You are on page 1of 16

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥ΢ΙΑ΢Η

Sırla Yüz Yüze [΢υνάντηςη μζ τό Μυςτήριο]

Πόλη: Ἐκδόςεισ Ἱςτόσ, 2016

(΢χολή του Γαλατά, Κωνςταντινοφπολη, 12 Μαΐου, 2017)

π. Ιωάννησ Χρυςαυγήσ

(a) Εἰςαγωγικὰ ςχόλια

Ἁποτελεῖ ἰδιαίτερθ τιμι γιά μζνα τό ὅτι παρευρίςκομαι ἀπόψε ς᾽
αὐτὴν τὴν πνευματικι ἐκδιλωςθ, καὶ ἐπικυμῶ νά ἐκφράςω τιν
εὐγνωμοςφνθ μου πρὸσ τοὺσ διοργανωτζσ, οἱ ὁποῖοι μὲ προςκάλεςαν γιὰ
νὰ ἀναφερκῶ ςτὴ ςθμαςία καί ςθμαντικότθτα τῆσ μεταφράςεωσ τοῦ
βιβλίου τῆσ Α.Θ.Π. τοῦ Οἰκουμενικοῦ μασ Πατριάρχου, ὑπό τὸν τίτλο
Συνάντηςη μὲ τὸ Μυςτήριο.
2

Ἡ παροῦςα ἐκδιλωςθ ὂντωσ ςυνιςτᾶ μία ἐπίκαιρθ παρουςίαςθ –γιὰ
τὴν ἀκρίβεια, κά μποροῦςα νά πῶ, ἕνα κοινοτικὸ ἑορταςμό– τῆσ
μεταφράςεωσ εἰσ τὴν Σουρκικὴ τοῦ βιβλίου ποὺ πρωτοκυκλοφόρθςε εἰσ
τὴν Ἀγγλικὴ ἀπὸ τὶσ διάςθμεσ ἐκδόςεισ Doubleday Books ςτὴν Νζα Τόρκθ
πρὶν ἀπὸ περίπου ὀκτϊ χρόνια. Ἂσ ςθμειϊςουμε ὃτι τό βιβλίο Συνάντηςη
μὲ τὸ Μυςτήριο εἶδε τό φῶσ τῆσ δθμοςιότθτοσ τζςςερα χρόνια πρὶν τὴν
ἵδρυςθ τοῦ δθμιουργικοῦ καὶ ἀξιόλογου ἐκδοτικοῦ οἴκου Ἐκδόςεισ Ἱςτόσ,
δθλαδι τό 2012.

Ἔχω τὴν πεποίκθςθ ὅτι, κατὰ κάποιον τρόπον, ὁ Ἱςτὸσ ἦταν
προοριςμζνοσ νὰ ἐκδόςει τοῦτο τὸ βιβλίο διὰ τὸ Σουρκικό ἀναγνωςτικὸ
κοινό, ὅπωσ ἀκριβῶσ ἔχει κἀνει καὶ ςτὸ παρελκὸν μὲ κείμενα καὶ
μεταφράςεισ ἂλλων ςθμαντικῶν Ἑλλινων ςυγγραφζων.

Μὲ τὸ πζραςμα τοῦ χρόνου, ἡ Συνάντηςη μὲ το Μυςτήριο ἐκδόκθκε
ςὲ πολλὲσ γλῶςςεσ τοῦ κόςμου, ὃπωσ ςτά Γαλλικά, Ἑλλθνικά, Ρωςικά,
Ἰταλικά, ἀλλὰ καὶ Φιλανδζηικα, Νορβθγικά, Ἰςπανικά καὶ Πορτογαλικά.
Προςεχῶσ μάλιςτα ἑτοιμάηονται μεταφράςεισ ςτὰ Γεωργιανὰ καὶ τὰ
Γερμανικά. Ἡ τελευταία κὰ ἀφιερωκῆ ςτὴν φετεινι 500ὴ ἐπζτειο ἀπὸ τὴν
Λουκθρανικὴ Μεταρρφκμιςθ καὶ κὰ ἐκδοκεῖ πρὸσ τιμὴν τῆσ ἐπικείμενθσ
ἐπίςθμθσ ἐπιςκζψεωσ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ςτὴν Γερμανία τοφσ
προςεχεῖσ μῆνεσ.

(β) Δφο βιβλιοςτάτεσ ἑνὸσ μοναδικοῦ ὁράματοσ
3

Οἱ δφο βαςικοὶ ὅροι ποὺ ςυνκζτουν τὸν τίτλο τοῦ βιβλίου αὐτοῦ
ςτζκουν ςάν δφο ςτυλοβάτεσ ςτοὺσ ὁποίουσ βαςίηεται ριηικά ἡ ἀποςτολικι
διακονία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρκολομαίου. Ἀποτελοῦν,
τρόπον τινά, τοὺσ βιβλιοςτάτεσ ποὺ ςυγκρατοῦν καί ςυγκροτοῦν τὸ
πραγματικὰ μοναδικὸ ὅραμα τοῦ Παναγιωτάτου κακϊσ τοῦτο ἒχει
ἀποκαλυφκεῖ κατά τιν διάρκεια τῆσ ἱςτορικῆσ πατριαρχείασ του. Ὅπωσ
δθλαδι καὶ οἱ βιβλιοςτάτεσ ςζ μιά βιβλιοκικθ, ἔτςι καὶ οἱ βαςικζσ αὐτζσ
ἔννοιεσ, πζραν τῆσ ὃποιασ διακοςμθτικῆσ τουσ ἀξίασ, ἐπιτελοῦν μία
χριςιμθ λειτουργία. ΢ζ μιά βιβλιοκριςία τοῦ ἐν προκειμζνῳ βιβλίου, ὁ
Κακθγθτὴσ Richard Steele περιζγραψε τὶσ δφο αὐτὲσ διαςτάςεισ ὡσ «τὴν
ἐπουράνια καὶ τὴν ἐγκόςμια» ἂποψθ ἢ προοπτικι.

Ἡ πρϊτθ ἔννοια (τοῦ μυςτθρίου) ἀποδίδει τὸ βάκοσ τῆσ μυςτικῆσ
ἐμπειρίασ τῆσ Ὀρκοδόξου πίςτεωσ, ἐνῷ ἡ δεφτερθ (τῆσ ςυναντιςεωσ)
ὑποδθλοῖ τὴν ἀκράδαντθ πίςτθ ςτὴν ἰδζαν τῆσ κοινωνίασ μζςῳ τοῦ
διαλόγου. Μὲ ἄλλα λόγια, ἡ μία παρουςιάηει τὸ κάλλοσ τῆσ Ὀρκοδόξου
πίςτεωσ, ἐνῷ ἡ ἂλλθ ἐκφράηει τὴν προτεραιότθτα ποὺ δίδεται ςτὸν
οἰκουμενικὸ διάλογο. ΢υνεπῶσ, ςτὰ πρῶτα κεφάλαια, τὸ βιβλίο
περιγράφει τὴν πλοφςια παράδοςθ τῆσ Ὀρκοδόξου Ἐκκλθςίασ –δθλεδι τὴν
ἱςτορίαν, τὴν κεολογία καὶ τὴν πνευματικότθτά τθσ. Ἐνῶ γιά τὸν ἴδιο λόγο
πάλι, τὰ ἑπόμενα κεφάλαια ὁριοκετοῦν τὴν ςυηιτθςθ ἀνάμεςα ςτὸν
κεςμὸν τῆσ Ἐκκλθςίασ καὶ τὸν εὐρφτερο κόςμο, μζ μιά ςειρά κεμάτων
ὅπωσ ἡ παγκόςμια εἰρινθ καί ἡ κλιματικὴ ἀλλαγι, κακϊσ καί τὰ
ἀνκρϊπινα δικαιϊματα καὶ ἡ κοινωνικὴ.
4

Ὁ Οἰκουμενικόσ Πατριάρχθσ ὁμιλεῖ λοιπόν γιά ςφγχρονεσ
προκλιςεισ, ὄχι τόςο ὑπὸ τὸ πρῖςμα μιᾶσ ὄψιμθσ προοδευτικότθτασ ἀλλὰ
μᾶλλον ςάν καίρια ηθτιματα ποὺ ἐκπθγάηουν μζςα ἀπὸ τὸν πυρινα τῆσ
Ὀρκοδόξου πίςτεωσ καί παραδόςεωσ. Προςδιορίηει τὴν Ἐκκλθςία καὶ τὴν
παράδοςι τθσ ςάν ηωντανά, κι ὄχι ςάν ἀπονεκρωμζνα ςτοιχεῖα˙ ριηωμζνα
μζν ςτὸ παρελκόν ἀλλά ἀτενίηοντα ταυτόχρονα πρὸσ τὸ μζλλον. Αὐτὸσ
ἄλλωςτε εἶναι κι ὁ λόγοσ γιά τόν ὁποῖο – καὶ τὸ πλαίςιο ἐντὸσ τοῦ ὁποίου–
ἡ πρϊθν Ὑπουργόσ Ἐξωτερικῶν τῶν Ἡνωμζνων Πολιτειῶν τῆσ Ἀμερικῆσ,
ἐξοχϊτατθ κα. Μάντελιν Ὄλμπραϊτ ἐπαίνεςε δθμόςια τὸ βιβλίο τοῦ
Πατριάρχου. Ἒτςι ςτὸ ὀπιςκόφυλλο τῆσ ἀγγλικῆσ ἐκδόςεωσ, ἡ πρϊθν
Ὑπουργόσ ὑπογράμμθςε: «Ὁ Οἰκουμενικὸσ Πατριάρχθσ φθμίηεται γιά τὴν
γεφυροποιό του δράςθ. Σό βιβλίο του Συνάντηςη μὲ τὸ Μυςτήριο εἶναι
[ἁπλοφςτατα+ μία γζφυρα ὑπὸ μορφὴν βιβλίου».

Ἐπί πλζον ὃμωσ οἱ βιβλιοςτάτεσ αὐτοὶ τῆσ Πατριαρχικῆσ
ποιμαντορίασ τοῦ Παναγιωτάτου –ἡ ςυνάντθςθ καὶ τὸ μυςτιριο–
ςυγκροτοῦν ταυτόχρονα τὸ πλζον κεμελιῶδεσ καὶ ηωτικῆσ ςθμαςίασ
δίπολο μζςα ςτιν ἲδια τιν μακραίωνθ ηωι τῆσ Ὀρκοδόξου Ἐκκλθςίασ. Κι
αὐτό γιατί οἱ ἔννοιεσ τῆσ ςυναντιςεωσ καὶ τοῦ μυςτθρίου τροφοδοτοῦν
καὶ ἐπιβεβαιϊνουν ἡ μία τὴν ἄλλθν ἐφ᾽ὃςον ἡ μὲν ςυνάντθςθ δὲν εἶναι καί
δζν μπορεῖ νά εἶναι ποτὲ ἀπλά μιά ἐξωτερικὴ ςυνδιαλλαγι ἢ ἐπιπόλαιθ
ἐπικοινωνία, τὸ δὲ μυςτιριο δὲν μπορεῖ ποτὲ νὰ περιοριςκεῖ μόνο ςζ ἓναν
ἐςωτερικὸν διαλογιςμόν ἢ κεωρθτικό ςτοχαςμό. Οἰ δφο αὑτζσ ὄψεισ τῆσ
Ὀρκοδόξου κεολογίασ καὶ παραδόςεωσ ςυναρμόηουν καὶ ςυνκζτουν μία
δθμιουργικὴ καὶ ἐποικοδομθτικὴ ἔνταςθ ςτιν Ὀρκόδοξθ Ἐκκλθςία, ἡ
ὁποία μζςα ςτὸ πζραςμα τῶν αἰϊνων ἀγωνίςκθκε γιὰ νὰ διατθριςει
5

κἀποια ἰςορροπία ἀνάμεςα ςτὰ δφο αὐτά κρίςιμα ςτοιχεῖα. Ὁποιαδιποτε
μονοδιάςτατθ ἔμφαςθ ς᾽ἓνα μονάχα ἀπό αὐτά τά ςτοιχεῖα –τόςο ςτὴν
ἐξωτερικι ἢ οἰκουμενικὴ διάςταςθ τοῦ διαλόγου ὅςο καὶ ςτὴν ἐςωτερικι
ἢ ςτοχαςτικι διάςταςθ τοῦ μυςτθρίου– μοιραία ὁδθγεῖ ςζ ἀνιςορροπία
καὶ ἀμείλικτα καταλιγει ςζ φανατιςμό.

Αυτό ακριβϊσ είναι και το πλαίςιο μζςα ςτο οποίο πρζπει να
αντιλθφκοφμε τισ ιςτορικζσ ςυναντιςεισ του Παναγιωτάτου με τον Πάπα:
ςτα Ιεροςόλυμα το 2015 για να γιορτάςουνε τισ ςτενζσ ςχζςεισ μεταξφ των
Ρωμαιοκακολικϊν και των Ορκοδόξων Εκκλθςιϊν τα τελευταία πενιντα
χρόνια, ςτθ Λζςβο το 2016 για να προςελκφςουν τθν προςοχι του κόςμου
ςτθ κλιβερι κατάςταςθ των αμζτρθτων προςφφγων από τθ Μζςθ Ανατολι
και τθ Βόρεια Αφρικι, και πρόςφατα ςτθν αρχαία Κοπτικι εκκλθςία τθσ
Αιγφπτου για να κρθνιςουν τα κφματα και να καταδικάςουν απο κοινοφ τθ
βία που προκφπτει από τον κρθςκευτικό εξτρεμιςμό.

(γ) Ἡ ἱςτορία τοῦ βιβλίου

Ὁρμϊμενοσ ἀπό τιν ἐπζτείο ςυμπλθρϊςεωσ δζκα ἐτῶν ἀπὸ τῆσ
ἀναρριςεωσ τῆσ Αὐτοῦ Θειοτάτθσ Παναγιότθτοσ εἰσ τὸν πάνςεπτο
Οἰκουμενικὸ Θρόνο, ὁ ἐκδότθσ τοῦ παγκοςμίωσ διακεκριμζνου
κρθςκευτικοῦ ἐκδοτικοῦ οἴκου Doubleday Books/Random House, μὲ ἕδρα
τὴν Νζα Ὑόρκθ καὶ ἐκδοτικὴ παράδοςθ ἄνω τῶν ἑκατό ἐτῶν, προςκάλεςε
τόν Παναγιϊτατο νά ἐξετάςει τὴν πικανότθτα ςυγγραφῆσ ἑνὸσ
πνευματικοῦ πονιματοσ μὲ κζμα ἰδικῆσ του ἐπιλογῆσ καὶ μζ ἀπϊτατο
ςτόχο τὴν παρουςίαςθ τῆσ Ὀρκοδόξου Ἐκκλθςίασ ὡσ ἀρχαίου κεςμοῦ,
6

παραδοςιακῆσ κεολογίασ καὶ ἐμβρικοῦσ πνευματικότθτοσ εἰσ τὸ διεκνὲσ
ἀναγνωςτικὸν κοινόν.

Ἡ Α.Θ.Π. πλθςίαςε τὸν λόγιο Κακθγθτὴ τοῦ Πανεπιςτθμίου τῆσ
Ὀξφόρδθσ καί ςεβαςτό μου ἀκαδθμαϊκό δάςκαλο, ἕνα ἐκ τῶν πλζον
ςθμαντικῶν φυςιογνωμιῶν καί ςυγχρόνων κεολόγων τῆσ Ὀρκοδόξου
Εκκλθςίασ, τὸν ΢εβαςμιϊτατο Μθτροπολίτθ Διοκλείασ κ. Κάλλιςτο [Ware].
Ὁ Μθτροπολίτθσ Κάλλιςτοσ ςυνζβαλεν εἰσ τὴν ἔκδοςθ μὲ τὴν εἰδικι
εἰςαγωγι τοῦ βιβλίου, προςδιορίηοντασ τὸ πλαίςιο ἐντὸσ τοῦ ὁποίου τὰ
λόγια τοῦ Πατριάρχου κὰ παρουςιάηονταν ἀπό ἓνα ἐκδοτικό οἶκο ὑψθλοῦ
κφρουσ καὶ κὰ εὓριςκαν ἀπιχθςθ ςτοὺσ – Ὀρκοδόξουσ καί μι–
ἀναγνῶςτεσ του. Κακὼσ οἱ πολλαπλζσ ὑποχρεϊςεισ καὶ τὸ βεβαρυμζνο
πρόγραμμα τῆσ Α.Θ.Π. δὲν κά τοῦ ἐπζτρεπαν τὴν ἑτοιμαςία ἑνὸσ
πονιματοσ ἐκ τοῦ μθδενόσ, ὁ ςτόχοσ ἦταν νὰ ςυγκεντρωκεῖ κατάλλθλο
ὑλικὸ τὸ ὁποῖον κὰ μποροῦςε ςυςτθματικά νὰ κατανεμθκεῖ ἀνὰ βαςικὲσ
κεματικὲσ ποφ καὶ κὰ κακϊριηαν τὴν δομὴ τοῦ βιβλίου.

Σὸ 2006 ἡ Α.Θ.Π. καὶ ὁ Μθτροπολίτθσ Κάλλιςτοσ μὲ προςκάλεςαν νὰ
βοθκιςω ςτὴν ἐκδοτικὴ αὐτι διαδικαςία μὲ τὴν ἔρευνα καὶ ςυλλογὴ τοῦ
πλουςιωτάτου ἀρχειακοῦ ὑλικοῦ ποὺ ἀποτελεῖτο ἀπό ἐπίςθμα ἒγγραφα
καὶ διάφορεσ ὁμιλίεσ τοῦ Πατριάρχου κατὰ τὴν δεκαπενταετῆ μζχρι τότε
ποιμαντορία του. Σὰ κείμενα τῶν ἐπιςιμων ὁμιλιῶν, δθμοςιευμζνων καί
ἄδθμοςίευτων, ποφ ἐκφωνικθκαν ἐνϊπιον ἐκκλθςιαςτικοῦ ἀλλά καὶ
γενικϊτερου λαϊκοῦ κοινοῦ, εὑρίςκοντο ςτὰ ἀρχεῖα τῆσ Ἀρχιγραμματείασ
καὶ τοῦ Ἀγγλικοῦ γραφείου τῶν Πατριαρχείων. Ὡςτόςο, μεγάλοσ ἀρικμὸσ
ὁμιλιῶν, ςυνεντεφξεων καί κθρυγμάτων δὲν εἶχε κἂν καταγραφεῖ ἢ
7

καταλογογραφθκεῖ ἀπό τά πολλά ςυνζδρια καί τίσ ἀλλεπάλλθλεσ
ἐπιςκζψεισ τοῦ Παναγιωτάτου.

Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπο, τὸ βιβλίο ςυνετζκθ ςὰν ἕνα πάηλ, ἢ καλφτερα
ὅπωσ οἱ λίκοι ςυγκροτοῦν τὴν δομὴ ἑνόσ ςπιτιοῦ, ςάν μιά πλοφςια
ἀνκολογία ἢ καταςκευι, βαςικά ὃμωσ ςάν ἕνα περίτεχνο «ὑφαντό» ἢ
περικαλλζσ «μωςαϊκό» Πατριαρχικῶν ὁμιλιῶν καὶ πατρικῶν παραινζςεων
ποὺ ἐκφϊνθςε ὁ Παναγιϊτατοσ ςτὰ δεκαπζντε χρόνια ἀπό τῆσ
ἀναρριςεωσ του ςτὸν Πατριαρχικὸ Θρόνο. Ἔτςι, παρ’ ὅτι ἡ ἑτοιμαςία καί
ἐπεξεργαςία τοῦ κειμζνου ὑπῆρξεν ἀποτζλεςμα μιᾶσ μικρῆσ ἐκδοτικῆσ
ὁμάδασ, ὁ ὕςτατοσ λόγοσ ἀνῆκε καί ἀνικει ςτὸν Πατριάρχθ ςάν τόν
ἀποκλειςτικό ςυγγραφζα καί κατ᾽ ἐξοχὴν ὑπεφκυνο ἔωσ τὸ τελικὸ
τυπωκιτω.

Γιὰ τὸν λόγο αὐτό ἂλλωςτε, τὸ βιβλίο διατθρεῖ τὴν προςωπικὴ
ηεςταςιὰ καὶ τὸ καταδεκτικὸ πνεῦμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου ὅπωσ
αὐτὰ ἀποτυπϊνονται ςζ πλθκϊρα ὁμιλιῶν καὶ κειμζνων του.
Ὁποιοςδιποτε ἔχει λάβει προςωπικὴ ἐπιςτολὴ ἀπὸ τὸν Παναγιϊτατο –ἢ
χαρεῖ προςωπικι ἀκρόαςθ μαηί του– γνωρίηει πολφ καλὰ τὸ ὑψθλὸ
ἐπίπεδο εὐρυμακείασ καὶ γλωςςικῆσ ἀρτιότθτοσ ποφ διακζτει. Σὰ κείμενα
του πάντα μεταδίδουν καὶ τὸ ἰδιαίτερο ἐνδιαφζρον τῆσ πατριαρχικῆσ του
διακονίασ ἐπὶ διαφόρων κεμάτων, ὅπωσ ἡ ἐλευκερία τῆσ λατρείασ, ὁ
ἐκνικιςμὸσ καὶ ὁ φονταμενταλιςμόσ. Σό γνωςτό κρθςκευτικό περιοδικό μζ
τίτλο Ἐπιθεώρηςη Καθολικῶν Βιβλίων πρό καιροῦ ἔγραψε: «*Σὸ ἐν λόγῳ
βιβλίο+ ἀποτελεῖ τὴν καλλίτερθ δυνατἠ μαρτυρία γιά τιν Ὀρκόδοξθ
κεολογία: τυγχάνει τολμθρὸ ὡσ πρόσ τόν προφθτικό του λόγο ἀλλὰ καὶ
8

ἐμψυχωτικὸ ὡσ πρὸσ τὴν ἐφαρμογὴ τῆσ ἐκκλθςιαςτικῆσ ποιμαντικῆσ ςτὴν
ςφγχρονθ ἐποχι μασ». ΢τὴν εἰςαγωγι του μάλιςτα, ὁ Μθτροπολίτθσ
Κάλλιςτοσ ςθμείωςε: «Ὁ ἀναγνϊςτθσ γριγορα κὰ διαπιςτϊςει ὅτι ὁ
Πατριάρχθσ μιλᾶ μὲ φωνὴ εὐγενικι ἀλλά καί ςτακερι, ταπεινὴ ἀλλὰ καὶ
ἐπιτακτικι. Πάνω ἀπὸ ὅλα, τὸ ςθμεῖο ἐκκίνθςθσ τῶν λόγων του εἶναι
πάντοτε τὸ ἔλεοσ τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ διακονία τοῦ ςυνανκρϊπου. ΢᾽αὐτὸ τὸ
βιβλίο, τὰ λόγια τοῦ Πατριάρχου βαςίηονται ὄχι πάνω ς᾽ ἓνα κεωρθτικό
προβλθματιςμό ἢ κάποια ἀκαδθμαϊκὴ ἔρευνα ἀλλὰ πάνω ςτὴν βιωμζνθ
μαρτυρία . . . Πίςτθ καὶ ἡ ηωὴ ςυμβαδίηουν, χζρι μζ χζρι».

(δ) «Ὁ Βαρκολομαῖοσ ὑπὸ μορφὴ βιβλίου»

Παραφράηοντασ τὰ λόγια τῆσ πρϊθν Ὑπουργου Ὄλμπραϊτ, κἂλεγα
πϊσ ἡ Συνάντηςη μὲ τὸ Μυςτήριο εἶναι ὁ ἲδιοσ ὁ Πατριάρχθσ
Βαρκολομαῖοσ ὑπὸ μορφὴ βιβλίου. Ἐὰν πρόκειται γιὰ «ἕνα ἐξαιρετικὸ
βιβλίο», ὅπωσ παρατιρθςε ἡ περίφθμθ πρωτευοντολόγοσ Jane Goodall,
εἶναι –ἀκριβῶσ καί ἁπλῶσ– ἐπειδὴ ὁ Οἰκουμενικὸσ Πατριάρχθσ εἶναι ἕνασ
ἐξαιρετικὸσ ἄνκρωποσ. Ἢ, κατὰ τὴν διατφπωςθ τοῦ πρϊθν Ἀρχιεπιςκὀπου
Καντουαρίασ Rowan Williams: «΢᾽ αὐτὸ τὸ ἐξαιρετικὸ βιβλίο, ὁ Πατριάρχθσ
Βαρκολομαῖοσ μυεῖ τόν ἀναγνϊςτθ ςτὴν ςοφία τῆσ Ὀρκοδοξίασ καὶ
φανερϊνει τὴν ςχζςθ τθσ μὲ τά εὐρφτερα παγκόςμια ηθτιματα. Δὲν δίνει
κακόλου τὴν ἐντφπωςθ τοῦ παλαιοῦ, ἂν καὶ καταπιάνεται μὲ τὴν
παράδοςθ. Δὲν εἶναι βιβλίον τοῦ ςειρμοῦ, ἂν καὶ εἶναι ἐξαιρετικὰ
ςφγχρονο. Εἶναι ἀλθκινά ἕνασ κθςαυρὸσ κεολογίασ γραμμζνοσ ἀπὸ μία
9

ἀπὸ τὶσ πραγματικὰ ςπουδαῖεσ προςωπικότθτεσ τοῦ ςθμερινοῦ
Χριςτιανικοῦ κόςμου».

Ἦταν λοιπόν, ὁμολογῶ, ἰδιαίτερθ τιμὴ καὶ πραγματικὴ εὐλογία νὰ
ςυμμετάςχω ςτὴν ἐκδοτικὴ διαδικαςία αὐτοῦ τοῦ πρωτοπόρου καὶ
«ἐξαιρετικοῦ» βιβλίου, ἔργου ἑνὸσ χαριςματικοῦ πνευματικοῦ ταγοῦ καὶ
ςθμαίνοντοσ ὁραματιςτοῦ τῆσ ἀνὰ τὸν κόςμο Ὀρκοδόξου Ἐκκλθςίασ. Εἶμαι
ἐπιπλζον εὐτυχὴσ ποὺ μεταφράςτθκε ςτὴν γλῶςςα τῆσ ἰδιαίτερθσ
πατρίδασ τοῦ Παναγιωτάτου, ἡ ὁποία κὰ πρζπῃ νὰ γνωρίηῃ πόςο ὃντωσ
εὐλογθμζνθ καί εὐνοθμζνθ εἶναι ποὺ ἔχει ςάν πολίτθ τθσ μιά ἐξζχουςα
προςωπικότθτα τζτοιου διεκνοῦσ κφρουσ καί ἐμβζλειασ, ὅπωσ αὐτὴ τοῦ
Πατριάρχου Βαρκολομαίου. Ἐλπίηω ὅτι τὸ βιβλίο αὐτὸ κὰ ἐπιφζρει ἐπί
πλζον μία βακφτερθ κατανόθςθ καὶ ἐκτίμθςθ τοῦ ἱςτορικοῦ ρόλου καί
οίκουμενικοῦ φρονιματοσ ποφ ἀνζκακεν κατεῖχε καὶ πάντα κατζχει ἡ
Ὀρκόδοξοσ Ἐκκλθςία ςτιν Πόλθ καί Χϊρα αὐτι.
10

BOOK LAUNCH

Encountering the Mystery, Istanbul: Istos Publications, 2016

(Galata, Istanbul, May 13, 2017)

Fr. John Chryssavgis

(i) Introductory Remarks

It is a distinct honor for me to be included in this evening’s event,
and I am deeply grateful to the organizers for inviting me to address the
importance of their translation of the book by His All-Holiness,
Encountering the Mystery.

This book launch is a timely presentation – in essence, it is a
community celebration – of the Turkish translation of a book written by His
All-Holiness and originally published by Doubleday Books in New York eight
years ago in 2008. Encountering the Mystery was published some four years
before the emergence of the creative and impressive publishing house of
Istos in 2012. I believe that, in some way, it was the destiny of Istos to
produce this book – just as it promotes texts and translations of significant
Greek authors – for the benefit of the Turkish literary community.

Since its first appearance, Encountering the Mystery has seen the
light of publication in numerous languages throughout the world, including
French and Greek, Russian and Italian, and subsequently Finnish and
11

Norwegian, Spanish and Portuguese. At this moment, a Georgian as well as
a German translation is being prepared for publication, the latter on the
occasion of the 500th anniversary since the Protestant Reformation and in
time for the forthcoming official visit by the Ecumenical Patriarch to
Germany.

(ii) Two Bookends of a Unique Vision

The two key terms that comprise the title stand like two pillars of
support that hold up and hold together the ministry of Ecumenical
Patriarch Bartholomew. They comprise two bookends of the unique vision
of His All-Holiness. Like bookends, they are more than merely decorative;
they are functional. They are more than simply ornamental; they are
essential. One reviewer (Prof. Richard Steele) described the two dimensions
as “the heavens above and the world around.”

The first bookend depicts the depth of mystery of the Orthodox faith,
while the second bookend denotes the determination of encounter
through dialogue; or, in other words, one bookend presents the beauty of
the Orthodox faith, while the other represents the priority of ecumenical
dialogue. This is arguably why the first chapters of Encountering the
Mystery describe the rich tradition of the Orthodox Church – its history,
theology and spirituality. It is also why the remaining chapters define the
conversation between the institutional church and the wider world –
peace, climate change, human rights and social justice.
12

The patriarch speaks of modern challenges not as progressive issues,
but rather as springing from the core conviction of Orthodox Christianity.
He defines his church and tradition as very much alive and not antiquated,
as rooted in the past but also looking to the future. This is surely also the
reason why – and the context within which – former State Secretary of the
United States of America, Madeleine Albright, also appreciated and
officially endorsed the patriarch’s book. On the back blurb of the original
English publication, she wrote: “The Ecumenical Patriarch is renowned as a
bridge-builder. And Encountering the Mystery is a bridge in book form.”

These two bookends of the patriarch’s ministry – encounter and
mystery – are also the most fundamental and vital tensions within the
Orthodox Church itself. Encounter and mystery inform and affirm one
another because encounter is never merely outward conversation, and
mystery cannot just be reduced to inward contemplation. These two
aspects of the Orthodox theology and Orthodox tradition consolidate into
and constitute a creative and constructive tension in the Orthodox Church,
which has historically struggled to maintain a balance between the two.
Emphasis on one dimension alone – whether on the outward or ecumenical
aspect of dialogue or else on the inward or contemplative aspect of
mystery – ultimately leads to imbalance and a tendency to extremism.

This is precisely the context within which we must perceive the
historical meetings of His All-Holiness with Pope Francis in the holy city of
Jerusalem to celebrate the intimate relations between the Roman Catholic
and Orthodox Churches over the last fifty years; on the island of Lesbos to
13

call the attention of the world to the plight of countless refugees from the
Middle East and Northern Africa; and most recently to the ancient church
of Egypt to mourn the loss of life and protest against the violence resulting
from religious extremism.

(iii) The Story behind the Book

On the tenth anniversary of the election of His All-Holiness as
Archbishop of Constantinople and Ecumenical Patriarch, the religious editor
of Doubleday/Random House, a world-renowned publishing company in
New York with over one century of acclaimed publications, wrote to His All-
Holiness, inviting him to consider producing a manuscript on a subject of
his choosing in order to introduce the institution, theology and spirituality
of the Orthodox Church to an international public.

His All-Holiness approached His Excellency Metropolitan Kallistos
[Ware], professor at the University of Oxford, my own teacher, and one of
the foremost contemporary theologians in the Orthodox Church
worldwide. Metropolitan Kallistos contributed the foreword to the book,
establishing the context within which the patriarch’s words would resonate
with readers and setting the scene for the first time that the words of an
Orthodox primate would be published by such a prominent and prestigious
publisher. Since the overwhelming travel and commitment schedule of His
All-Holiness was prohibitive to him drafting an entire manuscript from
nothing, the objective was to assemble material that could be
systematically arranged under key themes for the proposed book.
14

In 2006, His All-Holiness and Metropolitan Kallistos proposed that I
assist in the publication process by researching and collecting the abundant
archival material in the form of official documents and speeches delivered
over the then fifteen-year patriarchal tenure of His All-Holiness. The files of
official speeches delivered in various settings – religious and secular – were
mostly stored in the offices of the Chief Secretariat (for the Greek texts)
and the English Office at the Phanar. However, a large number of lectures
and interviews were either not officially recorded or else preserved in
conference proceedings and local church annals in various parts of the
world where the patriarch had travelled.

Thus, the book was put together like pieces to a puzzle – or, better,
like bricks to a house – in the form of a compilation or construction –
actually, an intricate weaving together – of fifteen years of encyclicals and
addresses by His All-Holiness since he was elected and elevated to the
historical Throne of the Church of Constantinople. This meant that, while
the crafting of the manuscript was the result of an editorial team, the
words belong to His All-Holiness as the author and authority behind the
final publication.

For this reason, then, the book clearly maintains the personal
warmth and gracious spirit of the Ecumenical Patriarch, which are reflected
in so many of his talks and texts. Anyone who has received a personal letter
from His All-Holiness can attest to the high level of his erudition and his
skillful command of language. It also conveys the focus of his patriarchal
ministry on so many diverse contemporary issues, such as human rights and
15

freedom of worship, social justice and climate change, as well as
nationalism and fundamentalism. Catholic Book Reviews wrote: “*This
book] is Orthodox theology at its best: boldly prophetic and yet
encouragingly pastoral in its application of church dogma to our time.” In
his foreword, Metropolitan Kallistos notes: “As the reader of these pages
will quickly discover, he speaks with a voice that is gentle yet firm, humble
yet authoritative. Above all, his standpoint is compassionate and pastoral.
In this book, the Patriarch’s words are based, not upon speculation or
academic research . . . but upon his lived experience . . . Doctrine and life go
hand in hand.”

(iv) “Bartholomew in Book Form”

In brief, to adapt the words of Secretary Albright, Encountering the
Mystery is Bartholomew in book form. If it is “an exceptional book,” as Jane
Goodall has written, it is because the Ecumenical Patriarch “is an
exceptional human being.” Or, as the former Archbishop of Canterbury, Dr.
Rowan Williams, explains: “In this exceptional book, Patriarch Bartholomew
inducts his readers into this wisdom and demonstrates with authority how
it bears upon a range of global issues. There is nothing archaic here,
though plenty that is traditional; nothing merely fashionable, though plenty
that is sharply contemporary. It is a treasury of sane and generous
theology, from one of the truly great figures in the Christian world today.”

It was a distinct blessing and special honor for me to be associated
with the editing and production of this groundbreaking and extraordinary
16

book by an exceptional spiritual leader and visionary of the worldwide
Orthodox Church. I am delighted that it has today also appeared in the
language of his native homeland, which deserves to hear – time and time
again – just how privileged and blessed it is to have among its distinguished
citizens someone of the patriarch’s global reputation. It is my hope that this
book will facilitate greater understanding and appreciation of the historical
role that the Orthodox Church has played and will continue to play in this
City.