You are on page 1of 4

Origjina e teatritmodern grek i karrnjt te festat qzhvilloheshin pr ndert Dionisit,

perndia evers, kulti i t cilit uprhap n Greqin eLasht. Teatrot grekndrtoheshin n vendet
ngritura.5. TEATRI GREK
I ndrtuar n shekullin e IV para Krishtit, teatri Epidauros ishte nj teatr i madh me 15 mij
vende dhe me karakteristika mahnitse akustike. N kt teatr nuk kishte rndsi ku uleshin
njerzit, zri dgjohej njsoj si n radhn e par, ashtu dhe n t fundit. Karriget e bra me gur
glqeror mesa duket pengonin frekuencat e ulta t bisedave t spektaktorve dhe rrisnin
frekuencat e larta t performuesve n sken. Kjo cilsi e rrall akustike e ktij teatri, ose sht
krijuar gabimisht n at koh, ose dshmon pr nj teknik te perparuar ndrtimi para shum
kohsh.6. TEATRI EPIDAUROS
Odeoni i Herodit sht ndrtuarfillimisht n vitin 161 nga HerodAtikusi. Ky teatr u ndrtua
si njamfiteatr, me nj gur t lartrreth tre kate prball skens dheme nj ati druri t varur.
Qather, ky auditorium me pesmij vende sht restauruar disaher duke prdorur mermer
prpjesn ku uleshin njerzit. Sotprdoret pr koncerte tndryshme gjat evenimenteveverore.
Pamjet nga ky teatr, i cilisht i vendosur n pjesn jugoret Akropolit n Athin,
janspektakolare.7. ODEONI I HERODIT
Teatri i Dionisit sht i vendosur n Akropol n Athin dhe sht teatri m i vjetr i
prhershm n botn klasike. Sipas dokumenteve pak t njohura historike teatri sht ndrtuar n
fillim t shekullit t 5 para Krishtit.8. TEATRI I DIONISIT
N fillim t shekujvet ers s re ndikimi iteatrove ishte shtrirnItali, Spanj, Franc en
kolonit e Afrikss Veriut. Teatrotromake ishin shumm ndryshe se atogreke. Ato ishinndrtuar
n nj terrent rrafsht.9. TEATRI ROMAK
Koloseu eshte nj prej auditorve mt famshm t gjith lashtsis. Dhegjithashtu
gjithashtu amfiteatri m imadh, i ndrtuar n PerandorinRomake. Kur u ndrtua ai kishte
njkapacitet prej 50 mij vendesh dhem s shumti prdorej pr ndeshjegladiatorsh, si dhe pr
spektaklepublike. Q ather, Koloseu shtdmtuar pr shkak t trmeteve dhehajdutve t
gurve, t cilt duan tken nj pjes t auditorit tfamshm. Ai sht nj prej vendevem
trheqse turistike t Roms, sidhe nj prej strukturave m tmdha t ndrtuara ndonjher
nganjeriu.10. KOLOSEU
N zemr t Siilis gjendetteatri Taormina, i cili ofron disaprej pamjeve m t bukura
tgjirit t Naksos, vullkanit tEtns dhe kshtjellsmadhshtore "Mola". Ky teatr ishekullit t
dyt para Krishtit kanj diametr rreth 114 metra dhenj mur gjigand skene rreth 27metra me 36.
Ky teatr greksht rikonstruktuar m pas ngaromakt, t cilt kan prdorurrreth 100 mij metra
kub gurpr ta zgjeruar at. TeatriTaormina prdoret akoma sot eksaj dite pr organizmin
ekoncerteve, shfaqjeve t baletitdhe performancave t tjerateatrale.11. TEATRI TAORMINA
S treti, atje, grumbulli i spektatorveshikonin nj fakt q kryhej aty brendasikur t ndodhte
n realitet, nj fakt tadmirueshm dhe me respekt tprbashkt. Se dyti, ky fenomen i
turmave tnjerzve shkaktohej nga nj faktor irespektueshm, pr t gjithpjestart t
komunitetit lokal, dika esi si fest kombtare ose fetare. S pari, ishin t ndrtuara ( pr her
tpar n bot) q t mikprisningrumbuj njerzish - deri 14.000njerz, madje t ulur rehatshm,
nmnyr t till, q asnjri t mospengonte pamjen e tjetrit. far I ben te admirueshme
teatrotantike?12. TIPARE T TEATRIT GREK
Ajo q ndiqnin spektatort me kuresh13. E SHFAQURA tje ne teater ishte.imitimi i akteve
ka prmasa t rndsishme dhe perfekte , qe ndodhte prpara syve t te gjithve pa recitim pra
vepra me akte (q paraqesin dhe ringjallim si n realitet nj histori t rndsishme t vjetr)
ligjrat t pasur dmth me fjal letrare t ndrtuara me kujdes. Kjo histori prmbyllet brenda
veprimit, i cili prfundonte me mnyr t till q lironte shpirtrat, i pastronte nga do pesh, si
rezultat i zhvillimit q kishte akti (n fund).
Pra do dram ishte nj lloj poezie q kombinonte element epik. (medialogt ndrmjet
aktorve) element lirik (me kngt e korit, q shprehnin nprgjithsi ndjenjat e popullit) dhe
element krcimi, prderisa pjestart ekorit nuk kndonin vetm me ndjenja por
krcenin nnshoqrimin e muziks dhe me ritm sipas ndjenjave t tyre. Satira, (dramat) q
ishin vepra me t cilat nderonin jetn dhe faktetlegjendare rreth perndis Dionis Komedit
(me tematik shaka rreth aktualiteti, q nga njra an u shkaktontespektatorve t qeshura me
gjith zemr, duke br humor me aktualitetinpolitik she social, por pas humorit, msonte dhe
disiplinonte spektatortleksione nnkuptuese). Tragjedit ( me tematik serioze q nxisnin
spektatorve ndjenjangurimi,pavendosmrie, agonie, frike, simpatie dhe pendimi ). N
lashtsi ekzistonin tri lloje dramash: Kjo fjale prodhohet nga folja - veproj. Q do t thot
: veproj bj dika trndsishme n momentin q flas. Nuk rrfej, nuk tregoj dika, por e bj
tanisikur t ndodh n kt moment ktu, para syve t t gjithve. Kjo sht drama. E gjith
shfaqja q ndiqej nga spektatort n teatrin antik quhej dram.14. DRAMATIZIMI
B) Shfaqet Antike:Jepeshin kryesisht n festat e perndis m popullore Dionisit. Ishte aq
e veant vlera e ktyreshfaqjeve, kshtu q regjimi parashikonte pun paraprgatitore n mnyr
q t gjitha shfaqetteatrale t ishin t prsosura n nder t popullit.Fillimisht asnj dramaturg nuk
i nnshtrohej kritiksletrare (prve se nj t mvonshmeje).- Skena (ku vepronin aktort ose
n sken ose n prapasken).Ekzistonin edhe hyrjet ansore (korridoret e mdhenj ku hynin dhe
dilnin turma e spektatorve edhekori) Teatri kishte akustik t lart ishte, n form amfiteatri dhe
prbnte shkolln m t respektuart mazhorenve, prderisa aty spektatort jo thjesht ndiqnin,
por msonin tragjedit dhe komeditantike.- Orkestra (ku krcente duke knduar kori).- I
lugt (me podiumet e spektatorve).A) Pr teatrin Antik ekzistonin tri pjes,Euripidi (i cili
shpjegonte realitetin pikrisht ashtu si ishte) n mnyr reale.TEATRALESofokliu (i cili
shpjegonte realitetin ashtu si duhet t ishte) n mnyr ideologjike.Eskili (i cili shpjegonte
realitetin) n mnyr metafizike.Tre poett e mdhenj tragjik ishin:15. VECORI T TJERA
DALLUESEDRAMATAURG T MDHENJN lashtsi ekzistonin shum poet dramaturg, por
dorshkrimet e veprave t tyre humbn dhe vetmverat e pak prej tyre kan shptuar si t:
Frinikut, Hirilit, Eskilit, Sofokliut, Euripidit, Aristofanit dhem von, Menandrit,Filimonit dhe
disa t tjerve ne pjesza.
Teatrot romake u ndrtuan n t gjitha fushat e perandoris nga Spanja, nLindjen e Mesme.
Pr shkak t aftsis s romakve pr t ndikuararkitekturn lokale, ne shohim teatro t shumta
n mbar botn me atributetunike romake. Ekzistojn ngjashmri midis teatrove dhe amfitearove
teRoms s lasht / Itali. Ato jan ndrtuar nga i njjti material, konkret dheromak, si dhe
sigurohej nj vend pr publikun pr t shkuar dhe per t parengjarjet e shumta n t gjith
perandorin. Megjithat, ato jan dy strukturakrejtsisht t ndryshme.Kto ndrtesa ishin
gjysm-rrethore, me dallime tvogla n varsi t rajonit n t ciln jan ndrtuar. Skena e
perparme ishtenj mur i lart, mbshtetur nga kolona.. Ndikimi helen sht par
prmesprdorimit t prapaskens. Teatri romak gjithashtu kishte nj podium, qndonjher
mbshtetur shtyllat e paraskens. Skena nuk ishte fillimishtpjes e ndrtess vet, ndrtuar vetm
pr t siguruar sfond t mjaftueshmepr aktort. Prfundimisht, ajo u b nj pjes e ndrtess
vet, e br ngabetoni. Teatri n vetvete ishte i ndar n fazn fillestare orkestr) dheseksionin
shtroj simbolit auditor). Vomitoria apo hyrjet dhe daljet jan brt disponueshme pr
publikun.16. VECORIT E TEATRIT ROMAK
Salla, zona n t ciln njerzit umblodhn, u ndrtua ndonjher n njkodr t vogl ose
shpatin n t cilnshtroj br pirg mund t bhet lehtsishtn traditn e teatrove greke.
Pjesaqendrore e auditorin u rrnohet nga njkodr apo shpatin, ndrsa vendet e jashtmeradian
krkohet mbshtetje strukturore tngurta dhe muret mbajtse. Ky ishtesigurisht nuk sht
gjithmon rasti siromakt prirur pr t ndrtuar teatro ttyre pa marr parasysh
disponueshmrine kodrave. T gjitha teatrot ndrtuarbrenda qytetit t Roms ishin plotsisht
tbra nga njeriu pa prdorimin e punimetoksore. Auditor nuk ishte embuluar, por, tenda
simbolit Vela) mundt largohen lart pr t siguruar streh ngashiu apo rrezet e diellit.17.
SALLAT E TEATROVE
18. 1) Ngrehina e skens2) Portikt3) Sheshi skenik4) Paraskena5) Orkestra6) Platea7)
Prapaskena8) Hyrja pr n plate
Iliria huazoi shum ngakulturat vendase po ashtupati edhe kulturn e vetautoktone. Pjes
erndsishme e kultursilire ishin edhe teatrotapo amfiteatrot tprhapura n disa prejqyteteve
m trndsishm antik.Ngjashmria qamfiteatrot ilir kan mato greke e romake nabn t
mendojm pr njlidhje midis vendeve.19. TEATRI ILIR
20. TEATRI I BYLISITTeatri i Bylisit sht monumenti m i rndsishm i Bylisitt
periudhs antike. Bashk me stoan e madhe dhestadiumin, ai ka prcaktuar kompozimin
arkitektonik tagoras rreth mesit t shek III p.K. Pr ndrtimin e teatritsht zgjedhur kndi
juglindor i agoras, ku ngritja emenjhershme e terrenit jepte mundsi pr shfrytzimin eshpatit
pr ndrtimin e shkallareve. Gjithashtu, ky pozicionngjitur me murin rrethues t qytetit jepte
mundsi pr tkomunikuar drejtprdrejt me trevn fshatare tkoinonit, nga vinte nj pjes e
madhe e shikuesve, pa qennevoja t kalonin npr lagjet e qytetit.Vizitorit q vinte ngastadiumi,
apo futej n qytet nga porta, teatri i shfaqejprpara si nj ndrtim madhshtor, me godinn e
skens nsfondin e shkallares. Dy mure mbajtse ansore e theksonkt perspektiv, ndrsa
kolonada dorike e portikut tgodins s skens krijonte nj monumentalitet t panjohurpr teatrot
e kohs. Dy bazamente prpara teatrit shnojnvendet ku kan qen vendosur skulptura t
Dionisit, apomuzave.
21. TEATRI I BUTRINITTeatri i Butrintit kishte nj kapacitet prej 1500 vendesh, u ndrtua
n shek IV- III-t para Krishtit. Prbhet nga vendet e ndenjes, skena dhe orkestra. Kishte 19
rreshta me blloqe guri q shrbenin si ndenjse dhe 3-4 rradh n krye. Jan ruajtur t plota 13
shkallt e para. Pr t kaluar midis rreshtve shrbenin 6 pal shkall guri n fillim
zbukuroheshin me dy putra Luani. Sfondi para skens prbhet nga nj mur i lart me tre harqe
me zbukurime mermeri, aty vendoseshin shtatore sipas modeleve t kohs. Sheshi i skens u
shtrua me rrasa guri n periudhn Osmane. Para shkallve gjendet vendi i orkestrs ka formn e
nj harku sht e shtruar me gur glqeror me forme kuadrati. Skena dhe Orkestra u rindrtuan
n shek e II-t para Krishtit. Skena sht e ngritur m lart se sheshi i orkestrs. Skena prbhet
nga dy mjedise: paraskena dhe prapaskena. N prapasken ndodhen korridoret e ngushta q
shrbenin pr hyrjen dhe lvizjen e aktorve ktu gjenden edhe disa mbishkrime pr lirimin e
skllevrve.
Amfiteatri antik i Apolonis sht njnga monumentet kryesore t qytetit medisa mijra
spektator. Ky amfiteatrsht i dmtuar q nga koha e Mesjets.Vazhdimisht prej tij jan marr
blloqepr tu shfrytzuar n monumentet etjera. Manastiri sht nj prejmonumenteve t ndrtuar
me ktoblloqe. Disa muaj m par, ishte folurpr nj ndrhyrje t domosdoshme nkt
amfiteatr si pasoj e rrshqitjes sdherave. Mbingarkesa me pjesmarrska sjell shkatrrimin
dhe dmtimin ernd t shkallve dhe gurve tndryshm n kt pjes t qytetit tlasht.
Gjithashtu, rezulton eshkatrruar nj pjes e mir eamfiteatrit, por edhe e murit t tullave
tkolonave prreth agonotekve.22. AMFITEATRI I APOLONIS
Ka nj kapacitet prej 10 mijvendesh, , nuk sht luajturthjesht teatr; aty sht brpolitik
e gjindja shtmbledhur pr halle n kohantike. Zbulimi i ndenjseve tgurit t Teatrit antik
tFiniqit, konsiderohet ngjarjen krkimet arkeologjike tviteve t fundit. Nse zbulohettrsisht
ky teatr, , ai do ishtepo aq fammadh sa dheButrinti. I vendosur mbi njkodr mbi fshatin Finiq,
prejaty, shfaqet nj panoramdehse e fushs s Vurgut dhee liqenit t Butrintit.23. TEATRI I
FINIQIT