You are on page 1of 40

ABSTRAKT

Me ndryshimet e shpejta t klims ekonomike, si dhe rritjes s prezencs s partneritetit me


vendet e bashkimit evropian, sht par e nevojshme dhe rishikimi i sistemit tatimor n Shqipri,
duke prfshir ktu edhe TVSH-n si nj nga taksat me m pesh n ekonomi. Pikrisht n kto
prfundime kan ardhur studiues t huaj dhe shqiptare, duke br nj analiz t t gjith
faktorve, t ardhurave dhe prfitimeve t ekonomis nga TVSH-ja.

Arsyeja e zhvillimit t tems mbi Tatimin mbi vlern e shtuar n synimin, q nprmjet
analizimit t zhvillimeve legjislative, performancs t t ardhurave nga TVSH-ja, performancs
s administrimit t administrats tatimore n mbledhjen e t ardhurave, do t na shrbejn si nj
orientim prvoje t prshtatshme pr nivelin e administrimit tatimor n Shqipri.

Kriza e fundit ekonomike botrore dhe e rajonit ka influencuar dhe ndikuar n kt administrim
fiskal duke u diktuar gjith qeverive t rritin m shum performancn tatimore n drejtim t
minimizimit t informalitetit dhe lufts ndaj evazionit fiskal, q n shqipri rezulton t jet
akoma n nivele t larta, pasqyruar kshtu edhe nga mashtrimet e bra n pagesat e TVSH-s q
fillojn nga mos deklarimi i faturave tatimore, fshehja e faturave, etj.

T dhnat jan marr nga buletine elektronike t OECD, Ministria e Financave, Banks Botrore,
USAID, IOTA, INSTAT, si dhe nga Ministria e Financave dhe AL-Tax Center, po ashtu edhe nga
shqyrtimi i literaturs s huaj dhe shqiptare mbi mirmenaxhimin e sistemit tatimor n prgjithsi
dhe atij t TVSH-s n veanti, si nj tregues i rndsishm i ekonomis.

Fjal kye: Tatimi, TVSH, Tatim mbi vlern e shtuar, Impakti i TVSH-s, t ardhurat buxhetore,
etj.

1
TABELA E PRMBAJTJES:

ABSTRAKT...................................................................................................................................2
MIRNJOHJE...............................................................................................................................3
TABELA E SHKURTIMEVE......................................................................................................6
LISTA E TABELAVE DHE GRAFIKVE................................................................................7

HYRJE
1.1. Qllimi i punimit ......................................................................................................................8
1.2. Metodologjia ............................................................................................................................8
1.3. Struktura e punimit ..................................................................................................................9

KAPITULLI I - HISTORIKU DHE PRKUFIZIMET E TVSH-S


I.1. Historik i TVSH-s .................................................................................................................10
I.2. Prkufizime mbi TVSH-n .....................................................................................................12

KAPITULLI II- ZBATUESHMRIA DHE APLIKIMI I TVSH-S N SHQIPRI, N


RAJON DHE DISA VENDEVE T BE-S
II.1. Aplikimi i TVSH-s ..............................................................................................................14
II.2. TVSH-ja n Shqipri dhe n Evrop .....................................................................................17
II.3. Administrata tatimore n Shqipri ........................................................................................19
II.4. Prjashtimet nga TVSH .........................................................................................................21
II.4.1. Veprimtarit q prjashtohen nga TVSH ...............................................................21
II.4.2. Prjashtimet q prfshihen n TVSH .....................................................................21
II.4.3. Lehtsohet hyrja dhe dalja n regjimin e TVSH-s ...............................................22
II.5. Ndryshimet n legjislacion ....................................................................................................22
II.5.1. Ndryshimet nga ligji i ri .........................................................................................23
II.5.2. Skema e re pr bujqsin ........................................................................................24
II.5.3. Procedurat e rimbursimit t TVSH pr eksportuesit ..............................................25

KAPITULLI III - ANALIZA E T ARDHURAVE DHE E PROBLEMATIKS S TVSH-

2
S NDR VITE
III.1. Tatimi mbi vlern e shtuar 2009-2015 .................................................................................28
III.1.1. TVSH-ja sipas importeve dhe transaksioneve t brendshme ................................29
III.1.2. TVSH-ja nga transaksionet e brendshme sipas sektorve ....................................31
III.1.3. Rreziku i informalitetit ..........................................................................................33
III.2. Rimbursimet nga TVSH-ja ..................................................................................................34
III.3. Barra dhe boshlleku tatimor .................................................................................................34

IV. PRFUNDIME DHE REKOMANDIME...........................................................................37


IV.1. Prfundime............................................................................................................................37
IV.2. Rekomandime.......................................................................................................................38
BIBLIOGRAFIA.........................................................................................................................40

3
TABELA E SHKURTIMEVE:

TVSH Tatimi mbi Vlern e Shtuar


PBB Produkti i Brendshm Bruto
VITTVSH - Viti kur ka hyr Tatimi i Vlers s Shtuar n zbatim
TVSHSTAND - Shkalla standarte e Tatimit mbi Vlern e Shtuar
TVSHRED - Shkallt e reduktuara t Tatimit mbi Vlern e Shtuar (eksporti taksohet me 0% n
t gjitha vendet)
PBTVSH - Raporti i Tatimit mbi Vlern e Shtuar aktual ndaj potencialit te mbledhjes se Tatimit
mbi Vlern e Shtuar, ne lidhje me konsumin privat
PRODTVSH - Tatimi i Vlers s Shtuar i arketuar si % e Prodhimit t Brendshm Bruto,
llogaritur sipas shkalles standarte 20%
PRAGTVSH - Shuma e qarkullimit total vjetor (in ) e pragut te cilit duhet te regjistrohet
tatimpaguesi ne skemen e Tatimit mbi Vlern e Shtuar
TVSHARK - Perqindja e Tatimit mbi Vlern e Shtuar t arketuar ne raport me Prodhimin e
Brendshm Bruto
AGTVSH - Vlera e shtuar e Sektorit t Agrikultures (%) n volumin e Prodhimit t Brendshm
Bruto
IMPTVSH - Importet e mallrave dhe sherbimeve ne raport me Prodhimin e Brendshm Bruto
(ne %)

4
LISTA E TABELAVE DHE GRAFIKVE

Nr. Tabela Nr. Faqe

Tabela 1. Shifrat pr katr vende t ballkanit...............................................................................16


Tabela 2. T dhna pr disa vende evropiane...............................................................................17
Tabela 3. Llojet dhe normat e tatimit n Shqipri.........................................................................20
Tabela 4. Tabela e performancs s TVSH.................................................................................28
Tabela 5. Tatimi mbi vlern e shtuar n import dhe nga transaksionet e brendshme n miljon
lek..............................................................................................................................................28
Tabela 6. TVSH-ja e nga transaksionet e brendshme sipas sektorve t ekonomis 2011-2013
mln lek........................................................................................................................................30
Tabela 7. TVSH-ja nga transaksionet e brendshme sipas sektorve t ekonomis 2011-2013 sipas
%..........................................................................................................................................30
Tabela 8. Rimbursimi nga tatimet dhe dogana t TVSH-s 2011-2013 sipas miljon lek.........32
Tabela 9. Vlersimi i barrs tatimore t llogaritur dhe nivelit t Boshllkut Tatimor pr
Shqiprin, 2013............................................................................................................................32

Nr. Grafiku Nr. Faqe

Grafiku 1. Tatimi mbi vlern e shtuar n import dhe nga transaksionet e brendshme 2009-
2013..............................................................................................................................................29
Grafiku 2. Tatimi mbi vlern e shtuar n import n vitin 2013....................................................30
Grafiku 3. TVSH-ja e shtuar nga transaksionet e brendshme sipas sektorve t ekonomis 2011-
2013..............................................................................................................................................31

5
HYRJA

Burimet e financimit t buxhetit pr tu realizuar shrbimet publike bazohen mbi taksat dhe
tatimet, huat dhe inflacioni. Taksat dhe tatimet jan nje kontribut i detyrueshem karshi shtetit,
duke prfituar indirekt dhe direkt t mira materiale apo shrbime n kmbim. Ne t gjith duhet
t paguajme pjes nga t ardhurat apo fitimet tona dhe shteti n kmbim na siguron si shtetas t
tij t mira publike si: rregullin dhe rendin shoqror, zbatimin e barabart dhe t drejt t ligjit,
muzeumet, parqet, pastrimin e vendit, ujin, energjin, sigurimin kombtar, shndetsin, arsimin,
kujdesin pr t vjetrit dhe fmijt, infrastrukturn e shum shrbime t tjera q shteti i
menaxhon nprmjet qeverisjes. Nj taks e till sht edhe Tatimi mbi vlern e shtuar ose
ndryshe TVSH-ja.

1.1. Qllimi i punimit

Qllimi i ktij punimi sht t sjellim n vmndje t lexuesit disa t dhna mbi TVSH-n, si nj
ndr tatimet me fitimprurse n gjith portofolin e tatimeve, duke qen se TVSH-ja sht cilsuar
si nj katalizator pr ekonomit n tranzicion dhe ato n zhvillim si sht dhe Shqipria. Sipas
ktij punimi analitik kam dashur t sjell nj pasqyr t plot krahasuese t zbatimit t TVSH-s
n Shqipri me disa vende n rajon dhe n Bashkimin Evropian, po ashtu edhe aplikueshmeris
s TVSH-s n Shqipri.

1.2. Metodologjia

Ky studim sht nj grshetim i t dhnave primare me ato sekondare. T dhnat primare jan
marr nga buletine elektronike t OECD, Banks Botrore, Banks s Shqipris, USAID, IOTA,
INSTAT, Ministria e Financave dhe AL-Tax. T gjtha kto t dhna jan prdorur n mnyr
korrekte, duke ruajtur t drejtn e autorit prmes citimeve dhe referimeve.

T dhnat sekondare jan marr nga nj shqyrtim dhe analize kritike e materialeve teorike,
legjislacionit Shqiptar dhe atij t Bashkimit Evropian, nga autore dhe ekonomist m n z, n

6
gjith botn q kan trajtuar dhe analizuar rolin, nevojn dhe mnyrat e zbatimit t TVSH-s n
sistemet tatimore.

1.3. Struktura e punimit

N kapitullin e par t ktij punimi synojm t paraqesim kontributet teorike t ofruara nga
studiues e krkues t huaj e vendas mbi TVSH-n, disa prkufizime t saj, legjislacionin,

N kapitullin e dyt do t trajtojm se si aplikohet TVSH-ja n vendin ton dhe n rajon e m


gjer. Si sht e strukturuar administrata tatimore n shqipri dhe shtje q lidhen me
menaxhimin e TVSH-s. Prjashtimet nga TVSH-ja po ashtu dhe legjislacionin se si ka
ndryshuar gjat kohs.

N kapitullin e fundit do t paraqesim t ardhurat dhe prfitimet ekonomike nga TVSH-ja pr


vendin tone, ato nga importi dhe nga transaksionet, po ashtu edhe sipas sektorve t ndryshm.
Do t paraqesim barrn dhe boshllekun tatimor po ashtu dhe rimbursimet e TVSH-s.

N prfundim t punimit do japim dhe prfundimet e arritura dhe bibliografin mbi t ciln sht
mbshtetur ky punim.

7
KAPITULLI I

HISTORIKU DHE PRKUFIZIMET E TVSH-S

I.1. Historik i TVSH-s

TVSH-ja sht lloj i veant i tatimit mbi qarkullimin, i vendosur n do faz t procesit t
prodhimit dhe shprndarjes. N formn m t pastr TVSH-ja sht, n fund t fundit, nj tatim
mbi t gjitha shpenzimet prfundimtare, t kryera pr mallrat dhe shrbimet. Megjithse TVSH-
ja mbartet n konsumin prfundimtar, furnizuesit e mallrave ose shrbimeve jan t detyruar ta
paguajn at n organet tatimore. TVSH-ja sht nj tatim n prqindje vendosur mbi mimin q
do furnizues krkon t paguhet nga klientt e tij.

Normalisht, TVSH-ja prdor nj sistem t zbritjeve t TVSH-s s kreditueshme (ndonjher


quajtur si kreditime) pr vendosjen e barrs s fundit dhe reale t tatimin tek konsumatori i
fundit, dhe pr lehtsimin e furnizuesit t ndrmjetm nga do kosto tatimi 1. Sipas sistemit t
zbritjeve tatimore, TVSH-ja llogaritet duke zbatuar shkalln e zbatueshme mbi bazn e duhur t
tatueshme t mallrave ose shrbimeve; e m pas paksohet nga TVSH-ja (si tregohet n faturat e
lshuara blersve) q ka ndikuar drejtprsdrejti koston e elementve t ndryshm q prbjn
mimin e mallrave ose shrbimeve.

N praktik, ka devijime thelbsore nga kjo form, pr shkak t ekzistencs s shkallve t


ndryshme tatimore, prjashtimeve pr mallra dhe shrbime t caktuara, dhe dispozitat e
nevojshme lidhur me importin dhe eksportin2. N Bashkimin Europian jan br prpjekje pr
harmonizimin e sistemeve t TVSH-s t Shteteve Antare t tij, kryesisht nprmjet Direktivave
t KE-s. Megjithat, harmonizimi i plot nuk sht arritur ende. Pr shembull shkallt tatimore
standarde variojn nga 15% n 25%.

1 B. Terra (1988), Tatimi mbi shitjet. Rasti i tatimit t vlers s shtuar n Komunitetin Europian, Kluwer.

2 B. Terra, J. Kajus (1988), Nj udhzim pr Direktivat e TVSH-s Europiane, IBFD.

8
Tatimi mbi vlern e shtuar (TVSH)3 ka vazhduar t prhapet n t gjith botn, tregtin
ndrkombtare, n mallra dhe shrbime sht zgjeruar gjithashtu me shpejtsi n nj ekonomi
gjithnj e m t globalizuar. Nj pasoj e ktyre zhvillimeve ka qen bashkveprimi m i madh
midis sistemeve t TVSH-s, s bashku me rreziqet e tatimit t dyfisht dhe mos taksimit t
paparamenduar n rritje n munges t koordinimit ndrkombtar t TVSH-s.

TVSH-ja ka filluar t zbatohet n Franc s pari n vitin 1954 nga ku deri n vitin 2011, ky lloj
tatimi sht konsideruar edhe me popullori duke u prhapur n 140 shtete, nga ku dhe Shqipria
e cila e aplikoi TVSH-n n vitin 1996.

Parimet themelore t TVSH jan n prgjithsi t njjta pr t gjith juridiksionet, pr aq koh sa


ato jan t dizajnuara pr t taksuar konsumin final n juridiksionin ku ajo ndodh sipas parimit t
destinacionit. Megjithat, q nga 1990 autoritetet e vona t taksave dhe t komunitetit t biznesit
kan njohur se rregullat e TVSH-s krkojn koherenc m t madhe pr t shmangur barrn mbi
tregtin globale4. Ata kan pranuar gjithashtu se nj qasje n bashkpunim sht e nevojshme pr
t zgjidhur problemet e prbashkta.

Rezultati i par i prekshm i puns s OECD-s n kt fush erdhi me Konferencn e Oktavs


1998 mbi tregtin elektronike e cila miratohet nga Korniza e Oktavs mbi kushte e tatimeve.
Rezultatin mbi kt pun, Komiteti i OECD-s pr shtjet fiskale (AQF) prshtati udhzimet
mbi tatimet mbi konsumin, mbi shrbimet ndrkufitare dhe pronave jomateriale n kontekstin e
E-commerce (2001)5, t cilat ishin plotsuar me Serin e udhzimeve mbi taksat mbi konsumin
(2003).

N sfondin e rritjes s fort t tregtis ndrkombtare n shrbime, dshmi rrit se shtjet e


taksave q kan nevoj pr vmendje t mos ishin mbyllur pr tregti vetm elektronik por q
TVSH t mund t shtrembrojn tregtin ndrkufitare n shrbime dhe paprekshme m n
prgjithsi dhe se kjo situat ishte krijuar pengesa pr veprimtarin e biznesit, pengojn rritjen

3 Termat Taks mbi vlern e shtuar dhe TVSH prdoren pr tiu referuar ndonj tatimi kombtar q mishron
tiparet themelore t nj tatimi mbi vlern e shtuar me fardo emri apo akronimi q ajo sht e njohur.

4 Neni 21 i Modelit t OECD-s; D. Ward etj. (1990), Neni i t ardhurave t tjera n marrveshjet e tatimit mbi t
ardhurat, Buletin pr Dokumentacionin Fiskal Ndrkombtar. Fq. 409.

5 OECD (2001), Tatimi i instrumenteve t reja financiare. Fq. 261.

9
ekonomike dhe rregullimin e konkurrencs. Duke njohur se juridiksionet do t prfitonte nga
parimet q kontribuojn n drejtim t siguruar q t TVSH-sistemeve ndrveprojn n mnyr t
vazhdueshme n mnyr q ata t lehtsoj dhe jo t shtrembrojn tregtin ndrkombtare,
OECD filloi nj projekt pr zhvillimin e TVSH Ndrkombtare / Udhzues GST (Udhzimet)6.

I.2. Prkufizime mbi TVSH-n

Tatimi mbi vlern e shtuar (TVSH) sht nj taks konsumi t prgjithshm. Neni 2 i Direktivs
s par t TVSH-s7 thekson se parimi i sistemit t prbashkt t tatimit mbi vlern e shtuar,
prfshin aplikimin n taksat e prgjithshme pr konsum t mallrave dhe shrbimeve saktsisht
proporcional me mimin e mallrave dhe shrbimeve, fardo numri transaksionesh q gjejn
vend n prodhim ose procesin e shprndarjes prpara fazs n t ciln aplikohet tatimi.

Po sipas nenit 2 t Direktivs s par t TVSH-s, TVSH sht prkufizuar si: n do


transaksion, tatimi mbi vlern e shtuar, e llogaritur n mimin e mallrave ose shrbimeve n
normn e zbatueshme pr mallrat ose shrbimet, duhet t jet i shkarkueshm pas zbritjes s
shums s tatimit mbi vlern e shtuar lindur drejtprdrejt nga komponent t ndryshm t kostos
s shtuar. Sistemi i prbashkt i tatimit mbi vlern e shtuar duhet t zbatohet tek t gjith, dhe t
prfshij gjithashtu dhe fazn e shitjes me pakic t tregtis8.

Sipas Ligjit Nr. 7928, dat 27.4.19959, Tatimi mbi vlern e shtuar TVSH, sht nj tatim q
paguhet pr t gjitha furnizimet e tatueshme t mallrave dhe shrbimeve t kryera kundrejt
pagess prej nj personi t tatueshm, si pjes e veprimtaris s tij ekonomike n territorin e
Republiks s Shqipris dhe pr t gjitha importet e mallrave n territorin e Republiks s
Shqipris. Shkalla tatimore e TVSH-s sht 20% e shums totale t paguar pr
furnizimin/mallin.

6 Ibid.

7 Global Tax Center (Europe) (2013) European VAT refund guide. Fq. 4.

8 Ibid.

9 DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR / LIGJ Nr.7928, dat 27.4.1995


pr Tatimin mbi vlern e shtuar.

10
Duke u mbshtetur n ligjin Nr. 92/2014 Pr tatimin mbi vlern e Shtuar n Republikn e
Shqipris10, n mbshtetje t neneve 78, 83, pika 1, dhe 155, t Kushtetuts, me propozimin e
Kshillit t Ministrave, sht prkufizuar si:

TVSH-ja sht nj tatim i prgjithshm mbi konsumin e mallrave dhe shrbimeve,


proporcional me mimin e tyre, q i ngarkohet n do faz t prodhimit dhe procesit t
shprndarjes mimit pa tatimin.

ky ligj sht prafruar pjesrisht me: Direktivn e Parlamentit Europian dhe Kshillit
2006/112/KE, dat 28 nntor 2006, Mbi sistemin e prbashkt t tatimit mbi vlern e shtuar11.

TVSH-ja zbatohet si nj tatim n prqindje mbi mimin e mallrave dhe shrbimeve dhe bhet e
krkueshme pr tu paguar pas zbritjes s TVSH-s q rndon drejtprdrejt elementet e kostos s
mallrave dhe t shrbimeve.

10 DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR 2015 LIGJ NR. 92/2014 Pr


Tatimin mbi Vlern e Shtuar n RSH.

11 DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR / UDHZIM Nr. 2, dat


30.1.2006 pr Procedurat tatimore

11
KAPITULLI II

ZBATUESHMRIA DHE APLIKIMI I TVSH-S N SHQIPRI, N RAJON DHE DISA


VENDEVE T BE-S

II.1. Aplikimi i TVSH-s

TVSH-ja sht cilsuar shpesh nga shum ekonomist por dhe njerz t profesioneve t
ndryshme si nj katalizator pr ekonomin e vendit, dhe n nivele m t vogla n mikroekonomi.
Rajaman, Baungaard dhe Keen (2005)12, kan diskutuar shpesh her mundsit e TVSH-s pr t
zvndsuar t ardhurat e munguara nga liberalizimi i tregtis, sidomos pr vendet n zhvillim
dhe n tranzicion, q kan t ardhura relativisht m t ulta. Ka pasur gjithnj nj dshir pr t
mbajtur nj pjes t taksimit t tregtis ndrkombtare pr shkak t mbledhjes s t ardhurave n
mnyr m t leht n kufi ndaj nj ineficence relative t supozuar t mbledhjes s TVSH-s 13.
Nse TVSH mund t administrohet n mnyrn e duhur, prfshirja konvencionale n t e
shumicn absolute t mallrave dhe shrbimeve ofron mundsin m t mir pr nj shtet q t
rikuperoj t ardhurat e munguara nga liberalizimi i tregtis, megjithse ky prcaktim funksionon
m mir pr vendet e zhvilluara ndaj atyre n zhvillim si Shqipria14.

Aplikimi i TVSH-se nga shteti jo gjithmon rezulton t pasqyroj nj rritje agregade t t


ardhurave si nga tatimi mbi konsumin ashtu dhe n total. N kt prfundim kan ardhur dhe
Bird dhe Gendron (2005)15, t cilt jan shprehur se edhe pse kjo varet edhe nga administrimi
efektiv ose jo i t ardhurave kombtare dhe ato n nivele m t vogla t shprndara si TVSH-ja.
Por nga ana tjetr kostot t cilat lindin nga administrimi dhe mbledhja e t ardhurave, do t bien

12 T. Baunsgaard and M. Keen (2005), Tax Revenue and (or?) Trade Liberalization, Working Paper WP/05/11,
International Monetary Fund, Washington. Fq. 54.

13 Ibid.

14 I. Rajaraman (2004), Fiscal Restructuring in the Context of Trade Reform, Working Paper 7, National Institute
of Public Finance and Policy, New Delhi. Fq. 21.

15 Richard M. Bird and Pierre-Pascal Gendron (2007), The VAT in developing and transitional countries,
Cambrige University Press. Fq. 55.

12
nga baza e tatimeve q do jet m e gjer, dhe n kt mnyr prfitimet ndikojn n rritjen e
ekonomike t gjith t ardhurave nga tatimet, n mnyr proporcionale edhe t ardhurave nga
TVSH-ja. Sipas Edminston dhe Bird (2004) 16 dhe Pagan, Soydemir dhe Tijerina-Guajardo
(2001)17 tatimet konsiderohen gjersisht si nj mnyr ekonomike e mundshme pr t rritur t
ardhurat pr vendet n zhvillim, nse ky konsiderohet edhe objektivi i politiks tatimore.

Sipas nj analize t ITD18, t br n vitin 2005-se u konkludua se nga prezenca e TVSH-s edhe
t ardhurat publike t raportuara me PBB-n kan ardhur duke u rritur n mnyr paralele. Sipas
relacionit relacioni sht m i lart kur flasim pr PBB-n e kapitalit dhe aq m e vogel kur
flasim pr bujqsin. Kjo qendron dhe pr Shqiprin pr bujqsin ku TVSH-ja sht e
prjashtuar n mnyr t drejtprdrejt. Po ashtu sipas ktij raporti niveli i TVSH-s varet nga
importet dhe eksportet, sa m i lart t jet numri i importeve aq m e ult sht edhe niveli i
TVSH-s dhe anasjelltas pr eksportt. Edhe pse PBB-ja prdoret si mats pr nivelin e TVSH-
s, jo gjithmon sht i prshtatshm sepse mat prodhimin dhe jo vetm konsumin, pikrisht pr
kt arsye, ne prdorim koncepte t tilla si eficenca e TVSH-s dhe produktiviteti i TVSH-s.

Produktiviteti i TVSH-s, sht raporti i t ardhurave nga TVSH-ja ndaj PBB-s e pjestuar me
normn standarde t TVSH-s. Me fjal t tjera, kjo shifr tregon pjesn e PBB-s mbi t ciln
mblidhet TVSH me normn standarde19.

Eficenca e TVSH-s, llogaritet si nj raport i t ardhurave nga TVSH-ja si nj prqindje e


konsumit (privat) e pjestuar me normn standarde, kshtu q kjo sjell nj vler pr njsi dhe pr
nj tatim uniform mbi t gjith konsumin20. Eficenca e TVSH-se, perdoret kryesisht si nje tregues
me i besueshem per zbatimin e TVSH-se ne vende te ndryshme21.
16 Richard M. Bird, Pierre-Pascal Gendron and Joseph L. Rotman (2005), VAT Revisited A New Look at the
Value Added Tax in Developing and Transitional Countries, Toronto University. Fq. 55.

17 Soydemir, Gokce A., Elena Bastida and Genaro Gonzalez. (2004) The Impact Of Religiosity On Self-
assessments Of Health And Happiness: Evidence From The Us Southwest, Applied Economics. Fq. 665-672.

18International Tax Dialogue ITD (2005), The Value Added Tax: Experiences and Issues, Prepared for the ITD
Conference on the VAT, Rome, March. Fq. 15-16.

19 Richard M. Bird, Pierre-Pascal Gendron and Joseph L. Rotman (2005), VAT Revisited A New Look at the
Value Added Tax in Developing and Transitional Countries, Toronto University. Fq. 33.

20 Ibid.

21 Ibid.

13
Sipas Aizenman dhe Jinjarak (2005)22, eficenca e mbledhjes s TVSH-s rritet me urbanizimin,
hapjen e tregtis, PBB reale pr banor dhe mat stabilitetin politik dhe fluiditetin e pjesmarrjes
politike, por sht e lidhur negativisht me pjesn e bujqsis n PBB.

Shteti Albania Bulgaria Croatia Romania


Konsumi privat (% GDP) 90.6 69.3 58.4 81.7
TVSH (% GDP) 6.2 8.4 14.8 6.1
T ardhurat Totale (% GDP) 19.4 33.6 43.1 29.9
T ardhurat totale nga taksat (% GDP) 14.8 26.2 40.9 26.2
TVSH / Taksat totale (%) 42.2 32 36.1 25
Eficenca e TVSH-s 0.35 0.6 1.15 0.44
Produktiviteti i TVSH-s 0.31 0.42 0.67 0.23

Tabela 1. Shifrat pr katr vende t ballkanit

Burimi: AL-Tax

Sic shihet nga tabela e msiprme eficenca e TVSH-s sht realisht e ult me vetm 35% t
konsumit q tatohet dhe kjo prbn nj problem t madh pr shqiprin ngaq nuk ka norma t
reduktuara duke prmendur nj list t reduktuar prjashtimesh si barnat 23. Qllimi kryesor pr
futjen n zbatim t shkallve t reduktuara synon t gjallroj sektort ekonomik ku aplikohet,
si dhe fuqizim t politikave sociale dhe kombtare, sipas specifikave social-ekonomike, por edhe
prpjekjeve pr tju prshtatur konkurencs s tregut rajonal dhe m t gjer se kaq.

II.2. TVSH-ja n Shqipri dhe n Evrop

TVSH zbatohet si nj tatim n prqindje mbi mimin e mallrave dhe shrbimeve. Tatimit mbi
vlern e shtuar i nnshtrohen:

a) t gjitha furnizimet e mallrave dhe shrbimeve, t kryera kundrejt pagess, brenda


territorit t Republiks s Shqipris, nga nj person i tatueshm q vepron si i till;

22 Aizenman, J. and Y. Jinjarak (2005) The Collection Efficiency of the Value Added Tax: Theory and
International Evidence. Fq. 73.

23 AL-Tax, (2012) Performanca e administrimit tatimor dhe indekset e tatimeve n vendet europiane jugore dhe
qndrore. Fq. 10.

14
b) t gjitha importet e mallrave n territorin e Republiks s Shqipris24.

Shkalla standarde e tatimit mbi vlern e shtuar n TVSH sht 20%. Megjithat ligji parashikon
si prjashtime, ashtu edhe shkall zero pr TVSH, pr produkte dhe shrbime t caktuara 25. Ky
ligj nuk parashikon norma t reduktuara t shkalls s TVSH. N tabeln e mposhtme mund t
shohim disa t dhna t rndsishme mbi Shqiprin dhe vende t tjera t Evrops.

Vendi VITTVSH TVSHSTAND TVSHRED Emertimi aktiviteteve TVSHRED


Bosnj-
2006 17 -
Hercegovina
Bullgaria 1994 20 9 hoteleri
ekia 1993 20 14 ushqim, libra, ilace, transport publik
Greqia 1987 25 136,5 ilace, hoteleri
Hungaria 1988 27 185 ushqim baze, libra, ilace, hoteleri
libra, ilace, ushqim per stafin, lende
Italia 1973 21 104
djegese per popullaten
Kosova 2001 16 -
Kroacia 1998 22 10 gazeta dhe revista, hoteleri
Mali i Zi 2003 17 -
furnizim me uje, ushqime,
kompjuterat, ilace, vaj ushqimor per
Maqedonia 2000 18 5
prodhim ushqime, hoteleri, shitjet e
ndertesave per here te pare
blerje apartamenti per here te pare,
Rumania 1993 24 95
ilace, libra
libra, gazeta, ilace, ushqim, dru
Serbia 2006 18* 8
zjarri, gaz natyral, hoteleri
Shqipria 1996 20 10 ilace
Sllovakia 1993 20 10 ilace
furnizim me uje, ushqime,
agrikultura, transporti pasagjereve,
lojra fati, sherbimet e siguracioneve,
Sllovenia 1999 20 8,5 ilace, edukimi, radio-televizioni
publik, hoteleri, sherbime
mjekesore, kultura, sporti, ceremoni
Tabela 2. T dhna pr disa vende evropiane

Burimi: AL-Tax

24 DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR 2015 LIGJ NR. 92/2014 Pr


Tatimin mbi Vlern e Shtuar n RSH.

25 Drejtoria e pergjithshme e tatimeve (2011) http://gdtnew.tirana.bz/

15
Vendi yn aplikon nj norm TVSH t njjt me vende t Bashkimit Evropian si Austria, Britania
e Madhe, Franca, Sllovakia dhe Bullgaria.

Produktet ushqimore t konsumit jan nj z tepr i rndsishm n jetesn e individve, ku


produkte t caktuara jan bazike pr ekzistencn e tij. Kshtu, n vende si Malta dhe Britania e
Madhe shkalla e TVSH mbi produktet ushqimore sht 0%, Luksemburgu aplikon nj tatim mbi
vler t shtuar prej 3% pr t gjitha produktet ushqimore 26. Ndr 30 vendet e marra n shqyrtim
Shqipria, Danimarka dhe Hungaria kan shkalln m t lart t Tatimit mbi Vlern e Shtuar mbi
produktet ushqimore, me prkatsisht 20, 25 dhe 22,5%. T gjitha vendet e tjera aplikojn nj
shkall t ult TVSH tek buka dhe produktet ushqimore. Vende si Sllovenia, Bosnie
Hercegovina, Bullgaria dhe vendi yn q aplikojn normat standarde t TVSH edhe pr bukn
dhe ushqimet baz duke mos konsideruar tatim n nivel m t ult pr konsumin baz, konsum
q prek shtresat m t varfra t popullsis.

N 30 vende t marra n shqyrtim mesatarja e TVSH pr Ushqimet sht 13 %. T gjitha vendet


kufitare me Shqiprin kan TVSH pr bukn dhe produktet ushqimore m t ult se Tatimi mbi
Vlern e Shtuar q praktikohet n Shqipri. Ndrsa Shqipria praktikon TVSH n masn 20%,
vende fqinje si Italia; Greqia; Kosova; Maqedonia; Mali i Zi apo Serbia e praktikojn TVSH mbi
produktet ushqimore n masn 7 deri 15 % 27. Shqipria paraqitet mes ktyre vendeve me vlern
m t lart t tatimit mbi produktet ushqimore e rrjedhimisht me sjelljen m negative kundrejt
shtresave me t ardhura minimale apo t ulta.

Energjia elektrike sht po ashtu pjes e pandashme e familjeve konsumatore. Vendi yn aplikon
nj shkall standarde t TVSH, ashtu sikurse vendet e tjera fqinje. N shum vende t BE, si
Italia dhe Greqia fqinje, Malta, Luksemburgu, Britania e Madhe, Franca dhe Belgjika po
aplikohen norma t reduktuara t TVSH mbi energjin elektrike, ku Malta dhe Britania e Madhe
aplikojn normn m t ult prej 5% t TVSH, Luksemburgu nj norm prej 6% t TVSH,
ndrsa Belgjika, Greqia dhe Franca aplikojn nj shkall mesatare t TVSH prkatsisht 13,5% ;
13% dhe 12,8%. Edhe n kt krahasim Shqipria qndron n nivele jo favorizuese pr

26 OPEN DATA ALBANIA Hulumtim mbi tatimin e vleres se shtuar TVSH. http://open.data.al

27 Ibid.

16
konsumatorin me nj TVSH prej 20% kundrejt vendeve fqinje si Itali; Greqi; Kosov e
Maqedoni ku Tatimi mbi Vlern e Shtuar pr energjin elektrike sht n masn nen 20%.

S fundmi, kemi shqyrtuar shkalln e TVSH pr shrbimet e hoteleris, si nj ndihm ndaj


sektorit t turizmit. T gjitha vendet e rajonit, me prjashtim t Bosnje Hercegovins aplikojn
norma t reduktuara t TVSH pr kt shrbim, norma q variojn nga 5 deri n 13%. Vendi yn
aplikon shkalln standarde t TVSH prej 20% edhe pr kt shrbim. Tarifa t reduktuara gjejm
edhe n vendet me BE, me prjashtim t Danimarks, Britanis s Madhe dhe Sllovakis q
aplikojn shkalln e tyre standarde t TVSH. Ndrkoh vendi yn aplikon TVSH 0% pr nj list
t caktuar mallrash dhe shrbimesh. Gjithashtu sht nj grup tjetr i prjashtuar plotsisht nga
TVSH nga Prilli i vitit 2014 edhe medikamentet dhe shrbimet mjeksore q m pare ishin
subjekt i nj norme t reduktuar t TVSH prej 10% jan br pjes e tatimit mbi vler t shtuar
n shkalln 0%.

II.3. Administrata tatimore n Shqipri

Administrata tatimore n Shqipri operon mbi funksionet tatimore. Kjo mnyr funksionimi t
administrats mbshtetet mbi nj struktur organizative t bazuara n funksionet e shrbimeve
tatimore si: regjistrimi, vlersimi i vetdeklarimeve, kontrolli tatimor, mbledhja e tatimeve, apeli
tatimor, dhe funksionet e teknologjis informatike, si dhe funksione t tjera n shrbim t
funksioneve kryesore operacionale t administratave28. Administratat tatimore nuk sht nj
agjensi publike e pavarur. Modeli i mardhnieve institucionale t raportimit t performancs
sht i bazuar mbi lidhjen me Ministrin e Financave. N Europ tatimet kan nj struktur t
pavarur n nivel ministrie vetm n shtetin e Ukrains.

Person i tatueshm konsiderohet do person, pavarsisht nga forma e organizimit t tij, i cili n
mnyr t pavarur kryen veprimtari ekonomike, cilido qoft vendi dhe qllimi ose rezultati i
ksaj veprimtarie29.

28 Drejtoria e pergjithshme e tatimeve (2011) http://gdtnew.tirana.bz/

29 AL-Tax (2011) Tatimi mbi Vlern e Shtuar TVSH n Shqipri, vendet e rajonit dhe BE.

17
N kuptim t ktij neni, nuk konsiderohet person i tatueshm do organizat jofitimprurse pr
pagesa t prfituara nga kuotizacionet, nse kan t tilla, ose fonde, grante, donacione t
prfituara pr qllime t veprimtaris jofitimprurse t organizats, n prputhje me ligjin pr
organizatat jofitimprurse, prve kur kjo organizat prfiton pagesa si rezultat i veprimtaris
ekonomike30.

Personat juridik dhe fizik n Republikn e Shqipris jan subjekt i tatimeve t mposhtme:

Lloji i tatimit Norma e tatimit


Tatimi mbi fitimin 15%
Tatimi mbi t ardhurat personale 10%
Tatimi mbi t ardhurat personale nga punsimi Aplikohen shkall progresive (0%-13%-23%)
Tatimi i mbajtur n burim 10%
Tatimi mbi vlern e shtuar 20%
Tabela 3. Llojet dhe normat e tatimit n Shqipri

Burimi: Mininistria e Financave

II.4. Prjashtimet nga TVSH

II.4.1. Veprimtarit q prjashtohen nga TVSH

Prjashtimi nga TVSH i veprimtarive n favor t interesit t prgjithshm vijon pr shrbimin


postar publik, shrbimin shndetsor dhe barnat, furnizime nga OJF pr qllime kulturore,
sportive, fetare, pr kujdesin ndaj fmijve, t rinjve, t moshuarve etj., dhe shrbimin arsimor 31.
Ligji i ri prjashton gjithashtu nga TVSH sigurimet, shrbimet financiare, pullat postare e t
ngjashme, lojrat e fatit, ndrtesat, toka, qiradhnia, sigurimi dhe risigurimi i do lloji do t jet i
prjashtuar nga TVSH.

Furnizime me TVSH zero pr eksporte mallrash e shrbime ndrkombtare e t ngjashme me


eksportet, furnizimet pr organizatat ndrkombtare, diplomatt, NATO etj. sht hequr
prjashtimi nga TVSH-ja pr furnizimin e shrbimeve t shtypshkronjave pr gazetat, reklamat,
furnizimi i gazetave, i revistave dhe i librave t do lloji.

30 Drejtoria e pergjithshme e tatimeve (2011) http://gdtnew.tirana.bz/

31 Blerina Hoxha, (2015) TVSH-ja, kostot nga zbatimi i ligjit t ri; biznesi rrezikon gjoba. Fq. 5.

18
II.4.2. Prjashtimet q prfshihen n TVSH

Prjashtimet n import t makinerive dhe pajisjeve pr kontrata investimi apo pr prpunimin


aktiv, agrobiznesin, subjektet e biznesit t vogl, q jan n ligjin aktual, jan hequr. Gjithashtu
sht aplikuar prjashtimi pr furnizimin e hekurit dhe imentos pr ndrtimin e HEC-eve 32.
sht hequr prjashtimi nga TVSH pr furnizimet e shrbimeve t destinuara pr realizimin e
fazave t krkimit t operacioneve hidrokarbure, t kryera nga kontraktort ose nnkontraktohet
q punojn pr realizimin e ktyre fazave.

Shkall e tatimit q vendoset n parim por me shkall tatimore 0%, d.m.th. n fakt nuk paguhet
tatim. Pr qllime t TVSH-s, kur shkalla tatimore e aplikueshme sht zero prqind,
transaksionet nuk jan subjekt i TVSH-s 33. Megjithat, furnizuesi ka t drejt ta zbres TVSH-
n e kreditueshme n lidhje me mallrat dhe shrbimet e prdorura pr kryerjen e furnizimeve me
shkall tatimore zero prqind (gjithashtu quajtur si prjashtim me kreditim ose prjashtim me
zbritje t tatimit t kreditueshm). N terminologjin e Direktivs s Gjasht t BE-s, shkallt
tatimore zero prqind jan identike me prjashtimet me t drejtn e zbritjes s TVSH-s s
kreditueshme dhe, sipas TVSH-s australiane, transaksionet me shkall tatimore zero prqind
quhen si pa TVSH

II.4.3. Lehtsohet hyrja dhe dalja n regjimin e TVSH-s

Ligji i ri u mundson bizneseve t vogla q nuk prmbushin kriterin e xhiros vjetore pr tu


prfshir n TVSH vullnetarisht, duke prfituar n kt mnyr edhe nga kreditimi i TVSH 34.
Gjithashtu bizneset q aktualisht jan n skem, nse nuk e realizojn xhiron vjetore q kan
kusht pr tu prfshir n pagesn e tatimit, automatikisht mund t dalin nga skema.

32 Ibid.

33 Drejtoria e pergjithshme e tatimeve (2011) http://gdtnew.tirana.bz/

34 OPEN DATA ALBANIA Hulumtim mbi tatimin e vleres se shtuar TVSH. http://open.data.al

19
II.5. Ndryshimet n legjislacion

N fillim legjislacioni i TVSH-s n vendet n zhvillim sht i thjesht dhe afr modeleve t
standardeve ndrkombtare, dhe me kalimin e kohs bhet m kompleks dhe me aplikime ad-hoc
sipas situats konkrete35. Struktura e TVSH prfshin (littered) me privilegje dhe prjashtime q
minimizojn impaktin e t ardhurave dhe e bjn t vshtir menaxhimin e saj, duke krkuar
rregullime t shpeshta q t mbajn mbledhjen e t ardhurave.

Ndonjher disa lshime hyjn n sistem, ato m von do t zgjerohen, duke grryer t ardhurat
dhe duke krijuar vshtirsi dhe kosto si pr tatimpaguesit ashtu edhe pr administratn tatimore 36.
N kto raste ofrohet pak asistenc n mbulimin e ktyre vshtirsive me shrbime pr
tatimpaguesit. Erozioni i prhapur i bazs s tatueshme ndihmon evazionin dhe gjithashtu kur
tatimpaguesit jan subjekt i auditit ndihmon dhe korrupsionin. Ato q kan influenc nuk
deklarojn detyrimet e tyre tatimore. Pra, n shum drejtime, realiteti i TVSH-s ka dshtuar q
t jet shum i drejt.

II.5.1. Ndryshimet nga ligji i ri

Ministria e Financave sqaron se, n dallim nga ekzistuesi, projektligji i ri i TVSH-s sht m i
plot prderisa trajton nj gam t gjer transaksionesh dhe i jep kuptim terminologjis dhe
qllimit t do fjale apo koncepti t prdorur37. Ka prcaktime dhe nocione t qarta, t cilat
mungojn n ligjin ekzistues, mungesa e t cilave krijonte konfuzion dhe linte vend pr abuzim
dhe evazion. Pr shembull, pr her t par, prcaktohen skemat e reja t aplikimit t TVSH-s
si, mbi marzhin pr agjentt turistik, mallrat e prdorura, shitjet n ankande, etj.

Ekspertt fiskal n Ministrin e Financave pohojn se, mnyra se si sht strukturuar ligji sht
qartsisht i aksesueshm dhe i leht pr tu orientuar, pasi fillon me objektin dhe fushn e

35 Blerina Hoxha, (2015) TVSH-ja, kostot nga zbatimi i ligjit t ri; biznesi rrezikon gjoba. Fq. 4.

36 Ibid.

37 Blerina Hoxha, (2015) TVSH-ja, kostot nga zbatimi i ligjit t ri; biznesi rrezikon gjoba. Fq. 3.

20
zbatimit, personat e tatueshm, pr t vijuar me transaksionet e tatueshme (konceptet pr
mallrat/shrbimet/)38.

N ligjin e ri prcaktohet qart vendi i transaksioneve t tatueshme, pra kur transaksionet tatohen
n Shqipri, lindja e tatimit dhe krkueshmria e tij, vlera e tatueshme, shkalla q aplikohet, cilat
jan prjashtimet nga TVSH-ja, dhe cilat jan eksportet apo furnizimet me shkall zero t TVSH-
s. Ligji i ri prcakton t detajuara rregullat e kreditimit t TVSH-s, kufizimet ose jo, pr t
vijuar m pas me rregullat e administrimit dhe t procedurs s deklarimit, pagess, etj. N
prfundim, konkludohet me skemat e veanta.

Biznesi i vogl, n kt draft, sht konceptuar si nj seksion m vete, ku prcaktohen t gjitha


rregullat q duhet t zbatojn personat e tatueshm t biznesit t vogl, t cilt nuk jan t
regjistruar pr TVSH-n, pr shkak se nuk e kalojn pragun e regjistrimit pr TVSH. Pragu i
regjistrimit pr TVSH-n do t prcaktohet me VKM 39. Qartsisht n nj seksion m vete jan
prcaktuar rregullat dhe modalitetet pr kt kategori subjektesh q nga momenti i regjistrimit
me TVSH, regjistrimi nga TVSH, kalimi si tatimpagues me TVSH dhe e kundrta, qarkullimi,
rregullat pr kreditimin e TVSH-s, etj. Gjithashtu risi n kt projekt jan edhe skemat e
llogaritjes dhe pagess s TVSH-s mbi marzhin pr agjencit turistike, mallrat e prdorura, arin
pr investim, etj.

II.5.2. Skema e re pr bujqsin

Ndryshim pr tu theksuar ktu sht rritja e norms s kompensimit t fermerve nga 6% n


20% dhe kodi i fermerit sht shndrruar n numr identifikimi. Skema aktuale e kompensimit t
fermerve me normn prej 6% nuk ka arritur t prodhoj rezultatin e dshirueshm n sektorin
bujqsor pr arsye t mosinteresimit t grumbulluesve apo prpunuesve t produkteve bujqsore
pr t aplikuar kt skem40.

Sipas nj analize t Ministris s Financave, mosinteresimi lidhet me faktin se kta grumbullues


apo prpunues kreditojn TVSH prej 6% n blerjet e produkteve bujqsore (lnd t para pr ta)

38 Ibid.

39 Ibid.

40 Blerina Hoxha, (2015) TVSH-ja, kostot nga zbatimi i ligjit t ri; biznesi rrezikon gjoba. Fq. 4.

21
dhe faturojn me 20% produktet e tyre finale, pra TVSH e pagueshme n administratn tatimore
sht 14%41. Kjo norm e lart e TVSH-s s pagueshme mendohet t ket shrbyer si argument
pr moslshim fature me TVSH nga kjo kategori tatimpaguesish. Kjo konfirmohet edhe nga t
dhnat e administrats tatimore, sipas t cilave rezulton se pr vitin 2013, TVSH e pagueshme
nga sektori bujqsor ka qen vetm 35 milion lek.

Bazuar n propozimin e Ministris s Bujqsin, n kt projektligj norma e kompensimit sht


rritur nga 6 n 20%, pikrisht pr t neutralizuar efektin joinkurajues t norms prej 6%, duke
prodhuar nj skem q ka n konsiderat si fermerin, edhe grumbulluesin dhe prpunuesin e
produkteve bujqsore. Norma e kompensimit prej 20% barazon dhe neutralizon TVSH e
pagueshme pr grumbulluesin ose prpunuesin, duke inkurajuar kt t fundit t lshoj fatur
me TVSH. Kjo skem rrit interesin e fermerit pr t marr faturn me TVSH nga shitsi, si dhe
bn praktik marrjen nga fermeri dhe monitorimin nga strukturat prgjegjse t skemave t
subvencionit n bujqsi, t cilat kan si kusht faturn me TVSH 42. Kodi i fermerit sht
shndrruar n numr identifikimi, i cili lshohet nga organi tatimor pr fermert, pr t
evidentuar dhe pr t siguruar zbatimin e skems s kompensimit t fermerve, duke u dhn
mundsi fermerve t kryejn edhe vet eksporte t produkteve t tyre.

II.5.3. Procedurat e rimbursimit t TVSH pr eksportuesit

Rimbursimi i TVSH-s dhe problematika q sjell rimbursimi i vonuar i TVSH-s sht nj


shtje thelbsore me t cilin haset do dit biznesi Shqiptar. Neni 50 krkon tju vije n ndihm
bizneseve Shqiptare duke u prpjekur tju jap prgjigje problematikave t rimbursimit, si edhe
udhzime mbi procedurat e rimbursimit.

41 Drejtoria e pergjithshme e tatimeve (2011) http://gdtnew.tirana.bz/

42 Ibid.

22
Sipas kerkess s eksportuesve dhe kryesisht fasonisteve, Ministria e Financave ka marr
parasysh t bj rimbursimin e TVSH-s n nj koh sa m t shkurtr, duke lehtsuar
procedurat e rimbursimit.

Neni 50, Rimbursimet te ligji nr. 7928, dat 27.04.1995, Pr tatimin mbi vlern e shtuar 43, t
ndryshuar, ka prcaktuar n pikn 4 dhe 5 t tij, se:

Eksportuesit kan t drejt t krkojn rimbursim kur teprica e tyre tejkalon shumn
400.000 (katrqindmij) lek. Organet tatimore bjn rimbursimin e teprics kreditore t
TVSH-s pr kt kategori tatimpaguesish, brenda 30 ditve nga data e paraqitjes s
krkess. (4)

Kshilli i Ministrave prcakton kategorin e eksportuesve t prmendur n pikn 4 t


ktij neni. (5)

Deri m sot nuk kishte nj Vendim t Kshillit t Ministrave q t prcaktonte kategorin e


eksportuesve, pr efekt t procedurs s rimbursimit t TVSH-s. T tilla prcaktime jan br
n Udhzimin e Ministrit t Financave nr. 17, dat 27.04.1995 Pr TVSH-n44, t ndryshuar.

Pr kt arsye, projektvendimi i paraqitur pr miratim plotson kt vakuum nnligjor.

Konkretisht, n pikn 1 t projektvendimit prcaktohet se cilt tatimpagues do t konsiderohet


eksportues n kuptim t nenin 50 t ligjit. Propozohet q t konsiderohet eksportues, do
tatimpagues i cili plotson tre kushte:

a. Eksporton sipas kuptimit t nenit 181 dhe 182 t Kodit Doganor t RSH;

b. Vlera e eksporteve t bra n periudhn(-at) tatimore pr t ciln(-at) krkohet


rimbursim, prbn m shum se 60% t vlers totale t shitjeve prfshir eksportet;

c. Ka tepric kreditore q tejkalon shumn 400.000 lek.

43 DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR / LIGJ Nr.7928, dat


27.4.1995 pr Tatimin mbi vlern e shtuar.

44 DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR / LIGJ Nr.7928, dat


27.4.1995 pr Tatimin mbi vlern e shtuar.

23
Plotsimi i ktyre tre kushteve pr nj tatimpagues-eksportues e qartson dhe e dallon at nga
kategoria tjetr e tatimpaguesve, t cilve kontrolli dhe verifikimi i teprics kreditore iu bhet
brenda 60 ditve.

Pr efekt t procedurs s rimbursimit t TVSH-s, kjo kategori eksportuesish, propozohet t


ndahet n nj nn kategori tjetr - eksportues me risk zero, t cilve, krkesat pr rimbursim
TVSH-je t t cilve, mund t procedohen pa qen nevoja e kontrollit t vend. Pr kt arsye,
pika 2 e projektvendimit prcakton kushtet q duhet t plotsoj nj eksportues sipas prcaktimit
t piks 1 t ktij projektvendimi, pr tu klasifikuar si eksportues me risk zero nga
administrata tatimore, pr efekt t rimbursimit t TVSH-s, pa kontroll tatimor. Kushtet e
propozuara q duhet t plotsojn kjo kategori eksportuesish jan:

a. Vlera e eksporteve t bra n periudhn(-at) tatimore pr t ciln (-at) krkohet


rimbursim, prbn 100% t vlers totale t shitjeve;

b. Ka aktivitet eksportues mbi dy vjet;

c. Paraqet si dokument prove t kryerjes s eksportit Deklaratn Doganore t Eksportit,


lshuar sipas legjislacionit doganor n RSH;

d. Nuk ka detyrime t papaguara t kontributeve t sigurimeve shoqrore dhe


shndetsore.

Pika 2 prcakton gjithashtu se, pr eksportuesin q prcaktohet si eksportues me risk zero, sipas
ksaj pike, miratimi i rimbursimit nga Drejtoria Rajonale Tatimore, bhet pavarsisht nga
kontrolli tatimor, i cili mund t kryhet n do moment, sipas planifikimit pr kontroll. Procedura
e rimbursimit, kryhet sipas prcaktimeve t bra n nenin 50 t ligjit nr. 7928, dat 27.04.1995
Pr tatimin mbi vlern e shtuar45, i ndryshuar dhe Udhzimit nr. 17, dat 13.05.2008 Pr
TVSH-n, t ndryshuar.

Pika 3 e projektvendimit prcakton se eksportuesit q nuk klasifikohen si eksportues me risk


zero rimbursohen pr TVSH-n, brenda 30 ditve nga data e paraqitjes s krkess, sipas

45 DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR / LIGJ Nr.7928, dat


27.4.1995 pr Tatimin mbi vlern e shtuar.

24
procedurs s prcaktuar n udhzimin e Ministrit t Financave nr. 17, dat 13.05.2008 Pr
TVSH-n46, t ndryshuar.

46 DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR / UDHZIM Nr. 2, dat


30.1.2006 pr Procedurat tatimore

25
KAPITULLI III

ANALIZA E T ARDHURAVE DHE E PROBLEMATIKS S TVSH-S NDR VITE

III.1. Tatimi mbi vlern e shtuar 2009-2015

Sipas Al-Tax prodhimi i brendshm bruto pr Shqiprin n vitin 2011 sipas nivelit qndronte i
parafundit me 6, 590 euro n vit, pas Bosnjes dhe Kosovs q e kishin 5, 120 euro n vit, n nj
renditje prej 15 shtetesh evropiane me nj mesatare prej 12, 900 eurosh n vit. Ndrsa po sipas
Al-Tax nivelin e konsumit privat e ka Kosova me 93% duke u ndjekur m pas nga Shqipria me
89% t PBB-s47.

Treguesi PUNONJTAT, q sht raporti i numrit t punonjsve t administrats tatimore pr


1000 banor t vendit sht n nivelin mesatar 1 punonjs pr 1000 banor. Sa m i ult t jet
ky tregues, aq m pak kosto ka administrimi tatimor dhe mbledhja e tatimeve, si dhe e kundrta.
Pikrisht Shqipria mban dhe nivelin m t ult.

Treguesi TPPUNONJ, q sht raporti i numrit t tatimpaguesve ndaj numrit t punonjsve t


administrats tatimore sht n nivelin mesatar 48 tatimpagues pr tu administruar nga cdo
punonjs i administrats. Ky tregues pasqyron nj nivel t prgjithshm ngarkese pune, pa
synuar t hyj n analizn e problematikave t dosjes s tatimpaguesit. Nga analiza krahasuese
mund t nxirren konkluzione lidhur me efektivitetin e puns s punonjsve, q nuk sht gjithnj
n proporcion t drejt me ngarkesn. Ky tregues rezulton t jet m i ult n Slloveni, Sllovaki
dhe m pas n Shqipri.

Kto shifra kan ln shpesh her vend pr diskutim. Pr shembull, diferencat midis shteteve
mund t pasqyrojn ndryshime n erozionin e bazs s tatueshme (nprmjet normave t
reduktuara, prjashtimeve dhe norms zero) dhe evazionit tatimor, dhe disa ndryshime q mund
t vijn nga kufizimet e zbritjes s TVSH-s, etj. N Shqipri nuk kemi norma t reduktuara t

47 AL-Tax (2011) Tatimi mbi Vlern e Shtuar TVSH n Shqipri, vendet e rajonit dhe BE. Fq. 7.

26
rndsishme dhe prjashtimet jan shum t kufizuara dhe prsri kto dy tregues kan rezultate
t ulta ndr vite48.

Shqipria mban vendin e 10 t peshs s TVSH-s n buxhet me 46%, nga 16 shtete t Evrops,
ndrsa pesha e TVSH-s n PBB sht 9% pr Shqiprin49 n vitin 2011.

VITTVS TVSHSTA TVSHR PBTVS PRODTV TVSHP PRAGTV Potenci Boshlle


H ND ED H SH BB SH ali ku

1996 20 10 60.7 0.45 9.0 35,970 TVSH


1,394 TVSH
39%
Tabela 4. Tabela e performancs s TVSH

Burimi: Al-Tax

N kolonn e fundit shikohet shuma e TVSH-se (PTCTVSH), q mendohet si niveli optimal i t


ardhurave prej ktij tatimi. Ky tregues llogaritet si rezultat i shums s Konsumit Final Privat me
shkalln standarte t TVSH-s dhe shprehet si raport ndaj t ardhurave tatimore gjithsej.

III.1.1. TVSH-ja sipas importeve dhe transaksioneve t brendshme

Mbledhja e TVSH-s bhet nga Drejtoria e Prgjithshme e Doganave pr mallrat e importit dhe
nga Drejtoria e Prgjithshme e Tatimeve pr transaksionet.

T ardhurat nga tatimi mbi vlern e shtuar jan nj z tepr i rndsishm i t ardhurave
buxhetore t shtetit Shqiptar. N vitet 2009-2013 kto t ardhura kan zn mesatarisht 35% t t
ardhurave t buxhetit t shtetit. N vitin 2011 jan mbledhur dhe t ardhurat m t mdha prej
119,189 miljon leksh. N dy vitet e fundit ku kemi t dhna 2012-2013 kemi nj tendenc n
rnie t ktyre t ardhurave, ku n vitin 2013 t ardhurat nga TVSH-ja ishin 112,911 miljon
lek.

Ndrsa pr sa i prket vitit 2015, pr Janarin 2015, t ardhurat nga TVSH-ja n dogan jan 5.8
miliard lek ose 11.6 pr qind m shum se plani. E pr sa i prket t ardhurave t mbledhura
nga administrata tatimore mbi TVSH-n, jan 4.1 miliard lek ose 39.4 pr qind m shum se

48 IMF (2003), World Development.

49 AL-Tax (2011) Tatimi mbi Vlern e Shtuar TVSH n Shqipri, vendet e rajonit dhe BE. Fq. 8.

27
plani. Krahasuar me nj vit m par kto t ardhura jan rritur me 42.1 pr qind (1.2 miliard
lek m shum)50.

TVSH n miljon lek / Viti 2009 2010 2011 2012 2013


TVSH n dogan (N Import) 77,370 84,798 92,925 91,700 88,976
TVSH n tatime (Nga transaksionet e 32,692 29,200 26,263 24,800 23,935
brendshme)
Totali i TVSH 110,062 113,998 119,189 116,500 112,911
Tabela 5. Tatimi mbi vlern e shtuar n import dhe nga transaksionet e brendshme n miljon lek

Burimi: Mininistria e Financave

Mbledhja e TVSH-s bhet nga Drejtoria e Prgjithshme e Doganave pr mallrat e importit dhe
nga Drejtoria e Prgjithshme e Tatimeve pr transaksionet e brendshme. T ardhurat e mbledhura
nga TVSH-ja n import kan ardhur n rritje t vazhdueshme prgjat viteve, ku mesatarisht
prgjat ktyre pes viteve kan zn 76% t t ardhurave nga TVSH-ja. Nga ana tjetr TVSH-ja
e mbledhur nga transaksionet e brendshme ka ardhur n rnie t vazhdueshme, ku pesha e tyre
sht mesatarisht 24% t t ardhurave nga TVSH-ja.

TVSH-ja n import dhe nga transaksionet e brendshme 2009-2013


100%
90% 22.03 21.29 21.20
29.70 25.61 Pesha e TVSH n
80%
tatime ndaj totalit t
70%
TVSH
60%
Pesha e TVSH n
50%
dogan ndaj totalit t
40% 77.96 78.71 78.80
70.30 74.39 TVSH
30%
20%
10%
0%
2009 2010 2011 2012 2013

Grafiku 1. Tatimi mbi vlern e shtuar n import dhe nga transaksionet e brendshme 2009-2013

Burimi: Mininistria e Financave


50 http://www.financa.gov.al/al/njoftime/deklarata-per-shtyp/sqarim-i-detyruar-lidhur-me-te-ardhurat-e-realizuara-
per-muajin-janar-2015

28
N vitin 2013, nga TVSH-ja n import u mblodhn 88,976 miljon lek, rreth 79% e totalit t
TVSH-s dhe nga TVSH-ja e transaksioneve t brendshme u mblodhn 23,935 miljon lek,
rreth 21% e totalit t TVSH-s.

23,935 TVSH n dogan (N


Import)
TVSH n tatime (Nga
transaksionet e
88,976 brendshme)

Grafiku 2. Tatimi mbi vlern e shtuar n import n vitin 2013

Burimi: Mininistria e Financave

III.1.2. TVSH-ja nga transaksionet e brendshme sipas sektorve

T ardhurat e mbledhura nga transaksionet e brendshme vijn nga veprimtaria e sektorve


kryesor t ekonomis, si jan prodhimi, ndrtimi, transporti, tregtia dhe shrbimet. Prgjat tre
viteve t fundit sektori me kontributin m t madh n t ardhurat nga TVSH-ja sht ai i
shrbimeve, nga i cili vijn rreth 36% e t ardhurave t TVSH-s nga transaksionet e
brendshme.

Sipas sektorve n
2011 2012 2013
miljon lek / Viti
Prodhim 7,711 5,659 6,941
Ndrtim 5,763 4,741 4,548
Transport 443 317 479
Tregti 4,462 4,164 3,111
Shrbime 7,901 9,878 8,856
Totali TVSH 26,280 24,759 23,935
Sipas sektorve n 2011 2012 2013

29
miljon lek / Viti
Prodhim 29.34 22.8 29.00
6
Ndrtim 21.93 19.1 19.00
5
Transport 1.69 1.28 2.00
Tregti 16.98 16.8 13.00
2
Shrbime 30.06 39.9 37.00
0
Totali 100 100 100
Tabela 6. TVSH-ja e nga transaksionet e brendshme Tabela 7. TVSH-ja nga transaksionet e brendshme
sipas sektorve t ekonomis 2011-2013 mln lek sipas sektorve t ekonomis 2011-2013 sipas %

Burimi: Mininistria e Financave Burimi: Mininistria e Financave


Ky sektor ndiqet nga sektori i prodhimit i cili z 27% t t ardhurave t TVSH-s nga
transaksionet e brendshme, sektori i ndrtimit me 20% t t ardhurave t TVSH-s nga
transaksionet e brendshme, sektori i tregtis me 15.5% t t ardhurave t TVSH-s nga
transaksionet e brendshme dhe s fundmi sektori i transportit me 1.5% t t ardhurave t TVSH-
s nga transaksionet e brendshme.

30
TVSH-ja nga transaksionet e brendshme sipas sektorve t ekonomis
Prodhim Ndrtim Transport Tregti Shrbime

30.06
39.90 37.00

16.98
13.00
1.69 16.82
2.00
1.28
21.93 19.00
19.15

29.34 29.00
22.86

2011 2012 2013

Grafiku 3. TVSH-ja e shtuar nga transaksionet e brendshme sipas sektorve t ekonomis 2011-2013

Burimi: Mininistria e Financave

III.1.3. Rreziku i informalitetit

Pavarsisht se, qllimi e ligjit t ri t TVSH nuk ka pr t sjell n mnyr direkte t ardhura
shtes, e ka arritur kt qllimin nprmjet kualifikimit n TVSH t disa prjashtimeve q njihen
n ligjin aktual. Por ka edhe disa minuse q vijn nga prjashtimet e reja51.

Furnizimi i shrbimeve t sigurimit t jo-jets q aktualisht trajtohen me TVSH me shkalln prej


20%, n kt projektligj trajtohen, si furnizime t prjashtuara, dhe efekti negativ sht 500
milion lek. Ministria e financave pret q ky efekt t neutralizohet me t ardhurat nga taksa e
primit. Pr shrbimet ndrkombtare, t cilat aktualisht jan t prjashtuara, n projektligjin e ri

51 Blerina Hoxha, (2015) TVSH-ja, kostot nga zbatimi i ligjit t ri; biznesi rrezikon gjoba. Fq. 4.

31
jan me 0%. Kjo do t thot se, u rimbursohet TVSH n blerje. Kjo mas e re krijon nj efekt
minus n buxhet n rreth 200 milion lek.

N ligjin ekzistues nuk lejohen shitjet nn kosto, nse malli shitet nn kosto, biznesit i krkohet
q faturn me TVSH ta paguaj n mim kosto 52. Nga ky prafrim pritet efekt negativ, por
mbeten vlersim dhe nuk ka shifra fundore pr minuset q mund t krijohen n t ardhura. Por
buxheti n vitin 2015 pritet t prfitoj t ardhura shtes nga heqja e prjashtimit t sektorit t
krkimit t hidrokarbureve n masn 1 miliard lek. Heqja e prjashtimit nga TVSH e
produkteve Hekur dhe imento pr ndrtimin e HRC-ve t vogla sjell nj efekt shtes n
buxhet prej 90 milion leksh. Heqja e prjashtimit nga TVSH-ja n import t makinerive dhe
pajisjeve pr kontrata investimi me vler mbi 50 milion lek apo t lidhura me investime n
sektorin e prpunimit aktiv, agrobiznes, subjektet e biznesit t vogl n masn sht llogaritur t
ket t ardhura shtes 300 milion lek53.

N baz t t dhnave t administrats doganore, pr vitin 2013, jan rreth 1.2 miliard lek
prjashtim nga TVSH pr kto makineri dhe pajisje. Duke marr n konsiderat shtesat dhe
minuset q sjell n t ardhura zbatimi i ligjit t ri, bilanci mbetet pozitiv me 900 milion lek m
shum n buxhetin e vitit 2015.

III.3. Rimbursimet nga TVSH-ja

Rimbursimi pr TVSH-n gjat ktyre viteve ka psuar luhatje. N vitin 2009 vlera e TVSH-s
s rimbursueshme n total ishte 3,086 miljon lek dhe e gjith kjo vler ishte e rimbursueshme
nga DPT. N vitin 2010 rimbursimi i TVSH-s arriti n 8 260 miljon lek, ku 6,159 miljon
lek u rimbursuan nga DPT dhe 2,101 miljon lek u rimbursuan nga DPD. N vitin 2011 pati
nj rnie t vlers s TVSH-s s rimbursueshme, e cila ishte 6,758 miljon lek, shum kjo e
rimbursushme nga DPT. N vitet 2012 dhe 2013 rimbursimi i TVSH-s sht br nga DPT,
prkatsisht n vlerat 7,014 miljon lek pr vitin 2012 dhe 7,400 miljon lek pr vitin 2013.

TVSH-ja e rimbursuar n miljon lek / Viti 2009 2010 2011 2012 2013

52 Ibid.

53 http://www.monitor.al/tvsh-ja-kostot-nga-zbatimi-i-ligjit-te-ri-biznesi-rrezikon-gjoba/

32
TVSH-ja e rimbursuar 3,086 8,260 6,758 7,014 7,400
Tabela 8. Rimbursimi nga tatimet dhe dogana t TVSH-s 2011-2013 sipas miljon lek

Burimi: Mininistria e Financave

III.4. Barra dhe boshlleku tatimor

Gjithashtu ndr treguesit t cilt ndikohen n mnyr t drejtprdrejt nga TVSH-ja jan dhe
barra tatimore dhe boshlleku tatimor, pikrisht pr kt arsye dhe do ti trajtojm dhe analizojm
m posht. Po ashtu dhe nga fakti q Shqipria aspiron pr tu br pjes e Bashkimit Evropian
dhe BE-ja ka nj ndjeshmri t veant ndaj llogaritjes s boshllekut t TVSH-s.

Shumica e barrs tatimore n Shqipri (71.8 %) paguhet n buxhetet e shteteve respektive.


Buxheti i shtetit t Shqipris ka arktuar n buxhet 3.1 miliard US.D 54. Megjithse, nivelet e
Administrata tatimore mund t kishte mbledhur m shum t ardhura tatimore nse nuk do t
kishte t bnte me evazion tatimor, shmangie tatimore, gabime n llogaritje, pakujdesira nga
administrata.

PBB Barra Boshlleku Boshlleku Barra Barra Boshlleku Boshlleku


tatimore tatimor tatimor tatimore e tatimore e tatimor tatimor
(mln. USD) (mln. USD) llogaritur llogaritur Neto (%) Bruto (%)
Neto Bruto Neto (mln. Bruto (mln.
USD) USD)

12,85 3,084 1,008 1,160 4,092 4,243.7 24.6% 27.3%


0
Tabela 9. Vlersimi i barrs tatimore t llogaritur dhe nivelit t Boshllkut Tatimor pr Shqiprin, 2013

Burimi: tradingeconomics.com, economywatch.com, theodora.com, F. Schneider, IMF, MoF

Sipas AL-Tax Boshllku tatimor sht diferenca midis tatimeve dhe taksave, q duhet t
konsiderohen si t pagueshme pr t gjith qytetart dhe bizneset, dhe tatimeve dhe taksave q
deklarojn dhe paguajn aktualisht brenda nje viti fiskal gjith tatimpaguesit dhe q mblidhen
nga administrata tatimore me burimet e saj dhe t agjentve t saj.

54 AL-Tax (2014), Tatimi i munguar n Kosov dhe Shqipri. Fq. 20.

33
Llogaritja e boshllkut tatimor nuk merr n konsiderat faktin e pagess ose jo t tatimeve dhe
taksave. N evidentimin e nivelit t boshllkut tatimor jan prfshir gjith t ardhurat tatimore,
q vijn nga mosregjistrimi, mosraportimi, nga prdorimi i skemave t shmangies tatimore,
gabimet n llogaritje t detyrimeve, gabimet e vetllogaritjes nga tatimpaguesi, mangsit dhe
mungesa e vmendjes s administrats n zbatimin e detyrave t saj.

Boshllku tatimor bruto pr vitin 2011 ishte 29.1%, ndrsa n vitin 2013 sht 27.3%. Boshllku
tatimor neto pr vitin 2011 ishte 25%, ndrsa n vitin 2013 sht 24.6%55.

Boshllku tatimor bruto n Shqipri vlersohet se sht n vler absolute 1.16 miliard US.D dhe
mban nj pesh sa 9.42 % e PBB-s, si edhe vlen sa 27.3% e barrs tatimore t llogaritur bruto t
vitit 2013. N krahasim me vitin 2011, pesha e boshllkut tatimor n PBB ka rn me 0.04 pik
prqind. Boshllku tatimor Neto sht n vler absolute 1 miliard US.D (sa 7.8 % e PBB-s) dhe
ka nj rritje t leht n krahasim me 2011 (0.8% m shum).

Grafiku 4. Ndryshimi barrs dhe boshllkut tatimor, 2013 dhe 2011

Burimi: AL-Tax

Sipas nje studimi te AL-Tax, ulja e nivelit t boshllkut tatimor me 1% t PBB-s n do vit,
ather do t kishim nj ulje t borxhit publik deri n 1.4% dhe nj rritje t t ardhurave
buxhetore me 4.2% pr vitin e par dhe me nj rritje me 0.12% - 0.15% m tepr se kjo rritje pr

55 AL-Tax (2014), Tatimi i munguar n Kosov dhe Shqipri. Fq. 21.

34
vitet n vijim. Nse boshllku tatimor ngushtohet deri n 3% t PBB-s, ather do t kemi nj
efekt n reduktimin e borxhit publik posht nivelit 50% ndaj PBB-s brenda nj periudhe 5 deri 6
vjeare. Nj efekt shtes do t ket edhe ekonomia formale. Pr do 1% ulje t boshllkut tatimor
do t rezultonte formalizim i ekonomis me t paktn 0.2% n vit56.

56 Ibid.

35
IV. PRFUNDIME DHE REKOMANDIME

IV.1. Prfundime

Pr nga struktura dhe t ardhurat e mbledhura, TVSH sht taksa q paraqitet m mir n
sistemin tatimor shqiptar. Struktura e saj sht me tre shkall tatimore, 20, 10 dhe 0% (edhe pse
tarifa e reduktuar ka aplikim shum t kufizuar). T ardhurat e mbledhura n raport me PBB
arritn nivelin m t lart n 2008 me 9.8%, ndrsa n 2012 ky raport ishte 9.2%. Ndrsa
rimbursimi megjithse ka pasur rritje n vler absolute, mbetet ende problematik, me nj nivel
ende t lart TVSH t parimbursuar dhe me koh e procedura t gjata rimbursimi edhe pse me
ndryshimet e fundit u synua drejt shkurtimit t kohs dhe lehtsimit t procedurave t
rimbursimit.

Shqipria mban vendin e 10 t peshs s TVSH-s n buxhet me 46%, nga 16 shtete t Evrops,
ndrsa pesha e TVSH-s n PBB sht 9% pr Shqiprin n vitin 2011. N dy vitet e fundit ku
kemi t dhna 2012-2013 kemi nj tendenc n rnie t ktyre t ardhurave, ku n vitin 2013 t
ardhurat nga TVSH-ja ishin 112,911 miljon lek. Ndrsa pr sa i prket vitit 2015, pr Janarin
2015, t ardhurat nga TVSH-ja n dogan jan 5.8 miliard lek ose 11.6 pr qind m shum se
plani. E pr sa i prket t ardhurave t mbledhura nga administrata tatimore mbi TVSH-n, jan
4.1 miliard lek ose 39.4 pr qind m shum se plani. Krahasuar me nj vit m par kto t
ardhura jan rritur me 42.1 pr qind (1.2 miliard lek m shum). N vitin 2013, nga TVSH-ja
n import u mblodhn 88,976 miljon lek, rreth 79% e totalit t TVSH-s dhe nga TVSH-ja e
transaksioneve t brendshme u mblodhn 23,935 miljon lek, rreth 21% e totalit t TVSH-s.

N vitet 2012 dhe 2013 rimbursimi i TVSH-s sht br nga DPT, prkatsisht n vlerat 7,014
miljon lek pr vitin 2012 dhe 7,400 miljon lek pr vitin 2013.

Ndrsa boshllku tatimor bruto pr vitin 2011 ishte 29.1%, ndrsa n vitin 2013 sht 27.3%.
Boshllku tatimor neto pr vitin 2011 ishte 25%, ndrsa n vitin 2013 sht 24.6%57.

57 AL-Tax (2014), Tatimi i munguar n Kosov dhe Shqipri. Fq. 21.

36
IV.2. Rekomandime

N Shqipri vazhdon t operoj akoma n mas t madhe ekonomia informale. Nj analiz


shum e rndsishme nga Emran dhe Stiglitz (2005) 58 sygjeron q n prezenc t nj sektori
informal t rndsishm, do tatim i prgjithshm si TVSH-ja q bie mbi sektorin formal
vepron n pengimin e rritjes dhe zhvillimit t ekonomis si nj e tr, nj rast i till shtn dhe
Shqipria.

a) Pikrisht rekomandohet formalizmi m i lart i ekonomis, si edhe prmirsimi i


eficiencs n mbledhjen e t ardhurave tatimore kan drejtuar n nj mas t madhe
rritjen e t ardhurave tatimore gjat ksaj periudhe.

b) Rritja e produktivitetit t TVSH-s.

Nj tjetr studim (Hines 2004) konkludon q rritja e tatimeve mbi konsumin do t krijoj streh
pr zgjerimin e ekonomis s fsheht nse intensiteti i puns s prodhimit n kt sektor sht
m i madh se n sektorin formal. Pjesa m e lart e rritjes s t ardhurave nga TVSH-ja e
brendshme vitet e fundit ka ardhur nga sektori i tregtis dhe ai i shrbimeve, prandaj duhet
investuar n kt drejtim, duhen formuluar paketa fiskale dhe lehtsira n mnyr, q ky sektor
t zgjedhi rrugn e formaliteti, prkundr asaj informale dhe t kemi akoma m tepr prfitime
nga TVSH-ja. Politikat n lidhje me tarifn e TVSH-s mund t prmirsohen sipas pikave n
vijim:

a) Nj diferencim i TVSH-s pr grupe t caktuara t artikujve;

b) Mbajtja e nj tarife, por synohet ulja e saj.

Aurioll dhe Warlters (2005) sygjerojn s edhe pse qeverit jan shum koshiente pr kto
probleme, ato prsri zgjedhin t vendosin tatime t larta, duke prfshir TVSH-n mbi sektorin
formal t ekonomis. Arsyeja sht sepse duke pasur nj administrat t dobt tatimore.
Administrata tatimore duhet t:

a) rris barrierat e hyrjes n sektorin formal, duke krijuar renta q m pas mund t
taksohen (to be verified);

58 http://www.monitor.al/tvsh-ja-kostot-nga-zbatimi-i-ligjit-te-ri-biznesi-rrezikon-gjoba/

37
b) arrijn t bjn dallimin nprmjet pretendentve me nj histori positive n zbatimin e
ligjit t TVSH dhe atyre me nj histori t varfr,

c) atyre q kan prdorur kontrollet para krkesave pr rimbursimin e TVSH me nj risk t


madh n krahasim me rimbursimet me risk t vogl; n mnyr q t jen t suksesshme
pr administrimin e TVSH.

38
BIBLIOGRAFIA:
1. Aizenman, J. and Y. Jinjarak (2005) The Collection Efficiency of the Value Added Tax:
Theory and International Evidence.
2. Armela Mancellari, Efektet makroekonomike t politiks Fiskale n Shqipri: Vlersim me
modelin Svar
3. AL-Tax Center (2011), Vlersimi i barrs tatimore sipas qarqeve n Shqipri pr 2011 dhe
krahasimi me vendet e rajonit ballkanik dhe n bot: Analiza dhe prshkrimi i metodologjis.
4. AL-Tax Center (2011), Hyrjet dhe daljet e TVSH-s. Dokument per njohjen e zbatimit t
TVSH Studime dhe mendime mbi legjislacionin fiskal n Shqipri.
5. AL-Tax Center (2011), Treguesit e performancs s tatimeve Shqiptare dhe vendeve t
Europs Qendrore dhe Jugore.
6. AL-Tax Center (2012), Tatimi i munguar n Shqipri.
7. AL-Tax (2011) Tatimi mbi Vlern e Shtuar TVSH n Shqipri, vendet e rajonit dhe BE.
8. AL-Tax, (2012) Performanca e administrimit tatimor dhe indekset e tatimeve n vendet
europiane jugore dhe qndrore.
9. AL-Tax (2014), Tatimi i munguar n Kosov dhe Shqipri.
10. Blerina Hoxha, (2015) TVSH-ja, kostot nga zbatimi i ligjit t ri; biznesi rrezikon gjoba.
11. B. Terra (1988), Tatimi mbi shitjet. Rasti i tatimit t vlers s shtuar n Komunitetin
Europian, Kluwer.
12. B. Terra, J. Kajus (1988), Nj udhzim pr Direktivat e TVSH-s Europiane, IBFD.
13. Brian Gleeson, CUSTOMS MANUAL ON IMPORT VAT, September 2009.
14. Buletini fiskal, i Ministris s Financave. 2011-2012. Tremujort I, II, III, IV.
15. Drejtoria e pergjithshme e tatimeve (2011) http://gdtnew.tirana.bz/
16. DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR / LIGJ
Nr.7928, dat 27.4.1995 pr Tatimin mbi vlern e shtuar.
17. DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR 2015 LIGJ
NR. 92/2014 Pr Tatimin mbi Vlern e Shtuar n RSH.
18. DREJTORIA E PERGJITHSHME E TATIMEVE LEGJISLACIONI TATIMOR /
UDHZIM Nr. 2, dat 30.1.2006 pr Procedurat tatimore
19. Eduart GJOKUTAJ, Konseguencat sociale nga ndryshimet n TVSH, Tirane, Mars 2003.
20. Eduart Gjokutaj, <http://gazeta-shqip.com/lajme/2012/10/22/tvsh-tap-a-mundet-sistemi-
fiskal-te-pranoje-ulje-heqje-tatimesh/> 22 Tetor 2012.
21. Ernst & Young, Value Added Tax, A study of methods of Taxing Financial and Insurance

39
Services, Study carried out by Ernst & Young by the European Commission.
22. Global Tax Center (Europe) (2013) European VAT refund guide.
23. http://europa.eu/legislation_summaries/taxation/l31057_en.htm
24. INSTAT. Databaza statistikore. Statistika sipas temave: Publikime mbi treguesit e llogarive
kombtare vjetore 2011.
25. I. Rajaraman (2004), Fiscal Restructuring in the Context of Trade Reform, Working Paper
7, National Institute of Public Finance and Policy, New Delhi.
26. International Tax Dialogue ITD (2005), The Value Added Tax: Experiences and Issues,
Prepared for the ITD Conference on the VAT, Rome, March.
27. Ministria e Financave Programi fiskal dhe ekonomik 2012-2014, Shkurt 2012 minfin.gov.al
28. OECD (2001), Tatimi i instrumenteve t reja financiare.
29. OPEN DATA ALBANIA Hulumtim mbi tatimin e vleres se shtuar TVSH.
http://open.data.al
30. Projekti IPA - 2007, Draft Ligji Pr Tatimin mbi Vlern e Shtuar Me mbshtetjen e
Eksperteve Tatimore t Asistencs Franceze.
31. Reckon Llp. 21 September 2009. Study to quantify and analyze the VAT gap in the EU-25
Member States, DG Taxation and Customs Union Report.
32. Richard M. Bird and Pierre-Pascal Gendron (2007), The VAT in developing and transitional
countries, Cambrige University Press.
33. Richard M. Bird, Pierre-Pascal Gendron and Joseph L. Rotman (2005), VAT Revisited A
New Look at the Value Added Tax in Developing and Transitional Countries, Toronto
University.
34. Soydemir, Gokce A., Elena Bastida and Genaro Gonzalez. (2004) The Impact Of Religiosity
On Self-assessments Of Health And Happiness: Evidence From The Us Southwest, Applied
Economics.
35. T. Baunsgaard and M. Keen (2005), Tax Revenue and (or?) Trade Liberalization, Working
Paper WP/05/11, International Monetary Fund, Washington.
36. USAID. December 29, 2010. Albania Gap Analysis Strategic Planning & Analysis Division
E&E Bureau USAID.

40