You are on page 1of 117

MC LC

CM NHN V QUYN SCH

VI DNG T CC TC GI

LI NI U

PHN MT TR TU CM XC THT S L G?

CHNG 1 KHM PH

CHNG 2 NHNG IU NG KINH NGC V TR TU CM XC

PHN HAI KHM PH V TR TU CM XC CA BN

CHNG 3 NHNG CU HI QUAN TRNG

CHNG 4 THAY I T DUY

CHNG 5 XY DNG K NNG

PHN BN NG DNG TR TU CM XC

CHNG 6 NG DNG TR TU CM XC TRONG CNG VIC

CHNG 7 NG DNG TR TU CM XC TRONG CUC SNG GIA NH

LI CM N

V CC TC GI

GHI CH
MANG CHT LNG VO KIN THC
TGM Books c thnh lp v{o th|ng 9 nm 2007 bi ba th{nh vin: chuyn gia {o to
- dch gi Trn ng Khoa, dch gi Ung Xun Vy, chuyn gia {o to Trn ng Triu.
Sau n{y, v{o th|ng 2 nm 2009, TGM Books c st nhp vo TGM Corporation.

T nhng ng{y u thnh lp, kht vng ca chng ti l xut bn ra nhng quyn sch
c gi tr, c u t cng phu c v ni dung ln hnh thc, nhm mang li cho c gi
khng ch kin thc m cn l mt tri nghim mi khi cm tng quyn sch ca TGM
Books trn tay.

Vi phng ch}m khng xut bn t m ch xut bn nhng quyn sch cht lng
cao t ni dung n hnh thc, cc n phm ca TGM Books c tri qua nhiu cng
on t chn lc ni dung k lng n dch thut chnh xc, ri bin tp li vi ngn t
trong sng, d c, d hiu, gn gi vi vn ha Vit Nam. Khng ch dch sch, chng ti
cn mong mun gp phn nh nhoi l{m gi{u p thm ngn ng ting vit thng qua
nhng quyn sch ca mnh.

Chnh v th, cc n phm ca TGM Books ~ v{ ang mang li nhng gi tr to ln cho


nhiu tng lp x hi khc nhau bao gm: sinh vin hc sinh, cc bc ph huynh, cng nhn
vin chc, cc nh qun l, c|c nh{ l~nh o, doanh nhn... tr thnh nhng u sch mang
tnh hin tng, bn chy nht ti Vit Nam hin nay, v{ c yu qu bi hng triu c
gi trong v{ ngo{i nc.

TGM Books c c nhng thnh qu ny l nh s quan tm v ng h ca nhng c

gi tm huyt nh bn. Chng ti xin chn thnh cm n bn v tnh cm tt p .

www.TGMBooks.vn
Chia s ebook : http://downloadsachfree.com/

Follow us on Facebook : https://www.facebook.com/taiebookfree


TR TU CM XC (EQ)
D BO S 1 V THNH CNG TRONG S
NGHIP V CUC SNG
Trong th gii pht trin nhanh nh ng{y nay, ni m{ cng s y ry p lc cnh tranh
cng vi cuc sng c nhn hn lon, mi ngi chng ta u i tm nhng cng c hiu
qu c th qun l lch trnh, hnh vi v cc mi quan h ca mnh tt hn. Quyn sch
cho thy vic tm hiu v p dng tr tu cm xc l cha kha gip chng ta t c mc
tiu trn mong i v pht huy ti a tim nng ca mnh.

Tc gi Bradberry v Greaves s dng nhiu nm kinh nghim ca mnh vi t c|ch l{


nhng nh nghin cu, chuyn gia t vn v din gi v tr tu cm xc thi mt lung
gi mi vo m kin thc hin hu ca chng ta v tr tu cm xc. Cc tc gi ~ kt hp
nhng nghin cu mi nht v tr tu cm xc vi cch vit ngn gn, d hiu v nhng
thng tin c ng sc tch, nhm chng t loi tr thng minh khc ny c th gip chng ta
gim bt cng thng, gia tng hiu sut, nm bt cm xc ca mnh khi n xy ra v{ tng
tc mt cch tch cc vi nhng ngi xung quanh.

Thng Minh Cm Xc Hn Th{nh Cng Hn mang n nhng cch tip cn mi l


lm cho tr tu cm xc tr nn thc tin v d ng dng trong mi kha cnh cuc sng
hng ngy. Quyn sch ny, v vy, s gip bn:

Hiu r bn lnh vc ca tr tu cm xc: nhn thc v bn thn, lm ch bn


thn, nhn thc v x hi v lm ch cc mi quan h.
Nng cao tr tu cm xc ca bn thng qua vic s dng nhng k thut da
trn cc k nng n{y.
p dng tr tu cm xc vo cng vic pht trin k nng l~nh o, ci thin
kh nng l{m vic nhm, gip bn tr thnh mt nh qun l gii hn v{ mt
nhn vin xut sc hn.
Thc hnh tr tu cm xc bn ngo{i mi trng lm vic lci thin cc mi
quan h vi nhng ngi thn yu, gip bn tr th{nh ngi bn i v bc ph
huynh tt hn.
M ra mi lin kt gia tr tu cm xc v th cht nng cao sc khe ton
din ca bn.

Tin s Travis Bradberry v Tin s Jean Greaves l{ hai nh{ ng sng lp ra cng ty
TalentSmart. Tin s Bradberry c bng tin s kp trong hai lnh vc tm l hc (sc khe
thn kinh v t chc doanh nghip). Tin s Greaves c bng tin s trong lnh vc tm l
hc v t chc doanh nghip. C hai ang sng ti San Diego.
Chng ti xin tng quyn s|ch n{y cho E. L. Thorndike, ngi m gn mt th k trc
~ bit c rng IQ (ch s thng minh) khng phi l ch s duy nht.
CM NHN V QUYN SCH
"Tr tu cm xc l mt k nng c bit quan trng thnh cng trong s nghip v
cuc sng. }y l{ mt quyn sch tuyt vi m bn nn c.
Ken Blanchard, tc gi ca nhng quyn sch v kinh doanh bn chy nht mi
thi i, ng tc gi quyn sch The One Minute Manager (V Gim c Mt
Pht)

Quyn sch ny cha ng nhng li khuyn sng sut y cm hng v thit thc, bt
ngun t nhng nghin cu cng phu. Nhng phng ph|p hiu qu m cc tc gi a ra
c sc mnh thay i cch bn nhn nhn cuc sng, cng vic v th gii.
Thuyn trng D. Michael Abrashoff, tc gi quyn sch bn chy nht Its Your
Ship (Con Tu Ca Bn) v Get Your Ship Together (Lo Li Con Tu)

Vi nhp sng nhanh n chng mt ng{y nay, ngi ta dnh nhiu thi gian cho bn
phm m|y tnh, in thoi di ng v cc cuc gi hi {m hn l{ gp mt ni chuyn.
Chng ta phi rp ni nhng mu i thoi khng u khng ui, nhng hp th thoi kh
hiu v nhng mu tin nhn y ch vit tt bit phi lm g tip theo. Trong mng li
ngy cng phc tp ny, tr tu cm xc tr nn quan trng hn bao gi ht. Quyn sch
cung cp nhng thng tin v hiu bit v gi m khng ai c th b qua.
Rajeev Peshawaria, gim c iu hnh Goldman Sachs International

Ti ~ mua quyn sch ny cho c nhm ca mnh. N gip chng ti lm vic vi nhau
v vi khch hng ni b tt hn Nu bn mong mun tr thnh mt nh{ l~nh o c
mi ngi tin tng v nghe theo, quyn sch ny s gip bn pht trin c s nghip ln
cc mi quan h c| nh}n.
Regina Sacha, ph ch tch, b phn nhn s, FedEx Custom Critical

Tin s Bradberry v{ Greaves ~ to ra mt quyn cm nang va hiu qu va d c.


Quyn sch ny thu tm nhng iu quan trng nht trong cuc sng. Thnh cng
Hollywood cng kh khn nh trong bt c ngnh kinh doanh no, th nn k nng v tr
tu cm xc l v cng cn thit. Ti tht lng khuyn bn nn c quyn s|ch n{y.
Matt Olmstead, sn xut chng trnh, phim truyn hnh NYPD Blue and Blind
Justice ca ABC

Cui cng cng c mt quyn sch ni v phng ph|p ch khng ch l l thuyt.


Chng ta khng cn c thuyt phc thm v mc quan trng ca tr tu cm xc i
vi thnh cng trong cuc sng. iu chng ta cn l nhng cch thc thc t tng
cng tr tu cm xc. Quyn sch mi v xut sc ca tc gi Bradberry v Greaves m bn
ang cm trn tay ng l{ ca tri cho. N s thay i cuc i bn.
Joseph Grenny, ng tc gi sch bn chy nht t New York Times, Crucial
Conversations (Nhng Cuc i Thoi Ct Yu) v Crucial Confrontations
(Nhng Cuc Chm Trn Ct Yu)

Quyn sch ny l ting gi thc tnh dnh cho bt k ai mun c s ci tin |ng k
trong cng vic v cng c cc mi quan h. Tin s Bradberry v{ Greaves, thng qua nhng
nghin cu |ng tin cy, ~ a ra nhng phng ph|p thc t v nhng cu chuyn li
cun l{m thay i c|ch chng ta suy ngh v bn th}n v{ tng t|c vi nhng ngi m
chng ta quan tm nht.
Jim Loehr, tc gi sch bn chy nht t New York Times, The Power of Full
Engagement (Sc Mnh Ca Ton Tm Ton ) v Stress for Success (p Lc
Thnh Cng)

}y l{ mt quyn sch tuyt vi, thit thc v hu ch trong cha ng nhiu cng c
v k thut m bn c th s dng ha hp vi tt c nhng ngi bn tip xc trong
cuc sng.
Brian Tracy, tc gi sch bn chy nht Eat That Frog ( Hiu Qu Trong Cng
Vic) v TurboCoach (Hun Luyn Cp Tc)

Tr tu cm xc l mt khi nim quan trng m bn cn nm vng tuy vy nhiu


ngi vn cha nhn ra c iu . C|c t|c gi ~ l{m tt cng vic gii thch sc mnh
phi thng ca tr tu cm xc v lm th no p dng n t c nhng mc tiu quan
trng ca bn. Ti ~ s dng quyn s|ch n{y khai thc ti a tim nng ca mnh v ti
mun gii thiu n n nhng ai mong mun thnh cng tht s.
Richard La China, gim c iu hnh iTECH, t danh hiu Doanh Nhn Ca
Nm do Ernst & Young Entrepreneur bnh chn nm 1999

Bn hy sn sng giy bt ghi chp nhng thng tin trn ngp trong sch. Quyn sch
tuyt vi ny cha ng v s kin thc c gi tr v li khuyn cc k hu ch da trn
nhng chng c khoa hc vng chc. Ni mt c|ch chnh x|c th }y l{ quyn sch qu gi
nht m lu lm ri ti mi c c. Ti s tng n cho tt c bn b v khch hng ca
mnh nh mt quyn sch khng th b l.
Jim Belasco, ng tc gi sch bn chy nht t New York Times, Flight of the
Buffalo (Ch Tru Bay Ln)

C|c kh|ch h{ng ca ti thng l nhng ngi thnh cng v v cng bn rn. Quyn
sch ny chuyn ti vn hiu bit qu bu m khng h lm lng ph thi gian ca bn.
Nhng hun luyn vin ca ti v bn th}n ti ~ t c nhng thnh tch to ln nh vo
quyn s|ch n{y. }y l{ nhng k nng quan trng lm vic hiu qu.
Marshall Goldsmith, tc gi sch bn chy nht v l nh o to hng u theo
xp hng ca cc tp ch Forbes, The Wall Street Journal, The Harvard Business
Review v Fast Company

Tin s Bradberry v{ Greaves ~ th{nh cng trong vic to ra mt ti liu thc tin v tr
tu cm xc. n gin nhng khng s lc, }y l{ quyn sch dnh cho nhng nh qun l
v nhn vin mun tm hiu nhanh nhng vn y v tr tu cm xc. Quyn sch ny v
chng trnh {o to ca TalentSmart gp phn quan trng trong chng trnh {o to
nhn vin v ban qun l ti Nokia.
Thc s Jennifer Tsoulos, b phn nhn s, Nokia Mobile Phones

Quyn sch ny l ti liu tuyt vi i vi chng ti, nhng ngi cung cp dch v cu
ha cho cng chng. Thng qua nhng bc n gin, hiu qu nu trong sch, ti c th
hc v thc hnh k nng tr tu cm xc cn thit h tr khch hng tt hn trong
nhng tnh hung du si la bng. Chng s|ch v tr tu cm xc nhm l cng c c ch
nht cho hu ht c|c i trng trong vic tng cng hiu qu lm vic theo nhm v{ y
mnh tinh thn ng i.
Dominick Arena, i trng cu ha, phng cu ha, thnh ph Escondido,
bang California
VI DNG T CC TC GI
Khi bn nghin cu hn na triu con ngi, bn s nhn ra c nhng khuynh hng
ni bt t cc d liu. Ngi ta cho rng cng thu thp c nhiu thng tin bao nhiu th
quyn sch s cng dy by nhiu. Nhng chng ti li pht hin mt iu ngc li: l{
cng c nhiu d liu th mi vic cng tr nn n gin v sng t. C|c gi|o s mn thng
k trng i hc cng dy sinh vin nh th. Nhng kt qu m chng ti tm thy ph
bin n mc chng ti khng cn la chn no khc ngoi vic vit mt quyn sch phn
nh nhng thng ip c ng v mnh m thu c t cng trnh nghin cu ln v tr tu
cm xc ny.

C v l khi tha nhn rng, thot u mi ngi phi thc y chng ti thc hin
quyn s|ch n{y, nhng l{ s tht. Mc d dnh ton b tm huyt ca mnh v{o lnh vc
tr tu cm xc, nhng chng ti cha bao gi c gng vit g nhiu hn nhng bn |nh
gi. Thnh tht m{ ni, ~ c kh| nhiu quyn s|ch khai th|c t{i n{y. Chng ti thng
ch t chc nhng bui hi tho v tr tu cm xc. Chng ti lun tp trung vo vic truyn
t ch phc tp ny sao cho tht d hiu v d ng dng, k c vi nhng ngi khng
quan tm lm n vic ph|t trin k nng bn th}n. iu n{y ~ v{ ang tip tc l mt
vai tr ton vn i vi chng ti. Tuy nhin, cng tip xc vi nhiu khn thnh gi th cng
c nhiu kin (i khi yu cu) chng ti a nhng tng v nghin cu c |o ca
chng ti vo mt quyn s|ch i.

Th l bn ang cm trn tay kt qu ca mt sc p trong qu kh (nhng gi }y


khng cn l sc p na) v vic mang tr tu cm xc vo nhng trang s|ch. Chng ti ~
c mt tri nghim |ng nh t vic chuyn ha kt qu kho st ca hn 500 ng{n ngi
thnh nhng phng ph|p ~ c chng minh hiu qu m bt c ai cng c th s dng
c. D }y ch l mt quyn sch mng nhng chng ti ~ tin hnh vic nghin cu ht
sc nghim tc. Tr tu cm xc l mt k nng cc k quan trng v hu ch cho v s
ngi bit cch p dng n. V th, mi cu chuyn bn c trong quyn sch ny khng ch
n gin l{ chng t quan im. l{ nhng cu chuyn c tht ~ c chng ti
nghin cu thu |o v{ cn thn n tng chi tit. Tr tu cm xc c vai tr to ln trong
cuc sng h{ng ng{y n mc chng ti khng phi tm kim }u xa nhng bng chng
sng v chc chn mt iu l chng ti khng cn phi ba t ra lm g.

Tr tu cm xc l mt khi nim lin tc pht trin nhng rt thc t. Vi s hiu bit v


tp trung ng n, bn c th hc c nhng k nng mi trong mt thi gian tng i
ngn v{ t c nhng kt qu n tng. Nu bn c thc thc hnh v rn luyn nhng
k nng tr tu cm xc ca mnh, chc chn bn s gt h|i c nhng thnh qu lu di t
n lc y.

Thng Minh Cm Xc Hn Thnh Cng Hn ~ thc hin mt bc i mi to bo


cung cp ci nhn ngn gn v tng quan v tr tu cm xc di dng ti liu thc hnh.
Bn hy tn hng cuc hnh trnh khm ph tr tu cm xc n{y! Bc i u tin ny s
kh| nhanh chng nhng t|c ng t nhng iu bn hc c s thay i cuc i bn.

Thn i,
Travis v Jean San Diego, California

Ti bt: Chng ti mong nhn c thng tin phn hi t bn c. Hy gi th v{ email


chia s vi chng ti liu quyn s|ch n{y c gip ch c g cho bn. Vui lng lin h
chng ti theo a ch di }y:

lin h cc tc gi qua email:

Tin s Travis Bradberry: tbradberry@talentsmart.com

Tin s Jean Greaves: jgreaves@talentsmart.com

Hoc lin h cc tc gi qua hp th bu in:

TalentSmart Quick Book Feedback Suite G

11526 Sorrento Valley Road

San Diego, CA 92121


LI NI U
Khng phi hc vn. Khng phi kinh nghim. Khng phi kin thc hoc tr thng minh.
Khng c mt iu no trong s nhng iu trn l li d o|n y cho vic ti sao
ngi n{y th{nh cng cn ngi kia th khng. X hi dng nh ~ b l mt iu g khc
ang hin hu.

Chng ti nhn thy nhng v d minh ha cho iu ny xut hin mi ng{y ni cng s,
trong gia nh, nh{ th, trng hc v cc vng ln cn. Chng ti quan st nhng ngi
qu l ti gii, c hc vn cao nhng phi vt ln kim sng trong khi nhng ngi khc
r rng l c t k nng hoc kin thc hn li thnh cng rc r. Ti sao li nh vy?

Cu tr li gn nh bao gi cng dn n mt khi nim gi l tr tu cm xc. Trong khi


khi nim n{y kh x|c nh v{ o lng hn ch s thng minh (IQ) hoc kinh nghim v
chc chn l kh th hin r r{ng hn trong h s xin vic, sc mnh ca n li l{ iu
khng th ph nhn.

Gi }y, tr tu cm xc khng cn l mt b n na. Ngi ta ~ b{n nhiu v tr tu cm


xc, nhng v mt l do n{o , h vn khng th khai th|c c sc mnh ca n. Suy cho
cng, l mt x hi, chng ta vn tip tc tp trung hu ht sc lc dnh cho vic pht trin
bn th}n chy theo kin thc, kinh nghim, tr thng minh v hc vn cng l mt hnh
ng chnh |ng nu chng ta c th thnh tht ni rng chng ta ~ hiu bit tng tn
cm xc ca mnh, cha k n cm xc ca ngi khc v vic cm xc t|c ng n cuc
sng chng ta mt c|ch c bn mi ngy ra sao.

Ti ngh c hai l do to ra l hng gia tnh ph bin ca khi nim tr tu cm xc v


vic p dng n vo cuc sng. Th nht, ngi i khng hiu v tr tu cm xc. H
thng nhm ln gia tr tu cm xc vi sc thu ht c nhn hoc t{i n ni. Th hai, h
khng ngh tr tu cm xc c th c ci thin. Nhiu ngi quan nim rng hoc l bn
sinh ra ~ c sn tr tu cm xc hoc l khng.

V{ chnh l{ l do ti sao quyn sch ny li c ch cho bn. Bng vic hiu r tr tu


cm xc tht s l g v lm th n{o vn dng n vo cuc sng, bn c th bt u tn
dng tt c s hiu bit, hc vn v vn ling kinh nghim m bn ~ tch ly trong bao nm
qua.

V th, cho d bn ~ tng tm hiu t nhiu v tr tu cm xc hay cha bit g v n,


quyn s|ch n{y cng c th thay i trit cch bn suy ngh v thnh cng. Bn c th
c i c li quyn sch ny nhiu ln.

Patrick Lencioni

Tc gi quyn sch The Five Dysfunctions of a Team (Nm Ri Lon Chc Nng Mt
Nhm Lnh o),

Ch tch Table Group


PHN MT

TR TU CM XC THT S L G?

CHNG 1
KHM PH

PHINEAS GAGE

MT TAI NN BI THM H L NHNG B MT CA


TR TU CM XC

Nu cc ng ngh rng nhng pht hin quan trng ny xng ng c c mt v
tr trong t tp ch ca cc ng th cc ng c t nhin.
Tin s JOHN HARLOW,
trao i vi tp ch Boston Medical and Surgical nm 1848

Bui sm tinh m gi| lnh v m t hm y l ngy cui cng Phineas Gage i l{m ng
gi. Thc s}u hai tay v{o ti |o kho|c vt qua ci lnh t ti, anh mi m suy ngh v
nhng thch thc ca d n xy dng ng xe la Burlington chy ngang qua Vermont
ang ch i mnh pha trc. Di s qun l ca anh trong sut 18 th|ng, i ng st
~ t c nhng tin |ng k, nhng n thi im ny th h phi i din vi mt
on ng ln nhn | y him tr.

nh ban mai ca mt ngy mi quyn v{o hi m khng kh to thnh mt th nh sng


m o chiu xung con ng quanh co dn n ni Phineas l{m vic. Anh mm ci khi
nghe ting ba st p nhp nhng vng li t xa. i ca anh ~ l{m vic c 15 pht
trc khi ting ci hiu u tin vang ln. Phineas c ting l mt c cng c nng lc
v mn cn nht trong cng ty. Nim am m cng vic v tnh k lut ca anh chnh l yu
t m bo cho cc d n hon tt ng hn. Cng vi th|i lch thip, ha nh~, anh c
tt c nh}n vin trong i qu mn. V vn l mt ngi thng minh sc so, anh lun bit
gi li, trnh xa cm d t nhng qu|n ru trong vng nn cng chim c cm tnh ca
gia nh, bn b.(1)

Mt ngy lm vic hiu qu tri qua nh mi ng{y. Phineas v{ i ca anh ph tng mt


| t nhng on ng ray mi nhm gip nhng hnh khch bn rn di chuyn
nhanh hn. Phineas lic nhn ng h eo tay, kim ng h ch 16 gi 30 pht v h ~
hon tt gn mt cy s ng ray. Mt cch thun thc, Phineas }m thanh st vo ci l
gc cnh c cha thuc n v vui v ngh v ngy anh nhn c thanh st c bit ny t
bc th rn trong vng. Bc th rn c d|ng ngi vm v ~ ht sc ho hng gii thch
cho Phineas nghe rng thanh st ny khng ging vi nhng thanh st m{ b|c thng thy.

Trc khi tip tc ng tc quen thuc thng ngy, Phineas ra hiu cho ngi ph t|
ct vo l tip theo. Lp ct ny c tc dng bo v khng cho thuc n pht n sm khi anh
}m thanh st v{o. Khi Phineas a thanh st ln, anh bng git mnh v c ting ng ln
pht ra t pha sau. Quay u li nhn, anh thy |m cng nh}n trong hm va l{m mt
ng | to khi di chuyn chng ln xe. Phineas th di v tip tc cng vic ca mnh m
khng bit mt iu rng, ngi ph vic cho anh cng b ting ng y lm phn tm. Anh
ta qun khng ct vo l, th nn khi thanh st ca Phineas chm vo b mt | trong k
h to nn mt tia la mnh bt chy ng thuc n khng c bo v di |y.
Sc n mnh n ni thanh st anh ang cm trn tay phng i nh tn la. N cm vo
mt anh, xuyn sut t di mt tr|i ln nh u v bay thng ra ngoi. Cui cng, thanh
st ri xung bi c cch ch Phineas ng khong 30 mt.

C thn hnh ca Phineas bay ra pha sau do t|c ng ca c va chm, anh nm yn mt


hi ri qun qui trong cn au. Anh mun ht ln nhng mi ngi ch nghe mt ting th
thm nh nh khng kh l{ tt c m thanh m anh c th y ra t phi. Phineas cm
nhn c vt thng di mt tr|i, ni thanh st nng hn 5 k, d{i hn 1 mt vi ng
knh hn 3 cm }m xuyn qua mt anh. Anh khng h c cm gic g v l hng ln m
thanh st li khi n bay ra khi nh u anh, nhng ci th gii m anh bit ~ vnh vin
thay i t bui chiu hm y. Nhng ngi ng i trung th{nh lao n bn anh, h ci
xung nhn vo mt anh tm kim du hiu ca s sng. H bt ci mt cch lo u khi
thy Phineas nhn li h v rn r, Ti ngh mnh cn n gp b|c s Harlow. Tnh h{i hc
ca anh vn cn nguyn vn, Phineas cho mi ngi khing mnh ln chic xe b ch
anh vo thnh ph. Khi ~ ngi ngay ngn trn xe, Phineas nhn thy ngi ph t ca
mnh bun b~ i bn cnh. Anh nghing ngi qua thnh xe v ni mt cu quen thuc m
bt c c cng n{o cng ni khi ri khi ni l{m vic: Vui lng a cho ti quyn s trc.
Chng khc g nhng cu b trai h hc mm kinh ngc khi thy b mnh lm mt vic khe
nh dng s Hercules, |m cng nh}n ng st trn mt chng kin cnh Phineas ghi li
gi v vo quyn s.

ng bay ca thanh st d{i hn 1 mt xuyn qua u ca vin c cng ng st


Phineas Gage v{o ng{y 13 th|ng 9 nm 1848. Thanh st n{y ~ ly i phn n~o trc
ca anh. Hp s ca anh v thanh st }m xuyn qua n vn cn c trng b{y cho
cng chng ti vin bo tng Warren Anatomical thuc trng i hc Y khoa Harvard
Boston, bang Massachusetts.
Vo lc 5 gi 30 chiu th t, ng{y 13 th|ng 9 nm 1848 - ch mt ting ng h sau tai
nn kinh khng trn - Phineas ~ t ng trong sn nh mnh m khng cn ai gip .
Trc , v b|c s trong vng ngh rng Phineas khng th ni chuyn tri chy c nn
~ quay sang hi nhng ngi lm vic cng anh thng tin v v tai nn. B|c s ch cn bit
l{, Phineas t ngt xen v{o trc khi bt c ai kp m ming, thanh st }m v{o ch ny
v{ xuyn qua u ti ch n{y. Bt chp s tht l phn n~o trc ca anh b vng ra khi
hp s ging nh ngi ta khot mt ming da hu t ngoi vo trong, Phineas vn c kh
nng suy ngh v{ ni nng bnh thng nh trc khi anh b tai nn. Sut my tun l sau
, anh c b|c s Harlow chm sc tn tnh v cui cng, vt thng trn c th anh cng
lnh hn. Tai nn n{y dng nh khng li hu qu g ngoi my vt so v th lc mt
tri ca anh b yu i.

Gia nh v{ bn b ca Phineas ht sc kinh ngc trc vic anh vn sng st v bnh


phc nhanh chng sau tai nn khng khip trn. Nhng khi anh tr li lm vic th h nhn
thy mt s khc bit r rt. Biu hin kh|c thng u tin l tnh kh ca anh. Phineas
lun ming vng tc v{ a ra nhng mnh lnh mu thun, ty thuc vo tm trng tht
thng ca anh. Ngi c cng gng mu cha bao gi i l{m tr mt ngy nay li t ra
h hng vi cng vic. Nhng ngi thu kho|n trc vn thng ca ngi anh nh mt
trong nhng c cng gii nht ca h nay buc phi cho anh ngh vic.

Trong sut 11 nm Phineas sng st sau v tai nn, anh ~ bin i thnh mt con ngi
hon to{n kh|c. B|c s Harlow ~ ghi chp cn thn v chi tit v s thay i ton din
trong hnh vi ca Phineas. S thay i n{y ng l{ ch c th gii thch c bng phn no
m anh b mt.
T|c ng ca v chn thng c v nh ~ ph| hy s cn bng gia nng lc tr tu
v bn nng ng vt ca Phineas. Gi }y anh l{ mt ngi tnh kh tht thng, th
l, thiu kh nng t ch, lun do d C th anh ~ hi phc ho{n to{n, nhng nhng
ngi trc gi bit anh nh mt c cng khn kho, thng minh, nng ng v bn
b trong cng vic u nhn ra s thay i r rt trong tnh cch ca anh. S cn bng
trong t}m tr anh nay ~ khng cn na.(2)
Ni trng ra, tr tu cm xc ca Phineas ~ ri b anh mi mi sau v tai nn xy ra vo
bui chiu hm y. Cng vi vic mang i mt phn n~o trc, thanh st cng ~ ly i ca
anh kh nng chuyn s bc ng v cm xc thnh nhng h{nh ng hp l. Phineas vn
i ng, ni chuyn v{ c tri gi|c nh nhng ngi bnh thng nhng kh nng t kim
sot ca anh cn rt t. V mt l do n{o , tr nng ca anh vn khng suy suyn. Anh c
th gii c nhng bi ton phc tp v hiu r c|c cng on xy dng ng st. Anh
vn sng c lp nh trc khi xy ra v n. Nhng ngi gp anh sau v tai nn cho rng
cch hnh x thiu suy ngh l{ c im tnh cch ca anh t hi n{o n gi, ch c nhng
ngi quen c mi bit c s khc bit. H nhn thy con ngi mi ca Phineas cc k
v l v tht thng. Mi tc nhn kch thch v cm xc ny sinh d nh hay ln dng
nh u dn n nhng phn ng nng ni v{ thng th iu ny nh hng rt xu n
cht lng cuc sng ca anh.

NG NI GIA CM XC V L TR
Cho n nay, tai nn kinh khng m Phineas gp phi vn l mt bi ton nan gii i vi
cc nh nghin cu. Vic anh sng st qua v tai nn qu l mt iu k diu v s thay i
trong hnh vi ca anh gip chng ta hiu v b n~o con ngi nhiu hn bt c k thut
tin tin no. Nhng thit b hin i c th v ra bn no b, ch ra c nhng vng
no no l quan trng nht i vi mi loi t duy kh|c nhau, nhng khng mt loi my
mc no c th phn |nh c cch hnh x ca con ngi khi phn n~o trc b mt i.
Tai nn ca Phineas khng ch dng li mt cu chuyn ly k m{ ngi ta truyn tai nhau
nghe quanh ngn la tri; n cn cho chng ta bit mt iu quan trng v c|ch con ngi
suy ngh. Nhng th thch trong vic lm ch cm xc hng ngy l mt phn quan trng
ca cuc sng. Thm ch ngay c nhng ngi c b no nguyn vn vn c th tr thnh
nn nhn ca cch hnh x v l.

Khc vi Phineas, chng ta c s la chn v cch chng ta phn ng li vi cm xc. Mi


ngi chng ta tip nhn thng tin t th gii bn ngo{i thng qua nm gi|c quan. Tt c
nhng g chng ta nhn thy, ngi thy, nghe thy, nm c v chm v{o u c truyn
i khp c th chng ta bng nhng tn hiu in. Nhng tn hiu ny di chuyn t t bo
ny sang t b{o kh|c cho n khi n c ch cui cng l no b. Nu mt con mui cn
vo chn bn, cm gic ny s to ra nhng tn hiu truyn n no b trc khi bn nhn
ra vic mnh b mui cn. Cm gic ca chng ta i v{o vng n~o pha sau g|y, gn ty sng.
Nhng suy ngh phc tp da trn l tr din ra ti phn n~o i din, pha trc, }y
chnh l phn no m Phineas b mt. Khi nhng tn hiu in truyn n no bn, chng
phi i qua phn n~o trc n{y trc khi bn c th suy ngh mt cch logic. Vn nm
ch l gia cng vo ca cc gic quan v vng l lun trong no b l h vin (limbic
system). H vin l{ ni chng ta tri nghim cm xc. Cc tn hiu i qua h vin to ra
nhng phn ng cm xc i vi s vic trc khi chng n c phn n~o trc. Phn
n~o trc khng th ngn c nhng cm xc din ra trong h vin. Thay v{o , hai khu
vc ny giao tip lin tc vi nhau. Qu trnh giao tip n{y chnh l{ c s ca tr tu cm
xc.

Sau v tai nn, tt c nhng g m{ Phineas |ng thng cn ch l cm xc. V mt i to{n


b phn n~o trc, anh mt lun kh nng suy lun v phn ng vi cm xc. Tht vy, tt
c nhng g t|c ng n anh, tt c nhng g m anh tri nghim u dn n nhng phn
ng cm xc thiu suy ngh. Phineas khng cn kh nng kim sot cm xc ca mnh, hoc
thm ch khng hiu c s tn ti ca chng. Mi gi mi pht trong ngy, lc no anh
cng b cm xc ln t, tnh trng n{y tng t nh khi bn ang b h rt hoc trong lc
c gng cu mt a tr sp cht ui.

No b ca chng ta c c{i t bin chng ta thnh nhng sinh vt c cm xc.


Vic chng ta tri nghim cm xc u tin i vi mt s vic n{o c ngha l{ cm xc
t|c ng mnh m n hnh vi ca chng ta. Mt s tri nghim mang li nhng cm xc
m chng ta d dng nhn bit, nhng cng c nhng cm xc dng nh khng tn ti. H
vin m bo cc cung bc cm xc ng mt vai tr quan trng trong mi kha cnh hnh
vi ca chng ta.
ng i trong c th ca tr tu cm xc bt u no, t ty sng. Nhng gic quan
chnh ca bn i v{o }y v{ c truyn n phn n~o trc, sau th bn mi c th
suy lun v tri nghim y. Nhng trc tin, chng i qua h vin, ni c|c cm xc
din ra. Tr tu cm xc i hi vic giao tip hiu qu gia hai trung tm cm xc v l
tr trong no.

C hng t n-ron thn kinh cc nh nm trn ng lin kt gia hai trung tm cm xc


v l tr ca no b. Thng tin c truyn ti qua li gia hai trung tm ny ging nh
dng xe c ngc xui trn nhng con ng trong thnh ph. Khi bn thc hnh k nng
tr tu cm xc, dng chy thng tin s tr nn thng sut c hai chiu. Lu lng thng
tin cng nhiu th mi lin kt gia hai trung tm cm xc v l tr trong no b cng tr
nn vng chc. Kh nng gi cho on ng lin kt ny thng sut c nh hng to ln
n tr tu cm xc ca bn. Bn suy ngh v cc cm xc ca mnh cng nhiu bao nhiu
v phn ng hu ch vi nhng cm xc th ng lin kt ny cng pht trin by
nhiu. Mt s ngi phi vt ln trn nhng con ng hai ln xe, trong khi nhng ngi
kh|c ~ x}y dng c ng cao tc nm l{n xe. Lu lng thng tin d{y c chnh l nn
tng cho mt tr tu cm xc cao. Lu lng thng tin qu t t c hai chiu s dn n
nhng hnh vi khng hiu qu.

Ti sao con ngi b qu nhiu thi gian pht l cm xc ca mnh hoc b chng chi
phi? a s nhng sai st v tr tu cm xc n gin xut pht t vic khng am hiu. Bn
c th khm ph nhng k nng c th gip bn bit cch hnh x khn ngoankhi i
din trc th thch. Vic khai thc sc mnh ca tr tu cm xc trong cng vic v gia
nh khng cn l{ mt la chn na. Ng{y nay, thnh cng v c mt cuc sng trn vn,
bn phi hc cch tn dng ti a nhng k nng n{y bi v ch c nhng ngi bit ha
hp gia cm xc v l tr mi c th t kt qu tt bc.

PHA BN KIA CA S THNG THI

TH NO L THNG MINH CM XC?


Khm ph l nhn thy nhng g ai cng thy v ngh ra nhng g khng ai ngh
ti.
ALBERT VON SZENT-GYORGYI

Lily thc dy vo mt bui sng th hai tr{n y nng m San Francisco. C tm ra,
thay qun |o i l{m v{ ngi nhm nh|p ly c{ ph trong lc c bo. Thnh thong, c li
ngh v gii thng Biotech Bay, mt thut ng dng miu t ngnh cng ngh sinh hc
m{ c ang gn b. Trong nhiu nm qua, Lily vn lm vic cho cng mt cng ty. Thot
u, c chng c g than phin, nhng thi gian tri qua, cng vic ca c tr nn tr tr.
Nim am m ch to ra nhng loi thuc chng li cn bnh ung th vn l mt phn quan
trng trong cuc i c, nhng ch c vy thi, c khng cn yu t ng lc no khc. C
thy mnh quanh i qun li ch lm chng y vic ht tun ny sang tun khc m khng
h c bt c c hi n{o nng cao v pht trin k nng ca mnh.

Cng v tr ny lu, Lily cng nhn thy ban qun l him khi trao i v nhng vn
m{ nh}n vin quan t}m. i ng trong phng th nghim lun ming ca thn v s thiu
vng c|c c hi thng tin trong cng vic. H b mc kt vo v tr hin ti ca mnh nh
nhng con chut trong phng th nghim. Lily mong c c c c hi pht trin v lm
nhng vic mi m. C mun c li cm gi|c ng trc mt cng vic y th thch. Th
m trong nhiu thng qua, cng vic ca c chng mang li c g ngoi ni tht vng.
Nhng ng{y hm nay, mi chuyn s thay i: hm nay Lily bt u v tr mi mt cng
ty kh|c. C ~ quyt nh i vic c|ch }y s|u tun, khi David, sp c ca c, mi c tham
gia vo mt cng ty nh m anh thnh lp. Trc }y, anh cng ri b cng ty trc ca c
v tht vng vi ng hng pht trin ca cng ty. Anh thuyt phc c rng cng ty mi
ny s gip c thc hin nhng tng ca mnh bng nhng cch thc mi m v to bo.

Khi Lily lt t b|o n mc kinh doanh, c bt cht thot khi dng suy tng min man.
Mt th ln v gi c phiu ang rt nhanh ca cng ty c trn trang b|o p ngay vo
mt c. Lily lic nhn ng h eo tay, chp ly ly c ph v vi v~ i ra ca.

Nm u tin Lily lm vic cng ty mi ging nh mt ngy tri qua trong thnh ph
ln. Tht th v, c qu nhiu vic phi lm m thi gian th c gii hn, th nn c u cm
thy mt nhoi mi khi v ti nh{. ng nh nhng g David ha, Lily c th nh hng
n s pht trin ca cng ty. C nm gi v tr qun l phng th nghim, ni sn xut ra
nhng loi thuc chng ung th mi v{ c thng xuyn c mi tham gia vo cc bui
hp ca cng ty v k hoch th nghim thuc trn ngi. C cm thy vinh d khi c
ng gp kin vo vic th nghim ny, v chng kim tra hiu qu ca nhng loi thuc
mi trong vic cha tr bnh ung th. Qu tht, David ~ mang li cho Lily nhng c hi m
cng ty c ca c khng l{m c.

Tuy nhin, vo gia nm l{m vic th hai, mi vic li i v{o li mn. i ng trong
phng th nghim di s l~nh o ca c phi hp vi nhau rt n v cc d |n c
trin khai nhanh chng, nhng c khng tr|nh khi cm gic nhm chn. C tip tc c
cp trn to c hi a ra nhng xut v vic th nghim cc loi thuc mi trn ngi.
Mt vi ln, nhng kin ngh ca c c thc hin v c cm thy rt vui. Nhng c|c cuc
hp ca cng ty bt u ging nhau kinh khng. C ch c php ng gp kin n mt
mc n{o v cch thc hot ng ca cng ty. K c khi kin thc chuyn mn ca c
tr nn su rng hn, nhng sng kin tt nht ca c vn b b x. Lily rt tht vng. Ban
l~nh o ang l{m nhng vic quan trng, ln k hoch cho vic th nghim thuc, cn c
phi l{m ngi gi tr cho phng th nghim, ni m{ khng c ngi ch huy vn c th
chy tt. C tip tc nghin cu v vic th nghim thuc v{ ngh ra nhng tng sng
to. Nh , c c th thy r nhng l hng ln trong quy trnh th nghim thuc ca cng
ty. David v nhng ngi qun l khc do qu bn rn vi vic pht trin cng ty m b l
nhng yu t quan trng.

Thi gian tri qua, Lily bt u cm thy ting ni ca mnh khng cn trng lng na.
Mc d c nhiu quyn lc hn bao gi ht, nhng c khng thy vui v g khi c phi lm
nhng vic m{ c ~ qu| th{nh tho. C cm thy cp trn khng coi trng mnh khi khng
cho c tham gia gp nhiu hn v quy trnh th nghim thuc. C bit rng mnh c kh
nng l{m c nhiu hn l{ ch n thun ph trch phng th nghim, nhng c t hi
liu c c b |nh gi| l{ khng bit trn trng nhng g mnh c nu c m ming ni ra vn
ny khng. Trong hng thng tri, c gi im lng v lun c cm gic ngt ngt trong
cng vic. Mi vic tr nn ti t hn khi c nhn ra mnh ang l}m v{o tnh cnh chn
ng|n m{ c ~ tho|t khi v{i nm v trc. Mt ln na, Lily li tht vng vi cng vic ca
mnh.

Trong sut giai on ny, bt chp tm trng u su mi khi n cng ty lm vic, Lily vn
duy tr vic c David h tr v ch bo. Mc d cc k bn rn v thnh thong c v hi
xa c|ch nhng anh khng bao gi ni khng khi c yu cu gp mt. C cm thy hi tic
v ~ ngn ngi khng dm ni ln nhng khc mc ca mnh trong cng vic. ~ n lc
phi thnh tht vi David v th xem anh c gip g c cho c khng. Bi th, c sp xp
mt bui ni chuyn vi anh v c ng hai tun l chun b.

Su thm trong lng, c bit mnh cn phi thay i mt iu g . C khng mun b


nht trong phng th nghim sut i, nhng c khng thy mt v tr r rng no ph hp
vi nhng k nng ca c trong cng ty ang ph|t trin ny. Lily quyt nh rng vic ri
khi phng th nghim l{ u tin h{ng u ca c. C dnh ra hai tun tip theo ly can
m gii thch hon cnh ca mnh cho David hiu. Cho d cm xc ca c c chnh |ng
hay khng, c bit anh s lng nghe c ni. Cn s vic c tht s thay i hay khng th li
l chuyn khc. Nu David khng ng vi c th c cng khng chp nhn vic mnh b c
lp trong phng th nghim.

Trong sut bui ni chuyn, Lily ngi cng trn gh. C hng ging v hi hp gii
thch cho David hiu nhng gii hn ca cng vic hin ti khin c chn nn. C nhanh
chng nhn mnh rng c rt yu qu cng ty v{ |nh gi| cao c hi d{nh cho mnh nhng
trong my thng qua, c cm thy ngt ngt. Lily dng li mt cht ri ni vi David rng
c mun chuyn ra khi phng th nghim. S im lng bao trm cn phng. Trong mt
khong thi gian d{i nh v tn, David khng ni mt li no. Anh ngi yn trn gh v c
v nh ang nhn xuyn thu c. Anh cm thy sc v kh gin d khi nghe c tm s. Anh
vn ngh Lily ang c mt v tr tt trong mt cng ty pht trin nhanh. Mc lng hin ti
ca c cao gp hai ln mc lng cng ty c.

ph v khng kh im lng n kh th, Lily t bn bo co ln bn ca David. Va lt


nhanh qua tng trang, c va trnh by nhng im thiu st ca cng ty trong nhng cuc
th nghim thuc mi }y. C ngh ci thin quy trnh th nghim thuc v nhng sai
lm nh vy lm cng ty tn km rt nhiu. Cui cng, c kt thc bng cch ch ra ba l
hng ln c th khin cho vic th nghim thuc ca cng ty tht bi sm. Thng thng,
mt cuc th nghim thuc tht bi s ngn ca cng ty h{ng trm ng{n . Lily c th thy
rng nhng iu c ni c t|c ng mnh n David. Sau mt khong thi gian im lng nh
tra tn na, anh ni r rng anh khng h bit l c khng hi lng vi cng vic ca mnh.
Do tc tng trng qu nhanh ca cng ty m anh khng c thi gian trao i vi c
nhiu nh anh mong mun. Anh cng ni vi c rng mc d bn bo co ca c rt n
tng nhng anh khng th ha hn iu g. Vic c c c chuyn sang v tr gim st
quy trnh th nghim thuc mi ca cng ty hay khng ph thuc vo ton b ban l~nh o.

By gi n lt Lily trm ng}m suy ngh. C phi David va nhc n v tr gim st vic
th nghim thuc ca cng ty? Qu tht, v{i ng{y sau , David trao i vi nhng ngi
cn li trong ban l~nh o. Lily c php th cng vic mi. Ch su thng sau, Lily ngi
vo gh gi|m c nh kh nng qun l quy trnh th nghim thuc hiu qu ca c. Vic
tng lng thng cng vi phm vi p dng kin thc vo cng vic khin c cm thy v
cng mn nguyn.

Lily cn nh mi cu ni ca David vo cui bui gp mt hm . Anh ni rng anh


ngng m lng can m ca c khi dm tin vo cm gic ca mnh v{ i din thng vi
vn . l{ nhn xt ca mt ngi ~ ri b cng ty c vi mc lng 250.000 /nm
thnh lp cng ty mi bng s tin dnh dm ca mnh.
Mt thi gian sau, Lily pht hin tr tu cm xc ng mt vai tr quan trng trong vic
gip c gii quyt tnh hung kh khn va qua. Vi s gip ca mt nh c vn, c xem
xt li s vic n{y v{ ph}n tch xem mnh ~ l{m nhng vic c th g t c kt qu
tt p ni trn. Nh c vn ch ra cho c thy c ~ tn dng c bn k nng ca tr tu cm
xc, l{: nhn thc v bn thn, lm ch bn thn, nhn thc v x hi v lm ch cc mi
quan h. Nh phn ln nhng ngi c thc khm ph v tm hiu tr tu cm xc, Lily
cm thy hng th vi vic chia nh tr tu cm xc ca mnh ra thnh bn phn ring bit.
Khi kt hp vi nhau, bn k nng n{y x|c nh kh nng nhn bit v thu hiu cm xc
cng nh kh nng s dng nhng am hiu n{y kim sot hnh vi v cc mi quan h
ca chng ta. M hnh v bn k nng tr tu cm xc c Daniel Goleman, Richard
Boyatzis v Annie McKee gii thiu v{o nm 2002 trong quyn sch ca h, K Nng L~nh
o Nn Tng (Primal Leadership). T , ngi ta dng m hnh ny lm chun mc
tm hiu v tho lun v tr tu cm xc ng{y nay. Do , trong sut quyn sch m bn
ang cm trn tay }y, chng ti s miu t tr tu cm xc bng bn thut ng n{y. Cng
ging nh Lily v{ nhiu ngi kh|c m{ chng ti c c hi lm vic cng, chng ti chc
chn bn s nhn thy bn thnh phn n{y a ra mt nh ngha chnh x|c v tr tu cm
xc. Kt hp li vi nhau, nhng k nng n{y s gip bn s hu phn cn li ca cuc sng
m nhng ngi thng minh thng thng khng th n{o c c.

Lily ~ s dng k nng u tin ca tr tu cm xc nhn thc v bn thn thng


qua vic nhn nhn tnh hung mt cch khch quan. Tht au lng khi c nhn ra rng c
li tht vng v mc kt trong cng vic mi y ht nh lc c cn l{m cng ty c. Mt khi
c tha nhn c iu ny v dnh thi gian tm hiu v cm xc ca mnh, c c trong tay
tt c nhng thng tin cn thit thc hin mt s thay i. Sau , Lily s dng nhn
thc ca mnh v tnh hung hin ti to ng lc h{nh ng cho bn thn.

Tip theo, c dng k nng tr tu cm xc th hai lm ch bn thn lp mt bn


k hoch hp l ri thc hin n. C phi hy sinh nhng gi ngh ngi bui ti vit bn
bo co, ri c nhng lc c em lng ho{i nghi v chnh bn thn mnh, v cui cng l
bc vo phng ni chuyn vi David. Tt c nhng th th|ch n{y, c u vt qua c
thng qua vic lm ch cm xc. C ~ ho{n th{nh tt k hoch bng cch gii quyt nhng
cm xc tiu cc m c gp phi trong sut on ng v tip tc tin v pha mc tiu
ca mnh.

Trong sut hai tun l chun b cho cuc trao i vi David, Lily dnh thi gian thc tp
k nng tr tu cm xc th ba nhn thc v x hi v cn nhc mi vic di gc nhn
ca David. Nh vy m c quyt nh son ra mt bn bo co cng phu. C nhn ra rng
anh khng th n{o c ht tt c nhng suy ngh trong u c bt k chng c thuyt phc
n mc no nn c phi to iu kin anh hiu r nhng g c mun ni.

Sau , c dng k nng tr tu cm xc th t lm ch cc mi quan h t kt


qu mong mun. C bit rng khng mt ai khc ngoi tr David c th gip c gii quyt
vic ny. C tin vo mi quan h gia hai ngi v trc tip n gp anh trnh by thng
thn v vn ca mnh.

Khi Lily so snh nhng vic c ~ l{m trong hon cnh ny vi nhng g din ra trc
}y trong qu| kh, c nhn ra rng vic c p dng nhng k nng tr tu cm xc c nh
hng mnh m n thnh qu m c nhn c. Mc d lc y, c khng h bit rng
mnh ang s dng cc k nng n{y, nhng vic c thnh tht vi nhng cm xc ca chnh
mnh, chun b cho bui ni chuyn vi David mt c|ch chu |o v{ tin tng vo mi quan
h tt p by lu nay gia c v{ anh ~ gip ch cho c rt nhiu. Bn cnh , c cng ngh
n bao nhiu c hi m{ c ~ b l, ch v c ~ khng h{nh ng tng t. Bng cch
khm ph tr tu cm xc ca mnh vi s gip ca nh c vn, Lily hc c cch xc

nh nhng k nng n{y v{ ph|t huy chng trong tng lai.


Bn k nng n{y kt hp vi nhau to thnh tr tu cm xc. Hai k nng pha trn,
nhn thc v bn thn v lm ch bn thn, ni v bn thn bn nhiu hn. Hai k
nng pha di, nhn thc v x hi v lm ch cc mi quan h, ch trng n cch
bn tng t|c vi ngi khc.

CNH CA M RA TR TU CM XC
Nhng ti liu v tr tu cm xc cng l}u i nh nhng nghin cu v hnh vi con
ngi vy. T Kinh Th|nh cho n cc nh trit hc Hy Lp, nh son kch thin ti
Shakespeare, nh chnh lun Thomas Jefferson v cc nh tm l hc hin i u xem kha
cnh cm xc ca l tr nh mt yu t nn tng nht thuc v bn cht con ngi.(3) Tht
vy, d thi i no, nhng ngi c cng m{i gia k nng tr tu cm xc u c kh
nng ni bt vn ti thnh cng, trong khi nhng ngi khc lun gp kh khn trong
cuc sng. Tr tu cm xc l mt iu g kh| m h trong mi con ngi chng ta. N
x|c nh cch chng ta kim sot hnh vi bn thn, gii quyt nhng vn phc tp ny
sinh ngoi x hi, a ra nhng quyt nh c| nh}n t c kt qu tch cc.

Vo nhng nm u th k 20, mt tr{o lu mi ni ln nhm tm kim cch thc o


lng ch s thng minh ca con ngi (Cognitive Intelligence IQ). Cc nh khoa hc thi
xem IQ nh l{ thc o nhanh nht phn bit gia nhng ngi trung bnh v nhng
ngi xut sc. Nhng ri h nhanh chng pht hin ra im hn ch ca cch tip cn ny.
Trong thc t, c rt nhiu ngi cc k thng minh (h gii c, vit v{ tnh to|n) nhng
kh nng kim sot hnh vi bn thn v ha hp vi ngi khc ca h li rt km. Cc nh
khoa hc cng tm thy v s v d v nhng ngi c ch s thng minh trung bnh nhng
li thnh cng tt bc trong cuc sng. Gi|o s E. L. Thorndike, ging dy i hc
Columbia, chnh l{ ngi u tin t tn cho cc k nng tr tu cm xc. Thut ng do ng
ngh ra, thng minh x~ hi, phn nh kh nng ha hp ca ch th vi nhng ngi xung
quanh.(4) M~i n tn nhng nm 1980, tr tu cm xc (EQ) mi c c tn gi chnh thc
nh ng{y nay.(5) Nhiu cng trnh nghin cu lp tc c tin h{nh, trong c h{ng lot
kho st i hc Yale nhm tm ra mi lin h gia tr tu cm xc vi cc thnh tu c
nhn, hnh phc v thnh cng trong s nghip.(6)
Khi nim tr tu cm xc gii thch l do ti sao hai ngi c cng ch s thng minh (IQ)
li t c nhng mc thnh cng khc xa nhau trong cuc sng. Tr tu cm xc (EQ)
cp ti mt thnh t quan trng trong hnh vi ca con ngi, khc bit vi tr nng.
Ngi ta cha ph|t hin ra mi lin h no gia IQ v EQ; iu c ngha l{ bn khng th
n{o o|n c tr tu cm xc ca mt ngi m ch n gin da vo mc thng minh
ca ngi .

iu |ng mng l tr tu cm xc l mt k nng c th hc c. Mc d ng l{ c


nhng ngi sinh ra ~ thng minh cm xc hn nhng ngi khc, bn vn c th tng
cng tr tu cm xc ca mnh nu bn khng phi t nhin m c.

Tnh cch c nhn l ming ghp cui cng hon chnh bc tranh v con ngi.
chnh l{ du n ring ca mi chng ta. Tnh cch ca bn l kt qu ca nhng g bn
thch hay khng thch, chng hn nh bn c khuynh hng hng ni hay hng ngoi.
Cng ging nh ch s thng minh (IQ), tnh cch c nhn khng th c dng c
o|n v tr tu cm xc. Ngi ta thng cho rng mt s nt tnh cch th hin tr tu cm
xc cao, nhng nhng ngi thch gp g ngi khc khng hn l{ ngi thng minh cm
xc hn nhng ngi thch mt mnh. c im tnh cch c th gip ch cho s pht
trin tr tu cm xc nhng bn thn tr tu cm xc li khng ph thuc v{o tnh c|ch. Nh
vy, ch s thng minh (IQ), tr tu cm xc (EQ) v tnh cch, kt hp vi nhau, s th hin
hnh nh chn thc nht v con ngi. Trong cng mt ngi, ba yu t ny khng trng
lp nhau nhiu. Thay v{o , mi yu t gii thch v mt kha cnh ring bit, c trng
ca ngi .
Ch s thng minh (IQ), tnh cch v tr tu cm xc (EQ) l ba phm cht ring bit m
tt c chng ta u s hu. Kt hp vi nhau, chng x|c nh r c|ch chng ta suy ngh
v{ h{nh ng. Kh c th o|n c yu t ny da trn yu t kia. Mt ngi c th
rt thng minh, nhng li c tr tu cm xc thp, v{ con ngi, d thuc bt c loi
tnh c|ch n{o, cng c th c ch s EQ cao v/hoc IQ cao.

Bn k nng tr tu cm xc c th c chia ra lm hai cp thuc hai nhm nng lc c


bn: nng lc c nhn v nng lc x hi. Nng lc c nhn l kt qu ca k nng nhn
thc v bn thn v lm ch bn th}n. Ni c|ch kh|c, l{ kh nng nhn thc v cm xc,
ng thi kim sot hnh vi v xu hng ca bn. Nng lc x hi l kt qu ca k nng
nhn thc v x hi v lm ch cc mi quan h. chnh l{ kh nng hiu r h{nh vi, ng
c ca ngi khc v lm ch cc mi quan h ca bn.(7) Bn k nng n{y thng hay i i
vi nhau to th{nh nng lc c| nh}n v{ nng lc x hi nhiu n ni chng khng xut
hin c lp trong cc bn phn tch thng k. Bn s nhn thy mnh thng s dng
nhng k nng n{y theo tng cp. V{ tng t nh Lily, bn cng s pht hin ra nhng
tnh hung m trong mt k nng ring l khng gip bn t c kt qu mong
mun. Nghin cu ca chng ti khng nh iu m v s nhng thnh gi khn ngoan ~
trao i vi chng ti sau khi tham d bui ni chuyn: C phi l mt s k nng tr tu
cm xc thng i i vi nhau?.

NNG LC C NHN
Nng lc c nhn chnh l sn phm ca hai k nng quan trng: nhn thc v bn thn
v lm ch bn thn. Cp k nng n{y tp trung vo c nhn bn hn l{ mi quan h tng
tc gia bn vi ngi khc. Nhn thc v bn thn l kh nng nhn bit nhng cm xc
ca bn mt cch chnh xc vo mt thi im c th v hiu r bn c khuynh hng hnh
ng nh th no trong tnh hung . Bn cnh , nhn thc v bn th}n c ngha l{ nm
vng phn ng thng thng ca bn i vi nhng s vic, th thch v thm ch i vi
nhng ngi c th. Vic tm hiu v khuynh hng ng x ca bn l{ iu ht sc quan
trng, n gip bn nhanh chng hiu c cm xc ca mnh. K nng nhn thc v bn
thn mc cao i hi bn phi sn sng chp nhn cm gic kh chu khi i din trc
tip vi nhng cm xc c th l tiu cc. }y cng l{ iu kin cn thit trong vic nhn
bit v thu hiu cm xc tch cc ca bn.

Cch duy nht gip bn tht s hiu c cm xc ca mnh l dnh thi gian suy ngh
xem nhng cm xc t }u m{ c v{ ti sao chng li xut hin. Cm xc bao gi cng
phc v cho mt mc ch n{o . Bi v cm xc chnh l phn ng ca bn trc nhng
tri nghim trong cuc sng, chng thng n t mt ni n{o . i khi, cm xc ca
chng ta xut hin khng r nguyn do, v vy iu quan trng l bn phi tm hiu l do ti
sao hon cnh hin ti ca bn li c t|c ng mnh khin bn c nhng phn ng nht
nh. Nhng ngi l{m c iu n{y thng nhanh chng hiu c cm xc ca mnh.
Cc tnh hung to ra nhng cm xc mnh bao gi cng i hi chng ta phi suy ngh
thu |o. Tht kh cho Lily khi phi tha nhn vi chnh mnh rng cng vic mi ca c
sau mt thi gian ~ tr nn ti t. Phi mt nhiu tun l c mi nhn ra rng c tht vng
trc s tht l cng vic mi ca mnh li ri v{o tnh trng tr tr ging cng vic c.
Khong thi gian nhn thc ko d{i n{y ~ m ra con ng cho mt s thay i tch cc
v{ ngn chn vic c la chn sai lm c th dn n ch hy hoi s nghip ca c.
K nng l{m ch bn thn din ra khi bn h{nh ng hoc khng h{nh ng. N ph
thuc vo kh nng nhn thc v bn thn bn v l thnh phn quan trng th hai trong
nng lc c nhn. Lm ch bn thn chnh l kh nng s dng nhng nhn thc v cm xc
ca bn c th ng bin linh hot v{ h{nh ng mt cch tch cc. iu n{y c ngha l{
kim sot nhng phn ng cm xc ca bn trong nhng tnh hung n{o v{ i vi
nhng i tng n{o . Mt s cm xc ko theo ni s hi khin bn b t lit v lm cho
suy ngh ca bn tr nn ri rm, m mt n mc bn khng bit mnh nn lm g, mc d
bn bit mnh cn lm mt iu g . Trong nhng hon cnh nh vy, k nng l{m ch
bn th}n c th hin qua vic bn dng cm i din vi cm xc ca mnh. Mt khi bn
~ hiu r v cm thy thoi mi vi nhng cm xc ca bn thn, chc chn bn s tm ra
c c|ch h{nh ng tt nht.

NNG LC X HI
Nng lc x hi tp trung vo kh nng hiu c ngi khc v lm ch cc mi quan
h. chnh l{ sn phm ca hai k nng tr tu cm xc cn li: nhn thc v x hi v lm
ch cc mi quan h. Nhn thc v x hi l kh nng cm nhn c cm xc ca ngi
khc mt cch chnh xc v hiu c iu g ang tht s din ra vi h. iu n{y thng
c ngha l{ nhn bit ngi kh|c ang ngh g v{ ang cm thy th no, k c khi bn
khng h c cng cm xc . Ai cng d dng b chm m trong nhng cm xc ca chnh
mnh m{ qun i vic tm hiu quan im ca ngi khc. Mc d ht sc tht vng v phn
mnh nhng Lily vn dng k nng nhn thc v x hi bng cch dnh thi gian xem xt
mi vic t gc nhn ca David. Bt k ai ng hay sai, c nhn ra ngay c cn gin v s
bi ri ca anh t lc u; chnh v th c quyt nh cn phi lm mt vic g thuyt
phc anh: }y l{ ch cho anh xem nhng d kin v s liu m{ c ~ tng hp li. K nng
nhn thc v x hi ca c ~ gip cho cuc ni chuyn thnh cng tt p.

Lm ch cc mi quan h l kt qu ca ba k nng tr tu cm xc u tin: nhn thc v


bn thn, lm ch bn thn v nhn thc v x hi. chnh l{ kh nng s dng nhng
nhn thc ca bn v cm xc ca bn thn v cm xc ca ngi kh|c tng t|c vi h
mt cch thnh cng. iu ny dn n vic giao tip r rng v gii quyt mu thun hiu
qu. Trong bui gp mt vi David, Lily ~ l{m ch mi quan h gia hai ngi bng cch
phn ng kho lo trc cn gin v s bi ri ca David sau khi nghe c ngh c
chuyn ra khi phng th nghim. Lily tin h{nh c|c bc theo k hoch v kim so|t c
cm gi|c gng go khng thoi mi m hu ht chng ta u gp phi khi tip xc vi cp
trn. Lm ch cc mi quan h, v th, cng c ngha l{ bn cn phi vun p v{ nui dng
si dy lin kt vi ngi khc qua thi gian. Ngi lm ch cc mi quan h tt l{ ngi
trung thnh vi nhng gi tr sng ca mnh v c th nhn thy li ch ca vic kt ni vi
nhng ngi khc nhau, thm ch vi c ngi m h khng thch. Nhng mi quan h

vng chc l{ iu m{ ai cng nn tm kim v trn trng.

Tr tu cm xc l kt qu ca hai dng nng lc chnh: nng lc c| nh}n v{ nng lc x


hi. Nng lc c nhn tp trung vo bn thn bn v bao gm hai k nng: nhn thc
v bn thn v lm ch bn th}n. Nng lc x hi, trong khi , tp trung vo cch thc
bn ng x vi ngi khc v bao gm hai k nng: nhn thc v x hi v lm ch cc
mi quan h.

l{ th{nh qu ca vic bn hiu ngi kh|c, i x tt vi h v chia s vi h nhiu


iu.

Cu chuyn ca Lily cho thy nhng iu tt p c th xy ra khi bn tn dng tr tu


cm xc ca mnh. ng nghip trong cng ty sng st trc s thng tin bt ng cng
nh ngng m s can m ca c trong vic to ra c hi cho mnh. Cn Phineas Gage li
l v d tiu biu cho mt cuc sng khng c tr tu cm xc. Trong sut 11 nm anh sng
st sau v tai nn, nhng ngi xung quanh vn khng ht ngc nhin v mt ngi {n
ng ang sng vi mt l thng trn u, nhng khng ai d|m n gn anh.

Sau khi Phineas cht, c|i x|c khng u ca anh c chn ct Ngha trang Lone
Mountain thuc San Francisco v khng b ai quy ry trong mt trm nm. Hp s ca anh
v thanh st }m xuyn qua n c trng b{y trng i hc Y khoa Harvard. Vo nm
1940, chnh quyn thnh ph San Francisco buc phi di di nhng ngi m nm trong
ngha trang n{y gii phng mt bng lm nh cho dn. Nhng tm bia m }y c
ra bin l{m chn sng. K t , h{ng nm c n thng hai ng c|i th|ng m
Phineas b m nng thy triu xung v bi bin b xi mn v{o ma ng khin nhng
tm bia m li i ct tri ln dc b bin. Trong s nhng tm bia y c mt tm bia n
c khc tn Phineas Gage. Ging nh cuc i anh, n tip tc ni ln mt nc nh mt
li nhc nh k b v sc mnh ca tr tu cm xc.
CHNG 2
NHNG IU NG KINH NGC V TR TU CM
XC

Cm xc dy cho nhn loi bit l lun.NA TRIU


CUC KHO ST

CHO CHNG TA THY C G V S CN


THIT CA TR TU CM XC?

LUC DE VAUVENARGUES

Li xe my len li gia dng xe c ng c khu trung tm thnh ph khng th l khi


u tt p cho mt ngy mi. Louis Sullivan tr gi l{m v{ anh ang lun l|ch nh in
gia nhng chic xe hi. Cha ht, nhit ngoi tri lc ny gn 38oC. n buc anh
phi dng li v anh c th cm thy hi nng hng hc ta ra t mt ng tri nha bn
di giy. Chic xe m|y thng l{ phng tin hu hiu cho anh mi khi tr gi lm,
nhng hm nay th anh nguyn ra n. Khi n c trc ca ta nh{ vn phng ca cng
ty, anh khng th tm ra ch n{o u xe m|y. B qu| l{m liu,anh va cm rm va dng
chng xe. Anh dng i xe st m ch u xe d{nh cho ngi khuyt tt trc ta nh ri
chy vi vo trong.

Khi anh ngi xung gh lm vic ca mnh th |o smi ~ t m m hi, d o|n mt


ngy chng hay ho g. Louis nhanh chng chm ngp trong ng email cng nhng cuc
in thoi ti tp. Sp n gi n tra th mt ng nghip nghing ngi sang bn lm
vic ca anh. N{y, c mt chic xe ko pha trc ta nh{ ang ht chic xe my ca anh i
y! Louis ng pht dy v chy o xung snh chnh nh mt cn lc. Khng kh nng
m ca th|ng T|m nh mt li cho quen thuc khi anh tng ca trc chy ra ngoi. Mt
ngi {n ng r}u rm mc b ng phc xanh bin ang ci lom khom trc chic xe my
ca anh tm ch gn mc v{o cu n ln chic xe ti ko. Louis chy o ti v{ nn n
ngi {n ng b qua cho mnh.

Khng c }u, anh bn, ngi li xe ti thng thng ni. }y l{ khu vc cm u xe.

Nhng ng khng cn phi ko n i nu by gi ti chuyn n i ch kh|c. Louis n{i


xin trc ci nhn chm chm ca ngi li xe.

Lut l lut. Ti ch thc hin nhim v ca mnh thi. Ngi li xe th di v tip tc


ci xung ch gn mc di chic xe my.

u c Louis trn ngp ni hoang mang v tuyt vng. S tin np pht ly chic xe ra
cn ln hn s tin anh kim c trong mt tun. Anh phi c lm mi tin thu nh.

Thi n{o, ng bn! ng khng thy tnh cnh ca ti bi |t lm sao?

Ngi {n ng ngc nhn ln trong tch tc |p li anh bng mt ci nhch mp. Lc


ny, Louis ch cn nhn thy nhng mu vn thc n cn dnh trn b ru ca ngi ti x,
chc chng l sn phm ca mt ba tra hi sn thnh son. D nhin l{ l~o ta n tra ri.
Louis thm ngh. L~o }u phi i n gi ngh tra mi c n nh bn ny! Anh thc
tay vo ti qun, lic nhn mt ci tht nhanh v |m ng nghip ang tm tm trc ta
nh{ mc kch cnh tng th thm ca anh.

Ti sao ti khng th tr tin pht ngay ti }y v{ gi li xe? Louis yu cu.

Ln n{y ngi li xe bt ci khng khc. ng ta ng thng ln, nhn thng vo mt


Louis v ni vi ging dt kho|t. Cu tht s khng hiu, phi khng anh bn? ng ta ch
tay v pha chic xe my phm lut v tip tc, Chic xe ca cu dng khu vc u xe
d{nh cho ngi khuyt tt, nn ngi ta gi ti n }y ko n i. Ti s ra sao nu ra v
m{ khng c n.
By gi gng mt Louis ran ln. Th l{ qu| . Anh xoay ngi sang tri v ly ht
sc p mt pht vo cnh ca bung li ca chic xe ti ko. Sau khi dng mt cht chim
ngng du giy s 45 li trn cnh ca, anh quay sang d xt phn ng ca kh ch.
Ngi ny vn ng , nhn rng ra ci. ng ta ch tay v pha chic xe tun tra cnh st
u gc ng. Louis cht lng. chnh l{ chic xe cnh s|t ~ gi in b|o cho ngi
ti x n ko chic xe ca anh i, n~y gi h chng kin ton b trong khi anh chng h
bit. Chic xe cnh st h ci inh i v{ phng n trc mt Louis. Anh qu sng st trc
mi vic ang din ra n mc anh c cm gi|c y nh mt thc phim quay chm. Nhiu
ng nghip ca Louis, trong c c sp ca anh, im lng ng xem vin cnh st cng tay
anh li, ni cho anh bit v quyn ca mnh ri tng anh v{o bng sau xe cnh st. Khi
ngi bn g|i n lm th tc bo lnh anh ra khi phng tm giam ti hm , m c
trong phng lm vic ca anh cng ~ yn v trn chic xe Huyndai ca c. C nh th vic
b tng giam v b ui vic trong cng mt ng{y cha ti t vi Louis, c bn gi chia
tay anh ngay lp tc, sau li c x thiu thc ca anh.

Kh khn trong vic hiu v kim sot cm xc ca Louis, d rt cc oan, cng khng
phi l him. Nhng ngi cho cm xc ch ng mnh thng khin tnh hung tr nn
t hn rt nhiu. Trong sut thp k qua, chng ti ~ tin hnh kho st trn 500.000
ngi khm ph vai tr ca cm xc trong cuc sng hng ngy v tm hiu xem iu g
c tc dng v{ iu g khng c tc dng khi i mt vi th thch. Kt qu tht |ng kinh
ngc. C s d liu ca chng ti bao gm 25 triu cu tr li cho nhng vn quan trng
m mi ngi phi i mt ngy nay. Chng ti bit c c|ch ngi ta ngh v bn thn
mnh so vi nhng g ngi khc nhn thy h, v chng ti quan st vic nhng la chn
kh|c nhau c t|c ng n thnh cng v mt c nhn v s nghip nh th no. Nhng
pht hin ca chng ti ch ra ba s tht n gin ni ln bn cht ca tr tu cm xc.

PHT HIN 1: CHNG TA ANG MC PHI I DCH CM XC


Mc d ~ c rt nhiu mi quan tm v cm xc v tr tu cm xc trong hai thp k qua,
nhng hin tng yu km v mt nhn thc v lm ch cm xc trn th gii khin ngi
ta phi kinh ngc. Ch c 36% s ngi c chng ti kim tra c kh nng nhn din
chnh xc nhng cm xc ang din ra trong lng mnh. iu c ngha l{ hai phn ba cn
li thng b cm xc chi phi v{ cha c k nng x|c nh cng nh tn dng cm xc v
li ch ca mnh. Chng c trng lp no dy ta v vic nhn din v thu hiu cm xc.
Chng ta gia nhp i ng lao ng bit c, bit vit, v vit bo co da trn kin thc ca
mnh, nhng li thng thiu mt k nng l{m ch cm xc trong nhng vn gay cn m
chng ta s phi i mt. Nhng quyt nh ng n i hi nhiu hn ngo{i chuyn kin
thc thc t. Chng cn s hiu bit v bn thn v kh nng l{m ch cm xc trong nhng
lc cn thit nht.

Cng thng v mu thun gia cc c nhn l bng chng r rng ca vic khng hiu v
khng kim so|t c cm xc. Trong s nhng ngi m chng ti kho s|t, c hn 70%
gp kh khn trong vic i ph vi cng thng, v mt s tnh hung mang tnh thch thc
nht m h phi i mt l{ trong mi trng lm vic. Mu thun trong cng vic c
khuynh hng tr nn t hn khi chng ta th ng n trnh cc vn hoc qu| i u
khin chuyn b x ra to. a s cc cng ty hin nay c khuynh hng bp cht tr tu cm
xc. H |nh mt tm nhn v chnh nhng ngi ang mang v li nhun cho h. Ch c
15% s ngi lao ng c chng ti kho st cho bit h tht s cm thy c ngi s
dng lao ng tn trng v{ |nh gi| cao. C nm ngi th c bn ngi nhiu kh nng s
ri b cng vic hin ti nu c ngh mt v tr v mc lng tng t ch khc.
Ngi ta cn nhiu th hn ngo{i tin lng vui v i l{m: h mun bit rng n lc ca
mnh c quan tm v nhng hi sinh ca h cho doanh nghip c trn trng.

PHT HIN 2: C NHNG S THT NG SAU NHN DN


Gii tnh l mt tiu ch thng thng dng dn nhn cho nhng g lin quan n cm
xc. S khi qut ha ny gn cho ph n mi th, t ph|i yu n nhy cm qu mc
cn {n ng th t tr l cm xc n bng n.(1) Nhng phn tch ca chng ti v tr tu
cm xc ca hai gii cho ra kt qu hon ton khc. Nhn chung, ph n c ch s thng
minh cm xc trung bnh cao hn nam gii 4 im. S khc bit n{y ln cho thy
rng ph n thng th hin (ng nhm ln vi khi nim s hu) nhiu k nng hn
trong vic tn dng cm xc v li ch ca chnh mnh. Ph n t im cao hn nam gii
ba trong bn k nng ca tr tu cm xc, l{: l{m ch bn thn, nhn thc v x hi v
lm ch cc mi quan h. Nhn thc v bn thn l k nng duy nht m hai phi bng im
nhau. Khong cch ln nht xut hin trong k nng l{m ch cc mi quan h, trong ph
n cao hn nam gii n 10 im. Mt iu m cc d liu khng th cung cp l vic gii
thch v cc con s. Chng ti cho rng ph n c c hi thc hnh cc k nng tr tu cm
xc t khi cn b. Nhiu tr chi ng kch ca c|c b g|i c lin quan n vic bc l cm
xc v nhng im t nh trong giao tip x hi. Trong khi , c|c b trai li khng c
khen ngi nu c nhng h{nh vi tng t.

Con ngi thng cho rng c s khc nhau ln v tr tu cm xc gia nhng ngi lm
nhng ngh nghip khc nhau. K s, k ton vin v cc nh khoa hc thng c cho l
nhng ngi c ch s thng minh cm xc thp. Nhng nhng phn tch v cc s liu iu
tra trn ton cu li a ra nhng pht hin kh|c thng mt cch n tng. Th nht,
khng c s khc bit no gia ch s thng minh cm xc trung bnh gia cc ngnh ngh.
Nhng ngi lm vic c|c lnh vc a dng nh b|n h{ng, cng ngh thng tin, ti chnh,
iu hnh v tip th c ch s thng minh cm xc gn nh tng ng. S khc bit v
im s trong tr tu cm xc nhng ngi thuc nhng ngnh ngh n{y cha ti mt
im. Ch c duy nht mt nhm ngi lm vic trong lnh vc chm sc kh|ch h{ng l c
khuynh hng nhnh hn v tr tu cm xc. C v nh mt ch s cao hn trong tr tu cm
xc l yu cu tr li trong ngnh ngh n{y. H~y tng tng bn phi xoay s c ngy
tri vi nhng khch hng kh tnh, bn s hiu l do ti sao tr tu cm xc li cn thit
n vy. V{ nhm ngi duy nht c ch s thng minh cm xc thp hn hn so vi cc
nhm ngnh ngh khc l nhng ngi chng c ngh nghip g ht: nhng ngi tht
nghip.

PHT HIN 3: C N TRN NH CAO


Mi quan h gia tr tu cm xc v chc danh cng vic l n tng nht. Ch s thng
minh cm xc tng theo cp bc, t v tr thp nht trong cng ty n qun l cp trung. Cc
nh qun l bc trung rt |ng ch vi im s tr tu cm xc cao nht. Tuy nhin khi xt
n cc v tr cao hn qun l bc trung - nhng v tr qun l cp cao - li c xu hng tt
dc thm hi v ch s thng minh cm xc. T chc danh gi|m c tr ln, im s tr tu
cm xc tut dc khng phanh. Cc CEO (Tng gi|m c), tnh trung bnh, c ch s thng
minh cm xc thp nht.

Cc tp ch kinh doanh thng ni rng, cp bc ca bn cng cao bao nhiu th cng vic
ca bn c{ng t i by nhiu; nhim v chnh ca bn lc y l{ m bo ngi khc hon
thnh cng vic. V th, bn c th suy ra rng, ngi cng ngi chc cao bao nhiu th
cng thnh tho v k nng nh}n s by nhiu. Nhng xem ra mi th ngc li. C qu
nhiu v l~nh o c ct nhc ln v tr hin ti l nh vo kin thc chuyn mn hoc
thm nin lm vic ch khng phi nh vo nhng k nng qun tr nhn s. Mt khi ~
ngi vo v tr cao nht, h chng cn dnh bao nhiu thi gian cho vic tng t|c vi nhn
vin. Tuy nhin, trong s cc cn b qun l cp cao th nhng ngi c ch s thng minh
cm xc cao nht chnh l nhng ngi lm vic tt nht. Chng ti cng ph|t hin ra rng
k nng v tr tu cm xc ng vai tr quan trng trong hiu sut cng vic hn hn bt k
k nng l~nh o n{o kh|c. iu n{y ng vi tt c cc chc danh ngh nghip: nhng
ngi c ch s thng minh cm xc cao nht trong bt c cng v n{o cng th hin xut
sc hn ng nghip ca mnh.

Biu trn miu t nhng pht hin ca chng ti v ch s thng minh cm xc


trung bnh tnh trn cc chc danh cng vic. S sa st r rt ca cc chc danh t
gi|m c tr ln chng minh rng ch s thng minh cm xc ca nhng v l~nh o
cao cp trong mt t chc rt thp. i vi tt c cc chc danh, tr tu cm xc nh
hng n hiu sut cng vic hn bt k k nng n{o kh|c.

TC NG
CA TR TU CM XC

TR TU CM XC NH HNG N SC KHE V
HNH PHC CA BN RA SAO?

Ai cng c th tm ra nhng iu qu gi trong i.
V DANH

T nhng ng{y u, ai cng bit vic thc hin th{nh cng chng trnh truyn hnh The
Magic Hour s l mt th thch. Magic Johnson, d l mt nhn vt c danh ting, to nn
huyn thoi sau 13 nm chi cho i Los Angeles Lakers bng nhng c nhy ba bc ln
r iu ngh, nhng khng phi l ti chc ci trn truyn hnh. Cng chng bit iu ny,
ban l~nh o ca Fox Network bit iu ny, thm ch c Johnson cng bit.

Mt yu t t c cp trong c|c chng trnh tr truyn m khuya, l{ s h tr


ca nhng ngh s tu hi, nhng ngi mang n b quyt th{nh cng cho c|c chng
trnh. Danh h{i Craig Shoemaker ~ ht sc vui sng khi nhn c li mi tham gia
chng trnh truyn hnh lng x tn tui Magic Johnson. K chuyn ci cng vi Magic
nghe c v tt hn gp nhiu ln so vi nhng th qui qu m{ ng ang l{m trong mt
game show, v ngay lp tc ng xin ngh vic. Khi ng tham gia ln k hoch cho chng
trnh, ngi ta ni rng ng ch vic ngi cnh Magic, tr chuyn vi anh v{ l{m cho chng
trnh tr nn sng ng. V ti sao li khng? Craig tng ot danh hiu Din vin hi c
thoi hay nht ti Gii thng Hi kch nc M nm 1997, tng dn mt chng trnh
trn knh VH1 v{ c nhiu ngi trong gii cng nhn l ngh s h{i xut sc. Cc nh
sn xut chng trnh cho rng ch cn mt ngy tp dt trc khi ln sng l Magic
v Craig tr nn n . Nhng khng phi vy. Craig lo rng s chun b s s{i chnh l{ cng
thc dn n tai ha. ng c gng ht mnh trong bui tp dt duy nht v pht trin mi
quan h bn din vi Magic ngay c ngoi gi lm vic. ng va lc quan va lo s v bui
ra mt chng trnh ln u.

The Magic Hour pht sng ln u tin v{o ng{y 8 th|ng 6 nm 1999, c |nh gi| di
mc trung bnh trn bng xp hng Nielsen.(2) Trc s sng s ca Craig, ngi ta a cho
ng mt tp giy dy lit k nhng cu chc ci v yu cu ng phi ni y nh th vo
ng thi im. Nhng tng s c tha sc tung hng, nhng mi vic chng nh
mong i, ng cm thy tht t hi, cn chng trnh th b ch bai thm t. Craig c gng
tn dng khong thi gian ng m|y gia cc bui quay ngh ra nhng mu chuyn vui
v{ tr{o phng nh sn xut cho php ng s dng trong chng trnh. ng hy vng mnh
c th chuc li li lm, nhng nhng c gng ca ng u b pht l. Nhng mu tiu lm
th tc c vit sn ny khin ng ph|t ngng v nim hy vng ca ng sm bin thnh
ni tht vng gh gm. Craig khng can m b cuc nhng 15 bui quay tip theo
tht s l c mng.

Mi gn }y, Craig l{ ngi u tin tha nhn rng ng ~ khng d|m nghe theo trc
gic ca mnh. Nim h}n hoan c tham gia v{o chng trnh ~ khin ng b qua nhng
du hiu cnh b|o trc mt. ng t nh rng mi th s thay i v ch n khi vn
c ci thin. Nhng mi vic vn nh c. Thm ch n c Magic Johnson, ng vua cu
h ca gii bng r nh ngh NBA cng khng th cu Craig thot khi nhng tr a ti
t m ng phi din theo kch bn. Craig miu t khong thi gian ng tham gia v{o chng
trnh ging nh vic ng ang ngi trn mt chic my bay cao hn 9.000 mt v{
bung l|i t nhin tt |p: Nhng cu chuyn a m{ ngi ta a cho ti qu| t hi, |ng
l chng trnh phi trang b thm mt n dng kh t ng ri t trn trn nh xung
cho khn gi mi lc nh th. Mi th tht kinh khng.(3) Ch sau vi tun tham gia chng
trnh, Craig bit mnh nn tho|t ra, nhng ng cm thy t lit n mc khng th nhc
ch}n ra i.
Khon l 10 triu la buc ban iu hnh Fox Network phi chm dt chng trnh sau
khi ln sng c 8 tun l.(4) Thi gian Craig tham gia The Magic Hour li mt vt nh ni
bt trong s nghip ca ng. Ti mong c th gt cng vic y ra khi s yu l lch ca
mnh, mi }y ng ni a trong mt bui phng vn trn radio. Ngi ta gi ti bng
th danh hiu, t ng ch nhim chng trnh cho n cng tc vin ri n tc gi v
cui cng l{ Anh h~y bin ra khi }y.Vi kh nng khi h{i t trong mu, gi }y nhn li
ng c th t giu mnh nh vy, nhng s nghip hi kch ca ng trong sut 7 nm sau
khi chng trnh chm dt tr nn tr tr. Mt din vin hi b ui khi mt chng trnh
truyn hnh t hi chng c|ch g c ch{o n Hollywood. K t , ng ~ quay tr li
thnh cng vi mn nh truyn hnh, v may thay, ng nhy cm hn vi cm xc ca mnh.
ng bit mnh s can m v tin vo trc gic ca mnh khi mi th r{nh r{nh trc mt.

TR TU CM XC V SC KHE
S c lc nhng vn trong cuc sng ln n mc cn phi c gii quyt. Cm xc
s mch bo cho bn thi im h{nh ng khi vn ln nhn thy, nhng vn cn
kp gii quyt. Bng cch thu hiu nhng cm xc ca mnh, bn c th d d{ng vt
qua c nhng kh khn trc mt v trnh nhng iu tng t trong tng lai. Khi bn
l{m iu ngc li, trn p v km nn cm xc ca mnh, chng s nhanh chng tch t li
thnh nhng cm gic kh chu ca s cng thng, lo u v gin d. Nhng cm xc khng
c gii quyt s khin t}m tr v{ c th cng thng. Nhng k nng tr tu cm xc gip
bn d gii ta cng thng hn bng cch gii quyt nhng tnh hung kh khn trc khi
n tr nn mt kim sot. Nhng ngi tht bi trong vic s dng cc k nng tr tu cm
xc c xu hng tm n nhng gii php khc km hiu qu hn trong vic lm ch tm
trng ca mnh. H thng lo lng, trm cm, lm dng thuc, v thm ch c nh t t
cao gp hai ln bnh thng.(5)
Tr tu cm xc c t|c ng rt ln n mc hnh phc v mn nguyn ca mi c
nhn. Nhng ngi luyn tp tr tu cm xc c xu hng cm thy d chu i vi mi
trng xung quanh v thoi mi vi chnh bn th}n mnh hn.(6) Mi lin h trc tip gia
tr tu cm xc v cm gic hnh phc nhn mnh tm quan trng ca vic chng ta
n cm xc ca mnh, lun thc v chng, v s dng chng nh hng hnh vi. Bn
cng thc hnh cc k nng tr tu cm xc nhiu bao nhiu, bn cng tn hng cuc sng
by nhiu.

Rt nhiu nhng nghin cu gn }y cho thy c mi lin h quan trng gia tr tu cm


xc v s nhy cm vi bnh tt. S cng thng, u lo v tuyt vng km hm h min dch,
khin cho c th d b mi th tn cng, t cm cm cho n ung th.(7) Tnh hiu qu ca
h thng min nhim c mi quan h cht ch vi trng thi cm xc ca bn, thng qua cc
neuropeptide (cc chui phn t protein c cc t bo thn kinh s dng giao tip vi
nhau) v nhng cht ha hc phc tp ng vai tr s gi kt ni t}m tr v{ c th. Khi tm
tr bn chu nhiu p lc v mt mi, n ra hiu cho c th gim i nng lng dng
chng li bnh tt. iu n{y l{m gia tng kh nng nhim bnh ca c th. C|c trng y
khoa v cc kha hc n}ng cao d{nh cho b|c s ang c gng a c|c ph|t hin v vn
n{y v{o chng trnh ging dy.(8)

Nhng nghin cu mi nht v y hc cng cho thy c mi tng quan r r{ng gia s lo
}u au bun vi nhng cn bnh nguy him, nh ung th.(9) Mt trong nhng nghin cu
di hn l{ o lng mc cng thng ca ph n t nm 1968 n 1991. Cc nh khoa
hc ~ theo di mc cng thng, s hi, lo u v tnh trng mt ng m mi ph n tri
qua, tt c l do mu thun trong cng vic v{ gia nh. i vi nhng ph n hng chu
cng thng cao trong sut hai mi bn nm c nguy c mc bnh ung th v cao gp
hai ln ngi bnh thng.(10) S cng thng v mt cm xc m nhng ngi ph n ny
tri qua l h qu ca nhng mu thun khng c gii quyt v nhng cm xc khng th
kim sot.

K nng tr tu cm xc cn gip tng cng tc c th hi phc sau khi mc bnh.


Nhng ngi pht trin k nng tr tu cm xc hi phc nhanh hn trong qu| trnh iu
tr vi nhiu loi bnh, bao gm hai cn bnh cht ngi nht nh ti M l bnh tim mch
v{ ung th.(11) Vic ging dy k nng tr tu cm xc cho nhng ngi mc bnh him
ngho ~ chng minh c th lm gim nguy c t|i pht, rt ngn thi gian hi phc v gim
t l t vong.(12) Khi mt c nhn b chn o|n mc bnh him ngho nh bnh ung th, h
thng cm thy cng thng hn, lo }u hn. Bnh tt thng l thch thc ln nht m con
ngi phi i mt, v h cn nhng k nng mi i ph vi s cng thng v hoang
mang m{ cn bnh mang li. V d, mt phn ba ph n b chn o|n mc bnh ung th v
cm thy lo u cc sau chn o|n l}m s{ng, 10% trong s ny cn mc chng cng thng
sau tn thng. C|c nh{ khoa hc thuc i hc bang Ohio, M ~ tin hnh nghin cu
trn 227 ph n b chn o|n mc bnh ung th v v{ chng kin nhng t|c ng vt tri
sau khi dy cho h cc k nng tr tu cm xc trong qu trnh hi phc.(13) Nhng ngi
ph n c chn ngu nhin th nghim phng ph|p iu tr n{y ~ gim mc
cng thng, tun th ch n ung tt hn v{ ph|t trin h thng min dch mnh hn.
Mt nghin cu c trnh b{y trc Hip Hi Tim Mch Hoa K (American Heart
Association) a ra kt qu tng t vi cc bnh nhn nam ln n, sau khi c dy v k
nng tr tu cm xc trong qu trnh hi phc sau mt cn au tim.(14)

Tr tu cm xc nh hng mnh m n nhng kt qu lin quan n sc khe bi n


gip gim cng thng khi phi ng u vi nhng tnh hung kh khn. Nhng cn bnh
him ngho, ni ring, thng khi dy ni s hi v hoang mang m bnh nhn cn phi
gii quyt v hiu r v li ch ca chnh h. T|c ng ca tr tu cm xc n c th mnh
n mc cc nghin cu i hc Y khoa Harvard ~ tng theo di nhng thay i trong
no b da trn nhng thay i v tr tu cm xc. Trong cc nghin cu n{y, mt giao
thng gia trung tm cm xc v l tr ca b no cho thy c t|c ng r rt n kch
thc v cu trc ca no.(15) Cc k nng tr tu cm xc tng cng kh nng n~o b i
ph vi nhng ni au v mt cm xc. S kin cng ny gip cho h thng min dch ca
bn tr nn mnh m, gip bo v bn khi s tn cng ca bnh tt.

TR TU CM XC V MC TINH THNG NGH NGHIP


Tr tu cm xc c t|c ng nh th n{o n thnh cng trong s nghip? Cu tr li
ngn gn l: rt ln! N l mt cch thc mnh m tp trung nng lng ca bn v mt
hng, nhm t c nhng thnh qu |ng k. Chng ti tin hnh kho st tr tu cm
xc cng vi 33 hnh vi quan trng kh|c trong mi trng lm vic, v pht hin ra rng tr
tu cm xc c lin quan n phn ln nhng h{nh vi , bao gm vic qun l thi gian,
ng lc, tm nhn, v giao tip. Bn c th s dng tr tu cm xc ca mnh nng cao
hiu sut cng vic bng rt nhiu cch thc khc nhau. Tr tu cm xc quan trng i vi
th{nh cng n ni n chim 60% hiu sut lm vic trong tt c cc loi ngnh ngh. N l
cng c d bo ln nht v hiu sut cng vic v l yu t nh hng mnh m nht trong
ngh thut l~nh o cng nh s xut chng ca tng c nhn.

C l iu tuyt vi nht v tr tu cm xc l n v cng linh hot. D bn t im s


thp hay cao trong kh nng n{y, bn vn c th luyn tp ci thin n, v nhng ai t
im thp hon ton c th bt kp ng nghip. Cc nghin cu c thc hin ti khoa
Kinh doanh trng i hc Queensland ca c ~ kh|m ph| ra rng nhng ngi c ch
s thng minh cm xc thp v hiu sut cng vic km vn c th so ti vi nhng ng
nghip gii giang trn c hai phng din ch bng cch thc hnh thm cc k nng tr
tu cm xc.(16)
Trong tt c nhng nh}n vin vn phng c nghin cu, chng ti pht hin 90% s
ngi c th{nh tch cao cng l{ nhng ngi c ch s thng minh cm xc cao. Ngc li,
ch c 20% nhng ngi c hiu sut lm vic km ghi im cao v tr tu cm xc. Tt
nhin, bn vn c th hon thnh nhim v xut sc m khng cn tr tu cm xc, nhng
c hi l rt thp. Nhng ngi pht trin tr tu cm xc c khuynh hng thnh cng
trong s nghip, bi hai yu t y thng song hnh vi nhau. Nhng pht hin n{y ng
vi tt c mi ngi, thuc tt c mi ngnh, mi v tr, thuc mi quc gia v cc vng
lnh th trn th gii. Chng ti ho{n to{n cha th tm ra mt cng vic n{o trn i m
hiu sut cng vic khng gn lin vi tr tu cm xc.

Cc doanh nghip cng c hng li nh vo tr tu cm xc. Khi nhng k nng ca


hng ngn nhn vin trong mt cng ty c nng cao th vic kinh doanh t thn n s c
bc tng trng nhy vt. K nng tr tu cm xc tng cng kh nng l~nh o, lm vic
nhm v{ chm sc kh|ch h{ng. Nhiu cng ty kh|c nhau nh LOral (kinh doanh ha m
phm) v Khng lc Hoa K ~ tit kim c hng triu nh vo vic hnh thnh nhng
chng trnh nhm ti k nng tr tu cm xc.(17) Chng ti thng chng kin s lan ta
cung nhit khi cc cng ty gii thiu tr tu cm xc cho nhn vin ca h. Mt trong
nhng cng ty khch hng ca chng ti nm trong danh sch Fortune 500 ~ ng mt
thng bo trn mng ni b khuyn khch nhn vin ca mnh kim tra ch s thng minh
cm xc v hon tt mt kha {o to trc tuyn. Kt qu l nhng ngi trong b phn
nhn s ti tp nhn c hng trm phn hi mi ng{y. C|c chng trnh v tr tu cm
xc tr thnh mt hin tng truyn ming t ngi n{y sang ngi khc.
Tuy vy, chng ta cn phi nhn nhn mt thc t rng c|c chng trnh hun luyn c
th rt nhm chn. C qu nhiu ln nhng ngi lao ng tham gia c|c chng trnh khin
h cm thy chng c ch li g m ch thm phin phc. Nu mt doanh nghip c th
to ra c ngun nng lng c tnh lan truyn mnh m xung quanh mt khi nim c
|o, n s nui dng c nn vn ha trong mi ngi c th pht trin tt hn. Khi
con ngi nng cao tr tu cm xc ca mnh, h s hon thnh cng vic tt hn, i x vi
ngi khc t t hn, v{ t c nhiu iu t vic n cng s lm vic. iu ny gip
to ra mt mi trng trong tt c mi ngi u c li.
PHN HAI

KHM PH V TR TU CM XC CA BN

CHNG 3
NHNG CU HI QUAN TRNG

SU CU HI THEN CHT

Mc ch cui cng ca s thu hiu khng phi l chng minh v tm ra l do,
m l hiu v tin tng.
THOMAS CARLYLE

Chng ti pht hin ra rng nhng ngi c tin b r rt nht trong qu trnh nng cao k
nng tr tu cm xc thng l nhng ngi hay hi nht. Cu hi l kt qu ca s t m,
v nhng ch khin cho ngi kh|c quan t}m n mc nh vy th cng |ng c tm
hiu. Thng thng, ngi ta cho rng cu hi chnh l bng chng ca s nghi ng v thiu
nim tin i vi nhng iu bn mun tm hiu. Nhng chng ti nhn thy rng cc cu
hi hc ba nht xut pht t kht khao mun {o s}u tm hiu thm. Vi c|ch ngh n{y,
chng ti ~ chn ra c su cu hi thng gp nht v tr tu cm xc v nhng cu tr
li km theo.

TR TU CM XC CA TI C THAY I KHNG?
K nng tr tu cm xc thay i khi bn thay i. N l mt k nng linh hot m bn c
s la chn ci thin. N cng chu nh hng bi nhng tnh hung quan trng trong
cuc sng. Bn c th thy n thay i vo nhng lc nh mt vic, ly d, c thng chc
bt ng, hoc nhng bin c ln khc trong cuc sng. iu quan trng nht l hiu r
nhng k nng tr tu cm xc ca bn, lu t}m n chng v tn dng chng v li ch pht
trin bn thn.

Khi rn luyn nng cao tr tu cm xc, phi mt mt vi thng bn mi bt u nhn


ra c s thay i |ng k. Hy hc cch dng li mt cht trong ng{y v{ suy ngh theo
hng khc v nhng g xy ra xung quanh bn. Mt s hnh vi mi rt d thc hin ngay
v mi ngi s sm nhn ra nhng thay i ni bn. Quan tm nhiu hn n tr tu cm
xc c th mang li cho bn mt ci nhn mi, dn n vic kh lng m{ khng thay i.
Cng ging nh bn hc thm mt k nng mi, ci thin tr tu cm xc cn c thng
xuyn luyn tp v hu ht mi ngi nhn ra s thay i r rt ca mnh trong khong t
ba n su thng sau khi h bt tay vo thc hnh mt k nng mi.

NU TR TU CM XC QUAN TRNG N VY, TI SAO MT S


NGI THNH CNG LI C V NH KHNG H S HU N?
Trong mi trng lm vic, th no bn cng thy mt ngi n{o ng nh m t
trn. Ngi ny khng th ha hp c vi nhng ngi xung quanh. Hu ht nhng cuc
i thoi u bt u vi s cng thng v d dng chm dt bng mt cuc xung t. Nu
cn gp ngi n{y hi mt iu g, bn lun c cm gic kh chu tng t nh vic bn
phi lng nghe ting ngi co mng tay trn chic bng en vy. Tuy nhin, bng cch no
, ngi ny hon thnh cng vic rt gii. Nhiu ngi trong s h l nhng nh{ l~nh o
c c|ch c x th l vi nh}n vin. iu u tin bn cn nh l tr tu cm xc v thnh
cng khng phi lc no cng i i vi nhau. Ngi ta c th s dng nng lc tr tu ca
mnh t c nhng kt qu mong mun, nhng li khng thnh cng trong mi quan
h vi ngi kh|c; nhng vic tht bi trong vic s dng nng lc x hi ngha l{ h khng
thc c ht tim nng ca mnh.

Khi lm vic vi nhng ngi nh vy, bn rt d qun i mt thc t rng h thnh cng
nh v{o nng lc c| nh}n. a s nhng k gai gc nh vy li l nhng ngi rt gii trong
vic thc y bn thn hon thnh cng vic. H c th ng x khng tt vi ngi khc,
nhng h hon ton c th vt qua c nhng nhim v kh nut. l{ mt kha cnh
ca tr tu cm xc, n rt ring t, tuy nhin ch mi l mt mt; nhng ngi ny nhn
chung c ch s thng minh cm xc thp. iu quan trng bn cn hiu l nhng thnh
cng m h t c l nh vo kh nng l{m ch bn thn mt mc n{o v{ c th
nh v{o tr nng ca h na. Tuy nhin, nhng ngi th{nh t nh vy ch chim t l rt
nh, trong khi , khong 90% nhng ngi c thnh tch xut sc l nhng ngi c ch s
thng minh cm xc cao.

TRONG CNG MT THI IM, TI NN LUYN TP BAO NHIU K


NNG TR TU CM XC?
T}m tr con ngi ch c th tp trung hiu qu vo mt s hnh vi trong cng mt thi
im. Trong mt lc m bn mun ci thin tt c bn k nng tr tu cm xc, nhiu kh
nng bn s tht bi. Mi ln bn ch nn luyn tp mt k nng thi; bi n i hi bn
phi tp trung vo vic thay i mt vi hnh vi chnh yu nhm t c kt qu mong
mun. V d, nu bn quyt nh rn luyn k nng l{m ch bn thn, bn khng nn dnh
nhiu thi gian vo vic suy ngh, Mnh cn lm ch bn th}n mnh cn lm ch bn
th}n. Tt hn ht, bn nn u t thi gian ln k hoch kt hp nhng h{nh ng c
th vo cc hot ng thng nht. Bn c th n lc xem xt nhiu la chn trc khi i
n mt quyt nh n{o , hoc bn c th kim ch khng trt cn gin d ln ngi
khc mt cch v c khi bn tri qua mt ngy ti t. Mi mt hnh vi nh vy l mt th
thch mi to ln. Ch khi no bn thnh thc chng, bn hng chuyn sang mt k nng
khc.

Mt iu quan trng khc bn cn nh, l{ bn k nng tr tu cm xc c nhiu im


lin quan n nhau. Nu bn bt u luyn tp k nng l{m ch bn thn, nhng k nng
kh|c cng s c ci thin theo. Xem xt li v d cp trn, r rng l phi lm ch
bn th}n khng trt gin ln u ngi kh|c khi c iu g pht . ng thi, n s gp
phn ci thin cc mi quan h ca bn, gia tng im s ca bn trong k nng l{m ch cc
mi quan h. Ngo{i ra trong qu| trnh , khi bn ch t}m hn v{o quan im ca ngi
khc, bn s d d{ng tr|nh c vic gin c chm tht. Vic lm ny nng cao nhn thc
v x hi ca bn. Do , ngay c nhng ngi tham vng nht cng cn tin rng: tp trung
rn luyn chuyn cn mt k nng duy nht c th a bn i rt xa. Bn k nng tr tu
cm xc s phi hp cng nhau v li ch ca bn.

TI C NN NI CHO NGI KHC BIT TI ANG RN LUYN K


NNG TR TU CM XC KHNG?
Nu bn cm thy thoi mi khi lm vic th h~y chia s mc tiu ca bn vi t nht
mt ngi m bn tin tng. Thm ch nu ngi y khng gip c g nhiu cho bn
chng na, h vn gp phn thc y bn. Khi bn cng khai mc tiu ca mnh ch n
gin bng cch k cho ai vic bn ang l{m kh nng bn t c mc tiu s tng
ln gp 10 ln.(1) Vic ni ra mc tiu ca mnh s buc bn phi c trch nhim thc hin
cao hn. Nhng ngi xung quanh cng l{ mt ngun thng tin quan trng bn theo di
qu trnh rn luyn ca mnh. H c th ni cho bn bit n lc ca bn mang li hiu qu
ra sao. Tuy vy, cng c mt s ngi bn c th khng mun tit l cho h bit, th tt nht
l{ nn nh th. vic chia s mc tiu tht s mang li li ch cho bn, h~y m bo rng
ngi y cng phi vui v hp tc vi bn trn tinh thn thoi mi v xy dng. Nu i
tng m bn chia s khng dnh thi gian hiu nhng g bn lm hoc ch mun lm
kh bn, th tt nht bn nn rn luyn tr tu cm xc mt mnh.

LIU TR TU CM XC C TH DNG VO VIC THAO TNG NGI


KHC KHNG?
C. Sc mnh ca tr tu cm xc khng b mt cng hiu i vi nhng ngi s dng
n nhm mc ch thao tng ngi khc. Tht khng may, khng c c|ch n{o ngn cn
ngi ta dng tr tu cm xc mu li vi dng xu. V d in hnh nht v mt ngi
chuyn s dng tr tu cm xc thao tng ngi kh|c c ti hin mt cch sng ng
trong b phim Catch Me If You Can (Bt Ti i Nu Anh C Th) do Leonardo DiCaprio v
Tom Hanks th vai chnh. B phim da trn cu chuyn c tht v cuc i ca Frank
Abignale do DiCaprio ng mt chng trai tr chuyn gi mo ngi khc nn b Cc
iu tra Lin bang Hoa K (FBI) mt ti. Tom Hanks ng vai c v FBI tn l Carl
Hanratty, anh ~ ln theo du vt k chuyn gi mo n tn phng ngh ca mt khch sn
ti Los Angeles nhng khng h bit k ny c din mo ra sao.

Khi c v FBI Hanratty xng vo phng, sng ngn lm lm trn tay, anh thy mt thanh
nin tr t xng l{ nh}n vin Cc Tnh b|o Trung ng Hoa K (CIA). Hanratty gay gt tra
hi ngi thanh nin ny, sng vn cha thng vo hn. Ngi ny sc so khp phng, gii
thch rng CIA t l}u ~ ch n v n{y v{ Hanratty ~ chm mt bc - k {o tu ~ cao
chy xa bay. Nhng nh}n vin CIA kia mi tht s l k {o tu v rt cuc hn cng
khin Hanratty tin vo cu chuyn ca mnh. Hn ta s dng kh nhiu mnh khe trong
sut cuc trao i gia hai ngi, nhng th{nh cng ca hn ch yu da vo kh nng gi
c th|i bnh tnh. Hn kim sot ni lo s b bt qu| t{i tnh n ni v b ngoi ca
hn lun im tnh v{ thoi mi. Hanratty tin rng }y khng th no l k ti phm nn
anh ~ khng phng b. Abignale bin mt khi c v Hanratty hn mang v{i bng
chng ra xe. Trong i tht, tr tu cm xc ~ gip cho Frank Abignale tho|t khi s truy
ui ca FBI trong ng t k tc.

TR TU CM XC C LIN QUAN G N TUI TC KHNG?


Ch s thng minh cm xc c khuynh hng gia tng cng vi tui tc. Hu ht chng ta
gia tng kh nng nhn thc v bn thn trong sut cuc i, v cng c tui, ngi ta cng
d lm ch cm xc cng nh h{nh vi ca mnh hn. Nhng ngi tui 50, tnh trung
bnh, t s im cao hn 25% trong b{i kim tra ca chng ti so vi nhng ngi
tui 20. Hu ht mi ngi c xu hng tng thm mt v{i im tr tu cm xc sau mi
mi nm sng. Mc d xu hng t nhin l tr tu cm xc gia tng theo tui i vi
hu ht mi ngi, vn }y nm vic ti a ha tr tu cm xc mi la tui. Ch
sau vi thng l bn c th nhn ra c s ci thin trong tr tu cm xc ca mnh m
khng cn phi i c mt thp k.
PHN BA

NNG CAO TR TU CM XC

CHNG 4
THAY I T DUY

NO B CA BN L CHT DO

TI C TH THT S THAY I NO B CA
MNH CHNG?

Con ngi, bng cch thay i thi bn trong tm tr, c th tc ng n
nhng kha cnh bn ngoi ca cuc i mnh.
WILLIAM JAMES

Ti gp Richard La China trong mt dp chng c g c bit. Anh y n vn phng chng


ti vo mt ngy th S|u sa cha h thng mng m|y tnh, i din cho mt cng ty
dch v thng qua li gii thiu ca mt ngi bn. Khi n lt my tnh ca ti, ti
chuyn sang chic gh b{nh trong vn phng nhng ch cho anh lm vic. Tay vn lin
tc g bn phm, Richard lic thy quyn sch ca Ken Blanchard ca ti ~ nm trn sn t
lc no. Anh ni vi ti rng anh rt hm m tc gi Blanchard v{ ~ c tt c nhng
quyn sch do ng vit. Do hu ht giy t lm vic ca ti u nm trn sn c, nn ti ho
hng gii thch cho anh rng chng ti ang phi hp vi Ken Blanchard to ra mt
chng trnh |nh gi| k nng l~nh o. Chng ti tip tc tr chuyn trong khi ch c{i t
phn mm v ti t hi, lm th no m mt ngi kim sng bng ngh sa mng my
tnh li hng th vi ngh thut l~nh o n vy. M anh y }u ch c sch ca Ken
Blanchard, anh cn c mi quyn sch kinh doanh m ti nhc n trong sut cuc ni
chuyn ko di mt ting ng h. Chc hn ti ~ khng che giu c ni t m ca mnh
tt cho lm, bi chng bao l}u sau, anh ~ k cho ti nghe cu chuyn ca mnh.

Richard chuyn n thnh ph n{y 9 nm v trc, anh khng c g ngoi mt bn k


hoch kinh doanh chi tit cng chic xe ti nh Dodge i 1978 ti tn v mt vn kin thc
v h thng mng my tnh. Vo thi im y, bn khng th tm thy dch v lp t mng
m|y tnh trong nin gi|m in thoi. Cui cng, anh cng ph|t trin cng vic kinh doanh t
nhng cuc hp trong chnh cn h ca mnh mt khu d}n c hng bt trong thnh ph
n{y, n mt doanh nghip tm c quc gia vi doanh thu hn mt triu M mi tun
bng dch v t vn. Anh t gii thng Doanh Nhn Ca Nm do Ernst & Young trao tng,
c ng trn Thi bo New York, USA Today v Maxim, anh cn c {i Fox v{ ABC
News mi phng vn trn tivi. Ti but ming hi: Vy sao anh li }y c{i t my tnh
cho ti? C}u tr li ngn gn ca anh l{: Tinh thn k lut. C}u tr li d{i hn l{ anh ~
bn ht s c phn ca mnh trong cng ty c v{ va lm li t u c hai thng. Anh c
chn nhn vin trong doanh nghip mi m v tt c nhn vin k thut ca anh u ang
bn rn lm vic khc. Vy nn anh mi n }y l{m cho chng ti.

Richard khng phi lc n{o cng l{ tm gng v tinh thn k lut. Ngay sau khi try trt
tt nghip trung hc ph thng, anh nht tt c c v{o ba l v{ p xe gn 170 cy s
n vi c bn g|i ang hc i hc Bc Carolina. Khi , anh chng c g lm trong
lc bn gi anh vo hc, th l anh dnh c ngy ngi trong th vin. Nhng quyn sch v
ti kinh doanh thu ht s ch ca anh v{ anh tm c v nhng ci tn v vang c
khc ln cnh cng v{o th vin. l{ nhng doanh nhn lm nn nghip ln. tn ca
bn c khc trn cnh cng danh d y, bn phi t danh hiu Doanh Nhn Ca Nm do
t chc Ernst & Young bnh chn. Tinh thn k lut v k hoch kinh doanh ca h gy n
tng mnh nht i vi Richard. Anh ngng m nhng g h t c v th vi lng
rng mt ng{y n{o , tn anh cng s c khc ni cng v{o th vin. Tt c nhng
quyn s|ch anh c u cao thnh qu ca lng kin tr v bit hoch nh. Anh mun c
c nhng k nng n{y v mun thnh cng, v th mi ngy, anh chuyn tm xy dng
mt bn k hoch kinh doanh chi tit.

Mt nm sau, anh ho{n chnh bn k hoch ca mnh v chuyn n San Diego khi
nghip. Cn h duy nht trong thnh ph n{y m{ anh tin thu c trang b mt h
thng an ninh chnh l{ chic xe ti anh u chn trc ca nh mi ti nhng thnh
phn bt ho trong khu d}n c khng chui v{o c. Anh dnh ht t}m tr gy dng mt
doanh nghip chuyn lp t mng my tnh v nhanh chng pht hin ra rng mi th
}u v{o y, anh phi n lc ht sc mnh. Richard thm ch khng c ly mt ngy ngh.
Mt ngy khng lm vic ngha l{ mt ngy khng c khch hng. Ch tn nhanh chng
mang li cho anh s ng h ca cc doanh nghip trong vng vn ang tm kim mt mng
li hot ng |ng tin cy.

H{nh ng theo bn k hoch khng d nh nhng g chng c vit ra trn giy. C


khng bit bao nhiu l tr ngi xut hin trn con ng anh i, mi ln nh th li i hi
s chun b v tp trung cao hn. Mi khi cng vic kinh doanh t n mt ct mc quan
trng mi, c|c kh khn v{ th|ch thc li ni ln nh th thch lng quyt tm ca anh. C
nhng lc anh tng mnh ng qu, nhng anh khng bao gi b cuc. Gi }y, khi nh li
cch anh rn luyn bn thn v tnh k lut, anh ni: Nhng ng{y u i vi ti kh khn
v k. C qu nhiu th nh nht cn l{m iu hnh mt cng ty nhng li qu mi m
i vi ti. Nhng khi ti tp trung vo mc tiu, cng ngy ti cng thy d d{ng a mi
th vo khun kh hn. C l ti ~ t rn luyn cho b no ca mnh. Thi gian tri qua,
tinh thn k lut m anh to thnh bin t mt th mi m thnh hin nhin. N ~ a
anh n vn phng ti v{o c|i ng{y ti gp anh, v{ chnh n ~ gip tn ca anh c khc
chung vi nhng ngi v i trn cng vm th vin.

Nm 1991, v{i nm trc khi Richard nhy ln chic xe p ca mnh v{ p n i hc


Bc Carolina, mt nghin cu c ng trn tp ch Science khin cc nh thn kinh hc
sng st.(1) Mt tit l |ng kinh ngc chng? N ni rng no b ca bn l cht do. Thut
ng ny c th nghe khng hay cho lm vi b no ca bn, cho n khi bn ngh n mt
chic na nha. Khi bn n chic na nha xung mt bn, n s d dng cong theo lc tc
ng, trong khi , vi mt chic na l{m bng kim loi, n s vn cng v{ khng phn
ng g. Cc t bo trong no ca bn cng ging nh chic na nha, chng c linh hot
iu chnh theo nhng nh hng t th gii bn ngoi. Chng khng un cong nh
chic na, nhng chng s to ra nhng cch thc mi giao tip vi nhau phn ng li
vi vic thay i hon cnh.

By gi, mm do l{ thut ng m cc nh thn kinh hc dng miu t kh nng n~o


b con ngi t iu chnh theo nhng p lc v{ thay i bn ngoi. Khi Richard chu ng
cm gic kh chu i km vi vic tun theo k hoch lu di ca mnh, anh cng thay i b
no ca mnh theo ng ngha en. Anh c{ng quyt t}m i theo con ng m{ mnh ~
chn v{ vt qua c nhng tr ngi ny sinh bao nhiu, no b ca anh cng hnh thnh
nhng kt ni cng c hnh vi k lut by nhiu. Richard khng thc c c ch ng
sau s thay i n{y, nhng thi gian tri qua, anh cm thy mi vic tr nn d d{ng hn.
Mi ln anh buc bn th}n mnh vt ra khi cm gic d chu, th ln sau, khi gp nhng
bt tin v{ kh khn tng t, anh gp rc ri hn.

Trong sut hng chc nm, th gii ~ tng quan nim sai lm rng b no ca ngi
trng thnh b ng bng v{ ho{n to{n khng c kh nng thay i. Cng trnh nghin
cu c cng b trn t Science ~ lt quan nim , sau khi tit l rng bn thn vic
hc s li mt du n tht s ln no bt c tui no. Nhng lin kt mi gia cc t
bo no gip vic thc hin nhng hnh vi mi tr nn d d{ng hn. N~o b to nn cc
lin kt thn kinh mi cng tng t nh vic c bp cnh tay s to v cng dn ln nu
bn bt u tp nng t nhiu ln trong tun. S thay i ny din ra t t v bn cng
luyn tp nhiu bao nhiu, bn cng cm thy qu t y d n}ng hn by nhiu. No bn
khng th n to ra nh c bp, bi n b th tch hp s hn ch, thay v{o , c|c t bo no
pht trin nhng lin kt mi suy ngh hiu qu v{ nhanh hn m{ khng cn gia tng
kch thc. Mi t bo trong s 100 t t bo thn kinh ca bn giao tip vi nhau bng
c|ch vn ra nhng c|nh tay nh (ta nh nhng c{nh c}y) chm n cc t bo khc.
Mt t bo thn kinh c th pht trin 15.000 lin kt n nhng t bo ln cn. Mi khi bn
luyn tp mt k nng mi, nhng t bo trong vng chu nh hng s phn nhnh theo
phn ng dy chuyn ca s pht trin. Con ng ca suy ngh gn lin vi hnh vi mi
ny s pht trin mnh m, khin n d dng thc hin hnh vi mi n{y hn trong tng
lai.
Nh chng ti ~ cp trong chng 1, tr tu cm xc l sn phm ca s ln tng t|c
gia trung tm cm xc v l tr trong no b ca bn. Khi bn thc hnh nhng k nng tr
tu cm xc, bn khin cho nhng lin kt y tr nn mnh m hn. C|c t bo no s phn
thm nh|nh v{ gia tng c|c lin kt gia vng cm xc v l tr nhng cn c thi gian.
iu n{y c ngha l{, v d, bn thng c khuynh hng la ht mi khi ni gin th bn
phi hc la chn mt phn ng khc. Bn phi thc hnh phn ng mi ny nhiu ln
trc khi n mnh thay th cm gic mun la ht. Thi gian u, khi mun la ht cho
h gin nhng phi l{m kh|c i l{ mt iu cc k kh khn. Nhng mi ln bn thnh
cng, lin kt mi s c cng c. Cui cng, mun la ht s tr nn khng |ng ch
na. xy dng nhng k nng tr tu cm xc, cn phi m bo rng con ng gia
trung tm cm xc v l tr ca bn thng sut.

KT QU LU DI

TI C TH BIN NG LC THNH S THAY I


LU DI BNG CCH NO?

Chng ta chnh l nhng g chng ta lm i lm li nhiu ln. S xut sc, v vy,
khng phi l mt hnh ng, m l mt thi quen.
ARISTOTLE

H~y tng tng, bn ang xem mt chng trnh truyn hnh c bit v nhng a tr
trong cn thp t nht sinh. Chng cn c tip mu sng st, nhng khng ngi
c nhm mu him AB Rh- (}m) hin tng. Bn nht nha nc mt khi chng trnh kt
thc. Bn tt tivi v t ha rng mnh s i hin mu mi thng mt ln bi bn s hu
nhm mu AB Rh- n{y. Cng ngay tun y, bn tm c thi gian rnh n ngn hng
mu vo gi n tra. Nhng bn ch sp xp c thi gian lm vic tng t thm mt
ln na trong nm. Cui cng, bn cng chm dt lun n lc tm thi gian rnh trong lch
lm vic d{y c ca mnh, v bn cng chng ngh nhiu v n na. Ti sao li nh vy?
Phi chng bn l{ ngi xu xa, hay qu yu ui nn khng nh n nhng a tr bnh
tt |ng thng kia?

Mi khi bn thy mnh cn hnh thnh mt thi quen mi, l{ do bn b thi thc di
t|c ng ca cm xc. m y, bn tt tivi, lng bun v hn bi hon cnh kh khn ca
nhng a tr bnh tt v bn thy mnh cn phi ra tay gip . Nhng trng thi cm xc
ca con ngi l nht thi. N phai dn theo thi gian, bi n gn lin vi nhng cm xc
mnh m m{ chng trnh tivi mang li. Nhiu th|ng sau, khi n ngn hng hin mu,
trong bn khng cn mc cm xc tng t nh lc u n thc y bn thc hin hnh
vi ny na. mt hnh vi mi ko di, bn phi thc tp bin n thnh vic l{m thng
trc. Bn phi hun luyn no b tip nhn hnh vi ny, v luyn tp l cch duy nht
t c iu . Nu hm y bn ghi li chng trnh tivi v nhng a tr |ng thng
kia v c mi thng xem li mt ln th c hi bn i hin mu s tng ln. V nu bn i
hin m|u u n trong vi thng, nhiu kh nng n~o ca bn s iu chnh v to nn mt
lin kt mi h tr cho hnh vi ny. Bng nhin, vic cu sng nhng a tr bnh tt s
tr thnh mt thi quen ca bn.

HUN LUYN NO B
Mi nm c vo dp u nm mi, li c vo khong hn 200 triu ngi M c gng thay
i hnh vi ca mnh bng mt c|ch n{o .(2) Thi im bc sang nm mi l khong thi
gian l tng xa i nhng chuyn c v{ thc y mi ngi thay i. Nhng a s
khng duy tr c cm gic mong mun thay i y qu vi tun u tin ca nm. Cho
n ng{y 1 th|ng Hai, c hn 130 triu cam kt thay i tn li bi v tm trng ho hng
ca h ~ gim bt. Cn li khong mt phn ba s y gi c quyt tm ca mnh trong
sut c nm, sau khi ~ vt qua c su thng th th|ch u tin. Nu bn thc hin mt
hnh vi mi lu, n s c cng c tr nn vng chc v{ thng xuyn. mt hnh
vi mi tr nn quen thuc, bn cn n lc rt nhiu, nhng mt khi bn rn luyn no b
ca mnh, n s tr thnh mt thi quen. Cc nghin cu cho thy sau khi bn ~ quen vi
mt hnh vi mi, s thay i v tr tu cm xc s ko d{i trong hn s|u nm.(3) Nhng hnh
vi u n n{y c duy tr do bn khng cn phi suy ngh v chng na; trong nhng
nm sau , bn s cm thy thoi mi bi v chng ~ tr thnh mt phn hin nhin trong
cuc sng ca bn.

Khi bn hc nhng phng ph|p mi nng cao tr tu cm xc ca mnh trong nhng


chng tip theo ca quyn sch ny, hy nh rng luyn tp chnh l b quyt. Bn khng
th tng cng tr tu cm xc ca mnh ch bng quyt tm lm mi vic mt c|ch kh|c i.
Bn phi thc hnh nhng hnh vi mi rt nhiu ln bin chng tr thnh mt phn
trong bn. Qu trnh ny s cng c mi lin kt gia cm xc v l tr ca bn. Nu bn
thc h{nh lu, bn s hun luyn cho no b tip nhn nhng hnh vi mi n{y nh
nhng thi quen. Vic lp i lp li nhiu hn na nhng hnh vi tr tu cm xc mi s
chuyn bn t trng th|i ng lc tm thi thnh nhng k nng d{i l}u m{ bn c th
dng n khi cn.
CHNG 5
XY DNG K NNG

NNG LC C NHN

CI THIN CCH BN HIU V KIM SOT BN


THN

Bn khng cht ui v ri xung nc; m v bn c mi trong nc.
EDWIN LOUIS-COLE

Ray Charles, mt ca s dng nhc Soul, ng thi l{ ngi vit li bi ht, nh son nhc v
nhc cng, ~ hc c|ch ng u vi nhng tnh hung kh khn nht. cng chnh l{ b
quyt v nng lc bn thn v thnh cng trong s nghip ca anh. Ray Charles l mt ti
nng him hoi c th chi c nhiu th loi khc nhau, v nhng tc phm ca anh c
lu danh ti Ta Nh Danh Vng Dng Nhc Rock & Roll, Ta Nh Danh Vng Dng Nhc
Jazz, v Ta Nh Danh Vng D{nh Cho Ngi Sng Lp Dng Nhc Blues. l{ nhng thnh
tu ca mt ngi tng chng nh tng lai ~ b hy hoi t thi th b.(1)

Vi cuc sng ngho kh cng m v em trai trong sut thi k i Khng Hong, Ray
khng c mt tui th ti p. Khi cu c nm tui, ngi em trai ca cu cht ui
trong mt ci chu git ln. Khng l}u sau, cng cng nm , th lc ca cu yu dn. V
ch sau hai nm ngn ngi, cu b m hn. By nm sau, trong khi Ray ang hc ti mt
trng cng dnh cho tr em khim th, m anh ~ ra i m~i m~i khi ang ng, tui 32.
Anh miu t v ci cht ca ngi m trong quyn hi k ca mnh nh sau: l{ chuyn
khng khip nht xy ra trong cuc i ti khng c g snh bng - chm ht. K t lc y,
ti ri v{o mt th gii hon ton khc. Ti khng th n. Ti khng th ng hon ton
bn lon. Vn ln nht l ti khng th khc c; ti khng th tng cm gi|c au bun
ra ngo{i c th v{ iu c{ng khin mi chuyn tr nn ti t hn.(2)

Ma Beck l mt ph n lung tui sng cng th trn vi Ray, b bit gia nh cu rt r


v chng kin cnh cu b thu mnh li sau ci cht ca ngi m. Mt ngy n, b ni vi
cu rng m cu thit tha mong mun con trai mnh tip tc sng tt v{ ph|t huy t{i nng
ca mnh. Sau n{y khi ~ trng thnh, khi k li s kin , anh ni rng ln u tin anh
~ bt khc trong vng tay ngi ph n y, Ti nc n nh mt a tr, khc cho nhng
ni au cht cha trong lng, khc cho nhng mt m|t, au kh v c nhng k nim ngt
ngo m m ~ d{nh cho ti.T hm y, anh chm vo ni au tn cng ca mnh, ri mang
n vo m nhc. Anh ni rng nhng s vic n{y l lng thay, li c mt tc dng tch cc
phi thng i vi ti. Nhng g ti t c t thi im y tht s n t vic ti bit
chp nhn nhng s vic au bun n{y.(3) Nhng ni nim trong tc phm ca ng ~ li
mt du n ring cho nn m nhc.

Nng lc c nhn l hiu v bn thn v lm nhng g tt nht trong kh nng ca mnh.


iu n{y khng c ngha l{ tr nn hon ho hay hon ton kim so|t c cm xc c
nh}n. Hn th, l{ vic bn cho php cm xc mch bo v dn dt hnh vi ca mnh.
Nhng cm xc ca Ray gip anh sng to nn nhng bn nhc y cm hng. Vic anh
pht trin nng lc c nhn khng phi l chuyn d dng m phi mt nhiu nm tri.
Trong qu trnh y, anh ~ vt qua c cn nghin ma ty v nhng mi quan h phc
tp. Cng vi thi gian, anh nhn ra c kh nng cho m nhc chuyn ti ni bun t
ni tm ca mnh. Anh tn hng mt cuc sng v s nghip tuyt vi, tt c u nh cm
xc ca anh dn dt.
I DIN VI NHNG CM GIC KH CHU
Nh chng ti ~ chng minh trong cng trnh nghin cu ca mnh, tr ngi ln nht
ca vic n}ng cao nng lc c| nh}n chnh l{ khuynh hng n trnh cm gic kh chu xut
pht trong qu trnh nng cao kh nng t nhn thc. Hn hai phn ba s ngi chng ti
kho st cm thy rt kh tha nhn nhng khim khuyt ca chnh mnh. Nhng g bn
khng ngh ti nm ngo{i vng ph sng ca bn l c l do ca n: chng c th gy kh
chu khi chng xut hin. N trnh ni au n{y l{m ny sinh ra nhiu vn , bi ch l
cch gii quyt tm thi. Cch duy nht thay i chnh l{ i din vi nhng cm gic
khin bn kh chu. Bn khng th lm ch bn thn mt cch ton vn nu bn b qua
nhng g bn cn l{m thay i.

Thay v n trnh mt cm xc n{o , mc tiu ca bn nn l: tip cn n, n nhn n


v cui cng l{ vt qua n. iu n{y cng ng vi c nhng cm xc hi kh chu nh
bun chn, hoang mang, hoc nghi ngi. Khi bn c tnh l i hoc gim thiu mt cm xc,
d ln d nh, bn u |nh mt c hi bin n th{nh iu c li cho mnh. Thm ch cn t
hi hn, vic l l{ nhng cm xc ca bn chng lm chng bin mt; n ch cng khin
chng d dng tri dy vo ngay nhng lc bn khng ng ti nht. Nh chin lc kinh
doanh ti ba, Peter Drucker, tng ni rng: lm ch bn thn tt hn, mi ngi chng
ta cn khm ph s cao ngo ca chnh mnh.(4) Ai cng c nhng iu m mnh qu xem
thng n ni chng bun tm hiu thm v n. Trong lnh vc nng lc c nhn, nu mt
ngi cho rng ch c nhng k yu ui mi ni li xin li, th ngi y s khng bao gi
bit khi no mnh cn xin li. Trng hp khc, nu mt ngi chn ght cm gic bun b,
anh ta s dnh tt c thi gian vo chuyn tic tng. C hai dng ngi n{y u cn dng
cm n nhn nhng cm gic khng my d chu kia, nhm thay i chnh mnh. Nu
khng, h s c{ng ln s}u v{o con ng v dng, bt mn v c lp i lp li m~i nh th.
Sau vi ln u tin cho php bn thn mnh tp trung vo cm gic kh chu, bn s
nhanh chng hiu ra rng cm gic y khng n ni t, n khng hy hoi bn, v n cn
mang li li ch cho bn. V d, mt sinh vin y khoa tnh tnh nht nht nn sm hc cch
vt qua cm gic ngi ngng khi ni c}u Xin ch{o! vi nhng ngi xung quanh bi
vic ng iu vi bnh nhn s rt cn thit cho s thnh cng ca anh. Anh phi l{ ngi
ni li ch{o trc. l{m iu ny, anh phi thc c cm gic ngi ngng ca mnh v
c tm quan trng ca vic vt qua cm gic y. iu |ng ngc nhin trong vic nng cao
nhn thc v bn thn l ch cn ngh v n thi cng s gip bn thay i, cho d phn ln
suy ngh ca bn thot u tp trung vo nhng vic bn l{m sai. ng lo lng v nhng
sai st trong cm xc ca bn. Chng ch cho bn bit nhng iu bn nn l{m kh|c i v{
khng ngng cung cp nhng thng tin bn cn khi cuc sng tip din.

tng kh nng nhn bit cm xc ca bn, hy xem xt nhng loi cm xc m con


ngi th hin. Chng ta c v vn t ng miu t nhng cm xc pht sinh trong cuc
sng, nhng tt c nhng cm xc n{y u xut pht t nm loi cm xc c bn: vui, bun,
gin d, s hi v xu h. Bn s nhn ra mc phc tp ca nhng cm xc ny khi bn
tm hiu v cc mc th hin ca chng. Hy nhn vo bng phn loi cm xc trang
tip theo. Bn c th ngh ra v d trong cuc i mnh minh ha cho tng mc ca
nm loi cm xc c bn khng? gia tng nng lc c nhn, h~y x|c nh loi cm xc
no trong bng di }y m{ bn c khuynh hng tri nghim nhiu hn nhng cm xc
kh|c. iu ny s gip tng cng nhn thc v cm xc ca bn v{ hng dn bn cch
lm ch chng.

BNG PHN LOI CM XC

Nm loi cm xc chnh nm t tri sang phi u bng. Mc biu l cm xc da


trn cng cm xc c miu t trong tng ct t trn xung di.(5)

Cm nhn cc loi cm xc khng ging vi vic t nhn thc. nhn din chnh xc
mt cm xc, bn cng cn ch n b n nhit bn trong mnh chnh l{ nhng suy
ngh v{ biu hin c th i km vi cm xc . Nhng du hiu ny khng tht s l cm
xc m chnh l nhng nim tin v cm gic khng th tch ri ca cm xc. Nhn thc bn
thn mc cao l nhn din nhng cm gic m bn cm nhn v c th gi tn c
cm xc . B n nhit ca mi ngi mi kh|c. Suy ngh v{ cm gi|c c th l nhng phn
ng hon ton t nhin ca bn i vi nhng tnh hung lm ny sinh cm xc. Tm tr
bn c th trn ngp nhng dng suy ngh hoc tr nn trng rng. Bn c th cm thy
nng, lnh, hoc t lit. Tim bn c th p li nhp hoc dn dp. Bn c th c cm gic
c|c c bp cng cng hoc tri t ti sm, c hng nghn li, hoc thy rm ran cc chi.
Mt v l~nh o doanh nghip m chng ti bit ~ miu t rt hay v nhng du hiu c
th mi lc ng ni gin nh sau: Khi c ai ni rng quyt nh m{ ti a ra tht ngu
xun th cm gic ca ti bao gi cng ging nhau. Ti thy lng ngc mnh nng bng ln
v{ rc. Nhng nh mc |o s mi v{ tht c vt c ngy, nn ch mnh ti bit iu .

Khuynh hng ca bn cng tng t nh vy; cch bn thng phn ng li cc tnh


hung khc nhau v vi nhng con ngi khc nhau mang du n, bn sc ca ring bn.
Mt trong nhng cm gic kh chu ph bin m{ con ngi hay gp phi khi h rn luyn
nng lc c nhn l cm gic khng hon ho khi cha th{nh tho k nng n{y. Chng ta s
mnh mc sai lm trc mt nhng ngi chng kin qu trnh luyn tp ca chng ta.
Nhng bn cht ca s pht trin c| nh}n i hi bn phi phm li nhiu ln, mc d
chng d chu g khi nhn ra mnh mc li. Chng ta c th bt gp bn thn mnh b cun
vo mt cm xc n{o , hoc c gng trn p cm xc ca mnh v dp tt n. }y chnh l{
nhng lc chng ta cn th l{m kh|c i. Luyn tp k nng tr tu cm xc i hi chng ta
phi chu trch nhim vi nhng kh khn m{ ta i mt.

Thc hnh k nng tr tu cm xc l cch chng ta nhn din v s dng nhng cm xc


ca mnh sao cho c li trong mi tnh hung mt cch tt hn. Nhng ngi m chng ti
bit l{ cc k thng minh cm xc chng qua ch l nhng ngi dn u trong qu trnh
ny. C th h ~ bt u thc h{nh iu ny t khi cn tr v d tiu biu l Ray Charles
khi cuc sng by ra nhng th thch buc h phi i u. C th h ~ tng mc khng t
sai lm, v cm thy nhng th thch y khng khip khng km g nhng iu bn ang
phi i mt. Nhng chc chn mt iu rng: h ~ c rt nhiu cu chuyn tht bi trong
bui u rn luyn tr tu cm xc. By gi h c v thun thc v nhng k nng y cng
c v nh d d{ng t c, thm ch c duy tr mt cch k diu. Nhng bn ng
tng nh th!
Nhng ngi c ch s thng minh cm xc cao ~ phi hc c|ch i din vi nhng cm
xc kh chu ca mnh, phm sai lm, luyn tp v tr nn thun thc hn sau nhiu nm.
Nu bn l mt trong s , chng ti khuyn khch bn h~y ngh v vic bn c th tp
trung n lc ca mnh v{o }u trong mt tnh hung c bit quan trng n{o i vi bn
hin nay. Ai cng c nhng vic m{ mnh cha bit. Cn nu bn l mt trong s cn li
cha bit nhiu v tr tu cm xc nhng li c nhiu kinh nghim sng bn s thy vic
i din vi nhng cm gic kh chu bng cch s dng nhng k thut m chng ti gii
thiu di }y s mang li cho bn nhiu li ch.

LM CH KHUYNH HNG CA BN
Gn }y chng ti c bui ta {m v nhng tri nghim sng tng ng vi tng loi k
nng tr tu cm xc. Chng ti hi nhng ngi tham d l k nng n{o hu hiu nht
trong vic lm ch hnh vi ca h. Ba ngi trong nhm ngi khen cm gic thoi mi khi
c th by t vi ngi khc v nhng iu h khng thch lm. C th l h c th thng
thn a ra kin trong cng ty khi h cm thy khng thch tham gia vo mt d n no
v thy mnh cha kh nng. Vi h, lm ch bn th}n chnh l{ vt qua s kh chu
khi phi tha nhn khuyt im ca mnh. iu c ngha l{ bn t tin by t quan im
thay v im lng v chp nhn lm nhng g c yu cu. C ba ngi {n ng n{y u
tui trn di 50 v{ ~ phi thc tp k nng n{y trong phn ln cng vic ca mnh. Trc
khi h h{nh ng, h phi hiu r v khuynh hng ca mnh v{ sau l{ vt qua ni s
b hiu lm l khng c tinh thn hp tc.

Lm ch bn th}n khng n gin l{ cng li cm gic mun bng n hoc nhng hnh
vi c vn . C l th thch ln nht m{ con ngi phi i mt l lm ch khuynh hng
ca mnh trong mt thi gian di v p dng nhng k nng mnh c v{o nhng tnh hung
khc nhau. Nhng c hi d thy v thong qua ca vic lm ch bn thn (v d, Ti n
ph|t in ln vi con ch |ng nguyn ra n{y!) l{ d dng nhn din v kim sot nht.
Kt qu tht s n t vic gt sang mt bn nhng nhu cu tc thi ca bn theo ui
nhng mc tiu ln hn, quan trng hn.(6) Thng phi mt mt thi gian nhn thc
c nhng mc tiu nh th, c ngha l{ quyt tm rn luyn k nng l{m ch bn thn
ca bn s b th thch ht ln n{y n ln khc. Nhng ngi lm ch bn thn tt chnh l
nhng ngi c kh nng nhn thu s vic m khng ph hy n. Thnh cng ch n vi
nhng ai c th km nn nhu cu v khng ngng kim so|t khuynh hng ca mnh.

Nu bn ch mi bt u nhn ra c nhng khun mu cm xc v nhng cm gic kh


chu ca mnh, hy vit ra mt s iu m bn nhn thy, l{m, suy ngh v{ cm nhn trong
nhng tnh hung khng thoi mi hoc qu sc chu ng ca bn. iu ny s gip bn
khm ph ra nhng hnh vi no khin bn tr thnh nn nhn ca cm xc. Hy tr chuyn
vi bn b, ng nghip hiu r mnh hn. H c th gip bn nhn ra khun mu ca
mnh v to c mi lin h gia s vic xy ra v cch phn ng ca bn. C th bn ch
cn thiu nhng kt ni y m thi.

i din vi nhng cm gic kh chu trong vic lm ch bn th}n cng bao gm c vic
ln k hoch trc cho nhng cm gic kh chu . Nu bn d o|n rng s c mt cuc
ni chuyn cng thng gia bn vi v Ch tch Hi Ph huynh Hc sinh ni con bn ang
theo hc, h~y d{nh ra v{i pht ln k hoch v cch bn x l cm gic chn nn ca
mnh. Hy quyt nh xem iu g nn ni v khng nn ni. Nu mi khi bn bc vo mt
ca h{ng in t v cm thy thch th vi nhng mn hng mi nhng ri li ra v tay
khng v bn khng tht s cn, hoc khng tin mua, hy ln k hoch i ph vi cm
gic tht vng y. Khuynh hng khi i mt vi nhng cm xc mnh m l mt phn
quan trng trong con ngi bn. Ging nh vic luyn tp trc cho nhng cuc chy ua
ng di, n s mang li cho bn kt qu tt nht, th th vic chun b trc cho nhng
tnh hung kh khn s tng cng kh nng l{m ch bn thn ca bn vo lc chuyn
xy ra.

Khi bn khng th ln k hoch trc v mt cm gic kh chu n{o khin bn bt ng,


hy ngng li mt cht trc khi quyt nh phn ng. Bn c th cn vi giy, mt ngy
hoc nhiu tun. Nu bn ch cn vi giy, hy ht vo mt hi tht su. Khi cm xc tri
dy, cch tt nht l lm mi th chm li v{ suy ngh mt cht trc khi tip tc. Nu a
con trai tui choai choai ca bn ni mt c}u g khin bn sp ln cn gin, tt nht l
bn hy ht mt hi tht su ri ni rng bn khng th ni g vo lc ny, ri ri khi
phng tm mt khong khng gian suy ngh v{ bnh t}m li. Nu cn, bn c th ra khi
nh mt lc ri quay li ni chuyn vi n sau.

Lm ch khuynh hng i hi bn phi nhn thc v tnh hung lm ny sinh cm xc


y trc, ri sau mi phn ng li. Gi s bn b ct ngang u xe khi ang chy ti mt
ng~ t, rt c th lc y trong bn tro dng cm gic mnh lit mun chy s|t ui xe pha
trc biu l s bt bnh vi c|ch l|i ngang ngc ca tn ti x kia v{ cm n h
~ t bn vo tnh th nguy him. Nhng nu bn dng li suy ngh mt cht, bn s nhn
ra rng h{nh ng chy s|t ui xe s t bn vo tnh th cn nguy him hn nhiu. Nu
ti x thng gp th bn khng thi gian p thng theo. V c kh nng l{ s xy
ra bo lc. Cm xc ca bn l s tc gin v ni tht vng, nhng bn c th nhn ra c
s hin din ca chng. Bn c th suy ngm v thc rng vic tip tc tr tr a ch
khin cho cm xc ko d{i hn thi. Bn c th chn c|ch l|i xe i tip m khng thm
nhn mt tn ti x kia. Vi pht sau, bn s bnh tnh tr li. Nhu cu tc thi ca bn l{ n
ming tr ming, nhng bn ~ kim sot tt s thi thc phn tc dng v{ tip tc mt
ngy ca mnh. chnh l{ nng lc c| nh}n trong h{nh ng.

T ni chuyn vi mnh c v l mt li khuyn hi k l mt cht, nhng nhng li c


thoi ni tm tht ra l mt phng ph|p cng hiu trong vic kim sot nhng h{nh ng
tip theo, thm ch c nhng cm xc tip theo ca bn.(7) Chng ti khng c bo bn ni
to thnh ting, ch cn ni thm trong u thi. Tt c chng ta u lm vic ny, d c nhn
thc hay khng th nhng g chng ta ni vi chnh mnh cng c t|c ng rt ln n hnh
vi ca chng ta. Nu bn c nh gi in cho mt c gi v mi c ta i chi, rt c th
bn s khng bao gi lm vic ny nu trong u bn vang ln nhng c}u ni nh C y s
t chi. Ti sao c y li mun i chi vi mnh c ch? c thoi ni tm s thay i kch
bn trong u bn thnh mt th kh|c c ng lc hn, chng hn nh C mt g }u? Nu
khng gi cho c y th lm cch no m mnh bit c mi th s ra sao. Ai m bit c?
C th c y s gt u ng . iu k diu v c thoi ni tm, v mc d nghe c v tr
con, nm ch }y chnh l{ mt trong nhng yu t quyt nh c t|c ng ln nht trong
nhng vic chng ta lm. Ray Charles t bo mnh rng anh phi tip tc sng bi l{
iu m anh mun. l{ mt thng ip mnh m hn so vi c}u Quan t}m l{m g, c gia
nh mnh cht ht ri. Ai thm bn t}m n nhng g xy ra vi mnh.
Ni chuyn vi ngi kh|c cng l{ mt cch hiu qu hiu v lm ch khuynh hng
bn thn. Hy xin li khuyn t nhng ngi c th nhn bit hnh vi ca bn mt cch
khch quan. Nu trong mt tnh hung cc k kh khn hay phc tp, bn c th cn n
kin ca ngi th ba hoc th t. Khng g ti t hn chuyn mc kt vi mt kin duy
nht v{ cng phin din khng thua g ca bn. Vn l ch, bn khng nht thit phi
hi ngi khc v nhng vic bn nn lm, m hi xem h nhn nhn v tnh hung n{y nh
th no. H c thy l bn ang b cm xc dn dt khng? Bn c hnh x khc vi nhng
g m bn mong i khng? Ngi khc c th cho bn tt c nhng thng tin bn cn
kim sot tt khuynh hng ca bn v chn ng phng hng m bn mun i. Trong
trng hp ca Ray Charles, mt kin bt ng ca ngi kh|c ~ thay i c cuc i anh.

NNG LC X HI

BIT CCH LNG NGHE NGI KHC NI, V


BIT CCH NI NGI KHC LNG NGHE

Khi giao tip vi ngi khc, nn nh rng khng phi bn ang giao thip vi
sinh vt ca l tr, m l sinh vt c cm xc.
DALE CARNEGIE

Rebecca lm vic cho mt chui ca hng bn l ln vng Trung T}y nc M. C rt


yu thch cng vic nhng sp ca c thng khin c bc mnh v lm cho cng vic tr
nn qu sc chu ng. Cui cng, c tm n gp v ph gi|m c nhn s v trnh by
hon cnh ca mnh. C ni r hai thi quen kh chu nht ca sp mnh l{: ng thng
ngt li c v lun t ra bn rn n ni khng c thi gian gp c. Sp ca Rebecca
hon ton khng thc c c|ch c x ny ca mnh n ni ng khng h bit c v mt
s nh}n vin kh|c ang manh nha b vic. Nghe vy, v ph gi|m c nhn s quyt nh
phi lm mt iu g . Rebecca l{ mt nhn vin gii v cng ty khng mun mt c.
Tnh hung ca Rebecca d gii quyt hn bn tng nhiu. V ph gi|m c nhn s ~
hun luyn cho nhiu v l~nh o v b quyt nh gp sp ca Rebecca phn hi v
nhng k nng tr tu cm xc ca ng. u tin, b tin hnh mt cuc kho s|t 360
ly kin t ton b nh}n vin di ng. Mi nhn vin s c c hi tr li (khng tit l
danh tnh) mt s cu hi trn mng xoay quanh cc k nng ca sp mnh trong cch ng
c x vi ngi khc v lm ch bn thn. Khi v sp ny xem kt qu |nh gi| tr tu cm
xc ca mnh trong bui hun luyn, ng rt sng st. ng khng h c nim g v vic
nhng k nng x~ hi ca mnh li g}y kh khn cho nh}n vin cp di n vy. Cng
ging nh nhng ngi c ch s nng lc x hi c bit thp, ng ~ khng nhn thc
c cch mi ngi phn ng vi mnh. ng v v ph gi|m c nhn s cng ln mt bn
k hoch, trong ng ch cn thc hin hai vic n gin ci thin k nng n{y: ng s
dng li lng nghe khi nhn vin ni chuyn vi mnh v ng s sp xp thi gian gp
g nh k vi nhn vin m khng ct ngang li h. Mc d lc u ng l{m hi m|y mc
mt cht, nhng chng khng qu| kh thc hin.

Vi Rebecca th hai vic l{m n gin y cng to nn s khc bit ln. Sp c khng
tr thnh mt v l~nh o hon ho nhng c |nh gi| cao n lc ca ng v cm thy thoi
m|i hn trong qu| trnh l{m vic. ng dnh thi gian gp g c thng xuyn hn v{ c c
th thy l r rng ng chu kh nghe c ni. C cm thy nh ngi khi ng thun thc hai
hnh vi mi ny. Ch hn mt th|ng sau, tnh hnh ~ kh|c hn, v Rebecca quyt nh li
vi cng ty.

BIT CCH LNG NGHE NGI KHC NI


Lng nghe l vic quan trng nht bn c th l{m bi p k nng nhn thc x hi.
l mt vic l{m kh khn i hi s kt hp c trng gia k nng l{m ch bn thn v
kh nng thc hin nhiu vic cng lc. lng nghe tt, chng ta phi ngng lm nhiu
vic mnh mun. Chng ta phi ngng ni, chm dt nhng cuc c thoi ni tm khng
ngng chy trong t}m tr, thi khng o|n trc nhng iu ngi khc mun ni trong
qu trnh giao tip v{ cng thi khng ngh trc v nhng g mnh s ni tip theo. Nu
nh, bn ch cn lm nhng vic v cng n gin nh tt chng trnh tivi ang xem hoc
gp quyn sch bn ang c d v{ quay sang nhn th{nh vin trong gia nh m{ bn ang
tr chuyn. ni l{m vic, bn c th ng ca phng lm vic li, tt in thoi di ng,
t xp ti liu ang c xung v nhn thng v{o ngi mnh ang tip chuyn. S im lng
v nh mt chm ch l{ tt c nhng g bn cn khuyn khch ngi i din by t. Khi
bn g b tt c nhng ro cn trong cuc ni chuyn, ngi i din s cm thy mnh

c tn trng v lng nghe.

Con ngi tip nhn thng tin t th gii xung quanh qua nm gi|c quan: nm, s, ngi,
nhn v{ nghe. a s chng ta thu nhn phn ln thng tin tng t|c vi ngi khc qua hai
gic quan chnh l nghe v nhn. Hai knh ny cung cp cho chng ta hai ngun thng tin
|nh gi| v nhng g ang tht s din ra. Gic quan th su l nhn thc ca bn v cm
xc, v{ l{ yu t quan trng nht thu thp thng tin trong qu trnh giao tip ca bn
vi ngi khc. Hy nh li ln gn nht bn ni chuyn vi mt ngi n{o v{ nhng li
l ni ra ho{n to{n c l, nhng vn c mt c|i g kh t trong cuc tr chuyn khin mi
vic tr nn khng thoi mi. C th bn cm nhn c ngi kia ch i |p cho c ch
khng tht s vui v khi ng ni chuyn vi bn. C th bn cm thy xa cch hoc b
pht l; cm gic ny rt quan trng i vi quan st ca bn trong tnh hung . Chng l{
nhng mu thng tin bn dng iu chnh phn ng ca mnh v quyt nh xem hnh
ng nh th no l tt nht.

C mt c|ch bn hc cch lng nghe sao cho ngi khc m lng l tr thnh mt nh
nhn loi hc. Nh nhn loi hc trc tip quan s|t ngi khc trong trng thi t nhin ca
h m{ khng cho suy ngh v{ cm xc ca mnh can d v{o qu| trnh . }y chnh l
nhn thc x hi di dng thun ty nht. Bn c th nhp vai mt nh nhn loi hc vo
bt c lc no, bng cch khng ngng gi|m s|t t}m tr mnh. Phng ph|p gi|m s|t l{ c|ch
n gin trnh cho tm tr b phn tm bi nhng suy ngh v{ cm xc ca mnh. N gip
bn tp trung vo nhng g ang din ra xung quanh v{ ngi i din s c phn ng tch
cc trc s ch tm ca bn. Bn cng s hiu r hn nhng g ngi kh|c ang ni v{
l{m, cng nh ti sao h li h{nh ng nh th. Bn cng s ngc nhin trc nhng g bn
hiu thm v ngi khc, khi bn hng ton b suy ngh ca mnh v{o ngi i din ch
khng phi vo bn thn mnh.

Bn cn luyn tp nhn bit nhng g ngi khc cm nhn v hiu nhng cm xc y


nh hng n hnh vi ca h ra sao. }y chnh l{ th|ch thc ln nht trong qu trnh pht
trin k nng nhn thc x hi trong phn nng lc x hi. Nhng tay chi b{i x ph
chuyn nghip thng dnh rt nhiu thi gian hc c|ch c c nhng biu hin tinh
t nht trn gng mt i th. Bn khng cn phi n mc , bi nhng t|c ng ca
cm xc ln h{nh vi con ngi thng d nhn bit. pht trin k nng nhn thc x hi,
tt c nhng g bn cn l{m l{ ch n ngn ng c th ca ngi i din, ging ni v
m lng, cng nh tc c ch ca h. Nhng iu ny s mang li thng tin bn cn
bit c ngi i din ang cm thy nh th n{o. ng qun t cu hi khi bn khng
chc chn v nhng g ang din ra vi h. l{ c|ch d nht gia tng chnh xc trong
nhn thc ca bn, v{ n l{m cho ngi khc vui lng khi bit bn quan t}m n h. Mt
cu hi n gin lm r vn nh: Vy l anh cm thy tht vng ng khng? l{
cng c diu k v n s gip bn tr|nh c vic suy din sai lch v tri nghim ca
ngi khc.

BIT CCH NI NGI KHC LNG NGHE


Mi lin kt ca bn vi mt ai c{ng lng lo bao nhiu th vic h hiu ng c
ca bn c{ng kh khn by nhiu. Nu bn mun ngi khc lng nghe mnh, bn phi thc
tp k nng l{m ch cc mi quan h v tm kim li ch trong tng mi quan h, c bit l
nhng mi quan h mang tnh th thch. S khc nhau gia s tng t|c vi mt mi quan
h chnh l s ln giao tip, bi mi quan h l kt qu ca cht lng, chiu su v khong
thi gian bn u t v{o qu| trnh tng t|c vi ngi khc. Khi bn gp ai ln u, thi
gian bn v{ ngi y tip xc vi nhau thng ngn v cht lng cng nh chiu su s
kh hi ht. Khi bn tip xc nhiu vi ngi y, mi quan h bt u c hnh thnh.
Nhng vic n ch dng li mi quan h x giao, hoc mi quan h thn tnh, hoc gia
hai mc u ph thuc vo kh nng l{m ch qu| trnh tng t|c ca bn. By gi
chng ta s tp trung vo pha bn trong mi tng quan n{y.

u tin, hy khm ph cm xc ng vai tr g trong c|c tng t|c ca bn vi ngi


khc. Cm xc nm gi mt phn quan trng trong mi cuc tho lun, d n ch thong
qua. D bn ang trong tm trng bun hay vui, ho hng hay ch|n chng, h~y ngh v
vic nhng cm xc n{y t|c ng n bn v{ i tng giao tip ra sao. Nu bn bit c
khi no cm xc tr nn ln t, bn s cm thy bi ri hn trong lc tng t|c. Nu
ngi bn ang ni chuyn bit cch tho g nhng cm gic kh chu, bn c th tr
chuyn vi h v vn ny nhm trnh khi nhng rc ri v sau.

Lun c nhng lc vic ni ra cm xc s l mt sai lm (khng ng lc hoc khng phi


l vn m{ ngi kh|c quan t}m), nhng thng th bn c th nhn ra nhng tnh hung
ny bng cch s dng k nng nhn thc x hi. Nu bn c th dng li mt cht v ni
v nhng g ang tht s din ra, n s gip bn xoa du nhng cm xc . Khng nht
thit bn phi tr th{nh chuyn gia t}m l vi ngi khc; bn ch cn ni v nhng iu
bn thy v hi xem liu cn c|ch n{o kh|c i bn c th gii quyt vn hay khng.
Hy cn thn ng y hoc n trnh trch nhim ca mnh trong vic . Mc tiu l tm
ra s cn bng gia nhng g bn nghe ngi khc ni, cch h ni v nhng cm xc xut
pht t hai pha.

tm hiu cm xc lin quan nh th no trong cc mi tng t|c, h~y ch n n


trong nhng s kin nh nht. Nhng cuc tr chuyn v k hoch cui tun, bn lun v
hp mt gia nh, tranh lun v nhng s kin mi xy ra v nhng cuc thng lng i
khi b t qung gia chng m khng c l do r rng. Mi th thng ri tung khi nhng
cm xc c| nh}n (Chng ti n ngh l vi gia nh anh nm ngo|i!) cn tr hng gii
quyt. Hai bn s khng ai nhng ai cho n khi nhng cm xc lin quan c gii ta.
Khi ngi i din ang c nhiu cm xc, h~y quan t}m n nhng g h cm nhn m
khng t th|i e da. Khi cp n cm gic ca i tng, bn phi c gng t ra ng
h, d bn c ng thun vi vic lm ca h hay khng. Vic ni v cm xc ca ngi
khc qu s sng s d khin cho h c th|i phng th. Ngc li, khi bn l{ ngi trn
ngp cm xc, hy n lc nhn mt na trch nhim trong vn ny v mnh. Nu bn cn
nhiu thi gian hn hiu cm xc ca mnh hoc thm ch bnh tnh li, h~y a ra li
yu cu mt cch lch s v qu quyt. Mi vic s sun s hn khi bn c th gii by chnh
xc nhng g mnh ang cm nhn.

Cm xc khng c chuyn lng chng. Mt khi xy ra, n s g}y ra t|c ng hoc tch cc
hoc tiu cc n s tng t|c gia i bn. V vy, lun th hin rng bn quan t}m n
ngi khc l rt quan trng. Nu bn quan t}m ch}n th{nh n mt ngi n{o , ng
che giu n, ngay c khi bn ch thch mt v{i im h. Ngi ta thng thch nhng
ngi yu mn mnh; v{ ai cng mun n nhn thng tin phn hi tch cc. H s lun nh
nhng li khen ngi x|c |ng v{ ch}n th{nh. Bt c khi no bn th hin s quan tm ca
mnh, bn gip ngi hiu r hn iu g tht s quan trng i vi bn. Khong thi
gian bn dng gip , ng h, khuyn khch hoc quan tm s khng bao gi l v ch.
N v cng hu hiu trong vic xy dng cc mi quan h.
PHN BN

NG DNG TR TU CM XC

CHNG 6
NG DNG TR TU CM XC TRONG CNG VIC

NNG V TR CA BN LN MT TM CAO MI

S DNG TR TU CM XC THNG TIN


TRONG S NGHIP

ng bn tm n vic lm tt hn ng nghip hay ngi tin nhim ca bn.
Hy n lc lm tt hn chnh bn thn mnh.
WILLIAM FAULKNER

Cm xc khng nh khi bn n s lm. Chng theo bn sut c ng{y nh mt |m


ngi phin toi. Bn cng thc v cm xc sm v hiu r v chng bao nhiu, bn cng
sm ginh li quyn kim sot trong cng vic ca mnh by nhiu. Hiu v lm ch cm
xc l cch duy nht bn tn dng tt mi ng{y tri qua v{ n c ni bn mun n
trong s nghip ca mnh. Mc d c th cng vic ca chng ti l lun phi i mt vi
nhng th thch trong cm xc mi ng{y, nhng v{o mt bui ti n, chng ti gp phi
mt s vic c bit n tng. S vic ny khc ha li nhng cm xc m{ chng ti ~ hiu
v kim so|t c v li ch ca chnh mnh cng nh v li ch ca ngi khc, vy m n
vn khin chng ti bt ng.
Ti hm y, chng ti n ta thp pha Bc ca mt khch sn cao tng khu thng
mi San Diego t chc mt kha hc c cp chng ch v tr tu cm xc. Rt nhiu
chuyn gia {o to tham d kha hc ny, vi hy vng p dng nhng kin thc hc c
v{o chng trnh ca ring h. Bao gi chng ti cng chu mt p lc khng nh khi ni
chuyn vi nhm hc vin ny. H n t khp ni trn nc M, c nhng vng khc trn
th gii v h trng i rt nhiu t kha hc. Phng hc nm tng gia khch sn, mt
khong cch va xa vi ting n ca xe c v dng ngi xn xao i li t nhng ng
ph pha di. Cng tc t chc c chun b rt tt nn bui hc bt u sun s y nh
chng ti mun. Khng mt ai trong chng ti bit rng c mt v khch khng mi va ln
vo khch sn thng qua cnh ca dch v.

Lc y, Travis ang ng trn bc ging, anh ang gii thch v nhng nt tinh ty ca
nng lc x hi th mt ngi l mt bc v{o. l{ mt ngi {n ng cao hn mt mt
t|m, m|i tc en ri b, hai vai thng xung, mc b qun o cc k bn thu. Mt bu
khng kh im lng |ng s khi ngi {n ng n{y len li gia my dy bn gh. B qun o
d bn ca anh ta qut c v{o ngi mt s hc vin trong lc anh ta tin v pha hng gh
u. Ngi l mt dng li ngay trc mt Travis v ngi xung. Mc d anh ta khng cn
ng na, nhng s c mt ca anh ta cng lm cho khng kh trong phng tr nn ngt
ngt kh chu.

Vi phong cch ca mt din gi lo luyn, Travis khng cho khn thnh gi nhn ra
bn thn anh ngc nhin n mc no. Nhng tnh hung khng mong i vn thng xy
ra khi bn ng trc |m ng, th nn vic cho c ta bit bn ang mt kim sot
chng khc g t kt n t hnh cho mnh. Sau mt lc, ngi khch l nghing ngi v
pha Travis v hi ging nh nh{ng: Ti c th xin mt ly nc c khng? Travis nhn
ngi {n ng, ri nhn bnh nc lnh t trc mt cng 6 ci ly p xung quanh. Lm sao
ni khng cho c, anh thm ngh. Anh n mt n ci nh v{ rt nc a cho v
khch. Sau khi ung nc xong, ngi {n ng ta lng v{o gh, bt cho hai chn v yn v
cho mt bui ti |ng suy ngm v tr tu cm xc.

Travis tip tc bi trnh by ca mnh, mt vn cnh gic nhn v khch l bn thu li thi
ang ngi hng gh trn cng. Trong khi y, Jean ang i n lt mnh din thuyt, c
ng gc phng st ca ra v{o. Trong u c trn ngp khng bit bao nhiu l{ ngh:
}y r{nh r{nh l{ mt k v gia c. Nhng ti sao hn li c gan n th? Hn ch tm ngi
vo hng gh u tin. Liu hn c nh quy ri cc hc vin kh|c khng? Nhng bng cch
no hn v{o c tn }y? C nhn Travis vn tip tc ni vi v lch lm; mc d khng
mt ai trong phng k c c c th tp trung nghe mt t no ca anh. C cht nhn ra
rng mnh chnh l{ ngi phi h{nh ng. C xem th|i bnh tnh ca Travis nh l{ mt
li b nh, N{y Jean, ti s cm chn h }y, cn c h~y chy i tm nh}n vin kh|ch sn
ngay. Jean vt ra ngoi ca.

C chy dc theo hnh lang m c cm gi|c nh d{i v tn bi khng d g i nhanh c


trong chic v|y en mi cng i gi{y cao gt. Nhng ngh chen chc trong u c: Sao
nhng phng hp khc li chng c ai th nh? Khng bit Travis v cc thnh gi trong kia
th no ri? Nhn vin khch sn }u ri? Aaaaaaa! Rt cuc c cng gp mt nhn vin
khch sn quy dch v v{ nhanh chng thng b|o tnh hnh. Ngi n nhn vin sau
quy lp tc cm ng nghe ln v gi cho bo v. Ging ni u dy bn kia khng nh h
s cho ngi n phng hc ngay.

Cm thy yn tm phn no, Jean chy nhanh v phng hc. Khi bc vo, c thy Travis
vn ng nguyn ch ban ny, din thuyt trc mt |m ng im thin tht. C c th
cm nhn c }y l{ mt tri nghim l lng i vi ton b ngi nghe. Jean h cnh ca
nhn ra ngoi hnh lang, vn cha thy bng mt nhn vin bo v no xut hin. C bn
chn ng ngng li i, mt vi pht tri qua. Cui cng, c cm thy nh th l{ qu| .
Tim vn cn p thnh thch, Jean gi tay ln v{ ht |t i ging Travis ang vang vng t cc
loa phng thanh. Ti sao chng ta khng ngh gii lao mt cht nh? Mi ngi ng lot
ng bt dy khi ch ngi ging nh |m hc sinh nghe thy ting chung bo hiu gi ra
chi. Khi ngi cui cng ra khi phng cng l{ lc c|c nh}n vin bo v tay mang gng cao
su a vo ca hi trng, i thng n ch ngi {n ng v gia c kia, hn vn ngi yn
hng gh u.

V khch khng mi ny l v d minh ha r nt nht cho vic cm xc c th ln t con


ngi v nh hng n cng vic ca chng ta ngay ti thi im . Phng hc im ng
ca chng ti hm y trn ngp nhng cm xc mnh lit. Nhng cm xc ny c cn tr
cng vic vo lc y khng? D nhin l{ c. Mi ngi kh m lt tai c nhng g Travis
trnh by vi s hin din ca v khch khng mi m{ n trong phng hc. Nhng chc
chn mt iu, h s nh mi v khch kia v cm xc ca h vo lc y. G~ thm ch cn
c k li trong quyn s|ch n{y kia m{. l{ sc mnh ca cm xc trong cng vic.

NHNG THI KHC QUYT NH


Chng ti n lc ht sc hiu c tr tu cm xc v lm cho n tr nn d tip nhn
cho tt c mi ngi trn th gii. Chng ti lm vic cht ch vi nhau v{ thng nhn
thy bn thn mi ngi u c nhng cm xc v gc nhn ring bit trong cng mt tnh
hung. Khi Jean ng gc phng, suy ngh ca c buc c tr nn cnh gic ngay tc th.
Trong khi , kinh nghim lm vic vi nhng ngi mc bnh tm thn ca Travis li cho
anh mt ci nhn khc: anh cho rng ngi {n ng n{y nhiu kh nng l{ mt bnh nhn
tm thn phn lit dng b ng. Nhng ngi trong tnh trng ny, ni chung, khng c
nh hoc kh nng g}y hi cho ngi kh|c. Travis c l do duy tr v im tnh v{
trnh vic b phn tm. Anh tip tc din thuyt vi hy vng tnh hung s sm c gii
quyt.

Tuy nhin, tnh trng cng thng trong hi trng ti hm y ko di qu lu. Tri
nghim cm xc ca Travis trong s vic n{y khng tng ng vi |m ng di. Mt
ph n, c chng lm vic vi nhng ngi v gia c, ~ ln ting khen ngi cch Travis x
l vi ngi {n ng v gia c. Nhng phn ln mi ngi u cm thy lo lng. Tt c
khn thnh gi trong phng cm thy khng thoi mi vi s hin din ca ngi l mt v
mun bui hc kt thc ngay lp tc. S vic trn xy ra khng lu sau bi kch xy ra M
v{o ng{y 11 th|ng 9 nm 2001 v{ khng t ngi c mt trong phng lo s rng vi v
ngo{i nh th, rt c th g n ang giu mt tri bom hoc v kh nguy him n{o .

Ti sao li c qu nhiu chuyn xy ra trong mt khong thi gian ngn nh vy? Nhiu
ngi sau ni vi chng ti rng tnh hung ny lm dy ln trong lng h nhng cm
xc rt mnh. Mt s ngi ni, gi}y pht m{ ngi {n ng bc vo hi trng, h c th
cm thy khng kh cng nh d}y {n. Travis s dng k nng l{m ch bn th}n gi v
bnh tnh trc mt khn thnh gi, nhng o|i om thay ch anh ang ni n l v
nhn thc x hi vy m anh li khng tp trung vo cm xc ca ngi kh|c gip
h thoi mi tr li. Nu quan s|t gng mt ca ngi nghe k hn, chc hn anh s nhn
ra c nhng du hiu cho bit anh nn ngng bi ging }y. Anh ~ ri v{o c|i by
thng thng ca mt tnh hung x hi l{m khi dy nhng xc cm mnh m: phi tp
trung vo cm nhn ca ngi khc thay v ca mnh x l s vic mt cch thnh cng.
Jean cng ri v{o c|i by tng t. Cm xc trong lng khin c chy dc hnh lang tm
nhn vin bo v, nhng nu cn nhc hn, l ra c nn quay li phng hc v cho ngh gii
lao trc. M~i n lc tr v cn phng v dng li suy ngm, c mi cht nhn ra mnh c
th gii ta khng kh cng thng bng cch cho ngh gii lao. Thm ch iu th v l khng
mt ai trong s ngi nghe gi tay xin ngh, mc d tt c u ~ c hc v c|c phng
php hun luyn nhm. Cm xc thc y h{nh ng ca mi ngi, hoc khin h chng
bit phi lm g.

Tt c nhng cm xc m chng ti tri nghim trong bui ti hm y u c mc ch


ring. Chng thc y chng ti suy ngh v{ h{nh ng. Cng hiu r hn v cm xc ca
mnh, chng ta cng d vt qua vn hn. S cn bng gia suy ngh v{ cm xc quyt
nh mc thnh cng ca chng ta, trong mi tnh hung kh khn. Kh m{ x|c nh
c c|ch l{m n{o ng, c|ch l{m n{o sai khi ang gii quyt th th|ch trc mt. Thng
l vy. Ch sau ny, khi ngi li cng nhau phn tch tnh hung, chng ta mi khm ph ra
mt s h{nh ng mang li hiu qu hn nhng h{nh ng khc. V gi|o s danh ting
Joseph L. Badaracco Jr. ca trng Kinh doanh Harvard miu t nhng khonh khc xc
nh s nghip ca chng ta thng l nhng lc chng ta phi quyt nh gia hai la
chn u ng.(1) Khi khng c cu tr li n{o ng hoc sai, th cm xc l rt quan trng.
Chng thng l yu t quyt nh trong vic y chng ta n vi hng i n{y, ch
khng phi hng i kh|c. Nu bn s dng k nng tr tu cm xc trong cng vic, chng
s hng bn n nhng quyt nh quan trng gip nh hnh s nghip ca bn.

Tt nhin, a s nhng ngy lm vic ca bn }u phi i mt vi nhng k v gia c


xut hin t ngt nh th, nhng c|c loi cm xc thng chim th ch ng, a dng, v
sn sng tri dy nh nhng g chng ti gp phi ti hm y. Bn cn hiu r rng cm xc
c th xut hin vo bt c lc n{o, nhng iu |ng mng l bn lun c c hi kim sot
chng theo mun. Mang tr tu cm xc vo cng vic ngha l{ tr nn thnh tho hn
trong vic lu nhng cm xc m bn c c nhng tnh hung khc nhau, kim sot
tt hn nhng cm xc v{ cho php bn thn rn luyn nhng hnh vi mi. Tht ra, bao
gi bn cng mang cm xc vo cng vic mi ngy, cho d bn c ch n n hay khng.
Cm xc hin din trong mi cuc ni chuyn, mi c in thoi m bn thc hin, v c
trong nhng quyt nh ca bn na.

Cng v s a dng ca th gii cm xc c th din ra trong mt ngy l mt thc t


|ng kinh ngc. Chng ti pht hin ra rng, con ngi tri nghim trung bnh 27 cm xc
khc nhau trong mi gi thc gic. Vi gn 17 gi thc gic mt ngy, bn c khong 459
tri nghim cm xc t lc bn thc dy cho n lc bn chm vo gic ng. iu ny c
ngha l{ hn 3.000 phn ng thuc v cm xc dn dt bn mi tun v{ hn 150.000 cm
xc mi nm. Trong tt c nhng cm xc m bn tri nghim trong i, c ti gn 2 triu
tri nghim xy ra trong gi lm vic. V vy, chng c g |ng ngc nhin khi nhng ngi
lm ch tt cm xc ca mnh d dng lm vic vi ngi kh|c hn v{ d t c nhng
thnh qu m h mun t c.

GIAO TIP V MU THUN NGM


Giao tip v mu thun s|nh i vi nhau bi chng gn nh l{ loi tr ln nhau. C ci
n{y th kh m{ c c|i kia. Nhng l mt iu, ngay c vic giao tip tt cng khng th lun
lun ngn nga c nhng mu thun nghim trng ny sinh trong mi trng lm vic.
Ti sao? Bi v bn khng th ho{n to{n tr|nh c mu thun. im ct yu l tm cch
ha gii nhng vn quan trng trc khi chng bin thnh mu thun. Mu thun l kt
qu ca vic n trnh cc vn v tht bi trong vic gii quyt n vi th|i mang tnh
xy dng. Mu thun gia c|c c| nh}n, cng ging nh mi vn khc, cn c quan tm
khi mi th va ln nhn ra, nhng vn nh gii quyt.
Mu thun ngm pht trin t nhng du hiu m , nhng li nhn xt na a na tht
v tnh trng cng thng ang si sc. Thiu i s giao tip v n lc tm hiu ti sao ngi
kia c th|i phng th hoc gin d cng gp phn lm cho mu thun ngm ln ln. Mu
thun ngm l kt qu ca nhng vn ~ tr nn gay gt sau mt thi gian d{i, n
mc cho nhng cm xc lin quan vt qua s kim sot ca l tr. Lng kiu hnh b
tn thng v{ cm gic b xc phm l nhng du hiu u tin ca mu thun ngm. iu
b|o hiu rng h{nh ng ca c|c bn ~ khng cn mang tnh x}y dng na. Ti sao mt
li giao tip n gin li dn n mu thun ngm? Chng ta hy cng xem xt tnh hung
tiu biu sau }y xem n pht trin thnh mu thun nh th no nh.
Bn ang ngi trong phng lm vic v nghin cu mt ti liu quan trng. Lynne bc
vo vi mt xut v d n m bn v c y ang phi hp thc hin. ang ni cha
ti mt pht, Lynne cp n mt iu g khin bn sc nh ra mnh qun gi li
cho mt khch hng quan trng m bn va gp tun trc. Bng dng bn cm thy
bt an v k t pht y, nhng iu Lynne ni khng cn quan trng vi bn na. Bn
mun thot khi cm gic kh chu, nhng iu ny ch din ra khi bn gi in cho
khch hng.

Trong tnh hung ny, chng ti thy a s mi ngi s ng ph bng cch: c cho
Lynne ni m khng h bit ngi i din khng cn lng nghe mnh na. Trong khi bn
m chiu suy ngh v cuc gi vi kh|ch h{ng v{ ang tm c|ch gii quyt n, Lynne vn
tip tc ni v cho rng v mt khc l ca bn l du hiu th hin s khng ng tnh.
Ngay khi c y va trnh by xong, bn nhanh chng bo c ra khi phng v ni rng mnh
c vic quan trng phi l{m. gii thot mnh khi tnh hung kh x vi khch hng, bn
chng cn bng d no gii thch cho Lynne bit ti sao bn phi mi c y ra nhanh n
vy. iu ny rt c th s khin Lynne cho rng bn khng quan t}m n kin ca bt k
ai khc ngoi kin ca bn. Khng c li gii thch no t pha bn, tt c nhng g c y
thy l v mt khc l v s lnh nht ca bn trong sut qu| trnh i thoi. Phn ng ny
ca bn cn phi c ci thin bi cm gic y ny v qun gi in thoi cho kh|ch ~ l{m
hng cuc tng t|c gia bn v Lynne. Th l gi bn phi i mt vi hai vn : cuc
in thoi tr ni v s bt mn ca c ng nghip.

Vy mt phn ng thng minh cm xc trong tnh hung ny s phi nh th no? Bn c


th dng li ht th sau khi nhn ra vic mnh qun gi in thoi c mt lc. Khng
lng ph thm mt giy pht no, hy ni vi Lynne bn cn phi lm g ngay by gi v
vic ang nh hng n tm tr bn ra sao. Bn nn ni sao cho c y thng cm v
nhanh chng sp xp mt thi im kh|c trong ng{y quay li ni chuyn vi c y.
Lynne s ri khi phng lm vic ca bn bn gi in thoi v vi gi sau, bn c th
gh qua phng lm vic ca c y chng t bn mun tip tc cu chuyn gia hai ngi.
Phn ng ny th hin tr thng minh cm xc bi n gip bn va l{m c nhng g phi
lm, va khng qun trch nhim vi ng nghip. Nhiu kh nng Lynne s nhn ra iu
v{ |nh gi| cao th|i lm vic ca bn. Vo nhng thi im du si la bng, hu
ht mi ngi u tht bi trong vic x l tnh hung trn. S lo u v khch hng d khin
ngi ta m m u c. Vic giao tip thnh cng bt ngun t vic bn dng cm ni cho
Lynne bit chuyn g ang din ra ngay lp tc ni bng c|ch n{o cng c. Khi bn gii
thch cho Lynne nghe hon cnh ca mnh, bn to c hi kt ni vi c y v{ khng cho
hai tnh hung rc ri lm hng mt ngy ca bn.

NNG CAO CHT LNG LM VIC NHM

LM TH NO NG DNG TR TU CM XC
T C MC TIU CHUNG CA NHM?

Tt c nhng g chng ta t c u nh vo s h tr ca ngi khc.
WALT DISNEY

C|c chuyn gia u nht tr rng tu con thoi Challenger s n tung nu n c phng
trong iu kin thi tit cc lnh. Nhit lc phng tu Challenger vo ngy 28/01/1986
l khong 2oC, v nhiu k s ~ tm c|ch xin hy chuyn bay n{y. Nhng ti sao NASA vn
quyt nh phng n i? Trong khi c|c vn bn chnh thc cho hai nguyn do chnh
trc trc trong mt b phn c bit, c gi l vng ch O (O-ring) v cch qun l t hi
ca ban l~nh o NASA ln cc nh thu th vic thiu tr tu cm xc nhm cng gp
phn vo tai nn kinh khng ny.(2)

Roger Boisjoly l mt k s gi{u kinh nghim, ngi ~ tham gia sa cha vng ch O
v{o ma h trc khi phi thuyn c phng i. Anh l{m vic trong nhiu thng tri nhm
khc phc li sinh ra khi gp nhit thp ca n, nhng cui cng i ca anh cng khng
th n{o tm c cch bo m c phi thuyn trong tnh trng nhit cc k khc
nghit. Mt ng{y trc khi phi thuyn c phng ln, h ~ trnh b{y 14 biu trc
ban l~nh o NASA, nu r mi quan ngi ca h v vic phng phi thuyn trong iu kin
nhit ~ c d b|o. Nhng d liu duy nht m nhm k s dng chng minh cho
mi lo ngi ca h li qu li thi. H kt thc bi trnh by ca mnh vi kin ngh khng
nn phng tu con thoi khi nhit di khong 120C.(3)
Nhm NASA Trung t}m Khng gian Kennedy ~ khng c}n nhc thng tin ny mt cch
nghim tc. H ch hi ngn v{ sau gi nguyn nh phng tu con thoi. Chuyn gia
ca h lp lun rng phng tu vo thi tit gi lnh cng khng h hn g. Sp ca Roger
quay sang thng bo vi c nhm rng ban l~nh o cng ty s hp a ra quyt nh.
Roger chp ly mt tm nh th hin nguy c ca vic phng tu trong thi tit gi lnh v
nm n xung b{n. ng nghip ca anh l Arnie cn nhy vo gii thch k cng v v hnh
minh ha vn ra cho mi ngi thy. Nhng sp ca h t v khng h nao nng, vi ci
nhn khng my thin cm. ng ta khng quan t}m g n cch gii trnh ca nhm. Roger
v{ ng i ngi bt lc, trong lc bn v l~nh o ca cng ty anh tho lun kn, sau
h quay li bui hp, gi nguyn xut cho phng tu con thoi vi NASA.

Nhm k s ca Roger, hon ton bt lc v gin d, ch bit ng nhn cm lng khi


NASA chp thun xut phng con tu. Sau ny anh k li, S thay i quyt nh ny
khin ti bun bc n mc khng nh ra rng Stanley Reinhartz ca NASA ~ hi c ai c
kin g kh|c ni trn in thoi khng. Ngay sau khi bui hp qua in thoi kt thc,
ti ri khi phng. Chnh cm gic bt lc ca nhm k s ~ dp tt ng lc phn khng
trong h. Khi c hi h c bt c nhn xt cui cng no khng, h ~ la chn khng
nhc li xut hy phng tu Challenger vi ban l~nh o ca mnh cng nh c|c th{nh
vin NASA. Nhm k s n{y ~ d o|n trc mt thm ha, tuy vy h vn th ng tun
th quyt nh ca cp trn. H ~ b qua s khc bit gia cm gic tht vng thng
thng v nhng cm gi|c kh|c thng ca s gin d, bun bc, phn n v s bt lc
trong trng hp ni trn.

SC MNH CA TR TU CM XC NHM
Cng ging nh mt ngi c nhng k nng tr tu cm xc, mt nhm ngi lm vic
vi nhau s c tr tu cm xc nhm. Trong trng hp i ng k s ca Roger, cm xc
chnh l yu t gii thch ti sao mt tp th li ng lng h{nh ng nh th. Tr tu cm
xc nhm l phong cch ca mt nhm trong vic lin h gia ngi ny vi ngi kia, a
ra quyt nh, v phn hi li vi cc nhm khc trong cng mt t chc. Khi nim ny ln
u tin c gii thiu v{o nm 1998 trong tp san Harvard Business Review.(4) Thnh vin
ca nhm thng minh cm xc thng c phn ng mang tnh xy dng trong nhng tnh
hung cm xc kh khn, v{ to nh hng tch cc n ngi khc. Ni mt c|ch n gin,
thnh vin trong nhng nhm thng minh cm xc c th t c kt qu tt hn v{ cm
thy hi lng trong qu trnh lm vic vi nhau hn. M hnh c bn ca tr tu cm xc
nhm cng tng t ca tr tu cm xc c nhn, mc d phn ln tp trung vo cc thnh
vin ca nhm nh mt th thng nht.

Tr tu cm xc nhm tp trung ch yu vo cc k nng l{m ch: lm ch cm xc ca


cc thnh vin trong nhm, lm ch cc mi quan h gia cc thnh vin trong nhm, lm
ch cc mi quan h gia nhm vi c|c c| nh}n bn ngo{i cng nh vi cc nhm khc. K
nng nhn thc mu cht n thun xoay quanh vic x|c nh v thu hiu nhng cm xc
xut hin trong nhm. Bn k nng c bn ca tr tu cm xc nhm l nhn thc v cm
xc, lm ch cm xc, lm ch cc mi quan h ni b v lm ch cc mi quan h bn
ngoi.

NHN THC CM XC NHM


Nhn thc cm xc nhm l kh nng nhn thc ca c nhm v nhng cm xc nh
hng n nhm mt c|ch chnh x|c. iu ny bao gm vic nhn ra xu hng phn ng
ca mi thnh vin trong nhng tnh hung nht nh v{ i vi nhng c nhn c th. Gi
s bi thuyt trnh ca mt nhm n cho CEO b hon li trong mt thng. H ~ nhiu
cng sc vo d |n n{y, nhng mi chuyn l d ch v khng ng thi im. Cm gic
chung ca cc thnh vin trong nhm l ni tht vng to ln v tt c mi ngi u phn
nn v chuyn mi th khng th ho{n th{nh ng thi hn nh d kin. Mt nhm c k
nng nhn thc cm xc tt s cm nhn c ni tht vng v s bt mn trong nhm v
s cho cc thnh vin bc l cm xc ca mnh. Kim ch nhng cm xc khng vui ny
ch khin mi ngi thm c ch m thi. C nhm s cng tho lun xem cc thnh vin
cm thy ra sao v{ iu g}y nh hng ln k hoch ca h nh th no. Kh nng nhn
thc ca nhm s gip h trin khai k hoch hiu qu hn.

Nhn thc cm xc nhm l kt qu ca vic cc thnh vin nhn thc c nhng cm


xc ny sinh trong qu trnh lm vic nh th no v nhng cm xc ny nh hng n
cng vic ca h ra sao. Liu h c bit chuyn g xy ra vi nhm khi cc thnh vin c
nhng biu hin nh bun chn, phn khch qu| {, chng i, mt hy vng hoc s hi?
Cc thnh vin s phn ng ging nhau hay khc nhau trong cng mt tnh hung? Nhng
cm xc n{y c c mang ra tho lun trong nhm hay b nn v{ khng h c quan
tm? Cu tr li cho nhng cu hi ny th hin khuynh hng cm xc ca c nhm.
Khuynh hng l nhng dng phn ng lp i lp li khi cm xc ny sinh trong nhm. Cc
thnh vin nn tm hiu khuynh hng cm xc ca nhm xy dng k nng nhn thc
cm xc ca h. Cng ging vic cc t chc doanh nghip xy dng vn ha ring, trong
mt s cch ng x c biu dng khuyn khch cn mt s khc b cm o|n, mi nhm
cng ph|t trin vn ha ca ring mnh. C nhng lut bt th{nh vn v mc cm xc
c cng nhn v tm hiu. Mt s nhm thch nhng cm xc mnh, trong khi nhng
nhm khc li n trnh cm xc kh chu bng mi gi. Nhm c nhn thc tt v cm xc
s xem nhng du hiu cm xc quan trng nh nhng thng tin khng th thiu nhm t
c kt qu tt hn.

Tr tu cm xc nhm c hnh thnh t bn k nng, bao gm nhn thc v nhng cm


xc ny sinh trong qu trnh lm vic nhm, cch h lm ch cm xc, cch h lm ch cc
mi quan h gia cc thnh vin trong nhm v vi bn ngoi.

LM CH CM XC NHM
Lm ch cm xc nhm l kh nng s dng nhn thc ca cc thnh vin trong nhm v
cm xc chung nh mt th thng nht, nhm iu khin hnh vi mt cch linh hot theo
hng tch cc. iu n{y c ngha l{ l{m ch phn ng cm xc chung ca nhm i vi
mt tnh hung c th. Nhng nhm c th lm ch khuynh hng ny lm vic hiu qu
hn nhiu so vi nhng nhm khng l{m c.(5) Quay li v d k trn, bi thuyt trnh ca
mt nhm cho CEO b hon li, liu nhng thnh vin trong nhm s m chm trong ni
tht vng bng cch dng mi tin ca d n trong vng mt thng? Hay h s khng
ngng ku ca, phn nn trong sut bn cuc hp tip theo hoc t hn na, hy c bn
cuc hp y. Mt nhm thng minh cm xc s lm ch cm xc ca cc thnh vin trong
nhm v{ xem l{ ng lc ci thin bi thuyt trnh tt hn trong khong thi gian
c thm vo ny. Mt nhm lm ch cm xc hiu qu s c t nht t mt n hai thnh
vin gip cho c nhm vt qua cm gic bun chn v quay li lm vic. iu ny khng c
ngha l{ h h{o mi ngi vt qua cm gic tht vng, m{ thay v{o l{ cm nhn n v
bt u nhn nhn nhng g sp xy ra mt cch tch cc.

Lm ch cm xc nhm l mt trong nhng k nng tr tu cm xc nhm kh l kh, bi


l phn ln cc thnh vin trong bt k nhm n{o u khng cm thy thoi mi khi cng
khai nhng g mnh cm nhn hoc mang cm xc ca mnh ra tho lun trong nhm. iu
n{y i hi c tp th phi cng nhau x|c nh khi no th cm xc g}y ra t|c ng xu n
qu trnh lm vic chung. H phi dng li v t hi xem qu trnh lm vic s c ci
thin hay b cn tr khi h cho php cm xc ln ting. V d, nu mt nhm cm thy phn
chn v khch l sau khi c l~nh o cao cp gh thm v{ ng li cm n h v thnh qu
t c, th c nhm s sn s{ng ng u vi nhng thch thc mi v pht huy c
sng to hn na trong cng vic. Tng t, nu cm gic phn khch chuyn thnh
hng h|i qu| mc hoc ch quan, c nhm s d b qua nhng ri ro ln. iu quan trng
cn lm sau cm gic phn khch l kt hp n vi l tr v{ h{nh ng. Lm ch cm xc
nhm i hi kh nng nhn bit thi im cm xc ang ln sn v kim so|t n, c
nhm cng tin b.

LM CH CC MI QUAN H NI B
Lm ch cc mi quan h ni b chnh l kh nng ca c|c th{nh vin trong nhm tng
tc mt cch hiu qu vi nhau, nhm phn ng tt hn trong c|c tnh hung kh khn
hoc thch thc. }y cng chnh l{ tng kh nng tng t|c hu hiu ca tng thnh vin
vi tt c nhng thnh vin cn li. V d, gi s mt th{nh vin trong nhm ang phi chu
mt p lc nng n trong gia nh v{ anh ta kh c th hon thnh nhng bn b|o c|o ng
thi hn m khng phm phi sai st g. Nhm ca anh li cn nhng bn b|o c|o n{y
a ra quyt nh. Vy th c nhm nn tr|nh cp n tnh hung ny bng cch chp
nhn nhng bn b|o c|o khng t yu cu? Hay nhng thnh vin cn li gy p lc vi
ngi ny nhiu hn bng cch gi nhng email kh khan cc lc nhc nh anh ta? Hay
mt thnh vin khc c th gh sang vn phng ca ngi n{y, ngh h tr v gip anh
son bn bo co? N lc lm ch cc mi quan h ni b trong nhm l nhm mc ch
cng c s gn b gia cc thnh vin. Nhng thnh vin lm ch c mi quan h vi
nhng ngi cn li trong nhm, trong v ngoi cuc hp, s gip gim thiu kh khn do
cc cm xc mnh m gy ra.

K nng l{m ch cc mi quan h ni b s c cng c khi mi thnh vin trong nhm


thc h{nh n}ng cao nng lc x hi ca mnh. Hiu sut lm vic ca tp th cng c
nng cao khi cc thnh vin trong nhm nhn thc v cm xc ca chnh mnh. Trong
nhng bui hp nhm, lm ch bn thn v nhn thc x hi l khng th thiu trnh
nhng vn nh c|c th{nh vin ngt li, pht l hoc bc b kin ca nhau. Tng thnh
vin phi chu trch nhim cho vic pht trin v duy tr mt mi quan h lm vic tch cc
hoc t nht l hiu qu i vi nhng thnh vin khc.

LM CH CC MI QUAN H BN NGOI
Lm ch cc mi quan h bn ngoi l kh nng c nhm kt hp lm vic mt cch hiu
qu vi nhng ngi ngoi nhm. V d, mt nhm thit k mi mt thnh vin ca nhm
kim tra cht lng tham gia v{o giai on ln k hoch cui cng cho mt sn phm mi.
Liu cc thnh vin trong nhm thit k s i x vi ngi n{y nh ngi ngoi cuc,
hay nh mt thnh vin mi ca nhm, hay nh mt v kh|ch khng c hoan nghnh?
Mt nhm nu bit cch ch ng tip nhn li khuyn v s quan tm ca mt nhm khc,
vn nm quyn quyt nh thc thi/khng thc thi, c ngha l{ nhm y bit cch s dng
cc mi quan h bn ngo{i mang li li ch cho mnh. Nhng mi quan h n{y thng
thc y nhm t n mc tiu d d{ng hn, trong khi c|c nhm khng quan t}m n iu

ny thng chm tr trong qu trnh chinh phc mc tiu.

Thng thng, cc nhm ch tp trung vo cc mi quan h ni b v{ iu ny to ra


nhng ro cn cho h v lu v di. Mt nhm t kt qu cao c th n mng trong nhm
qu| { m{ qun khng cm n c|c th{nh vin ngo{i nhm ~ gip th{nh qu y tr nn kh
thi. Khi nhm ny gp kh khn trong tng lai, nhng ngi ngoi nhm c th cm thy
khng mun ra tay gip h na. C|c nhm cng phi cnh tranh nhau v mt ngun lc
hoc d n ca mnh c ph duyt. Lm ch cc mi quan h bn ngo{i c ngha l{
nhm phi x|c nh xem ngi no c mi quan h tt vi ngi ra quyt nh, ri ngi
s x|c nh xem nhm cn lm g tip theo. Nhm c th chn ra mt v i s to
dng hnh nh v h tr cho cng vic ca nhm. Thnh qu t c trong nhm ph
thuc vo sc to nh hng ny. Nhm k s nghin cu v vng ch O ~ chun b tt cc
d liu cn thit nhng h li khng c kh nng t|c ng n nhng ngi a ra quyt
nh. Vn nn tng }y l{ mi quan h hp tc tt p vi nhng ngi ngoi nhm
~ khng c sp t t trc.

Mi by nm sau thm ha Challenger, tu con thoi Columbia cng n tung khi c


phng vo bu kh quyn. Theo y Ban iu Tra Tai Nn Tu Columbia (Columbia Accident
Investigation Board) th nguyn nhn quan trng gy nn v n ny chnh l sai lm hu
Challenger ca NASA. Hi ng Rogers nhn nh: NASA b m mt bi th|i Chng ti
l{m c mi th, nn vn ha hnh th{nh t nhng thnh cng ca thi k Apollo. Nhng
th|i ny khng cn thch hp vi chng trnh phng t{u con thoi phi chu qu nhiu
sc p v thi hn, cng nh tnh trng thiu ht v trang thit b thay th, n ni ngi ta
phi tn dng cc thit b ~ qua s dng t cc con t{u c lp vo con tu mi.(6) Sau
khi phng tu Columbia, mt mnh xp ca n c x|c nh l c th e da qu trnh tip
t ca con tu. Nhm k s chuyn tr|ch ~ b|o c|o v chi ph v thi gian cn thit
m bo an ton. H ch xut nhng phng |n tip t kh thi cho con tu, ch khng
cp g n phng |n cu h. B nh hng bi vn ha ang thnh hnh NASA thi
by gi, h thiu i k nng tr tu cm xc nhm cn thit vt ln trn nhng quy nh
cng nhc v cu nguy c mt thm ha.

NNG CAO TR TU CM XC NHM


Mc d cng trnh nghin cu chnh thc v tr tu cm xc nhm vn cn trong giai
on s khai, n ~ chng minh r nt rng cc nhm s hu tr tu cm xc c th t
c mc tiu ra v{ ng gp cho th{nh cng ca t chc, nhiu hn nhng nhm
khng c cc k nng n{y. Nhng nhm c im s thp trong bi kim tra |nh gi| v tr
tu cm xc nhm thng t hiu sut thp hn so vi cc nhm c ch s thng minh cm
xc cao. c bit, kh nng tp trung vo cng vic v nhm n mc tiu ca cc nhm ny
thp hn hn so vi nhng nhm thng minh cm xc. Rn luyn v{ {o to v cc k nng
tr tu cm xc nhm s gp phn khng nh trong vic nng cao thnh tch ca c tp th
v ch s thng minh cm xc. Vic lm n{y gip tng cng kh nng tp trung v{ nng
sut lm vic ca nhm ln tng ng vi nhng nhm vn c ch s thng minh cm
xc cao.(7)

Bt k i nhm no mun pht trin tr tu cm xc nhm u c th p dng cch ny.


iu quan trng nht l bit mnh cn phi ci thin im no. Tr tu cm xc nhm c
ngha l{ c|c th{nh vin s hu v ng dng k nng tr tu cm xc v li ch chung. Nhng
iu n{y khng c ngha l{ mi th{nh vin u th hin tr tu cm xc mi lc mi ni. C|c
thnh vin trong nhm cng l{ con ngi, ngha l{ vn c nhng ngy h cm thy nn lng
hoc thm ch t tin qu mc. iu quan trng l cc thnh vin cn li c kh nng iu
chnh v cn bng nhng cm xc c th hi thiu thc t hoc khng hu ch i vi hon
cnh hin ti, bng cch gip cho nhm duy tr tnh trng nhn thc r nhng g ang din
ra.
Cc thnh vin trong nhm cn dnh thi gian tm hiu nhau trc khi h hiu r nhau.
Mt c|ch n gin l t chc nhng bui gp g giao lu, nh i d~ ngoi, mi thnh
vin c c hi khm ph v cc gi tr ca ng nghip, cng nh nhng s thch, t{i nng
v phong cch ca h. C nhm c th cng nhau i n tra hoc ung c ph. Cc thnh
vin trong nhm cng nn kim tra li vi nhau trc bui hp, hoc ti nhng thi im
mu cht trong qu trnh thc hin d n, hoc bt c cng vic no m h lm chung.

Tuy vy, nhng tng t|c khng nh vn thng xy ra v mt s l do. Cc nhm cn


dnh thi gian tm hiu nhng nguyn do . Nu mt thnh vin trong nhm cm thy
khng thoi mi, c phn ng chng i th biu hin cn c lu v{ c nhm nn by
t s quan t}m i vi c nhn ny. Khi trong nhm pht sinh cm gic kh chu, mt ai
nn nhn ra tm trng chung n{y v{ ni, Nu c g khng thoi mi th mi ngi c ni
ra.Thng thng, cc thnh vin trong nhm s cm thy nh nhm, bi h khng phi gi
v bng mt nhng khng bng lng, hoc che giu suy ngh tht ca mnh na. Sau , c
nhm s tho lun vi nhau mt cch tch cc hoc t nht cng tht lng vi nhau hn.

Mt nhm c th tng cng nhn thc v cm xc ca mnh bng cch tp trung hn


vo bc tranh ton cnh. Nu cc thnh vin trong nhm c nhng kin i lp, nhm nn
tho lun nhng kin ny theo tng gc nhn ca mi thnh vin. Nu mi ngi ng ,
h~y t cu hi, Chng ta ang b st iu g? C kha cnh n{o m{ chng ta cn cha nghe
ti hoc cha ngh n hay khng? C nhm hoc bt c ai trong nhm c th hi nhng c
nhn trm lng xem h ngh g, v{ nh c|c th{nh vin hay ni t cu hi cho ngi khc.

Nu mi chuyn c v khng chc chn, mt ngi trong nhm nn cng c nim tin vo
thnh cng ca c nhm. Ngi ny khng nht thit phi l{ trng nhm hoc lun lun l
cng mt ngi. c th l mt thnh vin mi gia nhp, mt ngi t ni, hoc bt c ai
mun mang li ci nhn tch cc hn cho to{n nhm. C nhm nn tp trung vo nhng g
trong kh nng kim sot ca mnh. Mi ngi nn nhc nh nhau v mc tiu chung v
tm quan trng ca n, hn l{ ni tht vng hay chn nn trc mt. H c th n li cch
m c nhm ~ phn ng vi nhng tnh hung kh khn tng t trc }y v{ ~ t
c kt qu tt p ra sao. H c th tho lun cch lm th n{o vt qua nhng kh
khn v cm xc ang cn tr nhm. Cc thnh vin trong nhm c th t gii quyt nhng
kh khn ca mnh nng cao tr tu cm xc nhm v{ t c nhng mc tiu v i.
CHNG 7
NG DNG TR TU CM XC TRONG CUC
SNG GIA NH

NHNG MI QUAN H THNG MINH CM XC


THT CHT SI DY TNH CM VI NGI BN
I

Yu t quyt nh, chim n 70%, vic ngi v c cm thy mn nguyn vi i
sng tnh dc, tnh yu v ngn la am m trong hn nhn hay khng, chnh l
cht lng tnh bn tn ti gia hai ngi. Vi n ng, yu t quyt nh cng
chim 70%, v cng chnh l cht lng tnh bn gn kt i la. Suy cho cng, c
n ng v n b u n t mt hnh tinh.
Tin s JOHN GOTTMAN

T lc ti c thc th ng ti ~ b m la. Sau vi chc nm l{m ngh nng mt vng


t kh cn thuc pha ng min Nam Dakota, ng mc mt cn bnh him ngho v n
hy hoi th lc ca ng. tui 96, ng ~ tr li khng bit bao nhiu ngi v nhng mi
quan h trong cuc sng. ng cng l{ ngi l tng ti t ra v vn cu hi bi trong
sut by mi nm, ng ch c mt ngi v duy nht. ng b ti so snh mi quan h ca
h nh nhng nm th|ng lao ng ti nng trang: s quan t}m ng mc v lm vic chm
ch ~ gip h vt qua nhng giai on kh khn. Khng ch trung thnh vi mi quan h
ny, c hai ng b{ u ch ng n lc ht mnh v gt hi thnh qu l by thp nin sng
bn nhau y p yu thng v{ tnh bng hu.
Khi hi tng si dy bn cht ~ gn kt h li vi nhau, c hai ngi u ni v th|i
hp tc v{ ng thun. D l nui dy con ci trong thi im cc k kh khn ca cuc i
Khng Hong, hay khi b mc kt trong nh do trn bo tuyt khng khip nm 1962 g}y ra,
h u u t cng sc ha gii cc cuc tranh lun thay v khin cho mi th tr nn
cng thng hn. Ngay c khi mu thun vi nhau, hai ng b{ u cam kt tm hiu v nhn
nhn theo quan im ca ngi kia. H lun sn sc nhau nh h chm lo cho c|nh ng
bp ca mnh ng b ti trnh k thut t nng l{m ry bng mi gi. L cp v chng
thng minh cm xc, vic h sng vi nhau bn lu chnh l thnh qu ca s kin tr tm
kim nhng im chung gia hai ngi.

HA GII NHNG BT NG
Mt mi quan h tnh cm mi cng ging nh vic mua mt chic xe hi. L|i chic xe ra
khi ca hng r rng l mt hnh phc kh t. Mi th khng ch v{o }u c. Ci g
cng thm tho, m tai v{ p mt. Bn l|i xe i }y i trong nhiu tun thm ch nhiu
thng mt c|ch vui sng, trc khi chuyn xy ra ln u tin: mt b phn n{o
b trc trc v cn sa cha. Xe c, cng ging nh c|c mi quan h, cn c tu sa mi
th hot ng trn tru. Nu bn mun gi li chic xe, bn cn thay th nhng b phn b
h hng. Bn cn u t thi gian v cng sc n lun trong tnh trng tt nht. i khi
cng c nhng chuyn khin bn ngc nhin, nhng trn i ny khng c mt trc trc
no m th c kh khng sa cha c. Tng t nh vic sa cha gip cho chic xe
hot ng tt, bit cch ha gii bt ng chnh l cha kha ca nhng mi quan h thng
minh cm xc. Nu bn khng th gii quyt c nhng vn thng thng khi sng
cng nhau, th bn v{ ngi bn i ca bn s nhn ra mnh khng i c n }u.

Trong nhng nghin cu ti i hc Washington, Tin s John Gottman v{ ng s ca


ng c th d o|n chnh x|c n 93% kh nng ly d trong tng lai ca cc cp v chng,
ch sau 5 pht quan st cch h gii quyt bt ng v quan im.(1) D o|n ca h ~
ng nghim khi h tip tc theo di cc cp v chng ny trong sut 14 nm tip theo.
Nghin cu ny cho thy vic cc cp v chng bt ng kin vi nhau bao nhiu ln
khng quan trng; chnh n lc ca hai bn nhm gii quyt bt ng v hn gn mu thun
s quyt nh s thnh bi ca mi quan h. S ha gii ny rt quan trng bi phn ln cc
tnh hung bt ha xut pht t s khc bit v kin gia hai ngi. V d, nu bn cho
rng tt nht l nn tt my lnh vo lc 6 gi chiu trong nhng ngy h nng nc gim
tin in, cn bn i ca bn li ngh rng thch hp nht l lc 8 gi ti, chng ai ng hay
sai c. Nhng hai ngi vn ci nhau sut c ma h. Bt ha l{ iu khng trnh khi. Cch

bn phn ng vi chng mi |ng ni.

Mt mi quan h thng minh cm xc c thc y bi vic i bn cng n lc ha gii


bt ng. Ha gii chng t tnh yu v s tn trng ln nhau, bt chp vn c nan gii
n }u. Khi bn tranh lun vi bn i, mi li ni, h{nh ng hoc c ch ca bn s
khin cho mi vic tr nn tt hn hoc xu i. Bn c nhiu c|ch ha gii, nhng tt c
u nhm ti vic tm ra gii ph|p. H{nh ng hn gn c th l bt c iu g, t vic tha
thun vi nhau (Vy ma h ny ta hy tt my lnh vo lc 7 gi ti nh.) cho n vic t
nhn phn li v mnh (Anh nhn ra rng tt my lnh vo lc 8 gi ti s tn tin hn),
hoc dng mt c}u ni h{i hc d dm xua tan bu khng kh cng thng (Em bit
khng, chuyn ny s khng xy ra nu chng ta sng Alaska.) N lc ha gii gi i
thng ip mnh m rng bn quan tm, tn trng ngi bn i ca mnh, v tnh cm th
quan trng hn vic chng minh bn th}n mnh l{ ng.

Hn gn mu thun chnh l du hiu r rng nht cho thy k nng tr tu cm xc c


s dng trong mt mi quan h. Nhng l{m c|ch n{o bn bt u hn gn? u tin, bn
cn thc rng ng thi hn gn s khng gii quyt c mu thun. N ch l{ h{nh ng
gip bn tr|nh c s gin d, tc ti hoc th hn i vi v/chng mnh. hn gn
th{nh cng, iu u tin bn cn l kh nng t nhn thc v chnh bn thn mnh. Bn
khng th ha gii mt cuc ci v nu bn ang b cm xc chi phi mnh. S bt ng s
khin cho nhng cm xc trong bn v ngi bn i bng n, v th kh m kim sot
c hnh vi v cm xc ca bn. ng qu bn t}m n cm gic ti li v nhng cm xc
ny sinh trong lc hai ngi ci nhau. Hy tp trung nng lng vo vic hiu r cm xc
ca mnh. Nu bn thy rng cm xc ca mnh mnh n ni bn kh lng bnh tnh m{
suy ngh c, th c l bn nn di cuc tranh lun vo lc khc. Nu bn cm thy mnh b
cm xc chi phi n mc tr nn phin din, mt mi hoc hoang mang, th vic hn gn
c l kh lng thc hin. Hy gii thch cho v/chng ca mnh hiu rng bn ang b qu
ti v cn thi gian bnh tnh li v{ suy ngh thu |o. C~i v~ vi nhau s chng i n
}u, v th bn ng buc mnh bc vo mt cuc tranh lun khi bn khng th suy ngh
mt cch r rng.

Nu bn bnh tnh tm ra hng gii quyt cho tnh hung , bn c th bt u


bc tip theo hn gn. S dng cc k nng nhn thc x hi t mnh vo v tr ca
ngi bn i khng phi bn ngh g, m{ l{ ngi bn i ca bn ang ngh g v{ cm
thy g. Bn khng th bt u mt s hn gn th{nh cng cho n khi bn tht s hiu
c ti sao ngi y li h{nh ng nh vy. Bn phi th hin cho ngi bn i hiu bn
tht s quan t}m n quan im cng nh cm xc ca h, du bn c th khng ng vi
quan im y. Bn phi dp b nh thuyt phc ngi y nghe theo mnh, v t hi xem
bn c th l{m g tn trng nhng cm xc ca anh y/c y. Th hin s tn trng i
vi kin ca ngi bn i, bt k h ng hay sai, l{ cha kha i n tha thun.

C bao nhiu kh khn th cng c ngn y cch hn gn. Mt phng ph|p c th hiu
qu trong trng hp ny, vi c nhn ny li c th khin mi th xu i trong mt tnh
hung kh|c. C}u ni:Em/anh ni vy l{ c g?nghe c v nh bn ang mun du
vo latrong cuc tranh lun n{y, nhng li c th l du hiu gii quyt vn trong mt
cuc tranh lun kh|c. ha gii thnh cng, hy chun b tinh thn rng trong thc t, mi
n lc c th u tr thnh cng cc. Thm ch c mt li ni cm thng nh, Em/anh hiu
iu anh/em mun ni vn c th b cho l hm ma mai hoc gi di nu ngi kia ang
trong tm trng phng th hoc khng quen vi cch ni ny ca bn. Hy sn sng th
nhiu phng ph|p h{n gn khc nhau trong mt cuc tranh lun v hiu mt iu rng
mi chuyn khng h d dng cht no. Mt ln hn gn tht bi c th to ra cm gi|c au
lng v tn thng v nhiu mt. i mt vi nhng cm xc kh chu v{ tm c|ch vt
qua c nhng tn thng khi ngi bn i hiu lm n lc ci thin tnh hnh ca bn.
Bn cng c gng bao nhiu th ngi bn i s c{ng n nhn thin ch ca bn by nhiu,
v{ |p tr tng t. Nhng cp v chng s hu k nng h{n gn, xoa du bt ng tt nht
l nhng ngi c gng lm vic n{y thng xuyn nht. Nhng n lc khng ngng ca
bn nhm t c s ng cm v thu hiu s lun c ngi bn i yu qu ca bn
ghi nhn.

Khi hai bn cng nhau bn bc v cch ha gii, mi quan h ca bn cng c ci thin.


Mt khi bn c th ngi xung v ni v cuc tranh ci va qua, th nhiu kh nng c hai
ngi ch ng hn gn vi nhau trong ln tranh ci k tip. Nu nh hn gn lun lun
n t mt pha, mi quan h thng i n ch tht bi. C hai pha u phi n lc gii
quyt bt ha. Khi bn ni chuyn vi v hoc chng mnh v phng c|ch ha gii, tc l
bn ang gip cho c hai hiu nhau hn, v{ n s hu ch trong ln tranh ci sau. Ngay c
khi ngi bn i cha bit cch ch ng hn gn nu ln ti hai bn c~i nhau, th ngi
y vn nhn ra n lc ca bn v hiu rng l{ c|ch bn by t s quan tm v ci thin
tnh hnh.

Hy dng nhng k nng tr tu cm xc tho lun v hn gn bt ha, mu thun. Bn


phi hiu r bn thn mnh v nhng xc cm ca mnh trong sut cuc tranh lun hoc i
thoi. iu n{y c ngha l{ bn cn nhn bit khi no th mnh c th bt u cng cuc ha
gii. Bn cn s dng k nng nhn thc x hi c c ngi i din, v cuc i
thoi s din ra sun s hn nu bn lm ch c bn thn mnh trong sut qu| trnh .
Hn gn khng i hi i bn u phi h{nh ng mt cch thng minh cm xc. i khi
ch cn mt ngi bit lm ch bn thn v ch ng khi xng ha gii. Khi ngi kia
phn ng li mt cch tch cc, mi quan h gia hai ngi s ngy cng vng chc, mt kt
qu ch c th xut pht t tr tu cm xc m thi.
NUI DY CON CI MT CCH THNG MINH CM
XC
NUI DY MT A TR HNH PHC

Nim vui ca bc lm cha lm m l iu b mt, cng nh ni au v s s hi
ca h vy.
FRANCIS BACON

Jim Carrey tng c mt tui th gian kh. Nh anh ngho, v trong khi nhng a tr 16
tui kh|c c cp s|ch n trng, c chi nhng mn th thao a thch th Jim phi
lm vic cng gia nh mnh trong mt nh my sn xut bnh xe, thm ch anh cn phi
sng mt nm tri trong chic xe ti. Bn tnh h{i hc l cu cnh duy nht ca anh. Anh
c th lm v mt ng nghch khin mi ngi ci nh nc n. ng Percy, cha ca anh,
lun ng h kh nng h{i hc c |o ca con trai mnh tho|t khi cuc sng thng
nht y th thch.(2) Nhng trn ht, ng Percy mun con trai c thoi mi l chnh
mnh.

tui 14, t{i nng h{i hc ca Jim c c hi c th hin Yuk Yuk, mt cu lc b hi


a phng. Jim cc k mun biu din, nhng mt tun trc khi s kin bt u, anh cm
thy kinh h~i khi ngh n cnh nhng ngi xa l n nhn nhng tr chc ci ca mnh.
Hiu c ni s ca con, cha anh ~ b ra hng gi lin gip anh tp luyn. Percy mun
Jim vt qua ni s v{ c c s t tin, v ng hiu rng mt cu b 14 tui khng th lm
c iu mt mnh. m y, hai cha con cng n cu lc b, nhng bui biu din ca
Jim hon ton tht bi. Tuy vy, Percy vn thuyt phc con trai tip tc theo ui s nghip
din hi.(3)

Cha y 19 tui, Jim quay tr li sn khu v thm ch cn tr thnh din vin chnh
thc cho mt sn khu hi kch Canada. Ting ci t|n thng ca khn gi ~ khng
nh iu m cha anh lun ni vi con trai Jim c khiu h{i hc nhng anh bit th
thch tht s cho cc din vin hi nm Hollywood, th l{ anh khn gi ln ng,
California thng tin. Mt thi gian sau, Jim sm nhn ra mnh ch l mt con c nh trong
chic h bao la. Sau hai nm ng to{n vai ph v vn v sng lay lt trong nhng khch
sn ti tn, Jim b cuc v quay v Canada. Gp con nh, Percy nhc li vi Jim rng anh
tht s l mt hin tng t{i nng, nhng anh cn bn ch n cng nu anh mun gt hi
thnh cng.(4)

Khi Jim Carrey quay tr li Los Angeles, anh thng li chic xe xo{ng xnh r tin ca
mnh n Mulholland Drive v{ u trn nh ngn i nhn xung bao qut Hollywood. Mt
bui ti n, c ngi cha ong y nim tin v{o t{i nng din hi ca mnh, anh t vit
cho mnh tm chi phiu vi con s 10 triu , ghi r l{ S tin tr cho dch v din h{i.

Nhiu nm sau, trc khi Percy qua i, Jim l nam ti t u tin t mc ct-x ln n
20 triu la cho mt b phim. Jim bun v hn khi v d tang cha. Khi n lt mnh
bc n quan ti cha, anh quyt nh th hin lng bit n i vi tnh yu m{ cha
dnh cho anh. Jim ci xung bn xc cha, th thm li vnh bit ri t v{o ti |o ng t chi
phiu 10 triu , biu tng cho ng h to ln ca ngi cha m{ anh ~ mang theo sut
bao nm qua.

Mi bc cha m u c c hi nh hng to ln n tr tu cm xc ca con mnh. S du


dt kin tr ca Percy Carrey khng ch gip Jim nhn ra t{i nng ca mnh m cn nhiu
hn th na. S ng h ca ng ~ gip Jim vt qua cm gic kh chu khi b chi b v tin
vo bn th}n mnh. Percy ~ dy con trai cch lm ch bn thn, ng bit rng l{ k nng
m anh cn nht nhn thc v bi dng t{i nng thin ph ca mnh. Nhng k nng tr
tu cm xc l{ iu con ngi c th hc c, ch khng phi l{ c tnh bm sinh. S dn
dt ca bc sinh th{nh gip a con nhn thc v lm ch cm xc ca mnh l{ ng lc
thc y to ln ng sau kh nng th hin tr tu cm xc ca mt a tr.
Ngi ta ni rng mt ngi qun l c th|i ng cm vi nhn vin cp di trong
cng ty th cng bit cm thng vi con ci nh. Nghe th rt c l, nhng |ng tic l
khng phi vy. Chng c g m bo s nht qun gia cch chng ta hnh x trong cuc
sng c nhn v ngh nghip. Con ngi lun tch bit hai vai tr ny mt cch r rng. Mt
nh{ l~nh o c sc li cun, bit cch truyn cm hng cho nh}n vin, nhng c th khng
c mi quan h gn b vi con ci nh. S cm thng v hiu bit m b y dng kt
ni vi nhn vin ca mnh v chinh phc khch hng c th nhanh chng bin mt khi b
tr v nh loay hoay mc cho a con trai ba tui. ng lc tht s pht trin k nng
tr tu cm xc c th v nn vt qua ranh gii m chng ta t dng ln cho mnh gia
cch lm vic trong cng ty v{ c x nh.

Nhng thch thc m bn phi i mt vi t c|ch lm cha m khng phi l yu t


quyt nh tr tu cm xc ca con bn. Mt cng trnh nghin cu c thc hin i
hc Emory cho thy, tr tu cm xc ca tr l sn phm ca cch cha m chng th hin cc
k nng tr tu cm xc ca mnh, ch khng phi l nhng tri nghim cm xc c nhn
ca h.(5) Tr con hc k nng tr tu cm xc t chnh cha m chng. Khng c tm gng
t cha m, tr s mt i ngun kin thc hc hi tt nht. Mi thi khc bn cnh con
mnh l{ c hi bn th hin tr tu cm xc. Khi bn kim ch khng ln ting, con bn
cng s nh vy. Khi bn nhn bit v hi han tr mi khi chng bun ti, chng cng s
hc cch biu l s cm thng i vi bn b mnh.

Cc bc cha m p dng tr tu cm xc vi con ci s gip con mnh hnh phc hn,


thch ng vi x hi tt hn, t im cao hn trong hc tp v{ sau n{y th{nh cng hn
trong ngh nghip.(6) Nhng a tr pht huy k nng tr tu cm xc cao thng t trn hc
v phm li. D a tr bt u t }u chng na, khi c tng cng tr tu cm xc, a
tr y s ci thin c mi lin h ca n vi bn b v gim thiu kh nng tm n thuc
l| v{ ru.(7) Nu bn tr thnh tm gng v tr tu cm xc cho con ci, chng s pht
trin nhng k nng cn thit sng ha thun vui v vi nhng ngi xung quanh, v s
t c mc th{nh cng cao hn khi n tui trng thnh.

DY D CON CI THNG QUA CC MU THUN


Hu ht tr em th hin s thay i tm trng a dng hn, s}u sc hn v{ nhanh hn
ngi trng thnh. Bn hy hi nhng ngi c con la hai tui ri m xem, h s
miu t tm trng ca con mnh l va vui li bun ngay. Trong giai on tui thn tin
ca tr, t 4 n 7 tui, bc cha m n{o cng vui sng khi thy con mnh ngy mt gii
din t nhng g chng cm nhn c, nhng ng thi h cng b cun vo nhng
chuyn bi hi vt vnh mi ngy. Cc b tui nhi ng bt u chu trch nhim cho nhng
phn ng v cm xc ca mnh. Tr v thnh nin th tri nghim nhng cm xc phc tp
(v c hoc-mn na) trong khi kinh nghim sng ca chng th cha sn sng cho nhng
cm xc y. Tng giai on trng thnh ca mt a tr c |nh du bi nhng cm
xc mnh m, tri dy mi lc mi khc. mi tui, cm xc lun khin c cha m ln
con ci bt ng. pht trin nhng k nng tr tu cm xc, con bn phi cm thy chng
c cho php thm ch khuyn khch tri nghim cc cung bc cm xc mt cch trn
vn v hc cch thu hiu nhng cm xc y.
gip con ci hiu c cm xc ca mnh, u tin bn cn ni cho chng hiu l
nhng cm xc n{y l{ bnh thng. ng cm vi nhng cm xc ca con tr thng b
xem l mt h{nh ng n gin v{ khng c g |ng ni. Nhng nu bn bin vic ny
thnh trch nhim ca mnh th t|c ng cng hng ca n ln tr s rt |ng k. Cm
thng vi cm xc ca con ci c th l mt c}u ni n gin nh, Tht bun khi con b mt
chic vng |ng yu thay v ni, ng khc na. Mnh s mua c|i kh|c. C}u ni u
tin cho c b bit rng cm gic bun b l l ng nhin v{ |ng c quan tm. Lc y,
khng c li ni no c th xa i ni bun ca vic mt i mt vt dng yu qu; c b s
vn tip tc khc. Nhng c}u ni u tin th hin nhn thc v cm xc v dy cho c b
bit rng iu m{ n ngh v{ cm nhn c l hp l v{ ng n. Tr nh khng th suy
ngm v nhng s vic xy ra xung quanh chng mt cch tinh t v su sc nh ngi ln,
nhng u c chng c kh nng tch cp kinh nghim sng nh ming bt bin thm nc.
Bn nh hng cho con mi ngy bng cch dy n cch phn ng vi cm xc ca chnh
mnh.

Cm thng vi cm xc ca tr tr nn kh khn nht vo nhng lc cn thit nht.


Nhng cm xc pht sinh trong mu thun thng dn cc bc ph huynh n ngng
bng n. Khi con bn lm mt vic g ngu ngc trong tui ca n, bn thng kh
tr|nh c cm gic tc gin, lng ln ln nh mt con b|o. Khi a con trai ba tui ca
bn dng mn chi p ln u a tr con nh hng xm v n nht nh khng chu
nhng chi cho bn mnh, th bn kh c th ci xung m th thm v{o tai n, M
hiu l con rt gin con trai , nhng vic con ly chic xe ti chi p v{o u Johnny l
iu khng th chp nhn c. Chng ti bit, phn ng nh th hon ton khng thc t
trong hu ht mi tnh hung, v th bn s phi gi thng ip n con bn theo nhng
cch khc. Ging ni, tc hnh x ca bn v thm ch h{nh ng ca bn dy cho con
mnh v cm xc. Mt phn ng chng t bn hiu s gin d ca a nh (ai m khng ni
gin, phi khng?) s dy cho n bit cch kim ch bn th}n hn v{o nhng ln sau, thay
v nm ly tay n v li xnh xch ra khi phng.

Mu thun v s khng c th ng cng mang n nhng cm xc mnh m cho cc bc


cha m. Thy con mnh b |nh cng bc bi khng km g chuyn chng kin n |nh
nhng a tr kh|c. Nhng khi bn cn nhc tnh hung k lng, bn s thy tr bc l
cm xc ca mnh thng qua h{nh ng. iu n{y l{ bnh thng bn tr thng |nh
bn hoc ng ngy ra chu trn cho n khi chng hc c cch din t cm xc ca
mnh tt hn. Nhim v ca bn l th hin kh nng l{m ch cm xc v dy con bng cch
phn ng tch cc vi chng. Vi t c|ch l{ cha m, vic s dng k nng tr tu cm xc s
gia tng kh nng tr bt chc bn khi chng i mt vi nhng thch thc tng t. Kt
qu n lc ca bn, cho d h{nh ng c kh khn n mc no vo thi im y, s
mang li gi tr lu di. Con ci bn khi ln ln s tr thnh nhng ngi bit cch m rng
cc mi quan h v lm ch hnh vi ca mnh nhm t c nhng iu chng mong i
trong cuc sng.

Dy d mt a tr v cm xc l mt cng vic y th thch v kh chu khng km g


vic i mt vi nhng vn ca chnh bn th}n mnh. Cng ging nh nhiu iu khc
trong cuc sng, nu chng ta khng h{nh ng mt cch thn trng, chng ta s c khuynh
hng lp li thi quen c. S tin trin xut pht t vic bn la chn cch phn ng hiu
qu nht thay v cch d dng nht. Tr tu cm xc mang li c hi to ln bn nhn nhn
tt c nhng g quan trng trong cuc sng di mt con mt khc. Nng cao tr tu cm
xc n gin l vic nhn ra nhng cm xc thc y bn. Khi bn hiu chng tht r, bn
c th t quyt nh ni nhng cm xc y s a bn n.
SNG VI TR TU CM XC
Chc chn bn ang t hi mnh nn lm g vi tt c nhng iu hc c t quyn sch
n{y. Chng ti ~ trnh b{y c|c tng mt cch ngn gn vi mong mi bn s dnh thi
gian pht trin nhng k nng mi, thay v c xong ri b. Tr tu cm xc l kt qu ca
vic bn hiu r bn thn mnh v nhng ngi xung quanh n mc no. Bn khng th
hc n bng vic nghin cu m hnh, ghi nh cc s liu hoc c nhng bi vit truyn
ng lc. Tr tu cm xc s cho bn bit }u l{ nhng k nng bn thnh tho nht, v{ }u
l nhng k nng bn cn ci thin nht.

Vic rn luyn k nng tr tu cm xc khng ly mt nhiu thi gian trong ngy ca bn


}u. Bn c th thc tp vo bt c lc no. Dnh mt v{i gi}y suy ngh kh|c i trc khi
phn ng trc mt th thch s a bn sang mt con ng mi. Nu bn thc hnh k
nng mi n{y thng xuyn, bn s rn luyn cho b no mnh cch bin vic l{m th{nh
mt thi quen mi. Hy thc hnh mt k nng mi trong tng lnh vc cuc sng nh,
ni l{m vic, trng, vi bn b v trong cng ng. Tr tu cm xc nn c ng dng
vo tt c nhng vic bn lm. Bn s khng cn phi c gng xua ui hoc nn cm xc
ca mnh na. Bn s c tt c mi kin thc cn thit to dng lng kin nhn, s bn
ch v nhn thc trong mi lnh vc i sng. Bn s s hu sc mnh ca tr tu cm xc
v{ m~i m~i l{ nh th.
LI CM N
Ton b cng trnh nghin cu h tr cho vic ra i quyn sch ny l kt qu n lc to
ln ca mt i ng nhng nh khoa hc v hnh vi - nhng con ngi t{i nng v{ tn tm
ti TalentSmart. Chng ti mun gi li cm n n nhng nhn vt nng ct, vi lng bit
n ch}n th{nh nht v nhng n lc v s gn b ca h: Jean Riley, Quinn Sanders, Lac Su
v April West. S l~nh o ca h, kt hp vi n lc ca ton b i ng nghin cu ~ l{m
nn nhng iu phi thng.

Chng ti cng mun gi li cm n n tt c nhng ngi lm vic TalentSmart v ~


to ra mt mi trng lm vic tuyt vi. Cm n Shauna Tillman-Mangan v ~ ht mnh
qung b quyn s|ch n{y n cng chng. C ~ gp phn to ln vo thnh cng ca quyn
sch ny v c tht s l mt ti sn qu gi ca cng ty t thi im c tip nhn cng vic.
Chng ti ~ l{m vic vi nhiu lp trnh vin, nhng khng ai trong s h c th s|nh c
v mt k nng, lng kin tr v{ t{i l~nh o ca Les Brown.

Mt li cm n to ln dnh cho nhng ngi lm cng tc bin tp, l{ Nancy Hancock,


Sarah Peach, Lisa Sciambra v{ i ng l{m vic Nh xut bn Simon & Schuster v ~ u |i
quyn sch ny. Chng ti nhn c nhng li gp y gi tr trong qu trnh bin son
sch, v chng ti xin gi li cm n n Paul Brooks, Lilia Corpuz, Mark Greaves, Joyce
Haak, Richard La China, Greg Olmstead, Giles Raymond, Antoinette Thomas, v Diane
Wolfe. c bit cm n Dawn Sanders Urban-Digital.com v ~ thc hin nhng bc hnh
minh ha tuyt vi cho quyn sch.

Chng ti xin cm n nhng v tin bi trong lnh vc ny. Chng ti t ho l mt trong


nhng ngi nghin cu v tr tu cm xc. Chng ti mun by t lng bit n n cng
trnh nghin cu ca Daniel Goleman v m hnh tr tu cm xc c gi tr thc tin cao ca
ng. Chng ti cng xin cm n Peter Salovey bi anh khng ch l mt chuyn gia uy tn v
|ng kh}m phc m cn l mu ngi c tr tu cm xc cao.

Xin trn trng gi li cm n ti tt c nhng chuyn gia {o to chuyn nghip ca


TalentSmart v{ c|c kh|ch h{ng ~ ng dng tr tu cm xc vo nhng hot ng doanh
nghip ca h. Nhng suy ngh s}u sc ca h l mt ng gp ln cho quyn sch ny.
Chng ti cng xin ghi nhn cng lao ca hn 500 ng{n ngi ~ tham gia v{o cuc kho
st ca chng ti sut mi nm qua.

Ti, Jean, xin c cm n chng ti l Greg, cm n tnh yu khng bao gi vi cn, v


s chn thnh ca anh, c nhng cng vic gia nh anh phi gnh vc khi ti bn bu vo
nhng giai on quan trng, hon thnh quyn sch ny. Hai con Claire v Ingrid, tnh
yu b nh ca m. M cm n lng kin nhn v s gip ca cc con trong thi gian m
vit sch.

Ti, Travis, cm n v ti ~ ht mnh h tr v{ ng vin ti theo ui nim am m ca


mnh. Anh ~ ngh thi im thch hp nht vit chng s|ch v mi quan h khi anh
ngi cnh em trong chuyn bay ln y. Em c cn nh ng{y khng, anh c ngi gh
bn cnh ca s m|y bay m{ em ~ nhng cho anh, anh c nhiu ch t tay m vit. Anh
bit em m ch ngi bn ca s lm, v c ch th hin s ng h ca em trong d n
ny. Chuyn i y l mt n d tuyt vi cho s h tr ca em trong sut thi gian qua v
anh tht s vui l{ em ~ khng b m v nhng xo trn xy ra. Cm n em tht nhiu cho
tt c nhng iu em ~ l{m. Em chnh l{ ngun ng lc ln lao gip anh thc hin c
m ca mnh. Chc cho cuc hnh trnh ca anh v em lun tt p, cho d mnh i n bt
k ni }u. Anh yu em.
V CC TC GI
Tin s Travis Bradberry v{ Tin s Jean Greaves l{ hai nh{ ng sng lp ra TalentSmart
cng ty chuyn cung cp cc bi kim tra, n phm v{ c|c kha o to v tr tu cm xc.
Danh ting ca h trong lnh vc nghin cu t}m l c bit n cng vi vic h l{ ng
tc gi vi Tin s Ken Blanchard - tc gi ca quyn sch kinh doanh bn chy nht mi
thi i v{ ng tc gi ca quyn sch V Gi|m c Mt Pht (The One Minute Manager).

Tin s Bradberry l{ mt din gi c sc li cun c bit v{ l{ nh{ t vn h{ng u v


nng cao hiu sut lm vic ca c nhn v doanh nghip trn khp th gii. ng tng h
tr cho c|c nh{ l~nh o ca cc cng ty lt vo danh sch Fortune 500, tt c ba c quan
lp ph|p, h{nh ph|p v{ t ph|p ca chnh ph bao gm Quc hi M v c ho{ng gia nc
ngoi. ng c bng tin s kp trong hai lnh vc tm l hc (sc khe thn kinh v t chc
doanh nghip).

Tin s Greaves l{ nh{ t vn c trao gii thng, ng thi l mt doanh nhn v nh


hun luyn vi 21 nm kinh nghim trong vic gip cc t chc v c nhn pht trin
tim nng ca mnh. B l chuyn gia v nhng giai on thch thc ca tng trng nng
v rt nhiu cng ty trong danh sch Fortune 500 ~ c hng li nh v{o t{i nng ca
b. B c bng tin s trong lnh vc tm l hc v t chc doanh nghip.
GHI CH

1. S KHM PH
1. Dr John Harlow, Passage of an Iron Rod Through the Head, Boston Medical and
Surgical Journal 39 (1848): 506-507. Dr John Harlow, Recovery from the Passage of an
Iron Bar Through the Head, Publications of the Massachusetts Medical Society 2 (1868).

2. Harlow, Recovery.

3. Proverbs, 6, 1416; Epistle of Paul to the Colossians, 3, and First Epistle of Peter, 1;
Aristotle, The Nicomachean Ethics; John Cooper et al., The Complete Works of Plato
(Indianapolis, Ind.: Hacket, 1997); William Shakespeare, The Oxford Shakespeare: The
Complete Works (New York: Oxford University Press, 1966) Re Thomas Jefferson:
http://etext.virginia.edu/jefferson/quotations/jeff0200.htm.

4. E. L. Thorndike, Intelligence and Its Uses, Harpers Magazine 140 (1920): 227335.

5. W. L. Payne, A Study of Emotion: Developing Emotional Intelligence: Self Integration;


Relating to Fear, Pain and Desire, doctoral dissertation, Union Institute, Cincinnati, Ohio
(1988).

6. Jack Mayer et al., Perceiving Affective Content in Ambiguous Visual Stimuli: A


Component of Emotional Intelligence, Journal of Personality Assessment 54 (1990): 772
81.

Jack Mayer and Peter Salovey, The Intelligence of Emotional Intelligence, Intelligence
17 (1993): 43342.

Jack Mayer and A. Stevens, An Emerging Understanding of the Reflective (Meta)


Experience of Mood, Journal of Research in Personality 28 (1994): 35173.

7. M hnh tr tu cm xc ca Goleman, Boyatzis v McKee trong Primal Leadership:


Realizing the Power of Emotional Intelligence (Boston: Harvard Business School Press,
2002) ~ gp bn k nng (nhn thc v bn thn, lm ch bn thn, nhn thc v x hi v
lm ch cc mi quan h) vo thnh hai nhm ln l{ nng lc c| nh}n v{ nng lc x hi.
Nhng nghin cu ca chng ti khng nh nng lc c| nh}n v{ nng lc x hi l s phn
loi cc k nng tr tu cm xc chnh xc nht.

2. NHNG IU NG KINH NGC V TR TU CM XC


1. Lisa Yoon, On Boards, Are Women the Fairer Sex?, tp ch Chief Financial Officer,
phin bn online, www.cfo.com/printable/article. cfm/3009002?f=option. Israel Helfand,
What Lies Behind the Anger in Men, The Northwest Recovery Netwoker , th|ng 3 nm
1992.

2. Mike Lancaster, Fox Pulls Plug on Ailing Magic Hour: Johnson Sent to Showers After
Meager Eight-Week Run, www.thestinkers. com/Philadelphia Newspaper, Inc, th|ng 8
nm 1998.

3. Trch dn li k ca Craig Shoemaker v nhng g xy ra vi mnh trong chng trnh


The Magic Hour trch t cuc phng vn trn radio trong chng trnh The Paul Harris
Show c trn trang web www.harrisonline.com.

4. Lancaster, Fox Pulls Plug on Ailing Magic Hour.

5. Tin s Joseph Ciarrochi, et al., Emotional Intelligence Moderates the Relationship


Between Stress and Mental Health, Personality and Individual Differences 32 (2002): 197
209. Dennis R. Trinidad, The Association Between Emotional Intelligence and Early
Adolescent Tobacoo and Alcohol Use, Personality and Individual Differences 32 (2002): 95
205.

6. Marc A. Brackett et al., Emotional Intelligence and Its Relation to Everyday Behavior,
Personality and Individual Differentces 36 (2004): 1387-1402. Benjamin Palmer et al.,
Emotional Intelligence and Life Satisfaction, Personality and Individual Differences 33
(2002): 1091 -1100. Adrian Furnham, Trait Emotional Intelligence and Happiness, Social
Behavior & Personality 31 (2003): 815-24
7. Shankar Vedantam, Stress Found to Weaken Resistance to Illness, Washington Post,
22/12/2003

8. Nh trn.

9. Joel B. Finkelstein, Ability to Cope with Stress May Play a Role in Cancer Progression,
Health Behavior New Service, 1/12/2002. Animal Research Suggests that Stress May
Increase Risk of Uterine Cancer, Wake Forest University Medical Center Press Release,
09/07/2004

10. Study Ties Stress to Breast Cancer Discovery Health News, 24/9/2003, trn trang
web www.hon.ch/News/HSN/515236.html.

11. American Heart Association, New Stats Show Heart Disease Still Americas No. 1
Killer, Stroke No. 3, Heart Disease and Stroke Statistics 2004 Update, th|ng 1 nm 2004.

12. Bishop et al., AHA Scientific Sessions, Chicago, Archives of General Psychiatry 50
(th|ng 11 nm 2002): 681 89. B. Anderson et al.,

Psychological, Behavioral, and Immune Changes After a Psychological Intervention: A


Clinical Trial, Journal of Clinical Oncology 22 (2004): 3570 80.

13. Nh trn.

14. Bishop, AHA Scientific Sessions.

15. B. A. van der Kolk, The Body Keeps the Score: Memory and the Emerging
Psychobiology of Post Traumatic Stress, Harvard Review of Psychiatry 1 (1994): 253 65.
B. A. van der Kolk et al., Dissociation, Somatization, and Affect Dysregulation: The
Complexity of Adaptation of Trauma, American Journal of Psychiatry 153 (1996): 83 93.

16. Neil M. Ashkanasy, The Case for Emotional Intelligence in Workgroups, b{i thuyt
trnh trong hi ngh chuyn h{ng nm ca Hi Tm l hc trong doanh nghip v ngnh
ngh, San Diego, Calif., 11/4/2001. Peter Jordan et al., The Case for Emotional Intelligence
in Organizational Research, Academy of Management Review 28 (2003): 195 97.
17. Khng lc Hoa K tit kim c 3 triu trong cng t|c hun luyn bng cch
tuyn chn t}n binh cn c vo ch s thng minh cm xc ca h: Military Recruiting: The
Department of Defense Could Improve Its Recruiter Selection and Incentive Systems,
General Accounting Office Report 98-58, 30/01/1998, www.gao.
gov/archive/1998/ns98058.pdf.

Lc lng nhn vin bn hng ca LOral c tuyn chn da trn k nng tr tu cm


xc l{m gia tng doanh thu thm 91.370 trn mt u ngi vi t l thay nhn vin
gim 63%; Spencer and Spencer, Competence at Work: Models for Superior Performance
(New York: John Wiler and Sons, 1993).

3. NHNG CU HI QUAN TRNG


1. Francis Hesselbein et al., The leader of the Future (San Francisco: Jossey-Bass, 1997).

4. THAY I T DUY
1. T.P. Pons et al., Massive Cortical Reorganization After Sensory Deafferentation in
Adult Macaques, Science 252 (28/06/2991): 1858-59. N. Jain, Deactivation and
Reactivation of Somatosensory Cortext Is Accompanied by Reductions in GABA Straining,
Somatosensory & Motor Research 8 (1997): 34754. D. Borsook et al., Acute Plasticity in
the Human Somatosensory Cortex Following Amputation, NeuroReport 9 (1998): 1013
17.

2. General Nutrition Centers, reported by Associated Press:


http://pittsburgh.about.com/cs/holidays/tp/resolutions.htm.

3. Richard Boyatzis et al., Will It Make a Difference? Assessing a Value-Added, Outcome-


Oriented, Competency-Base Professional Program, in Innovation in Professional Education:
Steps on a Journey from Teaching to Learning (San Francisco: Jossey-Bass, 1995), 167-202.
5. XY DNG K NNG
1. Cu chuyn v cuc i v thnh tu ca Ray Charles c ng ti trang web ca anh:
www.raycharles.com/autobio.htm.

2. www.raycharles.com/autobio.

3. Nh trn.

4. Peter Drucker, Managing Oneself, The Harvard Business Review (Th|ng ba nm


1999): 66 67.

5. Bng cm xc n{y c sao chp li v chnh sa vi s cho php ca Julia West


trang web: www.sff.net/people/julia.west/ CALLIHOO/dtbb/feelings.htm.

6. O. Ayduk and W. Mischel, When Smart People Behave Stupidly: Reconciling


Inconsistencies in Social-Emotional Intelligence, in Why Smart People Can Be So Stupid, do
Robert J. Sternberg bin tp (New Haven, Conn.: Yale University Press, 2002).

7. R. D. Grainger, The Useand Abuseof Negative Thingking, American Journal of


Nursing 91 (1991): 13 14.

6. NG DNG TR TU CM XC VO CNG VIC


1. Joseph L. Badaracco Jr. Defining Moments: When Managers Must Choose Between Right
and Right (Boston: Harvard Business School Press, 1997).

2. Bn phn tch chi tit v quyt nh sai lm c nu trong Bn bo co thanh tra tai
nn tu Columbia ca NASA, cun 1, th|ng t|m nm 2003, chng 8, History as cause:
Columbia and Challenger, 195204.

3. Roger Boisjoly, Roger Boisjoly and the Challenger Disaster. Online Ethics Center for
Engineering and Science, Case Western Reserve University:
www.onlineethics.org/moral/boisjoly/RB1-6.html.

4. Vanessa Urch Druskat v{ Steven B. Wolff. Building the Emotional Intelligence of


Groups, The Harvard Business Review (th|ng 3 nm 2001): 7990.
5. Neil M. Ashkanasy, The Case for Emotional Intelliegence in Workgroups, symposium
presentation at the annual conference of the Society for Industrial and Organizational
Psychology, San Diego, Calif., 11/04/2001.

6. Pressure on the System, Report of the Presidential Commission on the Space Shuttle
Challenger Accident, vol. 1 (Washington, D.C.: U.S. Government Printing Office, 1986): 171-
173.

7. Ashkanasy, The Case for Emotional Intelligence in Workgroups.

7. NG DNG TR TU CM XC TRONG CUC SNG GIA NH


1. John Gottman v{ Robert W. Levenson, Rebound from Marital Conflict and Diverce
Prediction, Family Process 38 (1999): 28792. John Gottman v{ Robert W. Levenson, A
Two-Factor Model for Predicting When a Couple Will Divorce: Exploratory Analyses. Using
14-Year Longitudinal Data, Family Process 41 (2002): 83-96.

2. Nancy Krulik, Fun and Funnier: Jim Carrey (New York: Simon & Schuster, 2000).

3. N lc u tin ca Jim Carrey din hi kch v nhng cu ni ca anh trong m


din cu lc Yuk Yuk trch t bui phng vn trc tuyn ti:
www.eonline.com/On/Revealed/Shows/Carrey/index2.html.

4. Cu chuyn v Jim Carrey v n lc tr li Hollywood v nhng cu ni v tht bi ca


anh trong bi vit ca Andrew OHehir, nhan , The Jim Carrey Show trn Salon.com,
07/12/1999.

5. Michelle Broth, Associations Between Mothers Negative Emotionality and Stress and
Their Socialization of Emotion Practices: Mothers Emotional Competence as Resiliency or
Risk, Dissertation Abstracts International 64 (2004): 4025.

6. John Gottman, Raising an Emotionallly Intelligent Child (New York: Fireside Books,
1997).
7. Why Teach Social and Emotional Skills? the Committee for Children Website,
www.cfchildren.org. T|c ng ca c|c chng trnh tr tu cm xc ln tr em: PBS
NewsHour on Emotional Intelligence, 27/11/1997. Mi lin h gia tr tu cm xc trong
tr em v vic s dng ru v{ ma ty: Dennis R. Trinidad, The Association Between
Emotional Intelligence and Early Adolescent Tobacco and Alcohol Use. Personality and
Individual Differences 32 (January 2002): 95-105

Chia s ebook : http://downloadsachfree.com/

Follow us on Facebook : https://www.facebook.com/taiebookfree