You are on page 1of 16

JAAROVERZICHT

2016

REGIONAAL
LANDSCHAP
LAGE
KEMPEN
VALLEI VAN DE ZWARTE BEEK
VOORWOORD

INHOUD BESTE LANDSCHAPSPARTNER
Met zijn grote oppervlakten Europees belangrijke natuur en zijn vele kleinere
natuurgebiedjes, belangrijk voor ontspanning en natuurbeleving dicht bij huis,
is de Lage Kempen één van Vlaanderens groenste regio’s. Dit landschap en deze
natuur beheren en opwaarderen is een grote uitdaging.

LANDSCHAPSZORG Ook in 2016 trokken we aan de kar om partners te ondersteunen in dit werk.
Gemeenten, particulieren en verenigingen konden beroep doen op de expertise
EN STREEKEIGEN en het grote enthousiasme van het team van RLLK. Onze missie blijft dan ook staan:

KARAKTER
Natuur – Mensen – Cultuur
Regionaal Landschap Lage Kempen investeert in een levend landschap
4-5 Een landschap waar er ruimte is voor natuur én mensen
Een landschap waar cultuur en natuur samenkomen
Een landschap waar tradities en nieuwe gebruiken elkaar aanvullen

NATUURBEHOUD Verankering in gemeenten
EN BIODIVERSITEIT De sterke verankering in onze 15 gemeenten blijft uitermate belangrijk. RLLK trekt
6-7 sinds 2005 de kaart van ondersteuning van de gemeenten op vlak van landschaps-
herstel, natuurgerichte recreatie en landschapseducatie. In alle gemeenten realiseren
we ook bij particulieren nog steeds heel wat acties van plan tot uitvoering. We ijveren
NATUURRECREATIE er steeds voor om voor de uitvoering van projecten middelen aan te trekken van
Europees, Vlaams of provinciaal niveau, zodat de eigen bijdrage slechts beperkt is.
8-9
In 2016 zetten we sterk in op drie belangrijke projecten. Ten eerste het thema
‘Energiek Landschap’: het koppelen van beheer van landschap aan lokale economie via
ENERGIEK een unieke korte keten. Ten tweede het realiseren van Europese Natuurdoelen. U leest

LANDSCHAP
in het jaarverslag over acties ten gunste van de boomkikker, gladde slang, heivlinder,
knoflookpad, levendbarende hagedis, natte heide en weidevogels. Ten derde blijft het
10-11 verhogen van de kwaliteit van onze wandelingen belangrijk. De arbeiders uit de sociale
economie nemen hierin een hele grote rol op.

PARKRANGERS De Parkrangers doen uitermate nuttig werk: dagelijks worden zij ingezet om het
landschap te verzorgen. Wandelpaden herstellen, zwerfvuil opruimen, snoeien van
12-13 hagen, openhouden van trage wegen, planten van dreven, boomverzorging, …
we konden elke dag weer rekenen op hun inzet.

DANKWOORD LUDWIG VANDENHOVE
EN FINANCIERING Voorzitter
15 Regionaal Landschap Lage Kempen
Gedeputeerde voor Leefmilieu en Natuur

ILSE IDELER
Directeur
Regionaal Landschap Lage Kempen

JJA
AAAR
ROOV
VEER
RZZIIC
CHHTT 220
01166 11 R
REEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSC
CHHA
APP LLAG
AGEE K
KEEM
MPPEEN
N 33
LANDSCHAPSZORG
EN STREEKEIGEN KARAKTER
LUIKS
LUIKS BRUGJE
BRUGJE HAM
HAM

Om het typische, Kempense karakter van de streek te behouden en haar
troeven maximaal uit te spelen, zette het Regionaal Landschap Lage Kempen
ook het afgelopen jaar weer volop in op het verhogen van de kwaliteit van de
duinen, houtkanten, vijvers, heiden en bossen. Al deze landschapselementen
dragen, samen met cultuurhistorische parels, bij tot onze streekidentiteit en
konden dan ook weer op de nodige aandacht rekenen.
ENKELE REALISATIES

In de 16e tot 18e eeuw verdedigde de bevolking
zich vanuit SCHANSEN tegen rondtrekkende
bendes. Schansen lagen in moeilijk toegankelijk
gebied en werden beschermd door grachten,
vijvers en aarden wallen. In de Lage Kempen
vind je nog heel wat relicten van dit bijzonder
erfgoed. In 2016 werkten we aan schansen
in MELDERT en EKSEL. De grachten zijn
weer zichtbaar, de waterpartijen werden
hersteld, oude bomen werden verzorgd en
plantgoed aangeplant.

NATUUR- EN LANDSCHAPSHERSTEL
€ 618.140 geïnvesteerd in terreinacties voor natuur & landschap
200 dreefbomen verzorgd of aangeplant

231 monumentale bomen verzorgd

3,8 km hagen en heggen verzorgd
De DUIZENDJARIGE EIK in Lummen werd verkozen als provinciale
laureaat voor de jaarlijks terugkerende wedstrijd ‘Boom van het Jaar’. 131 km houtkanten geïnventariseerd

De Duizendjarige eik eindigde na een heuse verkiezingscampagne, 4.510 m 2
hoogstamboomgaarden onderhouden
waar veel Lummenaars aan deelnamen, op de tweede plaats. 36.499 m2 poelen, vijvers, vennen (her)aangelegd

4,49 ha open plekken in bosverband gecreëerd
8,5 ha heide hersteld
In Ham werd in het kader van het TRAGEWEGENPLAN het LUIKS
BRUGJE hersteld. Dit vormt de verbinding met de gemeente Laakdal 30 ha hooi- en grasland hersteld

en slaat op die manier letterlijk de brug tussen Antwerpen en Limburg. 43,34 ha parkomgeving hersteld
In een spannend verhaal van Hendrik Conscience speelde dit brugje 79,8 ha exoten bestreden in bos (Amerik. Vogelkers)
al een rol. Vooral wandelaars maken dankbaar gebruik van deze
86,62 ha biodiversiteitsmengsels verdeeld (bloemrijke weiden en akkers)
veilige oversteek.
E HAM
HAM

COMMUNICATIE / EDUCATIE

INSPIRATIEDAG ONROEREND ERFGOED
Op 25 mei 2016 organiseerde het Provinciaal Centrum Cultureel Erfgoed
een inspiratiedag om de deelnemers wegwijs te maken in de verschillende
overheden, expertisecentra en organisaties die advies en ondersteuning bieden
over onroerend erfgoed. Onze erfgoedcoördinator verzorgde er samen met de
collega’s van RLKM en RLHV een workshop rond onze werking op het gebied
van landschapszorg.

JJA
AAARRO
OVVEERRZZIICCH
HTT 22001166 11 RREEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSCCH
HAAPP LLAG
AGEE KKEEM
MPPEEN
N 55
NATUURBEHOUD
EN BIODIVERSITEIT
IN DEN BRAND

De Lage Kempen herbergen niet enkel de grootste aaneengesloten bos- en heidegebieden
van Vlaanderen, maar ook het grootste aandeel aan Europees ecologisch prioritaire
gebieden. Zo ligt hier ruim 21% van het Europese Vogelrichtlijngebied en 16% van het
Habitatgebied. Door de aanleg van biodiversiteitsakkers en het herstel van topnatuur op
verschillende locaties werd ook het afgelopen jaar gezorgd voor een levend landschap,
waar kwetsbare soorten via groene stapstenen alle kansen krijgen. Hiervoor wordt
samengewerkt met landbouwers, jagers, imkers, gemeentebesturen, landeigenaren en
andere betrokkenen.
ENKELE REALISATIES

Met kinderen gaan wandelen kan weleens
een uitdaging zijn. Niet met deze vrolijke
SPOTTERSKAARTEN. Neem ze mee op je
wandeltocht door De Wijers en maak er een
spannende vijversafari van. In De Wijers kom
je onderweg vaak vogels en andere dieren
tegen. Zoek ze op de spotterskaart en ontdek
leuke weetjes over de zilverreiger, de boom-
kikker, de fuut en tientallen andere beestjes.

In de BEVERBEEKSE HEIDE in Een parel voor ontdekkers, dat is het
Hamont-Achel werd een corridor van Wild- en Wandelpark MOLENHEIDE
droge heide hersteld. De bomen in Helchteren. Maar het gebied is
werden gekapt en de strooisellaag ook zéér belangrijk voor Europese
verwijderd. Deze droge heidecorridor natuurdoelen. Stap voor stap
verbindt twee belangrijke vennen in herstellen we hier kwetsbare heide
het noorden van de gemeente. zodat soorten als de gladde slang,
Onder andere de heivlinder, de levendbarende hagedis en heivlinder
adoptiesoort van Hamont-Achel, zich weer thuis voelen.
maar ook vlinders, libellen en andere
typische heidesoorten zullen hiervan In Stokrooie werd gestart met het herstel
gebruik maken. Op deze manier van een historische vijver om de Europees
wordt hun leefgebied uitgebreid. Het beschermde soorten KNOFLOOKPAD en
Paardeven kreeg een afscherming om BOOMKIKKER nieuwe kansen te geven.
de natte heide en de zeldzame Wilgenopslag werd verwijderd, de vijverbodem
venvegetaties te vrijwaren. werd blootgelegd en de dijken en aan- en
afvoergrachten hersteld. Deze werken vinden
plaats op de grond van een privé-eigenaar:
een mooi voorbeeld van hoe ook particulieren
kunnen bijdragen aan natuurbescherming.
BRAND

COMMUNICATIE / EDUCATIE

LANDDUINENHERSTEL IN DEN BRAND
Over een brede strook van 800 meter worden de oude zandduinen in natuurgebied In den
Brand weer zichtbaar gemaakt. Zo worden de duinen van de Kamertstraat met de duinen van
het militair domein verbonden en wordt het unieke Hechtelse landschap versterkt. Om
hiervoor draagvlak te creëren bij het brede publiek werd een uitgebreid communicatietraject
op poten gezet. Via de website www.indenbrand.be en leuke promofilmpjes van lokale ambas-
sadeurs informeren we op boeiende wijze mensen over de waarde van landduinenherstel.

J A A R OV E R Z I C H T 201 6 1 R E G I O N A A L L A N D S C H A P L AG E K E M P E N 7
NATUURRECREATIE
DAG
DAG VAN
VAN DE
DE WIJERS
WIJERS

De Lage Kempen is een streek waar er ruimte is voor zowel mens als natuur en waar
cultuur en groen elkaar vinden. Voortdurend nemen we initiatieven om samen met
onze partners onze mooie natuur en landschappen open te stellen voor recreanten.
Dit jaar ontvingen we maar liefst 847.727 wandelaars in de Lage Kempen. De natuur
mogen beleven zorgt er voor dat je ze ook leert waarderen. Een efficiënt onderhoud
van de wandelpaden is op dit gebied een van de kerntaken van het Regionaal
Landschap Lage Kempen. Ook het afgelopen jaar werd het recreatieaanbod
opgewaardeerd en uitgebreid en waren er leuke (familie)evenementen.
ENKELE REALISATIES

In maart werd in de Abdijsite van Herkenrode
een VERNIEUWD WANDELGEBIED geopend.
De abdij neemt hiermee zijn rechtmatige plaats in
als één van de onthaalpunten van De Wijers.
Op 18 april nodigde RLLK er de toeristische en
horecaondernemers uit De Wijers uit voor een
TIPGEVERSDAG. 29 geïnteresseerden kwamen
naar de Abdijsite Herkenrode om kennis te maken
met het land van 1001 vijvers.

RLLK zette haar schouders opnieuw In april vierden de WANDELPETERS EN
onder het beheer van DOMEIN -METERS van Bolderberg hun tienjarige
BOVY in Heusden-Zolder. Een hele samenwerking met een ochtendwandeling en een
‘machinetrein’ werd ingezet om het heerlijk ontbijt met bubbels. Doorheen de jaren
park weer tiptop in orde te maken. werden deze mensen een hechte vriendengroep.
Al heel wat paden, vijvers en dierenver- Zij blijven dan ook met plezier de wandelingen
blijven kregen een grondige beurt, in van Bolderberg controleren.
2017 werken we hieraan verder.
In augustus lanceerden de
Eind december 2016 werd Limburgse Regionale
de ontwikkeling van het Landschappen en Toerisme
WANDELNETWERK BOSLAND Limburg samen de nieuwe
goedgekeurd. De komende wandelbox en vernieuwde website
twee jaar linken we de bestaande WANDELEN IN LIMBURG.BE.
wandellussen met heel wat extra De box bevat 8 streekkaarten die
kilometers wandelpad. Door alle wandelingen in onze groene
spelelementen en attracties te provincie bundelen. Op de website
verweven in de routes kan straks kan je via eenvoudige zoekcriteria
iedereen op maat een wandeltocht zelf je ideale wandeling
IJERS
JERS uitstippelen. samenstellen.

COMMUNICATIE / EDUCATIE

DAG VAN DE WIJERS 2016
25 SEPTEMBER – OP 14 WIJERS-LOCATIES
De derde editie van de Dag van De Wijers was opnieuw een groot succes. Op zondag
25 september maakten bijna 13.000 mensen kennis met de diverse aspecten van het
land van 1001 vijvers. Op, naast en zelfs in het water genoten mensen van de natuur
en het landschap. Vlottentochten op de Demer, waterpercussie, survivalworkshops:
het zijn maar enkele van de toppers die de vele bezoekers konden bekoren.

JJA
AAARRO
OVVEERRZZIICCH
HTT 22001166 11 RREEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSCCH
HAAPP LLAG
AGEE KKEEM
MPPEEN
N 99
ENERGIEK
LANDSCHAP
HAGEHELDENOVERLEG

Ons houtkantenlandschap, ooit zo typisch voor de regio, een duurzame
toekomst geven, samen met alle partners: dat is de essentie van het project
‘Energiek landschap’. Houtkanten worden verjongd door gericht te oogsten
via hakhoutbeheer. Dat zorgt voor variatie in de houtkanten, wat goed is voor
de biodiversiteit. Het door landbouwers geoogst hout wordt, versnipperd en
gedroogd, gebruikt als brandstof voor lokale verwarming. Dit is een topvoorbeeld
van duurzame CO2-neutrale en lokale groene economie.
ENKELE REALISATIES

In het PDPO project
HAGEHELDEN startten we
gelijkaardige initiatieven op
in de omliggende gemeenten.
Een eerste belangrijke stap is de
opmaak van een gezamenlijk
visieplan voor de houtkanten in
een gemeente. De lokale actoren-
groep staat hierbij aan het roer.
Vooraleer houtkanten effectief
geoogst kunnen worden,
BESTRIJDEN we eerst de
INVASIEVE EXOTEN zoals
Amerikaanse vogelkers.
Met ENERGIEK LANDSCHAP wil RLLK samen
met andere partners het hakhoutbeheer in het
landschap nieuw leven inblazen. Houtkanten
worden volgens een visieplan geoogst en van
het hout worden snippers gemaakt die gebruikt Op de verlaten werf van de
worden om gebouwen in de buurt te verwarmen. technische dienst in Houthalen
Lokaal, duurzaam en biodivers! werden de plannen concreet
gemaakt voor het allereerste
In het PILOOTGEBIED Bocholt oogstten lokale Limburgse BIOMASSAPLEIN.
landbouwers tijdens het winterhalfjaar enkele Houtige biomassa zal hier
kilometers houtkanten volgens het houtkantenplan. worden verzameld en bewerkt
De snippers worden gedroogd zodat ze de om daarna optimaal te kunnen
scholencampus in Bocholt kunnen verwarmen. verhandelen. Daardoor linken
Waar nodig wordt opnieuw aangeplant zodat we in we landschapsherstel aan de
de toekomst weer volwaardige houtkanten krijgen. lokale economie.
LEG

COMMUNICATIE / EDUCATIE

Q&A-EVENT
Tweemaal per jaar organiseert RLLK een ontmoetingsmoment
voor wie vragen heeft over energiek landschapsbeheer. Tijdens dit
‘Q&A-event’ kunnen mensen uit heel Vlaanderen en Nederland
kennismaken met onze visie en aanpak. Naast demonstraties van
machines en bezoeken aan de installaties is er uiteraard ruimte
voor vragen… en antwoorden.

JJA
AAARRO
OVVEERRZZIICCH
HTT 22001166 11 RREEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSCCH
HAAPP LLAG
AGEE KKEEM
MPPEEN
N 1111
O
h
o
w
d
k
h

PARKRANGERS
v
s
m
m
DAG VAN DE PARKRANGERS

In Limburg zijn 36 Parkrangers actief via sociale tewerkstelling. Door het onderhoud
van recreatieve voorzieningen en landschapsherstel dragen zij in belangrijke mate bij
aan de kwaliteit en uitstraling van ons landschap. De 12 Parkrangers die actief zijn
in de Lage Kempen hebben het afgelopen jaar maar liefst 23.092 manuren voor ons
gepresteerd. Ze werden hoofdzakelijk ingezet om de kwaliteit van de wandelpaden
en parken te garanderen, het onderhoud van houtkanten, de bestrijding van exoten
en het maaibeheer in parken.
ENKELE REALISATIES

De LINDEDREEF in de Groenstraat in Tessenderlo In Hamont-Achel ligt het Europees beschermde gebied
had dringend nood aan een snoeibeurt. Dode takken BUITENHEIDE waar vooral de boomkikker en de grauwe
werden verwijderd, gevaarlijke laaghangende takken klauwier thuis zijn. Het grasland is te nat om machines in te
werden gesnoeid en kruinen werden uitgelicht. zetten bij het beheer. Dankzij de Parkrangers wordt dit gebied
meermaals per jaar handmatig gemaaid. Doordat het maaisel
wordt afgevoerd, kan dit grasland zich verder ontwikkelen naar
een bloemrijkere vegetatie, wat de biodiversiteit ten goede komt.
Op de KARRESTRATERHEIDE in Lommel doorkruist
het hoogspanningsnetwerk de dennenbossen. Omdat
onder dit netwerk geen hoge bomen mogen groeien,
werd geopteerd voor een heidevegetatie. Jonge berken en In de Dennestraat in Leopoldsburg werd het BOS
dennen werden verwijderd zodat de heide zich hier verder langs de woonwijk AANGEPAKT. Door het kappen van de
kan ontwikkelen. Er wordt regelmatig gemaaid want jonge bosrand verdween het valgevaar voor de omliggende huizen.
heide is een belangrijke bron van nectar voor bijen en Bovendien werd door de aanplant van de zomereik, lijsterbes,
vlinders. Door het vrijmaken van deze strook kunnen hazelaar, spork en meidoorn en door het inzaaien van een
soorten als de gladde slang en vlinders gemakkelijker kruidenrijk grasland, een meer diverse bosrand gecreëerd
migreren van oost naar west en hebben ook joggers en die extra voedsel geeft aan de bijen. Zowel mens als natuur
mountainbikers een aantrekkelijker landschap. ondervinden voordeel van deze actie.
GERS

JJA
AAARRO
OVVEERRZZIICCH
HTT 22001166 11 RREEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSCCH
HAAPP LLAG
AGEE KKEEM
MPPEEN
N 1133
DE TEUT
DANKWOORD

Al deze projecten ook effectief realiseren op het terrein, dat vergt de
medewerking en inzet van talloze partners. Hen wensen we dan ook
uitdrukkelijk te bedanken. Wat zouden we immers beginnen zonder het
aanhoudend enthousiasme van de verschillende overheden, landeigenaars,
organisaties en vrijwilligers? Het spreekt voor zich dat we ons ook in de
toekomst samen met hen blijven inzetten voor een biodivers en aangenaam
landschap waar iedereen blijvend van kan genieten.

FINANCIERING
Ook op financieel vlak werkt REGIONAAL LANDSCHAP LAGE KEMPEN
met heel wat partners samen.

TOTALE OMZET RLLK: 1.513.068 EURO

3%
3%
Provincie Limburg structureel
9%
Provincie Limburg projecten

33% Vlaanderen structureel
9%
Vlaanderen projecten

Gemeenten basisbijdragen

5%
Gemeente projecten en dienstverlening

Europese projecten

Bijdragen eigenaars

21% Overigen (verkoop wandelkaarten, div...)
14%

FOTO’S Monique Abrahams, Karolien Coenen, RLLK, Kobe Van Looveren
COVERFOTO Dag van de Wijers, Monique Abrahams
REDACTIE Regionaal Landschap Lage Kempen
VORMGEVING Luc Schreurs

JJA
AAARRO
OVVEERRZZIICCH
HTT 22001166 11 RREEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSCCH
HAAPP LLAG
AGEE KKEEM
MPPEEN
N 1155
REGIONALE
LAND
SCHAPPEN
IN VLAAN
DEREN

PROVINCIE AANTAL GEMEENTEN
REGIONAAL LANDSCHAP
LAGE KEMPEN Limburg 15

Grote Baan 176 • 3530 Houthalen-Helchteren Beringen, Bocholt, Halen, Ham, Hamont-Achel, Hechtel-Eksel,
Heusden-Zolder, Houthalen-Helchteren, Leopoldsburg,
info@rllk.be • www.rllk.be
Lommel, Lummen, Neerpelt, Overpelt, Tessenderlo, Zonhoven

REGIONAAL LANDSCHAP LAGE KEMPEN
is 1 van de 17 Regionale Landschappen in Vlaanderen.
Meer info vind je op WWW.REGIONALELANDSCHAPPEN.BE

Deze publicatie kwam tot stand met financiële steun van de provincie Limburg.