You are on page 1of 10

APPLYING KNOWLEDGE OF CHEMISTRY AND BIOLOGY OF HIGH SCHOOL

IN CONVERSION OF FRYING OIL INTO BIODIESEL

Adamidis Adam

In the maze of modern Hellenic and global reality, the school is required to trigger the
thought, creativity and initiative of students and future citizens, by enabling their direct and
active participation in each and every phase of the educational process. In order to realize this
goal a connection needs to be established between the knowledge provided by the curriculum
and the modern everyday needs as well as the student’s individual skills and interests.
Taking the above into consideration, a group of 2nd year Senior High School students, under
the supervision of their chemistry teacher chose, within the scope of their project course, to
investigate the necessity of alternative energy sources, and particular the conversion of frying
oil into biodiesel.

Εφαρμογή των γνώσεων
της χημείας και της βιολογίας του λυκείου για
μετατροπή τηγανέλαιου σε βιοντίζελ.
Αδαμίδης Αδάμ
Γενικό λύκειο Βουκολιών, Χανιά Κρήτης
adpelad@gmail.com

Περίληψη
Μέσα στον κυκεώνα της σύγχρονης ελληνικής και παγκόσμιας πραγματικότητας, το σχολείο
καλείται να ενεργοποιήσει τη σκέψη, τη δημιουργικότητα και την πρωτοβουλία των μαθητών και
αυριανών πολιτών, με την άμεση και ενεργό συμμετοχή τους σε όλες τις φάσεις της εκπαιδευτικής
διαδικασίας. Ένας λοιπόν, τρόπος για να πραγματωθεί αυτός ο στόχος, είναι να συνδεθούν οι γνώσεις
που παρέχει το αναλυτικό πρόγραμμα, τόσο με ανάγκες της καθημερινότητας όσο και με τις
επιμέρους δεξιότητες και ενδιαφέροντα των παιδιών. Με αυτές τις σκέψεις στα πλαίσια του
μαθήματος της ερευνητικής εργασίας της Β΄ τάξης του γενικού λυκείου, επιλέξαμε να ερευνήσουμε
την αναγκαιότητα των εναλλακτικών πηγών ενέργειας, και συγκεκριμένα την μετατροπή των
τηγανέλαιων σε βιοντίζελ.

Abstract
In the maze of modern Hellenic and global reality, the school is required to trigger the
thought, creativity and initiative of students and future citizens, by enabling their direct and
active participation in each and every phase of the educational process. In order to realize this
goal a connection needs to be established between the knowledge provided by the curriculum
and the modern everyday needs as well as the student’s individual skills and interests.
Taking the above into consideration, a group of 2nd year Senior High School students, under
the supervision of their chemistry teacher chose, within the scope of their project course, to
investigate the necessity of alternative energy sources, and particular the conversion of frying
oil into biodiesel.
2

1. Εισαγωγή

Στο αναλυτικό πρόγραμμα της Β΄ λυκείου έχει ενταχθεί από το σχολικό έτος 2012-2013
το μάθημα της ερευνητικής εργασίας. στο οποίο προωθούνται τέσσερις παιδαγωγικές αρχές,
που είναι :
1. Η αρχή της διερευνητικής προσέγγισης της μάθησης,
2. Η αρχή της διεπιστημονικής -διαθεματικής συνεργασίας των καθηγητών
3 Η αρχή της διαφοροποίησης του περιεχομένου, της διαδικασίας και του πλαισίου της
μάθησης
4. Η αρχή της ομαδικής συνεργασίας των μαθητών.
Οι παραπάνω παιδαγωγικές αρχές, όταν εφαρμόζονται συντονισμένα, αποδεδειγμένα
αλλάζουν τους διδακτικούς ρόλους των εκπαιδευτικών, τους μαθησιακούς ρόλους των
μαθητών, καθιερώνουν νέες εκπαιδευτικές πρακτικές διερεύνησης και συνεργασίας και, εν
γένει, δημιουργούν μια εκπαιδευτική κουλτούρα που ενθαρρύνει ακόμη περισσότερο την
πρωτοβουλία, την επιλογή, τον πειραματισμό και την ατομική και ομαδική ευθύνη.
Στο μάθημα της χημείας οι μαθητές μαθαίνουν για τα ορυκτά καύσιμα που
χρησιμοποιούνται σήμερα (πετρέλαιο, λιγνίτης) αλλά και καύσιμα που χρησιμοποιήθηκαν
παλαιότερα (ακετυλένιο, αιθανόλη), διδάσκονται την χημική δομή και την αντίδραση της
καύσης των υδρογονανθράκων, τις ενεργειακές μεταβολές που την συνοδεύουν, τα
πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της χρήσης τους, ενώ και στην χημεία και στην
βιολογία μαθαίνουν για την δομή και τον ρόλο των λιπών και των ελαίων.
Στην προσπάθεια μας, λοιπόν, τα παιδιά να αγαπήσουν και να κάνουν κτήμα τους τη νέα
γνώση θέσαμε ως στόχο να συνδέσουμε τις ανάγκες της κοινωνίας τα καθημερινά τους
ενδιαφέροντα και τις προοπτικές που ανοίγονται από την αξιοποίηση της χημείας για την
παραγωγή εναλλακτικών καυσίμων.

2. Αρχική ιδέα και μέθοδος εργασίας

Μετά από συζήτηση με τους μαθητές, για την επιλογή του θέματος της ερευνητικής
εργασίας αναδείχθηκαν δύο επίκαιρα προβλήματα. Το ενεργειακό, η ελάττωση, δηλαδή των
αποθεμάτων καυσίμων, παγκοσμίως, αλλά και της αναμενόμενης απαγορευτικής τιμής του
πετρελαίου θέρμανσης ενόψει του επερχόμενου χειμώνα.
Μέσα από αυτόν τον προβληματισμό και δεδομένου ότι στη μελέτη θεμάτων του φυσικού
κόσμου η ερευνητική εργασία χρησιμοποιεί ως μεθοδολογικά εργαλεία την παρατήρηση και
τον πειραματισμό σε συνθήκες εργαστηρίου αποφασίσαμε να μελετήσουμε το γενικότερο
θέμα των βιοκαυσίμων και μάλιστα αν μπορούσαμε και πειραματικά.
Ακολούθησε μια βιβλιογραφική έρευνα για το θέμα των βιοκαυσίμων τόσο στο χώρο της
σχολικής βιβλιοθήκης όσο και στο διαδίκτυο, η οποία στην επόμενη συνάντηση
ανατροφοδότησης μας οδήγησε στο θέμα της παραγωγής βιοντίζελ από τηγανέλαια. Τα
παιδιά είχαν δει στο Youtube ένα τηλεοπτικό αφιέρωμα στους μαθητές ενός σχολείου του
Δήμου Συκεών Θεσσαλονίκης, οι οποίοι συνέλλεξαν αρκετά κιλά τηγανέλαια, και σε
συνεργασία με το ΤΕΙ Κοζάνης εξασφάλισαν μία ποσότητα βιοντίζελ για την θέρμανση του
σχολείου τους. Η πληροφορία αυτή ήταν η αφορμή για να αναδειχθεί ένα πρόβλημα τοπικού
χαρακτήρα και ένα ειδικότερο θέμα έρευνας. Το πρόβλημα ήταν περιβαλλοντικής φύσης και
αφορούσε την διάθεση των χρησιμοποιημένων φυτικών ελαίων (τηγανέλαιων) που είναι
προβληματική, ειδικά τους θερινούς μήνες, κατά τους οποίους λειτουργούν πολλά
καταστήματα εστίασης στο νησί και οι ποσότητες του εν’ λόγω απόβλητου είναι μεγάλες. Το
νέο πεδίο για έρευνα που απασχολούσε τους μαθητές ήταν τι ακριβώς είναι το εναλλακτικό
3

αυτό καύσιμο πώς μπορεί να μετατραπεί το τηγανέλαιο σε βιοντίζελ αλλά και. να
προσπαθήσουμε στο σχολικό εργαστήριο να μετατρέψουμε το τηγανέλαιο σε βιοντίζελ.

3. Θεωρητικό Υπόβαθρο

Ως βιοντίζελ ορίζεται το σύνολο των καθαρών καυσίμων των οποίων η πηγή είναι φυσική και
ανανεώσιμη και τα οποία μπορούν να αντικαταστήσουν το συμβατικό πετρέλαιο ντίζελ ή να
προστεθούν σε αυτό και να αποδώσουν καύσιμα μίγματα. (K. Shaine Tyson 2001). Ο όρος
βιοντίζελ επικράτησε όχι γιατί το καύσιμο αυτό έχει ομοιότητες ως προς την χημική δομή με
το ντίζελ αλλά διότι τα δύο υλικά έχουν παρόμοιες φυσικοχημικές ιδιότητες και μπορούν
αφού αναμιχθούν σε διάφορες αναλογίες από 20 έως και 50 % βιοντίζελ / ντίζελ να
χρησιμοποιηθούν σε κάθε πετρελαιοκινητήρα χωρίς καμία μετατροπή. Η ιδέα της χρήσης
τέτοιων καυσίμων δεν είναι πρωτότυπη, καθώς ο ίδιος ο Ρούντολφ Ντίζελ, όταν σχεδίασε
την πρώτη μηχανή , είχε κατά νου τη λειτουργία της με καύσιμα από φυτικά έλαια. Η
επικράτηση της χρήσης πετρελαίου ντίζελ οφείλεται στη στην χαμηλότερή τιμή του, έως
πρόσφατα Όμως η ελάττωση των αποθεμάτων πετρελαίου και τα νέα οικονομικά δεδομένα
έχουν οδηγήσει στην αναζήτηση νέων πηγών ενέργειας. Μεταξύ των προτάσεων βρίσκεται
και η χρήση του βιοντίζελ, σενάριο το οποίο είναι και το πιο άμεσα εφαρμόσιμο στην
παρούσα ενεργειακή τεχνολογία. Ήδη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το βιοντίζελ παρασκευάζεται
σε βιομηχανική κλίμακα από το 1992.
Τα μίγματα βιοντίζελ / ντίζελ χαρακτηρίζονται από το γράμμα “B” ακολουθούμενο από την
επί τοις εκατό κατά όγκο αναλογία του βιοντίζελ στο μίγμα. Π.χ., ως Β100 χαρακτηρίζεται το
καθαρό βιοντίζελ, ενώ ως Β20 ένα μίγμα αποτελούμενο κατά 20% από βιοντίζελ και κατά
80% από πετρέλαιο ντίζελ. Τα μίγματα Β20 μπορούν να χρησιμοποιηθούν σχεδόν σε κάθε
μηχανή ντίζελ, τα μίγματα υψηλότερης περιεκτικότητας σε βιοντίζελ ενδεχομένως να
απαιτούν κάποια μικρή τροποποίηση των μηχανών λόγω υψηλού ιξώδους. Η χρήση του
βιοντίζελ σε μια συμβατική μηχανή ντίζελ έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη εκπομπή
ακαύστων υδρογονανθράκων, μονοξειδίου του άνθρακα, οξειδίων του θείου, πολυκυκλικών
αρωματικών υδρογονανθράκων, και νιτρωμένων πολυκυκλικών υδρογονανθράκων (ΡΑΝ). Η
μείωση αυτή είναι πιο έντονη όσο αυξάνεται η επί τοις εκατό περιεκτικότητα του βιοντίζελ
στο καύσιμο μίγμα. (K. Shaine Tyson 2001)

Πίνακας 1: Διαφορά εκπομπών στην εξάτμιση για βιοντιζελ και ντίζελ πετρελαίου

Εκπομπές B100 B20
Μονοξείδιο του άνθρακα -43.2% -12.6%
Υδρογονάνθρακες -56.3% -11.0%
Στερεά -55.4% -18.0%

Οξείδια του αζώτου +5.8% +1.2%

Τοξικά αέρια -60% έως –90% -12% έως –20%

Μεταλλαξιογόνα -80% έως –90% -20%

Διοξείδιο του άνθρακα -78.3% -15.7%

Πηγή: Biodiesel Handling and Use Guidelines ,K. Shaine Tyson, National Renewable Energy
Laboratory, NREL/TP-580-30004,September 2001
4

3.1 Χημική δομή και παραγωγή βιοντίζελ από τηγανέλαιο

Εξαρχής είπαμε ότι στόχος μας ήταν να συνδέσουμε τις γνώσεις της χημείας και της
βιολογίας του λυκείου με τα ζητήματα της καθημερινής ζωής. Το ζητούμενο που είχε
προκύψει σ’αυτήν την φάση της εργασίας δεν ήταν να βρεθεί μία μέθοδος παραγωγής
βιοντίζελ. Τα παιδιά στην έρευνα τους είχαν βρει πολλές μεθόδους μετατροπής των φυτικών
ελαίων σε βιοντίζελ αλλά είχαν διαπιστώσει επίσης ότι αυτό το καύσιμο από έλαια γενικά
είναι τελικώς ακριβότερο από το ντίζελ πετρελαίου. Τότε μελετήσαμε τις περιβαλλοντικές
επιπτώσεις της απόρριψης των τηγανέλαιων τόσο στο έδαφος όσο και στις μονάδες
επεξεργασίας λυμάτων (Ζουμπούλης ΑΠΘ 2001), και είδαμε πως αυτό το επικίνδυνο
απόβλητο θα μπορούσε όχι απλά να μην ρυπαίνει αλλά και να αξιοποιηθεί για παραγωγή
βιοντίζελ. Μάθαμε στην Βιολογία και στην χημεία της Β λυκείου ότι τα λίπη και τα έλαια
αποτελούνται κυρίως από τριγλυκερίδια και ελεύθερα λιπαρά οξέα. Τα τριγλυκερίδια, τα
οποία ανήκουν σε μια μεγάλη οικογένεια ενώσεων, τα λιπίδια, δεν είναι τίποτε άλλο από
τριεστέρες της γλυκερόλης με καρβοξυλικά οξέα μεγάλου μοριακού βάρους, και μπορούν
ασφαλώς να αποτελέσουν καύσιμο αλλά όχι για τους συνήθεις κινητήρες λόγω των
φυσικοχημικών ιδιοτήτων τους ( κυρίως το μεγάλο ιξώδες και σημείο τήξης).

Σχήμα 1: Η γλυκερόλη (1,2,3 προπανοτριόλη) και το γενικό σχήμα των τριεστέρων με λιπαρά οξέα

CH2-OH CH2-OOCR
 
CH-OH CH-OOCR1
 
CH2-OH CH2-OOCR2

Γλυκερόλη τριεστέρας με 3 διαφορετικά λιπαρά οξέα

Στη φύση απαντούν 40 περίπου διαφορετικά λιπαρά οξέα. Χαρακτηριστικό τους γνώρισμα
είναι ο άρτιος αριθμός ατόμων άνθρακα. Τα λιπαρά οξέα μπορεί να είναι κορεσμένα,
μονοακόρεστα ή και πολυακόρεστα.

Πίνακας 2 : Συνήθη λιπαρά οξέα και τα σ.τ αυτών

CH3(CH2)12COOH (54 C) μυριστικό οξύ (δεκατετρανικό οξύ)
CH3(CH2)14COOH (63 C) παλμιτικό οξύ( δεκαεξανικό οξύ)
CH3(CH2)16COOH (70 C) στεατικό οξύ( δεκαοκτανικό οξύ)
CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH(4C) ελαϊκό οξύ ( 9-δεκαοκτενικό οξύ)

Μετά από νέα βιβλιογραφική μελέτη (Α. Βάρβογλης οργανική χημεία 1998) αλλά και
(Επταμηνιτάκης κ.α 2004) βρήκαμε πως το βιοντίζελ από φυτικά έλαια είναι ένα μίγμα
εστέρων που προκύπτουν από τα λιπαρά οξέα των τριγλυκεριδίων κατά την αντίδραση της
μετεστεροποίησης. Εδώ κρίθηκε απαραίτητο να γίνει μία επέκταση των γνώσεων της
χημείας πάνω στο συγκεκριμένο θέμα. Κατά τη μετεστεροποίηση των φυτικών ελαίων, τα
περιεχόμενα τριγλυκερίδια αντιδρούν με κάποια αλκοόλη παρουσία καταλύτη, προς
σχηματισμό μίγματος αλκυλεστέρων και γλυκερίνης. Αυτό πραγματοποιείται σε μια
αλληλουχία τριών ουσιαστικά αντιδράσεων, όπου εμφανίζονται ως ενδιάμεσα προϊόντα
διγλυκερίδια και μονογλυκερίδια. Πρόκειται για αντιδράσεις που φτάνουν σε ισορροπία,
5

οπότε προκειμένου να επιτευχθεί υψηλή απόδοση στο τελικό επιθυμητό μίγμα
αλκυλεστέρων, χρησιμοποιείται περίσσεια αλκοόλης.

Σχήμα 2: Γενικό σχήμα μετεστεροποίησης

RCOOR' + R''OH RCOOR'' + R'OH
εστέρας αλκοόλη νέος εστέρας νέα αλκοόλη
Η αλκοόλη της μετεστεροποίησης μπορεί να ποικίλει κατά περίπτωση, στόχος είναι όμως να
μπορεί να αναμιγνύεται με την υδατική φάση, ώστε να απομακρύνεται μαζί με τη γλυκερίνη
στο τέλος της διαδικασίας. Έτσι, ως πιθανές αλκοόλες συναντάμε τη μεθανόλη, την
αιθανόλη, την προπανόλη ενώ ως καταλύτη το υδροξείδιο του νατρίου με τον οποίο όμως
χρειάζεται μεγάλη προσοχή να είναι τελείως άνυνδρη για να μην οδηγηθούμε σε αντίδραση
σαπωνοποίησης. Έτσι λοιπόν καταλήξαμε στην απόφαση να τροποποιήσουμε μία μέθοδο
μετατροπής ηλιέλαιου σε βιοντίζελ (Μαρούλης κ.α ΑΠΘ ΔιΧηΝεΤ 2004) χρησιμοποιώντας
ως πρώτη ύλη το τηγανέλαιο και ως αλκοόλη απόλυτη αιθανόλη.

4. Πειραματική Διαδικασία
4.1 Όργανα, Σκεύη Και Αντιδραστήρια.

Για την εκτέλεση του πειράματος που υλοποιήθηκε στο σχολικό εργαστήριο τα απαραίτητα
όργανα και σκεύη είναι τα εξής:
• Εργαστηριακός ζυγός με ακρίβεια τουλάχιστον δύο δεκαδικών ψηφίων
• Θερμαντικό σώμα ή γκαζάκι
• Θερμόμετρο ικανό για μετρήσεις τουλάχιστον έως 300 o C
• Κωνική φιάλη των 250mL
• Ογκομετρικός κύλινδρος των 100mL
• Τρία ποτήρια ζέσεως των 100 mL
• Μεγάλος δοκιμαστικός σωλήνας
• Γυάλινη ράβδος
Τα απαραίτητα αντιδραστήρια για την εκτέλεση του πειράματος είναι τα εξής :
• τηγανέλαιο
• Αιθανόλη - CH3 CH2OH
• Υδροξείδιο του νατρίου - NaOH

Πίνακας 3: Κανόνες Ασφαλείας

Κατά την διάρκεια του πειράματος στο εργαστήριο η θέρμανση
του ελαίου γίνεται μακριά από την αλκοόλη ιδίως αν το
θερμαντικό σώμα πρόκειται για γκαζάκι διότι οι αλκοόλες είναι
εύφλεκτες

Οι μαθητές που συμμετέχουν στο πείραμα φορούν προστατευτικά
γυαλιά και γάντια καθώς το υδροξείδιο του νατρίου είναι καυστικό
και διαβρωτικό

4.2 Πειραματική Διαδικασία
6

Αφού ελέγξουμε αν έχουμε στη διάθεσή μας όλα τα απαραίτητα όργανα, σκεύη
αντιδραστήρια και τηρούνται οι κανόνες ασφαλείας, ξεκινούμε:
 Σε ογκομετρικό κύλινδρο των 100ml μετράμε 80ml τηγανέλαιου
 Την ποσότητα αυτή τη μεταφέρουμε σε μια κωνική φιάλη των 250ml.
 Τοποθετούμε την κωνική φιάλη πάνω σε θερμαντικό σώμα και με ένα θερμόμετρο
ελέγχουμε τη θερμοκρασία, η οποία πρέπει να φτάσει τους 55 °C.
 Ένα άλλο μέλος της ομάδας ασχολείται με τη ζύγιση κατάλληλης ποσότητας
καταλύτη. Ο καταλύτης είναι το υδροξείδιο του Νατρίου.
 Ζυγίζουμε 0,4 gr στερεό υδροξείδιο του Νατρίου (NaOH) απευθείας σε ποτήρι
ζέσεως των 100 ml, χρησιμοποιώντας σπάτουλα.( Προσέχουμε έτσι ώστε, αφού πάρουμε
την ποσότητα που χρειάζεται, να κλείσουμε το δοχείο που περιέχει το υδροξείδιο του
Νατρίου, για να μην απορροφήσει υγρασία και διοξείδιο του άνθρακα από το περιβάλλον.)
 Στη συνέχεια, σε ένα ογκομετρικό κύλινδρο των 50ml, τοποθετούμε 30ml απόλυτης
αιθανόλης (CH3CH2OH).
 Ρίχνουμε την αιθανόλη στο ποτήρι όπου έχουμε το υδροξείδιο του νατρίου και με τη
βοήθεια μιας γυάλινης ράβδου αναδεύουμε μέχρι να διαλυθεί πλήρως.
 Το διάλυμα αυτό προστίθεται στο θερμό τηγανέλαιο.
 Ακολουθεί ανακίνηση της κωνικής φιάλης για δύο περίπου λεπτά.
 Μετά την ανακίνηση, το μίγμα της κωνικής αφήνεται να ηρεμήσει μέσα σε μεγάλο
δοκιμαστικό σωλήνα για 15min τουλάχιστον, έτσι ώστε να εμφανιστούν δύο
ξεχωριστές στιβάδες.
 Στην πάνω στιβάδα βρίσκεται το βιοντίζελ, ενώ στην κάτω η γλυκερόλη.
 Μετά από 24 ώρες μπορούμε να διαχωρίσουμε τα δύο υλικά.
Στο παράρτημα Α παρατίθενται εικόνες από τα στάδια της πειραματικής διαδικασίας.

4.3 Έλεγχος Προϊόντος

Για τον έλεγχο της επιτυχίας του πειράματος επιλέξαμε δύο απλές δοκιμές που αφορούν
τις φυσικές και τις χημικές ιδιότητες του βιοντίζελ
Α. Σύγκριση της οσμής τηγανέλαιου - προϊόντος
Η πρώτη ύλη που χρησιμοποιήσαμε είχε χαρακτηριστική οσμή από τα τρόφιμα που είχαν
τηγανιστεί Το προϊόν έχει οσμή μεταξύ πετρελαίου και ορυκτελαίου.
Β. Σύγκριση της ταχύτητας ανάφλεξης τηγανέλαιου - προϊόντος
Όπως γνωρίζουμε και τα δύο υλικά καίγονται, αλλά το λάδι και ειδικά το τηγανισμένο αργεί
να πάρει φωτιά, για αυτό δεν χρησιμοποιείται ως καύσιμο.
Σε δύο ύαλους ωρολογίου βάλαμε βαμβάκι ποτισμένο με τηγανέλαιο και με το προϊόν του
πειράματος μας και τα κάψαμε. Στο τηγανέλαιο η ανάφλεξη γίνεται πολύ αργά σε αντίθεση
με το προϊόν μας που αναφλέγεται σχεδόν άμεσα, δίνει μεγαλύτερη φλόγα, λιγότερο καπνό
και κρατά περισσότερη ώρα.
7

Σχήμα 3: Η καύση του προϊόντος μας

Βιοντίζελ Τηγανέλαιο
8

Γ Σύγκριση της εμφάνισης και της ανάμιξης βιοντίζελ και ντίζελ πετρελαίου
Αγοράσαμε ντίζελ πετρελαίου και δοκιμάσαμε να αναμίξουμε τα δύο υλικά για να
εξετάσουμε αν προκύπτει ομογενές μίγμα. Στο σχήμα που ακολουθεί φαίνονται τα
αποτελέσματα των δοκιμών μας. Τι μίγμα παρέμεινε ομογενές ακόμη και 24 ώρες μετά την
πρώτη ανάμιξη .

Σχήμα 4: Ανάμιξη βιοντίζελ και πετελαίου

Ντίζελ Βιοντίζελ Μίγμα 20% βιοντίζελ και 80 % ντίζελ 24
ώρες μετά την ανάμιξη

5.Αποτελέσματα - Συζήτηση

Παρουσιάσαμε εδώ την ιδέα και την πειραματική υλοποίηση ενός σχεδίου δράσης στο
οποίο εμπλέκονται άμεσα οι φυσικές επιστήμες. Σκοπός της διδακτικής παρέμβασης ήταν η
ενεργοποίηση των εφήβων για την αντιμετώπιση ενός σύγχρονου προβλήματος με
αξιοποίηση των γνώσεων που παρέχει το σχολείο αφού στις μέρες μας χρειαζόμαστε γνώση
και όραμα για να καινοτομήσουμε. Για την επιτυχία της πειραματικής μεθόδου δεν έχουμε
ασφαλή και μετρήσιμα αποτελέσματα, πέραν αυτών που αναφέραμε, λόγω των μέσων του
σχολικού εργαστηρίου, για το αντίκτυπο όμως που είχε η παρέμβαση στους μαθητές θεωρώ
ότι μπορούμε με βεβαιότητα να μιλήσουμε για τα εξής:
Οι μαθητές που είχαν ασχοληθεί την προηγούμενη χρονιά με τα πειράματα του
εργαστηριακού οδηγού , είχαν την ευκαιρία σε ερευνητικό πλέον επίπεδο, για τα δικά τους
δεδομένα, να υλοποιήσουν όλα τα βήματα της επιστημονικής μεθόδου από την παρατήρηση
ως την εξαγωγή συμπερασμάτων. Ασφαλώς, η μέθοδος δεν είναι πρωτότυπη, όμως τα
παιδιά εργάστηκαν με ενθουσιασμό, υπευθυνότητα και μεράκι δηλώνοντας πως δεν πρέπει να
ξανακάνουμε το μάθημα της χημείας στην τάξη, αφού ότι έκαναν μόνοι τους στο εργαστήριο
το κατανόησαν και δεν θα το ξεχάσουν Στο τέλος της εργασίας όλοι οι μαθητές απάντησαν σε
ερωτηματολόγιο που στόχο είχε να αξιολογήσει την επιτυχία της δράσης. Ενδεικτικά οι
μαθητές αναφέρουν πως κατάλαβαν ότι και από τα απόβλητα μπορούμε να πάρουμε χρήσιμα
υλικά με την βοήθεια της επιστήμης, στο παράρτημα Γ. παραθέτουμε κάποιες από τις
απαντήσεις
Τα παιδιά με αυτοπεποίθηση για την κατάκτηση της νέας γνώσης θέλησαν να δράσουν
φυγόκεντρα και να ενημερώσουν το οικογενειακό, το σχολικό και το ευρύτερο κοινωνικό
περιβάλλον για τις δυνατότητες και τις προοπτικές που υπάρχουν και γι’αυτό :
 Οργάνωσαν σφυγμομέτρηση και ενημέρωση της κοινής γνώμης για το θέμα που
παρατίθεται στο παράρτημα Β
 Παρουσίασαν την πειραματική διαδικασία και τα αποτελέσματα της στους
υπόλοιπους μαθητές του σχολείου αλλά και σε εκδήλωση του ΕΚΦΕ (εργαστηριακό
κέντρο φυσικών επιστημών) Χανίων στους καθηγητές ΦΕ του νομού ( Παράρτημα
Δ) όπου αίσθηση προκάλεσε το γεγονός ότι τα παιδιά που συμμετείχαν ήταν κυρίως
της θεωρητικής κατεύθυνσης και
9

 βιντεοσκόπησαν το πείραμα και το ανάρτησαν στο διαδίκτυο στην διεύθυνση
http://www.youtube.com/watch?v=26mhRmcej0g αλλά και στο Blog του σχολείου.

Παράρτημα Α: Στάδια της πειραματικής διαδικασίας

Θέρμανση Προσθήκη αλκοόλης Ανάμιξη Βιοντίζελ και Βιοντίζελ και
τηγανέλαιου στον καταλύτη των δύο γλυκερίνη γλυκερίνη
διαλυμάτων μετά απο24
ώρες

Παράρτημα Β : Σφυγμομέτρηση της κοινής γνώμης για τα βιοκαύσιμα

Ερωτηματολόγια : 35 Ηλικίες : 15 - 65 ετών
Επαγγέλματα : Μαθητές : 7 , Φοιτητές : 3, Αγρότες : 3,Υπάλληλοι : 11,
Ελ. Επαγγελματίες : 5, Άλλο: 5
Ερώτηση ΝΑΙ ΟΧΙ
Έχετε ακούσει ποτέ την λέξη βιοκαύσιμα 22 13
Αν ΌΧΙ θα θέλατε να μάθετε τι είναι; 35
Γνωρίζετε για το καύσιμο που ονομάζεται βιοντίζελ; 16 19
Ξέρετε ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε οποιδήποτε 16 19
πετρελεοκινητήρα;
Θα θέλατε να χρησιμοποιείτε αυτό το φθηνό και 34 1
εναλλακτικό βιοκαύσιμο
Γνωρίζατε ότι μπορείτε να παράγετε μόναι σας βιοντίζελ 15 20
από άχρηστα προιόντα(π.χ.τηγανέλαια);

Παράρτημα Γ: Ενδεικτικές απαντήσεις σε ερωτήματα αξιολόγησης της διδακτικής παρέμβασης

Ερώτηση
Τι νομίζεις ότι κέρδισες με αυτήν την εργασία
Απάντηση
1ος Μαθητής: Κατανόησα καλύτερα την χημεία και την βιολογία και έμαθα πως μπορώ να κάνω
βιοκαύσιμα μόνος μου ενώ εργαστήκαμε ομαδικά και περνούσαμε ευχάριστα.
2ος Μαθητής: Έμαθα πως μπορώ να χρησιμοποιώ πολλά άχρηστα πράγματα για να πάρω κάτι
χρήσιμο, όπως το βιοντίζελ και η γλυκερίνη που μας προέκυψε.
3ος Μαθητής : Ήταν ένα ωραίο μάθημα επειδή τώρα μπορώ να εξηγήσω και σε άλλους τι είναι και
πως γίνεται το βιοντίζελ. Είναι μια επιπλέον γνώση στη ζωή μας και η γνώση είναιδύναμη.
4ος Μαθητής: Πρώτη φορά ασχολήθηκα με την χημεία και μου άρεσε γιατί έκανα ένα πείραμα χωρίς
την βοήθεια του καθηγητή και αυτό μου έδωσε αυτοπεποίθηση.
5ος Μαθητής: Έμαθα να φτιάχνω τηγανέλαιο και ποιος ξέρει μπορεί να μου χρειαστεί στο μέλλον.
Γνώρισα τον κόσμο της χημείας μέσα από πειράματα και ασχολήθηκα για τέσσερις μήνες με ένα
θέμα ώσπου στο τέλος είχα μια ολοκληρωμένη εργασία.

Παράρτημα Δ: Παρουσίαση στο ΈΚΦΕ Χανίων
10

Βιβλιογραφία

1. Χημεία Β΄ Λυκείου γενικής παιδείας (2012),Βιβλίο μαθητή, έκδοση ΙΤΥΕ, Αθήνα
2. Χημεία Β΄ Λυκείου γενικής παιδείας (2012),Βιβλίο καθηγητή, έκδοση ΙΤΥΕ, Αθήνα
3. Βιολογία Β΄ Λυκείου γενικής παιδείας (2012),Βιβλίο μαθητή, έκδοση ΙΤΥΕ, Αθήνα
4. Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στα κέντρα στήριξης
επιμόρφωσης, Γενικό μέρος, (2010), έκδοση ΙΤΥ, Πάτρα
5. Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στα κέντρα στήριξης
επιμόρφωσης, Τεύχος 05 : Κλάδος ΠΕ 04, (2010), έκδοση ΙΤΥ, Πάτρα
6. Ραβάνης Κ. (2003). Εισαγωγή στη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών, εκδόσεις
Νέων Τεχνολογιών, Αθήνα.Ξωχέλλης, Π.(2007),
7. «Σχολική Κοινωνικοποίηση», στο Π. Ξωχέλλης (επιμ.), Λεξικό της Παιδαγωγικής.
Θεσσαλονίκη: εκδ. Κυριακίδη
8. «Ερευνητικές Εργασίες στο Λύκειο» Ηλίας Γ. Ματσαγγούρας Συντονιστής
Συγγραφικής ΥΠΔΒΜΘ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ
(Ο.ΕΠ.ΕΚ.)
9. Α. Ι. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου- Μαρούλη, Πράσινες Ασκήσεις ,
Προπτυχιακό Πρόγραμμα Τμήματος Χημείας Α.Π.Θ.
10. John McMurry, Οργανική Χημεία, Τόμος II, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
11 .Α. Βάρβογλης, Χημεία Οργανικών Ενώσεων, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο
Θεσσαλονίκης, Εκδόσεις Παρατηρητής
12. Επταμηνιτάκης Θεόδωρος, Θεοδώρου Δήμητρα, Ντρέλιας Παναγιώτης,
Χημεία και Καθημερινή Ζωή. Ενέργεια. Η Πράσινη Προσέγγιση,
Δι.Χη.Ν.Ε.Τ., Θεσσαλονίκη 2004
13. Sukumar Puhan, N. Vedaraman, Boppana V. B. Ram, G.
Sankarnarayanan, K. Jeychandran, “Mahua Oil (Madhuca Indica Seed Oil)
Methyl Ester as Biodiesel – Preparation and Emission Characterstics”,
Biomass and Bioenergy, 28, pg. 87-93, 2005
14. Χημεία αντιρύπανσης, Α.Ζουμπούλης , ΑΠΘ 1998
15. Biodiesel Handling and Use Guidelines ,K. Shaine Tyson, National Renewable Energy
Laboratory, NREL/TP-580-30004,September 2001
16. http://www.all-science-
airprojects.com/science_fair_projects_encyclopedia/How_to_make_Biodiesel
17 http://missvickie.com/howto/spices/oils.html
18 http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS
19. http://www.chanco.unima.mw/physics/biodieselanaly.html
20 http://www.chemistry.upatras.gr/greenchemistry/principles%20gr.htm