You are on page 1of 7

PISMENA PRIPREMA ZA NASTAVU

Nastavnik:

Datum:

kola i rezred:

Nastavna cjelina: Poetak Prvog svjetskog rata

Nastavna jedinica: Prvi svjetski rat, od atentata do ulaska SAD-a u rat 1917.godine

Zadatci:

Materijalni:
Objasniti uenicima ta su uzroci a ta povod za Prvi svjetski rat,
pri tome ponoviti prethodno odraeno gradivo prilikom razgovora
o uzrocima Velikog rata. Upoznati uenike sa politiko-
revolucionarnom organizacijom Mlada Bosna i politikim
tenjama toga vremena. Objasniti stvaranje saveza i otvaranje
frontova u Evropi.
Funkcionalni:
Povezivanje gradiva i praenje uzroka i posljedica historijskih
dogaaja. Vjebanje snalaenja u vremenu i prostoru, kao i
analiziranje slikovnog materijala i teksta. Uoavanje i
razlikovanje binog od nebitnog.
Odgojni:
Razvijanje pozitivnog odnosa kod uenika prema mirnim
rjeavanjima sukoba. Razvijanje tolerancije i osuivanje
osvajake politike.

Tip sata: Obrada novog gradiva

Nastavni oblici: Frontalni i individalni rad


Nastavna metoda: Metoda usmenog izlaganje, metoda razgovora, rada sa tekstom,
historijskom kartom i slikovnim materijalom

Nastavna sredstva: Prezentacija, film, karta.

Korelacija sa drugim predmetima: Upoznavanje sa dravama koje uestuju u ratu, i


njihovim teritorijalnim poloajima, uenici mogu detaljnije obraivati na asu geografije.

Literatura: Udbenik Povijest 8, Miroslav Akmada, Stjepan Bekavac i Miroslav


Rozi, Alfa Mostar, 2015.

Artikulacija sata:

1. Najava zadatka:

Naglasiti naslov nastavne jedinice koja e biti obraena i rei uenicima da zapiu naslov
lekcije: Prvi svjetski rat od atentata u Sarajevu do ulaska SAD-a u rat 1917.

2. Uvodni dio (10min):

Kao uvod u Prvi svjetski rat, prvo emo prvo preko projektora pustiti kratki film koji ukratko
opisuje i slikovito pribliava uenicima najznaajnija zbivanja Prvog svjetskog rata, kao i
uzroke i povod koji su doveli do tog rata. Poslije odgledanog filma pristupit e se razgovoru
sa uenicima na osnovu njihovih zapaanja.

Nakon razgovora sa uenicima o filmu, napraviti kratki usmeni uvod openito o prvom
svjetskom ratu, primarno spomenuti one bitne karakteristike koje uenici nisu zapazili
prilikom razgovora o filmu.

3. Obrada novog gradiva (25min):

Metodom usmenog izlaganja i demonstracije, preko postavljanja pitanja, nastavnik e


pristupiti obradi novog gradiva.

Prvi svjetki rat je vojni sukob koji je trajao do 1914. do 1918. godine. U njemu je uestovala
veina velikih svjetskih sila, grupisanih u dva sukobljena vojna saveza: Centralne sile i
Antanta.
Centralne sile Njemaka, Autrougarska, Osmansko carstvo, Bugarska... Korjen ovog saveza
je vojni sporazum 1879. godine sklopljen izmeu Njemake i Austrougarske, ovom savezu se
1882. godine prikljuila Italija i tako nastaje tzv. TROJNI SAVEZ ili CENTRALNE SILE.
Italija se poetkom Prvog svjetskog rata osluuje na nautralnost i nakon odreenog vremena
pristupa savezu Antatnte. U toku 1915. godine Njemakoj i Austrougarskoj pristupaju
Osmansko carstvo i Bugarska.

Antanta Francuska, Rusija, Velika Britanija... Korjen ovog saveza predstavlja Entente
cordiale ili srdani sporazum, sklopljen u Londonu 1904. godine izmeu Velike Britanije i
Francuske kojim su kolonijalne sile rijeile sporna pitanja i podjelu kolonijalnih teritorija
meu sobom. Velika Britanija je 1907. godine sklopila sporazum sa Rusijom o razdiobi
utjecajnih sfera u Aziji, dok je Francuska ve imala sporazum sa Rusijom iz 1892. godine.
Izbijanjem Prvog svjetskog rata, kako bi se uspotavila protutea Centralnim silama, natao je
Trojni sporazum ili sporazum sila Antante Velike Britanije, Francuske i Rusije.

Prvi svjetski rat ili Veliki rat voen je prvenstveno radi odbrane ili stjecanja svjetske politike,
vojne i gospodarske prevlasti. Nazvan je velikim ratom zbog uea drava sa svih kontineta
kao i zbog viemilionske mobilizacije. Glavna karakteristika ovog rata je pozicioni rat, tzv.
rovovski rat. U ovom ratu koritene su i mnoge inovacije kao to su: tenkovi, avioni, bojni
otrovi, mitraljezi, radio i sl.

Uzroci rata predstavljaju razloge koji su izazvali ratni sukob, dok povod predstavlja konkretan
dogaaj koji je doveo do ratnog sukoba. Neposredan povod za izbijanje Prvog svjetskog rata
je Sarajevski atentat, meutim uzroci rata lee u viedecenijskoj sloenoj vojno-politikoj
situaciji i rivalitetima. Militarizam, saveznitvo, imperijalizam i nacionalizam igrali su glavne
uloge u izbijanju konflikta najirih razmjera koje svijet do tada nije vidio. Nakon Aneksione
krize (1908-09), Prve (1905-06) i Druge marokanske krize (1911), krize oko Balkanskih
ratova (1912-13), dolo je do Julske krize 1914. godine. Julska kriza dovela je do zategnute
politike situacije u Europi u kojoj Austrougarska nije htjela da popusti u svojim zahtjevima,
a Srbija nije mogla da dozvoli taj stepen ponienja. Neuspjeh u mirnom prevazilaenju krize
zavrio je Austrougarskom objavom rata 28. Jula 1914. godine, nakon ega je uslijedio niz
objava rata, tako da se vei dio Europe, podjeljen u dva saveza, naao u sitauciji koja je mogla
da se rijei samo vojnim sredstvima.
Tokom objanjava uzroka samog rata, pristupit e se razgovoru sa uenicima i ponavljanju
prethodno steenog gradiva. Krize koje smo naveli kao uzroke predstavljaju prethodno raene
lekcije u sklopu nastave historije, prvenstveno Balkanki ratovi.

Nakon objanjavanja uzroka rata prelazimo na povod rata, dakle na Sarajevski atentat i
njegove sudionike. Sarajevski atentat predstavlja in ubistva Austrougarskog
prestolonasljednika Franje Ferdinanda i njegove supruge Sofije. Ovaj in izvrio je Gavrilo
Princpi, pripadnik politiko-revolucionarne organizacije Mlada Bosna. Mlada Bosna je u neku
ruku i politiko nacionalistiki pokret koji je prilikom izvrenja atentata suraivao sa srpskom
tajnom organizacijom Crna ruka ili Ujedinjenje ili smrt. lanovi organizacije koji su
uestovali u smiljanju i izvravanju ovog zadatka su: Gavrilo Princip, Nedeljko abrinovi,
Trifko Grabe, Vaso ubrilovi, Cvjetko Popovi, Muhamed Mehmedbai i Danilo Ili.

Nacionalni pokreti i opredjeljivanje za stvaranje Slavenske drave glavne su karakteristike


drutvenih i politikih prilika tadanjeg vremena. Takoer treba istai prosvjedne pokrete
studenata koji su tada vladali u zemljama jugoistone Europe, i kako i na koji nain su
literarni i kulturni dogaaji utjecali na tadanju omladinu. Pripadnici organizacije Mlada
Bosna istakli su se kao pristae jugoslavizma (nacionalnog ujedinjenja svih junih Slavenskih
naroda), i stalno su isticali potrebu za stvaranjem zasebne drave.

Nakon izvrenog atentata 28. Juna 1914. godine, Austrougarska vlada sprovela je niz akcija
da se uhvate poinitelji i da se saznaju njihovi ciljevi. U ovim akcijama uhvaeni su svi
atentatori i njihovi saradnici. Istraga je pokazala umjeanost Srbije i dobavljanje oruja od
strane lica koji borave na njihovoj teritoriji. Ovim zakljukom Austrougarska vlada poslala je
ultimatum Srpskoj vladi 23. Jula 1914. godine. Ultimatum je sadravao deset taaka:

1) Da zabrani sve publikacije koje piu protiv Austrougarke i svojom optom


tendencijom ugroavaju njen teritorijalni integritet.
2) Da odmah raspusti Narodnu odbranu i slina udruenja i da sprijei da one nastave
svoj rad pod drugim imenom i u drugom vidu.
3) Da iz javne scene u Srbiji izbaci sve ono to predstavja propagandu protiv
Austrougarske.
4) Da iz slube ukoni sve oficire i inovnike koji su odgovorni za propagandu protiv
Austrougarske.
5) Da prihvati saradnju organa carsko-kraljevske vlade u uguivanju subverzivnog
pokreta usmjerenog protiv teritorijalnog integriteta Carstva.
6) Da otvori istragu protiv uesnika u Sarajevskom atentatu i da prihvati da u ovoj istrazi
uestuju organi Austrougarske.
7) Da odmah uhapsi Vojislava Tankosia i Milana Ciganovia.
8) Da sprijei pomaganje nedozvoljene trgovine oruja preko granice i da otpusti i strogo
kazni pripadnike pogranine slube koji su pomogli prebacivanje atentatora.
9) Da objasni izjave srpskih visokih inovnika protiv monarhije date poslije 28. Juna.
10) Da obavjetava carsko-kraljevsku vladu o ispunjavanju ovih zahtjeva.

Srpska vlada nije mogla prihvatiti take 5. i 6., jer bi time dopustila direktno mijeanje
Austrougarskih organa vlasti u njene unutranje poslove i zakone. Nakon negativnog
odgovora Austrougarska vlada objavila je rat Srbiji 28. 7. 1914. godine. Nakon objave rata
Srbiji uslijedile su i druge objave rata:

1.8. Njemaka objavljuje rat Rusiji


3.8. Njemaka objavljuje rat Francuskoj i napada Belgiju
4.8. Velika Britanija objavljuje rat Njemakoj
6.8. Austrougarska objavljuje rat Rusiji
11. i 12. 8. Francuska i Velika Britanija objavljuju rat
Austrougarskoj
23.8. Japan objavljuje rat Njemakoj

Nakon objava rata dolazi do ratnih operacija. Glavni frontovi prvog svjetskog rata su:

Zapadni front od Sjevernog mora do vicarske


Istoni front od Baltika do Rumunije
Balkanki front du Save, Dunava i Drine
Talijanski front otvara se ulaskom Italije u rat 1915. godine
Solunski front otvara se nakon okupacije Srbije i Crne gore 1915.godine

Najznaajnije i najvee bitke tokom prve tri godine rata su:

Bitka na rijeci Marni Francuska i Velika Britanija protiv Njemake (5.-12.


Septembra 1914.)
Bitka kod Tanenberga Rusija protiv Njemake (17. Augusta 2. Septebra 1914.)
Bitka na planini Cer Srbija protiv Austrougarske (16. 19. Augusta 1914.)
Bitka na rijeci Kolubari Srbija protiv Austrougarske (6. Novembra 1914.)
Bitka za Ypres (Belgija) Kanada protiv Njemake (22. April 1914.)
Galipoljska bitka (Dardanelska ekspedicija) Engleska i Francuska protiv Osmanskog
carstva (25. April 1915. 6. Januar 1916.)
Bitka za Verdun Francuska protiv Njemake (21. Februar 18. Decembar 1916.)
Bitka na rijeci Somme Velika Britanija protiv Njemake (1. Juli 18. Novembar
1916.)
Bitka kod Jyllanda (Danska) Velika Britanija protiv Njemake, pomorska bitka (31.
Maj 1. Juni 1916.)

4. Zakljuni dio sata (10min):

Nakon ispredavanog gradiva treba sa nekoliko pitanja provjeriti koliko su uenici sluali i
zapamtili novo gradivo.

ta je bio uzrok a ta povod Prvom svjetskom ratu?


Ko su pripadnici organizacije Mlada Bosna i ta je njihov cilj?
Koji su razlozi ulaska velikih sila u rat?
Koji su glavni frontovi?
Koje su najznaajnije bitke?

Na samom kraju sata pustiti uenicima kratki film o tome kako su Britanski i Njemaki
vojnici prekinuli ratne sukobe za vrijeme Boia 1914. godine, taj dan iskoristili su za
razgovor i za partiju fudbala.

Pojmovi:

Uzroci razlozi koji su izazvali ratni sukob


Povod konkretan dogaaj koji je doveo do ratnog sukoba
Atentat oruani napad na neku istaknutu osobu s namjerom njenog ubistva
Ultimatum zahtjev praen prijetnjama u sluaju neispunjenja
Front prva borbena linija
Rovovski rat rat koji se vodi du utvrene linije fronta bez velikih
pomjeranja, pozicioni rat.
Militarizam prevlast vojnih ideja, obiaja i interesa.
Imperijalizam sistem politike dominacije ili ekonomske eksploatacije.