You are on page 1of 192

Sivrih işarın umumî görünüşünden bir parça

± ? i o t i k i s a t C ~ a t i k i

Derleyip Yazan :
TAHSİN ÖZALP

Tam - îş M a t b a a s ı
E s k i şe h i r
S 9 6 O

Sultan Cem gibi bir h a r ik a y a n edim lik eden S âdii Cemi bağrın dan çıkaran- Ehilerle bektaşiliğin doğma büyüm e yeri uç ve cephe olması itiba­ riyle küme küme gelen T ü rk kahram a nla rın ın y ı ğ ı n a k yeri İs tiklâ l sa­ vaşında — • mehdi m illi y yet — m illi y y etbeşiği — ad ın ı aldığı gibi bü­ tün A n adoluda ilk ta y y a r e almak ş ere fin i kazanan S ivrih isa rım ızın . B u iş in ne erişilmez bir güç istediği m uhakkaktır 3— 4000 senelik bir tarihi olan ve bilhassa 1 0 7 1 m iladından bu güne kadar Sivrih isa r tarihine ait hiç bir eser ya zılm a d ığ ı nazarı itibara a h nırsa ne kadar güç olduğu anlaşılabilir. Jerm a. Sivrihisarda top la n a n ve y a z ıla n bilhassa ecnebi lisan ına v a k ı f ol­ m a yan larda gcıülmesi tabii olan re senelerin çoğu göç y ı l ı olarak y a kılması d o la y ıs iy le eksikliklerin bağışlanm asını dilerken. Sarı îsm a ille K avacık babayı. B u h u s u s d a ç k ya r d ım la r ın ı gördüğüm ilk okul m ü fe ttiş i H ilm i D uru ve m u k a y y ı d zade Şü krü Ünlüoğlu ile Sü h ey l Unverdi. T arih y a zm a k . 800 seneden beri adı her T ü rk dudağında neşeli tebessüm yaratan ve içtim ai h a y a tın gülünç cephelerini d iliy le h ır p a la y a n ve bu işte bü­ y ü k m u v a f f a k i y e t gösteren dalkavukluk ve riya kâ rlıkta n iğrenen eşsiz fa zile t dâhisi b ü yük N asreddin kocayı. sabık k a y m a kam A lâ a d d in Ü skip er ve y e n i k a y m a k a m Mustafa. S e y y i d Nureddinle Karacaahmel sultanı. Osm anh h ü ­ kü m etin in ilk reisülküttablarından — . T ürk edebiyatında nesri mürsel mü essisi evrelerinden s a y ıla n tadarruai sahibi S in a n p a ş a y ı . A m u r y u m Abrustula T R C O M I A . ve Eskişehirde boş zam anlarım ı bu işe hasrettiğim halde bu kadar canlandırabildim. Sivrihisar 1-8-1959 TAHSİN ÖZALP . Gordium gibi altı b ü yü k şehri hududu dahilinde çerçeveleyen: ■T a s a v v u f a lem in in b ü yü k sim alarından Ş e y h H a y d a r Ü r y a n ı . F ik r i Y a vu zu n alâka ve himmetlerine teşekkür etmenin bir vecibe olduğunu arz ederim. Ve M u t a m ı fa n e vecdihudû ile ilahi bülbüllerin va h d a n iy y e t nağmele­ rin i terennüm eden ve hakikatları gafillere anlatmak için h a y k ır a n ve T ü rk d ilin i diriltenlerden ilahi ve m illî şair Y u n u s E m r e y i. ÖN S Ö Z Pessinurıtusdan geçen muhteşem kral — a h u n caddesile — H ü yükle- rin E tile rin hüküm ran olduklarını belirten abideleriyle Pessinuntus. Senelerce uğraşdığım ve ye deksubay olarak D iy a r b a k ır ve tevabiile Ankara.D ış işleri b aka m — H a y d a r ’ı ve T ü r k iy e n in b ü y ü k vâzlerinden şeyh Baba Y u s u fl a A z i z M ahm udü H ü d a y i i . Osm anh hü kü m etin in ilk İstanbul ka dısı ve şeyhü lisla m ı ve asrının en b ü yü k â lim i ve şairi H ız ır bey. Uzun araştırmalar mahsulü olan şu değersiz dergi ileride tarih yaza caklara bir f i h r i s t v a z ife s in i görebilirse ne mutlu.

çevrilmiştir. Yunan ve Roma devrinde Spâlya klâsik d e ­ virde Abrustula. 1 — Sivrihisar halkının kaleyi Ebrüsiyah . (i) 2 — Etiler ve Romalılar. 1 — Alparslan zamanında Türkler Amuri­ ye Sivrihisar İkunyum . 130 .Sivrihisa* ra gelmişlerdi.kabilelerini - koğdu Türk Selçuk aşiretlerinin mütemadiyen hücumlarından bizar kalan halk »Sivrihisar beyliğine sığındılar. Bizanshlar . Türk reisle­ rinden Ahmet şah Anadoluya girdi Amuriyeyi zaptetti bu havalenin ahalisinden 10.Mamuriye adlarımda almıştır.131 2 — 1323 senesi A n k a r a salnamesinden 3 — M a a r i f m ecm uasından 1929 senesi S. kişinin öldürüldüğünü îbnülesir Elkâmil adlı tarihi eserinde y&zar.(alton •cadde veya kral caddesi) . .Konyayı zaptettiler.devrinde lüstinyanus. 132 _ 7 .Siv- rihiearm 4 kilometre Cenubundan geçerdi.Es ki coğrafya mütehassıslarının ~ Heredotun adını bildiği h a l­ de mevkiini tayin edemediği Abrustula şehridir. Sjvrihisarm Kuruluşu Sivrihisarın ne zaman kurulduğa belli değilse de Etiler devrinde Sallpa.0 bin. 1 — .Amuriye tahrip edildikten sonra Âmu riye . Buna ait.A h m e t Tevhid 929 tarihli kitabından S. .Karabulut de diklerine göre Abrütuladan muharreftir . (2) 4 — Diyojen Romanus Selçuk »şâirini .içinde oturan . devrinde.Efesden başlayıp Pes* sinuntusdan Boğaz köye ve oradan Samsun ve Tarsusa giden ■hükümdar caddesi . dâba sonra seferihisar ye daha sonra Sivrihisar olmuştur. Kazvini tarihinde Sibrihisar. . Bu şehir Abbasilerden M uta sam devrinde 220 göç yılında tahrip ve sekenesi . 3 — Sivrihisardan 60 kilometre Hacı Hamza köyii ile Pessinuntustan 45 kilometre aynı istikametde Amuryuoa şeh ri harabesi vardır.Yollar bahsine ba - kıla. (3) Amuriye tahrip edildikten sonra bu ad Sivrihisa'ra veril­ miştir.

Saloameye gö re 1310 göç yılında Sivrihisar olduğu yazılı isede yanlıştır. F akat İz m ir Seferi- hisarı sahilde olduğundan bunun fethi daha sonra olmuştur. (5) Galler miladd&ü 600 sene evvel Fransadan ge’erek Anka ra ve civarına yerleşdikleri ve Pessinuntus. 4 ■— İz m ir 447 göç y ı l ı n d a z a p t edilmiş ordu k u m a n d a n ı A l i bey­ dir. 733 göç y ıl ı n d a llh a n lıla rd a n sonra A y d ı n o ğ l u n u n eline geçmiştir. Daha svvel adı Sivrihisar olmuştur. (1) Sivrihisar: Kazvini tarihinde Sibrihisar olarak yazılıdır. (6) (2) Türklerin Gelmesi 2 — Milâdın 1070 senesinde Alp Arslan Kay seri yi zapt <>dip î r a s ve Türkistan cihetlerinde Türkieri götürüp iskân etti O) 3 —~ İsrail bia Selçuk torunu ve Meiikşahm amcası oğlu 1 — M ünşeatı F eridun S. 2 — Oımangaziye verilen meaşurda Amuriya . (4) ( i ) Romalılar Devrinde Haîk Anlatılacağı gibi Ankara ve Yozgat cihetlerine Galya . İşte bu tarihten sonra da bura S e fe r ih is a r ım n adı S i v ­ rihisar olmuştur. 3249 6 — K a m u sülalâ m dan 7 — 1318 Senesi A n k a r a Salnam esinden .zapt ve orada yerleşe­ rek bir çok şthirler kurmuşlardı. Mehmet Gazali F âtih devri kadıiarındandir ve şair E ş r e f S ivrih isa r olduğunu tasrih etmişlerdir. (2) Seferihisar . Jerma.Bütün eserlerde Seferihîsardır.Manıuriye- Sivrihisar kelimeleri vardır.eski Prangadan bir kavim gelip memleketi. 10 sene sonra R u m la r ta ra fın d a n geri alınm ıştır. 245 3 — Deli biraderler. Çünkü«ro tarihlerde İzmir Seferihisar Türklerin «Ünde değildi. Firikom- ya vg aair vilâyetleri kurdular. B u hikâyeler bütün eserlerde ya z ılıd ır . 1250 5 — K am usü la lâ m S. Ş u hale göre S iv r ih is a r m z a p tın d a n en az 400 sene sonra da İz m i r S eferihisarı za p tedilm iştir. 60 2 — T ü rk y u r d u S. K am usü lâ la m S. (3) Selçuklular ve İlhanîılar devrinde Seferihisar yazılmasın­ da bir mahzur yoktu.

îs iik r a r : Yerleşme. Akın akın yüzbinîerce kütleler halinde Anadoluya gelenler hep Türkmendir h ep i­ miz Türkmeniz.Süleyman şah Anadolu fatihidir.Sivrihisar'dır. Tehcir : H a lk ı bir taraftan diğer bir tara fa göndermek. Melikşahın emrile 200 bia Türkmen ailesiyle alıp götürdü zapt ettiği yerde® yerli hal kıfç îk a ra rakjbunlan iskân etti. (3) 6 Melik gazi İzrniti zapt ederek ahalisini tehcir etti. Yalnız b o n ­ olardan bir aile kaldığı (P>) Bu suretle Firikyalılar çıkarılarak Türkler yerleşdiriirnişdir. Kurultayın verdiği karar mucibince ordunun arkasına 300 bin Türkmen . Bu suretle Anadoluda Türk istikrarı temin e- dilmiştir. _ 9 — . (2) 5 — Selçuklular devrinde millet Oğuz Türkmenidir Dev leti kuran muhafaza eden onlardır. 74 Lügatler : Fâtih : B ir memleketi z a p t eden. 1243 4 — T ü rk Y u r d u Tilrkmenlerin A n a d o lu y a yerleşm işi f a s l ı S. (4) 7 — Heştübihşt de Memaiiki Selçukiyyenin garbi şimali doğrudan doğruya valiler tarafından idare olunurdu. S. 365 5 — T arih i Osmanî E ncüm eni mecmuasından. Anadoluda ilk zapt edilen Amtıriye . 567 6 — 1927 senesinde y a z ıla n Bursa C o ğ r a fy a kitabından E rkân ı H a r b i y y e i U m u m iy yec e mürettep S.zapt edilen yerlerden yerli halkı tamamen çıkartmış ve bunları yerleştirmiştir. 1 — R ız a N u r Selçuklular tarihi S. 3 — R ız a N u r tarihi S. 1246 2 — Nicebi A s ım d a n . 1318 senesi A n k a r a Salnamesinden. (1) 4 — Doğrul bey birkaç defa Anadolunun birçok yelleri ­ ni zapt ettikten sonra yerli halkın tekrer geri aldıklarını gö rünce Anadoluda Türk istikrarının nasıl temin edileceğini Hu rultayda müşavere etti. (5) Siv rihisar ve ötesi uç idi 8 — Bursa ahalisi Orhan gazi ile Bursa tekfuru arasında yapılan andlaşma ve uzlaşma neticesinde Gazi Mihal himaye sinde Gemlik tarikiyle îstanbula götürülmüştü. Çorum aşiretini yerleşdirdi.ailesiyle birlikte .

Batı tarafsn da oturanlara Kırgiz kazak. Sivrihisar» 20 kilometre mesafede bu namdaki köyde yerlesdirilmişdir. Çin hududundakilere Karakrrgız _ ıo _ . Bunların kollarından ©lan Tlirkm enler 1 — Avşar: Yermenin yaylası . 3797 de Türk kavnain dendir. Halan Ayvalı köyünün yaylasıdır.olan Sakarya kenarındadır. Bu köyün halen halkı Sivrihisardan gittiğine göre bu kabile daha evvel civar köylere yerleşmiştir. 5 . 9 Büğdüg aşireti: Günyüzündaki bu namdaki aşiret otur muştur.. Bediî köyünde iskân edilmiştir. 7 — Beydilli aşireti: Giinyüzünde. SIvrihfsara gelen Oğuz boyları 1 Karkın aşireti. Türkiye'de bu adda birçok köyler ol duğu gibi kaza v® nahiyelerde vardır.. Ayni adı taşıyan Gün- yüzü köylerinden Beydilli ile yörme köyü arasında Karkın d® nilen bir yer vardır. 2 — Kınık aşireti: Sivrihisara 1© kilometredir. 2 — Kılıç aşireti: Sivri hisarın fethinde Kılıç mahallesine Kılış aşireti yerleştirilmiştir. Türkistan il® Sibirya arasında otururlar. 3 — Karaca Ören aşireti : siyah kıldan çadır yaptıkları için bıs adı almışlardır. 6 — Imraîı . Ayni adı taşıyan köy oturmuştur. 8 — Yazır aşireti: Günyüzürıde .Yazır denilen yerde ©- tutmuşlardır. 3 — İğdir aşireti: Kınık ve Aktaş arasında bu adı taşı­ yan bir mevki ve büyük bir harabe vardır.tğd ecik köyü: îğdeönü veya İğdeli adını aşıyan bir aşiret adına kurulmuştur. 4 — Kırgızlar: Kamusülâlâmda S. Ârtanıda Geçek köyüne iskân edilmiştir. Bu aşiret buraya oturmuşlardır.î m u r ve Yölemir aşireti buraya oturı£Jftür. Sivrihisarda iki Kara ea ören köyü mevcuttur. 4 — Alaçat veya Alaçoi: Çandır köyünde bu adı taşıyan bir mavki vardır.

Karakaya.. Yakapınar.Zaferhamit. S a z ıl a r ve köseler köyü halen Polatlı kazasına verilmiştir. Konuştukları dil hakiki türkçedir. Hamidiyye. Kaymaz yaylası köyleridir Bunlar da Türk muhaciri­ dir. 4 — Kosovadan gelen muhteirler 1316 . Süleymansye köylerine yerleştirilmişler­ dir. Naşı- riyye. Gedik aşireti: bu addaki aşiret Gedik mahalle3İne iskân edilmiştir. Ortaklara yerleş- dirılmişdır. 7 — Karaburan aşire ti: Türkistanda Lopnur gölü civarmda bu adda bir aşiretin âdıdır. Çiiakü Alayuod aşiretinin bir adıda Alan aşiretidir. kamundan. Yavervıran . 2 — 1316 dan 1318 senesine kadar Romanya ve Bulga- ristand ın gelen muhacirler yeniden teşkil edilen İmraniye Benli kuyu. Kırgız kelimesi kır kelimesinden olup kır ad am ı demektir. Karaburhan adındaki köyde is­ kân edilmiştir. Bunlar da Hânaidül Asar mahallesine yerleştiril­ . Eski ka yıllarda Alayuod köyü varsuda neresi olduğu bilinemedi. Reşadiye köyü dağılmışnr. Benli Yaverviran.adî verilir. Diğerleri mamurdur. 3 — Köfkaşyadan 1320 1321 senelerinde muhacirler gelmiştir.1319 senelerinde gelmişlerdir. Oğuz boylan Türk'lerden ilk müsliiman olanlardan dır. 8 — ASayunt: Alaçatlı aşiretinden bölünmedir. Bunlara Türkmen denilir ki Türklerd^n ilk müslüman olan bunlar olduğu için Türklerle Türkmsnler arasında fark yok­ tur.1306 . Köylerin hepsi de mamurdur. P^şa kadın. 11 - I . 5 — Köseler: Bu namdaki köyde iskâa edilmişlerdir. Bunlar Azerî Türklermdendır. Burada kırgınlar diye birçok halk vardır.1316 göç yılları arasında ygniieıı teşkil edileo Reşadiye. Biz Anadolu halkı tamamen Türkmeniz Rıza Nur Türk tarihinden ilk İslâm muhacirleri 1 — îlk muhacirler Kırımdan gelmişler . Eski kayıtlama koy olan Alanda oturanlar’ bunlardandır. Türk muhacirlerindendir. 6 — Sazılar: Bu namdaki köylere yerlernaişlerdir. Bsğçacık.

Karahisar. Orhaniyye. Sivrihisar Ermenilerinin padişah tarafından seçilen başkanları otururlardı. Ta nzimattan sonra Sivrihiaarıa içine gelmişler ve eski kili 1 — î b n i Batûta. Osmaniyye köyleri kurulmuştur. Mahmudiyye mamurdur.600 se­ ne evvel Rusyadan Kigurk Papasivanus kabileleri gelmiş . Akşehir. Sısnköy yaylası. 2 — Hülagû tarafından ermenilerin Sivrihisara 670 göf yılında getirildiği anlaşılmaktadır. 100 sene son­ rada gelen iki kabile hiristiyan köyü denilen yere oturturu! muş Memik ve ilcik taraflarında olan Eruaenilerde bunlarla birleşmiştir. Konya. 3 — İteni Batûta. 702 göç y ılın d a doğmuş ve 780 de ölmüştür. Rum ve Ermemden çok zarar görmüştür. Selçuklular ve ilhanlılar devrinde de bu düşmanlığı yapmışlardır. Antalyada ve bilhassa limanın alt t a ­ rafında ikamet eden hıristiyan Ermeni tacirlerine tesadüf ettiği (1) 4 — Karaman ©ğlu Sivrihisara geldiğinde.müslüman olmayan . (2) Şu hallere göre armonilerin Sıvri- hisara 550-650 sene evvel geldikleri anlaşılmaktadır. 132 da Selçuklular devrinde Türk)er ve Miislümanlar. Sivrihisar hal ki kai'aya sığınmışlar ve k al’a dizdarı Selçuk bey nekadar zimmi . 12 — .miştir. 2 — A n ka ra tarihi N u red din Can güle S. Ermeniler. Sarıköy yaylası. ve onlar Memik: ve îlcik cihetlerine yerleşmişler.) Bir kısmıda Koccağız. 5 — Hükümet bağçasma ait bir mezar taşı kitabesinde 1400 miladı tarihi taşıdığı. 0 zamanın âdetine göre müslümaıılar şehrin içinde ve müslüman olmayanlarda şehrin dışında otururlardı.1 6 ıncı asırda Ks raman. 1 Ermeniler Rıza Nur Türkiye devleti tarihi S. Bunlardan Koçc^ğız. loadiyye. 55 de Mahalleler için mahalleler bahsine bakıla . Ermeniler müteaddit defa müslüman oiackiarını söylemişler- sede' gelen kadı veya kaymakam bunlar müslüman olursa vergi alamayız diye müslümanhklarmı kabul etmemişlsrdir. Mahnaudivye. Müslümanlardan vergi ahnmag Hırıstiyanlardan alınırdı. 6 . o devirden iti­ baren Türk ve Islâm düşmanlarıdır. Kalecik.Ermeni varsa öne sürdüğünü Naşrî tarihi ve kal’a bahsine bek ila.

) Varılan netice Bizanshlar ve daha evvel Romalılar ve Etiler devrind® Sivrihisar vilâyet merkezidir Selçuklular devrinde de büyük vilâyet merkezi idi. 1260 göç yılma kadar Hüdavendigâr vilâyetine bağlı idi. Günyüzü. inci kitabede Me- likşah künbedine ait kitabede de .seterini yıkarak yalınız 1832 senesinde yapılan vaftiz çeşme­ sinin taşmı yeni Kiliseye getirmişlerdir. (Müsamerattan kal’a bahsine bakıla. aci Bayezit ve Kanunî dev rin­ de vilâyet ve mutasarrıflık merkezi idi. Günyüzü ve yörükler kazası Sivrihisara bağ­ lı idi.Yörük - ler kazası olup.Ta n’m baş muharririnin yaz dığı­ na göre R om an yad an geldikleri ve 10/Temmuz/1339 tarihli vakıf yazısında da Almanyadan geldikleri. idari taksimat Sivrihisar Selçukluların ilk ve son laoıaniariyle İlhanlılar devrinde ve h atta Osmanhlarm ilk devrinde Büyük vilâyet merkezi ve OsmanlIlardan 2. bunların 93 erkek ve ayni miktar kadından ibaret olduğu ve 1335 göç yılında Al- many ay a gitmişlerdir.Sölpük Mecidi kitabesinde 629 göş yılı tarihini taşıyan Büyük vali Cemaleddin Ali ve babası büyük vali Cemaled din Mehmet ve bunun babası Akça bey 2. Yine büyük kadı. Yeni kilise 1881 de yapılmış. Ermeniler 1915 senesinde başka yere gitmişlerdir. Sivrihisar karasındaki eşkiya Sivrihisar vilâyet halkını izeç ettiğinden 698 göç yılında temizlendi. 1155 göç yılmdan 1278 göç yılına kadar Sivrihisar. Yürkân .Sakaryanıa Porsukla birleştiği yer . diğeride Mahmudu Sczâni Türbesi içindeki kitabede Sadrülkebir Yakup hoca ya zilidir.. Sivrihisarda bunları teyid eden üç büyük vali kabri ki . Sadrülkebir H o ­ rasan meşayihinden Hacı Mehmet efendi.728 göç yılını taşıyan Büyük vali mükşah bey. YahudiJer: Kıran ha rm an ı de nibn yerde . Osmanlılaı m ilk devrinde vilâyet merkezi idi. Memleketten giden Ermeniler 4000 nüfus du. _ 13 - .

Kürtler olduğu. Yaralı Mahmudiyeye verilmiştir. Kapulu. (1) Sivrihisarın ilk kaymakamlık olduğunda Günyüzü nahiye- sile 116 köy vardı. Sarıköy. Mecidiye Mihalıçcığa. Yalınız çam. Türk taciri köyleri 1320’göç yılında: Karahamzalı. yine Polatlıya 1946 senesinde Adahiâar. İki sene evvelde: Zaferhamit. 1328 de Eskişehire verilmiştir. Kaza teşkilatı i 100 göç yılına kadar sivrihisar kaza olduğu bu tarihden 1150 tarihine kadar Sivrihisar ayrı Günyüzü ayrı birer kaza olduğu. Kaymaz yaylası. (1) Bu y a zıla r K ü ta h ya tarihi S. Bebi.uafaiyg olduğu. Günyüzii. Kargı. Kargılı. 260 dan t ve v a k ı f kayıtlarından alınm ıştır. V® Sarı obası. Yenice. Kocahacdı. Gürsöğüt. Kah mutlar köyleri Beypazarma. 1300 göç yılında.Bir ara Bileeiğe bağlanmışsada Bilecik de Hiidavendigâr vilâ­ yetine tâbi idi. Çanakçı.Yürükler kazası birer kaza isede bunlar Sivrihisara tâbi idi. 720 göç yılı tarihini taşıyan Babadst köyüne ait bir vakfiyede Kızıl Bürkli veya Kızıl Börekli - Böğürtlen . 1262 de göç yılında Ankaraya verilmiştir. Yör- kân . Çekirdeksiz ve Tatlıkuyu Polatlıya ilhak edilmiştir. Kıran Harmanı. Et- rek. 1278 göç yılında tekrar kaza teşkilatı yapılmış ve Günyü zü Sivrihiaarın bir nahiyesi olmuştur. îyiceler. Karacaahmet. Abdülkerim. _ 14 — . Nahiye merkepleri. Bilâhare 1930 da Kaymaz nahiyesi ku rulmuş ve muhacir köylerde birçok köyler ekhnmiştir. Ö- merler. 1947 senesinde Sazılar. 1920 senesinde Yassı Hüyük. F a tih devrinde Sürez köyü nahiye olup merkezinin Kürk­ lüler . 104 Şanı Zade tarihi S. Osmaniye. Yıldızlı.Köseler. Orhaniye. 1155 den 1278 tarihine kadar Sivrihisar. Gençaii Kebir. Polatlı köy­ leri ayrılarak Haymanaya verilmiş.

Yaralı. Günyüzü nahiyesine tabi köyler Atlas. Hamam. Oanoikebir. Çanakçı. Kınık. Karaeakaya. Koçaş. Geren- li. İbikseydi. Hacı Fakılı. Doğray. Babadad. Beşköprü. Çekirdeksiz. Kertek. Kaymaz. Hacı Manat. Tatlıkuyu. Karakaya. Sazılar. gedik. H&cıveys. Karadat Karaburan. Elcik. İhtiyaroğSu. "5 ^ ~ Sivrihisar mahalleleri 400 sene evvelki kayıtlara göre Mahalle adları: Ahi fethul îah. «?<. Tatlar. Âbdülkerim. Azmak. Kabak. B&bulu. Kanlıca. Y e n ic in ve eskiden ayrılan köyler İyiseler. Kargın. Geçek. Araklı. Şeyh Sinan. Çakmak. Ç&n~ cık. D inek. Demirci. Yuks rj kepen. Kutbuddin. Kayalı. Kargalı. Türk taciri Karahamzah. Namı- diyeri Eskicioğlu. Akdoğan. İstiklâlbağı. Adahisar. Roçcağıı. Paşakadm. Kıranharraanı. Kollan. Orhaniye. niye. Erten. Elmalı. Ballıhisar. Hortu. sarıköydür. A y ­ valı. Kürttaciri. Yenice. Yörme Sürez. Armağan. Kılıç. Kayacık. Siğır- eık. Köseler. Oğlakçı. Kaym aı nahiyesine tabi köyler İmikler. Sarıköy yaylası. Orta. Umuroğlu. Yaverviranchr. Kırlı. Kapulu. Sonuk.} p Şabanözü. 15 - . Hacıashap. Faruklar. Ahiler. Karar. Papasinanus. . Gürsöyüt. Tutjudur. Kuzören. İ. Zey. Etrek.aahnaet. Sadıkbağı. Gsnçali sağır. Yalınız gam. Bağçaoık. M ahmut- lar. Kargı. Mercan. Yaralı. İmraniye. Yenice. Kozağacı. Okçu. Karadat. Doğan. Memik. Kocahacıh. Aşağı Kepen. Genç Aükebir. İlikviran. D um! uca. Yazır. Halilbağı. Sarıkavaktır. Demirci. İvdecik. Kodunoğlu. Kızılcaöfen. llyaspsşa. Böğürtlen5 Devletşah. Kaymaz yaylası. Bedii. Gazzaz Sioan. Ö»erler. Melik Şah. Dürarek. Kethüda. Gaykox. Oama. Karaçam. Yıldızlı. Ortaklar. N a ­ mı diyeri. Ha zinedar. Yassıhüyük. Buzluca. Raracaören. Kadıncık. Kurtşeyh. Halen Sivıihîsarda kalan köyler Aktaş. Holanta. S am bası. Çardakösü. Benli Yaver. Yakapmar. Kal’ai Sivrihisar. Çopuklu.

Cami k e b i r . Akdoğan. Kutbuddin. Gayrimüslim. Gazi Sinan. Karacalar. Elmalı Gedik.. Karacalar. 11 0 «ene evvelki T anzim at devrine a i t t a k s i m a t d a ’d a Tatlar. Doğan veya Akduğan: Mülk camiini yaptıran Doğan b«y namına kurulması muhtemeldir. — 16 - . Kethüda mahalleleri Yazıcı oğlu Hüseyin beyin rütbesi odacı başı olmasından koıaulmutşur. Düstur- namei Enver Doğan K a histanlı idi. Kılıç. Tahta lı Bu Günkü mahalleler: Demirci. B unlard an h a n g isin in n a m ı­ na ku rulduğ u belli değildir. Ihtimâlki şimdi hâl yapılan S©ga bey mahallelidir. bu namdaki bir aşiretin adıdır. Gedik. Hacı Fakılı. Yeni. A r a k l ı . Tatlar: îlhanlılar zamanında kurulmuştur. Elmalı. Benli. Kubbeli. CamikebİF-s Yukarıki mahallelerden. Faruklar. Haeıhasan. Bunun namına kurulsa gerektir. Yenice. Kurşunlu. Kubbeli. Karabaştı. Hacıashap. 1 1 0 0 tarihinde Kal’a mahallesi camii için da vakfiye vardır. Sonuk mahallesi: bilinemedi. Kırlı mahallesindeki camii şerif için 2/ 1 vakıflar defterinin 15 inci sahifesinde vakfiye vardır. Armağan H ızırbeyin kain pederi Molla Ye- kânm babasıdır. Kutbuddia. Ay. Yenice. Kılıç mahallesi. Demirci. İpekçi. Faruklar. Gazzaz S in a n . A r g u n a i s y a n etmesi üzerine Togaçarla beraber 690 Göç y ılın d a öldürüldü. Haeıveys» Çapaklı. Kurşunlu. Ünsi tarihi Doğan B i n i A rsîan A y d ı n l ı Umur b eyin ümerasındandır. Miisamerattan Doğan M ü lk cam iini y a p t ı r a n zattır. ve Ya Eskieioğlu. Kılıç. ( 1 ) Â k ı Doğan: 2 nci Teros boğanın kardeşidir. Bezirgân Sisen tarafından k u r u l­ muştur. Eskieioğlu. Kodun oğlu veya Umu r oğlu. Gedik mahallesi: Türkmen aşiretlerinden bir aşiretin adîdir. Cumhuriyet. Ihtiyaroğlu. Türk kahramanlarındandır. Umurbey cami isi yaptıran zattır. Kapucu. Hazinedar. Hamidüiasar. K e t h ü d a . Çopuklu Akdoğan. Armağan. Orta. (1) Eski ka lıtlard a Karabaş-. Hacıvey*. Hangi mahalle ol duğu bilinemedi. Bu namdaki kimseler namına k u ­ rulmuştur. Hacı Ashap. İlk fsühde bu mahalleye bu aşiret oturmuştur.

Dinek köyünde Karabaşlı mahallesi olduğu 200 ge­ ne evvel yazılan el yazısından öğrenilmiştir. Araklı. Hacı Bsktaşm arkadaşlarından Haşan kadı bu köyde madfundur. Bir çok harabeler vardır. Orta. Demirci. 17 - . Kubbeli mahalleleri 500 sese evvelki kayıtlarda yoktur. Heei Manat. Yeni. Bueun adının Sellibağ olması veya Anadslunuo Fatihi Süleyman şahın amcası îsrâil namına k u ­ rulması kuvvetle muhtemeldir. Karacalar m a ­ halleleri bu zatlar namına kurulmuştur.) 4 — İğdecik köyü: Bu köyd§ İğdeli denilen Türkmen aşireti oturmuştur. (Kurnacık ham am ı bahsine bakıla. 851 göç yılı Kumacık hama mına ait vakfiye vardır. Ta htalı E r ­ meni mahalleleridir. Kitabesi yarımdır. Pesinuntusdan geçen Altın cadde bu köy hu dudu dahilindedir. Elmalı. Ilyaspaşaya ait bir türb e b i r ç o k kebirler varsada kitabeleri yoktur. Ilyss paşanın Fatih Sultan Meh­ met devrinde yaşadığı ihtimali olduğu gibi Gazi Sinan m e ­ zarındaki llyas bey olması da muhtemeldir. Hacı bektaşın arkadaşlarından Ibnkçı S e n îsmail -bu köyden olduğu söylenir Halk şairlerinden Afi efendinin kö­ yüdür. Sivrlhîsara ait köyler 1 —■ îstiklâlbsğı köyü: Eski adı îsrâiibağıdır. Benli. Çepuk. (Ilyas bey bahsi­ ne bakıla. (tiikveranlı Ali efendi bahsine bakıla.lı mahallesi yoktur. 5 — İbikseydi köyü: İb rah im Şeydi denilen büyük . Camikebir mahalleleri eski kayıtlarda vadır. Bunların Dinek köyünden gelmeleri m u h ­ temeldir. Eski ka- yıtlarda’da beyledir. Kurşunlu. Hızırbeyin yaptırdığı Kubbeli mescidine bu köyle Sadıkbağı köyü geliri vakfedilmiştir.) 2 — îlikveran köyü: îiören de denir. Bu köyde eski bir cami mevcuttur. Papaslvanus. Eski kayıtlar­ da adı (î ğicik) köyüdür. Hazinedar. Çapaklı. Ahi Fethullah ma1- hallesi Kümecik hamamı yanındaki Ahi Rüstem türbesi y a ­ nındaki mahalledir.) 3 — llyaspaşa köyü.

B ü y ü k bi r m u s a l la s ı v a r d ı r Eakı j k a y ı t l a r d a D i n s k k ö y ü y o k t u r . 72 0 göç yılını t a ­ ş ı y a n B a b a d a t k ö y ü n e a i t v a k f i y e d e I k b a d a t k ö y ü n ü n Kraıi B ör tlii v e y a Kızıl Börekii . A s ı rl a rc a T ü r k o r ­ d u s u b u r a d a b a r ı n m ı ş ve b u r a d a n h a r b e g i t m i ş t i r .1 b i n i n o ğ l u A h m e d i n k a b r i d e b u r a d a d ı r .n m .B a l l ı h i s a r : S i v r i h i s a r a 15 k i l o m e t r e d i r . B u k ö y d e D e r b e n t d e n i l e n .ö şür o l a r a k ç e lt ik v e rd i ğ i b u d e v r e a i t ö ş ü r d e f t e r l e r i n d e y a z ı l ı ­ d ı r (Fessin un t u ş b a h s i n e bak ıla . Y a l n ı z 1232 göç yılı t a ­ ri h i n i t a ş ı y a n v a k f i y e d e g e l i r i n i n S i v r i h i s a r kalesi d i z d a r ı n a vakfedildiğine d a ir vakfiye vardır. (Büyük S i v r i b i s s r kalesi b a h s i n e b a k ıl a .) (1) 7 —.ra. ( Ş e y h Baba. 4 5 0 sene e v v e l k i k a y ı t d a b u r a s ı n ı n Ç s l t i k k ö y ü o l d u ğ u n u ve h a lk . n a h i y e s i n e t â b i o l d u ğ u sarilidir. bıı kö y h a l k ı n ı n M ı h a h ç o ı ğ m D i n e k k ö ­ y ü n d e n ge ld i ği s ö yl e ni r.bir zatın k a b r i v a r d ı r . ( K ü ç ü k kale) m e v c u t o l u p ha. R o m a l ı l a r ve F i r i k y a i ı l a r d e v r i n i n em m u h t e ş e m ş e h i r l e r i n d e n bi ri o la n P e s s i n u n t u s h a r a b e s i b u r a d a d ı r . 18 - .i • d ü l m ü d e r r i s i n ( M ü d e r r i s l e r i n b ü y ü ğ ü ) ' d i y e ö ğ üt en A r i f Çele.btir-. 11 — D i n e k k ö y ü . 9 —. K ö y eski de ğildir. b ahislerine bakıla.B a b a d a t k ö y ü : B u r a d a Ahi Ali B a b a k a b r i v a r d ı r . Ş e y h B a b a Y u s u f ’a _ a i t de v a k f i y e bu k ö y e a i t t i r . D ü y ü k d i y e bir k ö y v a rs a b u r a sı m ı d ı r ? b i l i n m e d i ğ i . A y n i z a m a n d a 7 2 0 göç y ı lı n a a i t v a k f i y e d e a d ı gr-çen Seyy. K ö y iç i n d e İ b r a h i m İ şı k t ü r b e s i var ( 1 ) B u k ö y H aşan ve îhsaıı B içerlin in b ü yü k dedeleri t a r a f ın ­ dan kurulmuştur. Bu köyde onun n am ın a kurulm uştur. B a k ö y o l m a s ı t a r i h i es asa i s t i n a t e t m e k t e d i r .y u s u f ve H ı z ı r b e y . B u r a d a n geçen i <:k«r*d«» c *dd — si v e y a A l t ı n c a d d e n i n (Şosesinin) izleri m e v c u t t u r .) 10 — B ö ğ ü r t l e n k öy ü: Ç i f t l i k de denir. Ali B a b a a d ı n d a b i r z a t ı n k a b r i v a r d ı r . 6 — Biç er köy ü: A n k a r a v e İ s t a n b u l d e m i r y o l u h a t t ı n ­ d a d u r a k y e ri d i r.) 8 — B a b u lu köyü: Eski k ay ıtla rd a da a d ı Babuhıdur. . Bsı k ö y ü n c a m i i T o p o ğ ! u § d e i a l e t i l e 1265 göç y ı l ı n d a y a p t ı r ı l m ı ş t ı r . A n a n e y e g öre T i m u r l e n k g e ç er k e n T i m u r ve oı d u ş u n a z iy a f e t v e r m i ş ve T i m u r l e n g e z u l ü m y s p r a a r n s s ı n ı i h t a r e t m i ş t i r .

I b r ı k c ı S a n î s m a i l i n ve G a z i D e d e n i n t ü r b e l e r i b u k ö y d e d i r . 15 — D e v l e t ş a h . c a m i y a p t ı r ı l m ı ş t ı r . Kö y ç e ş ­ mesinin kitab esisd ed e köyün adı D ü k rek yazılmıştır.Bu zat Ahilerdendir. Y u ­ k a r ı D e m ir c i d i y e iki k ö y v a r d ı r . M u sa b a b a t ü r b e l e r i b u r a d a d ı r . Ç a l d ı r ' d a T ü r k a ş i r e t l e r i n d e n d ir . D u m l u b a b a . ) E s k i k a y ı t l a r da bu a d d a -bir köy yoktur. (Medreseler b a h ­ s in e b a k ı l a ) (1) 14 — D u m l u c a k ö y ü : Durnlubaba adında Türkm en aşi­ r e t l e r i n d e n bir z a t t a r a f ı n d a n k u r u l m u ş t u r . S i v r i h i s a r ı n m a n ­ z a r a i t i b a r i y l e en güzel k ö y l e r i n dendir. Bu yerde B ü y ü k D ü m r e k K ü ç ü k D ü m - r e k d i y e iki k ö y v ard ır . 59 . ( D e v l e t ş a h b a h s i n e b a k ı l a . M üftü H a ­ ş a n efe nd i b u k ö y d e n d i r . S ü l e y m a n Ş a h ı n C a b e r k a f a s ı ö n ü n ­ de Allahın R a h m e ti n e kavuşduğunda oğullarından veya k a ­ b i le d e n D ü k r e k a d l ı b i r z a t ı n A o a d ö l u y a g â î d r ğ i n e göre b u k ö y l e r b u z a t ı n ka b il e s i t a r a f ı n d a n k u r u l s a ge re k t ir . B u k ö y d e 1195 Göç y ı l ı n d a Ali P a ş a t a r a f ı n d a n y a p t ı r ı ­ lan b i r çeşffls m e v c u t t u r . 19 . M in a re si d e H o e n z a d e E ş r e f U s a l a n t a r a f ı n ­ dan inşa edilmiştir. ( P e s s i n u n t u a b a h s i n e b a k ıl a ) Bu k ö y d e b ü y ü k T ü r k m e n a ş i r e t l e r i n d e n ve O ğ u z b o y l a r ı n d a n A l a ç e ’ı v e y a Al aça t a m e n s u p b i r h a r a b e v a r d ı r . M üftü H a ş a n efendinin bu türb e d e y a ­ zısı için ( M ü f t ü H a ş a n efe nd i b a h s i n e b a k ı l a ) S o a a r a ş t ı r m a - î a r d a eski k a y ı t l a r d a D i n k o i v e y a D i n k d i y e b i r k ö y b u l u n - m uşsad a b u rasının olup olm adığı biİioememiştir. o n l a r a h i m a y e s i n i t a v s i y e e t t i k l e r i n i sö y le d i le r . 12 — D e m i r c i k ö y ü : E s k i k a y ı t l a r d a a ş a ğ ı D e m i r c i . 1251 Göç y ı l ı n d a K ü r t B e k i r t a r a ­ fından yaptırılan cam i y ı k ı l a r a k y e r i n e ç o k güzel bir. R o m a g e B e r a l l a n o d a n M a n i i - yo s Ç a n d ı r c i v a r ı n d a b i r k ö p r ü y a p t ı r a r a k geç tiğ i s ı r a d a P e s s i n u e t u s ’d a n g ö n d e r i l e n Ç a l l a r m p a p a z l a r ı R o m a l ı l a r ı n ö n ü n e geçerek m a b u t l a r ı n ı n . C q b a n i b a b a . ( 1) Necibi A s ı m T ü rk tarihi S. K ara- c a p a ş a v e S a r ı e a p a ş a k a b i r j e r i d e b u r a d a d ı r . H a c ı B e k t a ş i en y a k ı n s r k a d a f l a r m d a n d ı r 13 — D ü r m e k k ö y ü : S i v r i h i s a r ı n n ü f u s ç a en k a l a b a l ı ğ ı ­ dır. Iterıkçı S a r ı İ s m a i l m ü ­ h i m ş a h s i y e t l e r d e n d i r . 16 — Ç a n d ı r k ö y ü : R o m a l ı l a r d e v r i n d e ( G o b a l l o m ) ş a t o ­ su S a k a r y a n e h r i ü z e r i n d e d i r .

Eski kayıtlarda Melik veya Mülk diye yazılıdır. İsmail Hami Danişmetlinin eserinde Çandarh Kara Halil’in bura Çan dırmdan olduğu yaszılıyors&da tesbit edıkmedi. Bu adda eski kayıtlı bir köy yoktur. 22 — Elcik köyü: Adı küçük şehir mânasındadır. Ayni zamanda E m in in in Mi- kâile aifc vakfiy© vardır. (Mülk camii bahsine b a k ı­ la) Ayrıca Ahilerden Ahu babaya ait vakfiye ve _zaviy?de vardır. 18 — Horfcu köyü: Nüktedanlık t?emi giyen Nasreddin Hocanın doğduğu ve büyüdüğü köydür. Horlu denmesi köyün çok eski olmasındandır. (Nasreddin hoca bahsine bakıla) 19 — Mülk köyü: Burada Selçuk tarzında ve 650 göç yi lmda yapılmış bir kümbet vardır. Aşık p?şaya ait zaviye olduğu gibi birde ma şatlık ve at meza rhğı vardır. Ahi Paşa. Etiler hükümdarlığının hududunu teşkil eden . Ev harabesi ve soyu a dan birçok köylü vardır Bazı eserlerde köyün adı Hozbi y a ­ zılmaktadır. Eski kayıtlarda adı Kebandır. F a k a t yanlıştır.Burada Kümeliden gelen muhacirler yerleşdirilmiştir. Bu köyün eski adının n&şka ol­ ması muhtemeldir. Ahi Doğan türbeleride buradadır. Birde Kepenekti Baba kabri vardır ki bu köy bunun namına k u ­ rulsa gerektir. 17 Çaykoz köyü: Bu köy 40-50 hane kadardır Eski kayıtlarda da adı Çaykozdur. 20 — Ortaklar köyü: 1316 da Kırımdan gelen m uh ac ir ­ ler tarafından kurulmuştur Halkı çok çalışkandır Kski kayıt larda da adı Ortaklardır 21 — Oğlakeı köyü: Bu köyde Asar denilen bir k s l’a ha rabesi vardır. Ahi Çomak. Şeyh baba Yusuf vakfiyeleri vardır. Buradan Y ak ap m ar köyüne su getirilmiştir. Acıklıdan geçen Hükümdar caddesinin izleri mevcuttur. Asarın üzerinde dört köşe horasandan dondu rolmüş su sahrenei ile Hükümdar ca İdesine ait Kamalılardan kalma büyük bir köprü harabesi vardır. • 23 — Kepen köyü: Ahi Rüstem. Eski kayıtlardaki Oylukoz veya İm rekoz köyü halen haraptır. Ayni zamanda efsanevî bir şekil alan Sarıkız kabrı’nin mevcudiyeti köyün çok eski bir Türk köyü olduğunu andırır.

Bu iaimdt birde Türk kabilesi vardır. Yazıcı İ b ra ­ him ağa tarafından 1231 göç yılında Sivrihisar halkı çalıştı­ rılarak Reşadiye köyüne su getirilmiştir. (Okunamadı) Bu köyün çeşmesini Alaşehirli Süleyman ağa 1212 senesinde tam ir ettirmiştir. bu köyde Karaca Ahmet sultan vakfiyesi olduğu gibi Kurtşeyh ve Ka ­ raca Ahmet Sultanın kızının kabirleride buradadır. 25 — Yakftfamar köyü: Yaka pınar köyü Sivrihisara 20 kiîometrearirT İi&îkı Âzari Türkmenlerindesdir. Hö yük de bu köydedir. Suzâni ve İskender bey vakfiyeleri vardır. Köy çok eskidir. Veli bu köye uğramış ve ailesi Kadıncık ananın adm ı teber- rüheo bu köye koymuştur. 2 1 - . 29 — Koçaş köyü: Bu köyde Mevlâna Necmettin. Oğlu Ahmet ha y a tt a d ır ' 26 — Karacâkaya köyü: Dağın Karaca olmasından ve Dümr©kte medfun Karaeapaşa tarafından kurulduğunda n bu köy adını boalardan almıştır. 27 — Karkm köyü: Türk aşirstlerinden birinin adını alır. İ316-1320 se­ nelerinde Kafkasyadan gelmişlerdir. ölmüştür. Bu köyde Selçuk mevkii ve Yağm ur Baba . 30 — Kurtşeyh köyü: Sakarya kenarındadır. 28 — Kadıncık köyü: Rivayet ve ananeye göre Hacı Bektaşi . Selçuk îahti şeklinde Musanna bir taş vardır. Koçaş araba veya arabacı mânasına geldiğinden bu köy de arabacılık s a n a t ı n ı n ileri olduğu anlaşılmıştır. (Karaçay Kaf- kasyanın Bakû eyaletinde bir nehrin adıdır. Bunlara Karaçay dahi denilir.Ah met Baba türbeleri vardır. (Höyükler bahsine bakıla) Köydeki cami 128? göç yılında Hacı Menaiş ağa israfından nezaret edilerek tam ir ettirildiği cami kapısıadaki kitabede yazılıdır. (80) haoe kadardır. (Yazıcı İbrahim ağa bahsine bakıla) Yukarı- kepen köyiide yeni kurulmuştur. . 31 — Karacören köyü: Karacören aşireti oturtulmuştur. Çeşme tarihi î 231 göç yılındadır. Kamusülâlam eilt 5 den) Eyüp Hoca adında hakikaten alim ve güzel huy lu bir zat vardı. Düleri saf ve bozulma­ mış Türkçedir. Mahmut. 24 Kertek köyü: Sivrihisara 15 kilometredir. eski adîda Karkındır. Eski kayıtlarda adı Ifioçaş dır. ve buraya bu aşiret oturtulmuştur. Sultan Aîâettin. Hazar denizine dökülür.

37 — İmraniye: (Burhanlar) (liaraburan bahsine bakıla) 38 — Benli kuyu: 31 — Benliyaverviran köyü: Balgarisfcandan gelen Türk muhacirleri tarafından kurulmuştur. 40-50 hane kadardır. Babadat köyüne 10 dakikadır. Söğütönü Susuz köylerine yerleştirildikleri anlaşılmaktadır.Koççağıs yazılıdır. Eski kayıtlarda burada Koreuvaz . Bu köyler t ü r k - menkrle meskûn iken sonradan Emiaekinin de oturan C ih an ­ beyli Vovyoda Alişan bey tarafından Kürt aşiretlerinin b u ­ raya yerleştirildiği anlaşılmıştır. Bu köyün Sâdıkbaba adında bir zat tarafından kurulduğu eski kayıtlarda Şakrağı köyü oiarak yazılıdır. 36 — Azmak köyü: (Selimiye) Burası 1316 da gelea Türk muhaeırları tarafından kurulmuştur. 41 — Buzluca: 42 — Sığırcık köyleri: Bu köylere ait ne bir vakfiye ve nede bir kayıt bulunamadı. çok za­ manlar boş olup şok yakında köy oldu. Burada Bicekdeki İbrahim kardaşm şeyhi olan Elvan Çelebi ayrıca Nurettin şeyhin ka birleri mevcuttur. Söğütlü fealea yayladır. Buraya gelen Kmık aşiretinin 400 sene evvel köy olarak kayıt edilen Söğütlü. 34 — Koltan köyü: 400 sene evvelki kayıtlarda Koltavaa yazılıdır. Eski kayıtlarda Azmak köyü vardır. 33 — Koşcağız köyü: Kosovâda® gelen muhaeırlarla meskûn dor. Susuz. Türkiyede bu adda 150-200 kadar köy ol- duğu gibi nahiyeleride vardır. Alişah bey Eminekisi Vov- yodası iken Vovyoda Kumarcı ile öttiği muharebede y a r a - — 22 — . 40 — Sadıkbağı köyü: Dinek köyüne çok yakındır. Bilâha re Sadık Baba türbesi ta m ir edilmiş ve köye bir çe^meds getirilmiştir. Köyün çeşmesinin tarihi 1291 göç yılıdır Isa Dede kabri buradadır. 35 — Aktaş köyü: Bu köyün Miralay Dara Zaim Süley­ man bey tarafından 1160 göç yılında kurulduğu anlaşılmak­ tadır.Türk aşiretidir. Daha sonra hızır beye ait 850 tarihli bir vakfiyede adı Sadık Bağıdır. Söğütönü. 32 — Oğuz boylarından bir kabilenin adını taşır. Bilgi® ve Cömert olan Şükrü hoca buralıdır.

Bu köyde büyük bir şehir harabesi. Bu köy Mihalıçcığa verilmiştir. Sarı Dede. Buzluca. 44 — Sarıköy: Yunuseaıre’nm türbesi buradadır. Ali Şan bey tarafından Akköprüdeki aşiret yerleştirilmiştir. Ve bu arada şaraphane ve papazların vazma mahsus taştan bir kürsü v a r ­ dır. Yalınız Şeyhülislâm Memik Zade Mus­ tafa efendi namına kurulsa gerektir. 50 — K a rab urh tn köyü: 50 60 hane kadardır. 400 sene evvelki kayıtlarda Akköprü köyü v a r - sada halen harap ©Iduğundan buradaki halkın bu 3 köye yerleştirildiği anlaşılıyor.de göze çar pmaktadır ki Pessi- nuntusdan bir bölüm olduğu anlaşılır. Birde ev var. Zırkanlı. Göktebe köylerine yerleştirdiği ve t iu d u ça denilen yerdeki bir kabir taşının 1250 tarihisi taşıdığı bu kayıtlar- lada sabittir. 45 — Sarıkavak köyü: Bu köydeki büyük Sarıkavsğa izafetle Sarıkavak denildiği söylenir. Kayada raahrutî şsklinde oy ul­ muş 8-10 kişi alır taş koltukları mevcuttur. Bu köyün eski kayıtlardaki adı Doğmuş ve Büyük R u - yucaktır. 46 — Tekören köyü: Bu köyde Pıomahlar devrine ait bir ham am vardır. 23 - . Bu köy şimdi Polatlıya verilmiştir.. Mika- illi. Eski kayıtlarda da burada Yaralı köyü vardır. Akköprü harabesi oldukça büyüktür. Ak Dede türbeleri vardır. • 43 — Sazlar köyü: -Saslar adındaki bir aşiretin adıdır. Bu zatın yaşadığı 1030- 1067 göç yıllarıdır. 48 — Göktepe köyü: Eski kayıtlarda adı Göktepedir.korniş ve 1216 göç yılında Uzunbey köyünde ölerek defne­ dildiği o zaman Akköprü denilen köyde şeyh Bizinli. Bedranlı ye birçok Kürt aşiretlerini Sığırcık. Sansar mevkiinde bir manastırın olduğu söylenir. 47 — Ahiler köyü: Ahi Fettah tarafından kurulduğu ve birde değirmen yaptınldiğı 1011 de yaptırılmış ve 1287 de tamir edilmiş camii vardır. 51 — Memik köyü: Küçük (Dümrek)midir? veya başka bir köy müdür? bilinemedi. 49 — Yaralı köyü: 1316 da gelen Türk mübaşirleri is­ kân edilmiştir. . Bu aşire­ tin Türkistandaki Lopnur gölü civarındaki bir Türk aşireti­ nin (Karaburhan) aşiretinin buraya yerleştirildiği anlaşılmak­ tadır.

Sivrihisarın Sürez nahiyeamdendir. cilt 2 S. Bu köyün müderrislerisden Çaputlu Ömer efendi ölmüştür. _ 24 - . 15 -2 0 hane kadardır. Eski kayıtlarda adı Ceydilli bazılarında da Bad ildir. Ktzıldaşiarın çok olmasından kinaye olarak Mercan denilmiştir. Bu köyün eski adı Okçudur. Kadılar kürk giydiklerinden onlâFa izafetle Kürklü­ ler denilmiştir. Sivrihisa- rm ilk minaresi burada yapılmıştır. Giliiyüzo ısaSıiyesine tabi köyler 1 Sürez köyü: (Türk edebiyatı sahife 140 da Lâtifi tez­ kiresi S. 5 — Bedii köyü: Beydilli aşireti namına kurulmuştur. denmektedir. Asıl kuruluşuna sebep Hacı Bektaş Velinin arkad aş ­ larından Kavacık Sultandır. Burada büyük harabeler vardır. yine bu köyde V«yvuda silahşuram hassâian Seyit Osman namına 1250 tarihli bir vakfiye daha vardır. 3 — Geçek köyü: 570 göç yılında Selçukun oğlu Omur b@y tarafından yaptırılmış bir cami ve bir h a m a m ve birde minare vardır. 6 — Kavacık köyü: Bu köyd^ Girmastı defterinde Saltan Alâettin vakfı olduğu. (Akdoğan mescidi bahsine bakıla) ayrıea Ahi Evren zaviyedarlığma ait bir vakfiye mevcuttur. Sü- reze bağlı Kürtler köyü 400 sene evvelki kay ıtta köydür. Bu vakfiye 1100 tarihlerinde Günyüzünün kaza olduğunu bildirmektedir. Bu köyde Hacı Evren Kılıç. Bir kısmada Sivrihisar k a­ dılığına tâbi Sürez nahiyesindendir. Burarım halkı Büy düz aşiretindendic. Sürez nahiyesinin merkezi burasıdır. Ru hallere nazaran Sürez köyü F atih devrinde nebiye merkezi idi. (medreseler • bahsine bakıla) 2 — Beşköprü köyü: Bu köye ait 1103 tarihli vakfiyede Hacı Recep ağaam Anadoluda Günyüzü kazasına tabi Beş köprü köyünde vaki iki göz değirmen ve evlerini Basra kö­ yündeki cami’a vakfettiğini bildirmektedir. Bu zat kurmuştur. 50 de ve Riyazus- şuara da: Sâdiieem bahsinde Sâdi Sultan Cemin kâtibidir. Şefik hoca ua.) müderrislerden Ali efendi va babası ölmüştür. (Kılış mahallesi bahsine bakınız. Yahşi tekkeleri!© Selçuk beyin oğlu Omur feeyia kızı­ na ait kabirle 100 sene evvel ölen Hacı Ahmet efendi türbe- side hurdadır. ğdır. 60 da Ravzatülahfeap. 4 —* Mercan köyü: Ayvalıya yakındır.

Röyün yetiştirdiği Ali Feyzi efendi âlim ve şair bir sattır. 1 ur­ ba dağları buradadır. Bu kahramanlar. Arayit == Eryiğit. Seran zaviye ve vakfiyesi vardır. Emirdağı. Yjaa Kanauşüiiiâmd'a Yanan esatirim* göre gökleri t uta a ( i ) Çakmaklı M u stafa efendi buralıdır. 7 — Yaaır köyü: Yastır Türk aşiretinin kurduğu eski bir köydür. Meşhur M ü ftü Haşan efendinin arkadaşla• tındandır . Mehmet hocanın hsbip hoca ölmüşlerdir. Horasandan gafmış yüzbaşı. 10 — Holanta köyü: Nahiyenin büyük ve en geniş bir kö­ yüdür. Caminin tarihi 1287 dir. dedeler bin başı rütbesinde idiler. Ayva çok olduğundan bu köy b« adı almıştır. Beydi 111 ve Karkm aşiretleri olduğundan hal kının buralardan geldiği. binbsşı r ütb e­ sindeki şahitlerdir. Gürüp yaylaları vardır. güzel oynaşından Atlas denilmiş- tir.rmanın bir mahallesidir. Mustafa hoca.) Bu köyde Fevai haca. H**«n Baba türbeleri buradadır. Ç#k. Elâgoz. ( A r a u r i y e bahsine bakıla) (1) . Haşan hoca asğdır. (Ali Feyıi ve Müftü Haşan bahsine bakıla. Yeni yayla. bu köye ait Sultan Alâettin vakfı vardır kt bu sat 610 göş yılında ölmüştür. O zamanlar babalar: yüzbaşı. ve belkide Ji. Diğer köylerimiz gibi burssı da 1071 milâtda kurulmuştur 4Ö0 seae evvelki kayıtlarda da Aşağı Holauta Yukarı Holanta diye iki li@lan ta vardır. 12 — Atlas köyü: Esatıra göre' (Yunan-) Mağrip h ü küm ­ darı slaa ilâhlar babası (Müşteri) ila (Kılımoenia) birleşmesin - den Atlas doğmuştur. Arayit. Bu köy c i ­ varında Avşar. Kurlan. Haşan Baba. Boztepe. Bu köyün halkı Ayvalının yaylası olan Baydüz aşiretinden gelmişlerdir. 9 — Tutlu köyü: Eski bir köydür. Boztepe. Eski kayıtlarda da adı yağırdır. Diğer şgkia görede köyün çok eski olmasından almıştır Holanta köyü Yörma köyüne çok yakındır. 11 — Ayvalı köyü: Ahilerden Kara Apdal. Köyün oturu m u itibarile çeksek o l d u ­ ğundan Helanda adını almıştır. Musluk. 8 — Çakmak köyü: Eaki kayıtlarda yoktur. 25 . Eski kayıtlarda Tatlı denilir. B ilg i ve zekâda zamanında benzeri olm ayan bir sattır. Bu köyde (Dağıstanlı Hacı Ahmst Hüsamettin haz- ' retlerine ait bir ev) vardır.

Sivrihisarlı Bilâi hoea bu köydendir. . Eski kayıtlarda Yörme köyü yoktur Ak kilise tarlalığı ve Avşar köyü vardır. Bu köyün adı Atabaz olduğa ve iki tane bu adda köy bulunduğu. Y u s u f efen­ d inin oğlu T ev fik . Hacet tepe denilen yerler ziyaretgâhdır. Ak kilise yörmsdeki J arm a vilayetinin harsp kilisesidir. Halen. 26 — . 14 — Hamamkarahisarı köyü: Ham am binası 804 sene evvel Omurbey tarafından yaptırılmıştır. Î070 göç yılı tarihini taşıyan çeşmesi Darendeli sadrazam Mehmet Paşa tarafından yapılmıştır. (Camiler ve kal’a bahsine bakıla) Hamamkarahisarı kö­ yünde Çırak İbrahim efendi diye âlim bir zat yetişmiş ve 20 sese evvel vefat etmiştir. Bilâl Mustafa efendi çok zeki ve âlim hazır cevap nüktedan bir zat idi. Germa denmesinin sebebi sıeak su yani hamamlar memleketi demektir. Müderris Y u s u f efen d i. Halil efendide kayda değer bir çiftçidir. H am am köyünden hü küm dar caddesi geçmiş ve bu suretle panayır kurulmuştu. hacı ha f ı z M u sta fa . 15 — Kozeğaeı köyü: Halen nahiye merkezidir. (Çeşmeler bahsine bakıla) (1) 13 — Yörme köyü: Jarraa Arapça Ger ma şimdiki adı Yörme dir. (Jarm a bahsine bakıla) Hseı M»h met eîtndi Yörmenin müderrisi olup ölmüştü?. Bey­ dilli Karkm aşiretlerindendir. bilâhare ipek böcekeiüği yapan bu köye Atlas denmiştir. Jarma. Camiside 657 göç yı lıada Emir Seyfüddin ve îsraail Kızıl tarafında® inşa ettirilmiş tir. a y d ın bir gençtir. Bu hamamların sularının sıcaklığı H a- mamkarhisarındaki hamamın suyunun sıcaklığı gibidir. sultan tepe. Gümbürdek Ilıca atlı 3 h am am vardır. Bu köyde imparator Jüştiea tarafından Miran Galoş adında bir kaplıca yaptırıldığı bu kaplıcanın Yakında tamir edildiği. İbrahim efendinin oğlu Ali efendi münevver ve cömerfcbir zattır.Atlasın güzel kızlan ölmek üzere farz edilen Pgri kızlarına Atlas kızları demişlerdir. H alil hoca A llahın rahmetine ulaşmışlardır. Hakikaten manzara itibarile d« çok güreldir. Ahmet R®fik tarihinde sayfa 57 de Bilecik kadııma ve Sivrihisar ( 1 ) Atlasta müderris Mestan oğlu. Buranın halkı Avşar.

bilgili. 17 — Kabak köyü: Eski adı da Kahakdır. (Höyükler bahsine baksîa) • . hakika ten zekidir. Kaym az palıiyesipe alt köyler İ. Halesi nahiye merkezidir.K a y m a z köyü: Seyidgaziden 7 saat mesafededir. gözleri görmemektedir. Hüküm dar veya Âltuo c a d d e ü z e r i n d e k u r u l m u ş t u r . Eski uşur defterlerinde çeltik verildiği yazılıdır. Selımsani sene 955 göç yılı Kanunî Sultan Süleymanın oğlu padişah ikinci Selimin fermasına göre tari hi bir yerdir. 19 — Kuzören: Çok fakirdir. Kozağacı köyünde hükümet konağı. Sulak bir köydür. Bu köyden müderris İbrahim efendi öiaaüş ve kardaşı Âli efen­ di hayattadır. 27 - . (Şarlteksiyar C. Sölpük mescidini yaptıran Büyük vali Cemaled din A linin'bab as ı Akçe bey namın a ku ruls a Âce beyle Ova yaylası bu köye bağlıdır. ofis binası t a m teş kilsth ilk ©kul ve 1316 göç yılında yaptırılan bir şad ravan vardır. Köyün çok eski olduğunu ve camiinia Merzifonlu Kara Mustafa--paşa tarafından yaptırıldığına ait vakfiye vardır.kadısına hüküm ki Büyük babamız Sultan Osman tarafından Büyük anamız Malhatuna yaşmaklık olarak verilen ve Mal- ha tun tarafından da hasılat! (Ayende ve revendeye) gelene ve gidene vak! edilen Kozağacı köyünün mam ur olmasını ferman ederim. Nahiv® merkezine bir saat kadardır. 18 — Çardak Özü: Eski adıda Çardak Özüdür. Trikom ya şehri kadiminin mevkiindedir. (Emineddini Mikâil bahsine bakıla) Eskişehir yolu üzerindeki Tokat köyü olması da muhtemeldir.K o n y a d & n kaçıp Tokada gelirken Kara- maaoğiu ta r a fm d a a bu h a n d a y a k a l a n m ı ş t ı r . S. Bu zatın muhakemesi kuvvetli. Kaymas ham o Tokatla Zile arasında oJduğuaıı söyliyen- lerde vardır. 4 4 6 Trikom ya bahsine bakıla) Kaymaz hanında Emineddin Mikâil Ulu e a m ı i yaptıran . Ahalisi çok çalışkandır. B i z a n s d e v r i n i n mühim şehridir. Kaymaz camisinin yanında büyük b i r İshit ile firiçyarnn biro konsullarına ait kitabe var dır.

Birisi bu köy 2. Köydeki türbesi herkes tarafından ziyaret edilir. 4 — Kszılcaören köyü: S a u b a b a medfandur. Bu zatın soyuodan Mehmet Ali Altun. Ayai z a m t e d a bir çok maden ocaklarıda vardır. Ba köy sulak ve man za ran güzeldir. 7 — Okçu köyü: Sivrihisar hududu dahilinde üç tana Ok çu köyü vardır. 3. 8 — Karakaya köyü: Bu kö y d e Trikomya harabesi üzarin de kurulmaştur.Mustafa altun. üncüsü Holantanm Okçu mekii denilen yerdir. Bekir Âl tun . 2 — Erten köyü: Eski kayıtlardâ köydür. Hasaa babs. Çürüroekte bir beis yoksada kalkmakta hüner. 3 — Doğray köyü: Karaca Ahmet Sultanın oğlu Doğrul baba namına kurulmuştur. Halen Aieraşah künbetindedir.Mevlâna Celaleddiaırumî . Bakırlık denilen yerde maden kuyuları olduğu gibi yer altında ©yolmuş tu ğ ­ ladan bir lâhid ve o zamana ait ufak deştiler bulunmuştur. Eskişehir­ li Hoca Abdullah efendinin yazdığı m atbu bir kitapta bu zatlar için şöyle der: Hazreti Mullayıruna . 6 — Halilbağj: Eski kayıtlarda Altun bağıdır. Köyü® faşsaeni 1265 göç yılıa da Melik zade haeı Mehmet efasdi tarafmdan yaptmlraiftır. Mapastır tepesi k a f a y a yakın yerdedir. Köy cok eskidir.saygı Dersen kalbi® ısınmaz böyle şeye h®mde gör. Reşal Altun sağlardır. Burada altm madeninin çıktığı tevatüren söylenir. ncisi Kavacık k ö j ü s ü a eaki adıdır. İki kilise yeri ve kayanın üzsrmd® harçsıs taşlarla yapılmış kal’a yeri re k%pulsrs mevcuttur. §amda çıkarmış ayağını P a m u k baba gitte gör.Pederi etti kıyam Kabrine vardığı anda kalkup etti ihtiram — hürmet . Haydar baba adlı iki zatım kabirleri vardır. 5 — İmikler köyü: Kızılca öreni» alt fcarafmdadır. — 28 — . Esat A İt un. "Yine dersen Şa®a gitmek müşkül olur p»k uzak Var İmikler karyesi®® Eskişefars iki kooak Bal mumu gibi yatıyor orada ar oğlu er var.

zeki Te k a b i l i y e t l i b i r çiftçidir. 7 — K ız ılc am e ş e: H a l e n h s r a b e d i r . 15 — A h i K a r a c a k ö y K a r a ç a m ı n y a n ı n d a k i Belen d e ni l e n köy yanındadır. 14 — A l a ç o i v a y a A l a ç a t : Çandır yakınındadır. 400 sena ewvel köy olup şimei harap olan veya başlca kazalara verilen köyler j _ Y a y a l a r : P o r s u k k e n a r ı n d a d ı r . M u t t a l i p v§ H a c ı H a f ı z h o c a ­ lar b u ra d a yetişmiştir. 10 — K a r a c a ö r e n k ö y ü : H a l e n k ö y d ü r . Vaktil® b u ra d a pazar kurulurm uş şim di harabdır. Y e rin d e M a h m u d iy e k ö y ü vardır. G e r e n li de Ş a b a n ç a v u ş ve Pomak Mehmet cömert insanlardır. 11 — Y a v e r v i r a s : İstiklâl h a r b i n d i o r d u m u z a 150 b i n kile b u ğ i a y h « d i y y e e r m i ş t i r . 16 — A ğ a ç k ö y ü : Y a y l a d ı r . 12 — P a ş a k a d m : T ü r k r a u h a c i r l e r i l e m e s k û n d u r . î d r i s h o ca Te M e h m e t e f e n d i il® b e r a b e r F a h r e t t i n K e r i m G ö k a y ı n b a b a s ı H a c ı K e r i m ilk d e fa b u k ö y e y e r l e ş m i ş b i l â h a r e E s k i ‘ ş e h ir e n a k i l e t m i ş t i r . H a l e n M ih a l ıç ç ığ a v e r i l m i ş t i r . Y a y l a d ı r 5 — P a z a r c ı k = P a z a r k a y a : A c ı n ın a ş a ğ m n d a d ı r . 13 — G e r e n li ve B a ğ ç a e ı k kö yl eri : T ü r k M u h a e i r k öy le r i dir. M e h m e t efendinin oğlu F a i k . Biçere b i r s a a t m es a f e de di r. 9 — B eypınan: Bu gün harabesinin y an ın d a m an d ıra vardır 10 — S ö ğ ü t ö n ü : 11 — S ö ğ ğ t i i : 12 — S u s u a : B u n l a r K ı n ı k k ö y ü y a n l a r ı n d a ve y a y l a d ı r . 9 •— Ç a y l a k k ö y ü : Ş i m d i h a r a b d ı r . 17 — t m r e k o z = Oylukoz: Ç ay- koz yanındadır. 8 — A ğ v i r an : P a ş a k a d m m k a l a n y a y l a s ı d ı r . _ 29 — . 13 — İ ğ d i r : K ı n ı k ile A k t a ş a r a s ı n d a h a r a b e s i m e v e u t t ı ı r . 4 «— A l a n k ö y ü : A l a y u a d k a b i l e s i n d e n b ö l ü n m e d i r . Et e k li y a m a d a d ı r . B ü y ü k harabeleri vardır. T ü rk m u h a c i r l e r l e d e n d ir . 6 — Gele v e y a Çel e: Y a y l a d ı r . 2 — B ü y ü k Güvem : 3 — Küçük Güvem : B u köyler h a ­ raptır.

. 14 — Sümbezirgân.anlı: bu da onun yanındadır. Ekizöbek. 5 —> Karga yolu: Mercan ile Yağrı arasındadır. (1) Kal’aya takriben bir saatte çıkılır. Boğuş. Ortaç. Büyük harabeler görülmektedir. ■• Sivrihisar Kalsa (Kale) si Sivrih sar Güneş dağının bir yamacıdır. Bu kai’ada Yazıcı İbrahim ağa adında bir derebeyi oturmuştur. Bizar*tin âsârmdaûdır. 1$ — Akköprü: Sığırcık. 18 — Çay: Askerlik şubesi binasının sol aşağısında. 12 — Yengeler köyü: Ayni yerdedir. Yörmenin yaylasıdır. Şimdi tarladır. Meşhur Pessintjh- tus harabesine yakındır. Boş harabedir. Sekerce. Çay denilen bir mevki vardır. Yokarı Şşyhler. 4 — Avşar: Sakarya kıbısındadır. Kızık köyü: Ka­ bakla Tiirktacir ' arasında y a y la d ır 7 — ’Yenica köy: 8 — Ilıca köy kaplıcası 9 — Karahoc-a 1-öyü: Poİ8tlıdadır 10 — Aralan Doğmuş: H a m a m Kar-ahisarı köyü yanındadır.11 — Arsl.. 17 Çeltikbağı — Holanta ile Ç 1tik köyü arasındadır. Tiizbe diker Haşan Argı. Yerleri boş ve tarlalıktır. Yeni Viran. Akar su ( 1 ) Osmanlı memleketleri Tarih Coğra f y a lügatıhdan — 30 - . 400 sene evvel köy olup simdi yerleri bilinmeyen ■köyler: Düyük Amal. Kızılca Haşan. 15 — Ova: Bunlar yayladır Kozeğacma aittir. 13 — Akeabey: Büyük vali Cemaleddin Mebmedin babası Akça bey namına kurulmuştur. 16 — Çakırhan: Aşağı lüfekçi oğlu köyümün adıdır. Kumacık hamamına ait vakfiyede îsrailbağımn yaeııile Ç*y tarlalığı vardır. Horasan. . Kürarü. Nur Alican. Buzluca arasındadır. Burasının bir köy olduğu anlaşılmaktadır. 1230 gaş yılında bu adara kabadan çıkarılarak kai’a yıkılmıştık KaFada mevcut su sahrenci zahire ve m ü ­ him mat konulacak mahzen yerleri belli olmaktadır. 2 — Celi Yusuf: Doğray yaylasının yanınd adır 3 — Büğdüz: Ayvalının yaylasıdır. Bürkanî kayaların en sivrilerinden birkaçının arasına inşa edil­ miştir. Yağcı Dede 400 sene evvel köy olup bugün yayla olan ¥e başka kazaya verilen Günyüzü ait köylsr 1 — Kürtler: Sürezin merkezi idi kadılar burada otu rd u k ­ larından ve kadılar kürk giydikleri için kürklüler denmiştir.

II . (Saat Kulesi) ( Âlemşah Kiinbeti) * % I Her iki eserin tafsilâtı ayrıca basılmış olan resimleri altındadır *■ ► . v Bu resimde görülen . B u umumî manzarada göze çarpan iki eser I. . granit kayalar zirvesindeki sivri kaya kale duvar ın in birini gösterir.

.

boyu beyidir. (2) 1 — Seferihisann büyük bir kal’ası vardı. Asiler Müeireddini sotaya düşürmek için atlar gönderdiler. Sivrihisarlılar bunların zulmünü duymuşlar ve kai’aya sığınmışlardı. O za­ man kal’a kumandanı Umurbey idi Karaman oğlu hisarı k u ­ şattı. Akşehiri dahi ya aladılar. 293 bu tarihte İzm ir Sivrihisarı Türk lerin elinde değildi. Mucireddin .■ (sevinerek) olarak hemen yürüyüp Emirdağı ilini vurup andan Beypazanoa çıkıp f)rayı dahi beter etliler. (4) 3 — Şöyle rivayet olunurkiaa çün Karaman oğlu İbrahim bey • işıttikirn kâfirler ehli imanı sıymışlar ferah­ nak ==. çocuklara saldıracak (Bunları a 1 — Osmanlı memleketleri tarih coğrafya lûgatmdan 2 — Ahmet Tevhit tarihinden S . Kal’ayı zapt ile eşkiyayı tam am en temizledi.Anadolu umumi valisi idi. Sivrihisar ahalisinin rivayetlerine nazaran buraya Ebri siyah derler ki Abrustuladan muharref olsa gerektir. Timur bir müd det karargâh yaptı ve giderken kal’ayı tahrip etti. (3) 2 — Kütahy am n 20 mil şarkında Sakaryanıa yukarı kol l a n arasında büyük Sivrihisar kal’ası vardı. A • haliye öyle zulüm eitiler ki kâfirle bile yapamazdı. A d ı Sey- fe d din kızıldır. Sonra Sivrihitara geldiler. 300 tercümeden ( 5 ) K ız ılb e y Tiirkmenlerdendir. Halbuki kasabanın suyu kaVanın alt tarafından gel Elektedir. Um ur bey ne kadar Z im m i. 130 3 — Müsamerat S. Karaman ©ğlu hi­ sarı açlıktan ve susuzluktan bunaldıp zsbım etmişti. Kal’â dizdarı ve şehir uluları bir araya gelip Karaman oğlu hisarı zapt edesek fakat kadınlara. B a y ın d ır . Birçok âsiler oraya sığınarak Sivrihisar vilâyet halkını iz'aç etmekte idiler.(5) Oklar yağdırıp k a f a cengi ettiler. Oğlu dahi kızılca kal’a- darı hücum etti.yoktur.üzer­ lerine yürüdii. 4 — Türk yurdu S. 608-630 göç y ılın a kadar süren muharebede bulunmuş ve Hamamkarahisurdaki camii bu zat 657 de y a p tır m ış tır .E rm eni varsa öne sürdü. İlhanlılarm . Bu k ızıl ka­ lenin de bu zat tarafından y a p t ı r ı ld ı ğ ı anlaşılmaktadır. Hisar harap bir hale geldikten sonra döndü. Coğrafya mütehassıslarının adını bildikleri halde yerini tayin edemedikleri yardir. Abrııstuladır. Fakat Mucireddin aldanmadı. ve selâmlık kapısından yürüdü. İbni Batutadan _ _ 3i „ .

1100 göç yılında yazıcı îb ra him ağa k al‘ayı tamir ettirmiş ve 1231 de giderken tahrip etmiştir. Ali babanın başım Lârendeye götür­ düler. y a ğ m a ve garet ettiler.brahim ağa kal’ayı tahrip ederek gittiği göz önüne alınırsa kal’amn 4 kerre tahrip edildikten sonra bu hale geldiği görülür. Y u ­ karıdaki 1252 tarihli vakfiyyeye göre Yazıcı İbrahim ağanın oğlu Yazıcı zade Hüseyin bey tarafından da kal’anın işgal edildiği anlaşılır. Timur bu kal’ayı karargâh yapmış. Kal’a dizdarına ait vakfivye : Hudavendigâr Sivrihisar Biçer köyü ve gayri köyler İbrahim Veledi Haşan Bilâ Yeled ölüp Timarı mahal kalmakla Halil Veledi Haşana verilmiştir. Başı ahp Karamanoğlu Sivrihisardan hareket etti. Kütahyaya vardılar. Ne kadar kadın. 6 Akdoğan yama- ©ııdada (Sivrihisar Kal’a) kapıları olduğu ve Yazıcı İbrahim ağa tarafından Sivrihisar halkı kai’aya götürülerek Yazıcıoğlu kal’ası denilen kalenin yaptırıldığı. Meğerse Karaman oğlu da pusuda imiş derhal Ali babayı öldürdüler. yanbştır. Ali babanın Uğrun kapı önündeki mübarek başı kelimsi şe~ hadet getirirdi.Yenice nrahaUeye yakın yerde (Uğrun) kapı 5 Hisar a r ­ kasına giden boğazda (Muiurnu) kapısı. gelin varsa hazırlıyarak Ali Baba ile çıkarttılar.zamanın velîlerinden Ali Baba ile) ayaklarına pabuç giydire­ rek Mudurnuya göadermeyö karar verdilgr. Sese 1252 Ankara 6848 84 cilt 148 esas 324-45 mi­ mara 2009 (Kal’a kapıları) Araştırmalar sonunda: 1 Köşk denilen yerde (Saray) 2« (Selâmlık) kapıları. Âli babanın mübarek cesedini sobacı oğlu Baha efen­ dinin kapısı önüne defn ettiler. Ali Evliyadır. 1230 senesinde . kız. giderken tahrip etmiş Karamanoğlu geldiğinde halk Sivrihisar kal’asına sığınmış. 3 Kızdbel denilen yerde (Kızılbey) kapısı 4. Bundan korktular. Halk Arap Evliya derler ki. Başı Karaman oğluna ge­ tirdiler. Babında inayet reeası Dizdar Halil efendi tarafından arz edil iniştir. Ali babayı şehit edenin boynunu vurdular. Netice: Kal’a Bizanslılar devrinde yappmış İlhanlılar dev ­ rinde kal’aya bir eşkiya sığındığından eşkıya öldürülmüş v e j kal’a yıkılmıştır. — 32 - .

.Vilâyetleri tah rir . Por sukla Sakaryanm birleştiği yer olan Kıran harmanı da «vvelee Sivrihisar hududu dahilinde idi. Babadafc suları birleşerek Hortuya varırlar. Sivrihisann coğrafi durumu Sivrihisar 1080. şarkında Polatlı kazalarile çevrilidir. Memik. Çal- tepesi 1200 metre.yazı . Sakaryanm kolları : •v>g. Karayel.... Günyüzü 1000 rakımdır. Gök su. Zey. 400 ve 9.D A Ğ L  8 Sivrihisar: gayet sert ve yüksek uçları cenuba m ü t e ­ veccih Hilâl şeklinde Gıranıt tepelerinden teşekkül etmiş bir kavis içindedir ve aynı zamanda Sivrihisar Güneş dağı yamacmdadır. Kal'ai Sivrihisar. Nüfus 45699 dur. garbinde Eskişehir ve Mah­ mudiye. yolulile îlikvirandan porsuğa dökülür. Mesutçiftliği. v .-------. Kaymaz 960. Kırlı. Kaymazda v cI P poyraz ve şimal Güayüzümde doğu rüzgârları hâkimdir.defterinde ve 20 inci sa- hifssmde Sivrihisarda KANUNÎ SULTAN : SÜLEYMAN’ın _ 33 - . Karasivri 1250. Doğan m a ­ hallelerinin olduğu görülür.f . Her tu suya ile birleşerek Oğlakçı köyünde Kıral caddesi üzerin­ deki harap köprüden geçerek pörtek suyu adını alır oradan Demirci. Siv­ rihisar 4043 kilometre kar® olup kilometre kareye 11 nüfus düşer. garbi eoaufeîsinde Emirdağ'ı. şarkı cenubîsinde  k - sşehir. Yazıcıoğlu kal’ası tahminen 1100 metredir. r -" ' -. Büyük Salar ^ Porsuğun kolları: Karaburan. j Zor suyu. Sivrihisarda yüksekliği 1000 metreyi geçen dağlar azdır. L A D E N L E R Zümrüt: Kanuni Sultan Süleymanın sadrılzamı (Başvekili) İbrah im Paşanın Başvekilliği zamanında yapılan Anadolu I Eyaleti . f\ Rüzgârlar: Kaza merkezinde lodos.0 aene evvellerine göre kaFanın çevresinde Kayalı. Elcik. Fakılı. Ortaklar. ve Düden suları. 40 derece tül ve 32 derece arz daireleri arasındadır.. 8882 hanedir. .. Sakarya ve Porsuk nehirleri vardır. Umur oğlu. Dümrek. Hududu: Şimalen Mihalıççık. H a c ı . Arayıt Eryiğit dağın m Haşan baba tepesi 1300 metredir.

Kadıa ve erkekler® ait iki kısımdır. Yanma yeni bir otel yapılmıştır. harapdır. Okça ve Zey köylerde Devletşah köyü yakınlarında | da var v@ işletilmektedir.çok fazla ve çok zesgin olduğu ve sarayın süaarüt ihtiyaçlarının bir çoğu Sivrihısardan çıkarıldığı (1) Krom madeni: Dumlucamn kuzeyinde S ar ıkiy tarafında 15-20 sene evvel Almanlar tarafından işletilmiştir. ■ Bu maden OsmanlIların Mısrm Saidinde Te Habeş üzerinde işledikleri zümrüt madeninden d© Sivrihiaardakinia.. Hâlen harapdır. Bakır: Karakayâ il ’ iğören arasında Bakırlık denilen yerde I Bakır madeni işletildiği ve Kara kayada halen bunlara ait kuyular vardır. Derecesi ( + 31) dir. Hâlen haraptır. (Hamamlar) Köylerdeki 1 — Miryan®il©*: Yörme köyündedir. Romalılar­ dan kalma ve haraptır. Şap: Zey köyündedir. 4 — Ballıhisarda: Ha mam deresi denilen yerde hacsam vardır. 3 — Tekören ham amı : Tekören köyündedir. Suyunun harareti (31) derecedir («Ferma bahsin© bakıla. ( 1 ) Tarih hâzineleri s a y ı 2. Şimdi 1 metruktür. Zeydeki akan suda da Şap vardır. Kömür: Halen olmamış ham Linyit kömürü Zey köyü civarındadır. Halil bağında Altun ve çeşitli mermer. Duta - i lucada simli kurşun İstiklâl bağında mermer oaakları olduğu gibi Acı ve Sasılarda a Işı bulunduğu. 5 — Geçek köyünde: Umur bey tarafından 570 göç yılın da yapdırılan h am am harapdır.Zengin zümrüt madeni vardır. Çı ban şifası işin giderler. 1 A ra lık 950 İbrahim Hakkı K onyahn ğlu ___ 3 4 __ . Bizans imparatoru Jöstiyen tarafından yâpdırılmıştır. @ — Ha m am Karahisarı ham amı : 570 göç yılında U~ murbey tarafından yâpdırılmıştır.) 2 — Doğray hamamı: Dumluca ile Erten arasındadır. Bir kaç sene evvel tamir e d i ­ lerek iyi bir şekle konulmuştur.^ haslanndaıa===geliri 100 bin akçadan fazla olan o zamana göre | büyük vilâyet geliri demektir. Bu köy* Zey denilmesinin sebebid® budur.

Oğullarından Fahreddin B ayd ar. 810 göş yılı (Vakıflar defteri No. Muammer B a yd a r âlim ve hususî muhasebeden nıütıkait olup sağdır. Şu halde Hafızuddin kızı Safiyyetüllahın ham am hissesi kardaşı Lütfullah v© Lûtfullah öldükten sonra Lûtfullahm kızlarından Safiyetti) laha Kumaeık hamamı. (l)[ (1) Seıfiyetüllahm soyundan da Aliosman ve Muammer B a yd a r vardır. ^ Kumacık hamamına ait vakfiye Ben Hafızuddin k m Sayifetüllahım Sivrihisar kasabasın­ da halk arasında Kumacık ham am ı denmekle meşhur h a m a ­ mın dörtte birini banasabah namazında (eczâyi şerife) yanı (cüz) okutm aya v0 bunu okuyan kimseye 120 kuruş verile. NimefiiMak soyundan: Asker oğullarından Ahmet Eroğlu sağdır. Bunun yerin® h a m a m ' yapıldığını adının Kumaeık hamamı olduğunu yazar. bunun mütevelliliği sağ kaldıkça bana ve ben öldükten soara Hafi- zuddia oğlu'. r Si¥ri!tf$|r icaza içindeki hamamlar 7 — Kumasık hamamı Cumhuriyet mahallesindedir. 117) Hafızuddin: Meşahir İslâm -Hamid Vehbi S. 35 — . 986 de Gazi Orenus vakfiyesinde— 791 göç y ı k —şahidi Molla Hafızud- dindir. (Sivrihisar vakıflar defteri S. Kaz- Tisi tarikiad® Sivrihisarda {BİAT KONMAMUS) admda bir kilise olduğunu ve saıcıîaaao hayvanların bunun e t r a - îmda dolaştmldîğmda sancılarının geçtiğini yazmakladır. . olgun insan olan A li Osman B a yd a r senelerce E yta m Müdürlüğü y a p m ı ş ve on sene evvel vefat etmiştir. Hakikaten yüksek bir zekâya sah ip âlim. Diğer vakfiyede: Madenillilmü vel’fazl: (ilim ve fazilet sahibi) (veri aevfeül’müşeızeb: verdiği hükümleri hakikata uy gun elarak veren—hakim — (Ebüi’meaz) (fukaralar babası)-— » e v l a n a Lûtfallah ifeni Hafızuddin diye başlamaktadır. 162 Nö. diğer kızı Nime- tül’laha da Kullar re vahşiyan kalıyor.'ozkardeşim Lûtfullaha ve o öldükttn sonra onun evladlarma verilmesi. 208) Vakfiyede tarih ytksada o zaman Sivrihisarda kadı olan Efdâl j zade Hamidüddinin yaşadığı tarih 880—890 göç yıldır. V ilâyet başkâtibidir. Ahmet ve Necdet B a y d a r da h ayattadırlar. 152 S. Ve Sakarya yolları arasındaki Kullarla Yalışiyam köylerini vakf- ediyer.

1155 de ölmüş­ tür. beratı alışan verildi 1283 Sivri­ hisar vakıflar tarihi 115 No. Derinliği 11 metre olup 5 metresi sudur. K u y u n u n taş örtüsü çürümüş olması dolayısiyle doldurulmuştur. Bundan 66 sene evve] yıkılmış yeri: Hükümet bahçesi olmuştur.(1) Çifteler hamamı Kılıç mahallesindedir. Bu zatın Sivrihisarlı olması muhtemeldir. Bu lısmamı Abdurrabim efendi yaptırmıştır. Eviaâi vakıf: Vakfedenin çocukları. 1958 senesinde kasaba içine y a p ı l a n parke yolun kazısından meydana çıkmıştır. 750 göç yılında.Birinci Sultan Ahmsdin kızı ve Anadolu beylerbeyi Nasuh Paşanın eşi ©lan Ayşe Sultan -bilâhara Hafız Paşaya varmıştır. Küçük H a n ı a m T Eski vakfiyelerde Küçük Ha m am denilen ham am ı Mavi Kadın çeşmesinin yanındaki kabir taşı bulunan Ahi Paşa yap tırmıştır. 3 . Mezreai çay: Askerlik şubesi binasının alt tarafındaki çay deailen yerdeki tarlalar.Bazılanda Nasreddin hocanın kızı Fat. (2) Bilâhare Odabaşı Ali efendi oğlu Abdullah ( 1 ) Bu hamama su temin edilen kuyu. Hâfızuddia emlâkinden Nısfi İsrail bağı ham am mezreai çay Kum acık denmekle maruf h am am Lûtfullah kızı Safiy- yetüllah mezreadarlığındaa evlâdı vâkıfdas Mehm®tağa oğlu Abdurrahman ağanın aulbi sağır oğlu Mehmet izzete terk ederek öldüğünden Mehmet İzzete.manın y a p t ı r ­ dığını söylerler.bu h am am a Muhatlı çiftliğini ve birçok mal vak! etmiştir. 230 Lugatlar: Nefi İsrail bağı köyünün yarı geliri. Buraya çay denilmesi kepsen suyunun buradan akdığmı bildirir. Kamusülâlâmdan . Ve h am am ı ta mir ettirmiştir. Gerek babası ve gerekse eşi Ahi reisleri ©Iduğuna göre büyük servete i h ­ tiyaç gösteren bu ham am ı ancak bunlar yaptırabilir 2 . ( 2 ) Menteş zade Abdurrahim şeyhülislâm olmuştur. Bu kadın Karaca Ahmet Sultânın ailesidir. Seyyide hamamı Bu ham am Seyyid Nureddinin kızı Nuriyeain yaptırdığı ve hamamın adının da bundan ileri geldiği tevatürle söyle­ nir. Bulabildiğimiz vakfiyede Mehmet İzzete ait olan.

Kutbuddin mahallesinden H a ­ tip oğlu İbrahim Peşe. Hıristiyan mahallesindeki hamam Ermeniler zamanında mamuridi. Gedik mahallesin­ den Hekimzad© Ahmet Çelebi. Roma kaldırımı. bir de Rüştiye mektebi var.Şarî Teksiyer şöyle diyor: Sivrihisar yalnız ve yüksek bir gıranit kayasının eteğin dedir. Murtaza oğlu Saraç Ali. Geliri Kutbuddin nrı a hailesin­ deki medreseye v e medrese içindeki camiye ve sıbyan m e k ­ tebine aittir. Baş muallim. Bir saat kadar güney doğuya yürüdükten sonra beyaz n e r m e r cinsinden kalkerli bir yere gelinir. Bu mektep 70 yaşından aşağı olmıyan 35 40 sese muallimlik ettiğini söyleyen bir muallimi evvel (Baş muallim) bir de a r - kadaş om idaresi altındadır. Tosun oğlu Hacı Ömer tfendi. Şaban Çelebi. Kılıç mahallesin­ den H aeı Haşan oğlu Hacı Ömer. Pesinuntos mermerleri.Sivrihisara gelsrek babamdan intikal eden çifte hamamım vakfetmiş. Akkaya yolu bir geçidin başındadır. Sivrihisara uğrayan seyyahlar 1 . Bu parça. Güneş dağı adı verilen (Den’dımen) dağlarına uzanır. vaktile buradan çıkarılmıştır. Bu esnada Sivrihisarın meyil ve seviyesine göre tabiî iki vadiden geçilir. Mehmet oğlu Süleyman Çelebi.Vakfedenin toru nu. 37 - . Alemşah Peşe ve oğlu Ali Peşe ve Kökmal oğlu ve yeni gelen acem Hacı Mustafa şahitlerdir. Muharrir (Gazete yazan) Ahmet Şerif de şöyle anlatır: Sivrihisara geldim. Süslü bir konağı andıran Hükümet binası. Dedesinin vakfiye tarihi 1154 tür. Sabanca büyük köprüsü vasıtâsile Sakaryayı atlıyarak Pesı nuntusa gelir. Dağın o bir yamacı inilerek bir saat kadar iebaşirî araziden geçilir. Bu vakfiyenin tarihi de 1218 dir„ Vakıflar defteri S. Sakaryaya doğru gidilir. Eyyüp Çelebi. Rüşdiye mektebi nin vazifesi hükümete memur yetiştirmek olduğundan bahsetti ( 1 ) K a ğ n ı Pazar Çeşmesi . Bunun Sivrihisara mesafesi sekiz saattir. Seyyid Haşan.. 199 No. Hacı Süleyman oğlu Ömer Peşe. 2 — Anadoluda Tanin. Şimdi haraptır. 157 Bu kam am a Kanlı Pınar (1) çeşmesinden su akıtılmasına dair 1180 tarihli vakfiyede şahitler: Karabaşh mahallesinden H®cı İsmail.

kahvesinin ve yemeğinin zaptiye ocağından yaptırıldığını. Mihahççığa var- dınn. Dışarıyı seyretmekle meşgul. 300 3 — Jedavzatts: 1855 de Anadolunun bir köşesi. (Düzeltme ve ıslah e t ­ me) mevkiimizdeu emin değiliz. kendisinin masraf etmediğini söyle digini bildirmektedir. Bu zat Mihai'ççığı anlatırken şöyle diyor. Babadağı (Babadat) köyüne geldik. Bura dan vadiye doğru inerek çadırımızı şehrin dışında bir mezarlık içine kurduk. Buradan gece yarısı eyrıldık. O. Kaymakam. pencerenin önünde köşe minderinde kurulmuş. en güzel «serler memleketi olduğunu ve Ulucamideki minberle Âlemşah kümbetinin sa­ n a y i i ofisinin (Güzel sanatların) birer enmuzeci (Örneği) ol duğunu belirtmiştir. Son olarakda 1929 da Ahmet Tevhit bey gelmiştir. Hü kü met konağı iki katlı olup kapısının üzerinde ma­ şallah levhası bulunduğunu. (2) (Ahmet Tevhit 929 senesi maarif mecmuasından) . (2) Tenin başmuharriri Ahmet Şerif 1325 senesi S. Kaymakamında kaymakamlık odasında yatıp kalktığını. 25) Öğleye doğru konak sahip lerinmle vedalaşarak çiftlikten ayrıldık. F a k a t bu kaya yığını­ nın tepesine ulaştığımız zaman sözlerimizin önünde muhteşem bir panurama (Yüksek bir yerden gösülen şehir veya köy manzarası) serilmişti. Sivrihisar anedoluda şimdiye kadar gördüğümüz şehirlerin ve kasabaların en güzeli idi. Ertesi günü öğleden sonra saat 1 de Kaymaza vardık. Burasını geçince b?r kaya yığmı ki adeta mer d iven çıkıyoruz gibi tırmanarak aştık. Sağımızda bir dağa yaslanmış Sivrihisar şehri iie onun önünde açılan Sivrihisar vâdisi uzanıyor. On beş senedir Kay mak am ­ lık e d i y o r u z . Türkçeye çeviren (Reşat Ekrem Koçu S. da burasının Anadoluda en zengin. Şehir işinde bir çok kıymetli abidelere rast geldim. Bura­ da bir çok eserler vardır. Sivrihisarm evvelce gayet büyük bir şehir olduğu bellidir. Mutasarrıflık vaktim geldi amma buna muvaf ­ fak olamadım. Şehrin içinde bü yük Yunan lâhitleri (Mezar için yapılan taştan oyma) Türk- îer bunları çeşme haline getirmişlerdir. Sandalyesi boş duruyor. Mezarlıklar şehrin dört misli büyüklüktedir. Kendi­ sinin en büyük korkusu tensikatdır.

Pesinuntusda para kesilmesi. Aynı gaman­ da Konya sarayı. Sivrih sarda (Abrustula). Sivrili işarda İktisadî vaziyet 1 — Kamalılar ve Bizanslar devrinden evvel. Amuriyeye gelinee (Çakmak köyü) bu şehir Ahbasilerden Mutasam. Tabiatıle ticaret ve sanaat merkezi olmasaydı büyük mamureler burada bulunamazdı. Bu yol üzerinde Kaymazda (Tırıkomya Vilâyeti). Türklerle Bizanslar aresmdakı daimi harplere sah­ ne olmasından birer köy haline gelmişti. daha sonrada Törkler tarafından t a h ­ rip edilmiş. Oradan Ankara civarındaki Etileric merkezine uğrar (Yollar bahsine bakıla.) Romalılar ve Bizanslar devrinde de bu yol yine Sivrihisar dan geçerdi. Hitiitlsrin Hükümdar. Bizanslar devrinde imparator (Jüstiyenin) Jermada (Yör­ mede) (Mancillos) adlı kaplıcayı yaptırması ve Yörmede (Ba- küs) mabedinin (Şarap tanrısının) bulunması. Bailıhisarda (Pesinuntus payitahtı). (Pesinuntusun) (Jerma’nın) (Gorduyumun) = ( Yassıhüyük) ^Tırıkor^yamrı) birer köy haiine gelmesi Ankara şahri yapılın ca yolun buradan geçmediğinden aynı zamanda zelzelelerin çokluğu yüzündendir. 39 - .ikası idi. Sivrihisar hududu dahilinde idi. caddesi denilen Altıa cadde Adalar Ege denizi sa­ hilindeki Kuş adasından başlar Seyitgazi yânındaki Midâs me z a n mevkiinden geçerek Sivrihisarın eenubındaki Pesinuntüsa varır. . Bu suretle Ahiler ve Bektaşîliğin beşiği olmuştur. Ru m kayseri (Romanusu) 1070 milâtta mağlup ettikden sonra Sivrihisarı zapt etmiş aynı zamanda (Arnuriy«) tahrip edildikten sonra halkı Sivrihisar beyliğine sığınmışlar o zaman Amuriye adı Sivrihisara verilmişti. Harun Reşit. Bu müd­ det zarfında köme köme gelsn Türk kahramanlarının yığınak yeri ve sevkaleeyş (Harp cephesi) mııat. Yörmede (Jerma Vilâyeti gibi) (5) büyük Viiâyet merkezi. Selçuklar. Sebebide buraya gelenlerin hepsi Türk olmakla Acamcadan bir şey a n ­ lamazlardı. Selçuklar devrin de Sivrihisar hemen 300 seneye yakın uç olmuştur. Fars edebiyatının merkezi olduğundan tab i— atile burası da Türk edebiyatının merkezi olmuştu. Kepen va Kaymazdaki büyük Hüyükler b u r a • larm ticaret ve sanat merkezi olduğunun şahitleridir.

Geoekdeki Hamam. Haznedar Necibettm Mustafa gibi bir çok şahsiyetlerde buradan çıkmıştır. Hoca Yunusun (de­ nizler nazırı) türbelerde Mülk köyündeki alemdar Doğan beye a i t k üm bet’i bu azametli devrin varlığını.Devlet teşkilâtı gibi büyük teşkilâtı oiam Ahilik ve b u au a kalu olan Bektaşilik burada mühim zatlar yetiştirmiştir.. Hamamkarahişarmdaki Ha mam binası için 805 «ene evvel vakfettiği Sivrihisarda 36 manifaturacı dükkânı. Ve Emirdağının odunu burasının m ahr uk at ihtiyacım temin eder di.sarayları olan 18 han hemen hemen bir bir çok Vilâyet merkezlerinde yoktur. Ahi Evren. bilâhare Sivrihisar kadısı Hızır Bey tarafında» Câmiye çevrilmiştir. ihtişamını ve t i c a ­ ret merkeaiolmasmı gösterir. Eserlere gelince: Selçuk beyin 570 göç yılında yaptırdığı A k ­ doğan mescidile Akdoğan çeşmesi. Aynı zamanda o de virde Selçuk beyin yaptırdığı manifatura dükkânlarından başka dükkânlar olması tnbiîdir. 40 . Bir çok zamanlar Vilâyet ve bazanda Sancak merkezi olan bu Sivrihisarda üç tane Büyük vâîi. Bu gün bir kaza merkezi olan Polatlı dün sivrihisara bağ lı bir köy idi. Seyit Nureddin. O zamanın kervan . İlhanlar devrinin en muhteşem abidesi olan Alemşah kümbeti. Anadolunun sik zaptolunan ş®hri olmakla Nasreddin Hoca. Mihalıççık ve Y una k nahiyeleri askerî teşki­ lâtla bağlı olduğu gibi Haymananın tiftiği burada satılır. Osmanlılar devrin­ de. Bu gün bile 36 manifaturacı d i k k â n ı yoktur. Aynı zamanda Şeyh Baba Yusuf ve Şeyh Hedayi cami leri birer ölmez abidelerdir. bu kafi­ lenin serdarlarıdır. Yine Konya naibi saltanatı Emi- nittini Mikâilin yaptırdjğı Muhteşem kervan saray. Ahi Şerafettin vs pek çokları bunları takip etmiştir. burası yakın zamana kadar tran sit merkezi idi. iki tane Sadrül-kebir (Büyük kadı) vakfiye ve türbeleri vardır. Ahi Paşa. (Başlarıdır) Ahi Rüstem. Mescit ve Minaresi. Yunus Emre. Ordu Kadısı Celâlettin. Karaca Ahmet Sultan. Bir çok zamanlar şrkdan garbe ve garpten şarka giden yolların. Sivrihi­ sar vilâyetinin mamuriyetini gösterir canlı bir vesikadır. Kanunî zamanında sarayın zümrüdünün Sivrihisardan t i ­ min ediidiği (Madenler bahsine bakıla) o devrin ihtişamını an latır.

Polatlı gibi m ü ­ him İktisadî ve ticarî merkezlere yerleşmiş olup bariz şekil ­ de muvaffak olmuşlardır. \ n k a r a Hacıbayram Veli camiindeki tarihi halı Sivrihisârda dokun­ muştur. Y o l l a r Romalılar Anadoluda büyük şoseler yapmışlardır. _ 41 _ . Tarsus ve Antakya yoluyla Suriyeye gidilirdi ki bnnun bir şubesi de Kaysariyye ta n k iy le Urfaya doğru uzanırdı. Eskişehir. Bu durura karşısında iktidarına göre muhit bulan bir çok şa hışlar. 1317 Ankara salnameleri ve Kamusülâlem Sivrihisârda mühim miktarda P a m u k ve (5000) kilo Afyon mahsulü olduğunu ve çok mikdarda Cehri yetişdiğini yazmak ladırlar. Bildiğimize göre Hallaç deve yün a ta n a Kuttae deye Pam uk a ta na derler ki: burada mühim mrkdarda pamuk yetiştiğinin iki canlı ş a h i t ­ leridir. Halının üzerinde Ankara Sivrihisarı yazılıdır. 1316 salnamesinde 185 bin tiftik Keçi olduğunu. îzmir. 1325 senesi Ankara salnamesinde şöyle yazar Sivri hisarda mühim mik tarda çorap örülür. Sivrihisarın Hamamkarahisarı köyünde asırlarca panayır kurulduğu gibi Pazarkaya da pazar kurulduğunu halen bilen ler vardır. İstanbul. Yunan isti lâsmdan sonra 1927 senesinde 143 bin koyun 82 bin tiftik Keçiye indiğini. 200 e yakın halıcılık ¥e kilim dokuma tezgâhları olduğunu ve külliyetli miktarda hah ve kilim seccâde dokunduğunu bildirmektedir. 1200 göç yılı tarihini taşıyan Yazıcı İbrahim ağaya ai6 Hacı Ü mit çeşmesi vakfiyesinde iki p a ­ mukçu dükkanının bu çeşmeye vakf edildiği. SANAT: Sivrihisar Halıcılığın vekilim.seccade dokuma mer­ kezi idi. Büyük leri ve işlekleri üç adetti. gün geçtikçe azalmakta olduğu. Davarcılık: Sivrihisar ötedenberi dsvarcılıkla meşhurdur. dahi bol yetişmekdedir. Ankara. Bu gün de bir çok köylerimizde kilim ve seccade dokunmaktadır. aynı zamanda Kıdanlar (Kuttanlar) deye bir çok soylar var. 1 — Marm aradan—Ankaraya. Z Î R / U T: 1316. Burası Buğday ve Arpa anbarı olup diğer mahsulat. Ankara t i f ­ tik keçilerinin mühim m i k d a n burada yetişirdi. Ksaaba halkı İktisadî bakımdan da kıtri bir istidada sa­ hiptir. Zaman ve hadiseler icabı İktisadî muhit daralmıştır.

Oza» man belediye reisi olan Hacı Veli ile kay m ak am Pertev bey ler refakatinde bir heyet Ankaraya giderek yolun Sivrihisar- _ 42 - . Kamu- sülâlâm S 3İ7 T i r k yurdu Nisan 927 Anadeludan geçen yollar S. uğrak ve transit merke­ zi idi Emineddini mikâil ile soğa bey kervansarayı ve 18 ha­ nın bulunuşu ve salnamelerde Sivrihisar merkezind» 15000 nü fus oluşu bunu isbat etmektedir. Bu yol ları en önce o. Hero- dut Mifâddan önce beş asır e?vel yapsldığım bildirir. 3363 de eski devirlerde Hititler muazzam . Bu şehirde bir çok Çivi yazıları bulunmuştur. 1307 senesi Demir yolu yapılırken ilk evveî Frtnsızlar Sivrihisardan geçirmek istemişler ve kazıkları çakmışlar.çok büyük bir medsni • yet vücuda getirdikleri. Bu yol İzmir ve Efes d en çıkardı Sard üzerinden Gordiyuma ulaşırdı. Bilâ­ hare Almanlar inşaatı teahhiit etmişler. Oradan ssnra yukarıda tarif edilen yerlere varırdı. Sivrihisar 1307 göç yılına kadar. ü n ­ cü Murad tarafından Kadı köyündes Bağdada kadar yapılan caddedir. Bu cümleden olarak Adalar (Ege) de­ nizi sahilinden Kuş adasının şarkından Seîçukdaa başlayarak Milas mevkiinden geçerek Pesinuntusa varır buradan Gordiyu ma gider. 3 — Edremit ve İzmir ile Bodruma uğrayarak garp sa­ hillerinse uzanırdı. Almanlar gerek yolun kısalığı ve gerekse iktisadi vaziyetler dolayısile Sivrihisara uğ rat mayar ak Sak®rya ve Porsuk vadisini takip etmişler. Etiler Milâddan 11 ası? evveî Boğaz köyde imparatorluk l a m ı kurmuşlardı. bahsetmiştir. 2 — Bizansdan yâni eski Koatantaniyyeden İzmit® ve ora dan Kâstam&ai re Tarabzon sahillerince F ırat vadisin® Ye Iraka inerdi. Gerkler bu yola Kıral yolu derler. A e k ar aian sonra Kızıl ırmak bölgesinde Etilerin baş şehri olan Hatuşa -Boğaz köye Varır Boğaz köyden Kayseriye varır. Kaldırımları ve köprüleri elyevm mevcuttur. Kayseri yakınında Asur- koluniierinin yerleştiği bir tüccar şehri olan Gültepe ye g i ­ derdi. Osmanlılar devrinde yapılan caddelerin en büyüğü 4. S®nra Sakarya ve persuğun birleşdiği köprüden ge- çerek Boğaz köye gider.

Cumhuriyet devrinde yapılan yell&r. Eskişehir-Ankara asfaltıdır. En az 530 yılında kadı olmuştur. Celâibeyin O. K A D I L A R Sivrihisara ilk gelen kadının kim olduğu bilinememekle beraber. 2 — Mehmet bini Y ahya E t t i b r m — Fıbrizli Yahyaeğlu M ehmet— 650 göç y ı l m a ait Keyhusrevoğlu K e y k u b a d m Siv­ rihisar m u z a f a t m d a n olan Boğuş kö yünü elli a l t u n a aldığı­ n a d a ir vakfiyede kadı olar ak imza etmiştir. Bini B a h a d ır Ömerin 740 se­ nesinde öldüğüne göre d a h a evvel Sivrihisarda kadı m ev­ c u t olduğu. 32 2 — İbni B ibi S. Hızırbey 810. 1) 3 — M a hm udu suzâni ca miinde ki k itab ed e S a d r ü lk e - b i r .B ü y ü k k a d ı . göç y ı ­ lı n d a doğd u ğ u n a göre. tarih lerde ve dah a ev vel kadı olduğu. 4 — Nasreddin lıocanır Sivrihis ar da b i r m ü d d e t kadı olduğu söyleniyorsada hangi tar ih le r d e olduğu tesb it edile­ medi. 299. No 1. Sinan pa şa 844 de Sivraihisarda doğmuştur.h o c a Yakup. 1 — Kıho mescit altındaki kabirde Elkazî. Devlet yoluda. ö l ü m ü 570 göç yılındadır. Em ined di ni Mikâil câm ii ni t a m i r et­ tirdiği tarih 843 dür.dan geçmesini ve yoi Sivrihisardan geçerse tamamen » a s r a fi vereeeklerini söylemişîersede Sultan Hamide giden Abidin pa şa muvaffak alamayarak boş dönmüşlür. (2) 6 — Celâlb ey-H ızırb eyin babası. 1. 26 3 — V akıflar defteri S. S. Göç yılı ol duğu sa göre 840 sene evvel kadı bulunduğu anlaşılmaktadır. . Müsameraî. 43 — . Ş ekayık.67 No 208. Sadrül kebir. Elimam. Hoca 683 göç y ıl ın d a ölmüştür. (3) 1 — V akıflar haremeyn defteri. 7 — Hızırbey b a b a s ın ın ölümünden 843 senesine ka dar Sivrihisarda kadı idi. 5 — Kadı Celâleddin Sifrihisarîx b u zat 663 göç y ı l ın ­ da Abakalıan tar a fın d a n id a m edilmiştir. Horasan meşayıhındnn hacı Mehmet efendi. S. Sivrihisardan Y a k a - pınara 20 kilometre Günyüzü makasından Hoisotaya 20 kilo­ metre Sivrihisar İlikviran yolu 35 kilometre Sivrihisar Biçer yolu 40 kilometre Sivrihisar Sarıköy 45 kilometre olarak v i­ lâyet köy yolları yapılmıştır.

İdâm = A sılm ak 44 - . Sîvritıisarda yetişen müftülerin meşhurlan Müftü Nedimi efendi alim ve şairdi.) 1277 dö yazıcı oğlu Hüseyin beyin vakfiyyesinde şahit olan m ü f t ü Haşan efendi Nasreddin hoca h a k k m d a k i y a r ım kalan m ecm uai maa rif adlı eserin sahibidir. tasavvuf ilimlerine v a­ kıf. (Naip kadı a n la m m a d ır) 9 — Hızırbey in oğlu Sinan paşa F a t i h i n gazabına uğra dığ ın d a Sivrihisar kad ılığ ıle 881 göç y ı lın d a gelmiş ve 886 göç y ı lın d a gitmiştir. 18 3 — 994 senesinde Sivrihisar v a k ıfla r defterinden Lügatlar: M u zâ fâ t — Ekler. Vakıf defteri. 1) 10 — Deli bir a d erler Mehmed Gazali. Günyüzü kadısı idi. (2) 11 — Taceddin efendi. 1154 senesinde K a - raz ay ım m i r a l a y .S ü l e y m a n bey için mersiye yazmış (Karazayım bahsine bakıla.) 1312 de m ü f t ü olan H u b u ş Mustafa efendi hem dini hem de d ünyayı bilendendi felsefe. (Rüşdiyye mektebi bahsine bakıla. 994 ta r ih in d e B aba Yusuf torunu Hâm id b a b a y a a it vakfiyede kadıdır.A l b a y .54 senesine a i t Kumacı. Z a m a n ın ın f e v k m d a zekâya m alik b ir zâttır. 1218 de Kadı Elhac Ömer efendi. 1327 de M eh met Nuri. 930-935 senelerinde kadı idi. Çok genç 1 — K am us. 1321 de Mustafa Hulüsi.) 1299 tarih li vakfiyyede ş ahit Kıyık hacı Ali efendi ilk rüşdiyye açıldığında m u allim i evvel olmuştur. S.k ham am ı vakfiyesinde L û t fu lla h a ait t a b i r a t t a N ev bülm üşe zz eb -d emek ted ir ki. 1324 de M eh met Hulusi. 167 1218 de Müftü zade Sunullah. şiirlede uğraş­ mıştır. 3) 1131 Senesine a it vakf iyede Kadı Haşan va kıfla r defteri No 192 1154 Tarih li vakfiyede Kadı Mevlâna Mehmet. 1333 de Ha san Tahsindir. 1315 de Asaf. : 8 — 8. (Nasreddin hoca ve dinek köyleri bahsine bakıla. 1317 de Abdülaziz. S. 2630 2 — Hammer tarihi 18 inci k ita p S.

Vaizler : Geceki i Ali efendi. Halen Orhan iş eri müftüdür. Müftü Rasih efendi: Sivrihisarlı en son m üftüdür . 1949 senesinde Mihalıççıklı Haşan efendi ve ondan sonra Akşehirli hacı A h m e t efendi. 700 göç y ı lı n ­ dadır. Gönlü tekyede ka lb i mahkemede. Müftü R a­ sih efendi bahsine bakıla. Şimdi arsa halindedir. 01 hübtış zade Mustafa efendi. _ 45 - . 1320 de m ü ftü olan Ömer efendi h a t t a t idi. Bir çok seneler m u a ll im lik ve müderrislik y a p m ışt ır . Bu zat t a r a ­ fından y a p tı rıl m ı ş tı r . Müftü M ehmet Ali efendi: En meş hur vaizlerdendir. 1 — Seyyi N ured din medrese ve tekyesi.ölmesinden eser b ı ra k m a m ış tı r. E i r ç o k ç a nülerdeki l e v h a l a r b u zatın eseridir. Meraifoniu Suad Bilsel Meh­ m et Emre. Ondan sonra m ü ftü ler başka yer lerden gelmişlerdir. î lik viranlı Ali efendi bu zat için şöyle demektedir. Yeni düştü şimdi üstada. Meh me t Sırt. En son m ü ftü olan Rasih efendidir. m e h m e t Aksoy m ü f t ü olmuştur. Osm anlılar devrindede ilk medrese I znıkta yap ılmıştır. Medreseler. İslâm âleminde ilk medresenin hazreti Ali­ nin y ap tı rd ığ ın ı ve to r u n la r ın d a n M u h a m m e d ü lb a k ır haz­ retle rinin tedrise dev am ettiği. Türklere gelince 420 göç y ılı n d a T ü r k üm er as ından N ı - şabur h âkim i Nasreddin ibni Sebüktekin t a r a f ı n d a n ilk med rese tesis e 1diniştir. Sivrihisarda ilk medresenin ne zam an yap ıldığı belli de ğildir. 731 göç yılındadır. Bunla rdan bulab ild ik le rim iz i sıralıyoruz. Kalayladı k alb i oldu nurâni. Halende vaiz Tahsin Özalpdır. Müf t ü Mehmet Ali efendi bahsine bakıla.

15 — Kozağacı Medresesi: Halk ta r a f ı n d a n y a ptırı lm ış tı r. Yerinde halen Hâl binası vardır. Ünsi S: 829 da. Alâeddin K eyku bad ın zamanı devletindeki zatları sayarken gazi Alemşah. Ev kafç a s atı la r ak arsa halindedir. (1) 4 — Hızırbey medresesi: Babası Celâl beyden kal an h a­ len k u rşunlu medrese denilen yerdir. Haşan N a i p . 8 — H a t u n c u k medresesi: A h m e t ağa ta r a fın d a n 1200 de y a p t ı r ı l m ı ş tı r . b u binan ın içinde idi. Mevlâna Celâleddin R um î. 11 — Şerefüddin medresesi: Hacı Hüseyin ta r afın d an 1241 de y a ptı rı lm ış tır. Şimdi cam iin avlusudur. 2 — S o ğ a b e y m e d r e s e s i : Ay dınlı Umur. 16 — Dümrek Medresesi: Eşref U nla nın babası A h m e t 1 —■ Alemşah sofileri inkâr eden bir zattır. halen b u n a izûfetle Alemşah K ümbeti denir. 12 — Kar ac alar medresesi: Karaca oğlu İ b r a h i m ağa t a raf ından 1260 d a yap t ırı lm ı ş tı. 9 •— Aziziye medresesi: 1170 ta r ih in d e Nim etüllah oğlu Ömer ağa tar a fın d a n y ap tı rı lm ış tı r .Alemşâh medresesi: Melikşah k ü m b e t i medresenin içinde idi. Arsa halin dedir. 14 —. Bilâhare Sinan paşa medresesi olmuştur. 10 — Şeyh A h m e t Ziyae ddin medresesi: M a h m u d u S û - zânî haz retlerinin türbesi.Hoca Zade Medresesi: Hoca zade Süleyman efendi ta r a f ı n d a n y a p tırılm ış tı r . d iy e saym aktadır. 6-H oşkadem medresesi: Iioşkadem camii y a n ı n d a Yazıcı İ b r a h i m ağa ta r afın d an y a p tırıla n medresedir. Şimdi dis panserdir. 13 — Z ıyaiyy e Medresesi: Karacaoğlu İ b r a h i m ağa la - r a fı ndan y a p tırılm ış tı r . beyin ümerasın da n olan Soga ve y a Çoğa bey ta r a fı n d a n ya ptırı lm ış . 3 —. Şimdi yerinde m ü ft ü l ü k dairesi vardır. 7 — E m in e d d in Mikâil medresesi cami bitişiğindedir. — ii6 — . Şimdi yerinde arab ac ı dü k kânları vardır. Ya zıcı oğlu Hüseyin bey 'Etrafından t a m i r edilmiştir. 5 — Hazinedar mescidi y a n ı n d a Hazinedar Medresesi: Yazıcı î b r a g im ağa tar a fın d a n y a p tırılm ış tı . İbni Batudan.

Bulgaristan m u h a c ir le rin d e n d ir . Ken­ disi vefat etmiş oğlu ile halen sağ olan dam adı A h m e t Coş- k u n tü r k sağlardır. k a h r a m a n lık la r ı görülmüştür. 1277 göç yılında. Sivrihisarda yetişen müderrisler 1 — Alemşah medresesi müderrisleri Nuri ve Hüseyin efendiler. T ok at gi­ bi b ü y ü k b ir şehrin 300 k it a b ı old uğ una göre Sivrihisarda anc ak 1500 kitabın b u l u n d u ğ u b i r çok vakfiyelerle sabitdir. — -■47 - . Coşkuntürk’ün h a r b . Hüseyin efendi: Noter ve Mahkeme Baş kâtibi d a h a son­ r a d a H akim olmuştur. iyi ahlâklı t a m mânas iyle fazilet sahibi idi. S oy un dan da B a l a b â m l e r deye b i r soy halen mevcutsa da ne b ir kütüphanesi ve nede b ir k i ta b ı var dır. B u n la r y a n ­ lış v e Asılsızdır. Bazı gazetelerde Sivrili icarda B a laba n paşanın k ü t ü p h a nesinde binlerce k i t a b i n b u l u n d u ğ u ve b u n u n Cafer T a y y a r mezarlığına gömüldüğü y a z ılm a k t a isede Sivrihis arda b u l u ­ nan 1500 k i t a p istilâyı m üteakip Eskişehir Kütüphanesine gönderildiği ve k ü t ü p h a n e n in 1 i l â 1500 nu m ar as ını taşıyan defterde ka yıtlı ve k i t a p l a r halen Eskişelıirdedir.: ■■ - 17 — Sûrez Medresesi: S ultân -Gemin sâdisi -denilen S û- rezli Sadi t a r a fın d a n y a p t ır ılm ış tı r . D en eb ilir ki. Ely ev im Eskişehir'de E m l â k Komisyönöusudnr. d-elâleti!<? y a p t ı r ı l m ı ş t ı r . 570 göç y ıl ın d a U m u r bey ta rafı ndan y a p t ırılm ış tır . mem le­ ketimiz ilim ve irfan ına b u zat k a d a r hizm et eden olm a­ mıştır. 21 — K u t b i d d i n Medresesi Yenice mahallesinde n Hacı Osman ağa t a r a fın d a n Karaca zade Hacı İ b r a h i m ile y a p ­ tırı lm ıştır.'efendinin . 20 — Geçek Medresesi: Eski medreselerdendir. Arab e a ve Farsc aya ve bu n lar ın e d e b i y a t ın a vakıftı.) * 18 — Atlas Medresesi: Halk ta r a f ı n d a n y a p tırı lm ış tı r. 19 — Y e r m e Medresesi: Halk ta r a fın d a n y a p tırılm ış tır . B alaban P aş aya gelince Sofya F a t i h i olan b u zat S iv rih i­ sarda Ba laba n camiini ve B a la b a n ı eşmesini y a p t ı r m ı ş t ı r . Eski yazı bilenlerin yası hocası olup h a tt a td ı. .ı u m u m i d e ve İstik lâl ha r b in d e b i r çok. ( F a ti h Sultan Mehmet devrinde.

Hızırbey medresesi:-' Müderrisi.. A b m e t efendi* (Şeyh Dsöıan Efen di bahsime bakıla).yolla­ r ın d a Mühendistir. Bir çok zam a n la r v a i z l i k e t m i ş oğlu Bahri efendi de Belediye kâtipliği y a p m ı ş t ı r her ikisi de vefat etmişlerdir.) - Ziyae dd’in Medresesi müderrisi Gevrekçi zade Süleyman efendi. Gerek müderrisliği ve gerek­ se meclisi idare ve meclisi u m a mİ amalıklarında ve b ilh a s ­ sa mtidafsar h u k u k cem iyeti a z alı k lar ın d a memleketimize çok b ü y ü k hizm etleri olmuştur. B u soydan aynı mesleke salık Haindi hoca h a y a t ­ tadır. taassuptan âzade vaizlerdendi Şerafeddin medresesi müderrisi Halil efendi. saf b i r zattı. Hazinedar medresesi müderrisi:' H u b u ş zade M ustafa efendi zekâ ve d e h a it ib a ri y l e ender yetişen zâ tlerdesdir. Bir çok ta le bele r yetiştir m iştir. î r f a ı l i y e r ---. Bu uğ urlu soya m ektep hocası derler babası Mehmet efendi ve k a r ­ deşi Haşan . Hem dini hem de d üny ayı çok iyi bilenlerdendi. . C amik eb ir müderrisi: E v liy a zade Salim efendi. Diğer müder ris NUÜ hocanın oğlii Yakııp hoca Ç a n a k - k a l ’a d a şeh it ölm üş tü r. Â lim aynı za m a n d a k â t i p t i .. A v u k a tl ık etmiştir.) Hoşkadem müderrisi Başçavuş zade Ah med M u h ta r efendi. p h . m ü ftü R a ­ sih hocanın. Ulem a içinde zekâsile çalışkanlığiyle m eş hu rdur. (Müftü Mehmet Ali bahs ine bakıla) Aziziyye medresesi müderrisi: Mustafâ efendi. (Torunu Necati Demirel Kara.bahası olup en m eş h ur vaizlerdendir. (Müftü Mustafa efendi bahsine bakıla. Ta sa vv ufa in tisap ettiği gibi ders o k u t m a k t a m a h a r e ti k â - milesi vardı.. K ar ac al ar müderrisi: M eh met A l i efendi.'efendi mem leket i r f a n ı n a 5b ü y ü k h iz m etl er et­ miştir. âlim.

Belediyeler bah sine bakıla. 0 - ğulları Kemal ve Vehbi sağlardır. Sürmeli Hacı Hafız. kardaşı Ağaoğlu Ali efendi sağdır. oğulları öl­ müş ve ( ) yaln ız da m a d ı M u h id d i n Karaer sağdır. feraiz ilm ine . t o r u n u H.. Bir çok zaman lar müder rislik etmiş ve Sûk camiinin im am ı olmuştur..s Hacı Bekir. Hafız A h m e t Efendi. mütevâz...ayri Başar ve oğlu İsmet sağdır.. ' B i l â l ' M u s t a f a Efendi: Âlim. Karî.. ' __ 4 9 ... Sivrihisara geldiğinde Camikebir im am ı ve Sük camiini. Hafız Halil İ b ra h im . (Torunu R üş tü yüzügüllü Eskişehir nüf us müdü­ rüdür. Nuri hoca Çan akka l’ada şehit olmuşlardır. Vucûh ilm in e vakıf b ir zattı.vakıf ayni z am an d a nüfus mem urluğu. nük ted ân b i r zattı. Aynı z am an d a Kurşu nlu c a m i m in vaiz ve im am ı ol­ muştur. R a ş it Mehmet efendi.. ( & ) kardeşi Hacı Ham di de ölmüştü... Y akup hoca.. Cön- kerli Ömer. •.. Aslan'Yör me köyünden di i*. Terzi Bekir oğlu Yusuf. Mal m ü d ü rü Mustafa.yap mış tır. id i.. • . Fazileti ah lâkıyyeye malik. Karahafız Ahm et. Karı. Babası H a c ı ... Rasıh da Eskişehir istasyonu gar m üdürü dür. S a i d .d e müderristi. Sülük zade Hü­ seyin.. Hafız Abdullah. . Bilâhare Eskişehire giderek orada ölmüştür. Hacı Halil efendi: Rüus hoça larınd an dır.. Ümidli zade Ali efendi: Babası Osman efendi ilk r ü ş - diye açılışında m u a l l i m s a n i._ . Şeyh zade Lütfi. Alay müftüsü.Şaban oğlu. He m müder ris ve henide m uallim di. Tasavv uf a sâlik. M ü - lıiddin Keskin er. Âlim... Hacı Hilmi efendi: Rüus hoça larınd an dır... Ağaoğlu Sâlim.. Oğlu Ali efendi çok zeki.i. Sivrihis arm genç bilginlerinden Hasip hoca. senelerce mahkemei şer’iyye b a ş k â t i p l i ğ i yapmıştı.. Tahsin Öz alp Merkez'Vaizi. felsefeye aş m a idi. çök zeki. hazır cevâp. m em lek et i l m ü i r f a n ı n a b ü y ü k hizmetleri olmuştur. Hacı Sait zade Ali efendi: Sogabey medresesi müderrisi idi. L â h u ti b i r sadaya m â ­ lik..... zade Ali Efendi: Âlim..n h a t ib i idi. Cafer paşazade Ahm et Efendi mü derris tir. Sarayın m a - beyn im am lığın ı yapm ış.h a l im b ir zattı o ğul- ları T a hsi n Özalp ve A h m e t ve Rasıh sağlardır... Alçı oğlu İ b ra h im .. Sırçacı oğlu Mehmet efendi. Yallaz oğlu Ha'cı Ali.

Şükrü Yüz üg üllü. hacı hafız Mustafa. Soyu nda n Ha îız Ömer ve B aha sağlardır. oğlu Mustafa t o r u n u eczacı Zeki sağdır. Bilâl hoca. A h m e t Eroğlu. . C amikeb ir im am ı Os­ man efendi. Balhhusarlı Mehmet efendi Köylerden: Y a v e r v ir a n d a n Hacı Kasım. Halil ba ğ ın d a n Meh­ m e t ve Bektaş hocalar. Şefik bööa sağdır. Çakmaklı b ü y ü k müderrislerden Mustafa. M ua mm er Bayd ar. Beli Kuşaklıogiu Halil ve oğlu Mehmet Çileyupoğlu Ha fız. Ali Fevzi.H a cı Köseoğlu Mustafa. Çanak Mus­ tafa. Abdullah. Y a k a p m a r l ı Ey yü p ho ca. Çerkeş zade A hm et efendi: A hm et Çıracı.Ateşf hoca A hm et Efendi. Oğlıı Mehmet Celâleddin sağdır. Cafer hoca. Kavacık köyünden. Yörmeden: Hacı M ehmet efendi. Hacı İ b r a h i m efendi. H o ia ntadan Hafız Hüseyin. L ü tf ü Atasoy. Hallemcioğlü. Sürez- den Ömer efendi. Halen Istanb uld a b ü y ü k kereste Tüccarıdır. F a ti h medresesinden mezundur. Gecekden* Ali efendi ve babası. M uttalıp hoca. Kuzvirandan: İ b r a h i m ve kardeşi Ali efendiler. T o m b a k hacı Abdullah Efendi Hacı î b a t o ğ l u M. . Karaca örenli Şükrü hoca.Ali Efendi & San dık E m in i Abdullah. K aym az dan Ha cı Ba san Efendi. Dinek köyünden: Dinekii Mustafa. Halil hoca. Mustafa Çam. Basan efendi sağdır. Yenice mahallesi imamı Mustafa Efendi. Eşref Üna lının babası müderris A h m e t Efendi. Sobacı oğlü Hafi s Haşan: h a t t a t ve nakkaş idi. Dümrekden Hafız Mehmet Ali. Hacı İsmail efendi. Atlastan müderris Mistan oğlu H a ­ fız Iiasan. Kadı oğlu Ha fız Ahm et. Evliyazâde Kâzım efendi ra h m e ti İlâhiyye kavuşmuş l a r d ı r . H a m a m k a r a h i s a r m d a n Çırak İ b r a h i m efendi. Âlimdi yazdığı b i r çok Kuranı kerimler mevcu ttur. Koçaşlı Halil ve Haşan. Sülük zade Kâzım efendi. Yusuf hoca. Hacı Hafız.

B un lar vakıf def terin­ den alınmıştır. A h m e t efendi de ölmüştü. İlk rüşdiyye Hoş kadem medresesinde açıldı.gelerek b a b a m d a n in tikal eden h a ­ m am ı K u t b u d d in mahallesinde vaki medreseye ve medrese havlısındaki câmi şerife ve yeni y a p ıl a n sıbvan mek tebine vak fet tim . Gökmen oğlu İb ra him .S ı b y a n m e k t e b i n d e . Eski t a r i h 1154 yeni ta r ih 1218 göç yılıdır.m u a l lim olan zata ve b ire r akçası Karacazede hacı İ b r a h i m ile y a p t ı r d ı ğ ı m medresenin m ü ­ derrisine v a k f e tt im : 1251 göç yılı şehitler Melikoğlu Osman. Zül fi kâ r oğlu Hüsnü. Ye o za­ man müderris bilâhare müft ü olan Kıyık Hacı Ali efendi muallim i evvel. İ b r a h i m efen­ di tekaüd olmuş. Haf ızud din m u a lli m h a n e vakfı: Yenice mahallesinden Hacı Osman ağa gelerek yeni h a m a m k ülhanı ile çevrili dü kk ânlarım ı taş medrese civ a r ın d a b in a ettiğim mektebde . Sıbyan mektebi: İlkokul demektir. K u t b u d d i n mahallesindeki Sıbyan m e k t e b i r d e Usta Be­ k i r oğlu Hafız Mehmet ve Taş medrese civar ındaki Sıbyan m e ktebinde de Sofu Mehmet efendi ve Y a h y a oğlu Hacı Mustafa efendiler m u a lli m li k etmişlerdir. Sıbyan m ekteb ini y a p t ı r a n Sarı A hm et oğlu Osman ağadır. i — S ı t y a n mektebi Kılm ç m aha lles indek i A b d u ll a h ibni v a k ıf ü lm e r h u ta Ellıac Ali efendinin oğlu A b d u r r a h i m i n t o r u n u . Ümidlizade Osman efendi de muallimi sâni idi 1296 göç y ıl ın d a İ b r a h i m efendi m u a l l i m evvel olmuş. Vakf iyye şahitleri: Kadı Hacı Ömer. (Sarı oğlu Hacı Ali ağa belediyeler bahsine bakıla. Medreseler olmak la beraber Sıbyan mektepleri de vardı.Çifteler h a m a m ı n ı y a p t ı r a n . 51 - . Yozgatlı A h m e t e f e n d i d e m uallim i sâni idi.) O K U L L A R ^ Rüşdiye mektebi 1292 göç y ı lın d a S ivrihisar da açılmış­ tır.

: O ğlu' İb ra h im hazine. evvelliğe K ıy ık M eh m et-efend i getirilm iş. K ad ir E rb ay . . Kâzım D um an. . tek rar O rta m ektep açıldı. H ay riye Potoğlu. Haşan Top kaya. Eskişehir d e : b u lu n an m uallim E m in hoca. B u rh an ı terak ki. H ızırbey ilk ok ul­ larıdır. Osman Biçerli. b ir zat idi. A b d u rra h m e n . İlk o k u lla r 1311 .. ve son ilim a d a m la rın d a n . Muallim. Yenice Okulu başöğretm eni M ustafa Özkan. N usret Oral. öğretm en. M ünir Çilek. İd adi ve y a tılı okul lâğvedilerek 1948 de.m u h a k e m e i. K âm il Er. Ali k u d re tli İlmiyesi olan. Çakır hoca. B-eytullah Önpeker. . B u lab ild iğ im iz eski öğretm enler: Salim Çamkerten. (Sülük) A h m et Özalp.. 2 c-i m u allim liğ e de A h m et efendi getirilm iş.1 3 2 2 seneleri arasın d a açılm ıştır.. Nail B a h a d ır - oğlu. 1959 Senası i e f t e z Okulları Muallimleri Ortaokul: m üdür. 1329 senesinde m u a llim evvelliğe A n k a r a l ı ' M ehm et Ali Efendi.. Hüseyin efendi. 3 ncü m uallim liğe de A nk aralı Hıfzı efendi ta y in edilmiş. Süleyman Ulgun. A ta tü rk ok ulu nd a. M uallim M. C um h uriyet oku lun daki: O sm a Tııtavsalgıra. Osman efendi.as­ ri iy ye m ak teb i lağvedilm iştir. İsm ail ö z tü r k .. kâtip lerin d en Ali: efendi sağdır. H alil H ilm i İpek. M u allim İsm ail H akkı. rah m eti il ahi yy ey e kav uşm uşlardır. a v u k a tıd ır. Haşan Kaya. 1333 göç y ılın d a îd â d i. . Fevzi T ırp an . temiz. Kâ­ zım Eliaçık.’ . öğretisen Ali Gürbüz. ayni senede y atılı ilkokullar açıldı. H asan A yhan. B ü - sam eddin K ıyık. Sofa Meh m e t efendi. Ke­ m al Y avuz. Eşad Altun. ikinci m u allim liğ e M ıhaliçcıklı T evfik efendi. Hüseyin Erol.. Beyhan Oral. Küsam eddin Sölpüker. Behçet K aracaviran. Şükrü Erol.senesinde R. A d­ ları şunlardır. Sami Boya cıoğlu. Ve 1330. — 52 - . Haşan Hüseyin Öİçay. M aarif m emuru. . Arif Hoca. Asarıfeyz.

M üdür. . Kâzım T arcan . Fevzi Durul. Fevzi Kâğıtçı.. Ali Seydigazi öğretm enleridir. b u h ü y ü k F irik o m y a v ilây eti harabesinde dir. 4 — îlik v eran .. H ilm i D uru.. A n kara ilkokul öğreteni.. Kepen iıüyüğüde pessinüs y a k ın ın d a d ır... . Bu h ü yü k eski dem irci köyü harabesi yan ın d ad ır.. A b d u rra h m a n K a - rak ay a....... Akşehir O rtaokul m üdürü........ Rüş­ tü Çakıroblay ve Selim Yalın alp. H üyüğün yüksekliği 30-35 m etredir. ... Süleyman Gürbüz. 3 — Dem irci köyündeki hüyük: Köye 15 d ak ik a k a d a r­ dır.. E skişehir’de ilk te d ris a t m üfettişid ir. . B uradan işlenm iş horrasandan y ap ılm ış H am am çıkm ıştır.... M ustafa K ırtız biaşka mesleğe girm işlerdir. S iv rih isa rd a olm ayanlar. Salilı Sivrikaya.. H am dı Gündüz. 53 - . köyünde 10 m etre yüksekliğinde bir h üy ük olduğu gibi b ir adam bo yu yüksekliğinde d 3 b ir çok y ığ ın tıla r vardır. Rüşte m Erdem li İz m it M aarif m üdürü.. D u m lu p m ar m üdürü. .Ahiler köyünde.. B uraya yakın köy­ lerde de küçük b ü y ü k ler ve h ü y ü k lerin y a n ın d a da h a ra b e ­ ler v ardır. h ü y ü k dibi derler. 3 m etre yükseklikte b i r h ü y ü k v a rd ır m ev ­ kiine. üzerinde 4 m ezar v ard ır. ... Suphi Arzum an.. Hilmi Çıngır. Veli Atasoy. H 0 y il k I e r 1 — Kepen hüyüğü: S iv rih işard aki H üyüklerin en b ü y ü ­ ğüdür... pessinüsün 1 k ilo­ m etre y a n ın d a . S iv rih isar irfa n ın a b u zat k a d a r hiz­ m et eden çok azdır. E m in Ertok... Şük­ rü Ünlüoğlu. S ivrihisarda 1959 d a açılan Sanat E nstitüsü (Tesviye ve Marangoz) şubeleri 1959-1960 ders y ılın d a faaliyete geç­ m iştir.. 5 — .. K arakayalı Şevket.. 2 — K aym az hüyü ğü K aym azdadır.. Müellif m uallim lik h a y a tın d a yüce bilgisinden istifade etm iştir... Tesviye Atelyesi Şefi.. tekaüde sevkedilm işlerdir. S ivrihisar irf a n ın a h izm et etm iş yine eski m uallim ler­ den: T a b ir Gündüz....

Ağaç çu­ k u ru ve D ana suvatı yanında. Öteden beri in san lar b u hü yüklerin etra fın d a o tu r­ m uşlardır. .- b — İn şa a tla taşdan b aşk a kerpiçde v ard ır. 7 . H üyük ler b ü y ü k şehirlerde y ap ılm ışsa yükseklikler 30-35 m etre d ir T u rv a hüyü ğü gibi. iki h üv ük vardır. B u tepelerin uzaktan gelen her hangi b ir teh likeyi üze rinde ateş y a k a ra k acele merkeze h a b e r verm ek için k u lla m 1d ı kİ ar ı an laşılm ak tad ır. m evkiideki b irb iri üstüne k u rd u k la rı b in a la r enkazının devir. M aarif m ecmuası sayfa 62. S ivrihisard aki Kepen ve K aym azda bü tü n b üy üklerin çay ve çeşme b a ta k lık la r y a n ın d a bulunduğu.' . İşlerin de k ıy m e tli eşyaları d a konulur. 6 M art 1926.. Profesör Bayan A fetin Alaca h ü y ü k kazılarının m ey d an a çık arttığ ı ta rih i h a k ik a tla ra d a ir verdiği konferansdan p ar çalar: H ü yü klerin binlerce senedir insan ların aynı. y irm i 30 m etre yüksekliğinde . d evir ve üst üste to p la d ık la rın d a n v ü cu d a gelen y ığ ın tıla rd ır. o tu ra n la rın nüfusları azsa b ü y ük ler yas sidir. a — H üyüklerin y a n ın d a su b a ta k lık la rı ve çeşme b u lu n ması. ve ziynetleri ve silâhlariyle b era­ ber y a y a k ılır veya gömülür. B azılarının a ltın d a b ir tü rb e b ulu nu r. B u tü rb e n in b ir veya m ü te a d d it odaları olup ga­ y e t san atlı b ir ta rz d a y a p ılır. B un dan 15 sene evvel gelen b ir A m erikan seyyahının ve b ir çok tarihçilerin en b ü y ü k lerd en bazıların ifadesine göre k ire m it ve tu ğ la fabrikası o ld u ğ u n u söylemekle b e ra ­ ber dem işlerd ir ki : B üyü k leri hangi çağda ve ne için y a p tık la rın ı ta rih henüz k ati b ir şekilde halledem em iştir. İncelem e sonunda h üyük insanların m ezarlar üzerine y ığılm ış olduğu to p ra k ta » b aşk a birşey olm adığı anlaşılm ıştır. Bu y ığ ın la rın altın d a yalnız b ir ceset veya b ir mezar b u lu n u r.Y assıhüyük G ordiyom da da b ir çok b ü y ü k ler vardır. 6 . T a b ia ti ile b u n la r su k e n a rla rın d a h a s ır la n ıp büyüğe getirilm iştir.Rog-ağacı kyiinde sa k a ry a k e n a rın d a -M a rn . ölünün sağlığında kıy m etli eşyası ile altın. İnsanları b u r a la r a çeken sebepler. .

10 y aşın d a n y u karısı 40 k a r k ü re k to p ra k dökmeye.". 1304 göç y ılın d a Belediye Reisi.. Bu âd et halen T ü rk istan da've An ad o! u d a bazı tü rb e le rd e görülür. derecesi 10 dur. 2 — Ne m un o çeşmesi 1180 göç y ılın d a Hacı Salih t a r a ­ lında®.mecburlardı. y a p d ırılm ıştır. 6 — Hacı Ü m id çeşmesi: Su derecesi 20. m ey d an a gelm iştir. kitabesi yoktur. Kitâbesi y o k tu r. — . Y ani m a z a n n bo yu ve eni beş altı misli b ü y ü tü lü r. . 7. S ivrihi . Sivrilîisar içindeki çeşmeler 1 — Akdoğan çeşmesi: 570 Göç y ılın d a U m u rb ey t a r a ­ fın d a n y a p d ırılm ış tır. 1230 ta rih li olan b u vakfiyyede iki p am u k çu dükk ân ıd ır.Eski in şa tm en kazınd an istifade edilm iştir. B irde korga ve tüm sek v a rd ır ki tıp k ı ih ra m la r gibi tü rb e le r nevinden dir. kay­ m azdaki T m fcom ya şehri harabesind en istifade edilm iştir. Bazanda. sardaki bü yüklerden kependeki pasinus harab esin den. . Su derecesi 14 dür. 5. Onun için eşyasıyla göm ülerek y a n m a yiyeceği ve içeceği giy e eeği . b ir kaç oda y a p ılır ondan sonra ne k a d a r tebaası varsa. 3 — T a b a k h a n e çeşmesi: Suyu 11 derecedir. — Kanlı pazarı çeşmesi 1187 ta rih li vak fiyy ed e Çifte le r h a m a m ın a b u çeşmeden su verild iğ ine d a ir v ak fiy y e v a rd ır.c. Şu neticeye v a rilm ış tırk i eski insanlar öldükden sonra diri leceklerini ve M ünkir Mekire altın vererek kurtulacak ların] ve ondan sonra ebediyen y a ş ıy a e a k la rın a in an ırlard ı. Su derecesi 26 dır. bakıla. İlacı Salibin K abri de şimdi J a n d a rm a k arak o lu dispanse­ re b i t i ş i k . (Belediyeler bahsin e.Mavi Kadın çeşmesi: Ah paşanın eşi Mavi Kadın t a t a f m d a .) 4 — K u rşu nlu çeşme çok eskidir. . dir. K itab esin de de ayni yazı y azılıd ır.y ap ılır.k ab rit'an d ad ır.Hacı Yeli zam anın d a ta b a k dük kânları b u ra d a n k ald ırılm ış ve b u çeşme y ap tırılm ış tır. . Bu sureti ede büyükler.1 760 göç y ılın d a y a p d ırılm ış tır. Yazıcı İ b r a b ira A ğaya a it 1230 ta rih li vakfiyye v ardır. Kependeki b ü ­ y ü k b üy ü k kepen köyünden M uzaffer Kocabaş ta ra fın d a n k azılm ay a başlanm ış isede netice a lm ad an b ıra k m ış tır.konur ü z e rin e b ir k u b b e . suyu 11 derecedir.

2840. 2 — D üm rek k öy ü çeşmesi. Buna Şahin A li p a şa derler. Sivrihisar jiattâjİğjJspfa’da Anadolu eyaleii merkezi olan K ü ta h y a y a bağlı idi.Y i- ta n g ü in e t . Kam ıis S. (1) \ . V'itan k ü v ın a . Pessünün B alâhisar Ballıhisar: S iv rih isa r- d an B alâhisara y a y a üç saatte gidilir. B ir çok cami medrese ve çeşme y a p tır m ış tır . . 4202 ( 2 ) A li p a şa 1195 tarihinde Diimrek çeşmesini y a p tır m ış tır . 8 — M iralay Süleyman. 1198 de Erzuruma giderken 70 yaşlarında vefat etmiştir. Bu çeşmeyi K ü tah yad a Vali iken y a p tır m ış tır . 1190 da sadrı- azam olmuş.L atü rb ö id azi nam eserinde birinci ( 1 ) B irin si Abdülhnmit devri sadrıazamlarındandır.: 1190 ta rih in d e Ali paşa ta r a fınd an y a p tırılm ış tır. Ozamanlar.L a tu rk id azi . Köylerdeki çeşmeler 1 — A tlas köyü çeşmesi : 1191 göç y ılın d a sadrı azam a D arendeli M ehm et paşa y a p tırm ış tır. Z ay im in y a p tırd ığ ı B ab a çeşme Sİ. 7 — Y azıcı oğlu Hüseyin bey in y a p tırd ığ ı B eyp m arı çeşmesi. 8 — B alab a n çeşmesi : B alaban P aşa ta ra fın d a n y a p tı­ rılmıştır. ’ ty' Romalılar ve Firlçyalıiar devrinde Sivrifıar Bu devrede S ivrihisardaki m eşh u r şehirler: 1 — Pesiniis. 6 — 1231. Mikyası 20 dir. kamus S. 4 — Geçek’d eki m usluk : 570 göç y ılın d a U m ur bey ta ra fın d a n y a p tırılm ış tır. H üsüyin B eyin Geçek köyünde 1270 göç y ılın d a y a p d ırd ığ ı çeşme. (2) 3 — Koçaş köyü çeşmesi : A îaşehirli Süleym an ağa ta r a fından 1213 senesinde ta m ir edilm iştir.. Yazıcı İb ra h im ağa ta ra fın d a n A ğap ınardaki çeşme y a p tırılm ış tır. 5 — K arak ay a’daki çeşme: 1265 göç y ılın d a S ivrihisarlı Melik Zade Hacı M ehm et ağa ta ra fın d a n yapdırjlosıştır. B ir çok zaman K ü tah ya Valiliğinde kalmış bilâ- hara sadrıâzam olmuştu. 1201 de ölmüştür.

i-'.I.. .. Sol ta r a fın ­ daki dikilitaşların.. D eprem lerinin tesiriyle b ire r köy haline geldi.. mili addan 285 sene evvel b itin y a -b ith y r ıie kıralı N ıkum edin dâveti üzerine küçük  syadan gelen. Atisin türbesi m eşm ırdur (2) Ş ehir n a m ın a para kesilm iştir..-I — . .]b-u-\^'ifie^feîiin'?lö^kiloıniiti!e ol duğunıı yazar. Bu m ab ed in R o m aya n ak ledild iği söv lenir. . Bu âlihenin m âb ed in in önünde b ir dikili taş üzerinde H alâskâr pessinun tu şların teşekkürü yazılı idi.~~JGiıe&M+JLidyenin-MU~hüküjnd4i*ir-0luj3y-F4*iç-yayı--dalû-~xabt-etmi4tit Milâddan 543 şene evvel . .. Kam us.Pessinuntus* b u suretle he? y erden ziyaretçi gelirdi..ta p ın a c a k -yer-şeh rin d ışın d a b i r tepede idi H arabesi B allühisar köyünün cenubi şarkisind ed ir. . Bu yüzden h ü rm e t ve şeref k azan m ıştı. üzerlerinde de b o y u n la rın a ağır çiçek h a l­ kası takılm ış iki îaoç kafası k azılm ıştı.'. .'. babasını öldüreceğini görünce dili açı h p babamı öldürme d iy e bağırmış ve bu sözü babasının h a ya tın ı kurtar mistir.. Bu âliheye m ahsus m âbet.R o m a l ı l a r d e v r i n d e .harabesin in b ir kısm ıdır. 25 k ilom etre kare yere o tu rm u ş tm Şehirde 360 çeşmenin olduğu söylenir. Şehir çok b ü y ü k tü . J. U.. ölmüştür.cild in in 288 i n c i ■sahiiesii)de. b e ra b e r R o m a lıla ra aittir. B alâhisar olm ayıp R u m c a eski dem ek olan (P ale a)d an m u lıarrefü r. . (Paleaeokastron Agdistis a d ın d a Âlihe Sibel . 138 şarlteksiyer C. . S.Gybel âyini pesin u n tu sd a y a p ılırd ı.gol v aların ay rıld ığ ı üç b ü y ü k k abileden T& listuviyen-Talisto eienslerin ... A nkara merkez o ld uk dan sonra b u ra la rı e h em m iy etten düşdü. D aha ev v e ld e .. (1) v ak ti 1e çok zengin im iş içind e ta h ta d a n y apılm ış b ird e p u t v ard ı . İki k a n a tlı kapının güzelliği ve k ıy m eti olm am akla. L id y e hükümdarı meşhur kırezosun oğlu olup dilsiz idi. S..çevril­ m iştir.) 1 — Ahmed tevhid m a a r i f mecmuası a . .eski şehir . .- (Ballühisar.. ve Ç andır köyleri bahsine bakıla. C . B a l â h i s a r ' köyü Pessinüs şehri k a d im in in .. 34.merki'zi Pessinüs idi G olvalarm y erlilerin u m u ru m ezhebiyelerinde m üsam ehak âr .Ögüsten J e ta . Keyhusrev askerinden bir neferin.1. ..din ve inanış işlerine ka rışm azlardı .geta gibi im p a ra to rla r n am ın a p a ra kesilm iştir. 2. 450 2 — A tis.

2 — î e r m a am b’laTra âiVriMöapın 38. kilom etre-ve
p esin inu ntusu sa 20 'kilom etredir, G erm a d en m esi: İçinde sıcak
suların, b u lu n m asıd ır. B u ra d a tiç h a m a m vardı. İm p a ra to r
Jüstien ta ra fın d a n inşa olunup M irangelns denilen fham am )
k ap lıca ta m i r edilm iştir. (Yörm e köyü bahsine bakıla.)

3 — A ^ ı u r iy e - A m u r i u m : A nad olu eski devirlerde Galat
y a denilen A n k ara C ihetinde H a y m a n a ovasının garbin de
ve S akarya k e n a rın d a b ir şehir olup R o m alılard an sonra e
h e m m iy e t k azan arak Merkezi tic a re t olm u ştu r.
B u m ü n asib etle şa rk lıla r A m u riy en in merkezi hük ûm e
ti zannederek meselâ
Şehnam ede F ilip ve Iskenderin bile p a y ita h tla rı A m uri
ye a d ıy la an ılırd ı Abbasi h ü k ü m d a rla rın d a n M ütasam. 223
göç y ılln d a b u şehri zap tetti.
4 — İslâm halifelerinden Osman zam an ın d a R eb iatü l
b â h ilin in oğlu Süleym an A n ado lud a b ir çok kaleleri
zap tetti. M uâviye A n ad olu ya ordu gönderdi. Emevi
h ü k ü m d a rla rın d a n Yelid zam anın da B itan y a, A m uriye, İznik
alınm ış İsta n b u l m u h a sa ra edilm işti.

M utasam devrinde b u şehrin fethi 70 b in askere mal ol
muş 30 b in ad am öldürülm üş, ve 30 b in esir alın m ış esirle
rin ileri gelen 40 pap as’ı id a m edilm işti.
R u m kilisesi b u n la ra A rauryu m un K ırk din [uluları ve
k u rb a n la rı ay in in i y a p a rla rd ı. B u n la rla b erab er M üslim an
lık h â k im iy e ti teessüs edemedi R om anus Diyojen Selçuk
aşiretlerini koğdu. M ütem adiyen h ü cu m lard an b izar k alan
h a lk S ivrihisar beyine sığındılar. (1)

5 — H icretin 416 senesinde H ü kü m et k u ran Selçuklılar
d an Doğrul v e halefi A lparslan z a m a n la rın d a Türkler A m u r
y u m . S ivrihisar Îk o n y u m -K o n y a şehrini alm ışlard ır. Ye o
ta rih d en sonra T ü rk h u d u tla r ı içine g irm iştir.

1 — K am vt& fotam S, 3222, Ş arlieksiyer C. 2. S . 440

- 58 —

Hâdise"'şöyle. .-^lr{>ar«la.İ5 d^^rîıîâ'eTBtz^Tssî-îla'îBMa
î a ty a y a k a d a r h ü c u m ettiler. T ü r k m e n B aşb u ğ u larm d an Ah
m et Şah A nadoluya girdi. A m uryeyi aldılar. Bu h av alin in
ah alisin d en 100 bin k işin in ö ld ürüldüğünü îb n ü l esir ta rih
çi Elkâm il adlı eserinde yazar (1) B ilâhare A m uriye adı Siv
rih is a ra verilm iştir,/
6 — T rıkom ya: G o lv slılar üç kısm a ayrılm ışlard ı, şark
cih etlerind ekilere T o ru k m iy en ler denilird i. B u gün h a ra ­
besinde Kaym az köyü ve civ a r köyler vardır. (Kaymaz kö­
y ü b&hsine b akıla.) Bu şehir Bizans d ev rinin çok m ü h im b ir
şehri idi.
7 — A b rustula: S iv rih isarm eski adıdır. Yazıcıoğlu k a l’
asm a E brüsiyah K ara B u lu t derler b u n d an b o z u la ra k Konul
d u ğ u n u A h m et T e v h it Yazar. Ve derki Eski Coğrafıya m ü
tehassıslarının adın ı b ild ik leri halde m evkiini ta y in edeme
dikleri A b ru stu la şehri b u ra sıd ır. D em ektedir. Fransızca yazı
lan b ir lüg at k ita b m d a d a A b r u s t u h n m K u rt şeyh y a n ın d a
ki Veledler köyü civ a rın d a olduğunu b ild irm ek ted ir. Sivri
h isar k a l’ası bahsine b akıla. G ordiyum -yassı h ü y ü k - b u şeh
rin harabesine k u ru lm u ş tu r. İskender k e b irin düğüm çözdü
ğü şehirdir. Burası P o la tlıy a bağlıdır.

Selçuklular w@ İlhanlılar devrinde Sivrilıisar
1 — İlh a n lıla rın A n a d o lu Vali! um um usi Zoğay A lacak zu
lüm de ileri g itm iştir. R üsum atı şehriyeyi çocuklarada teşm il
e tti. H er ay verilen vergi b u n u verem eyen /biçareler çocukla
rını M ısırlılara sa ta ra k vergilerini verdiler. ..hüküm d a
nj]jdau-Hüsamettffl Laçin b u satılan çocuklardandır. (2)
2 — A b a k a - İlh a n lıls rın h ü k û m d a r ı-M ı sırlı 1hrla h a rp et
ti. B undan kızan Abak» h alk ın çocuklarını s a ttır a r a k vergi
yi alm ıştı. (3)
3 —713 göç y ılın d a k ıtlık oldu. Aynı zam an d a verginin
çok lu ğu nd an h erkes\ev l ati arın ı satm ışlard ır. O ğlanlar on ak
ç a y a -3 d irh e m gümüşe .kızlarda. S akçaya satılm ışlard ır. (4)
1 — Ahm ed tevhid M a a r i f mecmuası S. 130.
2 - 3 ■ 4 - M üsam erat ve A m a sy a tarihlerinde.

- 59 -

; 4 — Sivrihisarın- b ü y ü k k a î’ası vardı. B ir-çok âsiler ora
y a yerleşm iş S ivrihisar V ilây et h a lk ın a zulüm ederlerdi.
M ücüriddin k? . Eşkıyayı tem izledi. (1)
Kal’a bahsine
5 — îzzü ttin K eykâvüs - S u ltan - H ü lak un un y a n ın d a n
a y rıla ra k A nadoluya geldiğinde k u m a n d a n la rın d a n Ali Ba­
h a d ırın hayli askerlerle S iv rih isard a olduğu (2) Sölpük mes
cidi bahsin e baMŞİa.
6 — K ony an m idaresi. E ro in ittin M ikâile v erilm işti. Key
h usrev ile F a h re ttin Ali de T ebrizde b u lu n u y o rlard ı. Bun­
dan istifade eden K aram an oğ lu şehrin k ap ıların ı y ak arak
girdi (E m in ittin m ikâil bahsine bakıla.) (3)
7 — Sultan E b ü sait B a h a d ırın A nadolu u m u m i vâlisi
m eşh ur Çobanoğlu T im u rd a ş paşa 717 senesinde A nadolu
vali um ûm isi tâ y in edilm işti. M emleketi güzel idare etti.
F a k a t babası çobanın - E b u Saidin sadrı azami idi. İra n d a
id âm ı üzerine kızarak A nadoluda İlh a n la r üm erasından eli
ne geçeni öldürdü. B alto nu n oğlu S u ltan Ş ahıd a öldü rm ü ş­
tür. (4) (Melikşâh k ü m b eti bahsine bakıla.)
8 — Seçilmiş kalem sah ip lerin d en ve S u ltan İzzetin ta
ra fd a r la r ın d a n Ş iv rih isarlı hazin ed ar N e c ib ittin M ustafa ve
b ü y ü k ordu kadısı Şivrihisarlı Celâlettini ve evkaf Nazırı Kı
vam ü dd ün i A lad ağ da şeh it ettiler. (H azinedar Cami bahsine
bakıla.)
9 — S ahibi A tan ın oğullarının A kşehirde şehit oldukdan
sonra denizler nazırı Y unus Hoca S iv rih isara sığınm ıştı. (Yu
nus hoca bahsine bakıla.)

1 — Müsamerat S. 293 bu tarihte İzm ir S ifr ih is a r ı Türklerin
elinde değildi.
2 — Âhnıet Tevhit Tarihi S . 133
3 — îb n i bibi ve Ahmet Tevhit M a a r i f Mecmuası S. 133
4 — Ebusait Bahadırın Başvekili Çobanın B ağdat Hatun adlı gü­
zel bir kızı vardı. Bu kızı Ş'ehy Haşan î lg a n iy e vermişti. Ebu S ait bun­
dan boşattırarak kendisi almak istedi. Çaban isy a n etti. Çoban öldürüldü.
Bühü dü yd n Deinurdaş paşada Anadoluda bulduğu îlhan lı ümerasını
öldürtmüştür. K am us S. 1885

_ go -

Sene 673 B u kitabe K a d ıla r s a f ı denilen cihetteki k a p ı n ı n üstündedir. K itab e n in Türkçesi Bu mescidi Abdu lla h oğlu M i k â i l naibi saltanatlığı zam anında y a p t ı r d ı . . A llah akıbetini güzel etsin.

Orhan gazi zam an ın d a 735 göç y ılın d a B eypazarı ve S iv rih isarm bedel m u kabilinde alındığı (2) 3 — Birinci M urat devrinde 1359 m ilâdî y ılın d a Siv­ rih is a r zabtedildi.B ü y ü k A nkara şehri .. (i) 2 .K aradağdan İnönü ve Söğüt. galip gelip m ü t­ tefikleri olan Moğullar Kadı B u rh a n e ttin in emri ile İskilip. K ırşehirini. Diğer b ir rivayete görede T im u rlen k S iv rih isara kendisi gelm eyip to ru n u sultan Mehmedi gönderdiğini ve sultan Mehmedin 805 y ılın d a S ivrihisarda ölmesi üzerine T im urlenk çok müteessir olup n a ’şinin S ultan iy e’ye ve o radan Semekande götürüldüğü. K aram anoğlu Sultanülâzam . İnegöl Y arh isar ta ra fla rı ve A m u r y e . Y ine T im u rlen k K ü ta h y a ’n ın yüz mil şark ın d a S akary a­ lIm y u k arı k ollarınd a b ü y ü k S ivrihisar kak asın ı b ir m ü d­ d et karagâh yaptı. 60 Sultan A lâddin tarafin dan Osman G aziye verilen ferm an. .. (3) Y ine B eyazit devrin de T im urlen k.4 1 9 İ -.kuvvei pazu ile açıp m em aliki îslâm iyeye -Is lâ m mem leketlerine m uzaf k ıld ı = ekledi. S ivrihisarı K aram an oğlu’n a verdi. 4 — Y ıld ırım Beyazitla Kadı B u rh a n e ttin arasın d a Ço ru m ovasında y a p ıla n savaşta Burhanettin. A n kara ve S ivrihisar havalisini y ağ m a etm ek istem işseler- sede S ivrihisar lılar k a f a y a sığınm ışlardır.. E rtu ğ ru l oğlu S ultan Osman devrinde: 1-M ahm iyei A n k a r a .. ( 2 ) — N e eip A sım tarikin den . 85.M am ure -S iv r ih is a r m ekseri ney ah esi .b i r çok yeri .. ( 3 ) — V e ( 4 ) S iv a s'ta rih i S.( 4) ( 1 ) — M ünşeatı F eridun S. T a ta rların hepsini sürdü.. A ş ik Paşa Zade tarihi Kdmtlüİâ İ®Tİi{j. Osmanlıîar devrinde Sivrihisar Osm anlı sa lta n a tın ı kuran.göre. Y ıld ırım ı esir ederek V ilâyetleri eski beylerine verdi.. Y enişehirden Eskişehire. Bey pazarını.‘ -■ ■ . Bu yerlere o za m ana. (en b ü y ü k hü k ü m d ar) ismini aldı.b ir sancak k u ru ld u .. ■ : ■ .

—'562.) Fatih Sultan Mehmet devrinde Sîvriiıisar A rap d iy arın d a n b ir zat gelip b ü tü n âlim leri susturdu.geçm işti.b a h a d ırla r. y a n ın d a Y aki — Y ani p ın a rın d a o tu ru p konarken T im u r askeri.) Çelebi Suitan Mehmet devrinde Sivrihisar - Çelebi Sultan M ehm et. (Kal’â bahsine bakıla. N ih a y e t F a tih in emrile S ivrihisar kadısı Celâl oğlu H ızır Bey Celp edilerek H ızır bey O Âlimi ilzam etti. O ndan sonra Bursayı y ağ m ağ a gitti. K aram an oğlunu esir etti. kardeşi" Musa Çelebiyi ted ip e t- mek için R üm uîine. K aram an oğlu b u n u h a b e r a lın ­ ca Hemen S ivrihisara geldi. T im u rlenk haberi olun­ ca bire kornan dedi. Hem en Emirdağ'ına ve oradan Akşehire. Gönderilen ad am geç geldiğinden Sultan . - . Seydişehir. S ivrihisar halkı K al’aya sığına­ rak y a ğ m a d a n k u rtu ld u la r. k ırd ılar. Oradan d a S ivrih isara gelmişlerdi. 2 nci Murat devrinde Sivrihisar K aram anoğlu İ b ra h im Bey eşittiğ im k â firle r İslâm ları siymişler. Y ıld ırım ı T im u r le n - ke g etird iler T im u r Y ıld ırım ı m uhken zap t edip gece gün düz bek letti (Neşri ta rih i sahife 368. 806 göç yılın da. Akşehir. Bursanın Su başı Hacı ivaz paşa B ursaya kovm adı. Sene 976 göç yılı 4 ncü iu ra t devrinde Sivrihisar Sultan M urat yo lların düzeltilm esi için İz m it kadısına h a b e r gönderm işti . Ç am ardıhişarı ve Sivrihisarı K ara­ man o ğlundan aldı.. (Hızır bey bah sine bakıla. seçüp. gafilken hem en k o y ulu p Y ıld ırım ı çadırdan k apdı. Çünkü Sivrihisar onun idaresi a ltın d a idi. T im u rlen k Sivrihisar. Gâzileri. S u ltan M ehmet b u n u h a b e r alınca K aram an a geldi. M ehm et Çelebi bahasını Tim tırlenkden k u r ta rm a k üzere .'i 2 nci Selim devrinde Sivrihisar A n kara Beyine ve S ivrihisar kadısına F erm ank i B undan evvel asılan Şeyh H usam m ne k a d a r eşyası ve m alı varsa d efter olunm asını ve defterin ad am ına verilm esini ferm an ederim .

P ey g am b erim iz m edinedeki mescidi y a p tırd ığ ın d a b u arsa iki öksüze a itti. (Vakf mese­ lesinin hallini icad eden m üslüm anlık olduğunu) Şah v e liy - y u llah H uccetüî bâliga adlı eserinde yazar. İz m it kadısı. P eyg am berim iz arsanın bedelini verm ek istedi on lar b u arsayı A llah için veriyoruz dediler. içtim ai y a rd ım teşekkülü olan vâkfın h u k u k î ve içtim ai hallerde olduğu k a d a r . T ürkler . K ü ta h y a kadısı. m ektepler ve cam iler y a p a n en h ay ırlı insan lardır) b uyuruyor.M urat. m alı m evkuf da denilir. B üyük b ir em lâk vakf etm işti.) Vakıfların Doğuşu Vakıf. Kadı A b d ü lv ah ap S ivrihisarlıdır. Oradan P örtek T ürkm en üzerine gittiler. kerv an saraylar. Eşraf ve âyânile ittif a k edip ko n ak verm ediler.hukukî. im aretler. 2 nci Süleyman devrinde Sivrihisar A nadolu M üfettişi Vezir Hüseyin paşa Levent eşkıyası­ nın tenkil hususu . Birşeyi d â im a d u rd u rm a k şer’an b ir m alı m allık d an çıkararak gelirim de b ir ta k ım şartlarla ebediyyen h a ­ y ır cih etin e sarf ederek saklam ak dem ektir.Sebük tekin . ve Aziz M ah m u t . 420 göç y ılın d a T ürk üm erasından N asüriddin .Hususi askerlerinin eşkiyasım n temizlen m e s i .oğlu ilk medreseyi N işab u rd a y ap tırm ış. vakvedilen mala. çeşmeler. ( İb ra h im ağa bahsine bakıla. san at kısım ların da da hizmetleri büküktür.i ç i n aldığı em ir üzerine Ü sküdardan hareketle K ü ta h - y a y a geldi. H ü d ay im n to ru n u A b d ü lv eh h ab ı y o lları dü zelttirm ed iğ i bahanasile id am e t­ tirm işti. Yüce T anrı da Kuranı Kerimde (Yer üzerinde d uracak hastahaneler. Islâm d a ilk vakıf b u d ur. . 2 nci Mahmut devrinde Sivrihisar S iv rih isar Voyvudası İb ra h im ağanın idam ı karam an valisine em ir verildi. Hüseyin paşa k alk ıp Muslu çayı üzerinde olan T ü rkm en üzerine v a rıp vergiyi tah sil ederek S ivrihisa­ ra geldiler. 2 nci vakıf d a hazreti Ömerin H ayberdeki arazisine ait ti. . Vâkıf edene Vâ kıf.

l. .) T ürk y u rd u sahife 485 H am dullah subhi beyin n u tu k la rın d a şöyle yazar: V akfın küçük b ir kısmı çok yüksek şef k a t ve m ü rü v v et sahibi olan Z evat ta ra fın d a n v ü cu d a geti­ riliyordu. kervansaray y a p tıra ra k 100 dükkân ve 10 bin dönüm sulu «razi vakf eder.. Ölçayto d a S n ltan iy y e şehrinde aynı te sisatı y a p tırm ış tır. çocuklar için b ir müessese.. V akıfların m ü h im b ir kısmı: P a d işa h la r. ü st . M alları zabtedilerek hazine d old u ru lu rd u .i..a. B una karşı Vâli veya kadı b ir câmi veya b ir çeşme veya ■bir 'hasta han e.kuşların beslenm eleri için ayrı ayrı im aretler. dul k ad ın lar. (Vakıflar u m u m m üdürlüğü İstanb ul 1941 senesi.tevelliye k alırd ı.. ■Mü. k ay m ak am lar. m em leket çok geniş Olduğundan v ilây et ve kazalardaki V âliler. Bu suretle ev lâtlarım b u millete.. azledilir. h ü k ü m d arla r hâzineleri tam ta k ır kaldığı zam anlar.. h a s ta - hane. r a Sath a n e . M ühim b ir kısmı çalınmış irtik â p edilm iş paraları evlAda faydalı k ılm ak için v ak ıf suretine b ağ la y a ra k mal k a ç ırm a k ta n ib a re ttir. Boğaz köyde b u lun an 32 asırlık b ir vakıf vesikası İsta n b u l Arkeloji m üzesinde saklıdır.teveîj. O cam iye veya çeşmeye 100 dükk ân dan 5 tan esin in geliri kâfi gelir ve 10 b in d ö - „nünau •arazinin . A nadoluda ilk vskfi ye h ic re tin 440 senesine aittir. k ü tü p h an eler.sıriatça ..’ — 64 - . Hanefi ve Şafiilere a it iki medrese.dönümü. tekye. îlhaîtM'&r ve ûgffiaiiiı tûrkleri bırçok vakvf- Σtr koymuşlardır. v'SelçuMiıîöî*. k ad ılar. T ebriz de teşekkül etm iştir. B u vakfiye Pasin nahiyesi nin Pelüm er köyünde D urgut beyin Seydişerif Halil zaviye sine a ittir. En eski vakfiyenin biri de m ilâd d an 1280 sene evveline a ittir.şrde vakf ed en in e v lâ tla rı idi. ta ra fın ın geliri ' m ü - r.. . İlhan lIlardan Gazan h an ın m uazzam b ir tü rb e ile b ü y ü k b ir cam i.: y e t e r .büsletmişİBrdir. fak irler ve efendilerden korkan köle ve c a r i - yelerin/ k ırd ık la rı çanak ve çömlekleri ödemek ve kışın aç 'k a l a n .200.

. U Jucâm i m in a re sin in kitabesi KİTABENİN 1 ÜRKÇESI Bu m i n a r e h a y r a t sah ib i T a y m ış oğlu Hacı j j a b ib in y a rd ım ı ile yapıldı. R ecebin b irin d e sene 81 2.

65 — . Esasen câmi değil kervansaraydır. 703 sene evvel yapd ır ılm ış tır . Paş alar an cak b i r m inar e y a p dırabilirlerdi. Câmi haline çevrilmesile. Osman. Sivrihisarda. b — Yap dıran Z a t padişah vekili olduğu halde minare y a p d ı r m a d ığ ı . a — Minberinin Kılmç Mescit camiinden geldiği ve m i n b e r i n kârv a n sa r a y m yapılışında n 30 sene evvel y a p ı l­ dığı. Sivrihisardaki ilk m i ­ nare Hoşkadem minaresidir. Ömer.) e — Minaresi. c —. Ali hazretleri z am anında m i­ nare yoktu. (Câmi ke bir bahsine bakıla. T u tl u m i ­ naresi 1283 göç yılında yap dırılmış tır. d — Ulu câm in in kapısındaki kitabe de Hızırbeyin 843 senesinde câmiye çevirdiği. Halk câmi yaptırır . Sivrihisarda 18 han oluşunun sebebi b ud ur. Minareler Peygamber i z işjpım m ızın zamanı se âdeti erinde Bilâlı Habeşî hazretleri yüksek b ir yere çıkar orada ezan okurdu. tü ccar­ ların toplantı yerleridir. Kur şu nlu m i n a ­ resi 470 sene evvel. M AHYALAR h a k - k m d a k i k i ta p d a h ü k ü m d a r la r istedikleri k ad ar mina re y a p - d i n d a r d ı . Ebu bekir. Emineddini Mikâil — Ulu camiye gelince câmi k a p u s u n - daki k itab ey e göre kârvansa raym yenileşdirildiği yazılıdır. Sonrala rı her câmi ya p d ır a n m inar ede y a p d ır a b ili r d i. fak at m in ar e yap dıram azdı. ilk m inar eyi Geçek köyünde U m u r u n oğlu Selçuk 577 göç y ılın d a y a p d ır m ış tır. Köylerdeki: Atlas minaresi 1070 göç yılında. Balaban cami minaresi 660 sene evvel.M ih rabının bile sonradan eklendiği bellidir.Bunların h a y v a n a tı h a n la r d a idi. c â m in in yapılışın da n 139 sene sonra Ta 3^mış oğlu Hacı H abib taraf ından yapdır ıldığı. min arenin yapılışı ayni za­ m a n a tesadüf ettiği kârvansaray: Bezirganların. Akcami m ira res i 170 sene evvel y a p ­ tı rı lm ış tır. Göç y ılının 62 inci senesinde Mısır valisi Meş leme ta rafı ndan Mısırda y a ptırı lm ış tır.

halen hâl b in a sidir. B u suretle A nadolunun 1071 m iîâ td a zapt edildiğine göre 888 seneliktir. (Musalla b ah si­ ne bakıla.) 2 — Sogabey kervansarayı: A ydın o ğ lu U m u rb e y in üm era sm dan Soga bey tarafın d an y ap d ırılm ıştır. . . Ve b u n la ­ rın masrafı karşılığı olarak da 36 m a n ifa tu ra dükkânı v ak ­ fetm iştir. y a p ılış ta r ih i 725 göç y ılıd ır. 2 — U m u rb ey mescidi: Bu mescit K al'aya y akındır. U m urbey b u mescitle Gecekdeki câm i ve m inare ve h am am ı. 3 — Sölpük mescidi: U lucam iin b itişiğ in d e tah m in en 50 m etre m u ra b b a m d a d ır. (Ahiler bahsine bakıla. Bu câm ii y a p tıra n zatın b u k a d a r fazileti İlm iyeyi kazanm ası için en az 70 y aşın d a olması ve b u câ~ m iide 40 y a ş ın d a y a p tırd ığ ın a n azaran 830 sene evvel y a ­ pıldığı. H am am ka­ rabasanındaki h a m a m binasını ve Eskişehir K a n lıp m a r y a ­ n ın d ak i Köpek köyündeki mescidi y a p tırm ış tır. Bu m ahal leye oğuzlardan Kılıç aşiretin in o tu rd u ğ u gibi kılıçla d a'fe tih edildiği için b u adı alm ası m uhtem eldir. Vakfiyeye göre 570 göç y ılın d a y a p tırılm ış tır. T ü rk ve Müsliman memleketi olan Ana d oluda b u cam inin y a p tırıla n ilk câm ilerden b iri olduğu. K apısının üstünde 67.) Camiler Selçuklular devrinde: (1) Kılıç Mescit câmii: Bu câmi Siv rih isarın en eski câm ii olduğu an laşılm ak tad ır. B uradaki k ita p la r Eskişehire gönde­ rild iğin d en h u b in a halen b o ştur. Halen b u m evkie Bedestan denir. Câm inin al­ tın d a Medfun b u lu n an Elkadı (ELÎMAM SADRÜLKEBÎR HORASAN M EŞAYÎHİND EN ŞEYH MEHMET EFEN D İ) sene 570 yazılıdır. sahifedeki k ita b e vardır. Kervansaraylar 1 Emi n e d di n M ikâil kervansarayı: 673 göç y ılın d a E m in ed din i M ikâil ta ra fın d a n y ap d ırıld ığ ı. Evvelce b u ra n ın adı E m in ittin m ikâil kütü ph anesi idi. Bu m escit 40 se ne evvel Hacı Hüseyin T a k ta k ta ra fın d a n ta m ir e ttirilm iş tir.

T an r ı ö m r ü n ü uzatsın. Ki mse ebedî d e ğ i f d i r . . i h t i ­ y a r hep imi z emanetiz. Delikanlı. Sene 6 29 göç yılı. * Ancak zatı bar i 1> ikidir. KİTABEN İN TÜRKÇESÎ Ce ni eşya helak >Iup fanidir. Ahi ret t*? hepi mi z ona rüctı ol unuruz. H ü k ü m f e r ma n onundu-r. B u i m a r e t i büyük vali C em a l ü d d i n Ali yapt ırdı . Bu i ma re yı babası r a h neti i^âhiy^ve naiî o l m u ş C em a l ü d d i n bini A k ç ı bey İçin yaptırdı.

Belkide b a b a gibi b i r tazimi ifade etmektedir. Lügatlar: F a n i: Ölecektir. Bu t a b i r Melikşah kü m bet inde de vardır. Gemaleddin Ali 2 inci keykâusun serdarlarından olup Kay seri r u m yani Bizans i m p a r a to r u taraf ında n i d a m edilen Ali B a h a d ır ın olması m u h te m e ld ir . A hirette hepimiz ona rücü olunu­ ruz. Delikanlı. Kitabenin üçün­ cü sırasındaki GÎRO ta b iri var dır. sani: ikin ci demektir. Kitabenin TOrkçesI Gemi’eşya helâk olup fânidir. 67 rr . ki Sivrihisar beylerine mahsus b i r t a b i r olsa gerektir. Kimse ebedî de ğildîr. R u m c a Efendi manas ına olan Giryodan muh arrefdir. Bu imareyi babası r ahm eti îlâhiyey e na il olmuş Gemaleddin bin Akcabey için y a p t ı r d ı sene 629 göç yılı. An ca k zâti Bari ba k i d ir h ü k ü m ferman on un dur. Kozağacma ait Akcabey veya Acıbey köyü. Serdar: K u m a n d a n . i h t i y a r hepim iz emanetiz. Sadrülkebir: B ü y ü k kadı. E m irülkebir: B ü y ü k vali. Tan rı öm rü nü uzatsın. Bu imareti B üyü k vali Gemaleddin Ali yaptırd ı. Çünkü İzzetin K e y k â - vüs Hülagudan geldiğinde Keykavüs şalinin serdarlarından Ali B a ha dır ın b i r çok askerle Sivrihisarda b u lu n d u ğ u mu hakkakdır. b u zatın b a bası Akcabey n a m ı n a k u r u ld u ğ u anlaşılır.

istediğinizi yalnız ondan isteyiniz. Bu m in b e r Haşan ib n i M ehmet ta ra fın d a n y ap ılm ıştır.da Ve e n - ne 1 m estçide lillâh .Ulu câm iye Camie B atı ta r a f ın d a n g irild ik te sağında M üftülük dairesini teşkil eden b in a so­ l u n d a Yazıcı oğlu îb r a h im ağanın y a p tırd ığ ı m u sluk lar v ardır. S o lk an ad m d a Velâ te d ’u m a a l- lahi ehaden — Allah b ird ir Hiç b ir kimseyi ona o rtak et­ me.— m escitler A llah içindir. T arih i Hâcei ecel tu t a r ı 643 dür. A hm et te v h it beyde Alemşah ile b u m in b erin S iv ri- h isarm iki eserinefisidir dem ektedir. Güzide b ir eserdir. Mikâil resm ini koj^durmakla hem ism ini ve hem de T ı - n ati asliyesini gösterm iştir. (1) Kadı kapusu denilen cihetindeki k ap u n u n üzerinde şu k ita b e vardır. Cam iin içersine gi­ rildiğ in de M ustatil şeklindedir. Kapının sağ kanadır. Y âni Alla­ h a ib a d e t için y ap ılm ıştır. A yetülkürsi kapı kasasına n a h t edilm iştir. A llah  kibetini güzel etsin sene 673 K itabe oldukça süslü fakat m erm er değildir. K ubbesi olm adığı gibi sanatı m im âriyesi de y o ktu r. Doğu ta rafın d ak i sölpük m escidine b itiş ik olan kapu nu n üzerinde H ızır bey ta ra fın d a n 843 senesinde tftmir edildiği ne d a ir k ita b e v ardır. (H ızırbey bahsine bakıla) (1) Onun k arşısm d a d a Mikâil resmi v ard ır. (2) . E m ined din i M ikâil . Bu mescidi A b d u lla h m oğlu Mikâil Nâibi saltan atlığ ı zam an ın d a y a p tırd ı. îç k a p u ta h ta d a n d ır. Y alnız Kılıç m escit cam iind en gelen Selçuklular devrine a it b ir m in b er vardır. Büyük 67 ağaç direklere m ü stenid dir. B ü tü n ziyaretçilerin nazarı d ik k a tin i c e lb e tm e k - tedir. Bunun a ltın d a ­ ki b ü y ü k k ıtab ed ed e 1192 senesinde t s m i r edildiği yazılıdır.

. KİTABENİN TÜRKÇES t N i m e t l e r sahi bi âıi O s m a n d ^ n u l e m a n ı n mabiiıii iftiharı olan S u lt a n M u r a d sayesinde bu saygı d e ğ e r c a m i t a m i r ediidi. T a n r ı bi ns yı âfetlerden korusun. 843 de b u n u n t a m i r i hi îuin buldu. U lu cam iin doğu ta ra fın d a k i Sölpük m escidin e bitişik k a p ın ın üze rin d e H ızır bey ta ra fın d an 843 sen esin de t a m i r edild iğ ini g ö s te rir kitabedir. Celâl oğlu H ızı rm ü s t ü n y a r d ı m ı ile ki ni T a n r ı onu l ütuf isrniie d o s t l u ğ u n a k a ­ b ul etsin.

B abasının a d ım n d a A b d u llah olması d a b u n u te y it etm ektedir. Emineddini İik a il kimdir E m in ed din i m ikâil: Mi hal adlı b ir ru m dönm esidir Müs lünıan olm uştur. Kitabenin Tllîkçesî N imetler sahibi âliosmandan Ümeranın m abihili i f ti h a r ı olan sultan M u r a â sayesinde bu s a y g ı değer Câmi tam ir edildi. n aib i S al t an at lığın a geçirildi. (2) L ügati ar: Nah t = kazılm ış ağaç işlemesi. 68 nci s a y f a d a k i k ita b e tim m e tn i.m aliye na zırı E m in ed din i Mikâil küçük y aşd a bu lu nan Gıyaseddin Keyhusrevi sâlisin. Müstevfi — Hazinedar. Bu vazife 657 Göç y ılın d a n 676 göç y ılm a k ad ar devam etti. Semâ. 843 de bvnun tam iri hitanı bvldu T a n rı b in a y ı afetlerden korusun. k arısın a H a tu n la rın şeyhi derdi. Celâl oğlu H ıd rın üstün y a r d ım ı ile k im T a n rı onu l ü t u f ismile dostluğuna kabul etsin. 69 .ederdi. T in a t Asliye = asıl y arad ılış.etleri- u i » m ü ridi e r i . sazı çalar Mevlâne. n aib i s a lt a n a t — p adişah küçük y a ş ta olup büyüyesive k a d a r onun n a m ın a h ü k ü m d a rlık eden. Em ineddinip.' ' ■ Mİkâil t e karısı Mevİâna Celaleddini R û m î hâ^r. Onun resm ini y a p a rla r (Ahm et T evh itd en) Mürid = B i r şeyha ta b i olan devriş. Mikâili se verler. y an i ru m dönmesi olduğundan ru m la r Cebraili sevmezler. -. idiler Mevl-âna onufi k o n ağ ına gider b ü tü n vü zere h a n ım la rın ın gece to p la n tısın a i ş t i r a k ' eder sara • j ı n . (1) F a h re d d in Ali vezir oldufcdan sonra m üstevli . .

N ih ay et T o k a t yo lunu tu ttu . b a ş ın a sarığını geçirerek öteye beriye koş m ağ a başladı-. Cim riyi a larak Konya üzerine yürüdü.S o n r a sahiller emri ile birlik te şeh it ettiler. 132 A h m et Tevhit . kaçtı. Sargının u cu n d a b ir düğüm gördüler içinde hâzineleri­ n in nerede olduğu yazılı idi. Emineddin. İşkence ile ç ık a rttırd ıla r. Nerede o resanet nerede o seb at ve nerede o k u m an d an nerede o b ü ­ y ü k lü k o k av m ü kabile binlerce to p la y ıp b irik tird iğ i m al­ la r nerede etrafını alan o kölelerle o te r tip o h an ed an lık nerede.Em ineddi ni M ikâil . ( 1 ) ( 2 ) — 1929 s ertesi M a a r i f mecmuası S. (i) îb n i b ib in ­ den. 70 - . Kitabeni Türkçesi Bu m inare hayrat sahibi T a y m ış oğlu hacı habibin y a rd ım ıile ya~ p i l d i Recebin birinde sene 812. E m inedd in i Mikâilin şahsiyeti: M üsam eratda: Gidişi y a şayışı pek dü rü st olduğunu. K onyanm m uhafazası üm e radan E m in ed d in i Mikâile v erilm işti.. Asrın en güzide benzersiz n âib i olan o kişi . K aym az h a n ın d a vakaîan dı. Emi r] ed d iti k u y m a y m c a şehrin k ap ıların ı y akarak. Keyhtısrov ile F ahred d in Ali Tebrizde b u lu n uy ordu . (2) R evaza sahib i İbnüzzekiyyül m ü ta ta b b in ifna edilen:SeI~| çuk E âzım m m mersiyesinde E m in ed din i M ikâili şu suretle taysif eder. Bu camiin minaresindeki Kitaba Benâ H âzihil M in aretişşerifı bi ikdâm ı sahibül hayrat Hacı ha- b ip bini ta ym ış F i evâili recep seue isna ve aşer ve samanimieh. S a lta n a t naibi olunca S u ltan İzzeddin onun m ak am ını k u tla m a k üzere a l t ı n d iv it ve de­ ğerli h ıl’at gönderdiğini. Bu fırsattan istifade eden K aram an oğlu.K onyaya girdi. E m in ed d in i Mikâil in öldürülm esi. M ikâil nerede diye b a ğ ıra ra k b ir yere geldi­ ğinde a tın d a n indi ve.nasıl o ld u d a bu gözlerden yok oldu.

E m in ed d in M ik âil. Hur = huriler revzai rtz van —Cennet bağçaları her bar — her vakit. Firdevsi sera —Cennetül firdevsdeki bahçe. Hoşkadern c a m ii. (Necibüddin M ustafa bahsine b a - kıla). cenup ta ra fın d a dır. Hoşkadem Câmii haylisind e Selçuk ta rz ın d a b ir k a b ir taşı v ard ır. B uradaki ananeye göre Emi neddini Mikâil. câm ii kebiri y a p tırm a k için hazinedarı gön d erm iş o d a ih tilas ettiğ in d en idâm . Doğrusu şudurki b u zat Sivrihisarlıdır. 1 . B u ta ş d a yazı: Firdevsi serâda h u rla r ile olsun her nefes nazarla rah m eti h a k d a ffiüdam ola.) Minaresi de v ard ır. İhtilas — Umumi işlere sarfedilecek p a ­ r a y ı kendi eline geçiren. (Hoşkadem hazinedarın karısıdır. edilm iştir. Güzide = seçilmiş. Î 3 2 Ahm et T'ehvidden . k u b ­ b elidir. K u b b elid ir. îlh a n lıla r t a r a ­ fından id am edilm iştir. E m ineddini M ikâilin hazinedarı olan M ecibüddin Mus­ ta f a ta ra fın d a n y a p d ırılm ış tır. H azinedar N ecibüddin M ustafa ta r a fın ­ dan 673 göç y ılın d a y a p tırılm ış tır. S ivrihisarm ilk m in a ­ residir. ye kili olm asına rağmen m inaresin in cam iden 140 sene sonra y a p ıld ığ ın a ve m ih ra b ın sonradan eklendiğine göre b u câ­ m iin y erinde Kervansaray olup ta m i r edildiği veya y ı k d ı - rıla ra k yeniden kervansaray y apıldığı ve 843 senesinde Siv­ rih isar kadısı Hızırbey ta ra fın d a n câm ie ta h v il edildiği anlaşılm aktadır. .e H â şih ii im âre) oldu ğu n a.ve . M ustafa r u ­ h u n a 100 b in selâm ola. 929 senesi M a a r if mecmwası S . Cami ve m inaren in de k i ta ­ beleri alın m ıştır.câmiin y a p ı l ı ş şekline ve h ü k ü m d a r. Hem en aynı b ü y ü k lü k ted ir. H azinedar c a m iin in y an ın d a d ır. A s ı r = her 100 seneye. (1) (Hızırbey bahsine bakıla) H azinedar mescidi: Mescit kasabanın . Lügatlar .o âm iin in kitabesin de {Cadded. 71 . îlh a n lıla r ta ra fın d a n id am edil­ dikten sonra cesedi b u ra y a g etirilm iştir. T a h m in i olarak 300 m etre m u r a b b a m - dadır. .

cami hâlen m am u rd u r. D e n ­ m ektedir. \ Akcami yok tur. S ivrihisarm ilk rüşdiye m ektebi de Hoşkadem medresesinde açılm ıştır. K itab en in Arapçasmı n. 692 de ölm üştür. A ltın dak i k a t m ezar .Sultan şah beyin k a b r id ir . Bu m inareyi Hacı Ahmet 1208 de y a p t ı r d ı . Ttirkçesi ş u d u r : . B ina m ermerdir. Bu k a b ir Hafız O sm anm oğlu M ehm edindir. Kitabenin TOrkçesi H a y ı r ve hasenat günahları giderir. ve üstü tuğla y ap ılm ıştır.üst k a t d a mesciddir. îh r a m şeklindedir.t a ş ı v ard ır. ' S ey yahlar r e ' m im arlar' b u m i n a r e y i ' san at •“bakım ından çok beyenirler. A nadolu Yalii u m um isi meşhur/>Sadrazam Çobanın oğlu T im u r taş paşa tarafın d an öldürülen S ultan şah bey için 728 senesinde y a p tırılm ıştır. Hoşkadem m ina— 72 - . Bu b in a ve E m in ed din i Mikâil cam iin in m inberi ve. Alemşah mescidi mescidi v e k ü n b eti U lucam iin şim alindeki Alemşah medresesi içindedir. B uradaki ananeye göre bu cam i b u zat ta r a fın ­ dan y a p tırılm ıştır. Bina iki k a tlıd ır. Yazıcı İb ra h im ağa Hoşkadem ve H azine­ d a r medreselerini ta m ir e ttirm iş tir. Y a ln if ark a ta ra fın d a k i d u v a rd a b ir k a b i r . Bu mescidi îlh a n lıla r ta ra fın d a n Ânadol-uyu işgale me­ m u r (Moğol Teoman) y an i onbin askere k u m a n d a eden k u ­ m an d an lard an B a ltu ’nun oğlu Melikşah bey.

Yazan Vecilıülhatıptır. B un u r a h m e t i iıâhiyeye nail Sai t ve gençli k ça ğı nd a z u l ü m l e şehit edilen k ar deş i sul tan s a h bini Kiro R al t u için yaptırdı. h r d e n biri olan Alemşah mescidinin kfipusu ve üstündeki kitabe KİTABENİN lÜH-KÇESt Bu i m a r e y i b üyük e m i r ü m e r a n ı n m el i ki m ea l i ve t m k â r i m l s a ­ hibi b a y ı r ve h a s e n a t baba sı Mel ikşah b t y y ap tı rd ı Çaîap tevfıkmı d a i m etsin ve cennet yol unu kol ayl aşt ırsı n. Seııe 728 göç yılı. giv rihis 'm süsleyen e s e . . Alh h afvü 0 a ğf ir e t s ts tn ve b u n l a r ı cennet in o r t a s ı n a (cenneti firdsvse) iskân etsin.

A lla h a f v ü m a ğ fir e t etsin ve bunları cennetin ortasına ( Cenneti fird evse ) iskân etsin ya s a n Vecihülhatıpdir.. M e lik Ş a h S u lta n Ş ab d ır.■ . T ornan k u m a n d a n l a r ı m ! a n d ır g ü y a S e lç u k d e v le tin i i h y a e tm e k için ve d a h a d o ğ ru su f ır s a t düşerse k e n d in e ve h a n e d a n ın a b i r d e v le t teşk il e tm e k ü zere h a re k e t ed erek e v v e la tü m e n ko m u t a n ! a r ı n d a n T o g a ç a r ı y e n m i ş s o n r a d a S el ç o k p a d i ş a h ı G ı y ş s ü d d in M esu t S a n ıy ı iste r istem ez e m rin e m ü n k a d ed erek ilâ n ı istik lâ l e tm iş tir . . B a l t o m a ğ l u p o l d ı ı S isse k a ç t ı E r m e n i k ı r a lı o n u t ü t ü p -G azan h a n a g ö n d e r d i . : .. H a r p K ı r ş e h i r c i v a r ı n d a o l d u . Baltu kimdir N a b ş m ın o ğ lu d u r. mescidin Iclîabesinîn Ârapçası Hüvellahürrahim b e r t û haseki î îm aretûşşerife E l emirülhebir melikül - ümera vel ekârîm camiül m c â l i v e l m ekârim Ebiilhayraî ve hasenat M e­ likşah bey Edamel lâhu t e v f ı k ı h i v e s e h h e l e ilel çerine tarıkuhu lîeçliahıhi E l ecellü el m erkum elm a g fu r essaıdüşşehid biszulm i f i u n fu v a n t şeba- bîhi Su lta n şah bej... M a iy y e tin d e S a m a k a r M o y a m n oğ l u A r a p v e S ü l e m i ş v e B u r u î t a y o ğ l u V a r d ı... Sen e 72 8 göç- yıh .resi Sivribişara -. B a l t o t e b r i z d e k a ti o lu n d u -. îlh a n h la r d a n G a z a n M a h m u t h a n B al t o y u t e d i p için ü ç to rn a n a sk e rle E m i r k a ta l u ğ ş a h ı m e m u ren A n a d o lu y a g ö n d e rd i. 1) B a l t o n u n ik i o ğ lu v a rd ı. - Tirkçesl B u im âr ey i b ü y ü k e m i r üm eranın m elihi meali ve m ekârim i sahibi h a y ı r ve hasenat babası M elikşah y a p t ı r d ı .. .. Ve Cennet y o lu n u k o l a y l a ş t ı r s ı n : B u n u rahmeti il â h iy iy e n a il sait ve gençlik çağında zulümle şehit edilen kardeşi S u lta n Şah b in ikir baltu için y a p t ı r d ı . 1 . . -.Ahmet: t e v h i t ’ m e c m u a sın d a S.. abidelerdir. 13? .-. 1) .siiıslıeyqn . B a ltu M oğul ü m e ra sm d a n d ır. Çalap t e v f i k i n i daim etsin... — : . B ütü n m im arla?-ve- sey yahların ta k d irin i celb e tm e k te d ir A. ■ . " b i n i kiro baltu tegammedehümbi g u f r a n i h i ve es- kenehüm B eh â y ici cin a n ih i F i M uharrem sene semanü ışrin ve sebamieh Ketebehu vecihü lh atıp .

a n la şılm a k ta isede (Alemşah’ mescidi kitabesi) b u n u y a la n la m a k ta d ır. yok etmek. Î h y a — Diriltmeg. 2VB k ita p d an. L ügatler : Maali = Şerefler. edilm iştir. F ak ir b ir ad am ın b u küm bedi y a p tırm a s ın a im kân olmadığı.r seyyissüdur velekârim cam iul meâli vel m ekârim haoe S adreddin y ak u p b in i hace B ah a d ır Ö - m er Z a d ella h ü tev fık ıhi. vardı. Melikşah beyin de Çobanın oğlu T im u r Taş tarafın d an k a ti olunduğu. 723 senesinde sağ- bu lu nan Melikşah b ey in vefatı ve ahvali bilinem edi. Çünkü T im u r taş sultan şahı ve melikşahı 726 da öl­ d ürdü ğü yazılıdır'. H albuki b u n dan sonra Melikşah b u i m a - reyi y a p tırm ış tır. Fi gurreti rebiulevvel sene Tisu erb ain Sebamieh. 1) Mahmudu Suzanî tekkesi içindeki cam! kitabesi Küllü m en aleyh a fân ve y e b k a vechü rab b u k e zülcelâli vel ik ra m le v k ln e tid d ü n y a te d u m u alel vefâ Lekâne resu - lu llah fih a muhsilleden b e n a hazihil im are va tü rb e tü l m u - bareke E sad rü lk eb ’. T edip = Ceza­ land ırm ak .K ırım fnüharebtesi sırasınd a F ıran sa sefaret te*roUmanlarmdan m üsyü Şifreye b ir m ü k âfat o lm ak üzere A b d ü lm e e it (sul­ tan) ta ra fın d a n b ir gün berayı ta ltif k ü tü p h an esin e k a b u l edilm iş ve b irk aç k ita p verilm iş bu k ita p la r m ey an ın d a b ir Şe. . İzale = Gidermek. 1 — Vecîhüddin hatip diye meşhur defeleri kirmastıdau alınmıştır. B u Selçokuame M ükrim in . Münkad = E m rin e i t a a t eden.lçfikname dahi. M ekârim = Şeref ve izzet sahibe. 2 nci y ala n la m a d a T im u rta ş ta ra fın d a n iki kardeşin öldürülerek m alları müsadere edildiği y azılm ak tad ır. Ha­ lil -ta ra fın d a n -y a z ılm a s ın a 'm ü s a d e . V ecihüddin h atip : Bu zate ait K avacık köyü vakfiyesi vardır. u m u ru aliye.

B u zat Ahilerlerdendir.-ve tü rb e y i .b ü y ü k k ad ı d e ­ m e k tir. K u b­ b elid ir. 'T y r k p s î B u imâreyi. . u stan ın d ü k ­ kânının üstündedir.s a d r ü lk e b ir . Nev verel lâhû k ab re h û sene H am sü sebin seba mieh.. Ş en a hâzihil mescidül mübarek elmerkum Uluğ bey bini lakuş seve sittü ışrin ve sebâmiek. Haşan oğlu Özbeyin k ab rid ir. Aşağıdaki k ita b e Ş ivrih isarlı arab acı Zeki. K îîa b e Kad intekale m in d a rilfe n a ilâ d a rilb e k a elm erhum . . * Cennâtii adnin Müfettehaten lahühümülebvab.'B a b a s ı d a B a h a d ır ö m e rd ir.H oca B attadır Ö-ftıerin -oğlu b ü ­ y ü ’. * Kubbeli mescidi K ubbeli m ah al! esindedir. Eğer d ü n y ay a gelenlerin ölmemesi lâ-z-ım.k adı Y akup 749 da y a p tırd ı. E lm agfur Essaid Eşşehid ö z b e y ibni Haşan..g else y d i. H ızır b e y ir güzel ve m ütevazi a h lâ k ın ın ta m b ir örneğidir. T anrı k a b rin i nur]andırsın. TOrkçess Darı fenadan darı bekayS göçen. Sene 775 göç yılı. 50 m etre m u ra b b a ı k a d a rd ır. Kitabenin Arapçası . Üst ta ra fın ın Türkçeside her.veya böyle b îr örnek olsaydı A llah ın resulu ve sevgilisi resulü m ü cteb a efendi­ miz b ak i kalırdı. f Utyg bey camii B u cami L âkuşun oğlu U luğ bey ta ra fın d a n y a p tırılm ış olup aşağıdaki k itab ed en b aşk a b i r alâm eti y o k tu r.şey fanidir. halen m e tru k tu r. A llahdan b aşk a b an ı yok tur. H ızır bey y a p tırm ış tır.. îğdecik ve Sadıkbağı köyleri b u cam ie v a k - fedilm iştir. çok küçüktür. şehit. B u g ita b e d e . R ahm eti ilâhiy eye nail Y arlıg an m ış S ait. 75 - .

189. G. B u ray a a it v a k f i y e l e r : 1 . İstan b u l. Sen e 726 (1) B u k ita b e Akdoğan m ahallesindeki îly asm evinin üzerindedir. TS ftç esi S u m e sc id i L a k iişü n o ğ lu U lu ğ bey y a p tır d ı. A z iz Mahmut Hüdayi camii M a h m u t H tidayî hazretleri ta r a fın d a n y a p tırılm ıştır. Vakfiye şu d u r : 1 nci vak fiyenin hulâsası: A bdü lvehh ab b in i A h m et efendi. (1 ) L a k u şa 70G de A n a d o lu v e z ir liğ in e g ö n d e r ild i. 2.A b d ü lv eh h ab .b- d ü lv e h h a b ı id am e ttirm iştir. 4 neü M urad İznik yollarının tesviye edilmesi için k ad ıy a h a b e r gönderm iş. N aim a G. b u zat H ü d ay in in to ru n ların d an d ır. 2 . ' ~ 76 - . A hm et Rasim. H a r a b a yüz t u t t u ğ u n d a n '1311 göç y ılın d a k a y m a k a m M ah­ m u t 'b e y ta ra fın d a n yeniden y a p tırılm ış tır. 64. Y a n ın d a A ğaçeri a d lı b ir isi de v a rd ı. 579. - 2 nci vakfiye : S ivrih isarda yeni y a p tırd ığ ım 80 odalı b i r h an iki b ab dükkân ve ceddim M ah m u t efendinin v ak ­ fın a m u tta sıl b ir b a b oda b i r k ıta bağçeyi ced dim M a h - L ü gatlar : T esviye—Yolları düzeltm ek. b in i M ustafa 130 aded k ita k A nadolu S ivrihisar kazasındaki ceddim M ah m u d u h ü d ay in in cam ii şerifindeki k ü tü p h an ey e v ak fettim . İ d a m » A ş ılm a k . S. gönderdiği ad am geç kaldığ ınd an yolların tesviye edilem ediğini b ah an e ederek Şivrihisarlı kadı A. E d im e ve İznik kadısıdır. F a k a t z u lü m y a p tı ve ç o b a n ın o ğ lu T im u r ta ş A n a * d o lu v a lii u m u m îsi o la r a k A n a d o lu y a g e ld iğ in d e K âk ü se y ü z v erm e d i* Mdisamerattam. C ü zh a n = C ü z okuyanlar. 2.A b d ü lv eh h ap . G. S. 1043 senesinde Kâm il paşa ta r ih i S. 2.

iki kitabesi vardır. 162. Çark cam ii veya' çarşı 'camii denildiği gibi SUK cam ii de denilir. tah m in en 500 m etre karedir. en eski ca­ m ilerdendir. Sene sebu sebamieh. 1 inci Arapçası Benâ hazel m escidilm übarek el m ağfur esseid eşşehid K erim üd din hoca Osman n ev v ereh üm allah u kabehu. -S.cam i inin' im am .T a tla r m ahallesindedir. müezzin. Sene 707 2 nci k ita b e Âraiıçasi A m m ere hazel b ab ü l m ü b arek Bedrüddin hoca İb ra h im __ 77 _ . 250 sene evvel Mesut p aşa ta ra fın d a n ta m ir edilm iş. No. x Yenice malıaüe camii S ivrihisarm fethindeki gazilerden Binbaşı rütbesindeki Ali dede ta ra fın d a n y a p tırılm ış tır. T anrı k a b rin i n u rla n d ırsm . A b d ü lv eh h ap bini  h m et bini Mustafa. içi çok güzeldir. B u cam i çarşı içindedir.. M a h m u t p a şa mahkemesi sene 11-20 küçük evkaf 623. kubbesizdir. 707 Şehid Seid K erim üddin hoca Osman y a p tırd ı. Sinan paşa mescidi C u m h u riy et m ahallesm dedir. Giderken o tu rd u ğ u evi mescit haline ifrağ etm işti. Bu mescit halen h a r a p tır ve yıkılm ıştır. Sinan paşa F a tih in gaza­ b ın a u ğ rad ığ ın d a Sivrihisar kadı ve m üderrisliği ile S iv ri- hisara gelmiş. d a h a sonra d a Kara Z â y im S üleym an bey yeniden y a p tırm ıştır. öMKa’f îlfğıriâ' h azi­ n e d a r cam ii iie Âk çeşmeye ve Ü m it çeşmesine sarf edil­ mesine d a ir vakfiyedir. Yenice m ahallededir. Y apılışı ta k rib i olarak 830 senedir. Tatlar mescidi . 340. K u b ­ belidir.m u t efendinin.

Çapaklı. şim di dükkândır. Gazi S in an — Gazzaz S in a n — İpekçi Sinan : Gazi Sinan denilen yerde idi. h a ra p tır. \ Karabaştı mescidi K arabaşlı m ahallesinde idi. K urşunlu cam iin eski yerindeki mescidi de b u zat y a p ­ t ır m ış tır (Şılı b a b a Yusuf cam ii bahsine bakıla). Türkçesi Hoca O sm am n oğlu Bedrüddin hoca İb ra h im b u mes­ cidi 743 senesinde t a m ir ettird i. Camii b e y d a — K urşunlu ca­ mii : C am iin kapu su nu n üstündeki h ita b e . £ Zaim mescidi Yenice m ahallesinde idi. Hacı Veys mescidi Hacı Veys m ahallesinde idi halen y ıkılm ıştır. Ziyaiyye mescidi Z iy aiy y e medresesinin içinde idi. Çopuk. h a ra p tır. Faruklar mescidi H ü k ü m a t konağı y a n ın d a Y unus Em re dergâhına b i t i ­ şiktir. Şeyh b a h a Y usuf cam ii. K a ra m a h m u t mescitleri de h a ra p tır. Tanrı tevfıkını daim etsin sene 743 göç yılı. A rasta. Tabakhane mescidi T a b a k h a n e Çeşmesinin üzerinde idi. A raklı. Hacı Haşan mescidi Aynı m ahallede idi.b in i hoca Osman Edâmei lâ h u tev fık ık a h u selâsü erbem sebam ieh 743. K ethü da.

Verael âb idi sâcida kale kudei fi ta r ih ih ih ve men dehalehu kâne âm in â sene semanü tısın semâ nem'i eh 898 göç yılı. k ita b e ­ lerinde kullanılır. Ç alabm rızasını um ucu olarak. Kitabe Am m ere Hâzihi] im âre h a c e îb ra h im bini Hoca Osman sene erbeu ve erbeun Sebamieh 744 senesi. . Aşık­ lar cennete girm ek için değil likai ilahiye nail olmak kay-j gusundadırlar. L ü g a tler : Sâlik = Y ola giren.b a k a d u v a­ rın d a şu k itab ey i buldum . Ârapçass Beka B ab a Yusuf cam ia R ıdaellahi tealâ raciy a Lern yeci fi arsıhiddehri salikün y esb ık ıh u fi m ıd m â rih i F ârisâ yessir likâke lil m üm ininellezi fihi abaiike. tarik i h a k k a —A llah yo luna salik h içb ir kimse yok­ t u r ki m eydanı h a y ırd a a t koşturm asın. Y a R ab b i. L ik a == M üslim ânlar cennete girdikten sonra cemali İlâhiye nail olmak. Irnare = Mescit. (bu mescidi y ık cam i yap) diye rüy asın da şeyhinin söylediğini ve b u n u n üzerine câmi y a p tırd ığ ın ı yaz m ak tad ır. Türkçesi Bu cam ii B aba Yusuf y ap tırd ı. kervansaray. En son safda sa­ n a —tâzim ve secde eden m ü m in k u lu n a likanı kolaylaştır. cam i. Şeh b a b a Yusuf hazretleri m ahb ııbiy e k ita b ın d a n : İ b a ­ d et ederken. Şu hale göre 1 — B uradaki ananeye göre zâlim b ir adam ta ra fın d a n y a p tırıld ığ ı ve m escidin m aili in h i­ dam olm asından ileri geldiğini. A n lam ın a olan Vemen d eh aleh a râne âm in a Sene 898 göç yılı. Kudsî denilen zat vey a melek ta rih in i şöyle dedi: B u ray a gelen her şeyden em indir. 2 — Bu zâlim Temirlengin em irlerinden N u rettinin Sivrilıisara geldiğinde y a p tırd ığ ı fa­ k a t a ra ştırm a la r neticesinde câm iin kabristana.

Bu cam i çok eskidir. Eskidir fa­ k a t kitabesi yoktu r. m im ari k ıy m eti yoktu r. 748 de ölm üştür. T ahm inen 60 m etre m u - ra b b a m d a d ır. Kamus S. Çalap k a b rin i nu rlan dırsm . Nilüfer k en arın dak i B alab a n cık hisarını y a p tırm ış tır. Bu zatın b a b a ­ sı zam an ın d a S iv rih isar îlh a n lıla r elindeydi ih tim a lk i zâ­ lim dediği kimsede b u olsa gerek gerçi b u k itab ed e im are denmişse de bu ta b i r b ir çok kitabelerde mescit ve c â m i- lerde de. K ubbelerin üzeri k u rşu n k ap lıd ır.744. Kurşunlu camii K urşunlu câm ii k asab an ın b a tıs m d a d ır K urşunlu çeşme nin y a n ın d a d ır. 2. A rn av u ttu r. * . göç y ılın d a y a p tırd ı. 748 göç yılın d a ölen A hm et Y am erin in yazdığı mesalikiilebsar adlı k ita b ın d a S iv rih i- sarlı Şeyh H ayd rri Ü ry an la Cenevizli B alab a n d an bahse­ der ve y a zd ık ların ı onlardan işittiğ in i söyler. Balaban câmii Câm iin k itabesi y o k tu r minaresi de vardır. Sofyayı fetheden a s ­ kerin k u m an d an ıd ır. esa « a | . Mi­ naresi. k u lla n ılm ıştır. îk i k u b b e lid ir.B alaban bey Osman Gazi Ü m erasm dandır.o B ul im âreyi hoca O sm anın oğlu hoca İ b ra h im . S.B alaban paşa fetih devri ric alin d e n d ir. 2 . 4 . T a k rib i olarak b u cam i 740 göç y ılın d a y a p tırılm ıştır. 1 . Bu zatın soyundan B alabanîler diye b ir soy vardır. A h şabd ır. Roşkadem den sonra eskilik itib a riy le İkinciye gelir. 80 - . Câmi tek k u b b e lid ir. B uradaki ananeye göre Sofyayı fetheden B alab a n paşa­ dır.Bunun öğlu B alaban paşadır. Cami B alab an çeşmesinin y an ın d ad ır. Câmi m u statıl şeklindedir T a k rib i 200 m etre m u ra b b a m d a d ır. 1206 3 . Gâmi’ye d em ir k ap u d an girilir iki ta r a flı­ dır. 1166. K am usülâlam C. Bu zat T a tla r mescidini y a p tıra n zattır.

«s S* Kurşunlu Camii : Camii Beyda Kasabanın batısında kurşunlu çeşmenin yan ındadır. Takriben 200 metrekaredir. . Cami mustatil şeklindedir. Kubbelerin üzeri kurşun k a plıdır. Demir kapıdan girilir ve iki ta ra flıd ır ve iki kubbelidir. Bu suretle m aili inhidam olan mescidi y ı k t ı r ı p y e ­ rine K urşunlu Camii y a p tır m ıştır . ( Sivrihisar Îlhanlılar elinde iken) Şeyh baba Y u su fa bir gece rüyasında şeyhi: Bu mcscidi Yık y e ­ niden y a p demiş. Bu ca­ m inin yerinde evvelce 744 göç yılın d a hoca Osman oğlu hoca İbrahim tarafından y a p tır ılm ış bir mescit vardı. Bu zat a y n i zamanda Tatlar mescidini de y a p tır m ış tır . f S*>k Bu Camii 898 göç y ılın d a Şeyh baba Y u s u f y a p tır m ış tır .

K a ra 'M a h m u t. T ab ak han e.oldu ğu nd an ta m iri husu­ suna a it vakfiyedir. | ^ Yeni. B u vakfiye Sivrihisar kadısı M ehmet R eşit im zasını havi ve ta rih i 1296 göç yılıdır. Hacı Haşan.F aru k lar. Çapaklı. Araklı. T a tla r’ A k d o - ^ ğan. B alaban. c< Musalla camii Şehrin een u b u n d ad ır.üddini mus— tafay ı S ivrihisara göndererek U lucam ii kervansaray olarak. Gazi Sinan. Şeyh Recsb camii A raklı m ah allisin d ed ir. Alemşah. Hacı Veys. ~ Hacı Eshaö mescidi P ' A bdü nn eb i ağanın b in a ettiği Hacı Eshab mescidi m a­ ili in h id a m . 53. Çopuklu.' Söl- P ü k mescidi. M u - sallayı da U lu cam i y a p tırm a k istem iş ve tem elini a t t ı r - M? mışsa d a m u vaffak olam am ıştır. U lu cam ii y a p tıra n E m i- ned d in i m ikâil ak rab asın d an H azinedar Necib. Evvelce b a y ra m ve cu m a n am azları b u ra d a kılın ırd ı. K arabaşlı m ahallesindedir. V akıflar defteri S.y ık ılm a k üzere . H azinedar. * Elmalı camii Hacı eskici nam ı diğeri. 1252 ta rih in d e ta m ir edilm iştir. — 81— V \ . Sinan paşa. Hoşkadem. Z iyaiy ye.Hacı ashab. K arabaşlı mescitleri kısmen harap ve kısmen de y ık ılm ıştır. Z aım mescidi. M ahm ud u Süzani. Hulâsa olarak E m in id d in i Mikâil. 1201 göç yılında Hacı H am za oğlu Hüseyin ağa ta ra lın d a n ta m ir edilm iştir. Kutbuddin mescidi K u tb u d d in ta ra fın d a n 1252 ta rih in d e y a p tırılm ış tır. H ıd ır b ey . K eth ü d a. Yenice. K urşunlu. Hacı eskici. çok geçiştir. 1250 göç y ılın d a y a p tırılm ıştır. H oşkadem ve H azinedarı da iri esc i d olarak y ap tırm ış. K u tb u d d in cam ileri m am u rd u r. Yusus hoca.

K eykubatın oğlu Key­ husrev. 2 . m ektep hocası­ nın dedesi hafız M ehm et efendidir. 53. Y al­ nız m inaresinin alem inde 570 göç yılı yazılıdır. Bu m escit S an cak tar Aslan oğlu Doğan içindir sene 654. Köylerdeki camiler 1 . Sibyan mektepleri 1 .A H İLE R KÖYÜ C A M İÎ: 1100 ta rih in d e y a p tırıl­ mıştır. 5 . 3 . onun oğlu zaferler ve fe tih le r babası S u ltan Key­ kavüs zam an ın da y ap tırıld ı Keykavüs m ü m in lerin b ey i ve A llahın gölgesidir. Kitabesi alınm ıştır.HAMAM K A RARİSARINDA Kİ CAMİ : E m ir .TU TLU MEKTLP : 1140 senesinde V ovyuda Salih paşa tarafın d an k u ru lm u ştu r. î l k m u allim . m am urdu r. (Müftii R asih hoca bahsine bakıla).ATLAS CAMİİ ve M İNARESİ : Î070 göç yılında y aptırılm ıştır. K ey ku - b a t bini Keyhusrev e m irü lm ü m in in zıllullahi filâlem em ir alem Doğan bin Aslan sene erb au Ham sin ve sittem ie 654.GEÇEK CAMÎÎ ve M İNARESÎ U m u r bey ta r a fın ­ dan 570 göç yılında yaptırılm ıştır. 2 1 Ç İF T E HAMAMI SİBYAN MEKTEBİ : Kılıııç m a­ hallesindeki Çifteler h am am ın ı y a p tıra n vakıfın oğlu Ali . H am am K arahisarı köyü bah sin e bakıla. A hiler köyü bahsine bakıla. 4 .MÜLK CAMİİ C A M Î : (KİTABESİ) B ena hâzihil mescidül m ü b arek fi alıdissultan îzzüddin v ed d ü n y a ebelfetih Keykavüs b in i Keyhusrev b in i . V akıflar defteri S. Sey­ fettin kızılbey ta ra fın d a n 657 göç yılında y aptırıldığı ifoni b ato d a da yazılıdır. Türkçesi Bu mescit Keyhusrevin to ru nu .

Burarım ilk m u allim i usta Be­ k ir oğlu hafız M ehm ettir. 2 .H A FIZU D D İN MUALLİM HANE V A K FI: Yenice m ahallesinden Sarı A hm et oğlu Hacı Osman ağa gelerek Van Van oğlu Hacı Ali K alyuncu oğlu Hacı İb ra h im ve yeni h a m a m külhanı ile m a h d u t m ağaza ve d ük kân larım ı Taş medrese civ a rın d a y a p tırd ığ ım Sıbyaıı m ektebine vakf ettim . Çakır Hoca b u ra d a m u ­ allim idiler. b u n la r Eskişehir kütüp hanesin e gö nderilm iştir. kadı hacı Ö m erdir.senesi M ah m u t paşa mahkemesi küçük evkaf S.EM İNEDD İN M İKÂİL K Ü T Ü P H A N E S İ: Sölpük m escidinde idi 1500 k ita b ı olduğu v a r ittir . Kam us S. 3 . Bu zatın soyundan Rıza ve Süleyman Sarı oğulları sağdır (Belediyede Hacı Ali b a h ­ sine bakıla) Sofu M ehm et efendi.efendi bini A b d u rra h ım gelerek b a b a m d a n intik al eden çifte ham am ı gelirini K u tb u d d in mahallesinde vaki m e d re ­ se ve medrese aylısındaki cam ii şerife ve sıb'yan m ektebine a ittir. ^ Kütüphaneler 1 . Efendisi azat etm iştir. 1277 göç yılı kadı m u stafa Kâmil şahit: Melik zade Osman. 2582.Esope eski Y unanın emsâl yazan m eşhur hakim lerind end ir. Şu halde 1603 cilt kitab v ard ı. 340 v a k ­ fiyede A bd ülv eh ab b in i A hm et bin i M ustafa bini Ariz M ahm udun Aziz M ahm ud c a m ii. y an ınd ak i kütü ph an ey e 103 k ita p vakf edildiği sarihtir. M ilâttan 600 sene evvel An ad oludaki F iriçy a k ıtasın ın A m uriye şehrinde doğ­ m uştur. 623 No. . Sivrihisarda yetişen z e v a t ROMALILAR D EV RİN D E : 1 .ABDÜLVEHAB K Ü T Ü PH A N ESİ : 1120 . Yadm on ad ın d a b ir S isam h m n kölesidir. 1218 göç yılı şehit Kökmal oğlu İb ra h im . Şeyh İ b ­ ra h im . Z ülfikâr oğlu Hüsnü.

Gaipten h a b e r verdiğini id d ia eden adam. 3 . 2 . Kamusul alâm S. — 84 - .. olup Ateşküde idi. ta ra fın d a n m abedin altım b a rd a ğ ım çaldı diye if tir a edip 550 ta rih in d e k ay ad an a tm a k süreriyle id am etm işlerdir. 34. Bu b ü y ük insan İsfah an d a doğmuş. B ütün zam anını A bbasî h ü k ü m d a rla rın d a n M u ta - sam ile m uharebe ederek geçirmiş ve M askatı reisi olan A m u ry u m şehrinin ta h r ip edildiğini işidince kederinden ölm üştür. H ak im = T a b ia tı te tk ik eden zat. 4504. Ç irkin ve fevkalâde zeki ve h akim olup A yd ındaki Licîya k ralı Kresus tarafın d an celp ve m eşhur Dilf m abedindeki k âhinlerin y alan ın ı çık arm ay a m em ur edilip b u işi y ap ın ca papaslar. O sırada tic a re t için gelen arab alarla L ügatler : Emsal = Adab ve a h lâ k a hikm ete d air yazı­ lan eser. B ir gün b ir kilise önünden geçerken h iris ti- yanlığı bey enere k k ab u l etm iş ve rnecusilerin zulm inden k açarak A m uriyeve gelmiş kendisi b erb er ve marangoz ol­ d uğ u n d an çalışarak b ü y ü k b ir servet sahibi olmuş. AM URÎYE gelen Selmanı Farisi veya Sel m anı pak. 1734. Babası Mecusi. Kamusul âlâm S. B unun babası Mi hal kral olup am u riy e lid ir. 957. K âhin . Esatiri Y u - n aniye göre arz ilahesi olan Köbel kendisine âşık olm uştur. 826 m ilâ tta d a ölm üştür Kamusul a l i m S. Bunun mezarı P essinuntus’dadır. Emsali Süleym an gibi. Me­ cusi = Ateşe tapan. Kamus S. Ateşgüde = Ateşgüre ateşe ta p a n la rın ib a d e t hanesi.Atis: F iriçyalı genç güzel b i r çobandır. A m ur i - yedeki papas kendisinin ih tiy a rla d ığ ın ı ve h ırıstiy a n d in i­ nin b ü tü n inceliklerine vakıf olan Şamd aki Bu h a ra y a g it­ mesini tavsiye etmiş. Gerek emsal y azm ad a ve gerekse köle ve çirkin o lm ak ta b u zat ile Lokman hekim beyninde çok benzerlik olmasi ve A llahın birliğine inanm ası aynı zam and a Eyyup P ey gam ber Sivasa gönderildiği ve teyze zadesi olan Lokm an h ek im in de b u ra d a olması b ak ım ın d an b u zatın Lokm an h ekim olduğu anlaşılır.T eufil:"Ş ark im p a ra to rla rın d a n olup ikinci M ihaP in oğludur.

D üşm an lar hendeği geçemez. Y a h u d i’l erin de onlarla berab er olduklarını. — 85 — . Ş am a v a rın c a B u - h a y ra aradığ ın P eygam ber A ra b ista n d a zu hu r etm iştir. kendisi de dahil olduğu halde hendek kazıldı. Selmanı pak b ir gün Peygam beri zişanım ızm h u zu ru saadetlerine geldiğinde P eygam berim izi m üteessir görmüş. A m rü b n ü a b d u d u n hazreti Ali tarafın d an öld ü­ rülm esiyle kuvvei m aneviyeleri sarsılan düşm an ordusu çe­ kilip gitm işler. Nevfel ve birkaç kişi atların ı zorlayarak hendeği geçmişlerdi. S ivrihisard a sakin Seyit N u rettin hazretlerinden irşat edilm iştir. Peygam beri zişammız. Hemen oraya g it benim de kendisine im an ettiğ im i söyle dem iş oda köle olarak Medineye gitmiş.Ş am a giderken y o ld a a r a p îa r tem am en m alın ı aldıkları gibi kendisini de köle diye satm ışlardır. İslâm ordusu b ü y ü k b ir felâketten k u r tu l­ m uştu.) (Âmuriye bahsine bakıla). Y alnız bin kişiye sayılan. ğföt 1 .Karaca. P eyg am berim iz de İslâm iyet! yer y üzün ­ den k a ld ırm a k üzere b ü tü n A ra b ista n m harekete geçtikle­ rini. z a ­ rarları bize az o lurdu demiş. ehli beytim ize d a h ild ir b u y u rm u şlard ır. (T arihi İslâm dan alınm ıştır).1 lik ten hazreti E b u b e k ir Selmanı p ara ile alarak azad e t ­ m iştir. Biz A ee- m istan d a hendek kazardık. b u n a m u ­ k ab il İslâm o rdusunun çok az b u lu n d u ğ u n u söylemiş. Selm an da.. b u n a telâşe edecek b ir şey yok. Bu sırada düşm an ordusu gel­ di. (!) (1) Sicil Osmani — Sahife 10 Ali k ü n h ü la h b a r c ilt 5 sahife 55. y a n ın a gelmiş.A m rü b - n ü a b d u d . Sel m anın efendisiyle görüşürken Selm an. efendimiz. Selçuklular devrinde yetişen zevat S eyit N u rettin : K araca A hm et S u ltanın şey h id ir ve k a ­ yın pederidir.Peygam berim izin. A h m e t -: Sultan Çile. ve e s i r . sebebini sormuş. Derhal P eygam berim iz M edi- nenin etrafını 3 bin kişiye tak sim etti. hendeği geçemediler. P eygam berim iz (Selman bendendir.keşanın b ü y ü k le rin d e n ­ dir.

Ib rık çı Sarı İsmail.. T a p tık Em re o zam an geldi. N uriye bacıyı alm ıştır.. F a tm a N u tiy e bacı K araca Ahm edin ailesi b u lu n u y o rd u . d iv a n d ib in d e ve Nasreddin ho­ canın kızı F a tm a h atu n u n kab ri y an ın d ad ır. -• . Gel âlettin R u m i . N uriye b acın ın k ab ri Seyide h a m a m ı­ nın dispanser karşısm dak . (Seyide h am am ı bahsin e bakıla).. K araca A h m et S u ltan la Ibrıkçı Sarı İsmaîli gönderdi... F a tm a Nuriye b a c ıy a a it m a l û m a t : Hacı Bektaş... . Ve bu suretle eski adı yalnız Em re iken D aptık Emre ol m uştur. 3 — Hucı Bektaş Vilâyetnamesinden. (1) K araca A h m et S ultan. taşi Veli elini uzatınca yeşil beni görmüş ve D a p tık Em re şaşırarak in an d ık diyeceği yerde D a p tık Sultam ın demiş. K araca A h m et su ltân 70 bin m üridile Sa­ k a ry a k e n a rın a o tu rm u şlard ı. . Şivrihisarlı S e y it N u rettin n âm u m d e’i vasilinden sec cad en eşin ir şart olm uştur. F a tm a N uriye bacı erenlerin yem eğini p işirirdi.. . K avacık Sultan.. Seyide h am am ın ı Nuriye b acının y a p tırd ığ ı anlaşıl­ m aktadır.. 1 — Hacı Bektaş Vilâyetnamesinden. Hacı Bek-. Hacı B ehtaş Veli.K a r a c a A h m e d in 70 b in m ürid i vardı. Hacı Bektaşi Veli D ap tık emreye kendisine niçin tâbi o lm adığım sordu. R u m d i ­ y a rın a geldiğinde... (3) K am usülalam da K araca A hm et. 2 ... Karaca A h m et Sultan. 2 — Kiinhülahbar C ilt 5 sah ife 55. 86 - . D ap tık Em re davete icab et e t ­ medi. Elin ayasında yeşil bir ben olduğunu söyledi.. Hacı İb ra h im Sultan. O rhan gazi devri meşa y ıh m d e n d ir. Cezbaye m azhar olup A khisarda m edfundur. Hacı Bektaşi Veli R u m d iy a rın a geldiğinde M ah m u t hayraııî. D a p tık am re cevaben : (Erenler b e z m in - de nasip verild iği zam an. Ali b a b a varlardı.. Meğerse nasibi veren Hacı Bektaş imiş.. Kitabesi yok tu r.Haşan kadı. Hacı Bekdaşi Veli. o elin bir işareti olup olm adığını sordu. H acı Bektaş adlı bir zatın adını işitm ediğ ini ve yeşil bir perde arkasından b ir zatın nasip verdiğini söyledi.

1202 mesalikülebsar sahibi Y am erinin riv a y etin e göre Sivrihisarlıdır. Yalnız m ercim ek çorbası içerler. A li Dede. Çünkü îstanbulun fethinden 160 sene evvel Karaca Ahmet Sultan vefa t etmiştir. Tavafın k abuldür. 1 — Istanbulda olamaz.iâfc. Çok şükür dertlere derm an oldular. Addaî M usanın babasıdır dem ektedir. İsta n b u l. 4 — Bektaşi edebiyatı k ita b ın d a n . Hacı Bektaş geldiler. Ü ryan dediler. Şemsi tebrizi ve Mevlâne -Cel â le ttin R um î Hazretleri ile görüşüyorlar. Ü ryan Abdal.Eremekde is. ra bağlı olan S ak arya ken arınd ak i K araca’ A h m e t'k ö y ü n d e m edfu nd ür. Bezm —T o plan tı yeri. Çünkü kaim pederi S e y i t Nurettin. — 87 .* genç A b d u llah . B a y d a r Ü ryan B ab a la r Kon y a y a gidiyorlar. Sivrihisarda m edfun­ durlar. Cezbe— Dervişlik âlem inde kendinden geç­ me. Ibrıkçı Sarı İsm ail. 2 — Tasavvuf e d e b iy a tın d a F ak ih Ahm edin vefatından sonra Hacı Bektaş. Ahi Evren. eşi Fatma N u riye. Akhisardada değildir..ed e esasen S iv tih is a f lr olup ff. Bu zatın 8 nci asrın evvelinde öldüğü anlaşılm ış ise de o k ad ar a ra ştırm a la rd a kabrimin Derede olduğu b ilinem e- Lügatler : Çile Keşan = D e rv işle rin 40 gün b ir yere k a ­ panıp ib a d e t etmesi ve çile çıkarm asıdır.2. bacı ve arkadaşları Kavaclh baba. Haşan K a d ı. h u zata ait. 3 — Abdülbaki G ölpm arİım n eserinde de H ay d ar ata. •Siytfi'b.âB4a ır. 1 — O sm anh encüm eni ta rih in d e S. yâni ruhun ceset le alakası kalm am ası. A k h isard a med fun o ld u ğ u n u söylenirsede hakiki medfeni S iv rih isard ad ır. Hacı Bektaşi Velinin amcasıdır. Sarı Saltığı R u m eline saldılar. ' • Bu zata a it riıedtenler çoktur. Umdei vasilin = A llaha kavuşanlar. ( 1) Şeyh H ayd arı Ü ry an .

O d a hepsini Ala d ağ da ş e h it etti.. (M üsam erat sahife 160 Y am eride de böyledir).ay. Babası o köyde im am lık yapan A b d u llah tır.arV.Ür­ yan d an ve . babası ölünce köy im a m lı­ ğını b ab asın ın çömezi molla M ehmede bağışladı. NASREDDİN HOCA: 800 seneden beri adı her T ürk d u d ağ ınd a neşeli tebessüm y a ra ta n ve ölmez b ir şahsiyet olan b u b ü y ü k sima... ve güldüren b ir meşrep ta şı­ ması herkes ta ra fın d a n çok d e r in . K adılık y a p tı. b ir sevgi tem in etti.baba ’ köyünde. F ik ­ rin i saklam aya tenezzül etm edi. . gülen'. Akşehire dönerek hocalığa başladı.Üryan. . söyleyişi. Bu köyde 1202 m ilâdid e doğmuş. Akfehire göçtü.iniştir. S ivrihisar m ın tık asın d ak i H ortu köyündendir. ' KADI GELÂLETTÎN : îfani Bibi sahife 299 d a yazdığı Acemceain T ü rk ç e s i: Seçilmiş kalem ve kılıç sahiplerinden S u ltan İzzettin ta ra fta rla rın d a n Maliye nazırı (hazinedar) Şivrihisarlı Ne- cibüttİD M ustafa ve büyük ordu kadısı Şivrihisarlı Celâ- lettin ve evkaf nazırı K ıvam üddin ve E m iü ü ttin yoktu. düşündüklerini herkesin yüzüne karşı.' kabri olması m uhtem eldir.. insanların zayif nok talarını b u lu p is­ tih z a mevzuu y a p m a k ta ve içtim ai h ay atın gülünç cephe­ lerini diliyle h ırp a la y a n ve fâni h a y a ta yüklenilen izafi ve itib a rî kıym etlerle eğlenm ekte b ü y ü k b ir k u d ret göster­ m iştir.Seyitgaziniar. D ah a sonra K o ny âya giderek medrese tahsili gördü. 22 cilt 'k ita p yazan Mesalikülebsar sahibi A h m et Y âm eri bu yazdığı eseri Şivrihisarlı H. Öz T ürk tür. b u n la r­ dan d a vazgeçerek aza kan aatle kendi âlem inde yaşadı. Kerimit-tift Alişir. Sultan izzettin ta ra fta rla riy le ittih a m edilerek Ilhan lılarm A nadolu V alii um um isi olan M ı n c a - ğm y a n m a bağlı olarak gönderildiler. Hoca Akşehirde 1283 m ilâdid e öldü. Hoca...naklettiğini söyler. Cenevizli B alabandan .d.

3436 . 4451 : NESİM İ M A D Ü D D Ü N İ: Meşhur şairlerden ve ehli t a - tasav vu ftan olup Bağdadın Nesim nahiyesinden idi. F u k ah ai hanefiye = İm am ı âzem m ezhebinin Ule­ ması. B ahasının Ölümünden sonra K on - y a y a g ittiğ in i. Kamus S. hocjtsmın kuzusunu Hallacı Mansur. R um d iy arı — eski t a ­ birle Anadolu. F u k a h a i hanefiyedendir. (1 ) H a y a t a n sik lo p e d is i C . Boca Nasreddin T ü rk kavm i neeibindendir. D ev rib ilâ d = Memleketleri gezmek. H üküm et ta ra fın d a n K ür- distana sefir olarak gönderilm iştir ve K uduri k ita b ın ı oku­ m ak ve o k u tm ak la vasılı illâllah olm uştur. Lügatler : M üderrislik = Ders oku t m hoca. m üderrislik ve "kadılık y a p ­ m ıştır. 8 S. 1 .4576 NASREDDİN H O C A 681 de ölmüş. H alebe v ard ığ ın d a derisi yüzülerek öldürülm üştür. Eğer N asrettin hoca. Cüz’i — -Azı­ cık. İran ın Beyza şehrindendir. 1 — Z iya Ş akir : Nasreddin hoca adlı k ita b ın d a h o ca­ n ın h a y a tin i Şem süttin Sami hile tesb it edemem iştir. H ic­ retin 605 ta rih in d e A kşehir sancağın'ıc S iv rih isar kazasının H o rtu köyünde doğm uştur. h allacı M ansur 306 da id a m olmuş. K on - y a d a tahsil görmüş ve bazı yerlerde kadılık etm iş. A nado lu da S iv rihi­ sarda doğm uş ve ak şehirde vefat etm iştir. Tasavvuf = Dervişlik ve iç ilm i. 306 göç y ılın d a A bbasî h ü k ü m d arla rın d an M uktedir b illâh devrinde zahiren şeriata u ym ayan bazı söz­ ler söylemekle ü lem an m fetvasiyle B a ğ d a tta idam olundu. İd am — asılmak. hocasının kuzusunu kesmişse başka zatla rla olduğu anlaşılır. Nesibi de 780 göç y ılın d a derisi yüzülm üştür. Nesimi ile kestiğini söylerlerse de tarih e uym uyor. (1) ■_ 2 — İkbal kütüphanesi sahibi de şöyle y a z a r . memle­ keti olan S ivrihisard a h a tip lik . (2) HALLACI MANSUR tasavvuf erb abındandır. kam us S. H ub bi Ali = Hazreti A linin sevgisi. Bu üç zatın birleşmesine ta rih itib a riy le im kân yoktur. 7 . Âkşehirde. D ev ri- b ilâ t edip b irin ci M urat devrinde R u m d iy a rın a gelmişti. (2 ) Z iy a Ş a k ir N a sr e ttin koca k ita b ın d a n S .

635 de ölm üştür. Letaif de hocanın S ultan A lâettin ile m uasır b u lu n d u ğ u n u . D u v arın d a şu yazı y a ­ zılıdır : (Bu gün k u d re t varken eyle ihsan. En b ü y ü k delil hüküm etçe elyevm m am u lin b ih olan iki vakfiyedir.) Yine şu yazı hocanın Tirnürlenk devrinde y a ş a ­ m ad ığ ın ı isbat eder . b ab asın ın çömezi Mehmede terk etm iştir. Nasreddin hocanın nebi resi olarak gösterilmesi k an aatiy le hocanın Tirnürlenk devrinde y aşa­ dığı kastedilerek yazılm ıştır. diğeri de 655 göç y ılıd ır. ( 2 ) K öprülü zade Fuat beyin Nasrettin hoca adlı eseri S. İs­ tihza = Eğlenme. (2) 4 — Akşehir kitabeleri adlı eserden : H ocanın mezarı k ad im Selçuklular devrine a it k a b ristan d ad ır. T im u r ile b a h a biçm ek hikâyesi A hm e- diye isn at olunur. Meşrep — T a b ia t. (Akşehirde kuvvetle devran eden a n - L ügatler Neşeli tebessüm = isteyerek içten gülme. Y azm a.ld ır ım h a n sene 796. B ab asın dan kalan im am lığı. ihsan eylersen olmazsın pişm an. Bu mezarlı­ ğın yazılariyle taşları Menteş oğullarının merkezi olan (Be­ d iid e k i) mezarın taşların a ve y a z ıla rın a benzer. yaradılış. 3 — 90 — . veiabdüâsi. Babası A bdullah köy im am ı idi. b u n u n la b ir çok lâtif esi olduğunu. e lh a ttü b a k i v e lu m m fa n i. k abrin de Nasrettin efendi yazılıdır. Biri 665 dir. Hocanın k ab rind ek i taşın ta rih in i ve to p ra k ta n çıkarılan diğer b ir ta ş ta d a ta r ih i 368 tersi 863 dür. 3 — Köprülü zade F u a t b e y : N asreddin hoca adlı ki­ ta b ın d a Hızır beyin. B u n­ dan 70 sene evvel ölen Sivrihisar m üftüsü Haşan efendinin eski sicillerinden ik tib as ederek yazdığı MECMUA 1 MAARİF adlı y a rım eserinde hoca 605 ta rih in d e S ivrihisarm H ortu köyünde doğm uştur. ( 1 ) îkb al kütüphanesi Nasrettin hoca eserinden. İzafi k ıy m et = Zenginlikle gelen insan kıym eti. hocanın m e­ zarının kubbesi m a h ru tî şekildedir. Akşehire gelerek Seyyit M ah m u t H ay ran ı ve hacı İ b r a - him e in tisap etm iş 683 de Akşehirde ölm üştür. ver rab b ü afv i M ehmet ancem aati sipahiy an hazreti Y . Üzeri çink:> k ap lıd ır.

d e h a eski olup Selçuk- l ı l a r zam anın d a yaşaması m u h tem eld ir. Adı b u h ususta d arbı mesel olm uştur. vezirlik ettiği. Ve R abb u afvi — Allah d a afv eder.aneye göre hoca S ivrihisarlıdır. . Babası o köyün im a ­ mı A bdullah efendi. (4) K emalettin Ş ü k rü n ü n N asrettin■ hora adlı eserinden S.m akalede Nasrettin ho canın Kastamoııili ve Çoban ’ oğullarından olduğu. 3 (5) İsp a rta mecmuası Cavid A d a n C. (1) A kşeh ir kitabeleri M u s ta fa Cavit S. Ayrı b ir yerde de 705 de öbıı M ehmet çelebinin k'. 91 — . Bir çok lâ tif eleri ve nükteleri vardır. (5) 9 — Şeyh Vefa k ita b ın d a d a : H ocanın Selçukluların 90. Vel öm rü fani —1İnsan h a y a tı fânidir. Be k i —B akidir. L ügati arı : E l h a t tu —Yazı.) Hikâyesinde sık sık hocan:n S iv rih isara gittiği yazılıdır. (3) M ecm uai m a a r i f adlı eserden. (3) 7 — K em alettin Şükrünün N asrettin hoca adlı eserinden : Hoca S ivrihisarm H ortu köyündendir. 7 den. hocanın ailesi olması m u h ­ temeldir. Babasının ölü­ m ünden sonra Akşehire giderek orada ölmüştür. zevcesinin d o ğ d u ­ ğu yerdir. (2) 6 — Sivrihisar m üftüsü Haşan efendinin 1275 tarih in d e yazdığı Mecmuai m aarif adlı eserinde hocanın Sivrihisarm H o rtu köyünde 605 göç y ılın d a doğduğu ve babasının ölü­ m ünden sonra Akşehire giderek 681 ta rih in d e v efat ettiğini y azm aktadır. Zürafadan b ir zat olup Hacı Bek­ ta ş ile m uasır olduğu mervi ise de. (4) 8 — İsp arta m ecm uasından : İsmail H âm i D anişm endin C u m h u riy et gazetesine yazdığı bir. 10 (2) K a m u s sah ife 457T. Sipahi Eskiden s ü ­ vari askerine derlerdi. anası da S ıddıkadır. k ad ılık ettiği y azılm ak ta ise le Hoca S ivrihisarm H ortu köyündendir. S. Elâbdii asi — Kul isyan eder. (1) 5. — K am usülâlâm da . Tim ürlenkten çok evvel ölmüştür.zı H fo ib en in k ab ri v ard ır. Akşehir.

g i­ derken m ektep baline ifrağ ve vakfettiği. 2 — Hızır beyin K urşunlu m ahallesindeki evi olup. adının N asıruddinden bozm a ol­ d u ğ un u söyleyenler varsa da. — 92 — . ARAPÇASl F atm a. h a tu n b in ti . giderken o tu rd u ğ u evi mescit haline getirilm iştir. Sene 727 11 — K ocanın H o rtu köyündeki ev h a ra b e si- 12 — Bu köyde hocanın soyundan b ir çok zevat.at teg am m edehü - m allah ü bi gu franihi m ııhalled fi Şaban sene sebu ışrin seb’a mie. 6 — H ıd ırb e y in oğlu Sinan paşa F a tih in g azabın a uğ­ ra d ığ ın d a S iv rih isara gelmiş. 5 — H îdırbev ev lâtların a a it bu mescide b itişik k a b ­ ristan.idaresince satılm ıştır. Yüce Tan rı kendisini ve babasını rah m eti ilâhiyesine ve af fi ne nail. 3 — H ıdırb eyin K ubbeli m ahallesindeki mescidi. Hocanın torun to ru n u Celâleddin ve onun oğlu Hızır beye a it Sivrihisardaki e se rle r: 1 — Celâleddine a it medrese (medreseler bahsine bakıla). H ıd ı r b e f m ektebi evkaf.son devrinde yaşadığını. Sinan paşa mescidi harabesi m evcutiuur. ( 1 ) S e y h V e fa kitabından S. 4 — Bu mescide vakf edilen Sadıkbağı ye îğ deeik köyü vakfiyeleri. (2) TÜRKÇESİ N asrettin hocanın kızı F a tm a h a tu n u n k a b rid ir.Nusrettüddin nusr. b u n u n Bursalı L a m i’i ve İs ­ mail Beliğ gibi zevatın ifadesine uygun olmadığı görül­ m ektedir. (1) 10 — Kocanın kızının k a b ir taşı kitabesidir. etsin. 34 ( 2 ) Nasrettin hoeantn k ız ın ın kabir taşı tarihi 727 dir. H alen evdir.

B ir giin mahir bir hakkak gelir. Hoca mühürcüye vararak »H is» kas. Köprülü zade Fuad beyin m ü talâasın a göre H ıdırbey H ocanın to r u ­ nu değildir.. E vliya ç e ­ lebi y azm ak tad ırlar... K öprülü zade F u a t bey. Iioca oku alarak bu da Nasrettin Haşandan d iy e atarak hedefi bulmuştur. H e p endaht etmişler Hocaya senin bu işte bilgin yokm u deyince. HOCAMIZIN YAŞADIĞI DEVİR : 1 — İlk Hacı Bektaş ile m uasır olduğu riv ay et oluuursa d a d a h a eski olup Selçuklular devrinde yaşadığı.. 1 — Hocanın udi Hasandır...... (bu k ita b e için H ıdırbey ve U lucam i bahislerine dakıla). 3 — Anasının adı Sıddıkadır. 'm ü ftü haşan e - fendi ve H a y a t Ansiklopedisi ile R urhaneddin çelebinin eserlerinden...... 7 —• H ıdırbey 843 senesi S iv rih isar kadısı iken E m in ed ­ d ini Mikâil kervan sarayın ın cami haline getirdiğine ait k i t a ­ be. 4 — T im u rlen k devrinde yaşadığını Şekayık......... . to ru n u n u n to ru n u d u r ki.. 4577... Şu vesaik'a... y a n i H aşan üç h a r f olduğu halde eski y a zıd a «His» iki h a r ftir . 3 — İkbal kütüphanesi şahidine göre O rhan gazi dev­ rinde yaşadığı. göre 605 de doğm uş ve 683 ta rih in d e öl­ m üştür : Hocanın T im u rlen k devrinde yasadı İması H ıdırbeyin Hocanın to ru n u olduğu gayretiyle olsa gerektir. 2 — Selçukluların son devrinde yaşadığı. mühiir kazarım her h arfi bir ak- ç a v a . Y ani 505 göç y ılın d a doğduğu 683 göç y ılın d a öldüğünü Z iy a şakir. en doğrusu da b udur... (1) 2 — Bahasının adı Â b d u llah trr.. mühürcü mühürü kazdığında I h ’nın noktasını S in ’in çanağına k oy demiş. kam us S. b ah âsı 635 de ölm üştür.. Ke­ mal ed d ini Şükrü.... Bu nükteye hayran olan mühürcü para almamış. — — ____ .._ ( 1 ) Hoca bir gün Alâeddin K e y k u b a d m yan ın d a im iş...

5 — 605 ta rih in d e H o rtu d a doğmuş ve 681 y ılın d a A k ­ şehirde ölm üştür. sen Hoca geçinirsin Farisi bilm ezsin. sana nükdedanlık tacı gev d i rey i m. Hoca dem iş ki. Esi leri g ö rm ey u r- mısınız. 6 — T ahsili. Kâfir soğan k a t k a t u rb a geyerest. A cem rsyi çok i y i bilirdi. ne de A ra b la rm Ebudilâm esi. B irk aç kişi gelip Hocaya. Üç yüzlü o lu r­ sam beni kiç kim sa kab ul etmez. 4 — Hocanın doğduğu yer S ivrihisarm H o rtu köyüdür. Serviler denilen yere g ittim . O da. Hoca da: Kahpe felek eğri b üğ rü dünerest. dem iştir. (1) (1) Hocanın s efir olarak Acemislana gittiğine göre. b ir kaçı korkusundan ta rla b o ­ y u n c a gidiyorlar. demişler. Bazıları da h ikây ey i şu suretle a n la tırla r : R eftem becayı serviler görd üm 9 k u r t amedend. B ir kaçını patırdadım b ir kaçı tarla m irevend. HOCANIN VASIFLARI : Ne Çuha. 9 hoca geldiler. ben iki yüzlülüğü bile idare edem iyorum . Türkçe ile karışık olarak söylemesi Inlmemesliğinden değildir. H ocanın n ük teleri­ nin 295 i geçmediği a n la şılm a k ta d ır. . H idaye kurken M evlâna Celâleddin R um ınin vâsılı ilâllah o ld u ğ u 'o ğ lu S u ltan Veledden m enkuldür. Hoca b u nasıl Farisi demişler. ne Acemin D ıh - kı gibî üm era d a lk a v u k la n . H ocanın n ü k te le rin ­ den b ir kaçını teb erru k en yazıyoruz. Hoca da. h o c a n in nükteleri : B ir gün Şeyh R ü k n ü d d in 11 ar-ay a d em iştir ki. der. evvelâ b ab asın d an . Oğlum şu nüktelerini 300 e ib lâğ et de. B ir kaçını susturdum . 94 - . sonra da A kşehir ve Konyadır. bizim h ocam ıza m uadil o la­ mazlar. niçin bilm eyo ru m ? Öyle ise söyle derler. Hoca da K u du riy i o ku yarak ve o ku d arak vasılı ilâllah olm uştur. Şeyhim h im m e tin v a r olsun.

Em re de Y unüsu der­ gâhın o d u nculu ğu na tây in etti. Sı­ ğırının üstüne alıç koyup dergâha geldi. 1 — Yunus. Şeyhi sorduğunda. istem em dedi. kendi kadrin i öğrenm işti. Derhal beliğ ve aşıkane n u tu k lar. Hacı Bektaş. Hacı B ek taşm sözü yerine geldi dedi. O duncu Y unusa dönerek. n ih a y e t Sarı köyde b u ld u ve orada irşad e tti ve orada öldü. Yecd = D ü ny âd an h a ­ beri olm ıvarak kendinden geçme ve b u geçmenin verdiği zevki mânevi. 299 ( 2 ) S a s a v v u f edebiyatı S./ Bir Erenler meclisi k u ruldu . (2) 3 — Y unus Emre. kendini anladın b u ra d a duram azsın âsami a ttığ ım yere gider. 40 yıl orada kaldı. vardı.| Üçüncü d e ıa te k ra r etti. (1) 2 — Y unus şeyhinden k açtık tan sonra rastgeldiği sey­ y ah lard an . orada irşad edersin demiş. B u nu n üzerine Y u ­ nusun hicab ı açıldı. Bu m ü d­ det zarfında hiç eğri odun getirm edi. İlâ­ hiler söylem iye başladı. Ilica p = Perde. Beliğ = düzgün söz. B ir kaç kere te k ra r ettiği halde eevap ala­ m adı. Göyende Y u­ nusa söyle dedi. Geri döndü. hediyeyi verdi. Hacı Bektaş. Yıınus b u asayı ta m beş sene aradı. Y unus Göy ende derler b ir Y unus daha. B uğday istedi. ( 1 ) M utasavvıflar tarihi S. senin d erg âh in d a eğri odunun bile yeri y o k tu r dedi. 80 . S ivrihisarm şim alinde San köy denilen b ir yerde çiftçilikle meşguldü. alıcın her danesine nefes ede­ y im dedi. nasibin Em reye verildi dedi. Yunus Emre R ivayet bu veçhiledir k im S iv rihisarm şim alinde Sarı karyede Y unus adlı ekincilik eden fak ir b ir kişi vardı. Bektaşi an ’anesine göre S ivrihisarm L ü g â tiar : Göyende = söyleyen. T a p d ık Em re vecde geldi. Buğdayı verdiler giderken yold a nedam et etti. Bunun üzerine Tapdık Emre. hayd i a rtık k ilidin açıldı.

San köy ündedir. - Orada çiftçilikle' meşguldü. Tapdık’m ölü­
münden sonra Sivri hisara geldi, (i)
4 — Şeyh baba Yusuf mahhnbiye adlı kitabında Siv­
ri hisarı överken şöyle d i y o r ;
''Yedi nci vecih budurkim bir nice zaîi ekme!
Velilerden her biri zâti kürnmei
Olurlarmış miıdam pür mesti halef
Edip gark anları envarı sıibühajy
Azizlermiş hususa Yu sus Emre.
Filermiş uzlet bu yerde uyup Em rey o
Bu yerdedir bu zümrenin mezarı
Müşerref eylemişlerdir bu d i v a n . ,
r; - S
5 — Kemalde sahıhünesep .olmak şarttır. Köylü, olmak
kemâle mani değildir. Yunus Emre Sarı köylü olduğu gibi
Hacı Bayramı Veli de köylüdür, bir çök kemale erenler
köylüdür. (2)
6 — Vecihî paşa zade Kemal , paşa külliyatım] an : Ce-
nI hı şeyh Tapdık Emrenin dervişi olmuştu. Kibâri evliya­
dandır. Anında vasfı hu günaki bir sarı karyede oturmuştu
sak aryanın. Keramet şehrine olmuştu deryayı feyzi ara-
7 — Müstakim zade Süleyman Sadede!in cümlelimi)ica­
bın d a Yunus Emrenin Miratülâşıkm. M işkâl ifsadı kın adlı
bir eseri olduğunu ve bunun hemşehrisi şeyh baba Yusuf
tarafından şerh edildiğini.
8 — Kâtip çelebinin keşfüzzununda bu iki kitabın Y u ­
nusa ait olmayıp, Yunusun hemşehrisi şeyh baba Yusuf
Yunus Emrenin zannüe şerh ettiğini.
Lügatler: Zâti ekme! ---Olgun insan. Pirr mesti halet
== Aşkı İlâhinin verdiği zevkle sarhoş. Envari sübuhat =
Teşbih ve takdisin parıltıları. Kibâri evliya — Evliyanın
Allaha ulaşanların büyüklerinden.
( 1 ) Vilâyetnameden.
( 2 ) Vilâyetnam eden K em al paşa. 1001 hadis kü lliya tın d a n .

- 96 -

Yakıati- ü f t a d e d e ; - - •'
Sakın gönül tarlasın su sığırın girmesin.
beytin i b a b a Yusuf çok yem ek yemekle şerh etti; Lâkin -
h a k ik a t onun şerhinin verasm dadır. ~ : ■
Kaygusfe* şu suretle şerh e d iy o r:
Allah T anrı y ara d a n Gel içe gör curadan --
Y ar ile y a r ola gör A ğyar çıksın aradan
Sakın gönül tarlasın .. - Su sığırı girmesin -
Key sakın uçurursun kan dili .minareden..(i)
Bu yüksektir. . . .. .
8 — İb ra h im Hakkı K onyalm m A nkara k u y u d a tı arşi- :
r in d e b u lu n a n K anuni devrine a it b i r ily a z ıc ı-ta ra fın d a n
No. 580 de tesadüf ettiği diğer b ir k a y ıtta Y unus Emrenin
Y unus em irbey tan ın d ığ ın ı Eskişehir Sivrihisar kazasına
bağlı Sarı köyünde b î r çiftliğe sahip olduğunu h a tta bu çift­
liğini ayni yerdeki zâviyesine vakf ettiğini h ab er verm ek­
tedir. İb ra h im H akkı Konvalı 7 gün m ecm uası S. 624
ö — Yine Y unus Em re soyundan yaşayan hem şehrisinde
H udavendigâr livasının S ivrihisar nahiyesine bağlı Sarı k ö ­
yünde Yunusun zâviyesi ve Y unusun ah fad ınd an Osman oğ­
lu Şeyh Mehmedin tasa rru f ettiği iki çeltik tarla sın d an hahs
o lunan bir senet vardır. Senedin A bdülm ecit (sultan) ta ra ­
fınd an verildiği kay ıtlıdır. Y unusun m en âkıbini yazan torun u
Osman oğlu Şeyh Mehmedin y azdığ ına göre uzun zam an
K aram an o ğ u llan ve yeniçeriler elinde kalan zâviye v t gay­
rim enkul yeniçerilerin ve bektaşiliğin ilgasından sonra sul­
ta n M alım uddan sonra Y unusun evlâd ve a h fa d ın a verilm iş­
tir. H âlim Bakı Kontes den.
10 — Sarıköy: Karam an oğlundan Osman oğulları ala­
rak Şivrihisarlı Yunüs Emreye çiftliği s a ta rla r oranın ü ş rü -
Lügatlar. Verâ = B ir şeyin arka ta rafı, geri. Ciira -= bir yudum
da içilecek şu, zâviye —B ir devrişiu içine çekildiği hane tekye.
1 —- Vilay-etnameden.

- 97 —

nüde savaşda y a ra rlık yapan Y ünüsün evi adi arın a verirler
Y unus orada k alıy o r ve oraya gömülüyor.
11 — Gemaziyel evvel 1317 ve 1329 ta rih li b e ra tla m ü -
tevelliliği tasdik edilen Kâmil Y a k a r halen b erattır.
M eaakib inin en sonunda Mulla Kasımın Y unus h a k k ın ­
da bir şiir yazdığını ve M ulla Kasım evvela M e v la ^ a y a g i-
d ip bazı şeyler sormuş M evlanaya Y u nu sa gönderdiğini ve
b u suretle Y unusu intisap ettiğ ini ve aynı zam anda Y u n u ­
sun Ş ivrihisarlı olduğunu şiirlerind e-y azdığın ı söyler.
12 —- Yunus Em reye S ar/ köy verildiğine d a ir 701. t a ­
rihli vakfiye soyundan olan Kâmil Y akardadır.
13 — Mecmuai servet fünu nd a S. 2331 de İ s m a il Uyanı
sın yazdığı eserde Y unusun Şivrihisarlı olduğu.
14 — Sitad m atb aası, İstan b u l Gök alark m ın yazdığı
Yunus Em re k ita b ın d a Yunusun Sivrihisara bağlı Sarı köy­
den olduğu,
15 — Seiâmi M ünir y u r d a ta b m Y unus adlı eserinde 16
lâm ii çelebininin Nefahatülüns tercüm esinde Yunusun Sivri
hişarlı olup Sarı köyde medfun b u lu n d u ğ u n u y a zm ak tad ır
lar.
Şekayıkdada T a p tik Em renin Sakarya Nam nehre yakın
b ir köyde otu rd u ğ u n u , Yunus Emre de şeyhine odun ta ş ı­
dığını yazar.
K am üsulâlâm da d a Böiulu olup Porsuk suyunun S ak ar-
yaya' karıştığı yere y a k ın yerde zaviyesinin b u lu n du ğu nu .
B ü zilıap Sakarya suyunun çok yerlerinin B oluya bağlı
olduğundan ileri gelmişrir. Kullar, Köseler, Kıran h a rm a n ı­
nın çok eski zam anlarda Boluya tâ b i olduğu vakfiyelerin­
den an laşılm ak ta ise de Sarıköy hiç b ir zam an Boluya tâb i
olm adığı ve S iv rih isara bağlı olduğu vakfiyelerle sab ittir.
H alim Baki Konterin tesb it ettiği gibi Yunus Emre S iv ri-
hisarlıdır.
YÜNÜSÜN T A R İK A TL ER İ : Bektaşidir. Bektaşîliği Ho
rasanh b ir T ü rk k u rm u ştu r. Bu ta rik a tın şeyhleri ve d e r-
Lügatîar : M en ak ıp — Fazilet meziyetler. Zihab — Zan. Ümmi ■

O k u yu p yazm a bi imi yen.

- 98 —

vişleri yüksek heyecanlarım saf Türk dili T ü rk vezniyle yaz­ m ışlardır. Zahiren alim olan cahil sayılır. yani medrese." r hecciyi ikm ale dili v arm ad ığı ve dönm ediğini y a z m a k ta . '^B ektaşilik 'b â t si r e bakıla). H al ve kal ehli . Çünkü ilm üledünnü bilmez. .Şekayıkdâ ümmi" b ir derviş olduğu aşık çelebide d e-o k u m ak kastettiği. llrniledüıı —. m anevî mertebesini yü kselt­ mek için bu rivayeti kemali ehem m iyetle şiirlerinin b ü s ­ b ü tü n lâ h u tî m ak am dan ç k tığ ın a kail olm uşlardır. insani telâkkilerden kısmen orucun ve nam azın lüzum undan b a h ­ seder. Yunus d iv a n ın d a A b dü lkadir Geylam hazretlerini övüyorsa d a k ad rî değildir. B atm hal ve kal ehli olarak tarif ederler. Y unusun İlâhilerinde Bektaşi nefesleri 'görünür. K a l ehlt — Göründü­ ğü gibi. E d e b iy y a tı Fa- r i s i y y e — Farsça ebebiyyata aşina.İç ilm i. • d ırlar.-İra n ede-' b iy a tm d a k i kaidelerine ve belâğatına vakıf olm am akla b e­ rab er Mevl ân an m şiirlerinden zevkıyapolaeak derecede ede­ b iy a tı farisiyeye aşina idi. - Y unusun üm m i 'olmadığı:. N u tu k ların d a en çok v ah d eti v ü c u t felsefelerine ait galyanlı ve heyecanlı parçalardan m ürekkeptir. Vec'd ■ —. Felsefei tasa vvu f — T a s a v v u f fel> sefesi. Şekayık ve aşık çelebi onun. Zevkıyab — Zevk almak. ilim değildir. B ektaşidir.M a sıvadan dünyadan geçerek aşkı İlâhi ile kendinden geçmek.halde hürufi te-. Felsefeyi tasav v ufu M evlânadan hiç b ir suretle dun olm ayan b ir kabiliyeti maneviyeye ile kavrayan ve onu emsalsiz b ir surette en b asit k a lıp la r a l ­ tın d a ifadeye m uvaffak olan b u b ü y ü k insan h u ru fu telıec- ciyi edadan kasır değildir. M utasavvuflarda zahir. Y u n u s. Bu b ü y ü k h ak ik ati gafillere a n la tm a k için h ay k ıran ilâ hî âlim felsefe telâkkilerine sistemlerine İranî ve İslâm î an ­ anelere ta r ih i en b iy a y a b u n la rın tek m il s a fa h a tın a Hallaç H uru fu tekecci — Hece harflerini birbirine vurarak okumak. Hevengiz — Korkunç. llrn i b a tın k i iç ilm idir. — 99 — . Hal — İç ehli. ve m ektep-ilim leri:. İlmi zahir.

100 — . b ir de k itab e m evcu t­ tur.dülkadir Geylânî ve Ali Resule a it m enkıbelerine beliğ ve İlmî işaretler va^- dır.E rzu ru m a b ir b uçuk saat mesafede P alan döğenin şark ın d a E rzuru m y ay lasın a b ak an T u tc u köyünde T ap dık Em re ile Y unus E m renin türbesi vardır. Ab. 3 —. T a p d ık Em re ile ah fadın ın ve kapı eşiği önünde de âşık Y unusun mezarı vardır. 2 — Saruhan sancağının K ula ve Salihli kazaları a r a ­ sımda Emre adlı 40 haneli b ir köy olduğu ve b u köyde k â r- gir b ir tü rb e v ardır. 5 — L â m i’i çelebinin N efehatülüns tercüm esinde ve zey­ lindeki rivayetleri tereih ederek Y ünüsün Porsuk suyunun .ve İ b ra h im E d hem in m enkıbelerine. (Mevlâna d a Türkm endir). T e tk ik a ta göre b u m ezarlar n ih a y e t elli altm ış senelik k ad ar olduğu.Y unusun üm m iliğ i a n ’aneye hiç tev afu k etmez. V akıatı üfiad ede M evlâna Celâleddini Rumî. Bunun Seyit A h dü llâtif h u lâ sa tü lv e fiy a tm d a yazdığı gibi Feylesof R ıza Tevfik de burası olduğunu yazar. Mezar ta şla ­ rın d a k ita b e yoktur. M eratib i m aneviyeden h a n g i m ak am a varm ışsam şu Türkm en kocası Y unusu benden dah a evvel vardığ ın ı gördüm dem iştir. Müt as av vı fan e vecdi hu zu r ile bazan aşkın ulvî ve esrar aîûd m ah iyetind en bazan da k ıy am etin h e r i engiz velvele­ sinden ve b azan d a cennetin sütlü ırm a k la rın d a n ilâhî b ü l­ bü llerin v a h d a n iy e t nağm elerinden bahseder. Ve Keçiborlu kasabasındaki G âdiri- hurn y an ın d ad ır. YUNUSUN NEREDE MEDFUN OLDUĞU: 1 — B ursada Çelebi Sultan M ehmet türbesi y a n ın d a Şibli m ahallesinde Abdürezzak dergâhında Y unus ve Afedü- rezzak ve aşık Y unus adlı üç k a b ir. 4 — Bursalı İsm ail Hakkı hazretlerinin rivay etin e göre Yunus Em re ye T a p d ık Em re ile şeyhleri Sinanın k ab irleri b ir k u b b e altın dadır.

Sakary ay a birleştiği yere yakın mahalde medfun b u lun duğu. Celâl Atasoy halen sağdır. Selâmi Münür. Sitan m atbaas ı. H ü kü met konağına b i ­ tişik yerde halen hapishaneye katılan b in a Yu nus un z a v i­ yesi ve dergâhı idi. Yu nus un bir de K a r a m a n d a kabr i olduğu söyle­ n ir L â m i’inin tarif ettiği Sarı köyde Yunusun. İsmail H a k ­ kının tarif ettiği yerde de Emrenin kabirleri olması m u h ­ temeldir. Bu zaviyenin t a m karşıs ında so­ yunda n olan Kâmil Yakarın evi vardir ve b u zatın soyun­ dan yeğenleri Lütfi. 2) Sarıköy irşat mıntıkasındaiadır ve hakiki mezarı Sarı köydedir. Bu uğurlu îşde maddi vç manevi b ir çok fedakârlıklar y a ­ pan H alim Baki Kouteri Siv ri hisarh la r nam ına hürmetle anarız. kalıyor ki diğer rivayetlere göre t am am en müsbettir. VARILAN NETİCE : 1 — Yunus Emre Sivrihisarlıdır. Servetfünun S. Yakın za man a kadar Kadri ve Bektaşi ta rik a tl arı zikri ya pılırdı. (Yunus Emre bahsine bakıla). . 6 — Bu son rivayeti yani Sarı köyde medfun olduğunu teyid eden eserler : 1) Şeyh b a b a Yusufun M a h b u b iy e k ita b ı n d a k i yazısı. ^ 3) Yunus un kabr i Sivrihisarm Sarı köyündedir. 2331 Rıza Tevfik Yunusun k a b r i­ ni Bursada olduğunu yazıyorsa da hakiki mezarı Porsuk suy unun S ak ar yay a karıştığı yere yakın ve şimendüfer hat.- t ın a beş d ak ik a mesafede bulunajı Sarıköyde medfundur. Beş altı sene evvel binlerce kişinin iştirakile y ap ılan b üyük törende b u husus katiyetle tesbit edilmiş m u n t a z a m bir türb e yaptı rı lm ıştı r. yüce Tanrı razı olsun. 2 — Yu nu su n kab ri Sarı köydedir.

Yunus Emreyg ait burada okunan Mevlidi şerif H ilk a ti m u k a d d e m m u h te re m nebi i n d i İlâhide k a d r id i r Celi C ü m le E n b iy a n ın efdalı S u ltan ı enbiya M u h a m m e t A h m et E m in e a n a m ız onun a n a sı Silsileden gelen N u r d u r m ây esi A b d u lla h h az reti b e ş e r b a b a sı Seyyidülenbiya M u h a m m e t A h m e t A n a sı s a d r ın yıkadı ^evkan mSû etti M u h a m m e t Z u h u ru n d a as!a g ö rm ed i za h m e t  hsenülenb iye M u h a m m e t A h m t t S u p h u s a d ık yakdı dün yay a geldi H uri?er n u r u n d a n h a y re te daldı Ceurseî h a r ir ia d e n itb a s geydi E şrefülenbiya M u h a m m e t A h m et E m in e g ö r d ü k im c iğ e r p a re s i fasih söyler t Diii ğ ü z ’I simas> Tevhidi k e lâ m d ır secdede başı : S e rd a rü le n b iy a M u h a m m e t A h m et Kâbeye k a r ş ı ederdi d u a :Ulu m ev lâsm ı eyleyip senâ Ü m m e tin in afvı için ed e rd i d u a . Anın b i r sö îü n iki etm e d im Ü m m e tin i cehennem de y a k ı a a d i m : H a b ib im M u h a m m e t m a h b u b u m A h m et A h m e d im d ir en biyala r b aşı O n u rd a n h a lk s ttim ayı güneşi A nunçün y a r a t t ım eflaku arş? M u h t a r ı m A hm et m ü m ta z ı m m u - h arn m e t is m in i is m im i n y a n m a yazdsm Alüevlâdm ı m u t a h h a r k ıld ım * L iv a ilh a m d im i m a h ş e r d e v e rd im M a h m u b u m M u h a m m e t Meradu- hum A hm et B enim M uhanum edim b u r a k a binsin.: Kminim M u h a m m e t e n v a rjm Ah- lesin m et Yunus e c ^ r gelin k a d r in i bilelim : A lüev lâdm ı candan sev elim R u h u için salavat v erelim : Şefaat k a n im iz d ir n u r Ahmet. S in ek k o n m a z vücuduna hasılı în s ü cinnin P e y g a m b e r i hazreti M efharüten biy a M u h a m m e t A h m et Yere d ü ş m e z M a h a o jm e d ia göigesi N u r u n o lm az a s la yerde sayesi Aslı n u r d u r n e s il Adem zübd ssi A zam ü le n b iy a M u h a m m e t A h n e t Mevlidi şerifin ıdı k ü b ra d ır Senin güzel kokun cana sefadır Yunus E m r e k ap ın d a kedâdır H a te m ü le n b iy a M u h a m m e t A h m e t Miraciye Yunus Emre dergâhında okunan Ya C ebrail s e lâ m söyle d o stu n a Gelsin M u h a m m e d in a r ş ın a ü stü ne C e m a 'in g ö stere n o i’m ü ş t a k ı m a R e s u lü m M u h a m m e t sevgilim Ahmet O ncalaym hiç b i r k u l y a r a t m a d ı m . B ütün m evcu datı seyretsin Nice b in k s l â m ı m b u gecede d ia .: M ah b ubü len biya M u h ı m m e t A h m et N u ru n d a n m ü n e v v e rd i d u â le m : Dikildi k u d re tte n üç dan a â le m O m u z u n d a n b e r k u r u r ol n u r i h â îe m S iracüîenbiya M u h a m m e t A hm et M ansuru m e n ş u ru n d a y a z ılı . (Lügatlar 103 ncü sayfada) 102 • .

10) Osmanlı müellifleri 3 — üızı rb ey ilk evvel babası Celâl beyden bilâhar e de Mevlâna Yekândan tahsil etm işt ir ve Molla Yekâna d a m a t olmuştur. Ha t i r — îpek.. Fevk — Y ukarı T u i û ğ — Dc ğ m a k .. 103 — . ' • 1) T a cü tte var ih C. N u ri h at «m — M ü b a re k o m u z u n d a m ü b ü v v e t m ü h r ü M a n s u r a . 2047 . 133 5) Esi af. 35 4) Naci esami eserinden S. Buna ait mehazlar : ' 1) H âd ık atü le ey m î S. ' 6) Aşıkpaşa zade zeylinde S.. 1 S. — Nasreddin hocanın nebi residir ve Gelâletthıin oğjruy • dur. ~ \— i. H aşan.. babası Celâl etti a S i V i i h i s a r d a kadı iken doğmuştur.eserinden • . îdi k ü b r a — B üyük bayı Em. 3 S. 1 S. C eb ra il — T a n r ın ın b u y r u ğ u n u P a y g a m b jre g iti ren Melek Âl Ehli b-syti P e y g a m b e r i ki b u n la rd a : Ali. Hüseyin efend ilerlm izdir. . 32227 ' r 3) İlildika G.... 23 de 2 — Hızırbey. 2^. Hızır bey. DüaL*m — Dünya. i l ' ' : 2) Riyazi irfan C. 449 ‘ 2) Kün hülah bar Rükün 4 S..... 5) Vefik paşa lehcei Osmaniye 6) İ b r a h i m A lâ a tt in meşhur a d a m la r ansiklopedisinden 7) Şeyh Vefa k itab ın d an A b d ü lk a d ir Erdoğan S 34 8) Şemayıkı S.. Y u ­ karıdaki eserlerin hemen hepsinde bu husus yaz ıl ı dı r.. M İ 9) Kamusülâlâm C.. LÜGA TLER : H ilkati m u k a d d e m —. 89 4) Latifi tezkiresi S. ..Ruh itibariyle en evvel y a r a ­ tıla n M u h te re m nebi — s a y g ılı P e y g a m b e r. 116 ' .9 3) Hâdikatülcevami C. S u b h u s a d ık — S a b h vakti.. 2 . P e y g a m b e r i­ m iz n nesli b u n la rd a n gelir. Celi — Açık. F a tım a . Bilâhare kızını a l ı p damadı olmuştur. A h s e n ü le n b iy a — P e y g a m b e rle rin en güzeli.. (1) ( ! ) Hı zır be y ilk tahsilini babası Celâlettinden. a h i r e t . M em d u h ~ Ö ğülfn. ondan sonra da Mevlâna Yekûndan almıştır.. S * â ır — Göğıis. a ş ik â r . m e n ş u r u n d a y azılı — İs lâ m dirticin bütün dünyaya y i yıl şs ( N a s ıü n m instllah ayetiyle a n l a ­ şılır. . Sâye — Göi4c.S.. In diiiâhîde — Allah n a ­ za rın da.

Aydın vilây etinde b i r ho cada okumuş bilâha re Şemsettin Fenarîden okuyarak. Siz ka a d ir iseniz bozunuz de­ yerek. sev im li ve i l i m n a m ın a gelse g e re k tir. 183 No. 720 göç yılı ta r i h i n i ta şıy an ve A n k a r a evkaf u m u m m ü d ü rlü ğ ü n d e S. Çelebi d e n m e - N O T : Çelebi d e m e k o za m a n ın âdetin e gö re nazik. F a k a t Molla Yekân (Aydında­ ki) hocasının kızını a lm ay a söz vermişti. haksızdır d i ­ yerek itiraz ettiler. M evlana h az­ re tle ri 672 ta rih in d e vefatların a gö re za m a n ı s a a d e tle rin d e m evlevilere Çelebi den m ey ip o n u n y erine geçen H ü s a m e d d in Ç elebiden s o n ra Çe­ lebi adını a l m ı ş la r d ı r . Bazı eserlerde. . Bu gibi zayıf iç tihatlar ka­ dının h ü km ü ile kuvvet b u l u r ve bozulm ak tan salim olur. Ziifer mezhebine gö% caizdir. Fenarinin evlâtları hasım oldular. Molla Fen arı kızım Yekane vermek istedi. B u k a d a r öğülen b i r zatın en az 88 y aşın d a e l m a s ın a v® k end isin e değ il. Hızırbeye Çelebi denmesi dolayısiyle Mevlâna Celâleddin R u m î haz­ retlerinin soyundan olduğun u yazarlarsa da. A h m e t bini A rif Çelebinin Ba- foadat köyünü S iv rih is a rlı Azize s a ttığ ı. Sultan M urat (bize hediye ne getirdin) deyince. Yekân dedi ki: Gerçi b u mes’ele bizim mezhebimiz üzerine câiz değildir.' Molla Fenarînin kızını almadı. MOLLA YEKÂN KİMDİR . Şemsettin F e n a r î- nin ölümünden sonra Ulema reisliği ve kadı askerlik makamı Molla Y ekine verilmiştir. H alilin torunu ve Arm ağa­ n ın oğlu Mehmet'tir. 133 kaystlı b u lu n a n b i r vakfiyede M elik ü lm ü fessirin Efdalül m u h a d d is in . Molla Gü­ raniyi getirdim demiş Bu suretle Molla Güranî F a ti h Sul­ tan Mehmecli okutmuş ve hocası olmuştur. F a k a t ayrılarak Hacca gitmiş ve oradan gelirken Mısıra uğra yıp Molla Güraniyi getirmiş. S iv r ih is a ra a i t bir çok vakfiyelerde çelebi kaydına te s a b ü f edilir. babassna A rif Çelebi d e n ­ diğ in e göre Ç elebiliğin m evlevilerden d a h a evvel olduğu. Bursada kadı iken b ir mes’ele için h ü k ü m verdiğine. Ben bu hususu hü km ettim . to ru nunun t o r u n u olduğu ve Celâl beyin oğlu olduğu anlaşılmıştır. Ulema meclisi toplandı. Şekayık S. Fenarînin oğollarını susturdu. 100 A r m a ­ ğan mahallesi b u zatın ad ın a konulmuştur. Bir çok ar aşt ırm alar neticesinde Hızırbeyin Nasreddin hocanın to ru n u değil.

siyle Mevlâna- s o y u n d a n - o l A s > i s a p etmez..,Celâl beye- Çe--~
lebi denmediği gibi Hızırbeyin^oğ-ulları-Sinan,. Ahmet, .-Ya- '
ku p paş alara ve Hızırbeyin toru nu, ikinci. Hızırbeye .de Çe­
lebi denmemektedir. A raş tırmalar a göre :
1 — Hızırbey Mevlâna Celfiledjifm R um î hazretleri so­
y u n d a n olsa idi, Tasavvufa ve M e \j a n a y a intisap etmesi
gerekti.’ Hızırbeyin hiç b ir ta r ik a t a mensup olmadığı,™
2 — Hızırbeyin oğlu Sinan paşa Zeynilerden şeyh Ye-"
faya intisap: etmiştir. Şeyh-Vefa, Zeyneddini Hafiden-o da
A b d u r r a h m a n d a n , o da Yusufu Acemiden irşat e’dildiğine-
göre Mevlâna soyundan olan bir zatın, b u n l a r a intisap e t ­
memesi gerekti. .. . , '--.7
3 — Hızırbey . ve oğulları müf ^ii Ahm et paşa_ ye Y a k u p
paşalar dervişliğe girmedikleri ve yalnız A h m e t paşanın
oğlu ve Hızırbeyin to ru nu ihinci Hızırbey tasavvufa girmiş,
se de - E m i r Buhariye - Nakşibendi oldu. İntisap etlisi.
4 — Eğer Hızırbey Mevlâna soyundan olsalardı şöhreti
afâkı saran - Nist Pey gam ber veli dar et k i t a b a Peygamber
değildir ve lâkin k it ap sahibidir - diye öğülen ilahi âlim
Mevlâna soyundan olduklarını ift ih a r la yazarlardı.

HIZIRBEY İN NÜKTELERİNDEN
Hızırbey: Müderrislik gamü derdü belâdır.
Kaza hod cânibi hakdan kâzadır.
Beytinde : Müderrisliğin zorluğunu ve kadılığın Allah t a r a ­
fından bilinmeyerek gelmiş bir kaza gibi oldu ğun u b u n u n ­
da çok güç olduğunu.
Ve yine b ir gün Hızırbeyin meclisinde kadılığın zorlu­
ğunda n konuşulur. Hazır bulunanlardan birisi, hasmın biri
büyüklerden olursa kadıl ık o zaman güç,olur der. Hızırbey
de ona şu lâtife ile cevap verir :
Bu müşkül değildir. Yerimden olurum kor kusu ile, o b ü ­
yük tarafın lehine h ü k ü m edersin. Amma., iki taraf da b ü -
— 105 —

yüklerden bulunursa h ü k ü m o zaman m ü şk ü l olur.
Ne k a d a r olsa Nasreddin hocanın to r u n u d u r demekte ise
de, t o r u n u n u n torunudu r. Süheyl Ünverdi S. 17

HI ZIRB EY E VE ONUN SOYUNA A İ T
SÎ V RÎH ÎS A R D A K Î ESERLER
1 — Hızırbeyin b ü y ü k dedesi Nasrettin hoc aya ait Hor-
t u köyündeki ev harabesi ve soyundan b i r çok kimseler.
2 — Bahası Gelâleddine ait medrese, (medrese bahsine
b akıla).
3 — Hızırbeyin b ü y ü k annesi ve Nasrettin hocanın kı­
s m a a i t 728 göç yılı ta r ih in i taşıyan k a b i r taşı,
4 — Hızırbeyin Kurşunlu mahallesindeki evi olup bilâ-
h a r a vakf ettiği Hızırbey mektebi, evkaf idaresince satılmış
halen evdir.
5 — Kubbeli mahallesindeki mescidi,

. 8 — Ku bbe li mahallesindeki Hızırbey mescidine vakfe­
dilen Sad ıkbağı ve îğdecik köyü vakfiyeleri.
7 — Hızırbey mescidi bitişiğindeki Hızırbey evlâtlarına
ait kabristan
8 —• Hızirbeyin oğlu Sinan paşa F a tih in gazabına ı*ğ
ra dığın da Sivrihisara gelmiş ve giderken otu rd u ğ u evi mes­
cit haline ifrağ etmişti. Evkafça enkazı salılarak arsa h a li­
ne gelmiştir,
9 — 843 senesinde Sivrihisarda kadı iken Emineddini
mikâil kervansarayını cami haline getirdiğine d a i r kitabesi.

KİTABENİN TÜRKÇESİ : Nimetler sahibi olan Âsi Os-
m a n d a n ümmetlerin fahri olan Sultan M urat sayesinde bu
saygı değer cami ta m i r edildi. Celâl oğlu Hızırın üstün yar-
dimiy le kim Tanrı onu lütuf ismiyle dostluğuna k a b u l et­
sin. 843 de b unun tam iri h i t a m buldu. Ta nrı bi nayı âfet
lerdeıt körüsün (Emineddini Mjkiil bahsine bakıla).

pil

Mu
ii^lİİtfİslİİ’ * "'J
' 5 £’ £ :-

l ı ;

Kı lı ç Mescit camiinden Ulu camiye getirilen bu menber Güzide bir
eserdir. Tarihi Hacei ecel tutarı 643 dür. Bu minber Haşan bini Meh­
met tarafından y a p ı l m ı ş t ı r . Ayei ül kürsi k a p ı kasasına naht edilmiştir.
Bütün ziyaretçilerin nazarı di kk at ini celbelmektedir. Ceviz ağacından
yapılmıştır.

Fâtih : Ye ’ i H ü k ü m d ar Edirnede çalışmakla vo istan. işte [fi zırbeyle F a ti h b u mecliste tanışıyorlar ve sevişiyorlar. Arap a l i m i Hîzırbeyi ufak te­ fek ve genç b i r alimin kendisile m ün a z a r a y a getirildiğini bildiğinden y a n m a girmesini istihza ile karşılıyor. Hızırbey de ona (18) sual soruyor. Fatih bundan çok müteessir. O rada Bursaya yakın Kestelde doğan Kastalanî ve hayalî deye meşh ur olan molla Hayalîyi ve Ali Arabîyi. onu çağıralım derler. Bu Arap aliminin karşısına çı­ kacak kimse kalmıyor. bu sayede en zor ve güç işleri kolaylıkla hal ediyordu.' yop. bir çok talebe y e ­ tiştiriyor.hu-- lun fethini Kazırlamâkla "meşgul iken ar ap 'âlim lerin de n b i ­ riside oraya gelmiş F â t ih b u n u n geldiğini d u y u n c a görüşü­ yor. Arap âlimi Hızırbeye b ir çok sualler soruyor.' alimle­ rimiz cevap veremiyorlar.yaş ların da idi. Bütün şehir işlerini ko­ laylıkla yapıyordu. Kadıköy. Hızırbey de hepsine cevap veriyor. F a ti h Hızırbeyin b u muvaffakiyetinden o k a d a r sevinç d u y u y o r ki. Çünkü Hızırbeyin. N ih ay et b üyük b i r t o p la n tı d a r Fatih de bulunuyor. Hızırbey Hursaya geliyor. Artık Arap alimi s u s u . Fatih onu I stan b u la ilk kadı ve şehremini ve en b üyük idare âmiri ya ptı. Hızırbey o zaman 40-4^. O k a d a r doğru idi ki. Hızırbeye ilim dağa re ğı derlerdi. Hızırbey çelebinin arpalığıdır. Hızırbey Sipahi kıyafetini g :ymiş ve huz ur a böyle gelmişti. Hiç" birisine Arap alimi cevap veremiyor. Onu fena karşıladığından ötürü özür d iliyor ve hakikaten b u zat âlimdir diye tasdik ediyor.ilmi ke­ mali artık her tar af tan duyullıiıyâ ^başlamıştı. h aca zadeyi yetiştiriyor. Ken­ disine Sivrih is ard a_ bir genç müderris v ar o sizi m em nun edecektir. Bu zâtin bizim alimlerimize sorduğu suallere. . hemen kalkıp arkasındaki en kıymetli kür k ü n ü çikarıyör ve bizzat Hızırbeyin arkasına gevdiriyor. Us telik F a t i h ona Bursadaki Sultaniye medresesi müdeırisli • ğini veriyor. onun n a m na ku ru lm uştur. Sivrihisara adam göndererek Hîzırbeyi Edirneye getirirler. Arap alimi ile konuşuyorlar. Hızırbey sadece kadı değildi. Ve şehirde y a n ın d a b u lu n a n âlimlerle onu k o n üşd ü r ü ­ yor.

S. . Lâ tifi tezkiresinde. Bu vakfiyenin içinde yazılanların hepsini baş ınd an so- . kadılığı zam an ında­ ki hükümlerine herkesin riayet etmesinden anlaşılır. Bu im za olunan hüccetin içinde aldığı hükümleri son­ rada n tezkiye olunan şahitlerin şehadetleriyle sahih oldu. S a h h a m a z m u m u h ü bi kavlin udul Şehidu sümme Kubilo bi kabul Hızırıbni Gelil en dâhu Kadiyen fi diyar i İstanbul. Hızırbey b urada Türkçe gibi bildiği Arapça ile i m ­ zasını bile bir k ı t ’a haline sokmuştur. Mehmet Fenarî. hoca zade Mustafa efendi aralar mda Sivrihisarda kadı iken Hızırbey çelebinin de şu tasdikleri v ardır : T al e atlı Cemii mafihi min metalııh-i ila mebânihi Y a t ta l a tü ala m a taz am men et asdafi elfazihi min düreri meanihi Ve sebbepVü m a z m u n ü h u bi ib raril vakıf el muvaffak da m et mealihi F e kabbelehu v em d a y tü h u kemâ yaktezıhiş şerilkavim ve yer tâzihi - Ve Ennel fakir Hızır ıbni Celâlettin elkadı Sivrihisar h u ! ta t esamehu ve meâsihi. 15 de-Bizans usulü yemek y e m e . İstanbul d iy a r ın d a kadı iken Celâl oğlu Hızırbey b u n u im ­ zaladı. görürüz. Hızırbeyin bir vakfiyeyi tasdik suretine d ah a rastladık Maliye arşivinde No. molla Güranî. - Hızırbey çok doğru b ir zat olduğu. molla Yekân. Kadı­ lığı zam anındaki şer’î hüccetlerden birin de attığı şu imzayı şekayıkdâ. Süleyman bini Halil.- sini ve gey in meşini men ile îslâm usulü nasıl yemek yeni­ leceğini Ve geyinmeye a it b ir kilap yazmış ve F a ti h de tasvip ederek böyle yapılm as ını emretmiştir. da kayıtlı Bursada Bayezit paşa oğlu Isa beyin 8^9 ta r ih in d e (göç yılı) t aşıyan vakfiyesinde m olla Hüsrev.

Bursada İkinci Murat cami inin t a ­ rihini şöyle y a z m ı ş t ı r : Fi m eb er ratin F iev âm irihi beyne külli! en. Karşısında Şirvanlı hekim Şükrullâh ve İs­ ta n b u l kadısı Hızırbey çelebiyi o tu rt tur du. F a k a t . Allah onun eserini ebedî olarak yükseltsin. . Bunlar T ü r k e n c ü m e n i : d ân i. Bu vakfiyenin y a l ­ nız tarih i yoktur.d un a ka da r okudum. Hızır beyin molla Yekândan Sultaniye medresesinde ok uduktan conr'a Sivrihisar medresesine g itti­ ğinde orada kadı olduğu manâsını çıkarıyoruz.olan vakfedenin ikrari ile sabit o l m u ş t u r . ' Onun yüksekliği daim olsun.e u m rü men ammerehu) mısraıd r. Şeri k a vim in iktizası ve rızası veçhile b u vakfiyeyi. Bu vesikayı ta s tik eden ben rahmeti i lalı iyeye m u h t a ç olan Sivrihisar kadısı Celâlettin oğlu H ız- rım. sağında hocalarından molla Gör anî. Solunda hoc al a s ­ r ın d a n Şarktan getirdiği molla Aliyi. Bu camii i m â r edenin ömrü uzun olsun. Hızırbey sırf Tü rk e t e b i y a - . Hızır bey bahsine müra ca at) 861 de İ stanb ul alınd ıkdan so: ra (İs ta nbulun fethinden 4 sene sonra) F â ti h Edirnede şehzadeleri Bayezit ile İVIustafanın sünnet cemiyetlerini y ap ­ tı. (Hızır beyin. kab ul ve imza ettim.tarih h ak k ın d a bir rivayete bile rastlamadık. 'H ızır bey o t a ­ rihte 51 yaşınd a idi.âmi mütemireh Hüvessultan Muradünilgazi hailede hüllâhü bilûlâ semerehu Sare t a r ih u h a t m i ibni m eb nâh ü câmiun zideumru men ammerehu Meali : Cami mescit ve emsali h ayratı şeriflerde Emirler i çeri— side ve insanlar arasında onun (o Murat gazın i t ) emirleri t u tu lm a k ta d ır. Lafızlar sadeflerinin içindeki manalar incilerine m u t ta li oldum.şi (encü­ meni) teşkil ediyorlardı. Onun masiyet ve günahları af ola. Bir çok davetliler arasında çok sevdiği ulem an ın en ileri gelenlerinden dör dü nü sofrasına aldı. Sene 850 Hızırbey e gelinceye k a d a r yalnız lâfız veya terkip ile t-aaib düşürülür ve yazılırken. E m i - n ittini mikâil camiini t a m ir ettirdiği ta rih 843 göç yılı dır. manasını taşıyan (Cimiun zid. Vakfiye içindeki muv afık .

ba) kelimele­ rini i h t i v a eden kelimedir. hevvez. ince r u h u b u n a mani idi.Hızırbeye ge­ lin c e y e .dazigilen k e l i m e d e d i r . h u tt i.. . ŞeyTı Mehmet Cezrinin to ru n u ve E b ü lh a y r in oğlu Şeyh Mehmet Cezrî fıkıhtan (din ve şeriat bilgisine L ügailar : Mücevher = Y a lın ız noktalı h a rfleri ebcetle hc&ap olun­ dukta tarih çıkarı beyi. selıaz. Istan bulun fethinde b i r tarih vardır. Ebcet. Son aylara gelin­ ceye ka dar b u n u n Hızırbeye ait olduğu bilinemiyordu. (Bu köprü t â kıyamete kadar harap olmasın). EBCET Ara pça (Elif . Rârne Emrelfethi kavmün evvelun Hâzehu binnasri kavmün ahirun. saa’fez. veya ibare. M ühm el « * N o kta sız harflerden çıkan tarih. kelemen. ile bire r. Baştan sıra. k a d a r b unları kimse bilmiyordu. (28) harftir. fazileti ve. Bilâhare b u sa nat mühmel ve mücevher tarih ve l a - miye ile kemali buldu.. kareşet. binere göre hesap edilir. Sene 857 Erg en e' kö prüsü için Rızsrbeyin yazdığı t a r i h : Y ü m n ü ikbal ile çün Şah Murat Kıldı Ergene hayretin âb at (mamur) Oldu tarih ol h a y r a bukinı în imar et ebedi dai m bat. sonra onar. Fazilet ve kemal sahiplerini çok severdi.t ı n d a m i l i î . işte b undan da tarih çıkarılır.b i r i b d â (icat) olacak kat’^ i tarJMyanio son nusraindaki. T a m iy e == Sözün m a n a sın ı reniizli im a lı m k a p a lı bir hale hag^tiak. F ethi İstanbul® nusret b u la m a d ıla r evvelun (evvelki gelenler) F ethedip Sultan Mehmet kildi tarih âhirin 857 Bu tarih in b ir de Arapçası vardır. harflerin hepsinde» tarih düşürme sanatını keş­ fetti. Onun ilmi. sonra yüzer. t a ­ rih ş u d u r : Hızırbey Kadı i Kustantaniyye. Hızırbey müra yi (iki yüzlü) değildi.

. Şeyh Cezri de ona şu cevabı v e rm iş tir : - Fi dürri n azmike bahr ülfadli ziilecebin Ve dürri nazmike fi tulyül edebi Ed dü rrü Fi i bahri m âh u d ü n vekuü bihi Velbahr ü fi d dürri y übdi gayeteîacebi. Edep deryak­ sına inciyi hediye etmenin ne manası vardır. Lâkin o b ü t ü n ilimlerde:. Ve nazminin incisi edep b o y n u n u n gerd an lığı­ dır. fenlerde deryadır. Hızırbey çelebinin müstezat yoluyla yazdığı kasideyi Taiye : 1— Ya Men m ele kel inse bl 1u ifil m e le k â tl Fi H üsnü sıjaıı H a r r ReKts cemini bi F üau nül h a re k â t! ya cenneti zâfi 2 —F larîd u v elaaiü ve e s d a g n k e haffeı etra fe m a h y a k Velcennetii keyfe entecebet bişşehevati m in k ü llü cihâîio 3— tn d â k a alei vüsi ib a re m lîsanin la ibrftte fihâ F ilkatb i m ü k â tü n kü tih et b ü â b e r a t i t a h k i a e k eb ati 4— S a d s a le ala bâb ike e n h a r ü d u m û i Leyletı vn n eharen F e r r a h m ü ale s sİ ili evîel hase n ati yevm el a r a s â t i 5— K e rrir idetel vaslı vaelıîıâ bi hilafin feî vad» kefâni Ves sa b b ü y erâ lezsetahu filfelevâti m in zik ri fü râti fc— Lev m e r r e alâ tü rb ly e m in cis m ik e züfün y a m u n is i r u h i H ay yake m i n e lk a b ri izâm i ve rü fati m in bâdi vtfati 7—-F i hattiye izen k u lü tn in flhi m is a lü n y ah kik e bi lutfi Min ş arab ih il H ıd ri reva fiz z u lü m a îi an ayni hayati.ait) b i r k ita p yazmıştı. İncinin denizde b ulunm ası m a lû m olan bi r şeydir. Bu kitapta Hızırbeyin şu kit'ası görülmüştür : Lev Kâne L m n a z m i Fi b ab ih i'm ef har ettin El lef tü Fi medhıhi Elfen m in el kütübi L â k in n e h ü lb a h rü Fi küllü fünuni fema l h d â ü Dürrin ilâ bah rin mine-1 edebi Tercümesi : ö ğ ü le n (Şeyh Cezrinin) kap uâünda nâzım bir mefharet (öğünme) olsaydı ben onun methinde bin ki­ tap telif ederdim. F a ­ k a t denizin incide b u lu n u şu son derece şaşılacak b i r haldir. Tercümesi : Senin nazmin incisinde coşkun fazilet der yası vardır.

Dilenciye m e r h a m e t e tm e k k ı y a t r e t gü nünde s e v a p la rla en iyisidir. ciloe = Sevgililer arasında naz ve y a n bakışlar. Vâdin b a n a y etişir [ â ş ı k çölde F u r â tın a n ılm a s ın d a n lezzet alır. Delil olarak (Fi k u l u b i h i m m erdun fezâdehümümülla h ü m e r e d a n ) ayeti ilâ— biyesini yazar. İşve (naz) cünun (delilikler) 2 — H attın h a lin (yüzdeki ben) zülfün yüzünün etrafın ı çe v re le m iş ­ le rd ir. Cünun =4* Delilikler. Kasidenin (IJeâle kısmındaki Lekad Zâdel hevâ F ilb u d i beyni b e y t i n ­ deki) (ZADE) kelimesine itiraz ederek derki (ZÂDE) kelimesi lâzım ken mütead di olarak kullanılmıştır. İ t t i h a f ~ Hedi ye . H ızır (ale y h isse lâm ) n a s ıl zu lm etd e â b u hayardan içip k a n m ış ise b ende on u âbu he y at o la ra k a ğ z ım d a n içtim. Leyl et eyn ==' İki gece. Ve mol la Gûrânîye gönderir molla Gûrânî kasideyi okur. Hal = Yüzdeki ben. 6 — V uslat vadini t e k r a r l â d a . (hediye) Bu kasideyi F â t ih sultan Mehmet çok beğenir. Vuslat = Birleşme. Furat Tatlı su.) Hızır beyin en m ea hur kasidesi. T ek y ap m ay ıv e r. Hükümdar ın emrile molla Gûrânî t a ­ rafından kasidenin arkasına yazarak Hızır beyden cevap is­ ter. Bu Tâiyenin tercümesi : 1 Ey r u h i v@ c ism i ğüzeliiklerile b ü t ü s i n s a n !ars k endine k ul eden ey z â tın m cenneti h e r t ü rlü cilve ve işveJerile c ü n u a u m u h a r e k e ­ te getiren. H ı z ı r b e y m erhum (ZÂDE) kelimesinin müteaddi olduğu­ n u molla Gûrânî bilmemezlikten gelmiştir. Muhat = Çevrili. Birde câletül leyleteyn adını taşıyan bir kasisede vardır. 6 — Ey r u h u m u n yoldaşı k a b r im ü s tü n d e c is m im d e n b î r göîge geç se öldükden s o n ra ç ü r ü m ü ş k e m ik le rim k a b r im d e n seni s e l â m l a r . Bu ise arab k a i ­ desine uygun değildir. Cennet h e r t a r a f t a n n a s ıl şehve tle rle m u h a t olabilir. K albim de n ü k teleri yazıp d u r a n feöz y a ş ­ l a r ı n ı n h â li p ö r m e lâ lim i (ked erlerle dolu) a n l a t m a ğ ı kâfidir. Akayitden kasideyi Nu niye d ir. (Çevrilmiş) 3 — H a lim i b ild ire b ilm e k için dilim d e söylem ek k u d re ti k a l m a ­ m ış s ab u n d a b i r beis y o k tu r. 4 — K apının eşiğinde göz yaşı ı r m a k l a r ı geca gündüz a k m a k t a d ır . 7 — Y azım da (sevg ilinin a ğ z ın d a n n a k lim e b i r m i s a l v a r d u k i onu san a güzel a n la tır. Bu kasideyi F â ti h Sultan Mehmede ittih af etmiştir. Lâkin ce va bda b ir nükte var dır ki âyetin Lûgatlar: İşve .

ev meclisi ulemayı t o p - ( l ) M o b l a Güranî Şeınseddin Ahmet bini İs mail memleketinden Ka- hireye gelmiş orada tahsil ederek icazat almış M o l l a y e k â n — Hı zırbeyi n k a y ı n pederi — hacdan gelirken Mı sı ra uğramış ve molla Güranîyi g e­ tirerek Sultan Murada takdim etmiş. tercümesinde (kal Merin d e ha sta lı k varsa Allah hastalıklarını artırsın) manâsı b u n a delildir. B u n a rağmen molla Güranî Hızırbeyin F a t i h a ittihaf ettiği kasidedeki (zâde) kelimesinin lâzım iken müteaddi olarak kullandığını ve bunu n Arap kaidesine uygun olm a­ dığının bildirmesi üzerine Hızırbey b u n a müskit cevap- vermişti (Hızırbey bahsine bakıla). Bilâhara Şeyhülislâm olmuştur. Arap alimine cevap veremediklerinden n i ­ hay et Sivrihisardan gelen kadı R ızır be yin AraP alimini susturduğu aşikârdır. Sultan M u ı ad da Fai ihi n hocası y a p m ı ş t ı r . 893 de irtihal etmiştir. . (1) Kasideâ Noıılyyesi tercümesinde : Feridi asrının Fâzılı Hızırbey Ola anm m ak am ı Bâğı Rıdvan = Cennet bahçesi Akaıdde demiştir bir kaside içirmiş hal k a câmı abu hayâtı. Başka b ir ta birle Hızırbeyin her iki­ sinden de alim olduğu m uhakkaktır. Yine Molla Gürani ile molla Hüsr. Manâsı Onlara Allahın ayetleri okundukça im a n la rı n ı a r ttı r ır la r manâsına çok yerinde nükte olmuş her ikisi de (Zâde)nin b u r a d a m ü ­ teaddi olarak k u ll anıldığım isp at etmiştir. Şu iki z a t : F a tih devrinde Arab aliminin Edirneye gel­ diğinde varlardı. Bu Hızır beyin inceliğine derîn vuku f u n a çok mükemmel bir misaldir. Molla Husrev ulemadan olup Sultan M u r ad devrinde 832 de kadı asker olmuş Gürer üovanile bir metin ve Gu- rer adlı bir de şerh yazmıştır. Hızır beyin talebesinden Hacı Haşan zâde molla Meh­ met bu kıssayı duyunca Ve ızâtüliyet aleyhim ay a tü h ü Z â - detinim i m a n a — ayetini delil getirmiştir. 113 - r .

Sinan paşa. yemin ederim ki şeyh Vefa kitabullahtan ve hadisi Ah metten istinbad ve içtik ad etmeğe muktedirdir.e atfolunan şerhi İsagocci filmantık eserinin hızırbeye ait ol düğü Bağdadlı İsmail paşa yazar. hayır ictihad kapusu kapanmaz demiş. şiiri vardır : . Şeyh Vefaya ge­ lerek.sebe­ bi de Si nan paşanın çok sevdiği şeyh Vefa (namasda Eûzii besmeleyi) açık okuyormuş. Sinan paşa ce ­ vaben.toplantının sebebini sormuş. şu. Bunun üzerine Gür anî ve Husrev ayağa kalkarak hazır olanlara. Hızırbeyin il mî eserlerinden Şerhiretridülakay id e üzerine bir haşiyesi olduğunu Bağdadlı İsmail Hakkı paşa esamiül- müellifinde sayar.lamı şiar. Hızırbeyin Türkçe şiirlerine gelince : Bunlar elimizde çok azdır. ictihad kapusu kapandı demişler. Ben bu me­ seleyi hal ederim demiş. . Halbuki şeyh Vefa Hanefi mez­ hebinden olduğundan gizli okunması icap eder. Divanının olup olmadığı bilinemedi. bir zâta ki Sinan paşa müctehiddir diye şahadet eder. Atofi. O da.Ömerin torunu Mahmudun oğlu Hayreddin. Burada münakaşaya lüzum kalmaz diye dağılmışlar­ dır. ■Türkçe ol orak. şeyh Vefa gelse de ben* müctehidim kitabullahdan hadisi Ahmedîden böyle istinbad Ye ictihad e itim derse ne dersiniz? Bunlar.bil­ mezliğe v u r a r a k . Bunuja üzerine Sinan paşaya şeyh Vefanın ictihad ede bileceğine şehadet ederrrîisin? demişler. Fatih de meclise riyaset ediyordu. Sinan paşa da bu meclise davetli idi. Tojhlantı. Onlar da şeyh Vefa Heııefi mezhebinden olduğundan (Eûzü besmeleyi) gizli okuyacak iken açık okuyor demişler. Ve meclisi ulemaya gelerek . Fatih de Si­ nan paşayı tasvip etmişti. . şeyhim sen gitme sana hakaret ederler. Şek ayık ve tarih kitaplarından alınmıştır.

o memleketin yüzü suyunun rulıupâki o serraya - . Hızırbey genç denecek yaş ta 863 göç y ılın d a ölmüştür. F a l ırü n - nisâ. Turkçesi Aşkı 72 milletin hallerinden hariç b ır a k m a k lâzımdır. Aşkra biruıı ziheftadü millet haaleetest Dermeyanı cemu kesret aşikarım halvetist.cennet sarayına -. HIZIRBEYİN EV LÂ T LA R I: Müftü A hm et paşa ve oğlu küçük Hızır.melekler dilinden d e r r a h m e t A Y “ 863 (Rahm et içine gel diye söylendi. TERCÜMESİ : Allahın yar attık la rının en hayırlısı h a l ­ kın üstadı İran ikliminin müftüsü müşkülleri açan (Hızır- beyin . KIZLARI Sultan H a tu n Hacıkadın da denilir. . 2047 de görülen 'Farisî şiirlerinden . Farisî ve Arabî ibare ile iki tar ih li şu ki ta beyi o kuruz : Hayrü halkı İlah üstadülverâ Müftii iranızemin müşkül küşay Hızırbey an abir uyi memleket R u h u pâkeş kerd azmi an seray Bahri yftdeeş Ez zehânî kudsıyan Küfte şüd tarih i U (derrahmetay). Kabrinde devrin çok güzel nakışlı ve tek b ir taşı vardır. Kıl lâle 'Sohbetini çağı o d a d ır dahi s Vargel misafirine ki bağ ın d ad ır dahi Gül leşkeri haberlerini lâleden işit Kim şimdi geldi tozu ay ağ m d ad ır . dahi Vermiş saba benefşeye peygami zül Miyar Ol izzetin havası d ım ağındadır dahi Kamusulalâm S.yörüdü ona anmak için' vefatı tar ihi kudsiler .Hatun. Y akup paşa. Sinan paşa ve oğlu Molla Mehmet. Kabri Necati haziresi karşısında Voynuk Şücâüddin İ b r a ­ him mescidi dairesinde minaresi dib inde gömmüşlerdir. T o pluluk ve çokjuk arasında aşıklar yine halvettedir.

863 (Rahm et içioe gel diye söy­ lendi. yani o zamanın alimlerini manen temsil eden bir alim öldü d e ­ mektir. babası b ü y ü k tü ccarlard an idi. Hazreti Halid kurbindeki Meyyit kuyusu denilen yerde medfundur. Aydın sancağı Nazilli kazasının Kestel köyündendir. dam ad ı da olmuştur.h o c t t — 116 — . Bursahdır. Hızır - beyin talebelerindendir. Şerhi akayide haşiyesi sadrüşşerianın m u k a d - dematı erbeasına Haşiyesi vardır. d a h a sonra kadıasker oldu.Melekler dilinden derra hm et AY . Babasının yanında n ayrılarak her türlü meşakkate t a h a m m ü l ederek Hızırbeyden okudu. Mudurnu. Alim diye. bilen bir zate Henir. Hı - zırbey her hangi b ir meselede şüphe etse aklıselime . B urada alemül ilm denince ilim alimi. Hızırbeyin yetiştirdiği simalar 1 — Kestelli Müslihüddin m ustaf a ekâbir ulemadandır. 904 de öldü. TERCÜMESİ Allahın y a r a tt ık la r ın ın en hayır lısı halkın üstadı İran iklim inin müftü sü müşkülleri açan (Hızırbeyin . 2 — Müsilıiddin Mustafa 'hocazade.O memle­ ketin yüzü suyunun r u h u n a ki o serraya . ARAPÇASI : Alemül ilmi Hı Hır bey çelebi Afdalülasri hayrülümm e Kad kadaen n ah b e fevte t a r ih a h u Kutlu lazle aleyhi rahme ' TERCÜMESİ : Ü mm eti hayırlısı asrın en efdali ilim alimi Hızırbey çelebi vefat edince ölüm tarih in e (Lazale aleylıirrahme) 863 TÜRKÇESİ : Üzerine da im a r a h m e t olsun dedi. D im tu k a kadısı.cennet s a r a y ı n a - y ü r ü d ü ona a s m a k için vefatı tarih i k u d s il e r .

Kamus S. 899 d a Tirede öldü. Aslen Halebii idi. 901 de vefat edip E b a E y y u h u Assan türbesinin üst tar af ındak i türb eye defn ’ olmuştur. 2071 6 — Molana Kasım . 27 8 — Mevlâna Hayruilah: Hizrrbeyin talebelerindendir. Şekayık S. Hoca zade ile de mu--. 3171 5 — Hayalî: Hızırbey talebesinden olup İznik! id ir. bahsi hooazâde kazandı. Beyazıd saniye hoca oldu. Kâbibni Züheyrin kasidesine şerhi vardır. Fıkıh. Kamus S. 4 — Alâiddin Ara bî Meşahiri ulemadandır. Hızırbeyin talebesi idi. Şerhi aköyide bir haşiyesi vardır. Nihayet kadı asker oldu. Haleblidir. Geçimsizdi. zâdeye gidin .Zirek ile m ü ­ nakaşa ettiler.derdi. İstanbul d a bir cami ve medrese y a p t ı r ­ dı. 208 7 — Rahm etullâh: Hızırbey talebelerindendir. hadiste bilgisi çoktu. 99 evlâdı d ü n ­ y ay a gelmiştir.. Tasavvufa dahi sülük etmişti. 190 . Şekayik S.gayetle m a k - . Hızırbeyin talebesidir. F â t i h a hoea oldu. tefsir. 19 9 — Mevlâna Iyas: Hızırbeyden okudu bilâhar e tasav­ vuf a intisab etti. Şekayık S. 3 — Hatip zâde M u h it ti n Mehmet babası molla T a cet - tindir. Genç denilecek yaş ta ölmüştür. buldür. iyilik gördüğü adam lar a hasım oldu. Nihayet Sinanpaşanın talebesi Lütfü paşanın id a m ın a sebep oldu. Ulûmi rıvaziyyede üstün bilgisi vardı. Şekayık S. bahase ederek ilzam etmiştir. 2 nci Bayezid devrinde şeyhülislâm olmuştur. Sultan Murad Bursada b ir medresenin müderrisliğini verdi. Fatih devrinde Mevlâna . Tire medresesine müderris oldu.Kadızâde: Hızırbeyin talebelerin- dendir.. İlmi nahivde yedi tulâ sahibi idi.

Hızırbeyin oğlu Sinan paşa
Ulûmi aidi ye ve nakliyede çok bilgisi vardı. Nesri m ü r -
sel tar zın d a yazdığı eseri Ta za rru atı Sinan paşa diye meş­
hurdur . Osmanlı müellifleri S. 223
Sinan paşa 16 Recep 844 de Sivrihisarda doğmuştur.
Bu t a r ih te n b i r sene evvel babası Hızırbey Em ineddini
Mikâil Kervansarayını cami haline ifrağ etmiştir. Adı Si-
naneddiıı Yusuf tur. Rocapaşa da derler. Aklî (fennî) şerî
(naklî) ilimlerde cîddi alimdi. Çok zeki ve feraset sahibi idi.
Babası Hızırbey öldüğünde Sinan paşa 20 yaş ın da idi.
Sene 863 - 1458 F a tih Sinan paşanın bilgi ve zekâsını çok
t a k d i r ederdi. Edirnede bir medreseye darülhadis müderris­
liğine ve b u n u n l a d a k alm ıy ara k kendisine de hoca yaptı.
Bu yaş ta n itibaren F a t i h i n hocası ünvanı verildi. F a tih
k ita p la rı n a ve kütüphanesine çok meraklı olup Sinan paşa
' yı ve onun sadık talebesi molla Lütfiyi hafı zı kütü p tayin
etti, F a tih ve hoca paşa ile Lütfi adeta sarayda bi r a k a ­
demi tesis etmiş gibiydi.
Ali kuşçu, Uluğ beyin vefatından sonra Uzun Haşanın
sefiri olarak îs ta n b u la gelmiş ve orada yerleşmişti. Fatih
Sinan paşanın Ali kuşçudan riyaziye öğrenmesini emretti.
O da talebesi Lütfiyi yollayarak molla Lütfi okuduklarını
akşam pa şay a anlatırdı. Bilvesile Ali Kuşçudan riyaziye
tahsil etti. Ve F atihin emriyle Semerkand da Uluğ bey ra­
sathane m ü d ü rü oldu. Bursalı kadı z&dei R umîn in Çağm ini-
ye yazdığı şarha haşiyeler kattı.
Fatih Sinan paşayı 861 de vezir yaptı. O ta r ih t e n i t i ­
baren Hoca paşa unv an ını aldı. Devlet işlerinde de reyi
alınırdı. 10 sene sonra 881 de sevmiyenle? ta r afın d an y a p ı ­
lan tezviratta n dolayı Fazıh, Hoca paşayı azletti ve hapse
koydu.
F a t ih i n hariçten getirdiği hocalarla, memleket alimleri,
bü tü n ulema toplanarak, henüz 38 yaşında bulunan b u F â ­
zıllar askerinin serdarını hapisten çı kar mak lâzımdır. Çı­

karmazsan biz memleketi ter k edeceğiz dediler. Fatih de
hapisten çıkardı, babasının ve dedesinin M v n h is ar medr e­
sesi müderrisliğini ve kadılığını verip yola çıkardılar.
Hoca paşa Sivrihisara giderken arkasından F a ti h bir
hekim yolladı. Hekim Hoca paşaya Anadolu menzil şehir­
lerinden biri olan İznik de yetişti. Senin dim ağ ın d a hasta •
lık vardır, deli olmuşsun diye onu zencire bağlayıp ilâçlar
yaptı. Her gün ay ak la rına elli sopa vuruyor dr» Devrin alim­
lerinden molla Hüsameddin b u n u d u y u n c a fena halde canı
sıkıldı. F atihe mektup yolladı. Bu hareketten çekinmezse
memleketi bıra kıp gideceğini bildirdi. B unun üzerine F a ti h
bu ezanın t a t b i k m d a n vazgeçti. Zavallı [loca paşa bir çok
gö: ül üzüntüsü ve kederlerle Sivrihisara geldi y a n ı n d a genç
ve sadık talebesi molla Lütfü de beraberdi.
F a ti h bundan beş sene sonra 886 da öldü. Bayezid t a h t ’a
çıktı. Sinan paş ay a Edirne darüllıadis müderrisliği verildi.
İste b u sutetie şerhi muva kıfdap mebahisî cevheriyeye h a ­
şiyeler yazdı. Seyyidi şerif Cürcaniyc kir çok sualler ve
itirazlar ter tip etti. Sevdiklerinden birkaç kişi çok yüksek
alim olan Seyyidi şerife bu sualler yerinde değildir, dediler.
Simin paşanın tercümei haline geçmemiş eserleri : Köp­
rülü kütü ph an es inin Asım bey k ısm ında 721 n u m a r a d a ka
yıtlı, risaleler mecm uas ında Sinan p a ş a r ı n en m ü h i m eseri:
Hendeseden bir meselenin Ali Kuşçu ta raf ından F a ti h hu
zurunda izah ın a aittir. Sinan paşa kaleme almıştır.
Diğeri d e : Beyazıt zam an ında Sinan paşanın b u lu n d u ğ u
meclisinde mubahasede konuşulan iîmî meselelerin izahına
aittir.,
Sinan paşanın en m ü h im EBEDÎ* eseri T a zarr u ’namedir.
Ve edebiyat ta r ih in d e pek meşhurdur.
T AD AR BU A T ’D AN ALINAN PARÇA :
Cihan P ad işah a hüd-alık senin
Ezel tâ ebed P ad işah lık senin
Ser oldun hüdaven di balavüpes't
Vücudunla oldu ne varsa hest
Verir v a h d etinden ha ber kâi nat
Rev and ır nesimiııle âbu hayat. ( L ü g . t S. 1 2 0 d )

_ Yine mensur kısmından aşktan b ir kaç satır
Aşk : Bir cevheri bimislü h a m t a d ı r k i m anın vasfı emsal
ile gösterilemez. Aşıkların dili altında sözler v ar d ırk im leb
ana m ah r em olamaz. Aşk ehlinin sinesi içre nefesler vardı r -
k i m dem ona h emde m olamaz. Aşk b ir zehirdirkim görül­
mez. Aşk b ir sırdırkim açılmaz, kimseyle kârı olamaz. V, ı :
nei aşk jenkarı olamaz, aşk ser azadeleri bendeder.

Aşk efsane ve efsun değildir, her aşk davası eden aşık
olamaz, m uh a b b e tt e n dem vuran sadık olamaz, aşk bir cev
herdirki-m an m kanı kân olur.

Yine hilahiyattım,' Ulu Ta nrı ya h ita b e n :
Alimsin ki ilmine gayet yok, kadimsin kudre tin e n ih a ­
y e t yok. Kadimsin u k u lim ü tek ad d im in ve mütca hhirin d a -
iroi kıdemine kadem basamaz. Hakimsin hukemayı evvelin
ve ah irin hikm etinin mar if eti nden dem vuramaz.
L ü g a tle r : C ihan — Dünya. Eze! îâ ebed — Önünden sonu na kadar,
H ü d a v eea d ü b alâvüpesı - - En yük sek ten en aş a ğ ıy a k a d a r bütün rnah-
lû katın tan rısı. Hest == B ütü n v a r lı k l a r .senin k u d re tin le v ar o ld a . Ve­
r i r v ahdetin den h a b e r k â i n a t == B ü tü n y a rlik senin a z a m e t i n in - b i r l i ­
ğ in in ş a h id id ir. A b u h a y a t || § | ö y l e b i r s u ki içenlere eb e d î b ir hay a t
verir. M e n s u r — Ş iir o lm a y a n .yazılar. A şk , aşk-ş ?B- Çok fazla c a n l a n
sevm ek. Bimisl,ühemtâ.B H E a siz b enzersizdir. E m s a l — ö r n e k l e r . Leb
= D udak. S ise = Göğüs, kalb. S ır = Gizli işler. Kâr: -- îşi. Âyiııeyi
a ş k == Aşk aynası; J e n k â r i | § | | P a s ve kir. S ar â z a d e îe r i b en d e d er =
K im seye boyun eğ m e y e n le re boyun e ğ d irir. E fs u r S ih ir büyü. Ef­
san e ----- A s lı o lm a y a n ş » jie r# M u h ab b e tte n d em vu ra n — S evm ekten
bahseden. Sadık = D o ğ ru , Â lim — Çok bilen. Kadimsin',, k a d im =?
Bütün v a rlığ ı y a r a t a n ve bütü n v a r lı k l a r ın evv«H. D aireyi k ıdem ine
k i r m a »yak b a s a m a z = T a n r ıd a n evvel kim sen in o lm a s ın a im k ân yok ­
t u r , yani evvelleri en evveli, son ola n l a n n da en sonu. U ku ii m ü t e ­
k a i d i m i n ve m ü te a b h irin == Evvel gelen ve so n ra d a n gelen b ilg ln îer
akılMlar. Hukeroayi evvelin "ve a h irin = B u n d an evvel gelip geçen b u n ­
dan s o n ra gelecek h a k im le r. H ik m etin in m arife tin d e n = H ik m e t, sanat
ve fen b ilg ilerin i b ilem ezler, a n c a k senin v erd iğ in akıl ve fikirle b ile b i­
li r l e r h ep sin i d eğ il bazıların !.

M âcunu tın a tı = Y aradılışın m ac u n u . in san ları o h u lâ sa s ı. t m a t i âb u deryayı mübüvv etten idi. M âşuk = Sevgililer. Kudvei etkıy. t i m d e —. Bir maşu ks ınkim aşkıır "kavasında felekler .de bilgisi çoKdu. "Aüseyin. aşıkların pişuvası idi.S ü zü lm ü ş. Bir hâkim sin kim kazan mahkemesinde . h ü k ü m . Meyvei dil enbiya ciğer köşei en biya zeyni âli nebi ve F ahri evlâdi Ali Arifü aşık M uhamm edi Caferi Sa­ dık hazretleri Camii meşayıhm kudvesi zümrei evliyanın umdesi Ariflerin murtazasi. .P*y- g a m b e r i z iş a m m ız m gönül m eynesi.n pişuvası. ' _ 121 — . to ru a a. enbiya . H ü c c e t .aklî kül k âtib i emin.efendimizi m ü b a r e k k u c a k la rın a a h r oğ>ı*larnn.‘ bü tü n dü ny an ın ve bü tü n m a h l û k a t m y a r a d ış m m sebebi o 'a n h a z re ti -M u h n m m rd ia iıü. .uı m a h k e m e s in d e = ' M ah k e m e d e.K a rV n d ak i b ü tü n e s r a r ı ilâhiyye vakıftı. Bir mahbubsünkifii der dinden bütün gün asıyapı çaıh inler. Ceddesi he- lii ü a r z a — H azreti P a tim a tü z z e h r i a h rm ız .İlânı. Bo>han = A ş ik â r . Aba dery ayı m übü'vvetten idi ■P ey g am b eri m izin nuri d e ry a s ı su y un dan iki.Allahın ■r ı z a s ı n ı 'k a z a n m'lar. Akli. Kâz. Meyvei di*. I e \ h i m a h fu z e l m a s ı d a m u h s a m s îd ir.\fl»h tan k o r k a n la r ın b a ş ı. Meanii tefsirde rnearifi çoktu.çerha girip oynar. İm a m ı Crf<-ri s ad ık h a z ­ r e tle ri = İ m a m ı a z a n ım a n a s ım a l m ı ş ve İm a m ı â z a m C fert sad ık h a z re tle rin d e n istifaza e tm iştir.. a rı. E s r a r ı tenzilde letaifine had yoktu. P iş u v â E n ile ri gideni m e a n ii tefsird e mearifs Kura m azi m t e f s i r i . s u y u n d an idi. Bir haf ızsm kim hıfzının lıızanesinde bir nokta ki i âb) mübin. A sıyab ı ç a rh = D e ğ irm e n ç a r h l a n vani diitfyj vs seyy areler.külden m a k s a - diiî. L ü g atler . Zeyni âHaba = P e y g a m b e r im iz soyunun zinetlerinden. •*ç a m u r sı. C aferi sadsk i m a a ı H üsayia «‘fend im izin o ğ la Zeyn.' Felek = Gökler.Bir ş-y in d a y a n ıla c a k yeri. Geddi = Fain-i kâinat ef. re y h s a la r ım diye severdi. Ceddi Resul ceddesi be tülü azrâ idi.r d e ry ası. T e r k ib i ta b i a t ı a s lu b u r h a n u m u h a b b e tte n idi . terkibi t a b i ­ atı aslü bürhan ü m u habbett en idi.. Esrarı tenzilde letaiîine had yoktu. Âkiiküî = Hazret! M a h ım m e t. Kudve = İn-.ndî?«i»{. Z übdetülâsfiya .* . Peyg »mberim^z Haşan. Arif- l e ü n m urtaz-ası —. Mâcunü. Kâtibi en» in == Açık o la r a k yazan z a b ıt kâtibi. Ç a ıh = Lönüp işleyen.. büyüğü.d- s b id in o ıutt oğ lu M u h a m m e d ttlb e k ir on un o £ k ı Caferi «adık h a s r e t l e ­ rid ir.anların u lu su . ' • Evliya nvnakiöinden • Ol birisi şol kudvei etkıya ve Zübdei Asfiya Sultanı şe­ riatı nebeviye ve b u r h a n ı ta r ik a tı Mustafeviyye âlimi f a - zılü kâmil.

M a h m u t paşanın îs t a n b u ld a yap tırd ığ ı medresenin müderrisi idi. Bilâhare Silivri kazasına kadı Oldu. Babasının ölü­ münde 20 y a ş ın d a idi. orada vefat etti. Edirnede üç şerefeli medresenin müderrisi iken 9(32 de ölmüştür. Ebiizziya zade şöyle yazar Kasası enbiya. 44 A h m e t çelebi : Sinan paşanın oğludur. Is­ tan bulda Ebâ ey yub civar ında medfundur. Bilâh ar a A nkarada Ak medresede müderris oldu. 881 de F a ti h azil ve hapsetmiş. Kemal paşa zadenin m uidi idi. Şekayık S. 215 Derviş m e h m e t : Sinan paşanın kızının oğludur. seyyid şerife ait tarizi Iıavi b ü y ü k b ir risalesi vardır. O t a r ih te n itibaren Hoca paşa de­ nilmiştir. (1) Sinan paşanın oğulları Sinan paşa Küpelioğlu Muhiddinin kızını aldı. Şeyh Vefaya intisabı ve tasa vvufla alâkası vardı. 908 de öldü Şekayık S.rindendir. tezkiretül evliyam enbiya: şerhi. Sinan paşa nikbete uğ r ad ığ ın d a azil edilmişti. Sivrihisar kadı ve müderrisliği verildi. Eserleri : Hendeseye ait eser. 333 Karasili Nuriddin bini Y u s u f : Sinan paşamın taiebele- . Sinan paşa 844 de Sivrihisarda doğmuş. 1485 milâdide 48 yaşın da öldü. Şeyh ibni Ve fanın mescidine yakın yerde med fu ndu r. Ondan Mehmet çelebi doğdu Bu zat Camiikebir şerhi adlı kitab ını medresei hazreti E b a E y y u b u Ansariye vakf ettiği bu k i­ tap kendi el yazısını taşıdığı gibi dedesi H ıd ırb e y in de y a ­ zısı vardır. Şekayrk S. me vakıf üzerine lıaşi yesi. Şekayıktan. Çağmini haşiye­ si. 317 . Anadolu R u m iii ka d )askerliklerin d e bulundu. Tazarru at* Menakıbi evliya. Sinan paşanın talebesidir. Hıdırbe y çelebi S. Sinan paşanın talebeleri T acü ddin İ b r a h i m : Babası teba ktır kendisi lâciverdi sahtiy an ı iç ad etmiştir.

Nihayet Bursa kadısı oldu. Sinan paşa Fatihin. y a p t ı r ­ dığında bir ini Ahmet paşaya vermişti. Ahlâkı ve ilmi çok ö ğülür. Kendisinin m ütalâa ettiği ş erh i mevakıf nüshasına ilâve et­ tiği -haşiyeleri Taş köprülü -zade görmüş ve çok beğenmiş­ tir. L Ü T F İ PAŞANIN ESERL ER İ : Mevzuatı ulûmi beyan etmek üzre ulû m u şeriyyei ve ga kısımlarını ve s.Yeşil medresede . L ütfü Ahm et p a ş a : R ızırbe yin oğludur.nıflarım t a k ­ sim eden b ir risale yazmıştır. Bursada Sultaniye . Bu haşiyeler pek makbuldür. Çok alim ye zeki idi. Ahm et paşa •çok ha lim ve mütevâzidir. Matba ai E b u z z i y a d a n : Sinan paşanın eserlerini şu su­ su retle tavzih e d er : Kısası en biya ve müteallik bi r telifi. F a t i h külliyesinde Semaniye medreselerini. Fakirleri kendisine çok yakın t u ta r d ı. hazmedemiyerek H a ti p zade'İzarinin garezleriyle id a m edildi. İkinci Beyazıt devrinde Edirnede üç . Bir de Ki fay e fi şerhi 1 hidayesi vardır.ve Semaniye medresesinde müderristi. Mevlâna Liitfi : Sinan paşanın talebelerindendir. Seyyidi şerif Cürcaninin şerhi m i f t a h m a cevap yazdı. Hızıröeyln oğlu Yakup paşa ' Y akup paşa H-ızırbeyin oğludur. Sinan paşa azil edilerek Sivrihisara geldiğinde beraber gelmiştir. gazabına. A tta r hazretlerini istisna etmiştir. Eserleri Sadıüşşerianm vikayeye yaz­ dığı şerha haşiyesi vardır. Sinan paşa Tezkîretülevliyasında şairlerden şeyh Irakî mevlâna. Çağmini haşiyesi Tezkiretülevliya şerhi mevakıf üzerine Seyyidi şerife tarizi h a v i büyük bir risalesi -vardı Müste­ şarı sultanı ü n v a n m ı aldı m ü şa h ip ü k m ü şte ş ar h ğ a tahvil edildi.. Kendisi şeyh Vefa müntesi pl er i n d en idi. Sinan paşanın F a t i h i n : gazabına uğ rad ığın da yani 891 senesinde ölmüştü Kabri b i r rivayete göre şair Necati mezarı m uka­ b ilind e defnediimiştir. uğr ad ığ ın d a Ahm et paşayı da azlederek Üsküdar medresesine verildi.

L ü g a tle r :Hicap = P etd e.. bıı güne göre Vilâyetler.. î . Müftü medresesi diye anılır. a ğ la m a . P ayende bad ö m r ü P a d iş h = AH'ih P adişah ın. H a y d e r : F a t ih devri şairlerindendir. Hızırbey : Müftü A hm et paşanın oğlu ve H ız u b e y in to ­ r un udu r. Nakşibendi ta r ik a tm d a n d ı r . E - mir Buharî hazretlerine müntesipti. 1290 d a kayıtlı eser el yazısı iledir. Müftü Ahm et paşa.ö m r ü P adişah . E lh ü k m ü H ilâ h = H ük ü m Allah içindir. gâh elhükmülillâh payende t*ad . Sultan Gemin defterdarıdır ve 'yarı . dendir. K ü fta r = Söyleyen kuş. — 124 — • . eziyet. 'B u rs a d a E m ir Buharî türbesinde medfun olduğunu Taş köprülü zade Molla Güraninin oğlun­ dan rivayet etmiştir.şeref eli medrese ve Seman iye medresesinden birini de yev­ miye '100 akçe ile ona verdi. 90 yaşını geçtiği halde 927 de öldü. Ş İİR LERİN DEN : Ger hicab olursa talati c anarca te n im Bir avuç ha k nedir k a l a gözümde benim Nice sabr ey ley i m cefa t ı ğ ı r a kim Taş değildir yü reğim burç değildir bedenim. T a l â t = Yüz. Ol4 de ölmüştür. Yâri g a m k ü s a r = G a m ve k ederi gi­ d e rip teselli eden dost. Sivrihisar n a m k a ­ sabadandır. B u n u n la müteselli olm ay ar ak P a d i şa h a bir şiir gönder­ di ki şudur . Z is m e t = G eliri 160 b ia akça ya k a d a r ola a s a n ­ c a k la r. Hızrî nami-yle tehallüs ederdi. Türkçe ve Farisî ehli d ilân e şiirleri -vardır. İkinci B*-ye- z id in ö m rü n ü «zatsın. Gem m er h u m u n bir cu du şeker küftarı vardı. Sonra Bursava m ü ftü ya ptı ve Bursaya tâb i b ü y ü k b i r köyü ona bahşetti. ES ERL ER İ . F ’atih kütüp hanesinde No. Cefa = M ihnet. gam küsa rı - dır. eski ta b irle m u t a s a r r ı f l ık l a r . Bıı kuşu siyaha boyay ıp g urabaya döndü. T iğ — KıÜç. ç hre.dermiş b u t a l i m Bayezidin hoşuna gide­ rek Germeyan kas abasında kendisine b i r âlâ ziamet ihsan etti.T o k ra k .kinei Beyazıt -devri şairlerindendir ve Meşayıh--. H âk . G ıirab = K a rg a M a­ t e m lib ası — A c ım a elbisesi. Gayet fasilıüllisan idi. Matem libası geydirip gâh. Bursada b ir m ed­ rese y a ptırm ış tır. Bütün k i t a p ­ larını oraya v a k f e tm iş tir.

teşhis olunarak Istan bul­ d a denize atılıp öldürülmüştür. Ham merde ve Murad tarih lerinde şuarayı Osmaniyeden­ dir. Sivrihisarm Sürez köyündendir. Ahmet Paşayı ta k l i t etmiştir. H a y d a r efendi 931 de | Reisülküttab . diye i d a m -olundu.na. Kendisine bir âlâ ziamet verdi.Dış işleri vekili . etme sakın Bir işi işlemekim sunra peşiman olasın. Şuarayı Osmaniyedendir.olmuş. tâbi S ü ­ rez nahiyesindendir. İlk reisülküttabdır. Sâdii Siruzi : Sivrihisarhdır. Sultan Cemin nişancısı ve musahibi idi. Sivrihisar kad ıl ığına tâbi Sürez nahiyesindendir. Kamusulalâmda d a H a y d a r şuarayı Osmaniyedendir. isyanında medhali var dır. Asılanında şeha cürm ü g ün ah ım yok iken Neden oldu acep ben kulun lâyık kuleye. Sultan Cemi teselli için yazdığı şiirler : — 125 - . Kâbeye beraber gitmiş ve Frenkistam beraber gezmiştir. Sâdi. rahmetullahi aleyh Sivrihisar kaddığ. Sultan Cemin ölümünden sonra m uhaliefa tı nı Bavezide teslim etmiştir. Sultan Cem’in defterdarı idi. Sultan Cemin Mısır s ultanında n dul kalan kızı Mısır sultanı Gori tarafı ndan Kutâde ailesinden vi r e - mire v a a t ettiğini ha ber alınca Bayezit sefiri Haydar vası- tasile Bayezit n a m ın a talep etmiş ve İstanbul a getirilerek Beylerbeyi Sinan paş aya verilmiştir. Sâidi Cem : Sultan Cemin k âtib id ir. Sadrazam İ b r a h i m paşanm Mısırda b u l u n d u ğ u sırada Yeniçerilerin. Şu şiir de onundur : Rayd era ârifisen tevbei câm. şehzadenin vefa­ tından sonra muhal lefatı ve yadigârlarının alıp Sultan B a - yezide teslim etti. Sivrihisarlıdif ve Sivrihisarda ziâmet ihsan olunm uş­ tur. Siv- rihisarlıdır. Derviş kıyafetinde Cem t a - t a r a f m d a n İstanbul a gönderilmiş.

i p tid a i s a lt a n a tı n d a Î staobulda ölmüş ve E bâ E y y u b ü A n - sarî türbesi c iv arın da medf undur. meşhur vaizlerdendir. M r y a n Ç ıp ­ lak. Baba Yusuf un üç oğlu Lügatler : Câmicnm nuş eyle = G üya şarabı ic. K âtibi' takdir Ulu Tanrı ta ğ y ir eylem. B u n u Şekayık ve T a cü tte v arih vâzar. 2 nci Bayezit İs- t a n b u ld a k i m eşhur camiini y a p tı r d ığ ı n d a ilk Cuma günü P adişa h da dahil okluğu halde B a b a Yusuf vaaz ve nasi­ h a t etmiş. — 126 - . Cedel Kavga m ü n a ­ kaşa etmek. Ser­ teser garku diba Baştan aşağı ip e k kum aş g i y i n m i ş . K a ssa m u ezel Ulu T anrı. N alân î n l e y r n . Hikm ete nâzır olan A er işe baş v u r u p üst t a r a f ın ı Allaha bırakır. İzzet Şeref. Yavuzun. Terennüm = K e y f i n d a n öton. Kimisi bu halkın h an d an kimi giryan Kimi etmede ter ennü m kimi nalân Kimi serteser garku . H a n d a n = Gülen. bozmaz.dibâ kimi ü r y a n d ır Her kulun baş ına gelen dev ran dır b u Yazdığım eün kâ tibi ta k d ir ta ğ y ir eylemez 01 nüvişti mahvedip b ir dahi ta h r i r eylemez.ad eden Cem veya çemşidîn sihirli kadehinden şarap iç.ez. "ağlayan. Giryan — A ğ ­ layan . Gâmı cem nuş eyle ey Cem F ir en kis tandır bu Her kulun başına yazılan dev randır bu. Zillet D üşüklük. Hikmete nâzır olan efkârı teksir eylemez Akıl olan b u c i h a n d a hiç bir tedbir eylemez Her ne kısmetse sana kassa mü ezel irişir her k a n d a isa ol sana gam yime gel Her kulun başıoa gelen de vrandır b u İzzetli zillet a nın dır ger mahal ve ger nâ bemehal Arif olan l ütfü k a h r a eylemez asla cedel Çünkü haleti halete iletir razıgârm gerdeşi Nice su?et gösterir gerdunu gerden ciinbüşü Böyle kalmaz d a i m a b ir ha l üzre kişi Rast gelmez ney m e yere tak lirin işi Şeyh Baba Yusuf Sivrihisarlıdır.

Mescidin k apusunda vâiz dinleyen yedi _hıristiyaıı. İ s t i ş f a ' Ş e fa a t istemek. P eyga m ber imiz o n u üçe taksim ederek birisini Bursada E m i r sultana. Mülıtedi Y e n i mhslüman olaz. T ü rbenin dışın da bir makb ul âsa vardı. 899 d a camii y ap tı 913 de öldü (2) ( 1 ) A hm et tevhid m a a r i f mecmuası S . Ekni arkasına bağlatıp Ravzai m u t a h h a r ay a karşı yüz üzeri sü­ rünerek ağlayarak tazarru ederek istişfâ etti. Hacı bay ra m ta r ik a t ı n a m en­ suptur. diye söy­ lemesini rica etti. 376 Lügatlar : Vaiz N asiha t etmek.camiin kıble tar af ındak i türbe de m ed fund ur. Medineye varıp eski çullar geyindi. Hazır bulunan ha lk azîm'vecdii istiğr ak a gelerek hün gür hüngür ağlayarak kendilerinden geçtiler. O da getirerek -emri peygamberi mucibince har ek et etti.imdir Ravzai m u tah h ar ad ak i kandillerin tezyinine sarf ve b u n u Bayezit kulun gönderdi buu un kab ulünü tazarru ediyor. T e z y i n Süslemek. d i ­ ğerini de HcCi B ay ram ı Veliye ve birisini de kendi cami ine konmasını emretmiş. Sultan Bavezit Islan bulda ya ptırd ığı camide ilk Cumasında Padişah h u z u r u n d a minbere çıkarak vâzu nas i­ h a t eyledi. * müslüman o l d u ­ lar. Baye zit b ir parça altun verdi. (1) B a b a Yusuf Sivrihisarlıdır.138 ( 2 ) Ş e k a y ı k C. M azarru Alhaha ağlayarak yalvarm ak. b u ben im kazanç. Bayezit bun dan zevka geldi. Revzai mntahhara Peygamberi z iş a n ım tz ın türbesi. S. — 127 — . S ultan Bayezide anlattı. Mülhematı g a y b iy e Gaibten ilham olunmuş. R üy as ın d a Haceri e sve d in y a n ın d a bir kita p nazm e tm işe işaret olup istanbula gitti. Şeyh Baba Yusuf Kâbede bir yıl müca vir kaldı Bundan evvel n âz ım a ka a d ir değilken mülhem ati gaybiyeyei ol k i­ t a p t a dercetti. mühtedilere kendisi ve vezirleri ih sa nd a b u l u n d u la r ve onlar pa rmak la gösterilir zengin oldular. Bayezit ile Baba oğulları tevsik edip Sivri hisara geldi. Vecdii istiğrak A ş k ı İlâhi ile kendin den geçmek d ü n ya d a n habersiz olmak. 1. Mücavir Kâheye k a p a n ı p kalan.

Akşemseddin halifelerindendir. Şeyh baba Yu s u f hazretlerinin msvliubu mafıbyb adlı kitabından Peygamberimize ait kısımdan Medina hicretinden bir yıl evvel Farz oldu sa'jatu hamse mükemmel Çünkü etti hicreti Mekkeden Muhammed Nice oldu bak emri Ahmet (Lügat S. 41 . 913 de ölmüştür. Hamdi baba türbesinde 8o0 ölüm tarihini taşıyan bir kitabe varsa da kime ait ol­ duğu yazılı değildir. Peyga mberimiz bir müddet kullanıldıktan sonra sevdiği Zeydibni Erkama vermiş onun soyundun Alâiddini Semrkao- di şeyh baba Yusufa Mısırda vermiştir. 2. Burada şeyh Osman efendinin oğlu şeyh Ahmet e- fendi da medfundur. 2 — Yemen meliklerinden Peygamberimize bir Asa gel­ miş. Esasen bu tü r­ bede şeyh Halil baba ve şeyh baba Yusufun o ğ u l la n : Hamdi baba. Sofi baba bir de Hamdi babanın ailesi medfundur. şimdi yıkılmıştır. (2) Baba Yusufun şeyh oğlu ve babasının şeyh Hali! baba olduğu. (1) Baba Yusuf Sivrihisarlıdır. Hamit baba Sofu babanın oğlu­ dur.zai mutahhereden getirmiştir. Şeyh baba Yusufun ailesi de minarenin yanındaki k a ­ birdedir. H*ien Asayı şerif diğer muhallef .tiar!a Eskişehire gönderilmiştir. 243 . Bu zâta ait olsa gerektir. Galatad adlı kitapta da Peygamberimiz tarafından Ze y­ dibni Erkam hazretlerine vermiştir. 129 da) ( 1 ) H a d ık atülcevami S. Asâ için şöyle rivayet de vardır : 1 — Bundan evvelki sahifede bildirildiği üzere şevh baba Yusuf rav. (Mukayyit Süley­ man Şükrü bahsine bak ila). Haceri esvet yanında inşa ettiği manzumeı arifanesi şayanı mütalâadır. bir çok eserlerde yazılıdır. ASA EVİ : Hamdi baba türbesinin karşısında idi. Fahri baba.244 ( 2 ) Osmanlı m ü ellifleri C. 128 — . Hamit baba. S. 3 — Baba Yusuf Si vrihisarhdır.

Z u l l u t f L ü t u f sahibi. zekat. Bilinsin kıb le b u yılda oldu Bedir gazası da b u yı lda olubdur. S ulta nü ş ş ü y u h Şeyhlerin sultanı. M u tekif i t i k â f a giren. N i k n a m E y i şöhretli. sı. 3 üncü y ıld a Hafsayı aldı Nikâh edip de aldı Muhammed H a m ir bu sene h a r a m oldu bil Hakkın birliğine h a m d ü sena kıl O lubdur gazvei Uhu d b u yılda Ha m za şehit oldu bu yılda Nice olubdur 4 üncü yı lda T e y em m ü m ayeti b u n d a gelüptür Resul Selmeyi a l u b d u r bu yılda. 'Hamir Ş a r a p . Ezani emretti resul o sene Binayı mescit ettiler ey dede îb a d e t etmek i d n o zati ekme! iiu b a mescidini yapd ı en evvel İkinci senede. fıtra b u yılda oldu.evlendi Ah met Ay şeyi aldı Sultan Mubammed Savmii. B i n a y ı mes­ cit : Cami y a p m a k . Salatü hamse = 5 Vahit namaz. Hicret — Göç etmek. CAMİ İÇİN YAZDIĞI-: Riv ayet şöyledir şeyh Hacı Bayra m O sultanüş şüyuh zül’lûtfu nik n am Dermiş kırkların bud-ur makamı Güzaf görmen dermiş mak am ı Persenbe gecesi mescit içinde Olurken m utek if gece içinde Denildi b an a nefsini kâni eyle Bu mescidi duruş y ap cami eyle Lügatler : M u a lle fa t — P eygam berim izin öldüktsn sonra kalan m ira. . S avum Oruç.

Nazarıpâk ile hor b a k m a Hüdavend Öudur b u r a d a hassa eycan Merız olmaz h a v a zahminden can-insan 2 nci veçhi b u d u r k im hob dur havası Mizaei ku vv et b u l u r ar ta r z. v (Lügat S. Fakire oldu çünkü işaret İşaretle oldu ayni beşaret Bi hamdillah yapılıp cami oldu İçi kıraet zikriyle aoldu. Tevekkel tü alel lalı deyüp filhal D u r a geldim yerimden farigülbâl Yetişti şeyhimiz ş#emsül mehâmid Dedi y ap camii hizmet ederiz Atâ nusret him m e t ederiz.‘2 d-i) .yası 3 ncü vecih b u d u r k m v a t a n d ı r B uy u r m u ştu r hadisinde sultanı mükemmel Va tan h ubbi için o zâti ekmel H u b b u lv a ta n minel’im an Hadisi görüp eylemeli t a v a tt u n Anın için bizde bu d i v a n kıldık t a v a t t u n 4 ncü vecih b u d u r k im bir nice zâti ekmal Velilerden her biri zâti kümrnel Olurla rmış miidâm pürmesti halet Edip gark anları envarı sübuııat. Azizlermiş hususa Yun us Emre Edermiş uzlet bu yerde uyup Km reye Bu yerdedir b u zümrenin mezarı Müşerref eylemişlerdir b u diyarı. 1. S İV R İ HİS ARİ ÖĞDÜĞÜ : Mübarek ravzasıçün giilizarm R a h im kıl ha lkına Sifrihisarın Veriip emnü em anü istikam et Civanii pirini kıl garikıı rahmet Mübarek yer dir bimislü manent.

semi. Vücud da v a r d ı r b ir ulu sultan Veziri hacib id e v a r d ır ey can Denilsin her birine Fes ma’ v a ’lem F e h m et olasın Eşrefüâlem Melik aklındır fikir veziri Ey imdi ak la olma nefsin esiri Havassü hamse bil hacipleridir Bu süzün her biri lü. sakandır bil Baar.lüiı dürd ür Y a k m a kıl tevekkül recavu havfi İslâm. şem Nuzırdır encüme. 132 de) . (Lügat S. vüçudî İn s a n î Vücudun âlemi k ü b r a d ır ey e an Vücudun seyrini edendir insan Vüçudun gencini edüp teferrüç Çü deryaçüş edip eyler temevvüç. KİTABİN B İ T T İ Ğ İ N E DAİR : T a m a m oldu ki tap m in n e t H u d a y a 913 de ben garip kedava Hidayet kıldı hak E l h a m d ü lillah P ü r eti ti men kulun feyzi la allah K itabın adını m ev h u b u m a h b u b Kodum fath etti h ak etmedi mahcup. fesma valem Cesedin arz gibi nehir çün ema. Yedan. borçlara muadildir. lems. Cihanda bildiğ in ne varsa hep sende va r Eğer eflakuarz bâd eğer nâr Nazırleri sende eflâkin gözün sil Reis. Fahız. n u tu k. ihsan şevkü inabet.

Fesma İşit. Mariz Hasta. Falıiz O yluk. Şem K oklam ak. M a n ti k u tt a y r tesiri altında yazılmıştır. Y edan Eller. Sem i İşitm ek. Va'lem B il. Hii- daoent A llah. . P ir Ih iiy a r . Beşaret M iijde. d o k u n u p d u y m a k . Temevvüç dalgalanmak. Farigülbâl Gön­ lünde ilinti olmayarak. M a n tik u tta y r ( B u k i t a p ş t y h Attara a ittir) kuş dili demektir. Sakarı B ilek­ ler. N a z ır Ben­ zerleri. HubbüVvatan miııeViman Vatanı sevmek im andandır. Derviş Şemsi Sivrihisarlıdır. A rz D ü n y a . işitm ek. N u tu k Söylemek. Genç Hazine. E fs a n e A s ıls ız olan şey. Bad Y el rüzgâr. ( 1 ) L â t i f i tezkiresinde de Sivrihisarlı olduğu. Encüm Y ıldızlar. koku alm ak. Havassı hamse Görmek. dalmak. 919 göç yılında Yavuz T n ltan Selime t a k d i m ettiği b i r eseri vardır. Reis Baş. Derviş Şemsi an asıl Sivrihisarlıdır. Mübarek ravzasıçün fü liz a - rın P eygam berim izin kabri için. (1) DEMÜRGDA'N Haneniz yükşeklere ka ldırdınız Kursağınız daneden fi oldurdunuz Kuyalım her kıssa efsaneyi Murgm ağzından kaparsınız dâneyi. Lemis D o k u n u p his etmek. T a fa ttu n ■■ A n la m a k .Ateş. Fehim A n la m a k. Civan Genç. Liigatlar: Tevekkel’tüalallah = Allaha güvenerek. Tavattun B ir yerde y e r ­ leşmek. L ü ’lü Der inci M u ­ adil M üsavi olan. Sultanü V kü m m el P eygam berim iz. îra n lıy ım diye İ s - tanbııla gitmiş DEMÜRG adli yazdığı bir manzumeyi Y a ­ vuz Sultan Selime t a k d i m etmiştir. Büyük mansıplar verilmiş n ih av et Sivribjsarh olduğu an la ş d m c a mansıpları elinden alınmıştır. E f l â k Gökler. Demiirg 10 kuş. Basar Görmek. iSar . A lem i kübra İn s a n görünüşle küçük alem fa k a t hakikaten biıyiik alemdir. B i mislü maneııd Benzeri o lm ayan.

Hazreti M a hm udu edayî SHivrihisar beldesindendir. 133 — . T ıp K ılıç . R üya sın da niranıcehimi seyrettirdiler. Orada sivrilüp m eydana gelmiştir. ^5) 1 — Necibi A s ı m tarihi. Baş açık . Dımışk ve Mısır naibi oldu. Sivrihisarlıdır. (2) 3 . A ziz Mahmut Hüdayi hazretleri 1 .'B u r sa d a naib iken üftadeden irşat edilmiş. 1000 Muharreminde zavivesinde yaptırd ığ ı camide vâz ederdi 1038 de vefat etti. Anad oluda Sivrihisar nam kasabadandır. 2873 3 — T ü rk edebiyatı Sadeddin S. Sivrihisarlıdır. 209 K a m u s S. N ir â n ı c a h ı m ™ Cehennem ateşi. Alel usul medrese tahsili görm ü ş .K utbu laktap . (4) 5 . Sulehadan bir zatın kalbini kırmıştı. Sahibüzzeman.Uzun çarşılı İsmail Hakkı beyin Amasya kitabesi adlı kitabından. Niksarlı keşfi c am iinin banisi Osman keşfî efendinin Sivrihisarlı Aziz M ah mu dun müridlerinden olduğu yazılıdır. Sultan Selimin Edirnedeki medresesi verilmişti. Ve bilâhare İstanbul a gitti. Sin e = gönüs. Sa­ bah leyin şeyh üftadeden in abet aldı. K u t p u l a k t a p t a s a v v u f da en bii y ü k mertebe. Eski el y azm a k i t a p l a r ı n d a da b u zatın Sivrihisarlı ol­ duğu anlaşılmıştır. Üsküdarda n a m ın a izafetle b üyük bir tekye- nin banisi olmuştur. Nâzır zadeden okumuştur.Hüdayî M ahm ut efenJi. şerha şerha parça parça. — 2 L â t ı f ı tezkiresi S. 282 4 — K â t i p Çelebi S. 1135 5 — E v liy a çelebiden. (3) 4 .Hüdayi İsmi Aziz M ah muddur. ( 1) 2 . . Liigatlar: Şah hakkı — Hazreti A l i hakkıçun.abdalmam ben şah hakkı y a Hüseyin Tekyegâhı gamde zikrim ah Hüseyin va h Hüseyin E tti tığın iştiyakın şerha şerha cismimi Yaz dım sufu sineme ah Hüseyin vah Hüseyin.

demektedir. Iledayinin geldiğinde Aziz Baba Yu suf vefat etmişti. Baba Yu suf un oğulları Hamdi.Vecihî pasa zade. S o f i. 3 — Vecihipaşa zade Kemaldan. 73 2 — Osınanlı müeclifleri. Lügatlar : Tariki çelvetiyye . Hedayi 948 de üf tadiye intisap ve üç sene rivaza t edenden sonra şeyhinin emri ile Aoadoluda Sivrihisar Nam kas ab ay a gönderildiğini ve ehli ayalinde be rab er götürd üğ ünü evvelce Sivrihisard ad a Bab a Yusuf n a­ m ı n d a b ir aziz halveti erenleri vardı. Fahri ve Fahri babanın oğlu Hamid baba ile gö­ rüşmesi muhtemeldir. Sivrihisarda-ı hedayi (4) te kra r Bursaya gelmiş ve işareti iif tade ile te k r a r Üsküdara gitmiştir.Atain in şekayık zeşlinde Sivrihisardandır. Gelveti tarik a tı ' a ait İsmai! Hakkı m erhum (tarikatı celve tiyye) adlı k i t a b ı n d a M ahm udu Hedayi bini fazullah bini M a h m u t efendi Koohisarda doğm uştur demekte ve tercemei halini şu suretle anlatır.Aziz Akılım udu hüdayi Sivrihisarlıdır. peyveste — Ulaşmış. 6 . . Sultan Ahmet evvelin rüyasını ta b ir d e n sonra Mihrimah Sultan ta r afın d an yapJı< 1 — A m a s y a kitabeleri S. Ava mı nas — Halk. Bu hedayi ondan bi r -mikdar tariki esma görmüş ve tecelliyatı ilâhiyyeden hayli mertebeye yetişmişti. Kemal paşa 1001 hadis k i t a b ı n ­ dan 94 üncü sahifede (3) Hazreti Seyyid Hüdayî vasfı bu günakirn ismü zati Mahmudu ak tap Reşat efza. 4 — Şeyh baba Y u s u f hazretleri 918 göç y ı l ı n d a vefat ettiğinden A z i z hazretlerinin bu zatla görüşmesine imkân yokrur. Hisarı ittikası asüma na oldu peyveste Z u h u r etmişdi hisardan ühri'ıveş âsa 9 . Tarika tı ce!~ vetiyyenin büyüklerindendir.Aziz Mahrnııd Hüdayi Sivrihisarlıdır. (1) 7 . B a y ra mı tarikatının kollarından. A d ı d a Mahmut = ismide y a n i öğülmüş Reşat Ef za — doğru yolu çok arayan. Hisarı ittika = Doğruluk kal’ası. (2) 8 .

Havassı iimmet = Allaha ulaşmış zümre. padişahı Rû yi zemin eline su k u v a r Vâlide Su lta n d a peşkir tu tars a bun dan b ü y ü k kerametini olur buyur muş lardır. Yine b u k i t a b d a Âhmed Evvelin Aziz M ah m u d u Hûda yi hazretlerinin üzengisinden t u t a r a k saraya getirildiğini ve saray da yemek yedikten sonra padişah. M uhab bet ullah . tecelliyat divanı. Masiva — Dünya. Tebdili câme Elbisesini değiştirmek. Aziz M ahmudu Hüdayi hazretlerinin Sivrihisarda y a p ­ tırdığı camii şerif h ak k ın d a camiler bahsine bakıla.kle avsunı nasa ve Sıdtan Ah. 1038 de vefat etti. . Za vi y e = Tekye ve yemek pi şen yer. Muhabbeti âli resulu 11ah ve sairedir. Eserleri Nefaisilmecâlüs. d ü s y a b u deyilmi demiş ve yüzü ne bile bakmadan karısına vermiştir. M a h m u d u Hüdayî hazretleri karısını çağırarak senelerce istediğin yalar. Aziz hazretleri bunu ka bul etmedi zaviyesini kendi akçesile va pdıraı. ilah iyyat. eline su kuyarken Vâlide Sultanda peşkir t u t t u ğ u bir sırada Valide sultanın a k i m a acebe şeyhimizin bi r kerametini görseydik deyince Aziz hazretleri eevaken kızmı b ir adarnakim. NEFERLERİNDEN Nidem düny ay ı b a n a al la hım gerek allahım gerek Gerekmez masımayı b a n a allah ım gerek allahım gerek Dertlu d e r m a n ı n ister kullar sultanın ister Aşık ca nanın ister bana allahım gerek allahım gerek Lügatlar .med camiinde h av a ssı ümmete tellSni zebati m ar if et ederlerdi. Mu­ habbetti resulullah. Yine Sultan Ahmedin rüyasını t a b i r edince 1000 altın görîdermif. Sultan A hm et tebdili Gâme ile Mürid olmuştu ve zavi­ yesine 80 bin lcujuş vakf etmişti.il lan cam. ta rikatı m u h am m ed iy y e Vakıf atı üîtade.

Umulmaz derdin dermanı olurdu. Teselli i visâl ister gönül eğlenmez Cihana gezse serteser Görünmez eni berrü b a h r Gönül eğlenmez gönül eğlenmez Ne dü n y a d a ne uk b â d a Gönül bir özke sevdada Demâdem fakrü mevlâda gönül eğlenmez Ne ha lv et de ne devlet de ne kesrette Ne to bada gönül eğlenmez Eğer dün ya eğer u h r a visalsiz ku ru sevda Hedayi nitsin mevlâ gönül eğlenmez. ver îûtf edip doğru yolu Allahım Allah ım güzel Allahım Şensin esirgeyen aşık k u l u n u Allahım Allahım güzel Allahım Dustula ettiğim ahdi u n u t m a Gel gönül dost illerine gidelim Sakın bu viranede mekân tutma.Fâni devlet gerekmez düıîü zinet gerekmez. Gel gönül dost illerine gidelim Tecellii cemâl ister gönül ağlenmez. . Gel gönül dost illerine gidelim Can iline varup girmek dilersen Can iklimine ermek dilersen Solmaz gül şen gülünü dermek dilersen Gel gönül dost illerine gidelim Hakd an Hedâyiye ihsan olurdu Her veçhile yollarsan olurdu. Haksız cennet gerekmez ban a Allahım gerek Allanım gerek Mecnun ister L e y li y i vamık arzular azrayı Nidem gayrı sevdayı b a n a Allahım gerek Allahım gerek Acı.

. E b uz iy a tak v im in in 15 Haziran 1951 Cuma ya p r a ğ ın d a Aziz M ah mudun 1543 te Sivrihisarda doğ duğunu ve 1628 de Ü skudarda vefat ettiğini yazar. Hedâyı hazretlerinin kerime zadesidir. 2 . Peygamberimiz için söylp4ikTe.elin setisin y a resulallah Nuri eflâki yakın sensin ya hab ibullah Ey menbaı lû tfu cud p irim mak am ı M ah mut Y aradılıştan maksut sensin y a Resulallah Can içinde canan madenî ilrnü irfan Geddim pi ri m sultan sensin y a Resulallah Soyundan olan zatlar Mehmet Em in Üsküdarî. Otuz a yakın eseri vardır. Şu nefes o y a p r a k t a yazılıdır.Aziz M a h m u t camii.ri ms^hiyesinden : Sadri cemi mürs. Kuldan sana lâyık nola Aşk seni k a n d a bula Meğer senden ihsan ola Yarabbena yarabbena Senden kerem senden ata Sonra senin k ü b r a senin Ulâ sen i o u h r a senin Dün ya senin u k b a senin Yarabbena yarabbena p Senden kerem senden ata  z i ı hazretlerinin Slvrshîsardaki eserleri 1 . Seyyit Abdülhay efendinin oğludur. Sadııllah bini Ahmed efendi Hedâyınm evlâtlarından dır. Ceddi tekyesinde med­ fundur. 1288 de müneccim başı oldu.T orun la rınd an îz m i t kadısı iken Sultan 4 Murat ta rafı ndan idam edilen Abdülvehhabın kabri ve vakfiyesi. 1149 da öl­ dü. 137 - r .

adı Meh mettir üftade Mehmet efendi derler. AZÎZ H A Z R E TL ER İN İN NÜK TEL ER İNDEN: Müderris olduk naib .demişler.İkinci Afodülvehhab tar alından Abdüîv'ehh&b k ü t ü p - hanesi ve yenihan vakfiyeleri. Şeyhi olan Üftade hazretleri de Bursada camii kebirde hasbeten lillfth Allah rızasıiçün .ü c r e t s i z . 3 .tevbe edici . Bir m üddet sonra b i r kaç akçe maaş bağlamışlar. Bu zat Akçeşme ve Baeı Ü m it çeşmesini de yaptırm ıştır. Z a y ım H a y d a r Sivrihisar ziamet olarak verildi H ay dar bah sine bakılar. A hir yine biz bir n o k ta koyd uk naib . Yaresulel- lah b iz Haşi miyiz bizim soyumuzdan gelenlerin babasıyız.düş tün . Yine Abdülvehhab ta r a f ın ­ dan dedesinin camiine vakf edilen bahçe ve dükkânlar. Derhal istifa etmiş ve kendisi üftade lâkabile lâkablan mış. Koca bey Üçüncü Mustafa devrinde 1150 senesin de Sivrihisar zayi mı olmuştu.k a d ı . inci Bayezid devrinde Zâyım. Ya Ali sen.iken t a i b . Koca Zayi m m oğlu Miralay Süleyman bey zayım iken . F a k a t bü tü n ü m m e ti n nasıl babası oluruz? Sebebi hilkati k âin at olan Pey gam be rimiz b u y u r m u ş la r ki. Ümm et im izi n alimleri ve fazılları manen bizim soy umuzdandır b u y u r ­ muşlardır. 2 . Yine Aziz hazretleri buyurmuşlar k i: Bir gün Peygam ber i zişan efendimiz hazretlerile Aliy- v ü lm u rta z a oturuyorlardı. Ya Ali bu ü m m e t ilmi irfanı fazileti bizden öğrendiler. Hazreti Aliye hitaben. ve ben b u üm m etin babasıyız.olduk buyurmuşlardır.Ezan okurdu.k a d ı . Bu zatin evi ya ğ m a edilmiş ve halk arasında Koca bey yağması diye darbı mesel ol­ muştur. Hazreti Ali. O gün minareye çıkarken üf tade oldun .olduk hiç biricim se üzeri­ mize nokta koyam ad ı.

. Menmale mazlu men fa k ad mate ş e h i d e Mazlumen öldürülen şehitdir. Bad ordu t a h tın ı ha rap etti sabedid.azma uğr ay ar ak id am edilmiştir. Süleyman beyin iki oğlu k a l ­ mıştı birisi Bila Veled olup kardeşi haeı . ziİTTİyeti olmayan kimse. Bi sebep kati o lund u Miralay S üleym anı zayi m Men mate mazlumen fa kat m ate şehid Bu na sebep Kayserili oğlu Na halef A n m dahi kap us un a t ak ıl a k a r a k ı l i d Kara zayımm 4 oğlu vardı oğ ullarından Ahm et ağa Voy voda İ b r a h i m ağa z am an ın d a yaşamıştır. Koca beyin ve Kara zayımm h a y r a tl a rı B aba çeşmesi. N â h a l e f = çocu ğu. Subhadek asla medid— kim s enin mumu sabaha kadar yanmaz.Kayserili oğlu denilen b ir kim&eaiû gar. Kimsenin yanmaz çırağı haşrederek asla medid Böyledir m u ta d ı çerhi bi sebatın ey nurid idid Kaf bekaf h ü k m eyleyem Süleymanı zaman. Bunun oğlu Sü­ leyman bey Hicazda kaldı. Yenice mahalle camiini yeaiden yapdırdığı gibi Z â y ım mescidini de yapdır mışiardır.Musta fanm oğlu Kâmil Z a y im oğlu halen sağdır ve d âv a vekilidir. Kumarcı voyvoda: Çiftelerde kumar cı adlı yovv oda olup Lüg. 139 . Voyvodalar Yey vo dalar a a i t m a l u m a t b u la bildiklerimiz: 1 — Salih Paş a Voyvoda Salih paşa vakfından yövmi ye üç akça ile T u t l u mekteb Sıbyan muallimliğine hafız Mehmet efendinin tayin edildiğine dair vakfiye tarih 1170 göç yılı müft ü Rasih efendi bahsine bakılâ. 0 zaman müft ü olan şair Nedimi efendinin bulabildiği miz mersiyelerinden bazı parçalar şunlardır. Kara Za yım oğullarından Haşan beyin oğlu Mehmet ağa ve oğulları hacı Ali Haşan ve Şefik Ağalarda ölmüş­ tür. Soyun dan H am di sağdır. E y - nurdid e y — gözüm nuru Nabedid = görmez bir halde.

F a k a t m er hu m Şam canibine gitmiyerek beş on nefer ad amile Hacı Bektaş kazasına v arup der gâhta ikam et ettiği. Eskişehir sancağı mutasarrıfı Nuru! 1ah Paşanın reyine ihale o lu n duktan sonra b u n u du yan İ b r a ­ h i m ağa Haccı şerif kasdile 200 nefer delil askeriyle S iv ri- hisardan hareketle Şam tar a fı n a azimet eylediği Nurull ah paşa taraf ından ifade olunması üzerine m erhum un Allah rızasıçün Hacce gidenlerden olm adığına binaen çare b u ­ lursa kati olunması hususu müehhar en sâdır olan hattişerif üzre halen Şam valisi E m ir hacı hafız Ali pa şaya irsal o- lunan fermanla tenb ih ve tek it kılınmıştı. .e y i t i ğ i araşdlran makule insanlardan. Emin ekinin de oturm uştur. Hattu H üma yun Padişahın emrini havi y az ı . Sudur ■■■■■■■■ Heybet saçan p ad iş ah emri. Lügatlar: Kıza Cuyâne . Belediye t ar a findan yıktırı larak dü kkânla r inşa edilmiştir İ b r a h i m ağa : Sivrihisar voyvodası İ b r a h i m ötedenberi halinde tav r ve Rız ac ûyan a harekette b u lu n u r makul eden ol madığından ve b u defa hasbel iktiza in h a o lunduğuna bi naen mehabetr iz sudu r olan h a tt ı h ü m a y in celâdeti m a k r u ni şahane m ucibince rnerkuırıün id am ı maddesi halen H ü - davendigâr koca ili. • 5 — Voyvoda Halil ağa : İ b r a h i m ağadan evvel voyvo d a idi T a h t a altı denilen yeri yapdırm ış tı r. 4 — Kav acı köyü vakfiyesinde Voyyoda silâhşöranı hassadan Seyyid Osmana ait vakfiyyenin tar ihi 1250 göç yılıdır. 3 •— Alışan bey: Ayni tar ihd e kum ar cı ile har p ederek y a r a la n m ı ş ve 1128 göç y ılı n d a uzun beyde ölmüştür. Mehabetriz. 1) ( Sivrihisar v akı fl ar defterinden al ın­ mıştır).Çifteler malikânesi idi Sultan M ahmud z am anında ordu fcu radan geçerken yemek vermediğinden 1311 milâdı senesin­ de Bursa Valisi General Mustafa ta r a fın d a n öldürülmüş b u nun bıraktığı h a y v a n a tla Çifteler harası kurulmuştur. Çifte ler harası sahile 456.

Ağa pınarı halen Ali bey çiftliği denilen yerde 1231 ta rihinde ya pılan çeşme. Hüseyin beyin eşi Ayşe pembe h a n ı m a ait k a ­ bir taŞı kitabesinden parçalar. 1 — Hazinedar bitişiğinde 1 dershane ve' 15. (binbaşı demektir) Soga bey medresesi için 5 dükkân v a k f e t m iş t i r 1279 se­ nesi No 144 Sivrihisar vakıflar defterinden Bey pınarı d e ­ nilen çeşme. Merkumun behemehal idamı m a t l u b u m ü l â k i n e olmalı­ dan naşi hal ve ahvalini teharriye ve Hacı Bektaş tekkesin den. Hüseyin beyin Sivrihisar nahiyesi m üd ürü olduğu ve 1278 göç y ılın d a kaza olduğunda çekildiği anlaşılmaktadır. 2. 230 Yazıcı İ b r a h i m Ağanın Sivrihisar'daki eserle*i.Nuruîlah paşa isti m a ile keyfiyeti halen Kırşehir ve Yeni­ şehir mutasarrıfları Mehmet Sait Galip paşaya y a z u m o l d a hi m erku mun adam lar ile dergahda olduğu ye 50-60 kada r delil askeri m e r k u m u m u h a f a z a için kazayı mezkûr etrafın d a keştiîküzar etmekde olduklarını ta h k i k ile Hacı Bektaş kasabası ezkadim serbest olup u m u r hu susa tm ın Konya t a rafından rüyet olunduğunu mü bey yin Galip paşanın cev ab namesi dahi Deraliyyoye ta k d im kılındı. Rütbesi k ap u cu başı idi. Şan i zade G. Cami kebir haylisinde iki çeşme.oda Hoşkadem bitişiğinde b ir dershane ve 15 oda. h uruç ederse derakap cezasının verilmesini-ve-seı i mak tun un deri devlete irsali hususu halen Kar am an valisi Ga­ lip pa şaya Evaili Muharremde Memur palındı vekayıı sene 1232. — 14 1 — . B unlar için vakf edilen 2 Keçeci dükkânı bir m u m h a n e ve hacı ü m i t civarındaki bahçe Bedestan dükkânları vakf edilmiştir. nahiye yolundaki Geçeğe ayrıla n yerde bir çeş mesi vardır. S. Yazıcı İ b r a h i m ağanın oğlu Hüseyin beye ait eserler.

Voyvoda İ b r a h im ağa : Afyon kar ah isa r voyvodasıdır. Bunlar da gelirinden 5 b in akçadan sonra her 5 bin için bi r cebeci gönderirlerdi. B unlar da her 5 bin akçası için b i r cebeci gönderirlerdi. Bu suretle . Feudal ite us ulü: Devlet âşar ve sair arazi vergilerini doğrudan doğr uy a almaz. Kay m akam lık teşkilâtı olan 1278 tar ih i n e kadar S i v r i ­ li işarda m ü d ü r idi. B unu fedakârlık edenlere verirdi. vezirlere. Oğlu Hüseyin bey de kapucu başı idi ki binb aş ı rü tb e s i ­ dir. beyler beyine aitti. Neşet. Sivrihisar bi r çok za m an lar ziamet olmuş ve Bayezit. yani Vali idi. C e b e c i= Z ırh lı sınıfına men­ sup asker. Soylarından b ir çok zevat elyövm h e r ­ li ay attır. İzzet. 1 . P a d i ­ şahlara. 3000 akçadan sonrasını her 3 bin akça için ti m ar cı b ir cebeci gönderirdi.20 bin akçaya kada r olan dirlikti. Sultan M a h m u t birer ba hane ile derebeyle­ rini ve voyvodalarını orta dan kaldırıyordu. Ziam et : Geliri 20 bin akçadan 100 bin akçaya ka d a r olaıı dirliktir.T im a r : Geliri 3000 akçadan . Dirlikler çiftlik değildi. Dirlik sahipleri yalnız üşürlerini ferağ ve intikalde vergi­ lerini alırlardı. Hulusi. Bu zatın ve oğlu Hüseyin beyin memleketimizde b i r çok eserleri vardır. Kanuni Sultan Süleyman devirle rinde Has olmuştur. Y u g o s la v y a d a o rd u k u - . V o y v o d a : Şarkta bi r nevi Vali. Sivrihisar’d a m ü d ir zâti pescndidesi Mir Hüseyin mahlası Hüsnü forrüh lika Zevcesin etti ecel hâke d ı n g Ayşe pembe h a n ı m kıldı bakayı Çü ca 1261 senesi. İhsan. 142 - . H a s : Geliri 100 bin akçadan fazla olan dirliktir. Bir sefer v u k u u n d a devlete yü k olmaksı«m 100 binlerce kişilik ordu hazır b u l unurd u. Hüseyin Yazıcı oğul­ ları sağlardır.

. Em in ekinindeki Alışan bey de Nahiye m üd ürü rütbesinde idiler. Bu ki ta p Arapçadır.Bursalı T a h ir bey siyasete ait eser yaz an lar fihris­ tinde Sivrihisarlı Osman Arif efendinin siyasete ait eseri olduğunu tasrih ediyor S. Ahmet E- viner Polatlıda. Sivrihisardaki voyvoda. ESERLER!: 1 . Kabri orada ziyaretgâhtır. S iv ri- hisa rd a kalmasının sebebi de bu yerin evliya ve şüheda mak am ı Saidler ve âlimler diyarı b u l u n d u ğ u n d a n ileri gel­ diğini yaz m ak tadır. Bizde Beyler beyi.. Vali rütbesinde. Bilâhar e d amad ı Çallı hocanın tam am ladığı Müf- tahüs seade adlı eseri b u zat ta r a fı n d a n başlanmıştır. Damadı Ahm et Ham di efen di: Uşaklı olup 1272de Siv- rilıisara gelmiş şeyh İ b r a h i m efendiye d a m a t olmuş. Süleyman Eviner Istanbuldadır. K aym ak am .mandam. Ta sav vuf tan akaidden bahseder. (Zavim mirlay Süleyman bey bahsine bakıla). B u r a d a Çallı hoca diye meşhurdur. Kayın pederinin başladığı ve kendisi­ nin bitirdiği Miftahüs. Kürt değil Türkmen dır. Kay­ mak am .. Bu zat Nakşibendi t a r ik a tın d a n dır. '18 de ( 1 ) Çallı hacı Ahmet efendinin torunlarından M ustafa. Tasavvufla işti­ gal ederdi. (1) Müftü Nedimi efendi: 1150 tarihler inde m üft ü idi. Torunlarından M ustafa da E m irdağındadır. Vefatı tarih i bilinemedi. rütbesinde idiler. şair. Eskişehirin Cöoker köyünde ölmüştür. Kumarcı.seade adlı eserin tarihi 1303 tür. tasavvufa aşina kemal sahibi bir zat idi. Şeyh İ b r a h im efendi : Âlim b ir zattır. Kürt Osman efendi derlerse de aslen Kes­ kinin Çönker köyünden gelmiş. Vali. İsmi m u t ­ lak ve sair bahislerdir. Başlıca bahisleri : R ü ’yetullah. Te vh idibâr i. Karazayim h ak k ın d a söylediği mersiyesinin bazı parçaları vardır. âlim ve şairdi. Şeyh Osman efendi : Âlim.

Şeyh İ b r a h i m Efendi: Halk arasında Cıkc-ık evliya der­ ler.D iyar ba kır kütüphanes inin 1295 n u m ar asın d a kayıtlı evrakı perişanda . Şeyh A h ­ m et efendinin oğullarından B ah a ve Necmettin efendiler elyövm hay at tad ır lar. . zulmedenleri ağır su­ rette t e n k it eder. Kurşunlu camiinin y a n ı n d a Hamdi baba türbesinde med­ fundur. Yazdığı Kur’anı kerim nüshaları ve güzel levh a yazıları mevcuttur. Oğlu şeyh Ahm et efendi de sulehadan bir zattı.144 — . Eski el y a z m ala rın da şu ya zılarına tesadüf ed ilm iş tir : Diyarı gurbette kald ım halimden anlar yad igâ rım yok Sevdai mihnette bi mecal old um derdü gamdan özke elimde var ım yok. Sivrihisarın meşhur müf t ele­ rinden Hubuş Mustafa efekdi öldüğünde b u zatıo takyesini teberrukeıı baş ına geçirilerek defn edilmesini vasi yy et et­ miştir. Kab ir taşında: Koyup dün yay ı oldevvar Bu gavsi seyyidülebrar Mesihi sahibi gülzar Şeyh İb ra h im b u d u r ey yâr Cinan içre t u t u p ka r a r Okusun f a tih a ah yar Erdi çün b u arifi esrar diyyer ek r u h u y a gaffar Sene 1287 Bu zat Allah a ulaşmıştır. Aydın meşahiri k it a b ı n ı n 77 nci sahifesinde meşayıhı n akş ibe ndind en A b d ü lm en n an oğlu Osman efendinin İ sta n - b u l d a Sivrihisarlı şeyh Osman efendiden okud uğun u ve 1309 da öldüğünü yazar.b u eserde yazar. 1331 de Allahın rah metine kavuşmuştur. Bu kitab ında. -2 .b u k ita b ın Sivrihisarlı şeyh Osman Afif efendi ta raf ından o zaman Şeyhülislâm Atıf zade Celâl e- fendi to ru n u Ömer Hüsamettin hazretlerine i tli h a f ed ildi­ ğini . Bu cerhin elinden gülmedim b ir dem Akan çeşmim yaşını silmedim bir dem Derdü gam dan âzad olmadım bi r dem Çok divaz eyledim geçmedi dilek A h u n d a n âciz gökteki melek.

Zamanın eşrafına yazdığı şiirlerden Voyvodanın oğlu Hüseyin bey için yazdığı : Hüseyin bey b i r zalimin evlâdı Ehali etti elinden feryadı Birkaç karyeyi çiftlik eyledi Ganca attı B a b a d a ta Koltana Hüseyin bey şol mazağı azdırdı (mazak eniştesidir) Sâyesinde Sivrihisard a gezdirdi Son deminde yet im li ğe yazdırdı Mazak değirmen de öldü divâne Z a yım zadelerden Mehmet ağa Boynundan y ukarı girme suya Kilci oğlundan ibret al m adm m ı d ah a Demezmidi ben Süleymanı zamanım L ü g a tla r : Mürde ~ Ö lm ü ş / İhsan = Kötülüğe i y ilik . 40 sene evvel vefat etmiştir. T ığ . O zamanın halk şairlerindendir. 1279 tarihli yazıcı zade Hüseyin beyin Soga bey vakfiyesinde şahittir. Köprülü zade F u a t beyin Bursalı T a h ir beyden naklen bu zatın Mecmuai Maarif adlı nâ t a m a m bir eseri oldu ğun dan bahis ediyorsa da çok ar aş tırmalar a rağmen bu lunam am ıştır. . Müftü Haşan efendi: Bu zat Sivrihisarlı olup Konyada ve sair yerlerde tahsil etmiştir. Ali efendi: Sivrihisarm İlikviran köyündendir. Ş im şir = kılıç. Bu zatın şair okluğu Dimek köyündeki İ b r a h i m k a n l a ­ şın türbesi duva rına yazdığı : îki c ih a n d a tasarruf eder r u h u veîi Deme b ir m ürdedir b u n d a n nice ihsan ola R u h u şimşiri İ mda ttır ten gıiaf olmuş ana Dahi âla kâ r eder tığ kim üryan ola. G ı l a f = K ı n . K ılıç . Medrese tahsili görmüştür.

146 .-gidenin izini izleme Her kes rüşvet yer ondan sana ne Git Hicaza ver A r a b a surrayı Hem yerine getir farzı Mevlâyı Kafile kalk ar erişemezsin kervana Zayi m zadelerden hacı Mustafa ağa Kendi malinle kendin sür safa Komsiyuna çağırırlarsa sakın v a r m a Y ak dır çamı ver m etanet kü lh a n a Hacı M ahm ut girdi altm ış yaşına Düşündükçe geldi aklı başına.- . . — Müftü efendi der kim H o r t u y u k i m aldı? B a b a d a t her kimin üstünde kaldı? Kapuluyu alan mâdeni b uldu Hicaz yo lu t u t t u Beyti u ly ay a Müftü efendi de rk im şeriklerim An b a r ın kapusunu oy i kilitleyin Gece h a r m a n l a r d a nöbet bekleyin Şaban zade Süleyman ağa Garibe dost idi miskine vefa Kimseye taşlanm az böyle bir arslan Sana derim sana hacı Muştan tık (1) Hafızsın alimsin aleme faik. Otur konağına mesnet gözleme Gelenin. Bursaya gelince Ahmedi Vefik Selâm verdin süvariye y a y a n a 7 T F M u k a y y i t Sü leym an Şükrüdür. Yeni haşladı ahiret işine Şeref verdi şeyh M a hm udu suzâna Eşraf d an Kilci oğlu Süleyman ağa D ü n y a malını versen az gelir dah a Oğlunun birisi oldu za btıva Biri medyun düştü gitti y a b a n a O zamanın müftüsü Hacı Ali efendi için.

Bektaşiliğ’in bir koludur. Badel e l i f ■■■-. . Şumar S a y ’ Nâmiidar — Ünlü. Liigatlar : Hasbetenlillâh ■ Allah rızası için. DERVİŞ AHM ET H U L U S İ : . Bir tükenmez ecra nail ölmüş el 'naibi kaza Müftü zade ismi Sunul)ah efendi n a m ü d a r Sâyü gayret eyleyüp ikmalini etmiş ha k nasip Ciaan içre anı m ih m a a etsin perverdigâr. Olunca ey ta m m üdürü harcı Kassamı Kendi devşirir Dede zukkum kadı basmaz m ü h rü Bizim kassamlar gitti t â Nail i han a SARI ZADE ÎÇ İN : Sarı zade eyliyor maline vekar Kapudan çıkınca kal ay a ba kar Meroanlı teşbihi ardın a ta kar Aleti ibadet -suî edibana. Nâzenin. A nkaraya defn oldu Sağ kalaydı menfi idi Fizana. Sabık b arutçu noldu?. Uğradı belâya sarardı soldu Son dem inde .Nazenin tar ik atından dır .1000 senesinden sonra. 1296 t a rih in de hazinedar vakfı için yazdığı şiirlerden: Hazinedar vakfı beldei Sivrihisar H a r a b a meyletmiş tam ire kılınmış içtisar İkinci ta m ire b e d ’i has betenlillâh olup Sene 1188 de badeleliftir kıl şumar. Ol hacı ibiş zade Halil efendi muştan tıklar babası D ük k ân ın d a dol dur ur köylü heybesi İçini ararsan yağ bal heybesi D ü nya yağlı bir k u y r u k tu r yiyebilene Ol Hobuş zade Mustafa efendi Kalıbı takyede gönlü mahkemede Yeni düştü şimdi üstada Kalayladı ka bı oldu nuranî.

Şükrü Ünlüoğlu sağlardır.yüz sürmüş asadır bu Halip ür suzanına bakd ık ca verir lıayretüvelh Serapa sinesin dağ eylemiş I sa d ır bu . F ir a k ı iş tiy a k ( a y r ıl ı k derdi). . Torunları. Şükrüye yüzün sürüp eyle tezarru hem niyaz Kim şefii ruzi mahşerden eser kalmış asadır bu.Gönlü yaralı. Sera pa ■ . Dest ---------.P e y • gamberi z işa n ım ız.Başd an başa. SÜLEYMANI ŞÜKRÜ EFENDİ (Mukayyit) : Âlim ve şair bir zat olup âsayi şerif için yazdığı m an zu m parça aynen yazılıdır. Firakı iştiyakından b ü t ü n ya nm ış denir a m m a Şefii âzamin destine. Haydar. Ahmet. Küçük Mehmet ağa 3 ncü tam ir i eden Hacı ibiş zade Halil efendi dilfigâr Cennet içre b unlara dahi vere hak âli m akam Düzah içre görmesinler şiddeti nâr. Hazreti fahrin mübarek destine almış asa dır b u ~ Nid ai ümmeti de sinesi yan mış asa dır b u Lisan i ha] ile söyler Hemişe derdini mâna Hücresinde aşık âsâ âh eder asadır bu.E l A ş ı k . İlh ami ve Süleyman. E b u bekrü. Rifat. Osman. Sene 1296 Ketebehiilfakir fukarai nazeninden derviş Ahmet Hulûsi Essivrihisarî . Ömer. Bu yazı Böğürtlen çiftliğindeki camiden alınmıştır.Y alvarm ak. Öyle lütfa m azhar olmuşkim b u belde ehli hak ka F ahri alem desti pâkiie şeref b ulm uş asadır bu Enbiyanın serveri dü cihanın bâisi Aşikinı üm m ete yadigâr kılınmış asadır bu.' Tezarru -------. Şevket.ke na rında şunlar yazılı - Çırağu mescidü m i h r a b ü minber. Lügatlar : D i l f ig â r ----------.baş olan. Dü ciha­ nın baisi D ü n y a ve ahiretin y a r a d ılm a sın a sebep olan Peygamberi zişanım ız. Der ­ viş Ahm et Hulüsinin 1305 ta r ih in d e vefat ettiği anlaşıl­ mıştır. 14-8 — . T o r u n u n u n oğulları. Hazreti fa h ri âlem -. Niyazi ve Hilmi Ünlüoğlu Eski şehirdedirler. server ----. âşâ aşık gibi.

Aferin ey n u r u ay n im aferin îftih a r ım s m benim iki cihan R a h m e t etsin hak bizim ab am ıza Hem dahi üstazırmza dercihan. Diğer oğlu ı Nuri de Sivrihisar t a h r ir a t kâtibidir. K a m il insan Ol­ gun adam. Varisü ilmü nebi Peygamberimize va­ ris. i 49 - . Her ikisi de sağlardır. Oğu. Şarku gaibe hazır olsun tâ li b a n Varisi ilmi resuli k i b r iy a Silsilemizde bulunsun her an. Müftüler bahsine bakılal Şiir­ le uğraşmazdı. Teşne dil müminleri e ttin şaduman ömrini müzdad kılsun Müstean F a d ıl ü m a h ir edeb verdi zebân Pertevi feyzi misali neyviran Âlimü rasih olanlar okum uş Mektebi e r ra h m a n u allemelkuran Müsmirü öm rü m il m im zübdesi Fai kul akran iflah bubule inan Kamil insan vasf eder lisan Vasıf un şanında n a tık d ır zeban Hasidun kalbi zulmet d a im a Afita bı nurun eylesin taban Halkai tedrisinde saf saf olup . Tâliban İstekliler. Lügatler : Medine ■ ■ Şehir. Hâme Kalem. Müftü Mehmet Ali efendi. Dercihan . Bi Medinei Sivrihisar Günyüzü sene İ280. Tâban P arlayan. Kendisinden sonra m üft ü olan talebesi Râsıh efendiye yazdığı şu yazı: Elimize geçti teberrüken yazıyo­ ruz. Eser hamei aeizî Süleyman şükrü elmaruf mukayyit. en meşhur vaizlerdendi. Bir çok vakfiyelerde b u zat şahittir. Şark Doğu. Garp ■■■■■■■■■■ B atı. dünyada. .1- arından Necati Mahkemei temyiz azastndandır. A f i t a b Güneş . Müftü Mehmet Ali efendi.

151 de) . Diriğ etmez ibAdinden atâyı r a b b u gaffarı Murad ettik de katiyen h u d â t edm ir eder küffarı î lâ yevm ilkıyam ib d a eder islâma an san Salibin zulmetinden k u r tu lu p n u r u h u d a parlar İt JP Hilâlin n u r u n u izhar içîn nârı gaza parlar Bütün etbâı şeya tm mahvolup e h li h u d â parlar Cihad etti cunudi müsîimin azmi metin üzre. Müftü Mehmet Ali efendinin 25 Temmuz 1339 göç y ı ­ lında sulh imzasında Hüküm et konağı önünde okuduğu ' kendi yazdığı m an zu m d u a : Değil Y una n mahsusan bütün âdâyı din üzre Cihad ejder cunudi müsîimin azmi metin üzre H ak ik at n u r u gizlenemez eracif ebri a lt ın d a Yaşarmı müsliman ehlisalibin kahri altında Âdâyı kalır için ulu ta nr ının emri a ltın d a Cihad etti. Öyle horşidi f ünu n gibi p a r l a t ır zulmetleri Can verir bu n c a n e b a ta ea uf ak himmetlerin.i 50 - i . ziyayı şemisten h ep b u h u r verdiklerini Feyzinin Asarıdır ilmi kelâmın varsa bildiklerim. Cünudi m ü sîim in azmi metin üzre. Müsteniddir cümle meali zatine bizden ettiyse zuhur Hep nevâkis bizdedir sen berisin andan ey bedri b ü d u r Sayei feyzinde b i l d i m cihanı ey zülhimem Benm iyim söyleyen kürside send en mi dihen. (Lügatiar S. Aslı tedrisin feyzindendir niy az ım b u l d u tedriste rüsuh Pende m u h ta ç bendeler sayende oldu nasuh Feyzü ömıün im tid a d ettikçe etsin eylerim h ak d an niyaz Him metinden bekleriz nuri necâtı eylersün hakserfiT’az. M a n tık u tta y r m esas gül zebanı şivesi Mürgı efkârda gitirdi hoş lisanın cilvesi Mâşiri nuru şeratsiH. Kim artık m a t l a m oldu ilim Ey lerim devri ziyada etsin d a i m a kerim. Müftü ftasih efendinin de müftü Mehmet Âli efendiye yazdığı : İk tib as ettim.

Bulunm az hiç esaret zilletinden zilleti bedter Bu ara irtika b etmez zaifulakl olan bi r er Boyun büks ünm ü b ir millet ki t ın alı tınet i havder Cihad etti eunudi müslimin azmi metin üzre Hay atı ca vı danidir şehadet ehli im â n a Huzuru ha k m ü h e y y a d ır ol ervahı şehidaaa Koşarlar h a k rızasıçün hemeniiâyı Kur’ana Cihad etti cünudi müslimin azmi metin üzre H u J a euyan olan tercih eder ukbâyı dünyaye Seyirdir cinsini im dad içi o meydanı heycane Hayatını terk eder m ü m in beni İslâm ihvanına Bilıamdillah zafer b u l d u k sulh geldi Türkiyaya. A yın 15 nci geceleri gibi p a rla y a n .B iü e ş m iş h ıris tiy a n o rd u s u . Zülhitsıem . H a y d a r — H a zreti A linin isimlerindendi!-. îb d â B ir şeyi yoktan var etmek. Z ebân Dil. Küffar M ü s lim a n o l m a ­ y a n la r. E rv ahı şeh id an = Ş ehidlerin ruhları. N u r A ydınlık. H ud â T a n r ı. N aşiri n u ru şeriatsın = . S alip H ıris tiy a n lığ ı te m s il eden Zulmet — Kt ra n h k .H im ­ m e t sah ip leri. Âdâyı din = Din d ü ş m a n l a n . H o rş id i fiinun ^ Fen bilgi güneşi. Ebr Bulut. ysldızlarm doğ dv ğu yer. m üslim in — M üslim an a s k e rle ri. İlâyı K u r ’an =* K u r’an d ilin i y ü k s e ltm e k . B e d n â m ^ Kötü adlı. A a s a r — Y a rd ım c ıla r. K a ran lık . Â dâ D üşm an­ la r. M üheyyadır = H a z ırd ır. Zayıfülakl A k lı az olan. C u n u i . B ^dri b u d a r . L ttg atlar : ik t ib a s Güneşin ziyası. M atla — Güneş. bilgi. H ilâl M ü s ü m a n l. B e d te r Çok fena. Ehlisalip . Heyca — H a rp meydanı. Hücu m etmezdeniz ad ay a ey cemiyyet. Cihad ™ H arp. . yâni güneş b alçık la sıvanmaz. Şahadet Şehid olm ak. A k v a m K avim ler. U k b â = Ahiret. Z u lm e t — . M inhac Açık yol. Çil ve Naz. llâ y e v m ilk ıy a m Kıyam ete k a d a r. şecaatin c e s a r e ­ tin tim s a li o la ra k k u lla n ılır . 151 — . M e â lî Y ükseklikler. H âdâ ceyan = s A llahın rızası a ra y a n la r . İs lâ m nurunn yayansın. T ına t Y aradılış. H uda == Hile oyun. T e d m i r K a h retm ek .i İslâm Müverrihler tarihlerinde kaydeyler sizi bednam Hu da m ü n h a e m ı ilâ için peyda eder akv am Cihad etti eu nudi müslimin azmi metin üzre. H ayatı câvidan Ebedi hayat. E flâk = Gökler. M ü rg — Kuş.ğ ı te m s il eden ay.

Masivâ k a y d ı n d a n azadın h u d a gördü sev ab îrcıı emrine r a m ol deyu geldi hıtab. güruh ulemanın madenid ir ocağıdır Sivrihisar F akir fuk aray a müşfik âlicenap ağnıyan m kucağ ıdır Sivrihisar Namus. Halk Şairlerinden Derviş Yesâriye ait : E v liy ala r ka ynağıd ır Sivrihisar. Pek süslendin ar tık nâzın çekilir. (Müftü Haşan efendi bahsine bakıla). Uyan ar tık kad rin bilen dostun var. Gazilerin k a h r a m a n la r oy mağ ıdır Sivrihisar. Belli oldu. H ıdırl arın himmeti Y arad an m türlü tü rl ü hikm et i Dilediği hemen olur ba h ti yar. 1944 senesinde yazılmıştır. F a t i h a bahş eylesun herkes bihisap Fey zıya tarih ini söyle Dümui ayıı ile ■îş b u 1302 de etti u k b a y a şitap. türlü meziyyet buc ağ ıdır Sivrihisar. Âli Feyzi efendi : Holandalı olup. Diyen olmaz böyle yerden ne çıkar. — 152 - . Yörmede ve Holanda d a müderrislik etmiştir. Âlim v e ş a i r b i r z a t t ı r . G ureb alar ba r ı n a ğ ı d ır Sivrihisar. R u h u pakin istedi mevlâ b u zati pakden Daveti r a h m a n a karşı d uram az şeyhü şab Sine suzan olarak talipleri kodu bu gün Z ir ’i hake azm eder misli g r ubu afitab Nam u vâlâsı Haşan Kâmil dediler. şeref. Güruh. vefat Sivrihisar müftüsü Hasarı Kâmil m er hu m için yaz­ dığı şiir. Ovaların boş değildir ekilir. [yatırların izzeti Nasraddinin. Sana t ebrik gönderiyor bütün yâr. Derelerin türlü ağaç dikilir. 1318 de etmiş tir. Bu zatın soyundan Arif pâkin. Halk Şairlerinden M a h m u t Gürbüzden alm a n parça : Ey a talar yadigârı Sivrihisar. ' Neşen artsın geçti b ü tü n ahu zar. çocukları ve to ru n u H u - lûsi ber hay at tır lar . vicdan.

Lâ mekân şehrinde varını nişanım-? Ne ka dar çok olsa yok olur günahını. Yo klukta var. Melekler b a n a vecdedip hayran olmuşlar. BEHÇET GÜNDÜZ Bu zat Sivrihisarlı m ü ft ü Rasih Gündüz’ün kardeşidir. 153 — . Melekler bize vecdedip hay ran olmuşlar. Arşı âzami t itr e t ir ahım. GÖZ YAŞIM (1) Silâdan kesildi ekmeğim aşım Ka nş dı göz yaşım sellere medet Düşdü bin belâya şu garip başım G i r d ik dolambaçlı yollara medet Gitdi gençliğim ömür tacımız Doldu içimize hasret acımız Ah çeker annemiz ağlar bacımız Y a r d ım eyle garip gullara medet Galdık gurb et elde halden bilen yok Dert ortağı olup yüze gülen yok Sıla ta r afın d an b i r tek gelen yok Muhtacız p ar ay a p ullara medet Çöktü sılanın hasreti üstüme Zali m felek dolanıyor kastime Mektup yazd ım yarime dostum a Selâmım değdimi bu n la r a medet Yok dinliyen derdimizi dökmiye İğne b u l u n m u y o r sökük dikm iye Yorgan y o k tu r üstümüze çekmeğe Yatar ız has ır a b u n la r a medet Uzak kaldı gavim kardeş hanemiz Feleğin elinden çoktur dâvamız . v a r lık ta yoğuz Ahseni t a k v i m i m mikatı hakkın.

Dağılıp d a viran oldu hanemiz Şimdi iskân ettik h an lar a medet B u âşık Mevlüdü y a k a n ateşler Bilmem nasıl oldu gavim kardeşler Nideyim başıma geldi bu işler Derviş gibi girdik şallara medet. T a n rım etsin. Sivrihisarm Günyüzü nahiyesinden ATLASLI Mehmet Kadrinin şiiri : Açıl ruh u n d ak i nevruzu bahar Senin de olsun kalbindeki şeb nehar Ziya paş olsun kalbindeki maarif Ey ulu millet şenindir nevruzu bahar. D oğum : 1877. Bir u d sesi hicran mı? Namei elem mi? H ıçkır m a kta şadalar hasta kızın Veremi mi? Uç mak ta şadalar sarı renk ile mâli Bir ha sta kızın hüsranı veya melali. (1) Sivri hisarın Koçaş köyünden Halk Şairi Mevlüt Çe likten alınmıştır. Ahir eti mi b a y ın d ır Gör! Beni kendini hay ır la andır. 154 - . İnsanlığa eser kızımla oğlumdur. b u r a d a Adım Eşref Soyadı m Ünltioğludur. Bıı kökenimin meyvesi torunu m du r. Asayı Şerif şiirini yazan M ukay yit Süleyman Şükrünün oğlu Eşref Ünlüoğlu mezar t a ş m a toru nu Hilmi Ünlüoğlu taraf ında n yazılan p a r ç a : YALNIZ TANRI BAKİDİR Doğdum yaş ad ım Sivrihisarda Ölmek istemezdim dışarda Gelmiştim ölüm buldu. Ö l ü m : 1941 Halk Şairlerinden. b ir f a tih a ile r u h u m u sevindir. Oğul.

evliyalar. Hüsran Zarar. Nehar — Gündüz. Vatan için çeker kılıç gazilerin kükrerler Şehit düşer zafer y a p a r ka hram anız biz erler İk tisatta. Yunus. M âli — Dolu. y a r a t m a k d a gücümüz va r ataletler bizde yok. içerdi köylerimiz kervansaray yoluyd u Erkeklerin. zurna. Hızır. Nefhei elem İçli seş. AHMET GOŞKUNTÜRK Sivrihisarlı Baca Yapan Oğlu . fıtra. zira bir nevi otdur Y akandan tu ta rs a kurtu luş y o ktur B u n a m übtelâ olanlar daim i ha sta dır K u r t u la n la ra ne m utl u dur. seferlerde h u d u tl a ra koşardı Koç yiğitler göz kırp m ada n y a k a r yı k ar siperleri aşardı. tasarrufta: Altın Gümüş bizde çok Çalışmakda. S İ V R İ H İ S A R Muhitsin ta r ih te çok eskiden n a m bıra k mış bir belde İlim. Nasrettinler Çok yetişmiş nezdinde R am az an d a zekât. kad ınlar ın. cirit oyun meydanlar ı köylerin H aned an lık Ağaların sofrasında bal baklava doluydu Gelen geçen yer. Melal — Keder. Z i y a p a ş =* parlasın . Lügatlar : Ş ep — Gece. M a a r i f = B ilgi. i ft ar lar da bol aşın Sahavetler sofrasında ik ramlarsın kardeşim Sırma cepken al şalvarlı gelinlerle güvey lerin beylerin Düğünlerde davul. âlimler.TÜ TÜN - T ütün. Hicran — A y r ı l ık . . irfan v ü c u d u n d a bilgilerle değerlenmiş b u ilde Çevreleyen köylerinle şehirlenmiş merkezinde Ağniyalar.

necip ruhun Yarın mahşer gününde Bizi ere şefaat sun O m übar ek kanını Vatan için Allah. Merih şehit Türklüğün sinesinde Müsterih uyu şehit. Allah diyerek Seni ya ratan için Şanını tebcil etmek Mümkün mü? Aziz şehit Kâfidir tarihlere Bıraktığın iz şehit R u h u n u tebcil etsin U tarid. Sivrihisarlı (Halk Şairlerinden) Manifaturacı Muzaffer Özalptao : KORE Ş E H İT L E R İ N E Garketti rahmeti ne Gök kubb'ehin sahibi Ey yazılı tarihin En şanlı muha rib i Fezalar sarsan hışmın Önünde ü r k tü cihan Allahı da coş turdu Bu verdiğini i m ti h a n K avuştu ulu ha kka O asil. .

b i r kısmı da So­ filerin geydikleri sof veya yün k u m aşa nisbetle Sofi den ­ diğini bildirmektedirler. Birisi S ıd - dıkı âzâme. Tasavvuf Tasavvuf kelimesini bazıları Y u n a n c a bilgi \ e irfan m a ­ nasına gelen Sofu kelimesinden alındığını. B unlarda n da Hazreti fahriâlem efendimize varı-'’. b u t a r ik a ta mensuptu. m u h a b b e t. MEVLEVİ TARİKATI : Şöhreti âfakı saran. Yalnız Nakşibendi tarik a tı üç kola ayrılır. NAK ŞİBEND İ: Kurucusu Muhammed B ah a id din Nakş i- bendîdir ve Türktür. havf 've m ükâfat üzerine d e - ğii.A b d ü lk a d ir Geylanî hazretlerine mensup olan Kadiri tar ik a tı. Aynı zam an da şeyh Osman efendi ve onun oğlu şeyh Ahm et efendi. Sivrihisarı alâk ad ar eden t a r i k a t l a r : 1 . Ehlibeyte ve b u suretle Cenabı Murtazaya vaçır. diğeri de Selmanı pâke varır. birisi Aliyyülmurtazaya.Âli resule. D a ­ ğıstanlı Hüsameddin hazretleri de b u t a r i k a ta mensup id i­ ler. Sivrihisarlı şeyh Bab a Yusuf b u yolda idiler. Peygamberi zişanımız soy undandır. fakat İ sli m t a ­ savvufu. aşk ve sevgi üzerine kur ulmuştur. Bu zat. . TASAVVUF : Güzel ahlâk. İran ve H in t felsefelerinden değil. Peygamber — 157 - . Ta rik at dün ün i h t iy a c ı n a göre ku ru lm uştu r. Kur’an ve h a ­ disten alınmıştır. B A YRAM İY YE : Hacı B ayram Veli hazretleri k u r m u ş ­ tur. B u r a d a müntesiplerinden Hıd ırb ey in t o r u n u Hıdırbey. Türktür. Bütün ta r ik a tlar ın silsilei irşadları. Dağıstanlının b ir çok eserleri vardır. Sivrihis arda Yunus Emre dergâhında müntesipleri vardır. 481 göç yılında Geylanda doğmuş ve 521 göç y ılı n d a vefat e t ­ miştir. İslâmiyet!en evvel de tasavvuf vardı.

Bu ta r ik a tı n müntesipleri pek çoktur : Yunus Emre. Bir kısım Türk uleması da. Tü rk dilinin diriltilmesi de A hm et Yesevî. 14. T ü r k dilini hacı Bektaşi Veli ve onun arkadaşları diriltmiş tir. Diğer Sofi­ lerin Hırkasına mukabil. An ad olunun hemen her t a r a fı n d a bu teşkilât vardır.. Haci Bektaşi Veli bunun lada kal mı y ar ak kurd u ğ u tarik atı n âyinleri. bunların d a Şalvarları vardı. AHİLE R : Arapeadır. O ta r ik a ta giren Türkçe öğrenmiye mecburdur. Bu zat Türk dilini ölümden ku rtarm ışt ır . nefesleri. Türktür. Muhteşem. Ne çare ki b u güzel ta r i­ katı B a h m Sultan bozmuştur. Karaca Ahmet. B u r ad a b i r çok salikleri vardır. İrşad sil­ silesi diğer ta r i k a tl a r gibi Iıazreti Aliye varır. mevcuttu. Biliyo­ ruz ki Türk âlimlerden m ü h im bir kısmı eserlerini Arapça yazmışlar ve Arapcayı diriltmişlerdir. 13.değildir. kardeşler dernektir. Ali Baba. 1. Sultan H aydar IJryan. İç­ lerinde Kadılar. Bunların h ü k ü m e t teşkilâtı gibi t e ş k i l â t l a r ı . 15 nci asırlarda A nad oluda gördüğümüz Ahi ler fütüv vel ve m ürü vvet mesleğine silik idiler.2. Attar. T ü r k - tür. Firdevsi gibi bunlar da Acemce yazmışlar ve Acem dilini diriltmişler. Sivrihisarlıdır. Âli şir. Diye öğülen Arifi ilahi Mevlâna Celâleddini Rum i hazretleri ta r a fın d a n ku ru lm uştu r. BEKTA ŞİLİK : Horasanlı hacı Bektaşi Veli k u rm uş tur. Seyyid Nureddin. îli­ rikçi Sari İsmail. Buradaki. Mevlâna. Tür ktür. Haşan kadı. Kavacık Baba. faka t kitabı var. HE DAYİ TARİKATI : Aziz M a h m u d u Hedayi hazretleri kurmu ştu r. . Nevayı. gülbenkleri. camiini ta m i r ettiren 1313 senesinde K a y m a k a m M a h m u t bey diye b i r çok müntesipleriyle Üsküdarda dergâhı vardır. T a p d ık Emre büyüklerindendir. bütün merasimi Türk diline çevirmiş ve b u suretle herhangi bir milletten olursa olsun. hacı Bektaşi Veli ve onun müntesipleri Yunus Emreye kalmıştır. Müderrisler bulunurdu. 1 58 - . Denebilir ki.

Livata . Kâhinler — Falcılar. Moğul- lar şehre ait işlerini ve b u şehrin askerî ku mandanlığını ve şehrin vergi işlerini şehrin ayanına bırakırlardı. Diğer ta rik a tl ardan farkı Lügatl ar : Madrabaz Ucuz a l ı p pahal ı satan. Tiirkçesi : Deve. Selçukluların. Mahfeller güzide T ü r k h a l ı- larile. Dânişmendlilerin. îb n i B atuta. Çırağcı denilen b i r kimse de. m uhtekirle r. Ticaret. kâfirler. avcılar giremezlerdi. iki yüzlü adam. zina ve lıv a ta yapm am ak. kimsenin ayıbını görmemek. Gazi Orhan. h a r a m yememek. Zümre — S ı n ı f Sahirler • Büyücülük ya p a n la r . Ayni zamanda' Ziraat. Âşık Paşa zade­ nin GâziYanîrum unv an la r ın ı verdikleri bu zümre An ad o - lunun ilk İslâmlaşmasında içtimai b ir teşekküldür. şöyle a n l a t ı r : Ahiler h ü k ü m d a r b u l u n m a dığı yerde adeta birer h ü k ü m d a r rolü oynadıklarını.Oğlancılık y a p a n la r.Sar hoşlar. — 159 - . A y y a ş . Osman. elinle kom ad ığm bir şeyi alm am ak . Ahilik hakkında malûmat Ahilik. Ahiler ta r ik a tı n a giremeyenler : Dellâklar. valinin ve ku m an d an ın k a y m a k a m ı olurdu. birer Ahi reisleri idi. kâhinler. sâhırlar. şimdiki belediyenin yaptığı vazifeyi yapardı. Kesilip. Şehirde bulunan Ahi. etini b ü y ü k t a b a k l a r içine koyarak hal ka ziyafet vermeye derler. Tarikat ~ Yol. Gazi Birinci Murad. Ira k c am ın dan yapılan avizelerle süslenir. M ü n a f ı k -■ ■ îç i dışına u y m a y a n . ba k ır d a n y ap ılm ış kandili yakardı. Arapcadır. Atabeklerin o rdula rı nda Herasandan Maveraunnehirden gelen gazilerin bu lunduğu nu biliyoruz. m ü ­ nafıklar. ayyaşlar. ÂŞIK PAŞANIN : Alplar. gördüğünü söy­ lememekti. Ahiliğe girmek için ik ra rl arı: Yalan söylememek. m a d r a ­ bazlar. Ahilerin verdiği ziyafete (Gefne) derlerdi. Alp erenler. Sanayi odalarının gördüğü vazifeyi de b u n l a r ya pa rlard ı. Şeyh Üdebâli.

Edirne Vilâyetine tâbi bir Kazadır. Şehrin b ü t ü » esnafı cemiyete girer. TOrkiyeûIn . Ahi Çelebi mahallesi İstan bu ld a. SİV R İH İS A R : Nasıl ki Bektaşîli ğin b ü yüm e merkezle­ rinden ise.200 askerle gönderirlerdi. Ahi Sabık ad d in mahallesi de Amasy adadır. S abahta n akş ama kada r 150 silâhlı asker. Koca ilinde Tasdi Ahiler köyü. Kamus S. diğeri de Sivrihisardır. Ahilik de hemen denebilir ki ayni derece idi.ş i m d ik i hâl . H a f ta d a 4 saat askerî ta li m yaparlardı. kervan gelince alış. İkincisi Türk edebiyatın ın ve Türk dilinin merkezi olup birisi Kırşehir. akşamdan sabaha kad ar da 250 asker memleketi beklerlerdi.soyul­ m am al arı için . Giderken de gideceği yere kadar . veriş yaparlardı. di­ ğeri de Soga bey . Ki o zamana göre b u m ik ta r b ü yük vilâyet mer­ kezlerinde ancak olurda. Birisi Fars edebiyati. Kervansaray i n ­ sanların toplandığı yerler olup. Mahalle adını alan Ahi Haşan mahallesi Edirnede. Ahi Sadeddin mahallesi Amasvada. her gün kazançlarından bir kısmini buraya verirlerdi. hayvanlar ı da ker vansaray­ ların küçük kısmî olan hanlara konulurdu. Ahi mes’u t (Etimesut 1 A n k a - radadır. Bu lab ildiğim iz Türkiye dahilindeki Ahilere ait köyler: Ahi köyü Sivasa tâb i Divrikde. Ahi mahallesi K'ütahyada. 806. Sivrihisarda : birisi Em ined din Mikâil kervansarayı.Anadolunun îki m ü h i m edeb iy at merkezi vardı. Ahi Haş Murad mahallesi An karada. Yeni pazara tâbi SorguDC. Bunlar 10 kişilik bi r heyet ta raf ından idare olunurdu. . Bileciğe tâbi Gölpazarında Ahi köyü.Hem Dine ve hem de d ü n y a y a çalışmalarıdır. ki Konya ve havalisi.uk-' Ahiler köyü.de iki kervansaray ve 18 han vardı. Ahi Çelebi. Bunlar kervansarayda toplanırlar. Merkezi P a ş - m a k lı ’dır.

Köylerde: îbikseydide İ b ra h i m Seyyid. Hicretin sekizinci sene­ sinde Peygamberimiz bütün cihan h ü k ü m d a r la rı n a İslâmi • yeti ka bul için m ektup göndermişti. o d a şehit olursa A bdullah . Peygamberimiz Caferin evine teselli için gitmiş. Bunlar dan Havran e- miri Islâm elçisini öldürmüştü. kabri oradadır. o da şehit olursa Halidibni Velit olsun buyu rm uşlard ı. Siv rih isarda A h i l e r : Ahiler köyü. buyur muş tur. b u y u r m u ş - (Liigatlar S. Seran Geçek kö­ yünde Ahi Evren. Ayvalı kö yünde Ahi Abdal. Sivrihisarda m edfon olası ze v a î CAFERİ TAYYAR : Bu zat E b u Talib in oğlu ve haz­ reti Alinin kardeşi. Ahi paşa. Caferi T a y y a r Mütede şehit olmuş. Ahi Mezit bini Bayezit. Karşılarında 100 bin kişi bulmuşlardı. Ahi Yeki. Ma- hirane b i r hareketle ordunun şehit olmayan kısmını Medi- neye getirmişti. B undan i n t i k a m almak için 3 bin kişilik b ir ordu gön­ dermişti. Yâr ab bi Caferin gelmesinemi? Hayberin fe t- hinemi? sevineyim. 162 de) . Mah­ m u d u Suzan. Zeydihni Harise şehit olunca k u ­ m andan olan Caferi Tayyar. Ahi Mustafa. b a b a n a Allah iki k a n a t verdi cennette uçuyor. Caferi T a y y a r hazretleri : 2 nci kafile ile Habeşistan a gitmiş ve H ayberin fethi sırasında gelince Peygamber imiz kuc aklıyarak. Merkez k a z a d a : Ahi Rüstem. ondan sonra Abdullah şehit olmuş. (Bu husus için Sivrihisarda medfun olan zevat bahsine bakıla). b a b a n ı nerede? Diye sormuş. Orduyu teşyi ederken ku m an d an ın ız Zeyd. ondan sonra k u m a n d a y ı Haiidiboi Velit almış. Mülk köyünde A h ı b a b a . Peygamber imiz de. o şe­ h i t olursa Cafer. Pey gamber izişanım ızm amcasının oğ­ ludur. Ahi Karaca köyü ve Ahi Fet hullah mahallesi vardır. 161 — l . Caferin üç yaşındaki oğlu Mehmet Peygamberimizin dizine oturarak.

Lügatlar : Zevat = İnsanlar. Bu türbe.lar. 4 . b u Ab'dülvehaba ait olduğu. Buradaki Caferi T a y y a r Horasan ulema ve e v l i y a ­ sından b i r zattır. 7 .Alemdarı peygamberi olduğu. Muhtemel — İh tim a li olan. Seyyit Bat ta l Gazinin arkadaşı olması muhtemeldir. yine arkadaşların dan Ömer Gazi Kaymaz da kendisi de Seyyidigazide’dir. T edkik — İnceleme.Ev liya Çelebi de Suh ay bı R um inin adı Abd ülvahap olduğu ve Sivasta medfun bulund uğu nu. Abdülvehabın Akşehirde öldüğü ve k a b r i n in Akşehirde olduğunu. Bunu şeyh Bab a Y u ­ suf M ahbubiyesinde yazar. 2 . 5 . Peygamber imizin alemdarı da değildir. 6 .Sivrihisarlı Çallı zade hacı Ahm et efendi de bu ka^ n aatte olduğu. AB DÜ LV EHAP GAZİ : Bu zat için rivayetler : 1 . 3 . T e şy i — Yola gidecekleri yola çıkar­ ma. — 162 - . Alem dar = Orduda sancak taşıya n . Bu cihet tetkik edil­ diğinde Suh ay bî R um i olmadığı gibi. Battalın arka da şlar ın da n A h m et Tarran Gazi yine İ s ti n bulda Karaca Ahm et mezarlığında babası Hüseyin Gazi A nkar ad a. arka d aşlarından Abdiilvehhap Sivrihisarda. Bu ihti m a l kuvvetli olduğu gibi.Aziz M a h m u t camiine kitap ve han vakf eden kendi so yunda ikinci Abdiilvehhap vardır. Çünkü Seyyit Battalın oğlu Beşir Gazinin türbesi İstan - bu lda Tekfur sarayının a ltın d a b u l u n d u ğ u gibi. Sivrihisarlı iki A b d ü l - v eh ap d an birisine ait olması ihtimali de vardı.Bazıları da Seyyit Ba ttal Gazi arka daş larından ve peçenek Türklerinden olduğunu.Akşehir kitabeleri adlı eserde P eygam berim izin es- h a b m d a n olup İstanbul'un fethine giderken. B undan galat olarak güya Caferi T a y y a r uçarak bi r ko lu nu n da (Sivrihisara) b u r a y a geldiği kan aa tind eler ise de b u n l a r asıl ve esastan âridir.İ zm it kadısı Abdü lv ehap Dördüncü Murat ta r a fın ­ dan zulmen i d a m edilmiştir. B üyü k zatın ka bri Müte- dedir.

Horasan meşayıhından Şeyh HACI MEH MET efendi : Kılınç mescidi altındaki yerde medfundur. (Sölpük mesci b a h ­ sine bakıla). Z ahi. fütüvvet sahibi Şere fü d d in oğlu S e y y ı d M a h m u d u n kabrini yüce T anrt ışıkla n d ırsın . Yazıyı yazan da oğlu olsa gerektir. TÜRKÇESİ . ARAPÇA KİTABE K a d intekale m in dâril fe n a ilâ dâril beka ve m in merkezli gurur ilâ m a v îm issu ru r. YAKUP BİNİ BE LZ A . TÜRKÇESİ Dâri fe n a olan d ü n y a d a n dâri beka olan ahirete ve gurur merke­ zinden sevinç y u r d u n a giden şehit Seit A lla h ın rahmet ve g u fr a n ın a vasıl olan şeyhlerin kutbu. Dâri fe n a d a n dâri bekaya göç eden Belzatın oğlu Y a k u b u n Tanrı kabrini ış ık la n d ır s ın . (Kılınç mescit camii bahsine bakıla). K utbul me- şa yıh zahit A a b it sahibül fü tü v v u S e y y i d i M ahm ut bini Ş erefeddin nevvereVlahu kabrehu. CEMALEDDİN İSMAL Bini Akça bey : Ulu cami m i­ naresinin kapusu üstünde kitabesi vardır. E l merhum E l m a ğ fu r . Eşşehit. Sene 630 Ru yazıyı yazan M ah mud un oğlu Ahmeddir. Esseit. A b id . (Mah­ m u t Suzani içindeki cami bahs ine bakıla). — 163 - . Bu zat A - hilerdendir. Sene selâsin ve sittemieh ameli hoca A h m et bini M ahm ut.T : M ah m u d u Suzaninin kapusu mescidinin sol d u v a r ın d a Selçuk ta r z ın d a b ir k a b ir vardır. ARAPÇA KİTABESİ ŞUDUR K a d intekale m in dâril fe n a ilâ dâril beka Y a k u p bini B e h a t nev- verellahu kabrehu sene H a m sü ışrin semânemieh. MAHMUDU SUZANÎ : Şimdi Dispanser olan b in a n ın alt katindadır. M a h m u d u Suzanı tekyesi içindeki türbe de Sadrülkebir y a k u p bini Hoca BAHADIR ÖMER’in kab ri vardır. Şimdi sebzeci­ lik meydanı olmuş ve k a b i r taşları k ald ırım çakılmıştır. Sene 830 dur.

deniz kum a n d a n ı. M eR - küssevahil Deniz n â z ı n . TÜRKÇESİ : Zavallı Yunus hoca (Pervanenin dayısı idi) acaba nereye gitmiştir. İ n tik a l Ölmek ve göçmek. Alemşah kümbeti ve Mülk kümbetleri de bövledir. altları mezar üzerleri mescittir.'an. kemiklerini t o play arak Kurşunlu k a b ­ ristanına defn etmiştir. R e v z a t u la h b a r sahibi E b u b e k ir îb n ü z z e k iv v ü l m ü t e ta b b i p 673 göç yılında ifn a edilen Selçuk Fâzımı için yazdığı mer­ siyedir : Biçare hoca Yunus gûyi güca südend Anserver yegâne ve an mirüeivan Ki an heme tekabbür* sahi izzünaz An hukıım der sev ah il hem çün keza re’. .NASREDDİN HOCANIN KIZI FATMA Dispanser bi­ nası karşısındaki Seyide hamamının d i v a n dib inde med-- f un dur. İltica S ığ ın m a k . Bu zatın türbesi askerlik şubesi yolu üzerindeki k ü m ­ bett ed ir (halen gazhanedir). 9 . (Nasreddin hoca bahsine bakıla). F id y e i necat — B ir esiri kurtarm ak için verilen para. Selçuk büyükleri mezarları iki k at olup. O benzersiz server o taze yiğit bey ne oldu? O kaza gibi yalı bo y l a r ın a b u y u r t edişi. 8— S E Y İT N UR ET TİN Kabri par m ak kapı içindedir. Bu zat Karaca Ahm et sultanın hem şeyhi ve hem de kayınpe­ deridir. f ' . Kâmil Durali. YUNUS HOCA : Pervanenin dayısı ümerayı Selçukiye­ den Meliküssevahil Sadreddin hoca Yunus sahip A tanın oğu llarının Akşehir önünde şehadetlerinden sonra S i v r ih i- sara il tic a etmişti. Pervane Selçuklu­ lar ve Ilh anlılar devirlerinde bazan Sadrazam lık (B a şv ekillik ) ve çok zam an da vezirlik rütbesi idi. Cimri ve Karaman oğlu Mehmet heyfıd yei necat ile hoca Yunus u afv etmişlerse de bilâhare fikir­ lerinden ca ym ışl ar ve Yunusu öldürmüşlerdir. 10— S EY YİDE N U R İ Y E : Seyit Nureddinin kızı ve Karaca Lügatlar : Ü m erayı Selçukiye Selçukluların vezirlerinden.

O . B u . . ARAPÇA KİTABESİ K a d in te k a h nıin dar il fena ilâ daril keka el merhum e lm a ğ fu r E s =.it b i n i B a y e z i t n e v v e . T a n r ı k a b r i n i n u r l a n d ı r s m .İ?V- A H İ B A B A : 84 0 s e n e s i n d e K a r a m a n o ğ l u S i v r i h i s a r a g e l m i ş t i r . d o ğ r u s u Âdi .e v l i y a d ı r .öo ycJı l ı . S i v r i h i s a r k a l ’asmı. T a n r ın ın rahmetine ve ya r g ıla n m a s ın a ulaşan fiitüvvet ve mürüvvet sahibi A h i R üstem 790 y ılın d a şehit oldu. . n evi y a u n d a k a b r i v a r d ı r . A H İ M EZÎT BİN İ BA YEZ İT : K u r ş u n l u m a h a l l e s i n d e M u r t a z a n m h a c ı ' A l i n i n e v i n i n k u m l u yol t a r a f i n d e k i d ı v a n n d s k r kitabe: = A R A F C AS İ . Y u n u s kocaya ait y a n i sahiller naşiri ( Deniz n a z ır ı). . S o b a c ı B a h a n . . A H İ R Ü S T E M : Kum aeık ham am ının karşısındaki k a b ­ ri sİ a n d a d ı r . Lügatlar : Fiitüvvet ve mürüvvet .Alıi M e z i t ecel ş5e r b e t i n i içti.ehu tisin v& sab'a mie TÜRKÇE5İ Dâri fe n a d a n ââri bekaya in tikal eden şehit. ( K a İ ’a b a h s i n e b a k ı l a). (Seyyide h a ­ mamı b a h s i n e b a k ı l a ) . Yüce T a nrı kabrini n u r la n d ırs m sene 790 göç y ılıd ır . SU LTA M B EY .A h m e t sultanın eşidir. TÜRKÇESf 79 2 göç y ı l ı n d a ş e h i t o l a n B a y e z i t o ğ l u . suid Eşşehit sahibülfütüvve vel mürüvve A h i Rüstem Kevverallahü kab- r. Mehazlar : M üsam eratül ah ya r ve Tavsatüi ahbab h itap larında n a lın m ış tır .m u h a s a r a s ı r a s ı n d a ş e h i t ol­ m u ş t u r .a d a ( S i v r i h i s a r d a ) A r a p ! e v l i y a a : il e r . S e n e 7 9 2 s. K a d i n t e k a l e mir. Kabri ayni yerdedir. T a b a k h a n e n in a ltın d a k i Acıca m e v k iin - d e k i eski S e l ç u k m e z a r ı d e n i l e n y e r d e b i r k a b i r k i t a b e s i çıkmvştir.B u n la r Ahilere ait tabirlerdir.e l l a - h ü k a b r e h u sene i s n e y n v e t i s i n s e b a m ie . . d â r i l f e n a i l â d â r i l b e k a E l m e r h u m el m a ğ f u r e s s a i t e ş ş e h i t A h i İMez.

M adeni vefa — Sö­ zünde duran. Sene semanin tisa mie. ARAPÇA KİTABE Kad intekale m in darilfena ilâ da rilb ek a El m er h u m e m ağfur essaiteşşehit İsmail bini Feşa. Bu zata a it bir çok a r aştırm alar y a p ılm ış ise de birşey bu lu nam am ışt ır. ARAPÇASI Kad intekale min dâril fena ilâ dâril beka D er ban i se^ seha madeni vefa Sultan bey bini Tevfik bey sene sebin ve seba mie 770. Çünkü b u satın kabri eski Selçuk mezarı denilen yerdedir. POSTA HA NE’nin arkasın daki türbede Kitabenin Arapçası: Kad intekale min dâril fena ilâ dâril beka El merhum. . TÜRKÇESİ Derbani seha madeni vefa olan Tevfik oğla Suitan bey 770 göç y ı lın d a Allahın rahmetine kavuşmuştur. Lügatlar: Derbani seha = Cömertlik kapucıtsu. Allahın rahmetine kavuştu. FEŞA OĞLU İSMAİL : H azın ed ar Nee i b üttün M us t. TÜRKÇESİ . Şehit Feşanm oğlu İsmail 980 senesinde ecel şerbetini içmiştir. TÜRKÇESİ Şeh it ve Sait hacı hoca Osman 799.göç yılında.af a— m n yap tırd ığ ı camii şerif avlusunda bir kitabe bulun m uş tur. Bu zatın Ahilerden olduğu mezar tasındaki yazı ve t â ­ birlerinden anlaşıl maktad ir. el mağf ur essait eşşehit el hacı hoca Osman tisu tisin seba mie. Bu zat Ahilerden olduğu an laş ılm ak la ise de hazine ’ar Necibüttün Mustafanın akrabalarından mıdır? Değil midir? bilinemedi.

A H Î P A Ş A : M av ikadm çeşmesinin üzerinde med fundur. Ulu Tanrı kabirlerini nurlandırsın. Bu türbe de medfundur. Ali Bada türbesi dışında AHİ HACI İBRAHİM kabri v a r d ı r : Arapça kitabesi şudu r : Kad: intekale min dârilfeıia. Allah kabr ini nurlandırsıu. Y a n ı n d a dedesi şeyh Halil B aba ve kardeşleri Sofu Baba. Yenice mahallesinde ALÎ BA BA: Hurasan erlerindendir. 167 — . K u r ­ şunlu cami inin kıblesine bitişik yerdedir. Ölüm tar ihi 793 göç yılıdır. TÜRKÇESİ Dârü fenadan dârü bek ay a intikal eden Allahın ra h m e t ve af fi ne kavuşan şehit fütüvvet ve m ür üvve t sahihleri Ahi Yeki oğlu Ahi paşa 784 senesinde şehit oldular. Ha md i ba b a n ın anası. HAMDİ BA BA: Şeyh B ab a Yusufun 'oğludur. s ah i bul fütüvve vel mü rüvve Ahi paşa bini Ahi Yeki nevverellehuma k a b r e h u m a sene erbeu ve seman i n ve seb’a mie. essait eşşehit Hacı İ b r a h im nevverellahu k abrehu selâsü tisin seba mie. A ! l i Y E K İ : Her ikisinin Arapça Kitabeleri : Kad intekale min dâril fena ilâ dâril beka El m er hu m el m ağ fu r essait eşşehit . Minareye . TÜ RK ÇES İ Bu kab ir d ü nyadan ahirete göçen sait Ahi îıacı İ b r a h i - mindir. Ahi paşanın ailesi Mavi kadın tarafından d a ayni senede Mavi kadın çeşmesi y a p ­ tırılm ıştır. ilâ dârilbeka. (Çeşmeler ve h a m a m la r bahsine bakıla). F ah ri Bab a ile F ah ri Babanın oğlu H a m i t B a b a ve Ha mdi Babanın ailesi Hacer h a t u n ve ayni türbe şeyh Osman efendi oğlu şeyh A h m e t efendi medfundur. Ahi paşa H ükü met konağının bahçesindeki küçük h a ­ mamı 782.göç yshnda yaptırm ıştır.

h e r s k i s i n d e d e t a r i h y o k t u r . 5 — Sait E lvan Çel eb i : K a r a c a Vören k ö y ü n d e k i k a b i r k i t a b e s i n d e : K a d i n t e k a l e ’m i n m d a r i l f e n â i l a D a f i 1balca efe . t a ­ r a f ı n d a Ç a v d a r ' a ş i r e t i n i n r eis i D e v l e t ş a h t ü r e m i ş d i . r i v a y e t l e r . 1 — O y ö ı a k r eis i o l u p z ı ı l ü m î e T i m u r t a ş p a ş a t a r a f ı n ­ d a n 726 göç y ı l ı n d a . er. A nadolu vergilerini zulüm le alıyordu.bitişik yerdedir. K a ­ san k a d ı İstiklâl b a ğ ılıd a d ır. K a r a c a l a r m a h a l le s in d e Yeşil i m a m d e n ile n b ir T ü r b e vardır. B u n l a r m ü s a m e r a t d a n a l ı n m ı ş t ı r . h u m E s s a i t E ş ş e h i t E l v â n ç e le bi b i n i D i d e n ç ele bi B i n i b o s ­ t a n c ı Ç e l e b i. Ç alap kabrini. nurlan d ırsm . D evletşah a yak talp m m d 'a n d ır. V a k fiy e lerd e b i r çok zev at ş a h i t . B u g ü n a d ı ( d o l a - ş a d ı r . B u z a tla rın A h ilerd e n olması k u v v e tle m u h te m e ld ir.ş e h i t e d i l m i ş t i r . F a r a k l a r m a h a l - 1e s i n d e d i r . K itabeleri yoktur. B e y g i i m S u l t a n . Süley - m an sofuda D evletşah m arkadaşlarındandır. A r a p A b d u c r a h r n a n v e Gaz i S u l t a n E t r e k k a y a ­ d a d ı r .Olarak g ö s te riliy o rs a d a b u n lard an tesb it edilem ivenler : . K a v a c ık B a b a K a v a c ık köy ü n ­ dedir. 3 —• İ l h a n l a r d a n E b u S a i d i n ö l ü m ü ü z e r i n e ' A n k a r a . T i m u r ta ş ta ra fın d a n öldürüldü. Y alnız 8 6 0 . Bıı z a t ı n O y ­ m a k reisi ve z u lü m le şehid edildiği a n l a ş ı l m a k t a d ı r . 2 — H azinedar. 4 — E b u s a i t b a h a d ı r z a m a n m b a A n k a r a v a li s i D e v l e t ş a h b e y v a r d ı . D E V L E T Ş A H : D evi et ş a h k ö y ü n d e n d i r . S e n e 92 0 göç y ı l ı E s k i eî y a z m a l a r ı n d a . T ü rb e n in içindeki k â b ir ta şın ın birisinde h o c a A h ­ m e t ö ğ l u ş e h i t Ö m e r b e y . 2 nc i t a ş ı n d a d a ş e h i t S a l i h h o ­ c a n ı n o ğ l u N a h ş i ’n i n k a b r i d i r . göç yılını t a ş ı y a n b i r t ü r b e v a r d ı r ki o d a ş e y h H a l i l b a b a ’i l i n d i r . Diden çelebinin oğlu Sait şehit Elvan çelebinin k ab rid ir. 168 - . ) B u n a ait.N e v v e r a l l a h u k a b r e h u sene ı ş r e n t i s a m i e TÜRKÇESİ B ostancı çelebinin to ru n u . A l i E v l i y a S o b a c ı n ı n B a h a n ı n evi y a n ı n d a d ı r .

tü İ İ İ ^ j İ g f c /: ■ S-f lll Ü P SİS . * . ' « .J i 'a . Çok geniştir.. . i r . ' . . haznodar Necibuddin M u ş ­ ta f a y i Sivri-hisara göndererek bu yere Ulu Cami' için temel attırmışsa da cami y a p ı l a m a m ı ş ve musalla olarak kalmıştır... . B a yra m Musalla Şehrin cenubun da dır. . E m i n i t ü n M ikâU . Evvelce B a y r a m ve Cuma na­ mazları buruda k ılın ır d ı...ıû i.i ı . SBgsyasasgga^gBsgzaEs^^ i / ı! ^ a s 9 s a a ^ 9 { S i ^ ^ m > ^ ss ^ L i i . 1201 göç y ılın d a Hacı H a m za oğlu H ü s e y in ağa ta r a fın d a n tamir ettirilmiştir.'..

Alemşah oğlu Ali peşe. Kasım oğlu Yusuf. gittiği yerde ahvali maneviyyeyi bozuk ve vaziyyeti 'miih . Mukayyit Süleyman Şükrü. Seyit Ahmet. E b u Talip oğlu İzzettin de tesbit edilememiştir. P i r Ahmet. Mustafa bini Çakmak. Mermer­ sin paşa. Yahşi oğlu Hacı Mehmet. d e ) ’ .. Kadı Hacı Ömer efendi. 7%Q -gög y ı l ı n d a S a h ad at köyü vakfiyesinde Ahmet bini Arif çelebinin Babad at köyünün Mehmet oğlu N a s irit- tia Ömere sattığına ait vakfiyede b u zatlar tesbit edileme d iği gibi vakfiye şahitleri olan F a h r e t ti n Kemal. Hoca Bali. 4 — Çifeeler ha m a m ı n a ait 1218 tar ihli vakfiyede şah it Şeyh İ b ra h im . T o s u n oğlu Hacı Ömer efendi. Gokman oğlu İ b ­ rahim.. Mevlâna mustafa. Cafer Fakilı. 6 — Yazıcı zade Hüseyin beyin 1279 tar ihli vakfiyesin­ de şahit Müftü Haşan efendi. Hacı Kerimittin oğlu Mevlâna Mehmet. (bu zat asayı şerif şiirini yazan). . 3 — Kumacık h a m a m ı n a ait Safiyetullah v a kfında şa­ h i t Mevlâna Sioan. ve Demirdaş. 854 tarihli Hafizittin oğlu L ütfuliaha ait vakfiyede şa­ hit. Eyvup çelebi. .Akhisar yolile Mağnisa havalisiue gitmiş. 1 —. F a k a t benim y a n ım a gelmedi. 1 7 0 . Ömer Peşe. Sipahi Halife. Arkadaşı olan Miralay Bekir Samiye mülâki olmuş ve İzmir cephe­ sine d a h a yakın bir yerde d ah a faydalı olacağını farz ede­ rek B a n d ır m a . Hoca Selimi ve oğlu Süleyman çelebi. S i y r i h i s a r a ilk gelen Acem Hacı Mustafa.. ( L ü g a t l a r S. 5 — 1177 tarihli Yeni h a m a m a Kağnı pazar çeşmesin­ den su verilmesine d a ir vakfiyede şahit Karabaşlı m a h a l ­ lesinden Şab an çelebi. 2 — 999 tarihli Şeyh B a b a Yusuf to ru nu H a m i t B a b a ­ y a ait vakfiyede şah it Bud^k F a k ı h . Gedik mahallesinden H e ­ kim oğlu A hm et çelebi. Âtâtürkün tarihî nutuklarından Sivrihisarı alâkadar eden kısımları Rauf be3r filhakika îstanb uldan çıkmak lüz um un u his etmiş ve çıkmış.

Vazivyeti hariciyye bu azm ve va hdeti millî sayesinde Er zu rum ve Sivas koogrası esasatı dairesin­ de menafiü mül kü millete müsait bir şekle girmiştir. . Sivastao Ank araya k a d a r devam eden sev a batımızdaki ' m eşb u d a t ve te tk ik a tım ız bizlere Cenabı Hafız hakikin in inayeti Rabfeaniyyesiyle tecelli eden millî birliğimizin m üs- ■. Ve b a ­ na m üra caat etnjjşli. M ukadderat — A l ı n yaztsı. S.i. ■ il -1 .J. 40 0 A T A T Ü R E ’ü n b i l u m u m müdaf aai h u k u k cemiyetlerine ve b u arada Sivrihisar m ü d a f a a i h u k u k cemiyeti başkan* lığına gönderdiği 6 K a n u n u s a n i 1336 tarih li telgrafını t e - berrükeıı yazıyoruz.Emi^d'ağı. Tebdili nam A d değiştirmek. Vahdeti m illiy e ~ M i llî birleşme. Meşhudat Gö­ rünenler. M ü h lik — Tehlikeli.■*S ivrih i­ sar tarikiyle A n k a r a y a F u a t paşanın y a n m a geldi. îki cevap suretleri arasında b a z ı farklar görüldü. 20 M artın 24 ncü günü makine baş ında ben n o t a y a verile­ cek olan cevabı heyeti vekiieye bildirdim. Maatteşekkür Teşekkürle.2 5 M a r t gecesi heyeti vekile ile Sivrihisarda b i r ­ lenerek c e v a b i n o t a y ı b i l müzakere fcesbit etmeğe ka r a r verdik. T a rik = . S.k görmüş. m a a t t e - şekkür gösterdi. Tedkikat incelemeler. Mukaddesat ~ H a lis m itli emeller.tenid olduğu teşkilâtı millîyenin tam am en taazzuv ve m u - kadderatı millet ve memleketi tahlis içiu b ihakkın şayanı istinad kuvvet ve k ud ret haline gelmiş olduğunu. S eyahat — Gezmek.Na­ zilli y o lu y la Afyon.a v d e t e t t i . İ n a y e ti Rabbani ■■■■■■■■ A lla h ın y a r d ı m ı . yol. derhal tebd ili naip ederek o m dan Ödemiş. Heyeti vekile de An kar ad a hazırladıkları b i r cevap suretini b a n a bildirm iş­ lerdi. Cenabı H a f ı z hakiki — T anrı. Taazzuv ■ Kökleşmek. Ni­ hayet 2 4 . 5 Kânunusani 1336 Heyeti Temsiliyye Namına MUSTAFA KEMAL Lügatlar: M ü lâ ki —— Ulaşmak. M e n a f i ü m ülkü millet - M ü l k Ve millet m enfaatleri. M u ­ kaddesat ve mukaddes vahdet ve azmü im a n ım ız a i sti na­ den bu m at al i bat] meşrııamızın temini gününe kad ar bütün milletin h aberdar kılınması ta mim en reca olunur. ka rah isa r JfÂziziye . E f e n d i l e r Sivrihisarda müzakere teklifine a i t o l a n nota cevabım k a r a r l a ş t ı r d ı k t a n sonra h e y e t i v e k i l e An kar ay a .

sayılarak yukarıda adları yazılı zevat isim .içine niza mna me mucibince her şahıs için beşer reyi havi pusu­ lalar at tı rı ld ık ta n sonra heyeti belediyye ve vücııhu belde -m e mleke tin ileri gelenleri önünce. 171 - ..ve nazareti alt ın d a san­ dık açılmış ve. .dan sonra Müdafaai h u k u k cem iyetinin gayesi ar­ lı aliye ve sureti in tih a p seçim işi.4 Kuzad zade h a c ı Hai l İ b r a h i m ağa 25 Sabık K a y m a k a m Rıfat bey 23 Z a y im zade Hacı Ali ağa 22 Hacı Köse zade Mustafa efendi 19 Potuoğlu Abidin efendi 14 Berber Hacı A h m e t ağa 12 Sölpük zade Ali efendi 11 Boyacı oğlu Mustafa efendi Eskişehir Heyeti merkeziyyesinden Anadolu ve Rumeli Müdafaai h u k u k u milliyye nizamnamesi a hkâm ınca Sivri­ li işara bilv ur ud .anlatılmış herkesin gözü önünde sandık kilitlenerek mühürlenmiş sandık.'Savaşında SivrIMfsr.beledivye marifetiyle merkez kazaya davet . -dinî- n a s i h a t .g e l e r e k .b ü y ü k topluluk . İstiklâl. Sivriiıisarda Mü d af a ai h u k u k cemiyetinin kurulu şuna ait vesaik aynen yazılıdır.. 161 Ev liya zade Salim efendi 160 Çam zade Mehmet efendi 138 Em ir E yyüp oğlu Mustafa efendi 80 Bekir bey zade İ b r a h im bey 61 A m asy a51 zade T a lâ t bey 58 Çerkez zade Ahmet efendi 49 Köfter zade A hm et efendi 48 Müftü Mehmet Ali efendi 41 Bölük emini Süleyman efendi 38 Sarının Hacı Ali ağa 37 Kuzad zade Hacı Halil İ b r a h i m ağa 37 . ..çağırılan ah ali i k u r r a — köylüler ve m a h a l - lâttan mahallelerden müteşekkil ve camiikebirde t o p l a ­ nan Cemmigafir .h u z u r u n d a bad e âdâyı sal ât ~ namaz kılındıktan sonra bazı nesayhı diniyye.

172 — . 1 — Sivas kongresi naukarreratı üzerine Anadolu ve m ü - cadelei milliyenin başlangıcı b ulu nan kazamız Ali F u a t Paşa hazretlerinin Eskişehirde bulunan İngilizler üzerine ilk hareketi ân ında paşayı müşarünileyhe i lti h a k suretiyle vazifei tar ihiyesim nü munei imtisal olacak bi r şekilde is~ b a t etmiştir. Çam zade Meh­ met efendi ve E m ir Eyyüp oğlu Mustafa efendi.İ/Kân unsani/1339 ve 2 n u m aralı ta h r ir a t ı âliyyeleri üzerine millî salaameye derci tensip edi­ len Sivrihisar kazasının i b r a ettiği h izm etler: Sivrih isar kazası halkı kuvvei milliyenin bidayeti t e ­ şekkülünden itibaren vazifei milli-yesini diğer kaza ve h a t t â Livalar a faik bir surette m ad dî ve manevî b ü y ü k fedakâr­ lık lar icrasiyle ta rih î yararl ıklar göstermeğe m uv af fak ol­ muştur.lari. Am as ya h zade Ta lâ t bey ihrazı ekseri ­ y et etmiş o ld ukları ndan Niza m na men in üçüncü maddesi mucibince heyeti idareyi teşkil etmeleri tabii b u l u n d u ğ u n ­ dan işbu m a z b a t a bittarızim tasdik olunur. Bu suretle kazamız mehdi milliye t un vanına kesbi istihka k eylemiştir. 2 — Münhasıran ehalinin muavenetiyle 50 kişilik ter tip edilen müfreze marifetiyle ka za ve civarının asayişi ve kon* gre m uk ar rera tı ha k k ın d a gelen emirlerin bihak kın infazına sâyü gayret ettiği gibi Bolu harekâtı isyan i yesin i tenkil . en çok rey alan E v liy a zade Salim efendi. Bekir bey zade İ b r a h i m bey. hizalaM'&dja gösterilen reyleri ka&anımşlar. 17 Teşrinievvel 1335 Eskişehir Heyeti Merkeziyye Eskişehir Heyeti Merkeziyye Âzayı miintehifeesinden Âzavı Tabiiyyesindeo Ta k ıy ü d d in Binbaşı Hüseyin Hüsnü İmza İmza Sîvrihisarın istiklâl harbinde yaptığı fedakârlıklar Makamı Kay m ak amîn in. bunlardan.

için m eşk û r m üfrezesini sevk v e ' isyanı tenkil ve ..ih d a .a y r ı l ı ş ? . 500 a d e t m a t e ç h i z a t ı m a v z e r t ü f e n g i v e 43 reis t a k ı m i l e b e r a ­ ber at ih d a etm ek gibi k azam ız h alk ın ın fevkalâde y a rd ım ı kavden sabittir.g ü z e l ö r n e k - o l m a k ü z e r e S i v r i h i s a r n a m il e o r d u y a T a y y a r e m u b a y a a . m a k a m ı m u t a ­ s a m finin t a k d i r a t i l e s a b it ti r . 8. ref e y l e m i ş t i r .b a ğ ış la m a k etm ekle kosbişe.teskinde . 7 — B u n d a n m a a d a elyövm Y o z g a tta b u lu n a n S iv rih i­ sar h a sta h a n esin in İn ö n ü h a rb in i m ü te a k ip m erkez k azad a f a a l i y e t t e b u l u n m a s ı h a ş e b i l e h a n e l e r i n d e n 2500 t a k ı m t e - f e r r u a t i l e y a t a k ve z u â f a i a s k e r i y e i ç i n b i n ’i m ü t e c a v i z k i ­ lim ve y o r g a n ve m e c r u h in i g u z a te m ü k â f a tı n a k d iy e itası gibi h a r i k a la r gösterm iştir. — H i l a l i a h m e r e ( K ı z ı l a y a ) p e r a k e n d e s u r e t i y l e b i r ç o k e ş y a y e ‘n a k d i m u a v e n e t t e b u l u n d u ğ u g i b i d e f a t e n 10 o i n lir a m u a v e n e te de ( y a r d ım a ) iş t i r a k e tm iş tir. 9 — B i l u m u m A n ad ol u y a n ü m u n e i i m t i s a l . 4 — G a rp cephesinin vazifei asi i y e s i n e m übaşeretinde n a k d e n 35 b i n l i r a v e r m e k s u r e t i l e m u a v e n e t i f e v k a l â d e i b ­ ra z ın a ve cephei m ezk û r em rin e iltih a k edecek efradın m alzem ei askeriyesi k a z a d a n ik m a l edilerek gönderilm eye m u v affak olm uştur.üzerine d ü ş m a n ın istilâsına değin k a z a d a n g e ç ^ n b ü t ü n kıtaatı i a ş e g i b i s o n v a z i f e s i n i f e l â k e t günlerinin hu lu lü n d e d ah i u n u tm a m ıştır. t ü r l ü t a l e p e t t i k l e r i n o k s a n l a r ı n i k ­ m a l i n e gebeli g ü n d ü z l ü ç a l ı ş ı l m ı ş t ı r . .birço k h ı d e m a t ı f e v k a l â d e d e b u l u n a n m ü f r e z e n i n ş ü h e d a v e m e c r u h i h i n i n a i l e s i n e m u a v e n e t i n a k d i y e ile m ü k â f a t t a b u ­ lunduğu. 6 — H u l â s a o l a r a k 5 m i l y o n 877 b i n k u r u ş n a k l e n .E s k i ş e h i r d e n îngilizlerin t a r d v e t e b ’i d i n d e S i v r i h i sar M üfrezesinin b ü y ü k y a ra r lık gösterdiği. 3 •. 5 — M a r a ş m ü d a f a a i h u k u k c e m i y e t i n e 50 b i n 3ı r a v e d i ğ e r m ü f r e z e l e r i n her.s a tın a lm ak suretile. 10 — E s k i ş e h i r m u h a r e b e s i n i m ü t e a k i p menzil ve n o k ­ ta n ın in fikakı .

h a m i y e tl i.b ü y ü k z a f e r e . '150 b i n k o y u ­ n u i l e 40 d u n s ı ğ ı r ı n ı ve.k a h döken. 5 m iş olan i h t i y a r a n a ve b a b a l a r . i 11 ~ B u h arik aları gösterm ekle m ü fte h ir -ö ğ ü n en ha m iv e t m en d an .K aza ahalisi vahşi h u n h a r .b u ö k ü z l e r ile 500 a r a b a 10 k u l ü z e r i n e b ir ay m ü te m a d iy e n 2 nci O rd u e m rin d e h ıd e m a tı v atan i- yelerini ifa e ttik le ri resmî k a y ıt la r la sa b ittir. M ü d afaa! H u k u k Cemiyeti Reis ve A z a l a n İm zalar .h a in d ü şm a n ın pek elim m ezalim ine -acık lı z u lü m ­ lerine m a r u z b u l u n d u ğ u h a l d e a s l a f ü t u r g e t i r m i y e r e k ve k a tiy e n d ü ş m a n ın emellerine h iz m e t e tm e k gibi h iy a n e ti d ü s ü n m i y e r e k i s t i l â a n l a r ı n d a b i l e â m â l i m i' U iy e y e ç a l ı ş m ı ş ve a k m c ı m ü frezelerim izin K azay a d u h u lle rin d e gösterdiği fevkalâdelikle isb a t etm iştir. s a y ı l a m ı y a c a k k a d a r e ş y a y ı g a s p 1| e t t i ğ i g i b i b i r ç o k z a v a l l ı eh al iyi ş e h i t e t m e k l e A n a d ol u d a ' v a h ş e tin in c a n a v a rlığ ın ın açık n u m u n e sin i gösterm iştir. i 'i — O r d u n u n lagar -zayıf. hayvanatını yanan köy h a l k ı n a d a ğ ı t ı l m ı ş . 13 — S a k a ry a zaferini m üteakip bu felâketzede' kaza eh a l i s i g ö r d ü ğ ü m u s i b e t l e r v e f e l â k e t l e r d e n a s l a y e i s v e f ü ­ t u r a k a p ı l m a y a r a k servetleri k a lm a m a s ı h a seb ile o r d u y a m ân e v i m u a v e n e te k a r a r vererek e v lâ tla rın ı askere g ö n d er. B u h a y v a n l a r ç a l ı ş k a n eh ali t a r a f ı n d a n işe y a r a r b i r h a l d e b e s l e n e r e k so n m u z a f f e r i y d i a z i m e v e . o m u z l a r ı n d a o r d u n u n iaşe * ve m alzem esin i nakil etm e k gibi fe d a k â rlık ve b ir seneyi k a z a d a geçiren 3 ııcü K o lo rd u n u n b ü t ü n z a b i t a n ve e f r a d ı ­ nı y a r a l ı s i n e l e r i n d e K ı ş t a n ç ı k a r m a k v e k e n d i i a ş e l e r i n i bile feda etm ek. 174 - . ulviyetini gösterm iştir. -■ 12 — K a s a b a e h a l i s i n i n b u azmine vakıf olan düşm an en şeni z u l m i y l e 72 k ö y ü t a m a m e n y a k m ı ş .

.. - B e l e d i y e m e c l i s i : B i r re is v e b i r r e i s m u a v i n i . H a c ı V e l i n i n s o y u n d a n L ü t f ü . B u n u n ü zerin e o z a m a n ın K a y m a k a m ı P e r te v beyle b e l e d i y e reisi v e b i r h e y e t A n k a r a y a V a l i A b i d i n p a ş a y a g i d e r e k y o l u n ' S i v r i h i s a r d an g e ç m e s i n i v e b u m a s r a f ı n Si rih is a rlıla r t a r a f ı n d a n verileceğini ta a h h ü t etm işler. Z a m a n ın d a şehrin içinde b u lu n a n ta b a k h a n e d ü k . Belediye teşkilât! . 1242 göç y ı l ı n d a ihtisap ağaları. V e l i. k â n la rım k a ld ıra ra k şehrin d ışın a y ap tırm ış. Sivri hisardaki beled iy e reisle rin d e n b u la b ild ik le rim iz i aşağıya y a z ıy o r u z : . a l t ı ■azan­ d a n i b a r e t i d i. H ı d ı r b e y İ s t a n b u l K a d ı s ı i k e n şe hi i’. B ü y ü k dedesi O s m a n a ğ a t a r a f ı n d a n K u t b u d d i n c a m ii y a n ı n d a k i S ib y a n m e k te b i y a p tır ıld ığ ı gibi hacı Ali ağa d a __ 1 7 5 - . P o tu oğlu h a c ı S ü l e y m a n e f e n d i : 1308 d e belediye r eis i o l m u ş t u r ..-reisi olmuş.: r a b u n l a r l a b e r a b e r p o l i s ve d e v l e t zabıtası ta r a fın d a n ve. B elediye kanununun tatbikinde tîtiz davranm ıştır. S a r ı z a d e h a c ı A li a ğ a : 1320 d e b e l e d i y e reisi olmuş. -2 — D e m i r y o l u n u n S i v r i h i s a r d a n g e ç m e s i t a k a r r ü r e t ­ m i ş k e n b i l â h a r e S u l t a n H a m i t t a r a f ı n d a n A l m a n 1a r a d e v i r e d ilm iş A lm a n la r d a Sivri h is a r d a n g e ç irm iy e re k nisbeten u ğ r a k ve d a h a d ü z olan S a k a r y a vadisi y o l u n u te rc ih e t­ mişler.. i — H a c ı Vel i e f e n d i : 1 30 4 göç y ı l ı n d a belediye. S ü l e y ­ m an A tasoylar s a ğ d ır . 26 Ş u b a t 1340 d a b e l e d i y e r e i s l i ğ i n i n i n t i ­ h a p l a iş b a ş ı n a g e t i r i l m e s i k a r a r l a ş t ı r ı l m ı ş t ı r .e m i n l i ğ i n i d e y a p ı y o r d u . t a n z i r a a t t a n s o n r a 1283 g öç y ı l ı n d a i h t i s a p a ğ a l ı ğ ı lağv edilerek yeni teşkil edilen beled iy elere verildi. A b id in p a ş a İ s t a n b u l ! g i t m i ş s e de S u l t a n H a m i d e s ö z ü n ü g e ç i l e ­ m e m i ş t i r . E y l ü l 1930 d a y a n ı l a n 1580 n u m a r a l ı y e n i b e l e d i y e k a n u n u t a t b i k m ev k iin e geçmiştir. C e l â l. T an z i m a t t a n e v v e l B e l e d i y e v a z i f e l e r i n i A h i l e r cemiyet--- leri t a r a f ı n d a n y a p ılır d ı. d a h a s o n . D a h a sonra K a d ıla r -ta ra f ın d a n g ö ­ r ü l m e k t e i d i .Z a m a n ı n d a k a s a e k m e k ç i l e r i n e h a s u n d a n ekmek yaptırm ıştır. - .

Su tesisatı yapılmış. T a h t a alt ın d a 11 dükkân. İstimlâk işi ik - .o- îr in d a n R îz^ . Zayi m oğlu Haşan a ğ a : 1334 de belediye reisi olmuştur. Sölpük zade M a h m u t efendi . Celâl Tüccardır. T a h t a &İU y a n ın daki dükkân lar b u n u n zam an ında yaptırılm ış tır . Celâl Sölpük sağdır.enice mahalle camii y a y a d a k i şsgmayi yaptırm rşt ır Ş. Oğulları : Şükrü. yapılmış. Dis­ panser yaptırılmış. A hm et ve soydan Eskişehir Vilâyeti n ü ­ fus m üdürü Rüştü Yüztigüilüler sağlardır. Muvaffakiyetleri takdirle anılmaktadır. Süleymaiı. T a lâ t bey : 1337 de belediye reisi olmuş Eczalıane ve Salhane b u n u n zam a n ın d a y a ptı rı lm ış tır. mektepler. Şevket bey : 1338 de belediye reisi olmuştur. Garaj. H a m - di Avukat. P otuoğlu Abidin bey : Z a m a n ı r d a Elektrik santralı. 1323 de belediye reisi olmuştur. Sinema binası. torunu Muzaffer Potuoğlu belediye reisi olm uş lardır. um um i belâ. Soyundan Çam za­ de Mehmet efendi ilk devre Mebuslarm dandır. Eşçef S a n o ğ ı ü l a r r sağlardır. Potuoğlu Mustafa efendi : 1324 senesinde belediye re­ isi olmuştur. Mustafa Çamoğlu : Elektrik direkleri demire çevrilmiş. Toru n la r ın d an Ham di. p ar tiye ait iki okul binası belediyeye mal edilmiş. Halen Eskişehirdeler. Eskişehir ve Ankara yolu üzerindeki evlerin istimlâk muameleleri ikmale yaklaşmış. Ofis binaları. Ahm et Çıracı : Oğlu dâva vekili İsmet Çıracı sağdır. Kâmil Çam : Belediye reisliği zam an ın da Mezbaha y a ­ pılmış ve halk ihtiyac ı için otobüs alınmıştır. ■ Yü&ügüllü hacı Mehmet efen di: İki kere belediye reisi olmuş Sa&thane (Saat kulesi) şad revan. B u soydan Potuoğlu hacı Süieymanla Mustafa efendi ve oğlu Abidin. Mehmet Evcimen : İlk okul O rta okul haline getirilmiş ve hâl yaptı rı lm ış tır. 1955 d e Muzaffer Potuoğlu belediye reisi olmuş ve h a ­ len reistir. sonradan Orta mektep olan İlk okul ya ptırı lm ış 1946 da Eskişehir Mebusu olarak ayrılmıştır.Y. Sanayi çarşısı. Oğlu Hü ­ seyin Yazıcıoğlu sağdır.

B i­ risi ç a r ş ı d a . K asabanın im a r ın a b ü y ü k hizm etleri o lm u ştu r B u n la rd a n : Eskişehir. B i r e l e k t r i k m o t o r a a l ı n m ı ş m a h a l l e a r a l a r ı n a k a l d ı r ı m döşenm iştir. 177 - . V e b u yo l k e n a r ı n a t r u t u v a r y a p ılm ış ve y o l: b o y u a ğ a ç la n d ırılm ış 'o lu p bu gibi h i z m e t l e r i {e va lî e t m e k t e d i r . A y n i s e n e d e h ü - . 1318 de g e l e n M u s t a f a b e y : Z a m a n ı n d a e v v e l c e T ü r k o c a - ğı b i n a s ı o l a n v e b u n u n a l t ı n d a k i d ü k k â n l a r b u n l a r ı n k a r ş ı s m d a k i ik i m e k t e p i n ş a e d i l m i ş t i r . 1305 g ö ç y ı l ı n d a A h m e t N a f i b e y A s k e r l i k ş u - besi b i n a s i l e b u b i n a y a n ı n d a k i h a l e n ü s t ü a ç ı k b i n a y ı y a p tırm ıştır. Belediyeler ba h sin d e (Hacı V e l i) y e b a k ı l a. p a r k ı . t esi s. i n c i k a y m a k a m M u s t a f a b e y o l u p k a y m a k a m e v i n i y a p t ı r m ı ş t ı r . A l e m ş a h . p a r k i ç i n d e k a h v e h a n e ..- 1278 göç y ı l ı n d a k a y m a k a m l ı k t e ş k i l â t ı y a p ı l m ı ş 1279 d a ilk gelen k a y m a k a m Ayaşlı İ b r a h i m beydir. E l e k t r i k s a n t r a l ı . 80 0 m e t r e p a r k e dö ş e n m iş . . k ü m e t k o n a ğ ı y a p t ı r ı l m ı ş . 1306 d a K a y m a k a m P e r t e v b e y g e l m i ş . e d i l m i ş . istikam etinden b a ş la y ıp A nkaraya ç ı k ı ş y o l u t a m a m e n p a r k e y a p t ı r ı l m ı ş . d i ğ e r l e r i h ü k ü m e t k o n a ğ ı n d a v e a s k e r l i k ş u b e s i b i n a s ı n d a . l o j m a n Y a p t ı r ı l m ı ş . K o z a ğ a c ı m e r k e z i n d e o l m a k ü z e r e 1316 g öç y ı l ı n ­ da 4 sadrevan yapılm ıştır. 1311 d e k a y m a k a m M a h m u t b e y : Z a m a n ı n d a A z i z M a h - m u t c â m i i . Sivrihisarda kaymakamlık teşkilâtı ¥e kaymakamlardan bazıları .mal. ' . 2. 1324 d e k a y m a k a m F e v z i b e y z a m a n ı n d a K a n l ı p a z a r çeş­ mesi y a p ılm ış tır . B u g ü n t a b a k h a n e ç e şm e s i o l a n y e r d e t a b a k h a n e d ü k k â n l a r ı o l u p h e r t a r a f p i s l i k i ç i n d e ol d u ğ u n d a n b u n la rı y ık tırm ıştır. y e n i d e n y a p tı r ıl m ı ş saat kulesi in şa edilmiş.

belediye dükkânları. Birinci gelişi 1328-1331 seneleri arasında idi. 2 — F u a t hey Hava k u r u m u muhasipliğinden sonra Gün yüzü Nahiye m ü d ü rü olmuştur. m ezb ah a ve garaj inşa edilmiş. Belediye parkı da b u za m anda yabılmıştır. 14 köyde îlk okul binası. b ü ­ tün köylere. 2. bilâhare Manisa valisi o l m u ş ­ tur. sıfat istasyonu telefon tesisatı. A lâiddin Özkiper: 1952 de gelmiş ve 2 nisan 1959 da ayrılmıştır. Bunun zam anında Günyü yüzü h ü küm et konağı. Yeai gelen kay m ak am ım ız Mustafa Fikr i Yavuz genç ça­ lışkandır. Denebilirki hiç b ir k a y m a k a m b u zat ka dar muvaffak olamamıştır. Memleket eşrafı arasındaki ikiliği kaldırmıştır. inci gelişi 1926 senesi Dümreğe giden K a yabur nu y o ­ lu n u ve çocuk bahçesini ikmal etmiştir. Z a m a n la rın d a elektrik direkleri demire çevrilmiş. Alemşah par kı tesis ve parke döşenmiş. um um i helâ. Kaymaz h ü k ü m e t konağı. K a y m a k a m Ali Rıza bey iki kere gelmiştir. 178 — . Cumhuriyet devrinde ve biraz da ondan evvel gelen kaymakamlar K a y m a k a m Mahmud Nedim bey 1327 göç yılında gel mistir. sinema binası. A nkara şosesinin y a - pırnası için b ü y ü k himmetleri sebk etmiştir. teşmil edilmiştir. Elektrik tesisatı. 1 — H ali m bey b ir çok zamanlar Nahiye M ü d ü r l ü ğ y a p mış ve te kaüde sevk edilmiştir. . Mahiye Müdürleri Günyüzü Nahiye müdürleri : Bulabildiklerimiz. 1935 senesinde gelen K a y m a k a m Rüşd ü Özil: 1942 sene sine k ad ar k ay m ak am lık etmiştir. su t e ­ sisatı yapılmış. hulâsa olarak bulunduğu m ü d ­ det zarfında bilerek v e isteyerek memleket imarına çalışmış tır.

2. Nahiye ve köylerinden ne varsa hemen bir çoğu bunun zam a n ın d a y a ­ pılmıştır. Denebilir ki Sivrihisar Hava k u r u m u n u n gelirinin en b ü y ü k âmilleri F u a t A kın Alpla Tahsin Özalptır. Bilerek çalışmış nâ hiye merkezinde ve köylerinde okul­ lar yaptırı lm iş ve telefon tesisatı ikmal edilmiş. 1. . Muhasipleri.K .H .K ur um u Sivribis arda 1925 de k u r u lm u ş ve b u g ü n ­ den 1946 senesine k ad ar Abidin Potuoğlu H. T . Oğlu Selçuk Özer Eskişehir gelir m üdü rü dü r. Şimdiki nahiye m ü d ü rü M. Her ikisi de m ü t e a d d i t t akdirn a m e le r ve ikramiyelerle taltif edil­ mişlerdir.Fııad Akın alp. b u m ü d d e t zarfında k u r u m u n gelir yollnrını tem ind e b üvük b i r âmil olmuşdur. Vazifesinde çan la başla çalışmış ve tekaüde sevk edilmiştir.H . Nedim Onarmış başlanmış işleri t a m a m l a m a ğ a gayret sa r- f ediyor. T . Amcası Kara hafız ve babası gibi ateşli bir zekâya sahiptir.K. Kaymaz nahiyesi : Nureddin bey. Şimdiki na hiye m ü d ü rü Kemal Karslı da aynı ga­ yeyi güdüyor. 1927 senesinde mulı asip olmuş 1929 senesinde ayrımıştır. Tayyare cemiyeti .Tahsin Özalp . Sivrihisar şubesi başkanı idi. Bu zât memleketimizin yetiştirdiği son âlimlerden Kara hafız Ah medin kardeşidir. 1929 senesinden 1952 senesine kadar muhasiplik yapm ış 20 seneyi mbtecaviz b i r zam an da Siv­ rihisar şubesi gelir itibarile kaza şubelerinde değil vilâyet şubeleri derecesine yükselmiştir. : A nadoluda 1335 senesi sonunda ilk tayya re yi Sivrihisar almış ve o r duya ihda etmek şerefini kazanmıştır.

A ç ı l a n b u k a m p a n y a d a b ü t ü n S i v r i h i s a r [ h a l k ı elel e ' v e r e r e k T ü r k i y e d e a d e d i m a h d u d o la n b u m ü s a b a k a y ı d a S i v r i h ı - sa rım ız d a k a z a n a n şu b e le r a ra s ın a k a tılm ış ve b u n u n m ü k â f a t ı o la r a k Genel m e r k e z d e n aldığı y a r d ı m l a Kızılay s i ­ n e m a binasını alm ıştır. Ş i m d i k i b a ş k a n d a D o k t o r M u s t a f a K ı l ı ç a l ’d ı r . B u şe­ refl i v a z i f e y i m ü d r i k o l a n g e n ç D o k t o r u m u z d a b ü t ü n v a r ­ lığıyla çalışm aktadır. 180 - . İstiklâl sa v aşın d a n sonra d a v u k u b u la n sarsıntılarda da fevkalâde y a rd ım la rd a b u lu n m u ştu r. İ s t i k l â l s a v a ş ı n d a b ü t ü n y o k ­ l u k l a r i ç i n d e b i l e 10 b i n l i r a m u a v e n e t i n a k d i y e ile b i r çok eşya ihda ettiği gibi Yozgad d a bulunan Sivrihisar h a s t a n e s i n e 2 500 h e r t a k i m i 1e y a t a k v e 1000 a d e t p a l a = k i l i m hediye e tm iştir. B u b ü y ü k m u v a f f a k i y e t i n en b ü y ü k â m i l i U N U R S A L ü y e l i k ş e r e f i n i k a z a n a n v e o z a m a n C e m i y e t i n b a ş k a n ı o la n C e lâ l A t a s o y d u r . V eznedar Cevdet \ikandır. N e t i c e i t i b a r i l e A n a d o l u d a i l k t a y y a r e a l m a k ş e re f in i S i v r i h i s a r k a z a n d ı ğ ı g i b i 70 n c i y ı l k a m p a n y a s ı n d a d a y i ­ ne S ivrihisarlılâr kazanm ışlardır. Bilhassa K ızılayın 70 nci yıl d ö n ü m ü m ünasebetiyle C um huriyet B ayram ıyla başlayan Geuel m erkezce en ç o k üye kaydeden şubelerin m ü k âfatlan d ırılacağ ı vaad edilm işti. K ız ıla y -c e m fe ti S i v r i l ı i s a r d a tes is i e s k i d i r .

Ankaralı hai’ız Mehmet. Kadı oğlu Mehmet. Sa rı zade B. Çil Eyyup oğlu hafız Ali. Çalışkan d ır.er. Şamdan oğlu Hüseyin. Bel i k u ş a k l ı Mehmet. 43 13 Elkazı Elle âdı 48 8 Oğlu İbra h i m sağdır 50 4 ü n c ü s ı r a d a n 11 ne i s ı r a d a h i l y a n lış ve eksik y a z ıl d ığ ı n d a n d o ğ ru su şöyled ir : T ü t ü n c ü oğlu. A k m e t Çaracı. Kadı oğl u hafız Ahmet efendi. K a y m a z d a n hacı Haşan ve haeı İsma­ il. h r i . Mer­ • . v i r a n l ı Ş ü k r ü hoca.rühen teberrüken 2! 31 Koçaş Kocaç 22 . Ateş-oğlu Ahmet. Kaymaktan Abdil. h a c ı İ b a t o ğ l u Mehmet A li. E v ­ l i y a z a d e Kâzım.181 - . K a r a c a . h a c ı H a ş a n . Yâkapm arlı Eyyup hoca. H a l l e m c i o ğ l u H a f ı z v e o ğ l u M u s t a f a . Ç a k ı r o ğ l u Ma»t fa. Yanlış doğru cetveli Sehife Satır Y ardış Doğru —— - 8 E rikom ya T irikom ya 9 Çizginin a l t ın d a 2 N icebi âsim Necibi issm 15 Çizgi ü s t ü n d e 15 Çancık Çandır 15 23 Y alınız gam Y alınız çam 19 9 H a c ı B e k leş H acı Bektaşm 21 25 teb. t e r u m ı E c z a c ı Z e k i . Çerkeş z a d e A h m e t e f e n d i Allahın r a h m e t i n e ka- v u ş m u ş l a r d ı r . 16 D arayayım Kar azayım 23 ' 34 K araburhan K araburan 23 35 Doğmuş Arslan d o ğ m u ş 24 31 Geydilli Beydilli 28 24 M e k ii M evkii 36 8 Ne fi Nısfı 41 28 Kıtri Fıtrî 43 17 Fibrizli Tebriz! i 43 23 Kadı mevcut . olduğu K a d ı olduğu.M e h m e t A l i . D eğir­ menci o ğ l u A h m e t . Y u n u s oğlu. Tombak hacı Abdullah.

b u n la r y o k tu r tiler yanlıştır 71 1 caddede ceddede 73 15 Binkir Bini kiro balto 74 28 sahibe sahibi 75 « 3 Bani Bakı 77 25 kaboİiU kabreho 79 1 beka ben a 79 3 Sil müminelîezi Lil müminillezi . Muzaffer Karınca İlk okulda. Dümrekten Mus­ tafa Orbay. Bikter Demir Polat.Eroğlu. Hola ntadan Akif. Süleyman Öztaş.Örtek t ü r k - menleri üzerine git.mer işi kİ i Mustafa T a n rın ın ra hm etin e kavuşmuşlardır» İ b ­ r a h i m Çıram sağdır. Kaymazdan Orh an. Remzi İşık Osman ve Orta okul müdü rlerinden Yavuz Özalp haîen çalışmaktadırlar: Bir çok değerli öğretmen ve sair arkadaşlarımızı yazamad ığım ızda n dolayı özür dileriz. Şevket Demir. Kâmil Bal. Muallimlerden Karacaoğlu Mehmet Ali Ölmüştür. Sami Kıdan. Metin Karaca. Haşan Topkaya. İ b r a h i m İpek. Halen Sanat okulunda. Atlasdan Necati Hanay. Rasim Or ta okulda. Do­ ğan. Abidin Sölpük. Ali Osman Demir. Şefik Öner. Satılmış Özdemir. Bununl a beraber k i t a b ı n t a b ’ı bitm ek üzere iken yeni gelen K aym akam ım ız T u r g u t T i m u r ’un çalışkanlığını ve idareciliğini takdirle yad ederiz Sahi f e Satır Y anlış D oğ ru 52 33 temiz temyiz 53 25 F iri kom ya Tirikomva 54 33 büyüklerin Büyüklerin 55 O Pasin us Peşin un t us 55 23 kabrptanda k abristanda 56 22 Peşin iis Pesinuntus 60 25 Sahibi ata sahip ata 63 9 tü rk m en üzerine Pörtek t ü r k - m en 1er i 63 11 Oradan P. Sabahattin.

6 Hadıka tek ra r yazılmış tır • 105 15 ihinci ikinci 108 25 Taleatü Tâl atü 111 24 harrektöçenuni Cünuni ili 24 zafi zâti 111 son sıra min şerabilıi min şaribMti . Yanlış Doğru 79 4 kala kudei kale kuds’i 79 3 ab aüke abdüke 83 14 Vasılı illallah Vâsılı il el lah 89 20 mad üd din î m a düd din 89 25 Nesibi Nesimi 90 27 ver r a b b u afvi ve r a b b u âf i 92 20 b a lı n a haline • .93 .'dıife S a tı r . S.-. 112 19 en mea hu r en meşhur 112 21 caletül Ucaletül 113 16 Gurer Dürer ' 114 24 şerhiretrirl üla— kayyide tecridülakayıd 115 31 O serraya O seraya 116 1 farscinın tercü.102 24 muh ammedin Muh ammedin arşın arşi m üstüne 102 25 Cemalin gösteren Cemalim gös­ tereni 102 son ’sıra Şefaat kan) mızdır şefaat k anim iz ­ dir ..115. • 9^ 9 korken okurken 99 en son sıra hevedgiz Hevlengiz .. i o.13 şahidine sehibine 93 8 805 801*.. 116 fa hife - m e s ijt lerde tekrar y a ­ zılmıştır 116 18 î l i m alimi ilim âlemi 117 16 aköyide akayid e 183 .

134 9 .t. 21 Ağlanmaz eylenmez 136 23 Cihana cihanı .ührüveş mührüveş i 34 9 Iı işardan Sivrih işardan 135 o zeb ati zebani 135 20 vakıf at vâki at 135 27 masimay ı n? asi vay > 136 . 137 24 Sonra Sogra 139 24 Yövrni yevmi 140 ' 9 kav acı kavacık 140 18 11 ii m ay in hüm ay u n 141 2 yazımı yazmış 143 7 mü f t ah rai fi ah 143 29 esman arif Osman afif 144 18 Diyaz niyaz 144 25 yijrüm yevim 144 32 Güftelerinden müftülerinden 145 / Dimek D inek 146 10 yakdır yıkd ır S 184 — . k Sahife S atır Yanlış Doğru 118 29~*~ Fazıh Fat^h 119 34 ser sen 120 12 Kadimsin Kadirsin ’ 121 11 Camii «•emi i 121 25 Aü. il .şeyin ■" Hüseyin 121 38 Betülüü betulü 121 39 Cfer Cafer 122 29 Nurîddin NurikFdm 123 13 E d b iy a ve E n b i y a y a " '’* 123 29 Lu tfi Ah met Müftü Alımed 127 çizgi altında 3 mazarru tadar ru 130 21 Bu d u r k m Bu durkim 131 10 Baar Basar 132 2 Tu ltan Sultan 132 O Q 4&Ö Der Dür T 133 29 Edayı Hüdayi .