ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

Ο ΥΓΡΟΤΟΠΟΣ ΤΟΥ
ΒΟΥΡΚΑΡΙΟΥ ΣΤΑ ΜΕΓΑΡΑ

ΜΥΤΙΛΗΝΗ
ΙΟΥΝΙΟΣ 2004

ΠΕΡΙΕXΟΜΕΝΑ

σελ.
1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΙΔΟΣ ΕΡΓΟΥ

3

2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΥΓΡΟΤΟΠΟΣ

4

3. ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ

5

4. ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ

5

5. ΒΟΥΡΚΑΡΙ ΜΕΓΑΡΩΝ

6

6. Η ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥ-ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΒΟΥΡΚΑΡΙΟΥ ΜΕΓΑΡΩΝ

6

7. Η ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΧΛΩΡΙΔΑ

10

8. Η ΧΕΡΣΑΙΑ ΠΑΝΙΔΑ

11

9. Η ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥ-ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΒΟΥΡΚΑΡΙΟΥ

12

10. ΟΙ ΙΧΘΕΙΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ

15

11. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

15

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ

2

1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΙΔΟΣ ΕΡΓΟΥ
«Ο ΥΓΡΟΤΟΠΟΣ ΤΟΥ ΒΟΥΡΚΑΡΙΟΥ ΣΤΑ ΜΕΓΑΡΑ»
Με την μελέτη σκοπός είναι η γενική περιγραφή της σημερινής κατάστασης της
περιοχής του Βουρκαρίου. Επιδιώχθηκε η όσο το δυνατόν πληρέστερη συλλογή
πληροφοριών για την χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής.
Αναλυτικότερα, η μελέτη ασχολήθηκε με:
Α. Την καταγραφή της χερσαίας χλωρίδας.
Β. Την καταγραφή της θαλάσσιας χλωρίδας.
Γ. Την καταγραφή της χερσαίας πανίδας.
Δ. Την καταγραφή της θαλάσσιας πανίδας.
Στοιχεία Εργοδότη
Δήμος Μεγαρέων
Γ. Μαυρουκάκη & Χρ. Μωραίτου
Μέγαρα
Αρμόδιοι για την μελέτη
Φορέας σύνταξης:

Τμήμα Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου
Λόφος Πανεπιστημίου, Μυτιλήνη 81100

Επιστημονικός υπεύθυνος:
Ν.Σ. Μάργαρης:
Καθηγητής στον Τομέα Διαχείρισης Οικοσυστημάτων
Τμήμα Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου
Ομάδα μελέτης:
• Κων/νος Γκαλογιάννης, Περιβαλλοντολόγος
• Γεώργιος Σφήκας, Ειδικός σε Θέματα Χερσαίας Χλωρίδας
• Ευγενία Κουτσίδου, Δρ. Περιβαλλοντολόγος - Βιολόγος
• Γεωργία Παππά
, Δρ. Χημικός – Περιβαλλοντολόγος

3

2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΥΓΡΟΤΟΠΟΣ
Η λέξη υγρότοπος είναι νεολογισμός που δημιουργήθηκε για να αποδώσει την
αγγλική λέξη wetland. Συνώνυμη λέξη είναι ο υγροβιότοπος.
Ως επιστημονικός όρος η λέξη υγρότοπος υποδηλώνει συλλογικά κάθε τόπο που
καλύπτεται εποχικά ή μόνιμα από ρηχά νερά ή που δεν καλύπτεται ποτέ από νερά,
αλλά έχει υπόστρωμα (έδαφος, άμμο, χαλίκια κλπ) υγρό για μεγάλο διάστημα του
έτους. Ρηχές λίμνες και ρηχά ποτάμια, έλη, λιμνοθάλασσες, πηγές, τυρφώνες με νερό
γλυκό, αλμυρό ή υφάλμυρο, είναι υγρότοποι. Σύμφωνα με τον επίσημο ορισμό της
Σύμβασης Ραμσάρ οι «Υγρότοποι είναι φυσικές ή τεχνητές περιοχές αποτελούμενες
από έλη με ξυλώδη βλάστηση, από μη αποκλειστικώς ομβροδίαιτα έλη με τυρφώδες
υπόστρωμα, από τυρφώδεις γαίες ή από νερό. Οι περιοχές αυτές κατακλύζονται
μονίμως ή προσωρινώς με νερό, το οποίο είναι στάσιμο ή ρέον, γλυκό, υφάλμυρο ή
αλμυρό. Σ’ αυτές περιλαμβάνονται και εκείνες που καλύπτονται με θαλασσινό νερό,
το βάθος του οποίου κατά τη ρηχία δεν υπερβαίνει τα έξι μέτρα.»
Ο ορισμός Ραμσάρ διατυπώθηκε πριν από 35 έτη από άτομα που το πρωταρχικό τους
μέλημα ήταν η προστασία των μεταναστευτικών υδρόβιων πουλιών. Δεν χρειάσθηκε
ως τώρα να τροποποιηθεί μολονότι δεν είναι χωρίς αδυναμίες. Για παράδειγμα, ο
αριθμός των τύπων υγροτόπων που αναφέρει είναι περιορισμένος. Για να καλυφθεί η
αδυναμία αυτή, τα κράτη που επικύρωσαν τη σύμβαση Ραμσάρ, στην τέταρτη σύνοδό
τους το 1990 στο Montreux της Ελβετίας ενέκριναν εκτενή κατάλογο τύπων
υγροτόπων (Πίνακας 1) στους οποίους αναφέρεται η σύμβαση. Ο κατάλογος αυτός
μπορεί να θεωρηθεί ως συμπλήρωση του ορισμού.
Οι τύποι υγροτόπων του Πίνακα 1 ομαδοποιήθηκαν σε οκτώ κατηγορίες: δέλτα, έλη,
λίμνες, λιμνοθάλασσες, πηγές, εκβολές, τεχνητές λίμνες και ποταμοί. Αυτή η
περιγραφή έγινε για να είναι κατανοητή από μη ειδικούς. Όλοι οι υγρότοποι
κυριαρχούνται μόνιμα ή εποχικά από νερό, που ευθύνεται για τα ιδιαίτερα
γνωρίσματα του υποστρώματος (εδάφους ή άλλου υλικού) και της βλάστησής τους.
Πίνακας 1
ΘΑΛΑΣΣΙΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΤΙΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ
1. Μόνιμα θαλάσσια ύδατα βάθους μικρότερου των έξι μέτρων κατά τη ρηχία
2. Υποπαλιρροϊκές υδρόβιες στρωμνές
3. Κοραλλιογενείς ύφαλοι
4. Βραχώδεις θαλάσσιες ακτές
5. Αμμώδεις, χαλικώδεις και κροκαλώδεις παραλίες
6. Εκβολικά ύδατα: τα μόνιμα ύδατα των εκβολών και τα εκβολικά συστήματα των
δέλτα
7. Διαπαλιρροϊκά ιλυώδη, αμμώδη και αλατούχα πεδία
8. Διαπαλιρροϊκά έλη
9. Διαπαλιρροϊκοί δασωμένοι υγρότοποι
10. Υφάλμυρες ως αλμυρές λιμνοθάλασσες με μία ή περισσότερες, σχετικά στενές
διόδους επικοινωνίας με τη θάλασσα
11. Αβαθείς λίμνες και έλη γλυκού νερού της παράκτιας ζώνης

4

3. ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ
Η ελληνική νομοθεσία για την προστασία της φύσης περιλαμβάνει νόμους και
νομοθετικά διατάγματα που μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις κατηγορίες και
αφορούν την προστασία ειδών, την προστασία ειδών και ενδιαιτημάτων και τη
διαχείριση του φυσικού χώρου και των πόρων.










Ν.1650/1986: Προστασία του Περιβάλλοντος.
Ν. 2055/1992: κυρώνει τη σύμβαση διεθνούς εμπορίας απειλούμενων ειδών
της άγριας πανίδας και αυτοφυούς χλωρίδας (Σύμβαση CITES).
Ν. 1469/1950: τόποι ιστορικοί και ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.
Ν.Δ. 996/1971: εθνικοί δρυμοί, αισθητικά δάση και διατηρητέα μνημεία της
φύσης.
Ν.Δ. 191/1974: κυρώνει τη διεθνή Σύμβαση Ραμσάρ που υπογράφηκε από την
Ελλάδα στις 2.2.1971.
Ν. 177/1975: καταφύγια θηραμάτων.
Ν. 1335/1986: κυρώνει τη διεθνή Σύμβαση Βέρνης για τη διατήρηση της
άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος της Ευρώπης.
Ν. 2204/1994: κυρώνει τη σύμβαση για τη βιολογική ποικιλότητα, που
υπογράφηκε στο Ρίο ντε Τζανέϊρο στις 5.7.1992, και την Απόφαση
93/626/ΕΟΚ του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.
Ν. 998/1979: προστασία δασών και δασικών εκτάσεων.
Ν. 1337/1983: επέκταση πολεοδομικών σχεδίων και πολεοδομικής ανάπτυξης.
Ν. 1739/1987: διαχείριση υδατικών πόρων.

Πολύ σημαντική είναι η έκδοση δύο Κοινοτικών Οδηγιών, της 79/409/ΕΟΚ για τη
διατήρηση των άγριων πουλιών και της 92/43/ΕΟΚ για τη διατήρηση των φυσικών
ενδιαιτημάτων και των ειδών άγριας πανίδας και αυτοφυούς χλωρίδας.
Το ανωτέρω νομικό πλαίσιο συμπληρώνεται από διάφορες άλλες κανονιστικές
πράξεις που αφορούν την απόθεση αποβλήτων, απαγορεύσεις κυνηγιού κλπ. Κατά
καιρούς εκδίδονται Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις και Προεδρικά Διατάγματα για
τους υγροτόπους του Καταλόγου Ραμσάρ που καθορίζουν τα όρια των
προστατευμένων ζωνών και τα διαχειριστικά μέτρα.
4. ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ
Η λειτουργική ανάλυση ενός υγροτόπου είναι μία διαδικασία με την οποία
διαπιστώνουμε ποιες λειτουργίες επιτελούνται σ’ έναν υγρότοπο και ποιος είναι ο
μηχανισμός καθεμιάς. Η διαδικασία αυτή είναι αντικειμενική. Αντίθετα, η διαπίστωση
των αξιών του υγροτόπου για τον άνθρωπο, οι οποίες προκύπτουν από τις
υγροτοπικές λειτουργίες επηρεάζεται από υποκειμενικούς παράγοντες.
Με τον όρο «αξίες» εννοούμε τις υπηρεσίες και τα αγαθά που προσφέρουν οι
υγρότοποι στον άνθρωπο. Για παράδειγμα, οι υγρότοποι καθιστούν το κλίμα ηπιότερο
προσφέρουν νερό για ύδρευση και άρδευση, αλιεύματα, βοσκήσιμη ύλη για αγροτικά
ζώα κλπ. Ορισμένοι συγγραφείς κατατάσσουν τις αξίες των υγροτόπων σε
«καταναλωτικές» (π.χ. η αλιευτική) και σε «κοινωνικές» (π.χ. η επιστημονική). Οι
αξίες των υγροτόπων δεν είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους. Συνήθως η αναβάθμιση ή η
5

υποβάθμιση της μιας προκαλεί αντίστοιχα την αναβάθμιση ή την υποβάθμιση μιας ή
περισσοτέρων άλλων.
Οι πολλαπλές χρήσεις των υγροτόπων είναι σύνηθες αίτιο πρόκλησης συγκρούσεων
μεταξύ των χρηστών, και μάλιστα όχι μόνο μεταξύ αυτών που καρπούνται τις
διάφορες καταναλωτικές αξίες (π.χ. μεταξύ επαγγελματιών ψαράδων και γεωργών).
Συγκρούσεις εκδηλώνονται επίσης μεταξύ αυτών που επιβιώνουν οικονομικά από τη
χρήση των αξιών και εκείνων που φροντίζουν για τη διατήρηση των κοινωνικών
αξιών, χωρίς να εξαρτάται το εισόδημά τους από τον υγρότοπο. Συγκρούσεις, φυσικά,
μεταξύ των διαφορετικών ομάδων υπήρχαν από παλιά και θα υπάρχουν πάντοτε. Η
προσπάθεια περιορισμού αυτών των συγκρούσεων είναι αέναος αγώνας.
5. ΒΟΥΡΚΑΡΙ ΜΕΓΑΡΩΝ
Η περιοχή του Βουρκαρίου που συχνά αναφέρεται και ως Βουρκάδι είναι στο
Νοτιοανατολικό άκρο των εκτάσεων που ανήκουν στο Δήμο Μεγάρων στα όρια της
Νέας Περάμου. Στη Νότια πλευρά είναι η Χερσόνησος της Αγίας Τριάδας και προς
τα Δυτικά είναι το αεροδρόμιο της Αεροπορίας Στρατού. Η περιοχή αυτή συνίσταται
από το χερσαίο τμήμα και τον αβαθή ομώνυμο όρμο που σχηματίζει μία μεγάλη
αβαθή θαλάσσια εγκόλπωση στο στόμιο της οποίας είναι ένα από τα άκρα της νήσου
Σαλαμίνας. Η οποία, όπως “περικλείει” την Χερσόνησο της Αγίας Τριάδας και τη
νησίδα Μακρόνησο ουσιαστικά παρεμποδίζει την κυκλοφορία των θαλασσινών
νερών.
Μελετώντας τον χάρτη της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού
διαπιστώνουμε ότι στον όρμο Βουρκάδι (όπως αναφέρεται) το βάθος μέχρι περίπου
και την δίοδο από τον Πύργο προς το Πέραμα μόλις ξεπερνά τα 2 μέτρα με τα δύο
τρίτα να είναι μέσα στην ισοβαθή του ενός μέτρου. Είναι προφανές ότι η γενικότερη
περιοχή συχνά κατακλυζόταν από νερά και πρέπει ο υγρότοπος που υπήρχε εκεί -έλος
κατά την εποχή πριν την κατασκευή του αεροδρομίου- να ήταν μεγάλης οικολογικής
σημασίας. Άλλωστε, η παρουσία νερού στην εν λόγω ευρύτερη περιοχή φαίνεται και
από την παλαιά ονομασία της Δυτικής περιοχής που είναι γνωστή ως Φραγκονέρι. Για
λόγους που δεν είναι του παρόντος, στο χάρτη της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού
είναι χαραγμένα κάποια οικοδομικά τετράγωνα/οικόπεδα. Έχοντας ως κύριο στόχο
την μελέτη του αν η περιοχή είναι ή όχι υγροβιότοπος δεν θα ασχοληθούμε επί του
παρόντος με πιθανά θέματα ιδιοκτησιών και αυθαιρέτων πέραν των όσων επιδρούν
στο υγροτοπικό αυτό οικοσύστημα με τρόπο που ξεπερνά κάθε έννοια νομιμότητας.
6. Η ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥ-ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΒΟΥΡΚΑΡΙΟΥ ΜΕΓΑΡΩΝ
Με έναρξη την περίοδο του Μάιου 2003 πραγματοποιήθηκαν για τη χλωρίδα της
χέρσου της περιοχής, επισκέψεις στον όρμο και να εξαχθούν τα πρώτα
συμπεράσματα για την κατάστασή της και τις δυνατότητες οικολογικής της
ανόρθωσης.
Στη διάρκεια της εξερεύνησης καταγράφηκαν αρκετά φυτά από τα οποία κανένα δεν
είναι σπάνιο ή απειλούμενο. Παρακάτω παρατίθενται κατάλογοι φυτών κατά περιοχή.
Περιοχή 1

6

Πρόκειται για τις νότιες ακτές του όρμου Βουρκάρι, όπου υπάρχει ένας
χωματόδρομος. Μεταξύ δρόμου και ακτής έχουν κτιστεί πολλά μικρά αυθαίρετα
σπιτάκια. Πάνω από το δρόμο υπάρχουν κατά τόπους σπίτια ή πλαγιές με θάμνους
και φρύγανα.
Στην περιοχή αυτή υπάρχουν τα εξής φυτά:
Asphodelus microcarpus
Ασφόδελος/Σπερδούκλα
Avena sterilis
Αγριόβρωμη
Ballota acetabulosa
Λουμίνια
Capparis spinosa ssp. rupestris
Κάππαρη
Cardopatum corymbosum
Χαμολιός
Cardus sp.
Γαϊδουράγκαθο
Chrysanthemum coronarium
Κίτρινη μαργαρίτα/Κουκουβάγια
Convolvulus dorycnium
Convolvulus oleifolius
Χωνάκια
Corydothymus capitatus
Θυμάρι
Crepis sp.
Κρηπίς
Ditrichia viscosa
Ψύλιθρο/Κονυζός
Ecballium elaterium
Πικραγγουριά
Echium angustifolium
Eryngium maritimum
Γαλανόχορτο
Ferulago nodosa
Φερουλάγο
Foeniculum vulgare
Μάραθος
Hypericum crispum
Αγούδουρας
Pallenis spinosa
Καρφόχορτο
Papaver rhoeas var. stipitatum
Παπαρούνα
Phagnalon graecum
Φάγναλο
Phlomis fruticosa
Ασφάκα
Pinus halepensis
Κοινό πεύκο
Pistacia lentiscus
Σχίνος
Pistacia terebinthus
Αγριοτσικουδιά
Pyrus spinosa
Γκορτσιά
Reseda alba
Ρεζεντά
Sarcopoterium spinosum
Αφάνα
Scolymus hispanicus
Σκολιάμπρι
Solanum elaeagnifolium
Αγριομελιτζανιά
Thapsia garganica
Θάψια
Verbascum sinuatum
Φλώμος/Σπλώνος
Verbascum undulatum
Φλώμος/Σπλώνος
Περιοχή 2
Πρόκειται για ένα τείχος που κτίστηκε κατά την τουρκοκρατία για να προστατεύσει
τους γύρω κατοίκους που είχαν καταφύγει στην περιοχή της χερσονήσου της Αγίας
Τριάδας και τη διπλανή στο τείχος ακτή. Βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά του
όρμου Βουρκάρι. Εκεί καταγράφηκαν τα εξής είδη:
Arthrocnemum fruticosum
Asparagus aphyllus

Αρμυρήθρα
Σπαράγγι άγριο

7

Asphodelus microcarpus
Carthamus lanatus
Corydothymus capitatus
Echium angustifolium
Eryngium amethystinum
Frankenia hirsuta
Juncus heldreichianus
Lagurus ovatus
Marrubium peregrinum
Phlomis fruticosa
Sarcocornia fruticosa
Sarcopoterium spinosum
Scolymus hispanicus
Solanum elaeagnifolium
Sueda vera
Thapsia garganica

Ασφόδελος/Σπερδούκλα
Ατραχτύλι
Θυμάρι
Παπαδίτσα
Φραγκένια
Βούρλο
Γατούλες
Ασφάκα
Αρμυρήθρα
Αφάνα
Σκολιάμπρι
Αγριομελιτζανιά
Θάψια

Περιοχή 3
Πρόκειται για την περιοχή έξω από το παλιό τείχος, στο μυχό του όρμου Βουρκάρι
και κάτω από την άσφαλτο μέχρι την ακτή. Πάνω από την άσφαλτο έχουν κτιστεί
πολλά σπίτια.
Arthrocnemum fruticosum
Asphodelus fistulosus
Cardopatum corymbosum
Ecballium elaterium
Eryngium amethystinum
Frankenia hirsuta
Pallenis spinosa
Sarcocornia fruticosa
Scolymus hispanicus
Solanum elaeagnifolium
Thapsia garganica

Αρμυρήθρα
Μικρός ασφόδελος
Χαμολιός
Πικραγγουριά
Παπαδίτσα
Φραγκένια
Καρφόχορτο
Αρμυρήθρα
Σκολιάμπρι
Αγριομελιτζανιά
Θάψια

Περιοχή 4
Η περιοχή αυτή είναι ένα επίπεδο αλίπεδο που πολύ σωστά οι χάρτες το σημειώνουν
ως Αλμύρα. Δυστυχώς στην περιοχή γίνονται συνεχώς μπαζώματα, που
επεκτείνονται, με προφανή στόχο την οικοπεδοποίηση. Όπου ακόμη παραμένει η
παλιά φυσική κατάσταση υπάρχουν τα εξής φυτά:
Arthrocnemum fruticosum
Atriplex portulacoides
Chrysanthemum segetum
Convolvulus altheoides ssp. tenuissimus
Crepis sp.
Echium angustifolium
Frankenia hirsuta
Hordeum murinum

Αρμυρήθρα
Κίτρινη μαργαρίτα
Περιπλοκάδι
Κρηπίς
Φραγκένια
Αγριοκρίθι

8

Mercurialis annua
Nicotiana glauca
Psoralea bituminosa
Reseda lutea
Sarcocornia fruticosa
Scolymus hispanicus
Scrophularia sp.
Solanum elaeagnifolium
Verbascum undulatum
Vitex agnus-castus

Σκαρόχορτο/Σκαρολάχανο
Γιατρός
Βρωμόχορτο/Πικροτσούκι
Ώχρα
Αρμυρήθρα
Σκολιάμπρι
Αγριομελιτζανιά
Φλώμος/Σπλώνος
Λυγαριά

Περιοχή 5
Πρόκειται για τη συνέχεια της περιοχής 4, ένα εκτεταμένο αλίπεδο, όπου όμως δεν
υπάρχουν μπαζώματα. Αντιθέτως η περιοχή έχει οικοπεδοποιηθεί και χωριστεί με
συρματοπλέγματα, ενώ μερικοί ιδιοκτήτες (ακόμη λίγοι) έχουν χτίσει και κάποια
(προφανώς αυθαίρετα) εξοχικά. Στο ανατολικό άκρο έχει γίνει ένα είδος
βιομηχανικής ζώνης, όπου έχουν εγκατασταθεί διάφορες βιοτεχνίες. Τα μόνο αυτοφυή
φυτά που καταγράφηκαν ήταν τα εξής:
Arthrocnemum fruticosum
Frankenia hirsuta
Phragmites australis

Αρμυρήθρα
Φραγκένια
Αγριοκάλαμο

Περιοχή 6
Πρόκειται για τις πλαγιές του υψώματος που καταλήγουν στην ακτή. Σε ορισμένα
σημεία δημιουργούνται μικροί υγρότοποι με καλάμια και βούρλα, όλα αυτά
υποβαθμισμένα, ενώ κατά τόπους υπάρχουν μπάζα και σκουπίδια. Στις πλαγιές
καλλιεργούνται ελιές. Τα φυτά που βρέθηκαν εκεί είναι τα εξής:
Allium sp.
Anthemis chia
Arthrocnemum fruticosum
Asparagus aphyllus
Atriplex portulacoides
Avena sterilis
Ballota acetabulosa
Calicotome villosa
Cardopatum corymbosum
Carthamus lanatus
Chrysanthemum coronarium
Corydothymus capitatus
Frankenia hirsuta
Juncus heldreichianus
Mesembrianthemum nodiflorum
Papaver rhoeas var. stipitatum
Pinus halepensis
Scolymus hispanicus
Solanum elaeagnifolium

Αγριόσκορδο
Άσπρη μαργαρίτα
Αρμυρήθρα
Σπαράγγι άγριο
Αγριόβρωμη
Λουμίνια
Ασπάλαθος
Χαμολιός
Ατραχτύλι
Κίτρινη μαργαρίτα/Κουκουβάγια
Θυμάρι
Φραγκένια
Βούρλο
Καλιά/Μπουζάκι
Παπαρούνα
Κοινό πεύκο
Σκολιάμπρι
Αγριομελιτζανιά

9

Sonchus oleraceus
Tamarix smyrnensis
Verbascum sinuatum

Ζωχός
Αρμυρίκι
Φλώμος/Σπλώνος

Σύμφωνα με τις επισκέψεις και την καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης
εξάγονται τα εξής συμπεράσματα:
1. Ο όρμος Βουρκάρι, λόγω του μικρού βάθους του και των γλυκών νερών που
φαίνεται να βγαίνουν σε ορισμένα σημεία του, λειτουργεί ως λιμνοθάλασσα που
ασφαλώς, σε παλιότερες εποχές, θα τη χρησιμοποιούσαν διάφορα είδη ψαριών για
αναπαραγωγή και ορισμένοι ψαράδες ως φυσικό ιχθυοτροφείο. Αυτό αποδεικνύεται
άλλωστε και από τις βάρκες με επίπεδη καρίνα που ακόμη σώζονται εγκαταλειμμένες
στις όχθες.
2. Για λόγους άγνωστους και πιθανώς λόγω ρύπανσης των νερών, φαίνεται ότι τα
ψάρια έχουν μειωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, όπως άλλωστε επιβεβαιώνουν
και οι ψαράδες της περιοχής.
3. Ανάλογα δραματική πρέπει να είναι και η μείωση των υδρόβιων πουλιών, όμως ο
τόπος εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για ξεκούραση και ολιγοήμερη παραμονή από
διάφορα είδη.
4. Όσον αφορά τη γύρω ξηρά, αυτή υποβαθμίζεται καθημερινά όλο και περισσότερο,
με οικοπεδοποιήσεις, μπάζα, ανέγερση παραθεριστικών κατοικιών, σκουπίδια και
εγκατάσταση βιοτεχνιών.
5. Στα είδη της χλωρίδας δεν περιλαμβάνεται κανένα σπάνιο είδος παρά μόνο είδη
κοινά και χαρακτηριστικά των υγροτόπων, των θαμνώνων και των φρυγανικών
οικοσυστημάτων. Εξαίρεση αποτελεί η Αφάνα (Sarcopoterium spinosum), εφόσον οι
φρυγανότοποι με αφάνες αποτελούν προστατευόμενο τύπο οικοτόπων, σύμφωνα με
την Οδηγία 92/43/ΕΕ.
6. Η περιοχή, από οικολογική άποψη, βρίσκεται σε οριακό σημείο και μόλις και μετά
βίας η κατάσταση που επικρατεί είναι αναστρέψιμη, με τη λήψη πολύ αυστηρών
μέτρων και την εκτέλεση έργων αναβάθμισης. Αν όμως γινόταν, κάτι τέτοιο, θα
αποτελούσε πρότυπο και για άλλες περιοχές με παρόμοια προβλήματα.
Για παράδειγμα, πρέπει να μπει φραγμός στην άναρχη και παράνομη δόμηση, να
ελεγχθεί που οφείλεται η ρύπανση του υγροτόπου και να ελεγχθούν τα λύματα, να
απομακρυνθούν τα μπάζα μέσα από τον υγρότοπο και φυσικά να απαγορευθεί το
κυνήγι.
7. Η ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΧΛΩΡΙΔΑ
Η γενικότερη κατάσταση στον όρμο είναι τελείως απογοητευτική σε ότι αφορά τη
θαλάσσια χλωρίδα. Κύριος λόγος γι' αυτό είναι η εμφάνιση έντονου ευτροφισμού
φαινόμενο το οποίο προκαλείται από την υπεραύξηση των μικροσκοπικών, στην
πλειοψηφία τους μονοκύτταρων φυκών του πλαγκτού. Το πλαγκτόν συνίσταται από
μικροσκοπικά φύκια-φυτά που αυξάνονται με φωτοσύνθεση (φυτοπλαγκτόν) και των
μικροσκοπικών ζωϊκών μορφών του ζωοπλαγκτού το οποίο επιβιώνει τρώγοντας το

10

φυτοπλαγκτόν. Όταν η θάλασσα έχει ανοιχτό γαλάζιο χρώμα αυτό σημαίνει ότι τα
μικροσκοπικά πράσινα φύκια του πλαγκτού είναι λίγα. Η Μεσόγειος έχει τέτοιο
χρώμα όταν είναι καθαρή και γι' αυτό αναφέρεται και ως ολιγοτροφική. Αυτή η
καθαρότητα οφείλεται στο γεγονός ότι τα θρεπτικά στοιχεία που υπάρχουν σ’ αυτή
είναι λίγα και δεν ευνοούν την αύξηση των φυκιών. Τούτο επειδή μπορεί μεν η
αύξηση των φυκιών του πλαγκτού να στηρίζεται στη φωτοσύνθεση κατά την οποία
με τη βοήθεια του φωτός τα φυτά/φύκια συνθέτουν σάκχαρα από το διοξείδιο του
άνθρακα που είναι διαλυμένο στο νερό, μόνο που για να γίνει κάτι τέτοιο είναι
απαραίτητη η παρουσία απειροελάχιστων ποσοτήτων θρεπτικών στοιχείων όπως το
άζωτο, ο φωσφόρος, το μαγνήσιο. Παρόλο που σε νωπό βάρος ενός κιλού πλαγκτόν
δεν ξεπερνούν τα 5 γραμμάρια, η απουσία τους εμποδίζει κάθε αύξηση. Στην περιοχή
του Βουρκαδίου φαίνεται ότι έχει σταματήσει προ πολλού η έλλειψη τέτοιων
θρεπτικών στοιχείων μια και η απόπλυση των λιπασμάτων από τις καλλιέργειες που
έχουν σχέση με τη λεκάνη απορροής που σχετίζεται με το Βουρκάδι δείχνει να είναι
μεγάλη. Έτσι, και μέχρι περίπου τα 4/5 της αποστάσεως για τις ακτές της Σαλαμίνας,
υπάρχει έντονη υπεραύξηση των φυκιών και ο έντονος ευτροφισμός είναι φανερός.
Έτσι η θάλασσα έχει μεταβληθεί σε μια σκούρα πράσινη μάζα.. Οι ψαράδες για
παράδειγμα είναι αδύνατον να χρησιμοποιήσουν δίχτυα γιατί δεν είναι δυνατόν να τα
βγάλουν από τη θάλασσα. Η παχύρρευστη μάζα που θα κολλούσε πάνω τους θα τα
έκανε ασήκωτα. Όπως και να έχει το πράγμα και πέρα από την παχύρρευστη μάζα
των πλαγκτονικών οργανισμών βρίσκουμε και κάποια άλλα θαλάσσια φύκια στα όρια
των ακτών από τη μία πλευρά στο Πέραμα και από την άλλη στις ακτές του Πύργου
και της Σαλαμίνας. Κατά βάση έχουμε να κάνουμε με ένα πληθυσμό Ulva lactuca
που είναι γνωστό χλωροφύκος που αντέχει στην ρύπανση καθώς και κάποια
μεμονωμένα άτομα Enteromorpha sp, Cladophora sp., Dictyota dichotoma, Padina
pavonica, Sphacelaria sp. καθώς και λίγα άτομα των υδρόβιων φανεροφύτων
Ποσειδωνία και Ζοστέρα.
8. Η ΧΕΡΣΑΙΑ ΠΑΝΙΔΑ
Έχοντας υποστεί η περιοχή πολλές ανθρωπογενείς επιδράσεις, κάτι τέτοιο προφανώς
έχει δράσει και στην πανίδα, ιδιαίτερα των θηλαστικών. Στα οποία (πίνακας 2) τα
σκαντζόχοιρος, ασβός, σκίουρος, κουνάβι, νυφίτσα, αλεπού, λαγοί, νυχτερίδες είναι
τα βασικά καθώς και μερικά είδη τρωκτικών όπως οι αρουραίοι των οποίων οι
πληθυσμοί πρέπει να είναι ιδιαίτερα υψηλοί. Σ' ότι αφορά τα ερπετά και τα αμφίβια
(πίνακας 3) διαπιστώθηκε η παρουσία δύο ειδών χελωνών, τριών βατράχων, ενός
φρύνου, δύο σαυρών κλπ. Όλα τα είδη που αναφέρονται, με εξαίρεση εκείνη του
ασβού που θεωρείται ως "τρωτό", είναι σχετικώς κοινά. Χωρίς, βέβαια, αυτό να
σημαίνει κάτι ιδιαίτερο για το όλο σύστημα της περιοχής το οποίο είναι σε
κατάσταση μεγάλης υποβάθμισης.
Πίνακας 2: Θηλαστικά που καταγράφηκαν στην περιοχή του Βουρκαρίου
ΘΗΛΑΣΤΙΚΑ
Κατάσταση
Erinaceus europaeus
Melεs melεs
Sciurus vulgaris
Pipistrellus pipistrellus
Vulpes vulpes
Martes foina
Mustela nivalis

Σκαντζόχοιρος
Ασβός
Σκίουρος
Νανονυχτερίδα
Αλεπού
Κουνάβι
Νυφίτσα

11

V (Τρωτό)

Lepus europaeus
Microtus sp.
Apodemys sp.

Λαγός
Αρουραίος
Ποντικός

Πίνακας 3: Αμφίβια και ερπετά που καταγράφηκαν στην περιοχή
Agama stellio
Ayla arborea
Bufo viridis
Coluber najadum
Hemidactylus turcicus
Lacerta trilineata
Lacerta viridis
Rana graeca
Rana ridibunda
Testudo marginata
Testudo hermanni

Κροκοδειλάκι
Δενδροβάτραχος
Φρύνος
Σαΐτα
Σαμιαμίδι
Τρανόσαυρα
Πρασινόσαυρα
Βάτραχος
Λιμνοβάτραχος
Χελώνα
Χελώνα

9. Η ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥ-ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ ΒΟΥΡΚΑΡΙΟΥ
Στο σημείο στο οποίο, όμως, πρέπει να δοθεί μεγάλη σημασία είναι η ανεπανάληπτη
ορνιθοπανίδα του βιοτόπου. Ο ευτροφισμός που υπάρχει σε συνδυασμό με τα αβαθή
νερά του όρμου και τη γειτνίαση με τις καλλιέργειες και ειδικά τους ελαιώνες κάνουν
την ορνιθοπανίδα ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα του όλου υγροτοπικού συστήματος. Η
παρουσία 104 ειδών πουλιών (πίνακας 4) εκεί, έχει ιδιαίτερη σημασία. Από αυτά τα 8
είδη χαρακτηρίζονται ως τρωτά και είναι τα Ardea putpurea, Burhinus oedicnemus,
Chlidonias hybrida, Chlidonias niger, Glareola pratincola, Himantopus himantopus,
Larus melanocephalus, Tadorna tadorna. Αξίζει στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι
από αυτά, τα επτά είναι καλοκαιρινά μεταναστευτικά και μόνο ένα χειμερινό
μεταναστευτικό.
Πίνακας 4: Τα είδη πουλιών που καταγράφηκαν στην περιοχή
1
2
3
4

Acrochephalus schoenobaenaus
Actitis hypoleucus
Alauda avensis
Alcedo atthis

Βουρλοποταμίδα
Ποταμότρυγγας
Σταρήθρα
Αλκυόνα

5

Anas querquedula

Σαρσέλα

6
7
8
9
10
11
12

Anser albifrons
Anthus campestris
Anthus cervinus
Anthus pratensis
Apus apus
Apus melba
Ardea cineria

Ασπρομετωπόχηνα
Χαμοκελάδα
Αρκτικοκελάδα
Λιβαδοκελάδα
Μαυροστάχταρα
Βουνοστάχταρα
Σταχτοτσικνιάς

13

Ardea putpurea

Πορφυροτσικνιάς

14
15

Ardeolla ralloides
Arenaria interpres

Κρυπτοτσικνιάς
Χαλικοκυλιστής

16

Aythya ferina

Κυνηγόπαπια

12

Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Μόνιμος επισκέπτης
Χειμερινός επισκέπτης
Μόνιμος επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό – Κ
(Ανεπαρκώς Γνωστό)
Χειμερινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινός επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινός επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό – V
(Τρωτό)
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινό μεταναστευτικό - Κ
(Ανεπαρκώς Γνωστό)

17

Burhinus oedicnemus

Πετροτριλίδα

18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29

Buteo buteo
Calandrella brachydactyla
Calidris alba
Calidris alpina
Calidris ferruginea
Calidris minuta
Calidris teminckii
Carduelis canabina
Carduelis carduelis
Carduelis chloris
Charadrius dubius
Charadrius hiaticula

Ποντικοβαρβακίνα
Μικρογαλιάντρα
Λευκοσκαλίδρα
Λασποσκαλίδρα
Δρεπανοσκαλίδρα
Νανοσκαλίδρα
Σταχτοσκαλίδρα
Κοκκινόσπιζα
Καρδερίνα
Φλώρος
Ποταμοσφυριχτής
Αμμοσφυριχτής

30

Chlidonias hybrida

Μουστακογλάρονο

31

Chlidonias leucopterus

Αργυρογλάρονο

32

Chlidonias niger

Μαυρογλάρονο

33

Corvus corone cornix

Σταχτοκουρούνα

34

Coturnix coturnix

Ορτύκι

35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48

Delichon urbica
Egretta garzetta
Emberiza calandra
Emberiza cia
Emberiza cirlus
Emberiza citrinela
Emberiza hortulana
Emberiza melanocephala
Erithacus rubecula
Falco tinnunculus
Fringilla coelebs
Galerida cristata
Gallinago gallinago
Gallinula chloropus

Λευκοχελίδονο
Λευκοτσικνιάς
Καμποτσίχλονο
Βουνοτσίχλονο
Σιρλοτσίχλονο
Χρισοτσίχλονο
Βλάχος
Κρασοπούλι
Κοκκινολαίμης
Βραζοκιρκίνεζο
Σπίνος
Κατσουλιέρης
Μπεκατσίνι
Νεροπουλάδα

49

Glareola pratincola

Νεροχελίδονο

50

Haematopus ostralegus

Στρειδοφάγος

51

Himantopus himantopus

Καλαμοκανάς

52
53
54
55
56
57
58

Hirundo daurica
Hirundo rustica
Jynxs torquilla
Lanius senator
Lanius collurio
Larus argentatus
Larus fufcus

Μιλτοχελίδονο
Σταυλοχελίδονο
Στραβολαίμης
Κοκκινοκεφαλάς
Αετομάχος
Ασημόγλαρος
Μελανόγλαρος

59

Larus melanocephalus

Μαυροκεφαλόγλαρος

60
61

Larus minutus
Larus ridibundus

Νανόγλαρος
Καστανοκεφαλόγλαρος

13

Καλοκαιρινό μεταναστευτικό - V
(Τρωτό)
Χειμερινός επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινός επισκέπτης
Χειμερινό μεταναστευτικό
Χειμερινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό - V
(Τρωτό)
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό - V
(Τρωτό)
Χειμερινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό - Κ
(Ανεπαρκώς Γνωστό)
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινό μεταναστευτικό
Χειμερινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινός επισκέπτης
Χειμερινός επισκέπτης
Μόνιμος επισκέπτης
Χειμερινός επισκέπτης
Μόνιμος επισκέπτης
Χειμερινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό - V
(Τρωτό)
Χειμερινό μεταναστευτικό - Κ
(Ανεπαρκώς Γνωστό)
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό - V
(Τρωτό)
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Μόνιμος επισκέπτης
Χειμερινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό - V
(Τρωτό)
Χειμερινός επισκέπτης
Χειμερινός επισκέπτης

62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95

Luscinia megarhynchos
Mergus serrator
Motacilla alba
Motacilla cinerea
Motacilla flava
Muscicapa striata
Muscicapa striata
Numerius arquata
Oenanthe hispanica
Oenanthe oenanthe
Passer domesticus
Passer hispaniolensis
Phalacrocorax aristotelis
Phalacrocorax carbo
Phoenicopterus ruber
Phoenicurus ochurus
Phoenicurus phoenicurus
Phylloscopus collybita
Pica pica
Plegadis falcinelus
Podiceps cristatus
Podiceps nigrigollis
Saxicola ruberta
Saxicola torquata
Scolopax rusticola
Serinus serinus
Sterna albifrons
Sterna hirundo
Streptopelia decaocto
Streptopelia turtur
Sturnus vulgaris
Sylvia cantillans
Sylvia communis
Sylvia melanocephala

Αηδόνι
Λοφοπρίστης
Λευκοσουσουράδα
Σταχτοσουσουράδα
Κιτρινισουσουράδα
Θαμνοφυλλοσκόπος
Σταχομυγοχάφτης
Τουρλίδα
Ασπροκωλίνα
Σταχτοπετρόκλης
Σπιτοσπουργίτης
Δεντροσπουργίτης
Θαλασσοκόρακας
Κορμοράνος
Φοινικόπτερα
Καρβουνιάρης
Κοκκινούρης
Δεντροφυλλοσκόπος
Καρακάξα
Χαλκόκοτα
Σκουφοβουτηχτάρα
Μαυροβουτηχτάρα
Καστανολαίμης
Μαυρολαίμης
Μπεκάτσα
Σκαρθάκι
Νανογλάρονο
Ποταμογλάρονο
Δεκοχτούρα
Τρυγόνι
Ψαρόνι
Κοκκινοτσιροβάκος
Θαμνοτσιροβάκος
Μαυροτσιροβάκος

96

Tadorna tadorna

Βαρβάρα

97
98
99
100
101
102
103
104

Tringa glareloa
Tringa nebularia
Tringa ochropus
Tringa totanus
Troglodytes troglodytes
Turdus iliacus
Turdus merula
Upupa epops

Λασπότρυγγας
Πρασινοσκέλης
Δασότρυγγας
Κοκκινοσκέλης
Τρυποφράχτης
Κοκκινότσιχλα
Κότσυφας
Τσαλαπετεινός

14

Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινό μεταναστευτικό
Μόνιμος επισκέπτη
Χειμερινός επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Μόνιμος επισκέπτη
Χειμερινό μεταναστευτικό
Ξεχειμωνιάζει
Ξεχειμωνιάζει
Χειμερινός επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινός επισκέπτης
Χειμερινός επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Ξεχειμωνιάζει
Ξεχειμωνιάζει
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινό μεταναστευτικό
Χειμερινός επισκέπτης
Χειμερινός επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Μόνιμος επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινός επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Μόνιμος επισκέπτης
Χειμερινό μεταναστευτικό - V
(Τρωτό)
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό
Χειμερινός επισκέπτης
Μόνιμος επισκέπτης
Μόνιμος επισκέπτης
Καλοκαιρινό μεταναστευτικό

10. ΟΙ ΙΧΘΕΙΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ
Από τις σχετικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή του όρμου
Βουρκαρίου καταγράφηκαν τα εξής είδη ιχθύων:
ΨΑΡΙΑ
Apogon imberbis
Cardinal fish
Atherina boyeri
Αθερίνα
Boops salpa
Σάλπα
Crenilabrus tinca
Wrasse painted
Chromis chromis
Damsel fish
Long-snouted
Crenilabrus rostratus
wrasse
Diplodus sargus
Σαργός
Diplodus vulgaris
Καμπανάς
Muraena helena
Σμέρνα
Mugil cephalus
Κεφαλόπουλο
Mullus barbatus
Κουτσομούρα
Octopus vulgaris
Χταπόδι
Oplada melanura
Μελανούρι
Scorpaena porcus
Σκορπίνα
Serranus cabrilla
Χάνος
Sparus auratus
Τσιπούρα
Mytilus sp.
Μύδια

11. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Μολονότι ο υγρότοπος του Βουρκαρίου δεν αναφέρεται διόλου στην απογραφή των
υγροτόπων της χώρας που έγινε το 1994 από το Εθνικό Κέντρο Βιοτόπων Υγροτόπων
(ΕΚΒΥ) είναι ένα μοναδικό υγροτοπικό σύστημα που κινδυνεύει άμεσα. H
γενικότερη κατάσταση στον υγρότοπο του Βουρκαρίου χαρακτηρίζεται από δύο
αντιθετικές καταστάσεις. Από τη μία πλευρά την γενικότερη υποβάθμιση με την
παρουσία του ανθρώπου με ενέργειες που τις περισσότερες φορές δεν
χαρακτηρίζονται μόνο από εγκληματική αμέλεια αλλά φθάνουν μέχρι την παρανομία.
Από την άλλη μολονότι η υποβάθμιση είναι σε ένταση ο βιότοπος δείχνει σημεία
αντίστασης με μία εκπληκτική ορνιθοπανίδα. Η οποία, όπως είναι φυσικό
περιορίζεται στα σημεία όπου ακόμη δεν έφθασε η δράση του ανθρώπου, δηλαδή στα
αβαθή του όρμου παρόλο που με την ορμή από την οποία χαρακτηρίζονται οι
παραβιάσεις των περιβαλλοντικών παραμέτρων δεν αποκλείεται να φθάσουν και
μέχρι το μπάζωμα της ακτής και της θάλασσας μια και ουδείς από τους αρμόδιους
δείχνει να συγκινείται από τις σημερινές παρεμβάσεις. Για παράδειγμα, με ποιά
λογική και με τη βάση ποιάς άδειας μπαζώνει την περιοχή και τον υγρότοπο ο
ιδιοκτήτης της μεταφορικής (;) εταιρίας όπως σαφέστατα δείχνει η φωτογραφία; Όταν
για κάθε μικρή ή μεγαλύτερη παρέμβαση είναι απαραίτητη η μελέτη
περιβαλλοντικών επιπτώσεων πως δεν εμποδίζεται και ποιοί είναι εκείνοι που
ανέχονται τέτοιες δράσεις; Συγχρόνως με ποιά άδεια και με ποιά μελέτη
περιβαλλοντικών επιπτώσεων προχωρεί το μπάζωμα από την πλευρά των αρμοδίων
του αεροδρομίου. Από την άλλη η απουσία κάθε είδους προστασία και η πλήρης
ασυδοσία προφανώς κάπου πρέπει να στηρίζεται και στην καλύτερη των
περιπτώσεων πρόκειται για εγκληματική ενέργεια όχι μόνον από εκείνους που έχουν
15

την αρμοδιότητα αλλά και από τους πολίτες που έχουν πρόσβαση στην περιοχή. Η
γενική διαπίστωση είναι απλή.
Η περιοχή του Βουρκαρίου είναι ένας υγρότοπος μοναδικής σημασίας ειδικά επειδή
υπάρχει στην Αττική και είναι απαραίτητα άμεσα μέτρα προστασίας του. Σήμερα η
ανθρώπινη παρουσία τον υποβαθμίζει καθημερινά με μπαζώματα, απόρριψη
σκουπιδιών και καταπατήσεις.

16

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α

17

ΠΙΝΑΚΑΣ: ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΑ ΕΙΔΗ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ
ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ
1. ΥΔΡΟΦΥΤΙΚΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ
(ΥΦΥΔΑΤ1ΚΗ-ΕΦΥΔΑΤΙΚΗ)

2. ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΚΑΛΑΜΩΝΩΝ

Azolla filiculoides
Callitriche obtusangula
Ceratophyllum demersum
Ceratophyllum submersum
Groelandia densa
Hydrocharis morsus-ranae
Lemna gibba Φακή
Lemna minor Φακή
Lemna trisulca
Myriophyllum spicatum
Myriophyllum verticillatum
Najas graccilima
Najas marina
Najas minor
Nymphaea alba Νούφαρο
Nuphar lutea Νούφαρο
Nymphoides peltata
Polygonum amphibium
Posidonia oceanica
Potamogeton crispus
Potamogeton filiformis
Potamogeton gramineus
Potamogeton lucens
Potamogeton natans
Potamogeton nodosus
Potamogeton pectinatus
Potamogeton perfoliatus
Potamogeton pussilus
Potamogeton trichoides
Ranunculus aquatilis Βατράχι
Ranunculus fluitans Βατράχι
Ranunculus trichophyllus Βατράχι
Riccia fluitans Βρύο
Ricciocarpos natans Βρύο
Ruppia maritima
Salvinia natans Φτέρη
Spirodella polyrhiza
Trapa natans Νεροκάστανο
Urticularia minor
Urticularia vulgaris
Vallisneria spiralis
Wolffia arrhiza
Zannichelia palustris
Zostera nana

Alisma gramineum Λάππα
Alisma plantago-aquatica Λάππα
Apium graveolens Σέλινο
Arundo donax Καλάμι
Botomus umbellatus Ψαθί
Calamagrostis epigeios Καλάμι
Circium creticum
Cyperus fuscus
Cyperus longus
Cyperus rotundus
Equisetum arvense
Equisetum maximum
Glyceria plicata
Eleocharis palustris
Holoschoenus vulgaris
Lycopus europaeus Μαορολάχανο
Lythrum salicaria
Lythrum virgatum
Montia verna
Nasturtium otficinale
Oenanthe aquatica
Oenanthe fistulosa
Phragmites australis Αγριοκάλαμο
Rumex hydrolapathum
Rumex crispus
Rumex conglomeratum
Scirpus lacustris Σύφα
Scirpus litoralis Σύφα
Scirpus maritimus Σύφα
Scirpus tabernaemontani Σύφα
Sparganium erectum
Typha angustifolia Ψαθί
Typha latifolia Ψαθί
Typha domingensis Ψαθί
Veronica anagalloides
Veronica anagalis-aquatica
3. ΑΛΟΦΥΤΙΚΗ-ΗΜΙΑΛΟΦΥΤΙΚΗ
ΒΛΑΣΤΗΣΗ

Aeluropus litoralis
Arthrocnemum fruticosum Αρμύρα
Arthtrocnemum glaucum Αρμύρα
Aster tripolium

18

Atriplex hastata Άγριο σπανάκι
Atriplex rosea Βρωμόχορτο
Bassia hirsuta
Bupleurum tenuissium
Bupleurum tricopodum
Carex divisa
Crypsis aculeata
Halimione portulacoides
Halocnemum strobilaceum
Hordeum maritimum Κριθάρι
Juncus heldreichianus Βούρλο
Juncus maritimus Βούρλο
Juncus gerardii Βούρλο
Juncus bufonius Βούρλο
Juncus subulatus Βούρλο
Limonium bellidiflorum
Limonium gmelinii
Limonium vulgare
Puccinellia distans
Puccinellia festuciformis
Psylurus aristatus
Polygonon maritimum
Polygonon monspeliensis
Μπούμπουλο
Salicornia europaea Αρμυρίθρα
Salicornia radicans Αρμυρίθρα
Salicornia fruticosa Αρμυρίθρα
Salicornia herbacea Αρμυρίθρα
Spergularia marina Αμμόχορτο
Spergularia media Αμμόχορτο
Spergularia salina Αμμόχορτο
Statice angustifolia
Suaeda maritima Αρμυρίκι
Suaeda splendens Αρμυρίκι
Salsola soda Τριβόλι
4. ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΑΜΜΟΘΙΝΩΝ ΚΑΙ
ΑΜΜΩΔΩΝ ΑΚΤΩΝ

Cacile maritima Αγριοκαρδαμούδα
Calystegia soldanella Περδουκλάρι
Centaurea diffusa
Centaurea spinosa Αλιφός
Chondrilla juncea
Cichorium intybus Πικραλίδα
Convolvulus soldanella
Cuscuta australis
Cynanchum acutum
Diotis maritima
Elymus arenarius
Elymus giganteus
Eryngium campestre Αγκάθι
Eryngium maritimum Αγκάθι
Euphorbia paralias Γαλατσίδα
Galilea mucronata
Glycyrrhiza echinata
Heliotropium dolosum
Hypochoeris radicata
Inula viscosa
Lactuca saligna
Lagedium tataricum
Lagurus oratus
Malcolmia flexuosa Βιολέτα
Matthiola tricuspidata
Medicago marina Μηδική
Melilotus albus Νυχάκι
Pancratium maritimum Κρίνος της
θάλασσας
Polygonum arenarium Μαλαθόχορτο
Polygonum maritimum Ασημόχορτο
Raphanus raphanistrum
Salsola kali
Seseli tortuosum
Sporolobus arenarius
Sporolobus pungens
Statice sinuata
Suaeda maritima
Tragus racemosus
Tribulus terrestris
Verbascum pinnatifidum
Vulpia fasciculata
Vulpia myurus
Xanthium spinosum Ασπράγκαθο

Agropyrum junceum
Agrostis alba Σουσαμόχορτο
Amaranthus albus Αγριόβλητο
Amaranthus tetroflexus Βλήτο
Ammophila arenaria Ψάθα
Ammophila arundinacea Ψάθα
Anthemis peregrina
Anthemis tomentosa
Artemisia campestris
Artemisia maritima
Atriplex tatarica Αλημιά
Bromus secalinus

5. ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΛΕΙΜΩΝΩΝ ΚΑΙ
ΥΓΡΩΝ ΛΙΒΑΔΙΩΝ

Carex distans
Carex vulpina
Epilobium hirsutum
Geranium dissectum
Holcus lanatus
Juncus acutus Βούρλο
19

Juncus articulatus Βούρλο
Mentha pulegium Δοόσμος
Narcissus tazetta
Picreus badius
Picreus longus
Plantago major
Ranunculus muricatus
Ranunculus sardous
Ranunculus velutinus
Rumex conglomeratus
Trifolium fragiferum Τριφύλι

Tamarix parviflora Αρμυρίκι
Tamarix smyrnensis Αρμυρίκι
Vitex agnus-castus Λυγαριά
7. ΠΑΡΥΔΑΤΙΑ ΔΕΝΔΡΩΔΗΣ
ΒΛΑΣΤΗΣΗ

Alnus glutinosa Σκλήθρο
Clematis vitalba Αμπελίνα
Eucalyptus sp. Ευκάλυπτοι
Fraxinus angustifolia Φράξος
Phoenix theophrastii Φοίνικας
Platanus orientalis Πλάτανος
Populus alba Λεύκα
Popuhis nigra Λεύκα
Salix alba Ιτιά
Salix fragilis Ιτιά
Salix triandra Ιτιά
Ultmis minor Φτελιά

6. ΒΛAΣΤΗΣΗ ΘAΜΝΩΝΩΝ

Aristolochia clematis Αμπελοκλάδι
Nerium oleander Πικροδάφνη
Periploca graeca Περικοκλάδα
Tamarix hampeana Αρμυρίκι

20

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β

21

ΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΣΕ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΚΑΙ
ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ
ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ
Δ. Σπερχειού
ΕΚ. Αλμυροπόταμου
ΕΚ. Βούδωρου
ΕΚ. Λήλαντα
ΕΚ. Μόρνου
ΕΛ. Αλιβερίου
ΕΛ. Γούβες-Σκεπετάρι ή Σκεπετάρα
ΕΛ. Καλάμι
ΕΛ. Προκοπίου
ΕΛ. Σκάρφιας
ΕΛ. Ψαχνών ή Λιβάδι ή Κολοβρέχτης
Λ. Αλυκή Ξηρονομής
Λ. Δύστου ή Δύστος
Λ. Παραλίμνη
Λ. Υλίκη
ΛΘ. Αταλάντης ή Ποτόκι ή Βουρλιάς
ΛΘ. Βρωμολίμνης ή Ασπρονέρι
Καμμένων Βούρλων
ΛΘ. Λιβαρίου ή Μικρό και Μεγάλο
Λιβάρι
ΛΘ. Σουβάλας ή Σβάλα
Π. Αγραφιώτης
Π. Ασωπός
Π. Κηρέας
Π. Κηφισός
Π. Λήλας
Π. Μέλας
Π. Μόρνος
Π. Νηλέας
Π. Ξεριάς
Π. Σπερχειός
Π. Ταυρωπός ή Μέγδοβας
ΠΓ. Αγ. Παρασκευής
ΠΓ. Κρύας Λιβαδειάς
Π Γ. Μαυρονερίου
Π Γ. Χαρίτων
ΤΛ. Γεροπόταμου
ΤΛ. Καρύστου
ΤΛ. Κρεμαστών
ΤΛ. Mόρνου
ΤΛ. Ορυχείων Αλιβερίου

ΕΛ. Γκιτζίρωνα
ΕΛ. Κοιλάδας
ΕΛ. Λέχαιου
ΕΛ. Ρουμάνι
Έλη Πηγαδιών και Πλέπι
Έλη τέως Λ. Τάκα
Λ. Κονδύλη
Λ. Λάκκα Αγνούντος
Λ. Σαχτούρη
Λ. Στυμφαλία
ΛΘ. Ανατολικά Δρέπανου
ΛΘ. Γιάλοβας ή Διβάρι
ΛΘ. Θερμησίας
ΛΘ. Μούστος ή Μούστου
ΛΘ. Όρμου Κάπαρι
ΛΘ. Στρογγύλη
Π. Ασωπός
Π. Ευρώτας
Π. Ίναχος
Π. Λάδωνας
Π. Νέδωνας
Π. Πάμισος
Π. Τάνος
ΠΓ. Λάκκου
ΤΛ. Λάδωνα
ΑΤΤΙΚΗ
ΕΛ. Λαυρίου
ΕΛ. Σχινιά
Λ. Αγ. Τριάδας (είναι σε άλλη περιοχή
καθώς είναι λίμνη του γλυκού νερού)
Λ. Βουλιαγμένης
Λ. Κουμουνδούρου
Λθ. Βαλαριό
ΤΛ. Μαραθώνα
ΝΗΣΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
ΕΚ. Βούβαρη
ΕΚ. ποταμού Κώμης
ΕΛ. Αλυκούδι
ΕΛ. Αχλαδερής
ΕΛ. Γλυφάδας
ΕΛ. Ευρειακής
ΕΛ. Καλαμωτής
ΕΛ. Κεραμίου
ΕΛ. Κοντάρι
ΕΛ. Λαγκάδας
Έλη Λήμνου και Παρπάντας
ΕΛ. Μεσόκαμπου
ΕΛ. Ντίπι Λάρσος
ΕΛ. Χορταρολίμνη ή Χορτάτου

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ
Δ. Ευρώτα
Λ. Αστεριού
ΛΘ. Βιβάρι ή Κουτσαμπός - Λινοβραχιά
ΕΚ. Ασωπού
ΕΚ. Νέδωνα
ΕΚ. Πάμισου
ΕΛ. Γεωργόπουλου

22

ΛΘ. Αλυκής Καλλονής
ΛΘ. Αλυκής Λήμνου
ΛΘ. Αλυκής Πολυχνίτου
ΛΘ. Αλυκής Ψιλής Άμμου
ΛΘ. Μέσων
ΛΘ. Παράκοιλων
Π. Νάγος
ΤΛ. Κοντιά

ΕΚ. Ταυρωνίτη
ΕΛ. Βάι ή Φοινικοδάσους Βάι
ΕΛ. Γεωργιούπολης
ΕΛ. Δελφίνου
ΕΛ. Παλιάς Μάλιας
ΕΛ. Σισών
ΕΛ. Φραγκοκάστελου
Λ. Κουρνά
ΛΘ. Αλυκής Ελούντας
ΛΘ. Μπαλού
ΛΘ. Ξηρόκαμπου Ζηρού
Π. Αλμυρός
Π. Αναποδάρης
Π. Αποσελέμης
Π. Γάζανος
Π. Γεροπόταμος
Π. Καρτερός
Π. Κουρταλιώτης
Π. Πλατύς
Π. Τυφλός
Π Γ. Αλμυρού ή ΕΛ. Βουρκιάς
ΤΛ. Αγιάς
ΤΛ. Αλμυρού
ΤΛ. Μπραμιανού

ΝΗΣΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
ΕΛ. Αγ. Κιούρας ή Παρθενίου
ΕΛ. Αγ. Φωκά
ΕΛ. Γούρνας
ΕΛ. Γυάρου
ΕΛ. Κολυμπήθρα Τήνου
ΕΛ. Κολυμπήθρες Πάρου
ΕΛ. Όρμου Αχλά
ΕΛ. Όρμου Βιταλίου
ΕΛ. Πανόρμου Τήνου
ΕΛ. Πόρτο Τήνου ή Αγ. Σώστη ή Λ. Αγ.
Ιωάννη
ΕΛ. Ψαλιδίου
Λ. Ατένη
Λ. Νάνων
Λ. Πυλίου
ΛΘ. Αλυκής Αγκαιριάς
ΛΘ. Αλυκής Νάξου
ΛΘ. Αλυκής Τιγκακίου
ΛΘ. Παλιάς Αλυκής Αντιπάρου
ΛΘ. Πανόρμου Μυκόνου
ΛΘ. Σάντα Μαρία
ΛΘ. Χιβαδολίμνη Μήλου
Π. Αργυρός
Π. Γάδουρας
Π. Κάμαρε
Π. Κρεμαστινός
Π. Λουτάνης
Π. Φονιάς
ΤΛ. Απολακκιάς
ΤΛ. Μαραθιού
ΚΡΗΤΗ
ΕΚ. Αναποδάρη
ΕΚ. Αποσελέμη
ΕΚ. Αφρατιάς
ΕΚ. Γεροπόταμου
ΕΚ. Γιόφυρου
ΕΚ. Καρτερού
ΕΚ. Κιλιάρη
ΕΚ. Λίμνης Πρεβέλης
ΕΚ. Μυλοπόταμου
ΕΚ. Πέρα
ΕΚ. Πλατανιά ή Κερίτη
ΕΚ. Στομίου Ιεράπετρας
ΕΚ. Στομίου Σητείας

23

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

24