You are on page 1of 14

JU MJEOVITA ELEKTROTEHNIKA KOLSKA GODINA

I DRVOPRERAIVAKA SREDNJA KOLA 2010./2011.


BIHA

SEMINASKI RAD
Predmet: Elekrto energetska postrojenja
Tema: Termoelektrane

MENTOR: UENIK:
erifa Behi, dipl. ing. Asim Majdanac
Razred: IV3

BIHA, mart-april, 2017.god.


Sadraj
1. Elektrane..............................................................................................................................3
1.1. Energetski dio elektrana...............................................................................................4
1.2. Osnovne karakteristike elektrana.................................................................................4
2. Termoelektrane....................................................................................................................5
2.1. Lokacija termoelektrane...............................................................................................6
2.2. ematski prikaz i osnovni dijelovi termoelektrana......................................................6
2.3. Transport goriva...........................................................................................................8
2.4. Kotlovski dio................................................................................................................9
2.5. Napojni dio.................................................................................................................10
2.6. Turbinski dio..............................................................................................................10
2.7. Kondenzacioni dio......................................................................................................10
2.8. Elektroenergetski dio..................................................................................................11
3. Uticaj na prirodnu sredinu.................................................................................................12
4. Termoelektrana Nikola Tesla B 2x620MW...................................................................12
5. Literatura...........................................................................................................................14

2
1. Elektrane
Elektrane su postrojenja u kojima se proizvodi vea koliina elektrine energije. Njihov
osnovni zadatak je da proizvedu potrebne koliine elektrine energije u trenutku kada je
potroa trai. Danas su elektrane redovno dio nekog elektroenergetskog sistema, veoma
rijetko se javljaju kao izolovana postrojenja u kojima se elektrina energija proizvodi samo za
odreene potroae. Elektrane koje pokrivaju potronju u gornjem dijelu dnevnog dijagrama
optereenja (u periodu veeg optereenja) nazivaju se vrnim elektranama, a one koje imaju
zadatak da rade za potronju u donjem dijelu dijagrama osnovnim elektranama (elektrane
osnovnog optereenja).

Uloga i reim rada pojedine elektrane u elektroenergetskom sistemu zavise, s jedne


strane, od sposobnosti elektrane da se prilagodi brzim promjenama optereenja (najbolje se
mogu iskoristiti akumulacione hidroelektrane i elektrane sa gasnim turbinama) i, s druge
strane, od ispunjenja zahtijeva da se potrebna energija proizvede uz to nie trokove. U
kinom periodu godine, velika veina elektrana (osim onih sa velikom akumulacijom) rade
kao osnovne elektrane, a termoelektrane se to je mogue vie koriste kao vrne.

U sunom periodu godine uloge se zamjenjuju. Kao vrne elektrane posebno su


pogodne pumpno-akumulacione hidroelektrane (postrojenja) jer je kod njih praktino
omogueno akumuliranje elektrine energije, proizvodnja je jeftina i mogue je brzo
prihvatanje optereenja. S obzirom na cijenu proizvodnje energije, potrebe za potronjom
treba zadovoljavati prvo upotrebom protonih hidroelektrana (ukoliko postoji potreban protok
vode), zatim nuklearnih elektrana i termoelektrana.

Prema nainu proizvodnje, elektrane dijelimo na konvencionalne i nekonvencionalne.


U konvencionalne elektrane ubrajamo:
Termoelektrane na vrsto gorivo (ugalj, nuklearno gorivo);
Termoelektrane na teno gorivo (mazut);
Hidroelektrane
U nekonvencionalne elektrane ubrajamo
Termoelektrane na gas (zemni i bio);
Geotermalne elektrane;
Solarne elektrane;
Ekoloke elektrane (vjetrenjae);
Elektrane na talase mora itd.

3
1.1. Energetski dio elektrana

Elektroenergetski dio elektrana sastoji se od generatora, transformatora, razvodnog


postrojenja i elektrinih kola. Sinhroni generator dobijenu mehaniku energiju od turbine
pretvara u elektrinu energiju. Elektrina energija se odvodi do transformatora, gdje se podie
napon i energija se isporuuje u elektroenergetsku mreu. Osim glavnih elektrinih kola, koja
vode od generatora, preko transformatora, do mree, postoje i kola sopstvene potronje i
pomona elektrina kola. Kola sopstvene potronje slue za napajanje pomonih elektrinih
ureaja elektrane, u koje se mogu ubrajati:
Ureaji na kotlu (mlinovi uglja, ventilatori, filteri dimnih gasova i napojne
pumpe)
Ureaji na turbini (kondenzatne pumpe, pumpe za ulje),
Rasvijeta
Dizalice
Punjenje akumulatorskih baterija,
Upravljanje zapornim organima (zatvaraima) u hidroelektranama.
Pomona elektrina kola slue za napajanje upravljanja i regulacije, te za zatitu i
signalizaciju.

1.2. Osnovne karakteristike elektrana

Osnovne karakteristike elektrana su: instalisana snaga, maksimalna snaga i raspoloiva


snaga.

Instalisana snaga se definie kao aritimetiki zbir naznaenih snaga generatora (MVA),
odnosno kao aritimetiki zbir snaga turbina mjerenih na prikljucima generatora (MW).
Instalisana snaga je istovremeno i naznaena snaga elektrane.

Maksimalna snaga je najvea snaga koju elektrana kao cjelina moe da proizvede, uz
pretpostavku da su svi dijelovi elektrane sposobni za pogon. Za hidroelektranu se pri tome
pretpostavlja da su protok i pad optimalni, a za termoelektranu da na raspolaganju stoji
dovoljna koliina vode zadovoljavajue temperature i istoe za hlaenje kondenzatora.
Razlikuje se maksimalna snaga na prikljucima generatora i maksimalna snaga na pragu
elektrane (izlazu iz elektrane prema EES).

Raspoloiva snaga elektrane je najvea snaga koju elektrana moe da proizvede u


datom trenutku, uvaavajui stvarno stanje u elektrani (kvarovi, remonti i sl.) i uz
pretpostavku da nema ogranienja zbog proizvodnje reaktivne energije. Pri odreivanju
raspoloive snage, kod hidroelektrana treba uzeti u obzir protok i pad, a kod termoelektrana
kvalitet goriva, koliinu i temperaturu vode.

4
2. Termoelektrane
Termoelektrane (TE) su postrojenja u kojima se elektrina energija proizvodi iz toplotne
energije sadrane u gorivu. Glavne podjele termoelektrana na fosilno gorivo su prema
sljedeim kategorijama: vrsta proizvodnje energije, vrste korienog goriva, tip osnovne
turbine i vrsti hlaenja.

Prema vrsti proizvodnje energije razlikuju se:


termoelektrane koje odaju samo elektrinu energiju (kondenzacione TE) i
termoelektrane-toplane (TE-TO), koje pored elektrine energije odaju i toplotnu
energiju putem nosilaca toplote (pare ili tople vode), koji se koriste za
tehnoloke procese i grijanje.

Prema vrsti korienog goriva razlikuju se:


termoelektrane na vrsto gorivo (ugalj),
termoelektrane teno gorivo (nafta i naftni derivati) i
termoelektrane gasovito gorivo (prirodni gas),
kao i na kombinaciju dva ili tri goriva.

Kod tipova osnovne turbine razlikuju se termoelektrane sa parnim ili gasnim turbinama,
odnosno kombinovani proces kada su primjenjena i parna i gasna turbina.

Prema vrsti hlaenja se dijeli na protono i povratno hlaenje. Kod protonog hlaenja
voda za hlaenje kondenzatora se uzima iz prirodnog izvora (rijeke ili jezera), proputa se
kroz kondenzator i vraa nazad. Kad ne postoji prirodni izvor voda za hlaenje ista voda se
proputa kroz kondenzator i stalno se hladi u posebnim hladnjacima (najefikasniji su rashladni
tornjevi), to predstavlja povratno ili vjetako hlaenje. Izbor sistema hlaenja vezan je za
osnovnu dilemu prilikom izbora lokacije termoelektrane na ugalj blizu rijeke ili blizu
rudnika uglja.

Termoelektrane se u energetskom sistemu najee koriste kao tzv. osnovne elektrane,


koje pokrivaju nepromjenljiv dio optereenja. Sopstvena potronja termoelektrana iznosi 7-
10% naznaene snage elektrane.

5
2.1. Lokacija termoelektrane

Na izbor lokacije gradnje termoelektrane utiu sljedei glavni faktori:


Teite optereenja potronje (prvenstveno prostorni raspored transformatorskih
stanica),
Cijena zemljita,
Koliina raspoloive vide,
Lokacija ugljenokopa (radi to manjih transportnih trokova),
Trokovi graevinskih radova,
Blizina industrije,
Mogunost proirenja kapaciteta,
Blizini potroakih centara,
Ekologija,
Estetika,
Vojno-obrambeni zahtijevi.

2.2. ematski prikaz i osnovni dijelovi termoelektrana

Slika 1. ematski prikaz ulazno/izlaznih fluida i produkata za termoelektrane (toplane)

6
Ulazni fluidi termoelektrana su:
Gorivo,
Vazduh,
Napojna voda.
Dok izlazne ine:
Dimni gasovi,
Vodena para,
Pepeo i ljaka.
Cijelokupna termoenergetska oprema se po pojedinim tehnolokim cijelinama dijeli na:
Kotlovski,
Napojni,
Turbinski,
Kondenzacioni,
Toplifikacioni (za toplane) i
Elektroenergetski dio.

Slika 2. ematski prikaz proizvodnje elektrine energije u termoelektrani Nikola Tesla B


1) Kotao,
2) Turbina,
3) Generator,
4) Transformator,
5) Kondenzat pumpa,
6) Preiavanje kondenzata,
7) Zagrija niskog pritiska,
8) Napojni rezervoar,
9) Napojna pumpa,
10) Zagrija visokog pritiska,
11) Mlin za ugalj,
12) Zagrija vazduha,
13) Elektro filter,
14) Dimnjak,

7
15) Blok komanda,
16) Skladite.

2.3. Transport goriva

Ugalj koji se kod nas koristi u termoelektranama je obino lignit, koji ima relativnu
malu donju toplotnu mo (6-10 MJ/kg). Zavisno od blizine rudnika, ugalj se od rudnika do
termoelektrane prevozi na pokretnim trakama (transporterima slika 3.) kamionima,
eljeznicom, obino sopstvenom prugom ili brodovima. Kod eljeznikog transporta, da ni se
smanjilo vrijeme istovara, obino se koriste specijalni vagoni kod kojih se u hodu otvara dno.

Slika 3. Transporter uglja

U elektranama se ugalj odlae na skladitu odgovarajueg kapaciteta kako bi se


obezbjedio pun rad elektrane u odgovarajuem periodu (npr. 15 dana) u sluaju problema u
dostavi. Ugalj se poslije istovara pomou transportera dovodi do kotlovskih bunkera.
Kapacitet bunkera je obino dovoljan za desetak sati rada elektrane. Vei problemi u dostavi
uglja mogu da izazovu prekid rada termoelektrane. Na putu od istovara do kotlovskih
bunkera, vri se selekcija i izdvajanje gvozdenih predmeta iz uglja, kao i uzimanje uzoraka i
mjerenje protone teine uglja. Punjenje kotlovskih bunkera ugljem vri se prema radu kotla.
Kao pomono gorivo je obino predvien mazut, pa postoji i postrojenje za istovar, kao i
rezevoari za skladitenje.

8
2.4. Kotlovski dio

Kotlovsko postrojenje da bi se objavilo sagorjevanje, gorivo treba pripremiti, dovesti


do temperature paljenja i uz dovoenje kiseonika izvriti njegovo sagorijevanje, Priprema
goriva ima za cilj poveanje povrine goriva koja e doi u dodir sa vazduhom, ta se obino
postie rasprivanjem. ista goriva mogu da sagorjevaju na reetki (slojno) (kod kotlova do
100 t/h) ili u prostoru. Kod sagorijevanja na reetki, rukovanje loitem obuhvata tri
najvanije operacije:
Dovod goriva na reetku, odnosno loite,
Raspodjelu goriva po reetci,
Ukljanjanje pepela i ljake.

Pri sagorijevanju u prostoru, vrsto gorivo se prvo pomou mlinova usitni na odreenu
finou, a zatim dovodi u loite pomou struje zagrijanog vazduha, posredstvom gorionika.
Mjeavina samljevenog uglja i vazduha pali se u loitu. Kod ugljeva male toplotne moi,
esto se koristi recirkulacija dimnih gasova, tako to se dio dimnih gasova iz loita vraa u
mlinove. Na taj nain se vri suenje ugljene praine u mlinovima i postie potrebna
temperaturna mjeavina za sagorijevanje.

Prednosti sagorijevanja goriva u prostoru, u odnosu na sagorijevanja na reetki su:


Mogu se izraivati loita velikih snaga (jer nema glomaznih reetki),
Istovremeno se mogu koristiti goriva razliitih karakteristika,
Postie se visok stepen iskorienja loita (nema propadanja goriva kroz
reetke, potrebno je manje vazduha itd.),
Vazduh se moe zagrijavati do viih temperatura (nee se ugroziti reetka).

Nedostatci sagorijevanja goriva u prostoru, u odnosu na sagorijevanja na reetki su:


Velika potronja energije za mljevenje uglja i za rad ventilatora koji dovode
svije vazduh;
Veliko troenje obrtnih dijelova mlinova za ugalj;
Neophodna ugradnja filtera za dimne gasove radi uklanjanja estica pepela
nesagorijenih sastojaka goriva;
Tea mogunost rada kotla sa manjim optereenjem (najmanje 30-50%
naznaene snage);
Opasnost samozapaljenja ugljene praine.

Kod kotlova sa sagorijevanjem u prostoru, za potpalu i eventualno odravanje vatre, kao


pomono gorivo je obino predvien mazut. Kod tenih i gasovitih goriva, priprema je znatno
jednostavnija. Kod tenih je potrebno izvriti rasprivanje kako bi se stvorila mjeavina pare
tenog goriva i vazduha, koja potom sagorijeva. Da bi se ostvarilo potpuno sagorijevanje,
treba izvriti pravilan izbor gorionika. Kod gasovitih goriva potrebno je stalno mjeanje sa
vazduhom. Sagorijevanje se vri pomou gasnih gorionika (plamenika).

9
2.5. Napojni dio

Voda koja se koristi za napajanje parnih kotlova mora se prethodno pripremiti, jer sirova
voda sadri tetne primjese. Rastvorene i nerastvorene tetne primjese u sirovoj vodi moraju
se odstraniti da ne bi dolo do njihovog taloenja na zidovima parnih kotlova i u cjevima.

Naroito je opasan kotlovski kamen jer sa jedne strane smanjuje stepen iskoritenja
parnih kotlova zbog male toplotne provodnosti, a sa druge strane dovodi do pregrijavanja
kotlovskog materijala, to moe dovesti do deformacije i eksplozije parnog kotla. Sirova voda
se priprema mehanikim i hemijskim bistriranjem filtriranjem, ime se dobija tzv.
demineralizovana (demi) voda.

2.6. Turbinski dio

Para iz parnog kotla dospijeva u pregrija pare gdje se pregrijava, a odatle odvodi u
parni vod visokog pritiska i dalje u turbinu.

Turbine su toplotni motori sa posrednim pretvaranjem toplotne energije u mehaniki


rad, pri emu je u parnim turbinama radni medij vodena para, a u gasnim dimni gasovi,
odnosno produkti sagorijevanja. Osnovni dijelovi svake turbine su radno kolo i sprovodni
aparat. Radno kolo se sastoji od diska, radne lopatice i vratila. Prema principu rada
razlikujemo akcijske, reakcijske i kombinovane turbine.

Kod akcijskih turbina, para, neposredno djelujui na lopatice, izaziva silu akcijskog
dejstva, a ona obrtni momenat. Mehaniki rad nastaje na raun smanjenja kinetike energije
pare. Kod reakcijskih turbina, prvo se, produenom ekspanzijom, u sprovodnom aparatu i
radnom kolu, potencijalna toplotna energija pare pretvara u kinetiku.

Zbog ubrzanja mlaza pare, na lopaticama radnog kola nastaje sila reakcijskog dejstva.
Komponentna reakcijska sila koja djeluje tangencijalno na rotor turbine je korisna, a druga,
koja djeluje aksijalno, du vratila turbine, tetna je jer negativno djeluje na leite turbine i
mora se nekako ponititi. Prema broju stepena, turbine djelimo na jednostepene i viestepene.
Prema pravcu strujanja mlaza radnog fluida, turbine se dijele na aksijalne i radijalne.

2.7. Kondenzacioni dio

Kondenzovanjem pare pomou vode za hlaenje smanjuje se pritisak i temperatura


izlazne pare, ime se termiki i opti stepen iskorienja parnog postrojenja poveava.
Kondenzovana voda (kondenzat) je zapravo destilovana voda koja se kondenzatnim pumpama
vraa u parni kotao. Ako ne bi bilo kondenzatora, postrojenje za pripremu vode bi moralo da
priprema cjelokupnu vodu za napajanje kotla, to bi povealo trokove eksploatacije.
Upotrebom parnog kondenzatora praktino se dobija jedan zatvoreni sistem cirkulacije, u
kojem se nadoknauje samo dopunska voda, tj. voda koja je iscurila ili isparila kroz slabije
zaptivena mjesta, to obino predstavlja 3-10% vode i pare u kruenju.

10
Kondenzator je u osnovi metalni cilindrini sud sa velikim brojem mesinganih cijevi u
unutranjosti, kroz koje protie rasladna voda. Na dnu clindra se prikuplja kondenzat, koji se
vodi pumpama u deareator. Koliina rashladne vode je 50 do 70 puta vea od koliine pare
koja se kondenzuje. Kondenzator se postavlja neposredno ispod turbine da bi gubitci uslijed
isticanja bili to manji. Za pravilno funkcionisanje termoelktrane potrebne su velike koliine
rashladne vode koje se koriste za kondenzovanje pare. Ako se iz rijeke ne moe dobiti
dovoljna koliina rashladne vode, upotrebljena voda se hladi u rashladnim tornjevima.

Slika 4. Rashladni tornjevi

Rashladni toranj je visoka betonska kula, ija je unutranjost isprepletena mreom na


koju pada voda dovedena iz parnog kondenzatora. Voda se razbija na kapljice ime se
poveava njena dodirna povrina sa vazduhom. Vazduh, iji je tok suprotan od vode, oduzima
toplotu od vode i u vidu toplih isparenja izlazi iz rashladnog tornja. Rashlaena voda pada u
obliku kie u bazen za sakupljanje rashlaene vode, a odatle se odvodi pumpama u parni
kondenzator. Gubici vode usljed isparavanja i curenja nisu veliki i iznose 4-6% ukupne vode
za hlaenje, pa se ovaj gubitak mora nadoknaditi.

2.8. Elektroenergetski dio

Elekreoenergetski dio termoelektrana uglavnom se sastoji od turboagregata


(turbina+generator), odnosno od blokova generator-transformator, koji se nezavisno povezuju
na prenosnu mreu. Transformatori slue za podizanje napona na nivo napona prenosne
mree. Potrebno je obezbjediti pouzdano napajanje sopstvene potronje elektrane, pa se
obino predvia napajanje ove potronje iz dva nezavisna izvora, najee sam generator
bloka, i elektroenergetski sistem kao drugi izvor.

11
3. Uticaj na prirodnu sredinu
Termoelektrane na ugalj i mazut, proizvodima sagorijevanja (dimni gasovi, ljaka,
pepeo) najvie zagauju atmosferu, vodu tlo i ivotnu sredinu uopte. Potrebno je ugraditi
odgovarajue sisteme i preduzti sve potrebne mjere kako bi se nepovoljni uticaji ublaili,
odnosno drali u zakonima dozvoljenim granicama. Dimni gasovi u sebi sadre dosta ai,
praine i sumpora. Najopasnija je emisija sumpor dioksida (SO2), jer je ugalj i nafta sadre
nekoliko procenata sumpora. U jako industrijalizovanom evropskom podruju, tzv. kisela kia
kojom se na vegetaciju taloe sumporni spojevi, postala je jedan od najkrupnijih ekolokih
problema.

iroka umska prostranstva, zajedno sa faunom, nalaze se u ozbiljnoj opasnosti. U


Njemakoj se navodi postojanje oteenjau jednoj treini umskih podruja. Pomou visokih
dimnjaka i odgovarajuih ekofiltera, nastoji se da se ovaj problem uini to manjim. Drugi,
isto tako ozbiljan problem, predstavljaju velike koliine pepela i ljake na odlagalitima
(deponijama). Da ne bi dolo do zagaenja podzemnih voda procijeivanjem tetnih materija
iz pepela, deponija se pravi na odgovarajuem zemljitu gdje npr. postoji debeli sloj gline, a
oko deponije se postavlja drenani sistem. Deponije se dre potopljene vodom, a suhi dijelovi
se prskaju vjetakom kiom ime se sprijeava raznoenje pepela vjetrom. Posije punjenja,
deponija se rekultivie, (npr. poumljavanjem) ili konzervira. Pepeo iz elektrofiltera (tzv.
letei pepeo) moe da se koristi u graevinarstvu, npr. za opekarske proizvode ili kao podloga
za autoputeve. I samo zemljite povrinskih kopova uglja se treba rekultivisati na kraju
eksploatacije.

4. Termoelektrana Nikola Tesla B 2x620MW


Termoelekrane Nikola Tesla u Obrenovcu, neposredno pored Beograda, za
proizvodnju elektrine energije koriste kolubarski lignit iji su kopovi udaljeni 20-30 km od
termoelektrane. Termoelektrane su locirane na rijeci Savi uzvodno 30-50 km od Beograda i
tako su se beogradskom regionu spojile tri osnovne pogodnosti za izgradnju velikih
termoelektrana: ugalj, voda i veliki potroa elektrine enrgije. U termoelektrani Nikola
Tesla A i B nalazi se danas koncentracija energetskih kapaciteta sa instaliranih 2890MW. U
pogonu B (TENT B) instalirane su energetske jedinice na ugalj i lignit od 620MW.

Ugalj koji se koristi kao gorivo ima donju toplotnu mo 6-8MJ/kg, prosijenog sadraja
vlage 45-53% i pepela 10-23%. Dnevna potronja uglja (u TENT B) je 17000-19000 tona po
svakom bloku. Od prijemnih mjesta na rudniku do termoelektrana, ugalj se transportuje
specijalnim eljeznikim kompozicijama neto teine oko 1500t, sopstvenom industrijskom
elektrificiranom prugom normalnoh kolosijeka.

12
Dimni gasovi dobijeni sagorijevanjem uglja o izlasku iz kotla se sprovode kroz
zagrijava vazduha gdje dio toplote predaju svjeom vazduhu koji se uvodi u loite, zatim
kroz, elektrofilter gdje se dimnim gasovima odstranjuje pepeo i najzad kroz dimnjak visine
280m u spoljanji prostor gdje ne bi trebalo oekivati nedozvoljena zagaenja ivotne sredine.
Pepeo iz kotla se u bazenu mjea sa vodom i pumpama otprema na deponiju pepela. Voda za
osnovni ciklus se obezbjeuje iz sistema bunara izbuenih na obali Save, a preiava se u
postrojenju za hemijsku pripremu-potpunu demineralizaciju vode. Napajanje kotla vodom iz
napojnog rezervoara obezbjeuje jedna turbonapojna pumpa. Za hlaenje kondenzatora,
koristi se voda iz rijeke Save koja se mehaniki preiava u pumpnoj stanici.

Generator za proizvodnju elekrine energije je trofazna sinhrona maina direktno


spojenaza vratilo turbine. Naznaena snaga generatora je 630MW, prividna snaga je
727,5MVA uz naznaeni napon od 21kV i naznaeni faktor snage 0,85. Hlaenje rotora
generatora vri se neposredno vodonikom pritiska 600Pa, a hlaenje namotaja statora demi
vodom vodom koja se upotrebljava i za termodinamiki radni ciklus. Generatori su za
mreu 400kV vezani blok transformatorima, a za sabirnice sopstvene potronje elektrane,
blok transformatorima sopstvene potronje. Sopstvena potronja elektrane moe se
obezbjediti i iz mree od 220kV posredstvom porebnih transformatora, u sluaju da elektrana
sama ne proizvodi elektrinu energiju.

Slika 5. Jednopolna shema termoelektrane Nikola Tesla B

13
5. Literatura
[1] M. Milankovi, D. Peri, I. Vlaji-Naumovska Osnovi elektroenergetike, Visoka kola
elektrotehnike i raunarstva strukovnih studija, Beograd, 2013

14