You are on page 1of 7

Uticaj halogena na elektrofilnu

aromatsku supstituciju (EAS)

1
Vaan izuzetak od opeg pravila o,p-aktivirajueg i m-
deaktivirajueg djelovanja supstituenata predstavljaju
atomi halogena. Naime, oni pokazuju dva razliita
djelovanja na EAS. Npr. brombenzen i hlorbenzen
nitriraju se 30 puta sporije od benzena. Znai, atomi X-
su deaktivirajui, ali supstitucija se odvija u o- i p-
poloaju u odnosu na njih (sve druge deaktivirajue
grupe su m-usmjerivai):

2
3
U stvari, kod halogena je prisutna odreena ravnotea
izmeu induktivnog i rezonantnog efekta.

a) Induktivni efekat halogena

4
b) Rezonantni efekat halogena

5
Putem njihovog elektron-akceptornog induktivnog efekta
halogeni (X-) ine aromatski prsten pozitivnijim od
benzena. To uzrokuje da e slobodna energija aktivacije
(Ea) za bilo koju EAS biti vea od one na benzen, tj. X-
su deaktivirajui. Meutim, kroz njihov elektron-donorni
rezonantni efekat, X- uzrokuju da Ea za o- i p-EAS bivaju
nie od one za m-EAS. Dakle, X- su o- i p-usmjerivai.

6
Efekat supstituenata na elektrofilnu
aromatsku supstituciju

orto-para meta
usmjerivai usmjerivai
Jako aktivirajui: Jako deaktivirajui:
-NH2, -NHR, -NR2, -OH, -O-- -NO2, -NR3+, -CF3, -CCl3, -SR2+,
Umjereno aktivirajui: Umjereno deaktivirajui:
-NHCOCH3, -NHCOR, -OCH3, -CN, -SO3H, -COOH, -COOR,
-OR, -OCOR, -CHO, -COR
Slabo aktivirajui:
-CH3, -CH2CH3, -R, -C6H5
Slabo deaktivirajui:
-F-, -Cl-, -Br-, -I-, -CH2X