You are on page 1of 7

stanbul Kltr niversitesi

ili. Uluslararas Trk Dili ve Edebiyat renci Kongresi


2010

TUDOK2010
20 - 22 Eyll 2010

BLDRLER
Cilt 1
***
Istanbul Kltr University
3rd International Student Congress of
Turkish Language and Literature
2010

TUDOK2010
20-22 September 2010

PROCEEDINGS
Volume 1
Yayna Hazrlayanlar

K. ahan
- H. B. Y eilta
M. O. Hasdedeolu - N. Gr - K. Yldrm

ANA SPONSOR ResnlSeyahatAeentas BLM SPONSORU

t).,~, 00
~c7bfkom

turizm
ALBEDO
LETM SPONSORU ULAIM SPONSORU RN VE HZMET SPONSORLARI

SUPERPNLINE ~~fy\~ L YILDIZLAR Rest:aurant


GEMTEN BEYAZ CAMA YANSIYAN GELENEK: KOMED DKKANI

Aysun DURSUN

Mula niversitesi, Fen-Edebiyat Fakltesi, Trk Dili ve Edebiyat Blm

ZET
Kltr tarihinde, geleneksel kabul edilen kltrel yaratmalann, toplumsal yaamda geerliliini kaybettii dnlse de
pek ok kltrel unsurun adeta yeniden yaplandrlarak bir baka ifadeyle gncellenerek bu gne tanmaya alld
sylenebilir. Modern an en nemli kitle iletiim aralarndan biri televizyondur. Hemen her evde bulunan televizyon
sayesinde burada yaynlanan programlarn geni halk kitlelerine ak"tarlmas sz konusudur. Bylece ksa vadede yok
oldunu dndmz kltrel bellee ait szl rnler, uzun vadede televizyon dnyasnda yeniden yaplandrlarak gen
kuaklara tantlp sevdirilebilir.
Gnmzde kltr endstrisi erevesinde halka ulamak, halkla iletiim lnrnak iin gelenee, gemie bavuruldu
grlne!..-tedir. Bu balamda gerek yazl ve gerekse grsel basnda ok eitli rneklerle karlamaktayz. "Komedi
Dkkan" adl televizyon program bu rnekler iinden Geleneksel Trk Tiyatrosu'na benzerlikleriyle n plana
kanlardandr. Bu program 2007 ylndan itibaren eitli televizyon kanallarnda yaymlanmaktadr. Programda hem
Geleneksel Trk Tiyatrosu'nrn genel zelliklerinin hem de alayc dntrmn rneklerini bulmaktayz.
Bu balamda "Komedi Dkkan" adl programn 17.11.2007 tarihinde yaymlanan "Krmz Balkl Kz"; 23.11.2007
tarihinde yaymlanan "Pino!..-yo" ve 21.12.2007 tarihinde yaymlanan "Nasreddin Hoca ve Komusu" adl blmlerin
Geleneksel Trk Tiyatrosu'yla benzerlikleri zerinde durulacak aynca "alayc dntrm" erevesinde incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: Geleneksel Trk Tiyatrosu, Komedi Dkkan, alayc dntrm.
ABSTRACT
In the history of cultre, it can be said that many cultral elements, which are thought to be out of date, are transformed
by being updated into today. Tv is one of the most effective commrnication means. Programmes broadcasted are watched by
millions ofpeople by the help oftv. in sbort term, some oral elements thought to be extinct can be popular once again among
new generations.
Today in cultral industry, to reach the public, tradition and history is used. in this context, we can see a !ot of
examples in visual and written media. "Comedy Sbop" is one ofthese examples. This tv sbow is outstanding with its aspects
related to traditional Turkisb drama. Tbis show was broadcasted in many tv channels. A !ot of features of traditional Turkisb
drama and its cynical transfornation can be fornd in the sbow.
in this context, we will exarnine the episodes of "Comedy Shop" called: "Little Gir! With Red Hood" broadcasted on
23.11.2007, "Pinocchio" broadcasted on 23.11.2007, "Nasreddin Hodja and His Neighbour" broadcasted on 21.12.2007 in
terns of "travestissement burlesque" and its sirnilarities with traditionalTurkish drama.
Key Words: traditional Turkish drama, Comedy Sbop, travestissement burlesque.

Giri
Kltr tarihinde var olan kltrel yaratmalar, yzyllardr kesintiye uramadan devam etmekte ve
gnmze tanmaktadr. Bu kltr yaratmalar szl ve yazl eserleri kapsamaktadr. Yazl edebi eserleri
okuyucuya ulatran en nemli bulu matbaadr. Daha sonra radyo yaynlan araclyla geleneksel tiyatro
trleri dinleyiciyle tanmtr. Radyo, dinleyicinin de kendisini oyuna dahil edebildii sanal bir dnya olarak
karmza kmtr'. Ancak bilindii zere szl eserlerin kitlelere aktarlmasn salayan, gnmzde her
evde var olan birincil iletiim arac televizyondur. 1970'li yllardan itibaren gndelik hayatn bir paras olan
televizyonun etkisi, zel sektr yatrmlaryla daha da genilemitir. Renklenen ve kanallarnn says artan
televizyon, intemete ramen halen toplumsal hayat biimlendiren temel dinamik durumundadr 2

W. J. Ong'a gre ''birincil szl kltr", yaz ve matbaa kavramlarnn varlm bile bilmeyen, iletiimin
yalnz konuma dilinden ibaret olduu kltrleri kapsamaktadr. W. J. Ong, amzn ileri teknolojisiyle
yaantmza giren telefon, radyo, televizyon vb. elektronik aralarn szl nitelikleri, retimi ve ilevi nce
yaz ve metinden kp sonra konuma diline dnt iin bu kltrleri de "ikincil szl kltr" olarak

1
zdenir, N., (2008), Medya Kltr ve Edebiyat, Geleneksel Yaynclk, Ankara, s.159-160.
2
zdemir, N., (2006), "Trk Edebiyat ve Medya", Milli Folklor, S.70, s. 19.

249
nitelendirmitir. Gnmzde birincil szl kltre pek rastlanmaz. Ancak teknolojiden yararlanan pek ok
kltrde ve alt kltrde aama aama birincil szl kltrden kalma dnce biimleri grlmektedir 3
Komedi Dkkan adl program birincil szl kltre ait unsurlar, kitle ifetiim aralarndan biri olan
televizyon vastasyla ikincil szl kltre tamay baarmtr. Televizyon gnlk hayata arlkl olarak
grntlerle girer, gemie ve tarihe ait yeni bir ba kurar. Bylece ya tamamen unutulmu ya da unutulmaya
yz tutmu herhangi bir olguyu yeniden gncel hale getirir 4 Televizyon, gelenein gemiten gelecee
tanmas iin bir vasta grevi yapabilir. nk gelenein iinde yenilemeye, gncellemeye veya deiiklik
yapmaya ve bu sayede gelenei devaml klmaya izin veren bir z vardr. Bu z kaybolmad srece her
gelenek deierek geliir 5 .Komedi Dkkan, unutulmaya yz tutmu kltrel deerleri gelenekle balarn
koparmayarak gncelleyip, halka aktarmtr.
Programn genel kurgusu, temel yapsna bakldnda Geleneksel Trk Tiyatrosu'nun nemli bir
kayna olan halk tiyatrosuyla pek ok adan benzerlikler tadn~ sylemek mmkndr. Bu almada
sz konusu benzerlikler malzeme ve teknik, kiiler, komedi unsuru, programn blmleri dikkate alnarak
incelenip, yaymlanan programlardan rnek seilerek metinleraras yntemlerden biri olan alayc
dntrm balamnda ele alnacaktr.
1- Komedi Dkkan le Geleneksel Trk Tiyatrosu Arasndaki Benzerlikler
Gerek televizyon kanallarnda yaymlanan gerekse tek kiilik gsterilerle izleyicilerle buluan Cem
Ylmaz, Ata Demirer, Huysuz Virjin'in yapt programlarn bir benzeri de 2007-2008 yayn dnemlerinde
televizyon kanallarnda yaymlanan Komedi Dkkan adl programdr. Bu program, kentli szl kltr
tiyatrosu gelenekleri olan Karagz'n, Ortaoyunu'nun ve Tul1at'n ekrandaki devam gibi dnlebilir.
Komedi Dkkan 'nda, szl kltr tiyatro geleneklerinin eksen kalramanlan olan komik iftlerin (Karagz-
Hacivat, Kavuklu-Piekar, htiyar-bi) ada benzerleri (Tolga evik-Salih Kalyon) yer almaktadr. Ana
vaka yaps etrafnda oyuncular, belirli bir oyunu sahnelemeye alrken ak biimci ve gstermeci tiyatro
anlayndaki gibi seyircileri de gsteriye katmaktadrlar Bu katlm seyirci ile diyaloglar, seyircinin sahneye
davet edilmesi, ynetmen tarafndan seyircinin ynlendirilmesi vb. eklinde gereklemektedir. Programn
"doalama" olarak gerekletirildii izlenimi verilmektedir6 Bu doalama izlenimi, Tul1at tiyatrolarn
andrmaktadr. Tuluat tiyatrosunda ou kez oyunun konusunu bile dnmeden bir ad konur. Ynetmen
temsilden yann saat nce oyuncular toplar ve temsili, perdeler halinde zetler7 Tpk Ortaoyunu'ndaki gibi
bu~programda da ska soyutlamalara bavurulmaktadr. Sahnedeki piyanist ise, Ortaoyunu'ndaki algc
takmn andrmaktadr. Pinokyo, Pamuk Prenses ve Yedi Cceler, Romeo ve Juliet, Polyanna, Nasreddin
Hoca, Robenson Cruzoe gibi szl ve yazl edebiyat geleneklerinin temel eserleri ve kalramanlan da bu
programda canlandrlmaktadr. Bu canlandrmalarda kaynak ou zaman gemie ait olmasna ramen
programda gncelletirme sz konusudur.
Yukarda ifade edilen zelliklerinden dolay Komedi Dkkan adl program Geleneksel Trk
Tiyatrosu'nun kayna olan halk tiyatrosu trlerinden en ok Karagz ve Ortaoyunu ile benzerlikler
gstermektedir. Bu yzden almada bu iki tr zerinden karlatrmalar yaplacaktr.
1. Malzeme ve Tekik
Komedi Dkkan adl program ile Karagz ve Ortaoyunu malzeme ve teknik bakmndan pek ok
benzerlik gsterirler. Ortaoyunu'nda oyun dzeni u ekildedir:
1. 1. Ortaoyunu izleyicilerin oyuncular daire biiminde kuatt bir alanda oynanr.
1.2. Sandk Odas: Oyuncularn kyafetleri bulunur.
1.3. Kap Oyuncular: Oyun yerlerine girip karlar.
1.4. algclarn bulunduu yer.
1.5. Dkkan: Bir arn yksekliinde kadn seyircilerin oturduu kafestir.
1.6. Meydan: Temsilin verildii otuz arn uzunluunda yirmi arn geniliinde oyun yerine verilen
addr.
1. 7. Yeni Dnya: Ev yerine kullanlan aa ykan 1.5 metre yksekliinde erkek seyircilerin oturduu
yerdir.

3
Ong, W. J., (2007), Szl7 ve Yazl Kltr-Szn Teknolojilemesi-, Metis Yaynlan, stanbul, s. 23-24.
4
Ayta, G., (2005), Edebiyat ve Medya-Kitaptan Elowa Edebiyat-", Hece Yaynlan, Ankara, s. 11, 112.
5
Ekici, M., (2008), "Geleneksel Kltr Gncellemek zerine Bir Deerlendirme", Milli Folklor, S. 80, s. 38.
6
zdemir, N., (2008), s. 239.
7
And, M., (1970), 100 Sanda Trk Tiyatrosu Tarihi, Gerek Yaynevi, stanbul, s.152.
8
zdemir, N., (2008), s. 239-240.

250
GEMTEN BEYAZ CAMA Yru'l/SIYAN GELENEK: KOM:EDiDKKANI

1.8. Parmaklk: ou kez yann metre uzunluunda, kzaklar arasna ip dolayarak seyircilerle oyun
yerini birbirinden ayran blmedir. ; ~
Karagz ise karartlm bir yerde iki destee gerilmi 100xl20 cm boyutlarnda bir beyaz'perde zerinde
9
oynatlr. Perde yerden iki metre ykseklie gerilmitir Karagz de oynatlan tipler deriden yaplan bir eit
kukla gibi dnlebilir. Bu tipler, "hayali" tarafndan oynatlr. Yani tiplerin ne yapacan hayali kurgular.
Bu adan bakldnda Komedi Dkkan adl programdaki ynetmenin, Karagz'deki hayalinin grevini
yapt dnlebilir. Tolga evik, Salih Kalyon ve dier tiplerin rolleri ynetmen tarafndan belirlenmekte
ve kurgulanmaktadr.
Komedi Dkkan adl programda izleyiciler, oyuncular rahata grebilecekleri sabit bir alanda otrrlar.
Oyuncular kuliste (sandk odas) giyinip sahneye karlar. Program sresince seyirciler arasndan ya da
yapm irketinden konuya dahil olan kimi "kap oyuncular" vardr. algcnn (piyanistin) yeri hep belli ve
ayndr. Ortaoyunundaki meydann yerini programda sahne alr v,e tpk meydan gibi sahnenin de boyutlar
ayndr; oyuna gre deimez. Oyuncular oyun boyunca fazla bir dekor kullanmazlar.
2. Kiiler
Karagz'de de Ortaoyunu'nda da temel kiiler tipik zellikler tarlar. Bu zellikler o tipleri belirleyen
nitelikler olduundan seyirci tarafndan tannmasn salar.
2.1. Karagz'n de Ortaoyunu 'nun da kiileri birer tiptir. Dolaysyla tipik zelikleri vardr.
2.2. Kiilerin d grnleri, fiziki zellikleri nemlidir. Oyunda belli kiiler hep belli ekilde giyinirler.
2.3. Karagz'n iki temel karakteri Karagz ve Hacivat; Ortaoyunu'nun iki temel karakteri Kavuklu ve
Piekar' dr. Piekar oyunu aar; Kavuklu bir densizlik yaptnda Piekar mdahale eder. Kavuklu Piekiir'n
ardndan oyuna girer. Karagz' de Piekar tipinin yerini Hacivat, Kavuklu'nun yerini ise Karagz alr 10

Komedi Dkkan adl programdaki kiiler, Karagz ve Ortaoyunu'ndaki kiilerle benzerlik gsterirler.
Programdaki kiiler dikkate alndnda Tolga evik'in daha ok Karagz'deki Hacivat'a,
Ortaoyunu'ndakiPiekar'a; Salih Kalyon'un Karagz'e, Ortaoyunu'ndaki Kavuklu'yabenzedii sylenebilir.
Aynca ynetmenin onlara hitap ekli Arkadam (Tolga evik), Beyefendi (Salih Kalyon) oyuncularn
tiplemesini salayan bir unsur olarak dnlebilir. Kimi zaman "Ynetmen"in de bir oyuncu gibi
grlebilecei hatta Karagz'deki Hacivat'n, Ortaoyunu'ndaki Piekar'n yerini ald sylenebilir. nk
programda kimi zaman ynetmen, Tolga evik'in roln devralr. Tolga evik ise Salih Kalyon'un yerine
~gemi gibi olur.
3. Komedi Unsuru
Karagz ve Ortaoyunu'ndakomedi unsuru, baz kelime ve deyimlere mecaz ve gerek anlam balamnda
ters anlam verme, kardakini anlamazlktan gelerek ama d anlamda anlama ya da ne anlatmak istediini
tam olarak anlamadan anlam grnme 11 gibi sz oyunlarnn yannda tamamyla oyunculuk yeteneine bal
jest ve mimik kullanmndaki baarya da baldr. H. Bergson da "komik" e sebep.olan unsurlarn "olay
dizileri"nin yinelenmesi, tersine evrilmesi, dizilerin birbirinin iine girmesi olabileceini ve bu durumun
"szck dizileri" iin de geerli olabileceini belirtir 12
Karagz ve Ortaoyunu oyunlardaki "komik unsur"lan bakmndan benzerlik gsterirler. Ortaoyunu
Karagz'n perdeden meydana inmi eklidir Karagz'de de Ortaoyunu'nda da her ne kadar oynanan
13

oyunun konusu belli olsa da ana hatlar ayn kalmak zere oyun her sahneleniinde adeta yeniden yazlr. Bu
erevede Ortaoyunu'nun konulan adet ve inanlarla toplumsal eletiriyle halk hikayeleriyle ilgili
olabilecei gibi temasz, basit konulu ya da gnlk yaamla da ilgili olabilir 14
Komedi Dkkan adl programda da komedi unsurunun adeta Geleneksel Trk Tiyatrosu'ndaki unsurlar
zerine ina edildii sylenebilir. Programda glmeceyi salayan Tolga evik'in Salih Kalyon'u ya da
ynetmeni kimi zaman yanl anlamas kimi zaman anlamazlktan gelmesi ve kimi zaman da dediklerini
anlamad halde anlam gibi grnmesidir. Ayn durum Salih Kalyon iin de geerlidir. Aynca her iki
oyuncunun da oyun srasndaki jest ve mimikleri son derece nemlidir. Bu jest ve mimikler hibir eyin
konuulmad anlarda bile seyirciyi gldrmektedir.
4. Karagz, Ortaoyunu ve Komedi Dkkiin'mn Blmleri

9
Artun, E., (2006), Anonim Halk Edebiyat Nesri, Kitabevi Yaynlan, stanbul, s. 179,184.
10
Artun, E., (2006), s. 185-186.
11
And, M., (1970), s. 56.
12
Bergson, H., (2006), Glme- Komiin Anlam stne Deneme, Ayrnt Yaynlan, stanbul, s. 65.
13
Trkmen, N., (1991), Orta Oyn, Milli Eitim Bakanl Yaynlan, stanbul, s. 96.
14
Trkmen, N., (1991), s.l 1-12.

251

_
-
}l!YSV:N<DV'l(SV:N- 'lV!D0'1(201 O

Ortaoyunu, Karagz'n perdeden yere boyutlu olarak inmi devam olarak grlr 15 Bu yzden
Karagz ve Ortaoyunu'nun blmleri birbirine benzer niteliktedir. Komedi Dkkiim'nda da her ne kadar ~
byle kesin blmlemeler olmasa da programn ak takip edildiinde ayn kesitlerden olutuunu sylemek
mmkndr. Aada bu kesitler anlatlmaktadr:
4.1. Mukaddime/ ndeyi
Hacivat kp perde gazeline balar. Piekar meydana kp oyunu tantr.
nce sahneye Tolga evik kar ve konumaya balar.
4.2. Muhavere / Syleme
Bu blm tekerlemeye benzeyen, sylemesi ustalk isteyen, Karagz'deki "muhavere"ye benzeyen
ancak ortaoyununa has bir blmdr. Kayk tekerlemesi, Kavuklu'nun grd olaanst ryay anlatan
blmdr. .
Komedi Dkkan adl programda asl oyuna geilmeden seyirci oyuna hazrlanr. Bu srada iki oyuncu ya
da oyuncularla ynetmen arasnda eitli konumalar olur.
4.3. Fasl (Oyun)
Karagz' de de Ortaoyunu'nda da Komedi Dkkan adl programda da asl oyunun oynand blmdr.
4.4. Biti
Karagz'de Karagz, Kavuklu ile Piekar'da Piekar oyunu bitirir. Gelecek oyunun adn duyurur 16
Komedi Dkkan'nda Tolga evik oyunu bitirir.
il- Komedi Dkkan ve Alayc Dntrm rnekleri
Metinleraraslk kavram, iki ya da daha ok metin arasnda bir alveri, bir tr konuma ya da syleim
biimi, genel olarak bir yeniden yazma ilemi olarak da anlalabilir. Bir yazar baka bir yazarn metninden
baz paralan alarak kendi metni balamnda kaynatrp yeniden yazabilir 11 Komedi Dkkan adl
programda Pinokyo, Krmz Balkl Kz, Nasreddin Hoca ve Komusu gibi pek ok kii tarafndan bilinen
metinlerin iinden baz paralar seilerek kullanlmtr. Bu metinler Tolga evik ve Salih Kalyon'un
oyunculuuyla birleerek yeniden yazlmtr. Bu programda temel ama, izleyici gldrmek olduundan sz
konusu masallar metinleraras yntemlerinden biri olan alayc dntrm kullanlarak izleyiciye
aktarlmtr.
Bir eserin konusunu ve/veya ieriini deitirerek daha ok, ciddi bir eserden gln, elendirici bir eser
tifretmek, bir lde, bir baka yazarn eserine ait cmleleri ya da dizeleri elendirmek amacyla yeniden
kurgulamak olan alayc (gln) dntrm, yine bir metnin eylemini ya da konusunu olduu gibi
srdrerek, eserin temel ieriini ve anlatsal devinimini deitirmeden, onu yeniden yazmak olarak
tanmlanabilir 18
1. Krmz Balkl Kz 19

Komedi Dkkiin adl programn 17 .11.2007 tarihinde yaymlanan "Krmz Balkl Kz" masaln konu
ettii blmde, Krmz Balkl Kz'n ad "Cennet" olarak deitirilir. Oysaki masalda, kk kza
bykannesi krmz kadifeden bir balk armaan eder ve kk kz bal ok sever ve bandan hi
karmaz. Bu nedenle de herkes ona "Krmz Balkl Kz" der. Dolaysyla Krmz Balkl kzn adnn
Cennet olarak deitirilmesi ve bu rol oynayan oyuncunun erkek olmas izleyiciyi gldren alayc
dntrm rnekleridir.
Ynetmen, Krmz Balkl Kz' oynayan Tolga evik'in ormanda giderken hayvanlarla konumasn
ve mutlu bir ekilde yoluna devam etmesini syler. Tolga evik'in hayvanlarla olan diyalou izleyiciyi
gldrr.
Krmz Balkl Kz rolndeki oyuncu Tolga evik, masalda yeri olmayan kendine ait cmlelerle
diyaloglar kurar ve bylelikle seyircilere bambaka bir "Krmz Balkl Kz" masal anlatm olur. Kurt
klndaki oyuncu Salih Kalyon, kostmn deitirmeden nce ormanlar kral aslam sonra da
"Ynetmen"in istei zerine Tolga evik'in yerine Krmz Balkl Kz' oynar.
Masalda Krmz Balkl Kz bykannesi zannettii kurda srasyla gzlerinin, kulann, burnunun,
aznn neden byk olduunu sorar. Programda Tolga evik'in Salih Kalyon'a bu sorular karsnda verdii
yantlar seyircilerin glmesini salar. Gzlerin neden bu kadar byk sorusuna Tolga evik, "genetik,

15
znl, ., (1999), Glmecenin Dilleri, Doruk Yaymclk,Ankara, s.63.
16
And, M., (1985), Geleneksel Tiirk Tiyatrosu, nklap Kitabevi, stanbul, s. 311-327, 386-401; Artun, E., (2006), s. 178-179, 189-190.
17
Aktulun, K., (1999), Metinleraras likiler, teki Yaynevi, Ankara, s. 17.
18
Aktulum, K., (1999), s. 126.
19
Kmmz Balkl Kz- Grimm (Resimleyen: Gzde Bitir S.), Can Sanat Yaynlan, stanbul, 2009.

252
GEMTEN BEYAZ CAMA YA.1\JSIYAN GELENEK: KOM.EDiDKKANJ

aileden geliyor" der. Kulan neden bu kadar byk sorusuna "masal gerei byle byk" der. Burnun neden
bu kadar byk sorusuna "Ynetmen zorlad, ne bileyim ben" der. Azn neden bu kadar byk sorusuna ise
"gerekten o kadar byk m azm" diye yant verir. Btn bu gln yantlarla masal yeniden yazm
olur.
Masaln sonunda avc yerine ormanlar kral aslan, kurda hesap sormaya gelir, burada Ynetmen devreye
girer, ormanlar kral aslana taktik verir. Krmz Balkl Kz'n annesinin kendisini aradn daha sonra da
cep telefonuna defa mesaj ektii sylemesini ister. Bir masal kahramannn cep telefonunun olmas ve bu
telefonla mesaj ekmesi izleyici iin beklenmedik bir durumdur. Bu beklenmedik durum glmeceyi yaratr.
2. Pinokyo 20 .
23.11.2007 tarihinde yaymlanan "Pinokyo" adl blmnn syleme kesitinde izleyici, Pinokyo ve
Gepetto Usta tipine hazrlanr. Bilindii gibi masaln orijinalinde Pinokyo yalan syledike burnu uzar.
Programda da Tolga evik'e Pinokyo'nun burnu yerine kullanlmak zere bir malzeme verilmitir.
Pinokyo'nun burnu yerine kullanlan malzemenin Pinokyo klndaki oyuncu Tolga evik tarafndan
alglanamamas ve seyirciye de bu yanl anlamann yanstlmas, "yanl anlama" ve "syleneni ters anlama"
unsurlaryla glmeceyi salar.
Gepetto roln oynayan Salih Kalyon, Pinokyo masal ile Kelolan masaln kartrr. Ynetmen, ona
Pinokyo'nun babas Gepetto Usta olmasn syler ancak o Kelolan masalndaki padiah roln oynamak
ister. Ynetmen, Pinokyo roln oynayan Tolga evik'ten "ktk" olmasn ister. Salih Kalyon'a bu kt
yontmasn ve bir kukla yapmasn syler. Bu istek, bir dizi yanl anlamaya yol aarak programdaki alayc
dntrm rneklerinin ortaya kmasn salar.
Ynetmen, Tolga evik'ten ayn anda hem Pinokyo'ya can veren peri, hem de Pinokyo olmasn ister.
Peri, Gepetto'nun kendisine mesaj attn bu yzden Pinokyo'ya can vereceini syler. Bu srada tahtadan
yaplm bir kuklann canlanarak bir erkek ocua dnmesi, Salih Kalyon'un bu durum karsndaki
aknln ifade edi biimi, kulland jest ve mimikler izleyiciyi gldrr. Tolga evik ve Salih
Kalyon'un srekli Ynetmen~i yanl anlamalar ve dediklerini tekrar ettirmeleri Ynetmen'i artr ve o da
hata yapar.
Pinokyo 'nun canlandktan sonra babasna ben ok yalnzm baka kimseyi "oynadn m benim niye hi
arkadam yok" diye hesap sormas bilinen Pinokyo Masal'nda olmayan bir diyalogtur. Tolga evik'in bu
-diyalogta mecaz ve cinas gibi kelime oyunlarn kullanarak seyirciyi gldrmesi alayc dntrm rneidir.
Herkes tarafndan bilinen bir masal kahraman olan Pinokyo'ya Muhittin adnn verilmesi, Pinokyo'ya
masalda olmayan bir arkada bulunmas ve ona dom gn kutlamas yaplmas, Muhittin'in bu
kutlamadaki davranlar alayc dntrm erevesinde metne eklenen komedi unsurlafdr. Program sz
konusu doum gn kutlamasyla biter.
3. Nasreddin Hoca ve Komusu 21

21.12.2007 tarihinde yaymlanan "Nasreddin Hoca ve Komusu" adl blmde her iki oyuncu da
Ynetmen'den gelen btn ynlendirmeleri yanl anlarlar. Bu yanl anlamalar oyuncularn jest ve
mimikleriyle birletiinde ortaya son derece komik diyaloglar ve durumlar kar.
Nasreddin Hoca klndaki oyuncu Salih Kalyon, pek ok Nasreddin Hoca fkrasn birbirine kartrr,
"Kazan Dordu" fkrasn anlatrken ''Ya Tutarsa" fkrasndan baz paralan ekler. Ynetmen, Tolga
evik'ten "kazan" olmasn ister, Tolga evik smokin giymi bir ekilde kazan olmaya alr, komik bir
duruma der. Salih Kalyon'un eekle konumas istenir. Salih Kalyon eei balayp, kaportacya ya da
benzinciye gitmekten sz eder. Tolga evik'in Nasreddin Hoca'nn eeini seslendirmesi istenir, Nasreddin
Hoca eekle konuturulur. Ynetmen, Tolga evik'in eein sylediklerini alt yaz ile ekrana tamas
gerektiini syler. Ayn anda olaand pek ok eyi yapmaya alan Tolga evik'in komik durumu alayc
dntrm rnekleriyle izleyiciyi gldrr.
Programda Nasreddin Hoca'nn komusuna bir isim verilmeye allr ancak bu isim bir trl
belirlenemez. Krmz Balkl Kz masalnda olduu gibi fkra tipine cep telefonu kullandrlmak istenir.
Salih Kalyon o devirde cep telefonu olmad uyarsnda bulunur. Tolga evik de haberi "cep gvercin"i ile
gnderebileceini syler. Daha sonra Nasreddin Hoca'nn evine gidebilmek iin arabaya biner ve o devirde
araba olmadn hatrlar.
Nasreddin Hoca, "Kazan Dordu" adl fkra metninde komundan dn ald kazann iine kk bir
kazan koyarak iade eder. Bu kk kazann ne ol_dunu soran komusuna kazann dordunu syler,

2
Collodi, C., (2009), Pino!..yo (ev. Dost Krpe), Kabalc Yaynevi, stanbul.
21
Letd 'if-i Hoca Nasreddin,(Hzl. Arslan,M.- Paacolu,B.), (1996), Dilek Ofset Matbaaclk, Sivas.

253

L
komusu mutlu bir ekilde herhangi bir sorgulama yapmadan kazan kabul eder. Komedi Dkkan adl
programn sz konusu blmnde ise Nasreddin Hoca, kazann dourduunu sylediinde komusu "genetik
kopyalama"yla m oaltld diye sorar. amza ait bu beklenmedik soru 'izleyiciyi gldrJveyi baarr.
Daha sonra komu evine geri dner, komunun kansn seslendiren Ynetmen, Nasreddin Boca'nn
komusunu oynayan Tolga evik'e "geldin mi?" diye sorar. Tolga evik, Ynetmenle alay ederek
gelmediini "sesli mesaj" yolladn syler.
Ynetmen, fkrann ekimi esnasnda her iki oyuncunun da kendisini sk sk yanl anlamas ya da
anlamamazlktan gelmesine daha fazla dayanamayarak fkrann kazann lmesi kesitini hzlandrlm bir
ekilde oynamalarn ister. Bu hzl ekim, oyuncularn komik duruma dmesini ve izleyicinin elenmesini
salar.
Sonu
Komedi Dkkan adl program gerek kurgusu gerekse yaps bakmndan Karagz ve Ortaoyunu'nun
devam, gncellenerek gnmze tanm ve batta dntrlm lil.1i olarak dnlebilir.
Bu blmdeki konularn ileniinden hareketle Komedi Dkkan adl programda yer alan konularn
herkes tarafndan bilinen masallardan ya da hikayelerden seilerek yeniden yaplandrldn ve alayc
dntrm erevesinde yeniden yazldn sylemek mmkndr. Bylece aslnda topluma bi de yabanc
olmayan konular ve bu konularn kabramanlan, zaman ierisinde eitli nedenlere bal olarak unutulmaya
yz tutmuken alayc dntrm yntemiyle, amza uyarlanmtr.
Bu programn balca amacnn tpk Karagz ve Ortaoyunu'ndaki gibi izleyiciyi gldrmek ve
elendirmek olduu sylenebilir.
Kaynaka
Aktulun, Kubilay, (1999), Metinlelaras likiler, teki Yaynevi, Ankara.
And, Metin, (1970), 100 Soruda Trk Tiyatrosu Tarihi, Gerek Yaynevi, stanbul.
_ _ _(1985), Geleneksel Trk Tiyatrosu, nklap Kitabevi, stanbul.
Artun, Erman, (2006), Anonim Trk Halk Edebiyat Nesri, Kitabevi Yaynlar, stanbul.
Ayta, Grsel, (2005), Edebiyat ve Medya-Kitaptan Elaana Edebiyat-, Hece Yaynlan, Ankara.
Bergson, Henri, (2006), Glme-Komiin Anlam stne Deneme-, Aynnh Yaynlan, stanbul.
Collodi, Carla, (2009), Pinokyo (ev. Dost Krpe), Kabalc Yaynevi, stanbul.
Ekici, Metin, (2008), "Geleneksel Kltr Gncellemek zerine Bir Deerlendirme'', Millf Folklor, S. 80, s. 33-38.
K-mz Balkl Kz - Grirnrn (Resimleyen. Gzde Bitir S. ), Can Sanat Yaynlar, stanbul, 2009.
Leta'if-i Hoca Nasreddin (Hzl. Do. Dr. Mehmet Arslan- Yrd. Do. Dr. Burhan Paacolu), (1996), Dilek Ofset
Matbaaclk, Sivas.
Ong, Walter, J., (2007), Szl ve Yazl Kltr-Szn Telmolojilemesi-, Metis Yaynlan, stanbul.
zdernir, Nebi, (2006), "Trk Edebiyah ve Medya", Millf Folklor, S.70, s. 7-21.
_ _ _, (2008), Medya Kltiir ve Edebiyat, Geleneksel Yaynlar, Ankara.
znl, nsal, (1999), Glmecenin Dilleri, Donk Yaymclk, Ankara.
Trkmen, Nihal, (1991), Orta Oyunu, Milli Eitim Bakanl Yaynlan, stanbul.
http://www.diziizleyelirn.com/kornedi-dukkani-9-bolurn.hhn1#2 (e.t. * 201 O).
http://www.diziizleyelirn.com/komedi-dukkani-l 0-bolurn.hhnl# 1 (e.t. 201 O).
http://www.diziizleyelirn.com/kornedi-dukkani-14-bolurn.hhn1#2 (e.t. 201 O).
http://www.komedidukkani.tv/ (e.t. 2010).
http://www.tolgacevik.com! (e.t. 2010).

e. t.: eriim tarihi

254