) Bu yükler diğer bir Q “test”yükü üzerine ne kadar bir kuvvetle etki ederler ? Genel olarak hem kaynak yükleri ve hem de test yükü hareket halinde olabilirler. O halde ilke olarak. q3 … Elektromanyetik teorinin çözüm aradığı problem şudur: Çok sayıda “kaynak” yükleri belirli konumlarda olsunlar (Şekil 2.2 Bu problemin Çözümünde toplanabilirlik ilkesi kolaylık sağlar. ….

hız ve ivmedir. q ile Q aynı işaretli ise itici.1) 4 π ϵ0 R2 ϵ0 Burada sabitine boşluğun geçirgenliği denir. toplanabilirlik ilkesine göre.Q üzerindeki kuvvet sadece yüklere ve aralarındaki uzaklığa değil. ⃗ R2 . Q yükünün algıladığı.85 x 10 2 N .3 Elektrik Alan ⃗ R1 .1.m Açık ifadesiyle . ⃗ Rn q1 . … … . Kuvvetin Newton (N). 2. … … . Kuvvetin yönü yükleri birleştiren doğrultuda olup.2 Coulomb Yasası ⃗ R Durgun ve noktasal bir q yükünün. . yüklerin hızlarına ve q yükünün ivmesine bağlıdır. maddenin özellikleri dışında. bu nedenle.1. Elektromagnetik haber ışık hızıyla yayılır. Uzunluğun metre (m) ve yükün Coulomb (C) ile ölçüldüğü MKS birim sisteminde değeri şöyledir: −12 C2 ϵ 0=8. kendisinden uzaklıkta bir Q yüküne uyguladığı kuvvet nedir? Bunun yanıtı Coulomb Yasasıdır: ⃗ 1 qQ ^ F= R (2. Coulomb yasası ve toplanabilirlik ilkesi elektrostatiğin fiziksel temelini oluşturur. gerisi bu temel kuralların matematik incelemesinden ibarettir. daha önceki bir zamanda q yükünün sahip olduğu konum. aradaki uzaklıkla ters orantılıdır. qn Bir Q test yükünden uzaklıklarda bulunan yüklerinin Q yüküne uyguladıkları toplam kuvvet. zıt işaretliyse çekici olur. 2. hızı ve ivmesi kullanılamaz. Q yükü üzerindeki kuvvet yüklerin çarpımıyla doğru. Q yükünün baktığımız andaki konumu. q2 .

( Şek. y q1 qi P q2 ri (alan noktası) r 'i kayna k nokta x Şekil 2. 2. Buda n 1 qi ⃗ E ( P )= ∑ ^ R (2. y . hesaplanan ⃗ Ri P konumunun bir fonksiyonudur.3 z 2.3) 4 π ϵ 0 i=1 R21 i ⃗ E qi P=( x . çünkü vektörleri ‘ ye bağlıdır. sadece yüklerinin dağılımıyla ⃗ E ( P) . Elektrik alan. P belirlenen ve konumdan konuma değişen vektörel bir büyüklüktür. q1 Q q2 Q Q q1 R ^ 1 q2 ^ ⃗ F =⃗ F1 + ⃗ F 2+ …= 1 4 π ϵ 0 R1(2 ^ R 1 + R2 2 ^ R 2 + … ) = 2 4 π ϵ 0 R1( R2 + 2 +… R2 ) veya ⃗ F =Q ⃗ E (2.4 Sürekli Yük Dağılımları . Fakat qi elektrik alan o noktadaki Q yüküne bağlı değildir.1. Fiziksel olarak noktasına konulan birim test yüküne etkiyen kuvvettir.3).2) olur. z ) vektörü yüklerinin elektrik alanı olur.

1) denklemine eşdeğerdir. Uygulamada genellikle bir bölgede sürekli dağılmış yüklerle karşılaşırız. (2. bir eğri üzerinde dağılmış yükün elektrik alanı . P noktasının . Burada rotasyonumuz şöyle olacaktır: Bir eğri üzerinde dağılmış yükün boyca yoğunluğu (yük/uzunluk) λ ile.6) (2.3) denklemindeki elektrik alan tanımı noktasal yükler içindir. Buna göre yükü yerine dq=λdl .5) Ve hacim yük dağılımının elektrik alanı ise şöyle olur: ❑ ^ ⃗ E ( P )= 1 ∫ ( ) R 4 π ϵ 0 h acim R2 ρdr (2.4 ) Yüzey yük dağılımının elektrik alanı: ❑ 1 ^ ⃗ E ( P )= ∫ ( )R 4 π ϵ 0 y ü zey R 2 σda(2. yapılacak iş yükü sonsuz küçük parçalara bölmek her parçayı qi noktasal yük gibi ele almaktadır.3) denkleminde .3) denklemini sürekli yük dağılımlarına genişletmek zor iş değildir.6) denklemi “Coulomb yasası” olarak bilinir. (2. σ’da veya ρdr yazılır ve toplama yerine integral alınır: N ❑ ❑ ❑ ∑ ↔ ∫ ( )λdl ↔ ∫ () σda↔ ∫ ( ) ρdr i=1 e ğ ri yü zey h acim Örneğin. ❑ ^ ⃗ E ( P )= 1 ∫ ( )R 4 π ϵ 0 e ğ ri R2 λdl ( 2. çünkü orijinal (2. bir yüzey üzerine dağılmış yükün yüzeysel yük yoğunluğu (yük/alan) σ ile ve bir hacim içine dağılmış yükün hacimsel yük yoğunluğunu (yük/hacim) ρ ile göstereceğiz.(2. ⃗ R ⃗ Ri Bu denklemdeki nin anlamına dikkat edersek.

(2. (2.6) denklemlerinde. y .: .4)-(2. y . P ' noktasının konumu ⃗r ve sonsuz küçük dq yükünün konumu r⃗ ise R=r⃗ −r⃗ ' ⃗ olur. Buna göre. qi yükünden itibaren ölçülen konumuydu. z ) ile gösterilirse. R vektörü ^ ( y− y ' ) ^j+( z−z ' ) k^ R=( x −x' ) i+ ⃗ ve büyüklüğü ' z−z ¿ y− y ' ¿2 +¿ ' 2 x−x ¿ +¿ ¿ R=√ ¿ ⃗ olur. Kartezyen koordinatlarda P ' ' ' ⃗ noktasının konumu ( x . yani P noktasının dq vyükünden itibaren ölçülen uzaklığıdır.6) denkleminin Kartezyen koordinatlardaki açık ifadesi şöyle olur. z) ve dq yükünün konumu ( x . R yönündeki birim vektörü kurtarmak için ⃗ R ^ R= R bağıntısı kullanılır. Benzer şekilde.

z' ) d x ' ¿ x−x ' ¿ 2+¿ ¿ √¿ ¿ ( x−x ' ) i^ +( y− y ' ) ^j + ( z−z ' ) k^ ¿ ¿ ❑ ⃗ ( x .1 Alan Çizgileri ve Gauss Yasası ⃗ Problem 1. en basit yük dağılımlarında bile. z−z ' ¿ 3 y− y ' ¿2 +(¿ 2 ¿ 2 ¿ ¿) ρ ( x ' . orijinden uzaklaştıkça okların boyu . E alanını bulmak için gerekli integral lerin alınması kolay iş değildir. z )= 1 ∫ ¿ E 4 π ϵ 0 h acim 2. Elektrik alanı 1/ r şeklinde azaldığı için. y .4). Bu tekniklerin temelinde ⃗ E ’nin diverjansını hesaplayacağız. belirli bazı yerlerdeki vektör oklarını çizelim 2 (Şekil 2.2 ELEKTROSTATİK ALANIN DİVERJANS VE ROTASYONELİ 2.2. Elektrostatiğin geri kalan kısmı bu ⃗ E ’nin diverjans ve integralden kaçınma tekniklerinden ibarettir. (2.8) 4 π ϵ 0 r2 Bu alanı uzayda gözönüne getirebilmek için. y ' . rotasyoneli vardır.6) denklemiyle verilen Orijindeki noktasal bir q yükünün ⃗r konumlu bir noktadaki elektrik alanını yazalım: ⃗ 1 q E ( ⃗r )= r^ (2.7’de görmüş olduğumuz gibi.

geçen r2 1 q q ( ) 4 π ϵ 0 r2 r^ . bir yüzey parçası üzerindeki alanının akısı. Örneğin. o yüzeyi kesen çizgilerin sayısıyla orantılıdır. Alan şiddeti birim yüzeydeki çizgi sayısıyla orantılı ⃗ E olduğundan.(¿¿ sinθdθdϕ r^ )= (2. orijindeki noktasal yük için. Alan çizgileri diyagramları daha karmaşık alanları gözönüne getirmekte büyük yarar sağlar.kısalır. Bu noktalara dikkat edildiğinde. d ⃗a=∫ ¿ ⃗ ∮¿ .5 Elektrik alanın şiddeti bu kez alan çizgilerinin yoğunluğuyla belirlenir. Alan çizgileri pozitif yüklerden başlar ve negatif yükler üzerinde veya sonsuzda biter Ayrıca alan çizgileri kesişemez.9) ε0 E . basit yük dağılımları için alan çizgilerini oluşturmak kolaydır.4 Şekil 2. r yarıçaplı bir küre yüzeyinden ⃗ E akısı şöyle olur. Şekil 2. okları birleştirerek alan çizgileri oluşturmak. Bu alanı temsil etmenin daha güzel bir yolu vardır.

bu yüzeyin dışında kalan bir yükün akıya katkısı sıfır olur. değişik konumlarda çok sayıda yük düşünelim. yarıçapı ne olursa olsun. orijindeki yük yerinde. O halde. toplam alan her bir yükün alanları toplamı olur: n E= ∑ ⃗ ⃗ Ei i=1 Buna göre. kapalı bir yüzey için ❑ Qi ç ∫ ⃗ E d ⃗a= ε0 (2. d ⃗a=∑ (∮ ⃗Ei . çünkü bunun alan çizgileri yüzeyin bir yerinden girip başka bir yerinden çıkacaktır. Aslında yüzeyin küresel olması gerekmez. merkezi orijinde olan bir kürenin.9) ⃗ E akısı seçilen yüzeyin yarıçapına bağlı olacaktı denklemindeki sadeleşme olmasaydı. d ⃗a )=∑ i=1 i=1 () ε0 Öte yandan.10) y ü zey Qi ç olur.Buna göre. Bu sonuç Gauss yasası olarak 1 bilinir. (2. . Bu sonuç Coulomb yasasının r2 bağımlı oluşumundan kaynaklanır. yüklerin tümünü saran kapalı bir yüzeyden geçen akı şöyle olur: n n qi ∮ ⃗E . Toplanabilirlik ilkesi uyarınca. Burada yüzey içinde kalan yükler toplamıdır. yükü çevreleyen yüzeyin şekli ne olursa olsun. aynı sayıda alan çizgisini kesecektir. yüzeyini geçen çizgi sayısı aynıdır. bir yükü çevreleyen kapalı q yüzeyden geçen akı ε0 olur. Şimdi. O halde.

⃗ ⃗ E = ( 2.2. Bu ifadenin her hacim için doğru olması gerekir.⃗ ⃗ E ) d ⃗r y ü zey h acim Qi ç p yük yoğunluğunun integralini yazalım: olur. integrall Denklemi buraya yazın .10) denklemiyle aynı bilgiyi veren bir ifade Gauss yasasının diferansiyel şekli olarak bilinir.Gauss yasası integralla bir denklemdir. d ⃗a= ∫ ( . er eşit olmalıdır:  n1 p1 Here the single particle matrix elements of the Pauli spin operator are denoted by .11 ) ε 0 (2. onu kolayca diferansiyel şekle dönüştürebiliriz. Diferansiyel şekil daha kısa olabilir. Buna göre. sürekli yük dağılımlarında kullanmak amacıyla.2 . ancak integral ifade noktasal veya sürekli yük dağılımlarını birlikte verebildiği için daha kullanışlıdır. p . Diverjans teoremini uygularsak ❑ ❑ ∫ ⃗ E .⃗ ⃗ E ) d r⃗ = ∫ ε0 d ⃗r h acim h acim olur. yerine ❑ Qi ç = ∫ p d r⃗ h acim Böylece Gauss yasası ❑ ❑ p ∫ ( . ⃗ E ‘nin Diverjansı 2.

d a ⃗ = ∫ ϵ 0 h acim p dr = i ç ε0 h acim y ü zey . İntegral şeklini bulmak istersek. Bu denklemi daha açık yazalım: r⃗ ' ^ R 2 p (¿)d r ' ⃗ R =⃗r −⃗r ' (2.6) denkleminden hesaplayalım. ' r⃗ −⃗r r ⃗¿ ¿ p¿ 4 ❑3 (¿) p ( r⃗' ) d r ' =¿ 1 ⃗⃗ E= 4 π ϵ0 ∫¿ Yani.13) Buna göre.12) R ❑ 1 ⃗ E r= ( ⃗ ) ∫ ¿ 4 π ϵ 0 t ü muzay ⃗r ⃗ R içinde olduğuna dikkat ederek diverjans alalım: değişkenine bağımlılık ⃗⃗ E= 1 4 π ϵ0 ∫ [ ( )] ^ R ⃗ . Gauss yasasının diferansiyel ifadesi bulunur. ⃗ E ’nin diverjansı doğrudan (2. ( ) R R 2 =4 ❑3 ( ⃗ R ) (2. iki tarafın integralı alır ve diverjans teoremini uygularız: ❑ ❑ 1 ❑ Q ∫ ( .⃗ ⃗ E ) dr= ∮ ⃗ E . 2 p ( r⃗ ' ) d r ' R Bu diverjans Bölüm 1’de hesaplanmış ve Dirac delta fonksiyonu bulunmuştu: ^ ⃗.

2.2. küre dışında r yarıçaplı hayali bir yüzey düşünelim. çünkü ⃗ E aradığımız alanı integralin içine gömülmüş durumdadır. Bir örnek verelim: Örnek: Yüzeyindeki toplam q yükü düzgün dağılmış olan. Şekil. 2. İlk bakışta işimizin zor olduğu sanılabilir.6 Qi ç Burada =q kürenin toplam yüküdür. Bu yüzey üzerindeki elektrik alan için Gauss yasası yazılır: ❑ Qi ç ∮ ⃗ E . a yarıçaplı kürenin dışındaki elektrik alanı bulun. Ancak. elektrik alan bulmada en hızlı çözüm yöntemi Gauss yasasıdır.3 Gauss Yasası Uygulamaları Yük dağılımında bir simetri varsa. d ⃗a= ε0 y ü zey Şekil 2. bu problemin simetrisi .6’da olduğu gibi.

7 Şekil 2. çünkü (a) vektörü radyal yönde.Gauss yasasının uygulamalarında simetri esastır. d ⃗a= ∮ |⃗E|.8 1. ⃗ E ⃗ E alanını integralin dışına almaya izin verir. skaler çarpımı kaldırır ve vektörlerin işaretini yazabiliriz: ❑ ❑ ∮ ⃗ E . d ⃗a y ü zey y ü zey ⃗ E (b) vektörünün şiddeti Gauss yüzeyi üzerinde her yerde aynı olduğundan. merkeze konulan noktasal bir q yükünün alanıyla aynı değerdedir. Gauss yasası her zaman yararlı olmaz. yüzey integralı dışına alınabilir: d ⃗a =¿|⃗E| 4 r 2 ❑ ❑ ∮ ⃗E . Üç türlü simetri için çözüm olabilir: Şekil 2. Küresel simetri: Küresel bir Gauss yüzeyi alın . yani d ⃗a yüzey elemanı vektörüyle aynı yönde olduğundan. d ⃗a=|⃗ E| ∮ ¿ y ü zey yü zey q |⃗E| 4 r 2= ε0 Veya ⃗ 1 q E= r⃗ 4 π ϵ0 r2 Bu sonucun önemli bir özelliğine dikkat edelim: Küre dışındaki elektrik alan.

önce en Diverjanstan sonra basit durumdan.2. (Şekil 2.9’daki alan çizgilerine bir göz atarsanız. ⃗ E ’nin Rotasyoneli 2.2. Ama. ancak. pratikte “uzun” silindirler veya “geniş” düzlemler için bulunan yaklaşık çözümler kenar bölgelerden uzakta çözüm olarak kullanılırlar. Kısım 2.4 ⃗ E ’nin rotasyonelini hesaplayalım. burada matematik ispat gerekir. orjindeki noktasal bir yükün alanından yola çıkalım: ⃗ 1 q E= r⃗ 4 π ϵ0 r2 Şekil 2.2.7) 3. bunun rotasyonelinin sıfır olacağını tahmin edebilirsiniz.1’de olduğu gibi. Silindirik simetri: Eş eksenli silindirik bir Gauss yüzeyi alın. Düzlem simetri: düzlemi iki yandan saran bir “ Gauss tableti” alın.8) 2 ve 3 nolu durumlarda silindir veya düzlemin sonsuza uzanması gerekir. Bunun için. b ∫ ⃗E d ⃗l a . elektrik alanın bir a noktasından bir b noktasına giden yol boyunca eğrisel integralını alalım. (Şekil 2.

Sonuç sadece uç noktalarının ⃗ koordinatlarına bağlı çıkıyor. yük nerede olursa olsun aynı sonuç bulunur.17 ) Burada sadece orijindeki noktasal bir yük için rotasyonelin sıfır olduğunu gösterdik. Şimdi. Burada önemli olan nokta eğrisel integralin yoldan bağımsız oluşudur. Öte yandan. toparlanabilirlik ilkesi uyarınca . E radyal yönde olduğu için. � veya � yönlerinde dolaşmak ⃗ E d l⃗ bedavaya geliyor. Fakat bu sonuçlarda orijinin nerde olduğuna dair bir işaret yoktur. çok sayıda yük varsa.9 ⃗ ^ ^ Küresel koordinatlarda d l=dr r^ +rdθ θ+r sin θ dϕ ϕ ⃗ 1 q E d l⃗ = dr 4 π ϵ0 r2 olur. Stokes teoremini de uygularsak ispatı bitiririz: ⃗x⃗ ❑ E =0 ( 2.16 ) olur.15) 4 π ϵ 0 ra rb a 0 a ra rb Burada ve sırasıyla a ve b noktalarının orijinden uzaklıklarıdır. Şekil 2. kapalı bir eğri boyunca integral ∮ ⃗E d ⃗l=0 ( 2. Buna göre b b ∫ ⃗E d ⃗l= 4 π1 ϵ ∫ rq2 dr= 4−1 q r π ϵ0 r Ir =b a 1 q q ( ) − (2. Bu yönlerdeki yer değiştirmeler skaler çarpımına katkıda bulunmazlar.

17) denklemleri her statik yük dağılımı için geçerlidirler.1 Potansiyel Kavramına Giriş ⃗ E elektrik alanı herhangi bir vektör değildir. rotasyoneli daima sıfır olan özel bir vektördür. E= y i^ ⃗ gibi bir elektrik alan h.3 ELEKTRİK POTANSİYEL 2. konumları ne olursa olsun.16) ve (2. her bir yükün elektrik alan rotasyoneli sıfır olacağından ⃗x⃗ ❑ x( ⃗ E =⃗ E1 + ⃗ E2 +… … ¿ ⃗ x⃗ ⃗x⃗ E1 ) + ( ❑ E2 ) +… … . (2. böyle bir elektrik alan oluşturmaz.3. hiçbir yük dağılımı. O halde.çbir zaman olmaz. Şekil 10 . ⃗ E= ⃗ E 1+ ⃗ E 2+ … … ve. 2.=0 = ( ❑ ❑ bulunur. Örneğin. Rotasyoneli sıfır olan her vektörün başka bir skalerin grandyanı olarak yazılabileceğini elektrostatik çerçevede ispatını yapalım.

V fonksiyonuna elektrik potansiyel denir. integraller eşit olmalıdır: E=−⃗ ⃗ ❑V .19 ) O O O a a olur. Gradyanın temel teoremine göre b ⃗ )d l⃗ V ( b )−V ( a )=∫ ( ❑V a Veya b b ⃗ V ) d l=− ∫ (❑ ⃗ ∫ ⃗E d ⃗l ( 2. a’dan b’ye alınan integral yoldan bağımsız olur.b noktaları için doğru olduğundan. böylece V fonksiyonu sadece P noktasına bağlı olur.20 ) a a olur.18 ) V ( P ) ≡−∫ ⃗ O Burada O önceden kararlaştırdığımız bir referans noktasıdır. a ve b noktaları arasındaki potansiyel farkı b a b O b V ( b )−V ( a )=−∫ ⃗ ⃗ ∫⃗ E d l+ ⃗ E d l=−∫ ⃗E d l⃗ – ∫ ⃗E d l=− ⃗ ∫ ⃗E d l⃗ ( 2. b b ∮ ⃗E d ⃗l=∫ ⃗E d l− ⃗ ∫⃗ E d l⃗ a a (I) (II) Kapalı bir yol boyunca elektrik alanın eğrisel integralı sıfır olduğundan. Eğrisel integral sadece uç noktalarına bağlı olduğuna göre. Buna göre. Bu sonuç her a. şöyle bir fonksiyon tanımlayabiliriz: P E d ⃗l ( 2.

18) denkleminin diferansiyel şeklidir. elektrik alanın skaler bir potansiyelin gradyanı olduğunu söyler. koşulu vardır.20) denklemi (2. çünkü K sabitleri sadeleşir: V ' ( b )−V ' ( a )=V ( b ) −V ( a ) . 2. (iii) O referans noktası: Tanımda O referans noktası seçimi belirtilmediği için. Referans noktasını değiştirmek. problemi skaler bir fonksiyona indirger. bir vektör. = .potansiyel fonksiyonu tanımında bir keyfilik vardır. = ❑ y ❑ x ❑y ❑z ❑z ❑x Potansiyel yaklaşımı alan vektörünün bu özel yapısından yararlanır ve vektör bileşenleriyle uğraşmak yerine.2 Potansiyelin Özelikleri (i) Adı: Potansiyel ve potansiyel enerji arasında bir ilişki vardır. iki nokta arasındaki potansiyel farkı değişmez.3. V ise skalerdir. V potansiyeline bir sabit eklemekle. ⃗x⃗ ❑ E =0 bileşeni gerçekte birbirinden bağımsız değillerdir.(2. (ii) Potansiyel yaklaşımın avantajları: Eğer V potansiyelini biliyorsanız. Bunu açık yazarsak Ex Ey Ez E y Ex Ez = . ancak bunlar birbirinden farklı kavramlardır. E=−⃗ ⃗ ❑V ⃗ E ⃗ E ’ nin üç gradyanını alıp elektrik alanı bulabiliriz. potansiyele sabit bir sayı eklemeye eşdeğerdir: P O P E d ⃗l=−∫ ⃗ V ' =( P )=−∫ ⃗ ⃗ ∫⃗ E d l− ⃗ E d l=K +V (P) O ' O ' O Burada K eski O referans noktasından yeni O' referans noktasına olan eğrisel integralin değeridir.

Örneğin. Genelde. (2.Benzer şekilde. her bir yükün yalnız başına uyguladığı kuvvetler toplamı olur: ⃗ F =⃗ F1 + ⃗ F 1+ … . Bu seçimin yanlış olduğu özel bir durum vardır. bulacağınız potansiyel değeri σ ıraksak olur. düzlemden z uzaklıkta bir noktada z−¿ z σ −σ V ( z ) =−∫ dz = ¿ ❑ 2 ε0 2 ε0 olurdu. Buna göre. referans noktaları farklı seçilmiş tüm V ⃗ E elektrik alanına karşılık gelirler. Q yükü üzerindeki toplam kuvvet. başka bir referans noktası seçmektir. Elektrostatikte de doğal bir O noktası vardır ve yüklerden sonsuz bir noktadadır. referans noktası seçimi V’nin gradyanınıda etkilemez: ⃗ ' =❑V ❑V ⃗ Çünkü. bir sabitin türevi sıfırdır.18) denklemine göre. potansiyelleri aynı Potansiyelin mutlak değerinin fiziksel bir anlamı yoktur. Çare. sonsuzdan potansiyeli sıfır seçeriz. Bu nedenle. Elektromanyetik teoride toplanabilirlik kuralı bir Q test yüküne etkiyen kuvvet için tanımlanmıştır. Bu ifadeyi Q ile bölersel. (iv) Potansiyel toplanabilirlik kuralına uyar. referans noktasını O= almış olsaydık. referans noktasını değiştirip değerini ayarlayabiliriz. yüklü düzlemin elektrik alanı 2 ε 0 olursa. elektrik alanın da toplanabilirlik kuralına uyduğu görülür: . yük dağılımının kendiside sonsuza uzanıyorsa.

veya joule/Coulomb (J/C) olur.21 ) ε0 . Buna göre. potansiyelin de bu kurala uyduğu anlaşılır: V =V 1 +V 2 +… Açıkça ifade edersek. E=❑. diğer yüklerin o noktada yalnız başlarına oluşturdukları potansiyeller toplamıdır. Yük birimi Coulomb (C) olduğundan. bir noktadaki potansiyel. Bir joule/coulomb’a Volt denir. ❑. (v) Potansiyel birimler: MKS sisteminde kuvvet birimi Newton (N). Poisson ve Laplace Denklemleri Kısım 2.1 de elektrik alanın skaler bir potansiyelin gradyanı olarak yazılabileceğini gördük: E=−⃗ ⃗ ❑V Elektrik alanın temel denklemleri yani ⃗ ⃗ p ⃗ ⃗ ❑.3. 2. E= ve ❑ x E=0 ε0 denklemleri V potansiyeli cinsinden nasıl ifade edilir? Bu denklemlerde E=−⃗ ⃗ ❑V alır ve ⃗ ⃗ ⃗ ⃗ 2 gradyanın diverjansının Laplasyen olduğunu hatırlarsak. vektörel değil bildiğimiz toplama söz konusudur ve daha kolaylık sağlar. ⃗ E= ⃗ E 1+ ⃗ E 2+ … Ortak bir referans noktasından integral alındığında. elektrik alan birimi Newton/Coulomb (N/C) olur.3.3. O halde. Ama bu kez. birinci denklem yani Gauss yasası şöyle olur: 2 −p V V= ( 2. (−❑V ) =−V V olur. potansiyel birimi Newton x metre/Coulomb.

3. sonra ⃗ E ’ yi hesaplamaktır. V’nin tanımındaki eksi işareti.pratikte bulunması zor olan Zaten Potansiyel tanımındaki amaç. Poisson denklemi Laplace denklemine indirgenir: 2 V V =0 ( 2.22 ) Rotasyonel içinde.Bu. Referans noktasını sonsuzda alırsak. orijindeki noktasal q yükünün potansiyeli r −1 q 1 q r 1 q V ( r )= ∫ 4 π ϵ0 ❑ r '2 d r'= 4 π ϵ0 r I = ' ❑ 4 π ϵ0 r olur.elektrik alan da tepelerden vadilere doğru “bayır aşağı yönde” olur. ⃗x⃗ ❑ E =⃗ ❑. Biz p dağılımından V potansiyelini bulmak istiyoruz. önce kolay olan skaler V potansiyelini bulmak. . (−❑V⃗ )=0 2. Referans noktasının sonsuzda oluşunun sonucu sadeleştirir. Tipik bir problemde yüklerin nasıl dağıldığı (yani p) verilir ve V aranır. V ile p arasındaki ilişki Poisson denklemidir. poisson denklemi olarak bilinir. bu pozitif yükün potansiyelini pozitif kılmak için seçilmiştir. Yukarıda V potansiyelini cinsinden tanımladık. Ayrıca.4 Yerel Bir Yük Dağılımının Potansiyeli ⃗ E ⃗ E ’dir.O halde yapılacak iş Poisson denklemini tersine çevirmektir. Yük bulunmayan bölgelerde p=0 olacağından. Pozitif yüklerin civarında pozitif potansiyel “tepeleri” negatif yüklerin civarında da negatif potansiyel “vadileri” oluşur.

23 ) olur. Bu denklemi elektrik alanı p cinsinden veren (2. 1 ^ R ⃗ E ( P )= ∫ 4 π ϵ0 R2 p dr ( 2. Toplanabilirlik ilkesi uyarınca. sürekli bir yükün dağılımının potansiyeli 1 p V ( P )= ∫ 4 π ϵ0 R dr ( 2. çok sayıda yükün potansiyeli n 1 qi V ( P )= ∑ 4 π ϵ 0 i=1 R i veya. burada yine koordinatı. P cinsinden V’yi vermesini istediğimiz aranılan denklem budur. Şekil 11 q noktasal yükü herhangi bir konumda ise 1 q V ( P )= 4 π ϵ0 R ⃗ R olur.6) denklemle karşılaştırırsak.6 ) Doğrusal ve yüzeysel yük yoğunlukları için potansiyel ifadelerini de yazalım: 1 ❑ dl ve 1 σ ∫ 4 π ϵ0 R ∫ 4 π ϵ0 R da . P noktasının q yükünden itibaren ölçülen konumudur.

P.3. . Bu formülleri 2. ve V’dir.24) denklemini sonsuza uzanan bir yük dağımına uygularsanız integral ıraksak olur.Bu kısımda sonuçlar referans noktasının sonsuzda seçilmiş olmasına bağlıdır.5 Özet. O halde.24) q denkleminden göremeyiz. ama o sonuca. orijindeki noktasal yükün potansiyelini 4 π ϵ 0r alarak geldik ve bu ifade O= için geçerlidir. Problemin simetrisi olmadığından Gauss yasasıyla çözüm bulamıyorsak.11’teki diyagramda özetlenmiştir. 2. Elektrostatik Sınır Koşulları Şekil 11 ⃗ E Tipik bir elektrostatik probleminde p yük dağılımı verilir ve bunun oluşturduğu elektrik alanı istenir. (2. elektrostatikte üç temel büyüklük vardır. en akıllı ⃗ E yol önce potansiyeli hesaplamaktır. Bunu (2.