You are on page 1of 14

Γράθει ο θεολόγος - Εκκληζιαζηικός Ιζηορικός - Νομικός Ιωάννης Ελ.

Σιδηράς

Εγκώμιον Κωνζηανηινοσπολίηιδος Ανακάλημα
H εν Αλώζει Ανάλωηος Βαζιλεύοσζα Νύμθη

Η Κωνσταντινούπολη του αρχοντικού Τσιατσαπά
Τοιτογραυία με στηματική παράσταση της Κωνσταντινούπολης, από το 'μεσημβρινό οντά'
τοσ τρίτοσ ορόυοσ, 1798, Καστοριά, αρτοντικό Τσιατσαπά.

 Από ηον Μάιο ηων ζεπηών εγκαινίων και ηον Μάιο ηης αλώζεώς ηης μέτρι ηον
Μάιο ζηο επέκεινα ηης αϊδιόηηηος ηοσ τρόνοσ και «οσκ έζηι ηέλος…»
Δπεηδή θαηά ηα επηθξαηνύληα θνζκηθώο θαη αλζξσπίλσο εηζηζκέλα ν ζξήλνο ή νη ζξε-
λσδίεο αξκόδνπλ γηα πξόζσπα «απειζόληα», πεξίιππα γεγνλόηα θαη θνπξζεκέλεο πόιεηο,
όπσο θαη ζηελ πεξίπησζε ηεο εθπνξζνπκέλεο Κσλζηαληηλνππόιεσο, θάπνηνο αλώλπκνο, πη-
ζαλόηαηα Κξεηηθόο, ζπλέζεζε ηνλ κέρξη θαη ζήκεξα ζσδόκελν ζξήλν κε ηελ ζεξκόηεηα ησλ
ζπλαηζζεκάησλ πνπ εθθξάδεη γηα ηελ άισζε, ππό ηνλ ηίηιν «αλαθάιεκα Κσλζηαληηλνππό-
ιεσο». Δληνύηνηο, ζηνλ «κεη' άισζηλ» παξόληα ρξόλν θαη ελαληίσο ζηα θνζκηθώο ιππεξά
εηζηζκέλα «ρξήζηλ πνηνύκεζα» ηνπ όξνπ ηνύηνπ σο ζπλεθθνξά νπρί ζξελσδίαο θαη κνηξνιν-
γήκαηνο, αιιά αθηεξσκαηηθήο γξαθήο θαη εγθσκηαζηηθνύ ιόγνπ γηα ηελ κεγαιεηόηεηα ηεο
Βαζηιεπνύζεο ησλ πόιεσλ, ε νπνία δελ απέζαλε αιιά δεη, δεη ελ Χξηζηώ ππό ηηο πξνζηαηεπ-
ηηθέο πηέξπγεο ηεο Δθόξνπ θαη Οηθνδεζπνίλεο απηήο, ηεο Κπξίαο Θενηόθνπ, σο «ελ αιώζεη
αλάισηνο Βαζηιεύνπζα Νύκθε», νπόηε θαη ην γξαθόκελν ηνύην «αλαθάιεκα» δύλαηαη λα
είλαη εγθσκηαζηηθό θαη όρη ζξελώδεο, ειπηδνθόξν θαη όρη λεθξνθόξν.
Δάλ ινηπόλ γηα ηελ Ρώκε εγξάθε όηη είλαη ε «αηώληα» πόιε θαη γηα ηελ Αζήλα όηη απν-
ηειεί ηελ «αζάλαηε» πόιε, ηόηε πνιιώ δε κάιινλ γηα ηελ θαλαξηνζθέπαζηε Κσλζηαληηλνύ-
πνιε πξνζήθεη όλησο ε γξαθή όηη παξακέλεη ατδίσο ε «αησλία θαη αζάλαηε», «ε ελ αιώζεη
αλάισηνο Βαζηιεύνπζα Νύκθε» αλακέζνλ νπξαλνύ θαη γεο κεζόξηνλ, Αλαηνιήο θαη Γύζε-
σο ζπλακθόηεξνλ, πξαγκαηηθόηεηνο θαη νλείξνπ ζύδεπγκα, ηζηνξίαο θαη ζξύισλ απαύγα-
ζκα.
Όηαλ δηά ηνπ ελήδνλνπ θαη νπξαλνκήθνπο θαιάκνπ ηνπ ν πεθσηηζκέλνο θαη ζενθώηη-
ζηνο Αξηρεπίζθνπνο Κσλζηαληηλνππόιεσο Άγηνο Γξεγόξηνο ν Θενιόγνο εμπκλνύζε ηελ ά-
πεηξε κεγαιεηόηεηα ηεο Βαζηιεπνύζεο, έγξαθε ελ ςπρηθή εμάξζεη: «Ω Κσλζηαληίλνπ θιεη-
λόλ έδνο κεγάινπ∙ νπινηέξε Ρώκε, ηόζζνλ πξνθέξνπζα πνιήσλ, νζζάηηνλ γαίεο νπξαλόο α-
ζηεξόεηο» (πνίεκα ί). Γειαδή: «Ω δνμαζκέλε θαζέδξα ηνπ κεγάινπ Κσλζηαληίλνπ, λεώηεξε
Ρώκε, πνπ ηόζν μεπεξλάο θάζε άιιε πόιη, όζν ηελ γε ν αζηξνζηόιηζηνο νπξαλόο».
Η θαζέδξα ηεο Νέαο, νπρί ηεο δεπηέξαο ή ηεο κσξάο ξσζηθήο «Σξίηεο», Ρώκεο, ηεο ό-
λησο Νέαο Ρώκεο, όπσο απηή θαηέζηε «νκθάιηνλ» ζενζηέπησλ ελ Χξηζηώ Βαζηιέσλ θαη
ζενθηλήησλ Οηθνπκεληθώλ Παηξηαξρώλ, εβίσζε ζηαπξνύο θαη αλαζηάζεηο, σζαλλά θαη πν-
ιππνίθηιεο αξέο (=θαηάξεο) ππό πνιεκίσλ θαη αθόκε θαη ππό ςεπδαδέιθσλ έζσζελ ηνπ θα-
ηαπεηάζκαηνο, αιι' όκσο εζηάζε αθαηάβιεην πξνπύξγην ηεο Οξζνδνμίαο θαη ηεο Ρσκενζύ-
λεο. Ο Νηθήηαο Χσληάηεο ζξελώληαο γηα ηελ πξώηε ππό ησλ ΢ηαπξνθόξσλ άισζε (1204)
αλακηκλήζθεηαη «εκεξώλ αξραίσλ» θαη εθ βαζέσλ θξάδεη: «Ω Πόιη, Πόιηο πόιεσλ παζώλ
νθζαικέ, άθνπζκα παγθόζκηνλ, ζέακα ππεξθόζκηνλ, εθθιεζηώλ γαινπρέ, πίζηεσο αξρεγέ,
νξζνδνμίαο πνδεγέ, ιόγσλ κέιεκα, θαινύ παληόο ελδηαίηεκα».
Φαίλεηαη παξαδόμσο πσο είλαη άγξαθνο λόκνο ζην «ηακείνλ ηεο ςπρήο» ηνπ αλζξώ-
πνπ, όηαλ είλαη πεξίιππνο λα αλέξρεηαη έσο «ηξίηνπ νπξαλνύ» θαη λα δηεγείηαη ηα ζαπκαζηά
θαη ζαπκάζηα γηα πξόζσπα θαη γεγνλόηα, παηξίδα θαη πόιεηο, άζινπο θαη αξηζηνπξγήκαηα.
Σνηνπηνηξόπσο θαη ν πνιύο Μηραήι Γνύθαο (1400-1470) ελ εθζηάζεη σλ ζπλαηζζεκάησλ,
αλαθεξόκελνο ζην πνιύπηθξν γεγνλόο ηεο αιώζεσο ηεο ηνπ Κσλζηαληίλνπ Αγηνηόθνπ θαη
Αγηνηξόθνπ πξνθαζεκέλεο Πόιεσο, αλαβνά: «Ω Πόιηο, Πόιηο πόιεσλ παζώλ θεθαιή, σ
Πόιηο, Πόιηο, θέληξνλ ησλ ηεζζάξσλ ηνπ θόζκνπ κεξώλ, σο Πόιηο, Πόιηο, ρξηζηηαλώλ θαύρε-
κα θαη βαξβάξσλ αθαληζκόο, σ Πόιηο, Πόιηο, άιιε παξάδεηζνο θπηεπζείζα πξνο δπζκάο, έ-
ρνπζα έλδνλ θπηά παληνία βξίζνληα θαξπνύο πλεπκαηηθνύο.
Πνύ ζνπ ην θάιινο παξάδεηζε; Πνύ ζνπ ε ησλ ραξίησλ ηνπ πλεύκαηνο επεξγεηηθή ξώζηο
ςπρήο ηε θαη ζώκαηνο; Πνύ ηα ησλ Απνζηόισλ ηνπ Κπξίνπ κνπ ζώκαηα ηα πξν πνιινύ θπηεπ-
ζέληα ελ ησ αεηζαιεί παξαδείζσ, έρνληα ελ κέζσ ηνύησλ ην πνξθπξνύλ ηκάηηνλ, ηελ ιόγρελ,
ηνλ ζπόγγνλ, ηνλ θάιακνλ, άηηλα αζπάδνληεο εθαληαδόκεζα ηνλ ελ ζηαπξώ πςσζέληα νξάλ;
Πνύ ηα ησλ νζίσλ ιείςαλα; Πνύ ηα ησλ καξηύξσλ; Πνύ ηα ηνπ κεγάινπ Κσλζηαληίλνπ θαη
ησλ ινηπώλ βαζηιέσλ πηώκαηα; Αη αγπηαί, ηα πεξίαπια, αη ηξίνδνη, νη αγξνί, νη ησλ ακπέισλ
πεξηθξαγκνί, ηα πάληα πιήξε, κεζηά ιεηςάλσλ αγίσλ, ζσκάησλ επγελώλ, ζσκάησλ αγελώλ,
αζθεηώλ, αζθεηξηώλ…».
Ο ίδηνο ζην απνθνξύθσκα ηεο ςπρηθήο εμάξζεώο ηνπ γηα ηελ ζενπεπνηθηικέλε «ηε ζεία
δόμε» Βαζηιεύνπζα Κσλζηαληηλνύπνιε σο άιινο Ιεξεκίαο πιέθεη εδπζκέλσ ιόγσ ηα εμαί-
ζηα ηεο πςειήο θαη νηθνπκεληθήο ηαύηεο Καζέδξαο Πόιεσο ζε όινπο ηνπ ηνκείο ηνπ πνιπ-
ςεθηδσηνύ βίνπ ηεο, γξάθσλ νπρί δηα κέιαλνο αιιά κάιινλ δηά ησλ δαθξύσλ ηεο ςπρήο
ηνπ: «Ω λαέ, σο επίγεηε νπξαλέ, σ νπξάληνλ ζπζηαζηήξηνλ, σ ζεία θαη ηεξά ηεκέλε, σ θάιινο
εθθιεζηώλ, σ βίβινη ηεξαί θαη Θενύ ιόγηα, σ λόκνη παιαηνί ηε θαη λένη, σ πιάθαη γξαθείζαη
Θενύ δαθηύισ, σ επαγγέιηα ιαιεζέληα Θενύ ζηόκαηη, σ ζενινγίαη ζαξθνθόξσλ αγγέισλ, σ
δηδαζθαιίαη πλεπκαηνθόξσλ αλζξώπσλ, σ παηδαγσγίαη εκηζέσλ εξώσλ, σ πνιηηεία, σ δή-
κνο, σ ζηξαηόο ππέξ κέηξνλ ην πξηλ, λπλ δ' αθαληζζείο σο πνληηδνκέλε λανύο ελ ησ πιεηλ, σο
νηθίαη θαη παληνδαπά παιάηηα θαη ηεξά ηείρε, ζήκεξνλ ζπγθαιώ πάληα θαη σο έκςπρα ζπλζξε-
λώ, ηνλ Ιεξεκίαλ έρσλ έμαξρνλ ηεο ειεεηλήο ηξαγσδίαο…».
Μέζα από ηηο ζξελσδίεο γηα ηελ ζενηνθνύπνιε Βαζηιεύνπζα απνθαιύπηεηαη ην ππεξ-
γήτλν κεγαιείν ηεο Νέαο Ρώκεο θαη ελ ηαπηώ ν ζξήλνο κεηαβάιιεηαη ζε ύςηζην θαη νπξα-
λόκεθεο «εγθώκηνλ αλαθάιεκα», ην νπνίν ζε κία αξάδα ιέμεηο, πνπ απνηεινύλ ηελ εζράηε
θαξδηαθή θαηάζεζε ηνπ ειέσ Θενύ πηζηνηάηνπ θαη επιαβεζηάηνπ κεγαινκάξηπξνο Βαζηιέ-
σο ησλ Ρσκαίσλ Κσλζηαληίλνπ ΙΑ' ηνπ Παιαηνιόγνπ, αληερεί σο «αεί θσλή δώζα» θαη σο
«εύιαινλ αληίθσλνλ» αλά ηνπο αηώλεο, κέζα ζην ρσξνρξόλν, κέρξη θαη ζήκεξα: «ε Κσλ-
ζηαληηλνύπνιηο ηπγράλεη ειπίο, ππεξεθάλεηα θαη ραξά απάλησλ ησλ Διιήλσλ». Δκείο δε σο νη
επηγελόκελνη βιαζηνί ηνπ Φαλαξίνπ επηπξνζζέηνπκε όηη ε Κσλζηαληηλνύπνιε σο ε Νέα
Ρώκε αλά ηνπο αηώλεο απνηειεί θαηά ην «ζαπκαζηώο ζπλακθόηεξνλ», ην «κεζόξηνλ» Αλα-
ηνιήο θαη Γύζεσο, Δπξώπεο θαη Αζίαο, επεηδή θαηά ηελ πξνζθπώο δηαηππσζείζα θξάζε
ηνπ Αξρηεπηζθόπνπ Κσλζηαληηλνππόιεσο Αγίνπ Γξεγνξίνπ ηνπ Θενιόγινπ: «ε Πόιηο δε ελ
ην Βπδάληηνλ ε λπλ Πξνθαζεδνκέλε ηεο Δπξώπεο Πόιηο».
Ίζσο θαη θαζ' ππεξβνιήλ ζα κπνξνύζε λα γξαθεί όηη ε Βαζηιεύνπζα Κσλζηαληηλνύπν-
ιε απνηειεί όρη κόλνλ «Πξνθαζεδνκέλε Πόιε» ησλ Διιήλσλ ή ησλ Δπξσπαίσλ αιιά θαη
απάλησλ ησλ αλά ηελ πθήιην αλζξώπσλ, επεηδή απνηειεί επί ηεο γεο ζαπκαζηή «παξεκβνιή
Θενύ». Γελ είλαη νπδόισο ηπραίν ην γεγνλόο όηη, όηαλ θαηά ην έηνο 1159 κ.Χ. ν Ραββίλνο
Βεληακίλ από ηελ Σνπδέια ηεο Ιζπαλίαο ηαμίδεςε ζηελ Κσλζηαληηλνύπνιε θαη ηελ πεξηέ-
γξαςε κεηά πάζεο ιεπηνκέξεηαο, έγξαςε ελ εθζηάζεη αλαθεξόκελνο ηδηαίηεξα ζην έθπαγιν
θάιινο ηεο Σνπ Θενύ ΢νθίαο, ηα εμήο: «Γελ ππάξρεη άιιε πνιηηεία ζηε γε πνπ λα κπνξεί λα
ζπγθξηζεί κε ηελ Κσλζηαληηλνύπνιε, κε εμαίξεζε ηελ Βαγδάηε. Δδώ βιέπεη θαλείο ηνλ πεξί-
θεκν λαό ηεο Αγίαο ΢νθίαο, όπνπ θαηνηθεί ν Παηξηάξρεο. Ο αξηζκόο ησλ λαώλ είλαη ίζνο κε
ηνλ αξηζκό ησλ εκεξώλ ηνπ ρξόλνπ. Οη ζεζαπξνί όκσο ηεο Αγίαο ΢νθίαο είλαη ακύζεηνη.
Πινύηνη θαη δώξα έξρνληαη από δηάθνξα λεζηά, θάζηξα θαη πεξηνρέο. Κη έηζη έρεη γίλεη ζπνπ-
δαίνο λαόο πνπ δελ ππάξρεη όκνηόο ηνπ ζηνλ θόζκν. Βιέπεηο θίνλεο από κάιακα θαη αζήκη, κε-
γάινπο πνιπειαίνπο, θαληήιηα θαη ακέηξεηεο πινύζηεο δηαθνζκήζεηο».
Όηαλ ν άλζξσπνο απνπεηξάηαη λα γξάςεη ή λα νκηιήζεη πεξί ηεο θαλαξηνζθεπάζηνπ
Κσλζηαληηλνππόιεσο, ηόηε ηόζν ε γξαθή όζν θαη ν ιόγνο είλαη αδύλαην λα εθθξάζνπλ όζα
είλαη θαη ζπκβνιίδεη απηή ε ζαπκαζηή Πόιε, ε νπνία θαίηνη γήτλε, εληνύηνηο έρεη θαηαζηεί
ππεξγήτλε θαη νπξάληα, νξαηή θαη ππεξθόζκηα, απηή θαη αθαηάιεπηε, ςειαθηηή θαη αλαθήο,
ζηαπξσκέλε θαη αλαζηάζηκε, ελ αηρκαισζία αιώζεσο θαη ζπλάκα αλάισηε θαη ειεύζεξε.
Ο ανίδηκνο θαη κέγαο ελ Παηξηάξραηο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Αζελαγόξαο ν Α΄ (1948-
1972) πνιιάθηο έιεγε: «Δίλαη δύζθνιν έλα βηβιίν γηα ηελ Πόιη… ζα πξνρσξήο ζε θαιληεξί-
κηα, ζα ζηακαηήζεο ζε πόξηεο ρνξηαξηαζκέλεο… ζα θέξεο γύξα ηελ Πόιη, κε ηα πόδηα θαη κε
ηελ ζθέςηλ, ζα ηελ ζθίγγεο ζηελ αγθαιηά ζνπ, ζα ηελ θηιήο ζαλ ηα λεξά πνπ θαηαθηινύλ ηηο
αθξνγηαιηέο ηεο, ώζπνπ λ' αξρίζεο λ' αθνύο θσλέο κπζηηθέο. Αιιά θαη πάιη δελ ζάρεο γπξίζεη
ηελ πξώηε ζειίδα».
Δίλαη εμνκνινγεκέλε καξηπξία κπξηάδσλ αλζξώπσλ πάζεο θπιήο θαη ζξεζθείαο κέζα
ζην δηάβα ησλ αηώλσλ όηη ε κόλε Πόιε αλά ηελ πθήιην, ε νπνία αζθεί ηέηνηα αθαηακάρεηε
εξσηηθή γνεηεία ζηνπο ρντθνύο αλζξώπνπο, λένπο θαη γέξνληεο, άλδξεο θαη γπλαίθεο, θαηα-
θηεηέο θαη πξνζθπλεηέο, ελζένπο θαη αζένπο, πινπζίνπο θαη πέλεηεο, άξρνληεο θαη αξρνκέ-
λνπο, εκθηινζόθνπο θαη απαηδεύηνπο, νξζνινγηζηέο θαη ξνκαληηθνύο, ζθιεξόθαξδνπο θαη
επαίζζεηνπο, είλαη κία, δεινηύπσο κόλν κία, ε βνζπνξίηηζζα Κσλζηαληηλνύπνιε. Απηή ηελ
αιήζεηα θαηαγξάθεη θαη εμνκνινγείηαη θαη ν ζπγγξαθέαο ινγνηέρλεο Θεκηζηνθιήο Αζαλα-
ζηάδεο Νόβαο (1895-1961), ν νπνίνο κε ηελ ελήδνλε γξαθή ηνπ ραξαθηεξίδεη ηελ Κσλζηα-
ληηλνύπνιε σο «έλα εδύπαζν αλεξκήλεπην όλεηξν», γξάθνληαο ραξαθηεξηζηηθά: «Κακηά πό-
ιε δελ αζθεί ηελ γνεηεία ηεο Κσλζηαληηλνππόιεσο. Σελ πξνεγνύκελε λύρηα πξηλ ηελ αληηθξί-
ζεηο, ζα νλεηξεπηείο ην πην παξάμελν όλεηξν ηεο δσήο ζνπ. Θα δεηο πνιηηείεο ησλ παξακπζηώλ
κε θξπζηαιιέληα θαη καξκάξηλα παιάηηα, ζα δεηο βξύζεο κε ην αζάλαην λεξό θαη ζπειηέο κε
ηνπο δξάθνπο. Θα δεηο ζεζαπξνύο, ρξπζάθη θαη πεληάκνξθεο κε ηα μαλζά καιιηά. Θα δεηο ιε-
θνύζηα θαβαιάξεδεο θαη βαζηιηάδεο ζαλ ηνλ ήιην. Θα δεηο ηάθνπο θαη θξεβάηηα εξσηηθά, πν-
ιέκνπο θη αγάπεο, δσή θαη ζάλαην. Έλα θαληαζηηθό, εδύπαζν, ηεξαηώδεο, αλεξκήλεπην όλεη-
ξν. Καλείο νλεηξνθξίηεο δελ ην εμεγεί. Σν εμεγεί απηή κόλν, ε Κσλζηαληηλνύπνιε. Γηαηί ε
Κσλζηαληηλνύπνιε είλαη ην θίιηξν ησλ νλείξσλ, είλαη ε ρξπζόζθνλε ησλ παξακπζηώλ, ην ρα-
ζίο, ην όπην. Κη είλαη ε ίδηα παξακύζη θαη όλεηξν. Δίλαη ε Υαιηκά θακσκέλε Πόιε…».
Όηαλ ν Αιέμαλδξνο Μσξατηίδεο θαηά ηα ηέιε ηνπ ΙΘ' αηώλνο πεξηγξάθεη ηα θάιιε ηεο
Βνζπνξίηηζζαο Νύκθεο, ν αλαγλώζηεο έρεη ηελ αίζζεζε όηη ν θήπνο ηεο Δδέκ κεηέζηε ζηελ
Κσλζηαληηλνύπνιε, ζηελ νπνία ν ζπγγξαθεύο καο εηζαγάγεη κε ιπξηζκό θαη παξαζηαηηθή
γιαθπξόηεηα: «Σελ είδνλ ηόζαηο θνξαίο. Σελ είδνλ από γεο, ηελ είδνλ από ζαιάζζεο. Καη ηελ
εθακάξσζα, σο θακαξώλνπλ νη λπκθαγσγνί ηελ λύκθελ εηο ηαο λήζνπο… Καη είλαη όλησο
λύκθε ε Πόιηο. Νύκθε ηεο Αλαηνιήο∙ λύκθε ηνπ Γέλνπο. Νύκθε ηνπ θύκαηνο θαη ησλ αθξώλ,
θαη λύκθε ησλ θήπσλ θαη ησλ ιεηκώλσλ. Δπάλσ εηο ηνπο αθξνύο θαη επάλσ εηο ηα άλζε. Δθεί
όπνπ, όπηζζελ πιαηάλσλ θαη θππαξίζζσλ, εηο ηα ρινεξά εθείλα ηζαΐξηα, αλειίζζεηαη όιε ηελ
αλζέσλ ηεο ε πνηθηιία, από ηνπ λαξθίζνπ θαη παθίλζνπ, κέρξη ηνπ γηαζεκηνύ θαη ησλ ξόδσλ∙
εθεί όπνπ ν δηλήεηο Βόζπνξνο ζρεκαηίδεη ηα παηγληώδε εθείλα αλαθόξηα ηνπ, όηαλ ην ξεύκα
ηνπ Δπμείλνπ ην νιόδξνζνλ έξρεηαη λα θηιήζε ηνπ Γέλνπο ηελ λύκθελ θαη βαζίιηζζαλ, θαη λα
επαλαζηξαθή πάιηλ κε επηά ειηγκνύο πξνο ηα Καβάθηα, ίλα γπξίζε θαη πάιηλ εηο ηα ίδηα παη-
γλίδηα ηνπ… Σελ είδνλ θαη από ζαιάζζεο, ηελ είδνλ θαη από μεξάο. Από ζαιάζζεο αλαπαπν-
κέλελ ππό ηαο ακθηιαθείο ζθηάο αησλνβίσλ πιαηάλσλ, κε πςεινύο καύξνπο δνξπθόξνπο θύ-
θισ, ηελ πςηηελή παξάηαμηλ ησλ ζησπειώλ θαη αθηλήησλ θππαξίζζσλ. Καη από μεξάο, αλα-
δπνκέλελ εθ ησλ θπκάησλ, ηελ ώξαλ ηελ γιπθείαλ ηεο απγήο, κε έλα βαζύρξνπλ ηεθξόλ πέπινλ
ζθεπαζκέλελ, ηνλ νπνίνλ ζηγά ζηγά επαλεγείξεη ε Αλαηνιή κε ηαο ξνδίλνπο αβξάο ρείξαο ηεο,
ίλα αλαθαλή εηο ηνλ θόζκνλ ην ππεξθπέο ζέακα λαώλ θαη παιαηίσλ θαη κηλαξέδσλ, αλακκέ-
λσλ, ζαξξείο, ελ ζεαηξηθή θσηαγσγία ενξηήο, εηο ηα παιώκαηα θαη ηνπο ρξπζνύο νξόθνπο επί
ησλ νπνίσλ πξνζήλαςε ππξζνύο ραξάο ν ήιηνο. Καη πιένπλ ηόηε κέζα εηο πέιαγνο θσηόο, ε-
μαηζίσο παλεγπξηθνύ, ζπλνηθηζκνί απέξαληνη, ιόγνη θεθαιπκκέλνη κε θαηνηθίαο, θαη αθηαί κε
παιάηηα βαζηιηθά θαη κέγαξα αξρόλησλ. Πέιαγνο νηθηώλ, θαη θύκαηα παιαηίσλ θαη Ναώλ θαη
Σδακηώλ».
Η Βαζηιεύνπζα επηάινθνο Πόιε σο άιιε Πελειόπε εγεύζε ηνλ αθαηακάρεην έξσηα
πνιιώλ κλεζηήξσλ, επεηδή ε σξαηόηεηα θαη ην ελήδνλν θάιινο ηεο αλέδεημε απηήλ σο ην
αζύγθξηην ηεο ηζηνξίαο ζαύκα, σο έλα παξάδνμν θαη ζρεδόλ «αρεηξνπνίεην» πνίεκα εθπά-
γινπ θαιινλήο. Ο Θεκηζηνθιήο Αζαλάζηνο - Νόβαο επηρεηξεί ηελ ζύγθξηζε ηεο Βνζπνξί-
ηηζζαο Παληάλαζζαο ηνπ Κσλζηαληίλνπ κε ηηο ινηπέο πόιεηο ηεο Οηθνπκέλεο θαη κε ηελ
γιαθπξόηεηα θαη παξαζηαηηθόηεηα ηεο γξαθήο ηνπ επηηπγράλεη λα επαιεζεύζεη ηνλ πξνο
απηήλ εθ ηεο αδεθάζηνπ ηζηνξίαο απνδνζέληα ραξαθηεξηζκό σο «Πόιηο Πόιεσλ». Γξάθεη ελ
πξνθεηκέλσ ηα εμήο: «…ν Νίηζε, καέζηξνο ησλ ηίηισλ, ζα έγξαθε: «ρίιηα πξνκελύκαηα ελόο
πξάγκαηνο αζύγθξηηνπ». Σν αζύγθξηην είλαη ε Κσλζηαληηλνύπνιε. Να ηε! Πώο πεξηγξάθεηαη;
Πώο δσγξαθίδεηαη; Πώο ηξαγνπδηέηαη; Απηή δελ είρε πνηέ ηνλ εκπλεπζκέλν ηεο, όπσο ε ΢ηώλ
ηνλ Γαβίδ ηεο. Οη μέλνη πέξαζαλ, ηελ είδαλ θαη ηελ ηξαγνύδεζαλ. Σξαγνύδηα αζάλαηα γηα ηνλ
θόζκν, γη' απηήλ αηαίξηαζηα θαη βξαρλά. Μόλν κηα ιύξα ηελ έςαιε όπσο ηεο πξέπεη, κηα θα-
ληαζία, κηα έκπλεπζε: ε πνηήηξηα ησλ πνηεηξηώλ - ε Ιζηνξία. Πνηά πόιε είρε ηελ ηύρε ηεο; Η
Βελεηία; Ήηαλ κόλν θπξά ησλ ζαιαζζώλ. Η Ρώκε; Ήηαλ ε κνλόθζαικε θπιαθηζκέλε ηεο Γύ-
ζεο. Μόλνλ ε Κσλζηαληηλνύπνιε αληηθξίδεη ηε Γύζε θαη ηελ Αλαηνιή, κόλνλ απηή θπβέξλεζε
ζηεξηέο θαη πειάγε. Η δσή ηεο δξάκα. ΢θιάβα θη αξρόληηζζα, πςσκέλε θαη ηαπεηλσκέλε, α-
γαπεηηθηά θαη ζύδπγνο, θαινγξηά θαη εηαίξα. Βπδάληην - Κσλζηαληηλνύπνιε - ΢ηακπνύι. Κό-
ζκνο νιόθιεξνο. Αησληόηεηα. Γύξσ απ' απηήλ ζθνηώλεηαη ε πθήιηνο. Ο Γξαηθόο ηελ δόμαζε
θαη ηελ έραζε. Ο Φξάγθνο ηελ έθιεςε θαη ηελ αηίκαζε. Ο Σνύξθνο ηελ πήξε κε ην γηαηαγάλη
θαη ηελ γιεληά. Σα έζλε ηεο γεο ηελ νξέγνληαη, όπσο ν άληξαο ηε γπλαίθα. Πξώηνο ζηνπο πξώ-
ηνπο ν ιηρνπδηάξεο ν Μόζθνβνο. Κπξά κνπ, εζύ μειόγηαζεο ηνπο ιανύο θαη λα κελ μεινγηάζεηο
έλαλ θνηλό ηαμηδηώηε;».
Δκπαζείο ινηπόλ ππήξμαλ νη πνιπώλπκνη αλά ηνπο θαηξνύο θαη ρξόλνπο κλεζηήξεο κε
ην έκθινγν πάζνο ηνπ πνιηνξθεηνύ θαη δπλάζηνπ γηα ηελ πνιππόζεηε θαη πεξηπόζεηε θόξε
Κσλζηαληηλνύπνιε. Φξάγθνη, ΢ιαύνη, Οζσκαλνί, όινη αθόξεζηνη εξαζηέο ηνπ θάιινπο ηεο,
κάησζαλ γηα λα ζπδεπρζνύλ καδί ηεο. Γη' απηό ν Κσζηήο Παιακάο ζηνλ «Γσδεθάινγν ηνπ
Γύθηνπ» γξάθεη ηνπο σξαίνπο απηνύο ζηίρνπο:
«Καη ήηαλ όπνπ θόζκνη αληίκαρνη/
Με ηελ ίδηαλ εξσηόπαζε καλία
Ν' αγθαιηάζνπλε ιαρηάξηδαλ
Σελ παλώξηα Βνζπνξίηηζζα, ηε κία,
Καη θαηάιακπξα ληπκέλνη θαηαζηάιαδαλ
Καη θηινύζαλε ηα ρώκαηα
Πνπ ηα πόδηα ηεο παηνύζαλ
΢αλ αθξίδεο πέθηαλ νη ιανί,
Μέιηζζεο εθεί νη ιανί πεηνύζαλ.
Καη ήηαλε, ε παλώξηα, δύν γηαιηώλ
Αθξνθάκσηε λεξάηδα,
Κη ήζνπλ εζύ, σ Πόιε, σ Πόιε!
Καη ήηαλε ηεο γεο ην πεξηβόιη.
Καη ήηαλ όπνπ ζε κηα δόμα
Σσλ Δζλώλε ηαίξηαδαλ νη πόινη,
Καη ήηαλ όπνπ από ηα πέξαηα ηνπ θόζκνπ
Βάξβαξνη δπζθνινηαίξηαζηνη,
΢ηε Ρσκαία ησλ Κσζηαληίλσλ
Πνιεκνύζαλ θάησ από ην ιάβαξν ησλ Διιήλσλ…».
΢ηαπξνδξόκη επείξσλ, ιαώλ θαη πνιηηηζκώλ ε Κσλζηαληηλνύπνιε θαη σο ζεζπέζην πν-
ιπςεθηδσηό ζαγελεύεη ηνλ εθάζηνηε ηαμηδηώηε, πεξηεγεηή ή πξνζθπλεηή, ν νπνίνο ζηελ
παιαίθαηε απηή απηνθξαηνξηθή Πόιε ησλ πόιεσλ ιακβάλεη γλώζε θαη πείξα ηεο θάζε ςε-
θίδνο ηνπ πνιπαλζξώπηλνπ πνιηηηζκνύ. Γελ είλαη ηπραίν ην γεγνλόο όηη ε ξήζε ηνπ ζπκόζν-
θνπ Ρσκενύ, πσο: «όηαλ ν ηαμηδεπηήο κία θνξά έιζεη ζηελ Πόιε, είλαη βέβαην πσο θαη πάιη
ζα έιζεη», επαιεζεύεηαη ζηνλ απόιπην βαζκό θαζώο ην νκνινγεί θαη πάιη σο μεινγηαζκέλνο
ηαμηδεπηήο ν Θεκηζηνθιήο Αζαλαζηάδεο - Νόβαο: «…Κπξά κνπ, εζύ μειόγηαζεο ηνπο ιανύο
θαη λα κελ μεινγηάζεηο έλαλ θνηλό ηαμηδηώηε; ΢ην αληίθξηζκά ζνπ ράλνληαη, ζβήλνπλ, αέξαο
γίλνληαη νη αλακλήζεηο ησλ ηαμηδηώλ κνπ…. Όια όζα είδα θαη ηα αγάπεζα, όια όζα δελ είδα
θαη ηα επόζεζα, ε Κσλζηαληηλνύπνιε ηα ζθεπάδεη όια. Σα ιηώλεη όπσο ν δσγξάθνο ηα ρξώ-
καηα θαη δσγξαθίδεη ηηο γξακκέο ηνπ θνξκηνύ ηεο. Από παληνύ έρεη πάξεη θη όκσο είλαη ε πην
πξσηόηππε πόιε ηεο γεο».
Γίζηνκνο κάραηξα δηαπεξλά ηελ θαξδία ηνπ γξάθνληαο όηαλ ζην εξώηεκα: «επηζθέπηε-
ζζε ηελ Πόιε, ην Φαλάξη, ηνλ Παηξηάξρε, ηα ηεξά θαη όζηα ηνπ καξηπξηθνύ Γέλνπο καο;»,
ιακβάλεη ηελ απάληεζε νπρί ησλ ΢ιαύσλ ή ησλ Ρώζσλ, ησλ αιινδόμσλ ή ησλ αιινζξή-
ζθσλ, αιιά δπζηπρέζηαηα ησλ ίδησλ ησλ Διιαδηηώλ αδειθώλ - ελίνηε θαη ςεπδαδέιθσλ
καζθνθόξσλ - , όηη: «δελ πεγαίλνπκε δηόηη αλήθνπλ ζηελ Σνπξθία». Ω! ηάιαλεο Ρσκενί,
εκσξάλζεηε θαη εθξελνβιαβήζαηε…
Η Βαζηιεύνπζα λύκθε ήηαλ θαη παξακέλεη «ε ελ αιώζεη αλάισηνο» θόξε ηεο γεο θαη
ηνπ νπξαλνύ σο πςίζηε θξαηαηά θαη ηεξά θαζέδξα ηνπ Πξσηνζξόλνπ θαη Πξσηεπζύλνπ Οη-
θνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ, ώζηε θαη κόλε ε ύπαξμε ηεο εζηαπξσκέλεο Μεηξόο Αγίαο Με-
γάιεο ηνπ Χξηζηνύ Κσλζηαηληλνππνιίηηδνο Δθθιεζίαο πξνο ηελ νπνία άπαληεο ηζηάκεζα
αηώληνη αλεμόθιεηνη νθεηιέηεο θαη αλάμηνη πνιιάθηο πηνί θαη ζπγαηέξεο ελώπηνλ θηινζηόξ-
γνπ θαη αδηαιείπησο απηνζπζηαδνκέλεο Μεηξόο, αξθεί γηα λα πξνζέιζνπκε θαη λα «βάινπκε
κεηάλνηα» ζηε ράξε ηεο, δηόηη θαηά ηελ πνιίηηθε ξήζε ησλ Ρσκεώλ: «Όπνηνο ζηε δσή ηνπ
δελ πάηεζε ην πόδη ηνπ ζηελ Πόιε, έζησ θαη γηα κία θνξά, ηόηε δελ έδεζε ζηνλ θάιπηθν ηνύην
ληνπληά».
΢ύγρξνλνο ηαθηηθόο πξνζθπλεηήο ηεο Πόιεσο γξάθεη κε ηνλ νίζηξν ηνπ θαλαξηώηηθνπ
θαη πνιίηηθνπ πλεύκαηόο ηνπ: «Ο ππξεηόο κε δύν, ηξία παπζίπνλα πέθηεη. Η ίσζηο κε ιίγε α-
ληηβίσζε πεξλά. Η δίςα κε ιίγν λεξό ζβήλεη. Η πείλα κε δπν κπνπθηέο θαΐ θνξέλλπηαη. Η αγά-
πε όκσο γηα ηελ Πόιη, είλαη αξξώζηηα πνπ δελ πεξλά κε ηίπνηε. Η αγάπε γηα όια ηεο. Γηα ην
παηξηαξρείν θαη ηνπο ελ απηώ. Γηα ηελ νκνγέλεηα ηελ ηξηζεπινγεκέλε. Γηα ηηο ηαπεηλέο εθθιε-
ζηέο ηεο, ηηο ρακέλεο ζηα πνιπδαίδαια ζνθάθηα ηεο. Γηα ηα θαιά ηεο θαη ηα θαθά ηεο. Γηα ηνπο
θήπνπο ηεο θαη ηα ιαζπνλέξηα ηεο. Γηα ην άξσκά ηεο θαη ηελ βξσκηά ηεο. Γηα όια ηεο, ηέινο
πάλησλ… όζν κε βαζηνύλ ηα πόδηα ζα πεξπαηώ ζηα θαιληεξίκηα ηεο. Θα πξνζθπλώ ηηο ζαπ-
καηνπξγέο ηεο εηθόλεο. Θα μεδηςώ ζη' αγηάζκαηά ηεο. Δθεί είλαη ν ηόπνο κνπ. Δθεί ε Μάλα
κνπ. Δθεί θαη ν Παηέξαο κνπ… Έρσ πξάγκαηη ππξεηό, κα δελ παξακηιώ. Γνμάδσ ηνλ Παλά-
γαζν Θεό γηαηί κνπ έδσζε έλαλ ηέηνην ππξεηό. Γελ ζέισ λα γίλσ «θαιά». Θέισ λα πεζάλσ κ'
απηόλ. Θέισ ηελ λόζνλ «αλίαηνλ».
Όζν θη αλ ιηγόζηεπζαλ νη Ρσκενί, όζν θαη αλ θαηέπλημαλ ηα ζπιάρλα ηεο Πόιεσο ηα
εθαηνκκύξηα ιαώλ θαη θπιώλ, όζν θη αλ ζάθηεθαλ νη ξσκαίεθεο γξαθηθέο γεηηνληέο, εληνύ-
ηνηο ζηελ ζενηνθνθξνύξεηε απηή Πόιε, Θεία βνπιήζεη, αθόκε ερνύλ θακπάλεο Ρσκαίεθσλ
εθθιεζηώλ θαη ε Κπξά Γέζπνηλα ππνδέρεηαη ηα πνιππόζεηα θαη πεξηπόζεηα ηεθλία ηεο πνπ
σο πξνζθπλεηέο πξνζηξέρνπλ ζηελ ράξε ησλ ζαπκαηνπξγώλ εηθόλσλ ηεο, ηεο Πακκαθαξί-
ζηνπ, ηεο Φαλεξσκέλεο, ηεο Βιαρεξλήηηζζαο, ηεο Μπαινπθιηώηηζζαο, ηεο αηρκάισηεο Κα-
θαηηαλήο θαη ηόζσλ άιισλ. Απηό είλαη ην όλησο ζαύκα ησλ ζαπκάησλ, όπσο λένο πνηεηήο,
εξαζηήο ηεο πόιεσο, γξάθεη εμνκνινγνύκελνο: «΢ηνπο δξόκνπο ηεο λα ηξηγπξλάο θαη δελ
πεηξάδεη αλ ζε θνπξάδεη ησλ εζλώλ ε νριαγσγία, ηηο θσλέο ζαλ… ηζνθξάηεκα θαληάζνπ ζε
κηα πνιίηηθε θξπθή κπζηαγσγία. Όζν γηα κέλα… ζα δηαβάδσ ζηελ θαξδηά κνπ ηηο ηζηνξίεο πνπ
δελ έκαζε θαλείο πάλσ ζην ζηήζνο ηελ ειπίδα κνπ όιε έρσ πνπ εζηαπξσκέλνο θξέκεηαη ν Μν-
λνγελήο».
Όηαλ ν ηαμηδεπηήο ή πξνζθπλεηήο παηήζεη ην πόδη ηνπ ζην έδαθνο ηεο ζενηνθνβαδί-
ζηνπ απηήο παληνθξαηνξηθήο πξνθαζεκέλεο Πόιεσο ησλ πόιεσλ, ηόηε εγείξεηαη από ηνλ
ιήζαξγν ε έκθπηε ή ζύκθπηε αθόξεζηε επηζπκία λα ςειαθίζεη ηα γήτλα θαη ππεξθόζκηα
κπζηηθά ηεο ζε θάζε ζνθάθη θαη δξνκίζθν, ζε θάζε θαιληεξίκη θαη καραιά αλάκεζα ζε εθ-
θιεζίεο θαη ηεκέλε, ζπλαγσγέο θαη ηεθέδεο. Η πεξπαηεζηά ζην ζώκα ηεο πνιπκαξηπξηθήο
θαη κεγαινκάξηπξνο απηήο πόιεσο, είλαη κηά Οδύζζεηα, έλα ηαμίδη ζηα βάζε ηνπ απεξηλόε-
ηνπ κπζηεξίνπ ηεο. Γη' απηό ζύγρξνλνο ελήδνλνο πνηεηήο θαη αθόξεζηνο θνηλσλόο ηεο πνιί-
ηηθεο κπζηαγσγίαο γξάθεη: «΢ηεο Βιαρεξλήηηζζαο ηελ Πόιη πεξπαηώ / θαη κε θαϋκό αλαδεηώ
ηα βήκαηά ηεο / ζηαιηά απ' ηνλ έλδξνζν ηνλ πόθν ηεο / λα πησ / κηά θαη πνηέ δελ κνπ 'ρεη πεη ηα
κπζηηθά ηεο /». Σειηθά, όζν άπιεζηα αλαδεηνύκε ηα κπζηηθά ηεο Πόιεσο ηόζν βπζηδόκαζηε
ζην απέξαλην πέπιν ηεο ράξηηόο ηεο πνπ καο θαζθηώλεη σο Μάλα ην βξέθνο θαη παληνύ θαη
πάληνηε καο αθνινπζεί γηα λα επαιεζεύεηαη αδηαιείπησο ν ζηίρνο ηνπ Κ.Π. Καβάθε: «Η
Πόιηο ζα ζε αθνινπζεί. ΢ηνπο δξόκνπο ζα γπξλάο ηνπο ίδηνπο. Καη ζηηο γεηηνληέο ηηο ίδηεο ζα
γεξλάο».
΢ηελ Κσλζηαληηλνύπνιε ελππάξρεη ην «ζπλακθόηεξνλ», ήηνη ην νξαηό θαη αόξαην, ην
γήτλν θαη νπξάλην, ην αηζζεηό θαη ππεξθόζκην, ην θαηαλνεηό θαη ην αθαηαλόεην. Γίπνιν
θηηζηνύ θαη αθηίζηνπ κε ηελ ειπίδα ηεο επέθεηλα δσήο, ηελ νπνία ςειαθίδνπκε ζε θάζε βή-
κα θαη βιέκκα καο όηαλ βπζηδόκαζηε ζηελ αγθαιηά ηεο βνζπνξίηηζζαο Βαζηιεύνπζαο. Σνύ-
ην ην βίσκα απνθαιύπηεη κνλαδηθά ν ζεία εκπλεύζεη ιόγνο ηνπ θηιόκνπζνπ Μεηξνπνιίηνπ
Πέξγεο Δπαγγέινπ (Γαιάλε), ν νπνίνο αλαθεξόκελνο ζε απηό ην «ζαπκαζηόλ ζπλακθόηε-
ξνλ», ηελ νληνινγία ηεο Βαζηιεύνπζαο, γξάθεη ή κάιινλ κπζηαγσγεί ηνπο επηγελνκέλνπο
ζην «κπζηήξην ηεο θαζέδξαο Πόιεσο, κε ξήκαηα απνθαηηθά: «αλ ππήξραλ αθέξαηα ηα ηείρε
ηεο Πόιεο, ν ρώξνο πνπ ζα πεξίθιεηαλ θαη ζα πξνζηάηεπαλ, ζα ήηαλ ηόπνο ηζηνξηθά απόλεηνο,
νξηζκέλνο, κεηξεηόο. Με κλεκεία αθέξαηα, κε νλόκαηα άζεκα, μεραζκέλα, θαη κε αλζξώπνπο
αλήξσεο θαη κεηξεκέλνπο. Υσξίο έλλνηεο θαη ηδέεο κεηαθνξηθέο. Σώξα δελ ππάξρνπλ ηείρε α-
θέξαηα. Τπάξρεη κλήκε ηεηρώλ. Απνκεηλάξη μνδεκέλεο δύλακεο.
Κη ε Πόιε έγηλε θαη ηόπνο λνεηόο θαη απέξαληνο. Με ρξόλν αθεξεκέλν. Με ηζηνξία θα-
ηαλνεηή. Μα θαη απόθνζκν αηζζεηό. Καη κε αθέξαηνπο ηνπο ζηνραζκνύο καο. Όπσο καο ηνπο
πξνζθέξνπλ ηα ιείςαλα ηνπ ζξύινπ θαη ε ηθαλόηεηα ηεο θαληαζίαο καο. Καη πηό ζπγθεθξηκέ-
λα, ε παξάζηαζε θαη ε ζεκαζία ηεο «ρώξαο ησλ δώλησλ». Πάλσ ζηε γξακκή ηεο κεηαιιαγήο
ησλ αλζξσπείσλ. Με ηα ςεθηδσηά κάηηα λα καο δείρλνπλ ηνλ ηόπν ηεο ηδαληθεπκέλεο κεηά-
ζηαζεο ηνπ είλαη καο από ηελ απηόηεηα ζηε λνεηόηεηα. Υσξίο άθξαηνπο ηδεαιηζκνύο. Αθνύ
θάζε ππεξβαηηθή αλαθνξά καο αθνξκάηαη από ην άκεζν πεξηβάιινλ καο. Καη λα καο θαινύλ
ζε κεηάιεςε ηεο απηήο θαη νξαηήο θαλέξσζεο ηνπ κπζηεξίνπ ηεο δσήο καο. Αλάκεζα ζ' έλα
θόζκν ζπγθεθξηκέλν θαη ηεξό…».
Η Πόιε απνηειεί ηνλ «νκθάιην ιώξν» δηα ηνπ νπνίνπ ηξέθεηαη θαη αλαπλέεη, δσνγν-
λείηαη θαη αλζίζηαηαη ε ξσκενζύλε θαη ην Φαλάξη. Πόιε θαη ξσκενζύλε, Πόιε θαη Φαλάξη
ζπλζέηνπλ ην αδηαηξέησο, αζπγρύησο, αηξέπησο θαη αλαιινηώησο, ζπλακθόηεξνλ ηεο ηζην-
ξίαο πνπ όκσο ππεξβαίλεη ηελ ηζηνξηθή αλαγθαηόηεηα θαη θαζίζηαηαη απεξηλόεην κπζηήξην
θαη παξάδνμε «παξεκβνιή Θενύ» κέζα ζην ρσξνρξόλν, όπσο κνλαδηθά θαη αλεπαλάιεπηα
καο δηδάζθεη ν κέγαο δηδάρνο ηεο Πόιεο θαη ηνπ Ρσκαίεθνπ Γέλνπο, ν Ιεξνθάληεο ηνπ Φα-
λαξίνπ, Πνιηόο Γέξσλ πηά κε κπζηαγσγηθέο πνιίηηθεο εκπεηξίεο θαη θαλαξηώηηθα εκβηώκα-
ηα, Μεηξνπνιίηεο Πέξγεο Δπάγγεινο, ν νπνίνο κε κπζηαγσγηθό Πνιίηηθν θαη Φαλαξηώηηθν
ήζνο θαη ύθνο, ηάδε ιέγεη απζεληηθώο απνθαηλόκελνο: «Η Πόιε γηα ηε Ρσκενζύλε είλαη θαη
ηόπνο "λνεηόο". Όρη κόλνλ έθηαζε, όρη κόλνλ «ηόπνο κεηξεηόο», κε ρώκα θαη κλεκεία. Ούηε
θαη απιά ηζηνξία. Δίλαη βήκα δηδαρήο πνπ αρξεζηεύεη ηελ αμία ησλ αξηζκώλ. Κη είλαη αθόκε
ελζάξθσζε παξαδόζεσλ. Καη ηξόπνο δσήο. Μέζα ζ' απηή ηελ ειεεκέλε δηάζηαζή ηεο, ν Ρσ-
κεόο γίλεηαη έλαο ήξσαο. Φίινο εξώσλ θαη αγίσλ. Αθνύ απηνύο θαζεκεξηλά επηθαιείηαη, καδί
κε ηε ράξε πνπ ηνλ επηζθηάδεη. Δθπξνζσπεί έλα ήζνο αζθεηηθό ηεο Οξζνδνμίαο, ρσξίο λα εί-
λαη δέζκηνο ηνπ εαπηνύ ηνπ. Ούηε έρεη θάηη ςεπδαηζζήζεηο αζύκθνξεο θπγήο ζηνλ έμσ θόζκν.
Μ' απηή ηνπ ηε ζπγθξάηεζε, δίλεη θαη ζην Φαλάξη ηε δπλαηόηεηα λα ελζαξθώλεη θαη λα θεξύη-
ηεη ηελ ππεξβαηηθή ηνπ νηθνπκεληθόηεηα».
΢ε όινπο ηνπο ηζηάκελνπο καθξάλ ηεο πξνθαζεδνκέλεο Πόιεσο ηνπ Κσλζηαληίλνπ έ-
λεθα ςπρνλεπξσηηθώλ θαη εζλνθπιεηηθώλ λνζεξώλ ζπκπιεγκάησλ θαη θαξθηλσκάησλ αληη-
παηξηαξρηθήο θαη αληηθαλαξηώηηθεο παξαθξνζύλεο παξαζέηνπκε ηελ απνζηαγκέλε επινγία
ηεο δώζαο θαλαξηώηηθεο εκπεηξίαο θαη πνιίηηθεο βηνηήο ηνπ ελ ηεξάξραηο θσηαπγαζκέλνπ
πλεύκαηνο Δπηζθόπνπ Πέξγεο Δπαγγέινπ, ν νπνίνο εγείξεη ζπλεηδήζεηο ξαπίδεη αλίεξα ζηό-
καηα θαη γξαθίδεο ηηακέο, αλαβηβάδεη πάληα άλζξσπν θαη αιεζή Ρσκεό όπνπ γεο έσο ηξίηνπ
νπξαλνύ, γξάθσλ ηα εμήο ζεζπέζηα: «Η Πόιε ραηξεηίζηεθε γηα ηε καγεία ηεο. Καη γηα ηελ αξ-
ρνληηά ηεο. Καη κπήθε ζην ξπζκό ηεο «Πόιεο ησλ νλείξσλ». Hayaller Kenti Istanbul. Έηζη
κπήθε θαη ζηε δσή καο. Καη «ελ ράξηε ηεο ςπρήο εκώλ γεγξακκέλε» ππάξρεη.
Σεο ρξσζηνύκε άπεηξεο ζηξνθέο ηνπ λνπ. Πινθέο ηεο ζθέςεο. Λόγν πνιύ νθείινπκε ζηελ
Πόιε, ξαληηζκέλν κε αηζζήκαηα πνηθίια. Γεκάηα από ρξώκα ζαπκαζκνύ. Γαλεηζκέλν από ηε
κπζηηθνπάζεηα θη από ηελ θαηαλπθηηθόηαηά ηεο. Όια, κεζ' από ηελ ελαηέληζε ηνπ κπζηεξίνπ
ηεο. Σνπ αμεπέξαζηνπ θαη ηνπ αμέραζηνπ. ΢ε αδηάθνπε ζπλνκηιία καδί καο. Κη εκείο κε ηε ζη-
σπή ηνπ.
Η Πόιε καο πνιηνξθεί. Αηζζεκαηηθά θαη ππαξμηαθά. Καη ηώξα πνπ καο θνπξάδεη κε ηελ
αιιαγκέλε θαζεκεξηλόηεηά ηεο. Καη καο ηξνκάδεη ε ζκηθξόηεηά καο. Αιιά καο πξνζθέξεη έλαλ
ελδόηεξν θαζαξκό ησλ αηζζήζεσλ, σζώληαο καο λα ζηνραζηνύκε πάλσ ζε «πνηεηηθέο αιήζεη-
εο».
Με ηα δνλίζκαηα ηνπ ξπζκνύ ηεο πάληα ε Πόιε. ΢α κηά δηαρξνληθή ιηζνγξαθία αλάκεζα
ζηνπο ιόγνπο ηεο. ΢α κηά δσληαλή ηεξνγξαθία, κε ηνπο ζξύινπο θαη ηε κεηαθπζηθή ηεο λεπξό-
ηεηα. Γελ άιιαμε θαη «ην λπλ έρνλ» ηεο. Με ηα θξάδνληα θαη ηα ζησπεξά ηεο. Λόγνο θαη ηα ηε-
ιεπηαία «από ζηγήο πξνεξρόκελνο»… Η Πόιε θξαηάεη ηε ζεόδνηε ράξε ηεο. Λεηηνπξγνύκελε,
ζπλερίδεη κπζηηθνινγηθά θαη εθθιεζηνινγηθά ηε ζεία επζύλε ηεο. Μέζα ζε κηά πνιπκεξή ππαξ-
μηαθή αγσλία δσήο. Καη έρνληαο ηελ άθηηζηε δπλακηθή ηεο ζείαο ελεξγείαο. Καη ηελ αηζζεηή
ζπκπαξάζηαζε ηεο ζνθίαο ηνπ Θενύ, ηνπ Λόγνπ ηνπ Θενύ. Πνπ παξακέλεη πάληα αθνπζηόο».
Δπεηδή δε ε απηνθξαηνξηθή Βνζπνξίηηζζα λύκθε νπδέπνηε απέζαλε αιιά είλαη «επέ-
θεηλα ηεο αιώζεσο», «αεί δώζα» θαη ελ «αιώζεη αλάισηνο» Βαζηιεύνπζα πξνθαζεδνκέλε
Πόιε ησλ πόιεσλ, ε κεηξηθή ηεξά θαη πςίζηε θαζέδξα ηνπ Πξσηνζξόλνπ θαη Πξσηεπζύλνπ
Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ, θάζε ιόγνο θαη γξαθή απνηειεί ην «εο αεί» άιεθηνλ «εγθώκη-
νλ Κσλζηαληηλνππνιίηηδνο αλαθάιεκα», όπσο θαη ν ζεόπλεπζηνο ηεο Δθθιεζίαο πκλνγξά-
θνο εθάπαμ ζπλέζεζε ην ησλ ζεπηώλ εγθαηλίσλ απηήο απνιπηίθην, αλαβνώληαο: «Σεο Θεν-
ηόθνπ ε Πόιηο, ηε Θενηόθσ πξνζθόξσο, ηεο εαπηήο αλαηίζεηαη ζύζηαζηλ, ελ απηή γαξ εζηήξη-
θηαη δηακέλεηλ, θαη δη' απηήο πεξηζώδεηαη θαη θξαηαηνύηαη βνώζα πξνο απηήλ, Υαίξε ε ειπίο
πάλησλ ησλ πεξάησλ γεο».
Γράφει ο Θεολόγοσ – Εκκληςιαςτικόσ Ιςτορικόσ – Νομικόσ Ιωάννησ Ελ. Σιδηράσ

ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ

 Ζωντανθ ιςτορικθ μνθμη 564 ετών, μαρτυροφμενη ςτην ιςτοριογραφία του Μι-
χαθλ Δοφκα

Ο ιςτοριογράφοσ Μιχαιλ Δοφκασ (περίπου 1400- 1470) αναφερόμενοσ ςτα περί τθν
άλωςθ τθσ Θεοτοκουπόλεωσ – Κωνςταντινουπόλεωσ καταγράφει τα γενόμενα με ςυγκλο-
νιςτικό τρόπο ωσ εξισ: «… Αφοφ λοιπόν ετοίμαςε τα πάντα (εννοεί τον Μωάμεκ Βϋ τον
Πορκθτι), όπωσ κεωροφςε καλφτερα, ζςτειλε μινυμα ςτθν πόλθ που ζλεγε ςτον Βαςιλζα
(εννοεί τον αυτοκράτορα Κωνςταντίνο ΙΑϋ τον Παλαιολόγο): «Μάκε πωσ οι πολεμικζσ προ-
ετοιμαςίεσ ζχουν τελειϊςει: Πλθςιάηει πλζον θ ςτιγμι να ολοκλθρϊςουμε αυτό που ζχου-
με ςχεδιάςει από καιρό- όςο για τθν ζκβαςθ του εγχειριματόσ μασ, τθν εμπιςτευόμαςτε
ςτον Θεό. Σι ζχεισ να πεισ; Θζλεισ να εγκαταλείψεισ τθν πόλθ και να φφγεισ, όπου ςου α-
ρζςει, μαηί με τουσ άρχοντεσ και τα υπάρχοντάσ τουσ, αφινοντασ τον πλθκυςμό πίςω ςϊο
κι αβλαβι τόςο από εμζνα όςο κι από εςζνα; Ή μιπωσ διαλζγεισ να αντιςτακείσ και μαηί
με τθ ηωι ςου να χάςεισ και τα υπάρχοντά ςου, εςφ και οι δικοί ςου, ενϊ ο λαόσ ςου να
αιχμαλωτιςτεί από τουσ Σοφρκουσ και να διαςκορπιςτεί ςτα πζρατα τθσ γθσ;».

Σότε ο Βαςιλιάσ του απάντθςε με ομόφωνθ γνϊμθ τθσ ΢υγκλιτου: «Αν κζλεισ κι εςφ
να ηιςεισ μαηί μασ ειρθνικά, όπωσ ζηθςαν και οι γονείσ ςου ςτο παρελκόν, ασ ζχεισ τθν ευ-
λογία του Θεοφ. Γιατί εκείνοι κεωροφςαν πατζρεσ τουσ, τουσ γονείσ μου κι ζτςι τουσ τι-
μοφςαν, ενϊ ζνοιωκαν αυτιν εδϊ τθν πόλθ για πατρίδα τουσ. ΢ε κάκε επικίνδυνθ περί-
ςταςθ, όλοι τουσ ζτρεχαν μζςα τθσ για να ςωκοφν. Κανζνασ αντίπαλόσ τθσ δεν ζηθςε πολ-
λά χρόνια. Κράτθςε όλα τα κάςτρα που άρπαξεσ τόςο άδικα από εμάσ, κράτθςε τθ γθ, α-
πόλαυςε όλουσ τουσ φόρουσ που ςου καταβάλλουμε ετθςίωσ, κατά τθ δφναμθ μασ, και
φφγε ειρθνικά. Ζχεισ ςκεφτεί μιπωσ, αντί να κερδίςεισ, βρεκείσ τελικϊσ να χάνεισ; Δεν ζχω
το δικαίωμα οφτε εγϊ οφτε κανείσ άλλοσ από τουσ κατοίκουσ τθσ να ςου παραδϊςουμε
αυτιν τθν πόλθ, γιατί όλοι με μια ψυχι κα πεκάνουμε με απόφαςθ ομόκυμθ προαςπίηο-
ντάσ τθν».

Μόλισ άκουςε το μινυμα ο Σφραννοσ, ζχαςε κάκε ελπίδα για ειρθνικι παράδοςθ τθσ
Πόλθσ και διζταξε αμζςωσ να ςταλοφν τελάλθδεσ ςε όλο το ςτρατόπεδο δθλϊνοντασ τθν
θμζρα τθσ επίκεςθσ και δίνοντασ όρκουσ πωσ εκείνοσ δεν χρειάηεται κανζνα άλλο λάφυρο
πζρα από τισ οικοδομζσ και τα τείχθ τθσ πόλεωσ: «Όλοι οι κθςαυροί και όλοι οι αιχμάλωτοι
ασ είναι θ δικιά ςασ ανταμοιβι, ζτςι διαλάλθςε. Σα ςτρατεφματα επευφιμθςαν ςτο άκου-
ςμα αυτό… Βλζποντασ (οι Ρωμιοί) όμωσ τουσ χοροφσ και τα εκςτατικά τουσ τραγοφδια,
προζβλεπαν το μζλλον και με ςυντριβι ςτθν καρδιά τουσ παρακαλοφςαν τον Θεό: «Κφριε,
γλίτωςζ μασ από τθ δικαία οργι ςου και λφτρωςζ μασ από τα χζρια του εχκροφ μασ». Οι
απλοί άνκρωποι μάλιςτα είχαν τόςο τρομοκρατθκεί από ζνα τζτοια κζαμα και τζτοια βοι,
ϊςτε ζπεφταν μιςοπεκαμζνοι χωρίσ να μποροφν οφτε να αναπνεφςουν οφτε και να βγά-
λουν τον αζρα από τα πνευμόνια τουσ…

Οι Ρωμαίοι ωςτόςο ςυνειδθτοποίθςαν ότι γινόταν ορατό το πθγαινζλα τουσ και πωσ
δεν μποροφςαν να βγουν ζξω από τθν πφλθ και να πολεμιςουν τουσ Σοφρκουσ ςτο εξωτε-
ρικό τείχοσ, εφόςον θ πτϊςθ των τειχϊν τουσ άφθνε ακάλυπτουσ. Τπιρχαν όμωσ μερικοί
γζροντεσ που γνϊριηαν ζνα παραπόρτι, καλά αςφαλιςμζνο για πολλά χρόνια, υπόγειο, που
βριςκόταν ςτο χαμθλότερο τμιμα του παλατιοφ. Φανζρωςαν λοιπόν τθν φπαρξι του ςτον
Βαςιλιά κι ζτςι θ κυρίδα εκείνθ αποςφραγίςτθκε κατά διαταγι του. Με τον τρόπο αυτόν
ζβγαιναν ζξω προφυλαγμζνοι από τα άκικτα τείχθ και χτυποφςαν τουσ Σοφρκουσ που βρί-
ςκονταν ςτον περίγυρο. Η κρυφι αυτι πφλθ υπιρχε από παλιά και ονομαηόταν Κερκόπορ-
τα.

Ημζρα Κυριακι, ο Σφραννοσ άρχιςε τον κακολικό πόλεμο. Βράδιαςε, πζραςε όλθ θ
νφχτα αλλά δεν άφθςε του Ρωμαίουσ να αναπαυτοφν. Ήταν Κυριακι των Αγίων Πάντων, θ
εικοςτι εβδόμθ θμζρα του Μαΐου.

Χάραξε θ μζρα κι εκείνοσ ςυνζχιςε τον πόλεμο, όχι μόνο μζχρι τθν ενάτθ ϊρα (τισ
τρεισ το απόγευμα) αλλά ακόμθ και μετά τθν ϊρα αυτι, παρατάςςοντασ τον ςτρατό του
από το παλάτι ωσ και τθ Χρυςι Πφλθ. Σα άλλα ςτρατεφματα που ςτζκονταν ςτο Διπλοκιό-
νιο άρχιςαν τθν περικφκλωςθ από τθν Ωραία Πφλθ, ςυνζχιςαν περνϊντασ τθν Ακρόπολθ
του Μεγάλου Δθμθτρίου και τθ Μικρι Πφλθ που βρίςκεται κοντά ςτθ Μονι τθσ Οδθγιτρι-
ασ. Προςπζραςαν μετά το Μζγα Παλάτιο, διζςχιςαν το λιμάνι και ολοκλιρωςαν τθν περι-
κφκλωςθ τουσ μζχρι τθσ Βλάγκεσ…

Ζδυςε ο ιλιοσ και πάλι ακοφςτθκε παντοφ θ κραυγι του πολζμου. Ο Σφραννοσ πα-
ρευριςκόταν εκεί καβαλάρθσ από το βράδυ τθσ Δευτζρασ. Ο ίδιοσ μάλιςτα πολεμοφςε α-
κριβϊσ απζναντι από τα πεςμζνα τείχθ μαηί με τουσ πιςτοφσ του νζουσ και πανίςχυρουσ
δοφλουσ, που μάχονταν ςαν λιοντάρια…

Οι υπεραςπιςτζσ τθσ Πόλεωσ ςτο μεταξφ είχαν κι εκείνοι μοιραςτεί. Αφ’ ενόσ ο Βαςι-
λεφσ μαηί με τον Ιωάννθ Ιουςτινιάνθ βριςκόταν ςτα τείχθ που είχαν πζςει, ζξω ςτον περί-
βολο του φρουρίου, ζχοντασ μαηί του περίπου τρεισ χιλιάδεσ Λατίνουσ και Ρωμαίουσ. Αφ’
ετζρου ο Μζγασ Δοφκασ υπεράςπιηε τθ Βαςιλικι Πφλθ επικεφαλισ πεντακοςίων ςτρατιω-
τϊν, ενϊ ςτα τείχθ προσ τθ κάλαςςα και ςτουσ προμαχϊνεσ από τθν ξφλινθ πόρτα ωσ τθν
Ωραία Πφλθ είχαν αναπτυχκεί πάνω από πεντακόςιοι τοξότεσ και τηαγροφόροι. Σζλοσ, ςε
όλθν τθν Περιφζρεια από τθν Ωραία μζχρι και τθν Χρυςι Πφλθ είχε τοποκετθκεί ςε κάκε
προμαχϊνα ζνασ τοξότθσ ι τηαγροφόροσ ι πετροβολιςτισ, που πζραςαν εκείνθ τθ νφχτα
ξάγρυπνοι χωρίσ να κλείςουν ςτιγμι μάτι.

Οι Σοφρκοι όμωσ ςυνεχϊσ προςπακοφςαν να ανεβοφν ςτα τείχθ, κρατϊντασ αναρίκ-
μθτεσ ςκάλεσ προκαταςκευαςμζνεσ. Και ο Σφραννοσ ςτα μετόπιςκεν τθσ παράταξθσ κρα-
δαίνοντασ ράβδο ςιδθρά ζςπρωχνε προσ τα τείχθ τουσ τοξότεσ του, πότε κολακεφοντασ
τουσ με γλυκόλογα και πότε απειλϊντασ τουσ… Και ενϊ αντιςτζκονταν κάτω από τόςο δφ-
ςκολεσ ςυνκικεσ, όλοι οι Ρωμαίοι, με τον Βαςιλιά, ςυνζχιςαν να αντιπολεμοφν τουσ ε-
χκροφσ. Όλθ τουσ θ προςπάκεια και ο μόνοσ τουσ ςτόχοσ ιταν να μθν αφιςουν τουσ Σοφρ-
κουσ να ειςζλκουν από τα γκρεμιςμζνα τείχθ. Ζςφαλαν όμωσ γιατί το κζλθμα του Θεοφ
τουσ οδιγθςε μζςα ςτθν Πόλθ από άλλο παραπόρτι.

Όταν οι Σοφρκοι είδαν ανοιχτό το παραπόρτι για το οποίο μιλιςαμε, ειςπιδθςαν μζ-
ςα περίπου πενιντα άνδρεσ από τουσ πιο φθμιςμζνουσ δοφλουσ του Συράννου, ανζβθκαν
πάνω ςτα τείχθ ξεφυςϊντασ μανιαςμζνοι, ςκοτϊνοντασ όςουσ ςυναντοφςαν και χτυπϊ-
ντασ τουσ ακροβολιςτζσ. Από τουσ Ρωμαίουσ και τουσ Λατίνουσ που απωκοφςαν όςουσ ζ-
ςτθναν τισ ςκάλεσ, άλλοι ςφαγιάςτθκαν κι άλλοι ζκλειναν τα μάτια και πθδοφςαν κάτω
από τα τείχθ, ςυντρίβοντασ τα κορμιά τουσ, δίνοντασ τζλοσ φρικτό ςτθ ηωι τουσ…

Οι Ρωμαίοι ωςτόςο που ιταν μαηί με τον βαςιλιά, δεν γνϊριηαν τι είχε ςυμβεί, μια και
θ είςοδοσ των Σοφρκων ζγινε από ςθμείο απομακρυςμζνο, κι αφοφ μάλιςτα κφριοσ ςτόχοσ
τουσ ιταν οι κατά μζτωπο εχκροί. Γιατί αντιμάχονταν άνδρεσ άλκιμουσ, ζνασ Ρωμαίοσ ενα-
ντίον είκοςι Σοφρκων… Σότε, ξαφνικά, βλζπουν βζλθ να πζφτουν από ψθλά και να τουσ
ςκοτϊνουν. Γυρίηουν κατά κει και τι αντικρίηουν; Σοφρκοι! Μόλισ τουσ είδαν, τρζχουν να
ξεφφγουν ςτο εςωτερικό… όταν θ παράταξθ του τυράννου είδε τθ φυγι των Ρωμαίων με
μια κραυγι όλοι όρμθςαν μζςα, καταπατϊντασ τουσ αξιολφπθτουσ υπεραςπιςτζσ και ςφά-
ηοντάσ τουσ…

Ο αυτοκράτορασ τότε ζμεινε ακίνθτοσ, απελπιςμζνοσ, με το ςπακί του και τθν ςπίδα
ςτο χζρι. ΢αν κατάλαβε τι γινόταν, είπε λόγια ςπαρακτικά: «Δεν υπάρχει κανείσ Χριςτιανόσ
να μου πάρει το κεφάλι;» Είχε εγκαταλειφκεί, μόνοσ, ολομόναχοσ. Ακριβϊσ τότε ζνασ
Σοφρκοσ τον χτφπθςε κατά πρόςωπο και εκείνοσ απάντθςε με άλλο χτφπθμα. Ζνασ άλλοσ
όμωσ από πίςω, του κατάφερε κανάςιμο πλιγμα και τον ςϊριαςε ςτο ζδαφοσ. Δεν ιξεραν
ότι ιταν ο Βαςιλιάσ, αλλά τον ςκότωςαν ςαν να ιταν ζνασ οποιοςδιποτε ςτρατιϊτθσ και
τον άφθςαν νεκρό κατά γθσ…

Παράλλθλα, οι αηάπθδεσ τθσ αυλισ του Συράννου, που ονομάηονται και Γενίτςαροι,
ζτρεξαν άλλοι ςτο παλάτι κι άλλοι προσ τθ Μονι του Μεγάλου Προδρόμου, που ονομαηό-
ταν Πζτρα, και ςτθ Μονι τθσ Χϊρασ, όπου βριςκόταν θ εικόνα τθσ Πανάγνου Θεομιτοροσ.
Εκεί τότε, ωσ γλϊςςα, ω χείλθ μου, πϊσ μπορείτε να μιλιςετε για αυτά που υπζφερε θ ει-
κόνα εξαιτίασ των αμαρτιϊν ςασ;

Επειδι οι αποςτάτεσ βιάηονταν να φφγουν για να λεθλατιςουν κι αλλοφ, ζνασ από
τουσ αςεβείσ άδραξε με τα μιαρά του χζρια το κακοφργο τςεκοφρι κι ζςχιςε τθν εικόνα ςτα
τζςςερα. Μετά, ο κακζνασ πιρε το μερίδιό του από τθ διακόςμθςθ που βριςκόταν πάνω
τθσ αφοφ ζριξαν κλιρο. ΢τθ ςυνζχεια άρπαξαν τα τίμια ςκεφθ τθσ Μονισ κι εξαφανίςτθ-
καν…

Σότε ορδι μεγάλθ απίςτων πιρε τον δρόμο που ζφερνε ςτθ Μεγάλθ Εκκλθςία (εννοεί
τθν Αγία ΢οφία). Σι κζαμα ιταν αυτό που ζβλεπεσ κι από τισ δφο πλευρζσ; Πρωί ακόμθ, θ
θμζρα χάραηε, όταν μερικοί Ρωμαίοι μετά τθν ειςβολι των Σοφρκων και τθ φυγι των κα-
τοίκων κατόρκωςαν να φκάςουν ςτα ςπίτια τουσ για να προςτατεφςουν τθ γυναίκα και τα
παιδιά τουσ. Κακϊσ περνοφςαν λοιπόν από τθν περιοχι του Σαφρου και κατευκφνονταν
προσ τον κίονα του ΢ταυροφ, καταματωμζνοι όπωσ ιταν… Σότε όλεσ οι γυναίκεσ, όλοι οι
άνδρεσ, οι μοναχοί και οι καλόγριεσ ζτρεχαν προσ τθ Μεγάλθ Εκκλθςία κρατϊντασ τα μι-
κρά παιδιά τουσ από τα χζρια, άνδρεσ και γυναίκεσ ανεξαιρζτωσ, που εγκατζλειψαν τα
ςπίτια τουσ ςε οποιονδιποτε ειςβολζα. Σι κζαμα ιταν εκείνοσ ο δρόμοσ γεμάτοσ ανκρϊ-
πουσ, μια κοςμοπλθμμφρα:

…΢ε μια μόνον ϊρα ο τεράςτιοσ εκείνοσ ναόσ γζμιςε άνδρεσ και γυναίκεσ, πάνω – κά-
τω, ςτο προαφλιο, ςε κάκε χϊρο του υπιρχε λαόσ αναρίκμθτοσ. Κλείδωςαν λοιπόν τισ
πόρτεσ και λοφφαξαν εκεί περιμζνοντασ τθν ςωτθρία…

Σότε οι Σοφρκοι κουρςεφοντασ, ςφάηοντασ, αιχμαλωτίηοντασ, ζφκαςαν μπροςτά ςτο
ναό πριν από το πζρασ τθσ πρϊτθσ ϊρασ. Βρικαν όμωσ τισ πόρτεσ κλειςτζσ και χωρίσ κα-
κυςτζρθςθ πιραν τςεκοφρια και τισ ζςπαςαν. Υςτερα προχϊρθςαν με τα ςπακιά τουσ μζ-
ςα και μόλισ είδαν το αμζτρθτο πλικοσ, όρμθςαν ακράτθτοι κι άρχιςε ο κακζνασ να αρπά-
ηει τον δικό του αιχμάλωτο. Δεν αντζδραςε κανείσ, ολοι παρζδωςαν τον εαυτό τουσ ςαν τα
πρόβατα. Ποιόσ μπορεί να διθγθκεί αυτι τθν ςυμφορά; Ποιόσ μπορεί να εξιςτοριςει τα
κλάματα και τισ φωνζσ των βρεφϊν και τισ κραυγζσ και τα δάκρυα και τουσ οδυρμοφσ των
μθτζρων και των πατζρων;

Και ζβλεπεσ αρμακιζσ ατελείωτεσ να βγαίνουν ζξω από τθν Εκκλθςία και το άδυτο
του ναοφ, ςαν αγζλεσ και ςαν κοπάδια προβάτων. Και ζκλαιγαν και οδφρονταν και δεν υ-
πιρχε ζλεοσ γι’ αυτοφσ…

Μόλισ ο Μεχεμζτ (εννοεί τον Πορκθτι) βγικε από το Ιερό, ηιτθςε τον Μεγάλο Δοφκα
που τον ζφεραν αμζςωσ εμπρόσ του… Ο Μεχεμζτ όταν άκουςε το όνομα του Βαςιλιά, ρϊ-
τθςε αν ο αυτοκράτορασ είχε δραπετεφςει με τα πλοία. Ο Δοφκασ απάντθςε πωσ δεν γνϊ-
ριηε. Ο ίδιοσ βριςκόταν ςτθ Βαςιλικι Πφλθ, τότε που οι Σοφρκοι μπαίνοντασ από τθν Πφλθ
του Χαρςοφ ςυνάντθςαν τον Βαςιλιά. Δφο νζοι τότε αποςπάςτθκαν από το πλικοσ του
ςτρατοφ και ο ζνασ είπε ςτον Σφραννο: «Αφζντθ, εγϊ τον ςκότωςα. Βιαηόμουνα να μπω
και να αρπάξω μαηί με τουσ ςυντρόφουσ μου και τον άφθςα κάτω νεκρό». Αμζςωσ ο άλλοσ
ςυμπλιρωςε: «Εγϊ τον χτφπθςα πρϊτοσ». Ο Σφραννοσ ζςτειλε αμζςωσ και τουσ δφο με
τθν εντολι να φζρουν εμπρόσ του το κεφάλι του. Εκείνοι ζτρεξαν γριγορα, ζκοψαν το κε-
φάλι του και το ζφεραν ςτον θγεμόνα. Σότε ο Σφραννοσ είπε προσ τον Μεγάλο Δοφκα:
«Πεσ μου τθν αλικεια. Είναι αυτι θ κεφαλι του Βαςιλζωσ;». Αυτόσ τθν περιεργάςτθκε και
είπε: «Ναι, δικι του είναι». Κοίταξαν κι άλλοι τθν κεφαλι και τθν αναγνϊριςαν. ΢τθ ςυνζ-
χεια τθν κάρφωςαν ςτον κίονα του Αυγουςταίου, όπου παρζμεινε μζχρι το βράδυ. Μετά,
τθν ζγδαρε, τθ γζμιςε με άχυρα και τθν ζςτειλε παντοφ, επιδεικνφοντασ το ςφμβολο του
κριάμβου του ςτον αρχθγό των Περςϊν και των Αράβων και ςτουσ υπόλοιπουσ Σοφρκουσ…

Και ζβλεπεσ ολόκλθρθ τθν πόλθ ςτισ ςκθνζσ του ςτρατοπζδου, μια πόλθ ζρθμθ, ξα-
πλωμζνθ νεκρι, ξεγυμνωμζνθ, βουβι, παραμορφωμζνθ, άςχθμθ.

Ω Πόλθ, Πόλθ, κεφαλι των πόλεων όλων. Ω Πόλθ, Πόλθ, κζντρο των τεςςάρων ςθ-
μείων του ορίηοντα. Ω Πόλθ, Πόλθ, καφχθμα των Χριςτιανϊν κι αφανιςμόσ των βαρβάρων
Ω Πόλθ, Πόλθ, καινοφργια παράδειςοσ που βλάςτθςεσ ςτθ Δφςθ, γεμάτθ φυτά πολφμορ-
φα, καρπϊν πνευματικϊν…

Η Αγία Τράπεζα τησ Αγίασ Σοφίασ

«Σθν θμζρα που πάρκθκεν θ Πόλθ ζβαλαν ς’ ζνα καράβι τθν άγια τράπεηα, να τθν
πάνε ςτθν Φραγκιά, για να μθν πζςει ςτα χζρια των Σοφρκων. Εκεί όμωσ ςτθ κάλαςςα του
Μαρμαρά άνοιξε το καράβι και θ άγια τράπεηα βοφλιαξε ςτον πάτο. ΢το μζροσ εκείνο θ
κάλαςςα είναι λάδι, όςθ καλαςςοταραχι κι αν είναι γφρω. Και το γνωρίηουν το μζροσ αυ-
τό από τθ γαλινθ που είναι πάντα εκεί και από τθν ευωδία που βγαίνει. Πολλοί μάλιςτα
αξιϊκθκαν να τθν ιδοφν ςτα βάκθ τθσ κάλαςςασ. Όταν κα πάρομε πάλι τθν Πόλθ, κα βρε-
κεί και θ Αγία Σράπεηα και κα τθν ςτιςουν ςτθν Αγιά ΢οφιά, να γίνουν ς’ αυτι τα εγκαίνι-
α».

(Βλ. Ν. Πολίτου, Μελζτθ περί του Βίου και τθσ γλϊςςθσ του Ελλθνικοφ λαοφ. Σ. Αϋ,
Εν Ακιναισ 1904, 20, Αρ. 30).

Η Λειτουργία τησ Αναςτάςεωσ ςτην Αγία Σοφία

«Σοφτω τω ζτει (1522) ζδειξε ο Θεόσ ςθμείον τοιόνδε εν τθ Κωνςταντίνου Πόλει, τθ
μεγάλθ Κυριακι του Πάςχα. Σο μεςονφκτιον θγζρκθςαν οι Σερβιςιδεσ, και υπιγαν εισ τθν
Αγίαν ΢οφίαν, να ςαλαβατιςουν κατά το ζκοσ αυτϊν. Και ελκόντεσ εισ τα Προαφλια του
ναοφ ικουςαν ψαλμωδίαν, και είδον και φωσ μζγα εν τω ναϊ, και πλθςιάςαντεσ εφρον τασ
πφλασ ανεωγμζνασ και φωνάσ και ψαλμωδίασ, το Χριςτόσ Ανζςτθ. Και ακοφςαντεσ ςπου-
δαίωσ ζδωςαν γνϊςιν του αφεντόσ, όςτισ ιλκεν ςωματικϊσ και ικουςεν και είδεν εν οφ-
καλμοίσ, κελεφςασ ίνα αναβοφν εισ τα ανθχοφμενα (γρ. κατθχοφμενα= κατθχουμενεία, γυ-
ναικωνίτθσ) να ςκοπεφςουν μιποτε ζςτιν εξ ανκρϊπων θ τοιαφτθ ενζργεια. Και ευκφσ εξζ-
λιπεν και το φωσ και θ ψαλμωδία.

Και πάλιν ϊρμθςεν, ίνα κόψθ τουσ Χριςτιανοφσ, ειμι πάλιν ο αυτόσ πυριπαςίασ απζ-
κοψεν αυτοφ τθν ορμιν».

(Βλ. Ν. Πολίτου, ό. π, τόμ. Αϋ, 25-26, Αρ. 41)