Kernbegrippen

Mängelwesen
De mens is van nature gebrekkig. De mens ontbreekt instincten tegenover andere dieren. Hij voelt
zich bedreigt en genoodzaakt om aanpassingen te maken aan omgeving

Individualisering
Mensen zijn steeds meer op zichzelf. We zijn niet meer zo sterk ingedeeld in klassen of groepen.
Iedereeen zorgt voor zichzelf. Iedereen gaat zijn eigen weg uit. Een boerenzoon wil niet persee boer
worden.

Pillenmaatschappij
We grijpen naar pillen als we ons niet goed/gelukkig voelen. Dit geeft een kortstondige illusie van
geluk. Het is geen echt geluk, ongeluk wordt steeds groter.

Hedonistische adaptatie
Hedonistische adaptatie is het fenomeen waarbij een verandering in onze omgeving (nieuw lief,
nieuwe auto, loonsverhoging) slechts een korte tijd zorgt voor een hoger geluksniveau. Dit komt
omdat we zeer snel wennen aan het nieuwe en terugvallen op ons oude geluksniveau.

Hedonisme
In de filosofie is het hedonisme de leer binnen de ethiek die stelt dat genot (in algemene zin) het
hoogste goed is. Dit gedachtegoed wordt de dag van vandaag sterk in de hand gewerkt door de
economisch-consumentalistische realiteit. “Gij zult genieten” is het gebod dat alle andere vervangt.

Detraditionalisering
Detraditionalisering betekent dat traditionele opvattingen en gedragingen hun dwingend karakter
verliezen. Wat we denken en doen wordt minder bepaald door ons milieu van herkomst. De band
tussen levensloop en de groep waarin we geboren werden, wordt losser.
Gedrag, opvattingen, alledaagse handelingen verliezen hun dwingend gedrag. Men verlaat de
tradities en traditionele handelingen.
(We laten er ons niet meer zo door lijden, het dwingende karakter verdwijnt).

Keuzebiografie
Een keuzebiografie impliceert dat een levensloop niet alleen het resultaat is van voorgeschreven
grenzen, ordeningen, regels en mogelijke rollen, maar ook van voorkeuren en prioriteiten die het
individu zelf stelt en waarvoor het individu ook zelf verantwoordelijkheid draagt en behoort te
dragen.

Identificatie
De weerspiegeling van wat de anderen/maatschappij over ons zeggen, zegt wie we zijn, wat we
moeten zijn, wat we niet en wel mogen doen. Onze identiteit is niet statisch, als onze omgeving
verandert verandert (onbewust) onze identiteit. We nemen gedragingen over en creëeren onze eigen
'ik'.
We spiegelen ons aan de anderen, nemen het dominante verhaal over. De maatschappij zegt ons wie
we zijn, moeten zijn, niet mogen zijn. Overnemen van verwachtingen en opdrachten voor onze
toekomst vanwege onze familie, onze sociale groep, onze cultuur, enz

Separatie
Een proces die optreedt tijdens de constructie van onze identiteit ⬄ identificatie. De mogelijkheid
om te kiezen voor een andere invulling van onze identiteit tussen verschillende verhalen/wat we
’zouden moeten’ zijn. Separatie heeft intrusie-angst als oorzaak (intrusie = binnendringen). Men
wilt streven naar autonomie.

Rank and Yank
Systeem waar bij personeel wordt verdeeld in groepen op vlak van prestatie. Elke persoon krijgt een
ranking. De beste 10% krijgen promotie en de slechtste 20% worden ontslagen. Dit brengt heel veel
concurrentie tussen de werknemers.

Individueel schuldmodel
Dit is de dominante visie op mislukken in de hedendaagse samenleving. Slagen is slechts een
kwestie van je best doen. Je kan het maken, dus moet je het ook maken. Wie faalt, heeft gewoon
niet hard genoeg zijn best gedaan en heeft het dus enkel zichzelf te verwijten. Men houdt hierbij
dus geen rekening met sociale, culturele of andere uitsluitingen.

Sociaaldarwinisme
Stroming in de sociale wetenschappen die theoriën van Darwin toepast op de sociale omgeving.
Survival of the fittest, iedereen voor zich. Groot kapitaal hebben is dominantie. Kapitaal is geen
toeval maar een doel.

Gordon Gekko
Personage in een film. Icoon voor hebzucht. “Greed is good”. Mens is vrij voor eigen belangen na
te streven en niet die van de overheid. Hij wijst in dat fragment egoïsme toe aan de evolutionary
spirit.
Zuilen van de moraliteit
1. Wederkerigheid en rechtvaardigheid (fairness):
Aan wederkerigheid is een notie van rechtvaardigheid en eerlijkheid gekoppeld.

2. Empathie en compassie:
Aan empathie is mededogen gekoppeld. Bestaat uit emotionele en cognitieve deel.

Baal Shem Tov (Poolse rabijn)
Baal Sjem Tov was een joods mysticus en rabbi (Heer van de Goede Naam), die vaak gezien wordt
als de stichter van het chassidisch jodendom. In een verhaal wordt hij het paradijs geweigerd en kan
zo (zonder beloning) pas echt God dienen.

Dubbelgebod van de liefde
Door helemaal in te gaan op de nood van één unieke ander kunnen we onrecht doen aan “derden”,
d.w.z. andere anderen , zij die in ruimte en/of tijd van ons verwijderd zijn. De barmhartigheid moet
met andere woorden begrensd worden door de rechtvaardigheid.

De verantwoordelijkheid in de tweede persoon moet begrensd worden door de verantwoordelijkheid in de derde persoon. Midrasj (hebreeuws) Manier voor het interpretreten van de bijbel verzen. -Derde persoon: De verantwoordelijkheid voor de afwezige. waarbij niemand. maar slechts bevelen had opgevolgd. -Tweede persoon: Verantwoordelijkheid voor een ander. De these van de beestachtigheid We maken beesten van mensen die kwaad doen. Nazi-bewakers van concentratiekampen. men is deel van een groter geheel. Vaak is het genoeg om zonder na te denken je taak te vervullen. . gezond/positief egocentrisme. Ze maken deel uit van een groter kwaad of er wordt gebruikt gemaakt van morele ontkoppeling. Je toewijden aan een ander. verantwoordelijk was voor het geheel en ieder slechts voor een enkel klein onderdeel. Ze doen vaak kwaad omdat ze bevelen opvolgen. goed zorgen voor jezelf. Het grootste kwaad wordt door onbenullen gepleegd door mensen zonder motief. Tragiek van de goedheid Je kan niet alles en iedereen goed doen. Hierbij wordt de verantwoordelijkheid verschoven naar anderen. dat hij geen intenties had. behalve Hitler. Terwijl dat niet altijd zo is. in Jeruzalem. Je hebt niet percé een duivels hart nodig. Men haalt er diepere betekenins uit. Hetgeen je verantwoordelijk stelt voor hem. Barmhartigheid Steun bieden aan anderen naast je. Tegenover de volgende generatie. kommerd zijn om eigen bestaan. Je hulp volledig geven aan één noodlijdende ander is onrecht doen aan de derden. De verantwoordelijkheid wordt gemakkelijk weggeduwd. Hij volgde blind een moorddadig systeem.Verantwoordelijkheid -Eerste persoon: Verantwoordelijkheid voor jezelf. Hij was een bureaucraat en enkel geïnteresseerd in het zo precies mogelijk volbrengen van zijn taak binnen het geheel: “Als de treinen reden. Fragmentatie Volledige scheiding van plicht en privé. zat zijn werk erop. Het is een kenmerk van de modene samenleving: we zien enkel onze eigen taak waar we zelf voor verantwoordelijk zijn en niet de rest. De Holocaust kon plaatsvinden omdat de nazi's het hele proces in stukjes hadden gebureaucratiseerd. Een ander in nood vraagt stilzwijgend je verantwoordelijkheid op te nemen voor hem. Banaliteit van het kwaad Hannah Arendt haar boek over het proces van Adolf Eichmann. hen niet alleen laten lijden. De grootste gruweldaden kunnen verricht worden door de meest gewone mesnen.” Het probleem van Eichmann is dat hij beweerde dat hij niets uit eigen wil had gedaan. voor de anderen. We zeggen dat ze kwaad doen om kwaad te doen. in tijd en ruimte.

De omstander verwacht dat een ander wel zal ingrijpen. de islam en alles van de islam. Tawhid (Arabisch 'één-maken'. (Vervreemding + indoctrinatie) Contact lossen van familie en vrienden. Radicalisereing Radicalisering betekent dat iemand opschuift van radicalisme richting extremisme en terrorisme (= gewelddadig extremisme). Een duidelijk voorbeeld hiervan was de behandeling van Joden in WO II door de nazi’s.. Het kwade wordt even niet als het kwade gezien. De mens wordt getransformeerd tot niet-mens. hoe kleiner de kans dat iemand ingrijpt. Afkering 'Bara' ten opzichte van alles wat niet islam is.. zijn heerschappij en zijn eigenschappen aan de duiden. heeft geen medelijden. De omstander ziet dat anderen niet ingrijpen. ) Wordt binnen de islam gebruikt om de eenheid van God. los komen te staan van de omgeving. Menselijke eigenschappen zijn niet van toepassing op hem. Je minimaliseerd de negatieve gevolgen van je daden. of verwacht dat een ander al wel een ambulance gebeld zal hebben. en waaraan uiteenlopende oorzaken en risicofactoren ten grondslag liggen. Zo kregen joden in concentratiekampen nummers in plaats van namen en allemaal dezelfde outfit. Morele ontkoppeling In bepaalde situatie je morele waarden”on-hold” zetten. Het is een proces van vervreemding (zich losmaken van de directe omgeving en de bredere samenleving) en indoctrinatie door een ideologie. Het omstanderseffect Hoe groter de groep omstanders. en gaat er mede daarom van uit dat ingrijpen niet nodig is. Men wordt een nummer.. met als gevolg dat ze niet als individuele mensen beschouwd werden. God is uniek. Al-wala wa-l-bara (Arabisch 'loyaliteit en afkering') Wala: loyaliteit ten opzichte van God. het wordt gebruikt om het monotheïsme mee aan te duiden. .Ontpersoonlijking Mens herleiden tot uitsluiten zijn rol of functie binnen een systeem. Radicalisering is een proces dat aanvat met vervreemding en versterkt wordt door indoctrinatie. .

een ambtenaar zoals er dertien in een dozijn bestaan. Gewone mensen kunnen beulen worden door in een bepaalde situatie terecht te komen en klakkeloos een systeem te volgen. Deze these is van belang omdat ook de dag van vandaag hier goed moet opgelet worden. Tot haar grote verbazing zag Eichmann er doodnormaal uit. er moeten enkele zeer perverde geesten geweest zijn maar om dat grote kwaad aan te richten hadden ze vele gewone mensen nodig. de uitroeiing van de joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Juist daarom moeten we het kwaad ernstig nemen. Het betekent dat je niet over bijzondere eigenschappen moet beschikken om gruweldaden te plegen. Ook in onze dagen. Soms volstaat het zelfs om onnadenkend je werk te doen. We moeten in het professionele leven genoeg de vraag stellen waarmee we bezig zijn. Je hoeft geen onmens of duivel te zijn. Dit is uiteraard een ongemakkelijke waarheid. De banaliteit van het kwaad is een term aangebracht door Hannah Arendt. Gewone mensen die hun werk deden en gehoorzaamden aan bovenaf opgelegde regels. die weigeren een persoon te zijn. ze waren een schakel in de ketting. Het blijkt niet zo te zijn. Een voorbeeld is de Holocaust. De dader blijft een dader. zet zijn moraal / geweten uit. Maak ook melding van het belang voor de these van de banaliteit van het kwaad voor je eigen (persoonlijke en/of professionele) leven. Velen waren er niet bewust van dat ze kwaad aanrichtten met hun acties omdat ze het niet direct deden. We mogen de verantwoordelijkheid niet afschuiven op het systeem maar moeten die met opgeheven hoofd zelf kunnen opnemen. Deze banaliteit van het kwaad is niet hetzelfde als het kwaad banaliseren!! Het kwaad wordt niet minder erg. Hierbij is het kwaad niet gelijk aan het overtreden van de wet maar ze juist volgen zonder na te denken. in alle sociale relaties. De banaliteit van het kwaad betekent niet dat we het kwaad banaliseren en zeggen dat het niet erg is. Arendt heeft dit geleerd tijdens het proces van nazikopstuk Eichmann waar ze als verslaggeefster aanwezig was. haar visie was dat het ergste kwaad wordt uitgevoerd door onbenullen. Je moet geen speciale eigenschappen hebben om kwaad te doen. Het experiment van Milgram . en daarom is dit zo gevaarlijk. en voelden hun niet verantwoordelijk voor het eindproduct. EXAMEN VOORBEELD Kunnen gewone mensen zoals jij en ik het gruwelijkste kwaad doen? Het is misschien moeilijk voor te stellen dat wij ook moordenaars kunnen worden. En toch is het zo. De Holocaust. en het is niet omdat we het proberen te begrijpen dat we daarom vergeven. profiteert de houder van een bepaalde vorm van macht graag van zijn machtsuitoefening. Iedereen wil zijn macht laten voelen aan diegenen waarover hij deze macht uitoefent. en wat onze acties finaal teweeg brengen en of we daar een deel willen van uitmaken. is en blijft onbeschrijfelijk kwaad. maar deze ondergaat een bewuste gespletenheid. In dit geval zou het beter zijn geweest als een hoop mensen de wet niet hadden gevolgd. Het is geruststellender ons de nazi’s voor te stellen als beesten omdat we dan een duidelijke grens kunnen trekken tussen “wij” en “zij”.Synthesevragen Schrijf een brief aan een vriend of familielid waarin je uitlegt wat de banaliteit van het kwaad is en wat het belang hiervan is. gewone mensen die weigeren na te denken. Dit is wat Hannah Arendt de banaliteit van het kwaad heeft genoemd. Maar het beangstigende is dat dit uitgevoerd werd door gewone mensen.

We zoeken ons geluk in de kicks. bijvoorbeeld gewoon door zo goed mogelijk onze job te doen. Ze zegt dat geluk in zekere zin genetisch bepaalt is.bevestigt dit trouwens. Men wil altijd gelukkiger zijn. Het enige dat we zelf kunnen bepalen is onze eigen verwachtingen. maar het kan niet altijd snel gaan en spectaculair zijn. Dirk De Wachter zegt ook dat je geluk niet kan kopen. Ongeluk daarentegen is een soort ziekte. De banaliteit van het kwaad moet ons gevoelig maken voor het kwaad waar wij aan bijdragen. Het doel in het leven is niet om gelukkig te zijn. we kunnen er niets aan doen. ziek. Als je je goed voelt bij je vrienden en familie en school. Doelen die je bereikt. het wordt bepaalt door 'platte chance'. we moeten zelf ons geluk maken. We moeten met andere woorden blijven nadenken bij wat we doen. Er schuilt een paradox in de manier waarop we omgaan met geluk en ongeluk. Vroeger was er een paradijs na het leven. Materieel geluk is slechts kortstondig. Geluk zit niet in materiële dingen. Geluk hebben we zelf amper in de hand. Het is belangrijk om het bredere plaatje blijven zien en nooit zomaar klakkeloos bevelen op te volgen Reactie op artikel van de Standaard: Schrijf een reactie op dit fragment waarin je gebruik maakt van de visies van Sonja Lyubormirsky en Dirk De Wachter op geluk. Dan zal je gelukkiger zijn dan met een spelconsole. De oorzaak van dit obsessief gelukkig willen zijn is volgens hem het afschaffen van het paradijs. het wordt grotendeels bepaald door onze omgeving. waar we geboren zijn. het zit in ervaringen. Gewone mensen zijn bereid medemensen dodelijke elektroschokken toe te dienen als er maar een autoriteit in de buurt is die zegt dat ze niet verantwoordelijk zijn. . DDW: geluk heeft veel te maken met onze omgeving. psychisch gezonde jongemannen bewakers in een nepgevangenis en binnen de kortste keren ontstaat er machtsmisbruik en sadistisch gedrag. steeds maar straffere. Beargumenteer je standpunt. het is om een goed leven te leiden. Waarover zijn ze het eens? Waarin verschillen ze van mening? Verwoord ook hoe jij aankijkt tegen hun beider visies. Indien je niet perse streeft naar geluk zal je sneller gelukkiger zijn dan dat je er naar streeft omdat je dan meer geluk verwacht. En wie een goed leven leid zal hierdoor gelukkig worden. geluk kan je wel nastreven in tegendeel. Volgens SL bestaat geluk uit twee delen. Of denk maar aan het gevangenisexperiment van Zimbardo. Maak van normale. SL: geluk is positieve emoties en doelen bereiken. Men moet geluk niet obsessief proberen na te streven. dus moeten we er ten volste gebruik van maken. Als je hoog zit kan/en moet je weer naar beneden. Ik zelf vind dat geluk veel te maken heeft met je eigen verwachtingen en weinig met ons eigen handelen. Wat in het artikel staat sluit aan bij de visie van Dirk De Wachter en Sonja Lyubormirsky. het is onze verdienste. indien dit onmogelijke streefdoel niet wordt bereik wordt men ongelukkig . depressief. maar nu is er na dit leven niets. ervaren van positive emoties en realisten van doelen. We kunnen niet meer gewoon rustig zijn. SL zegt niets over chance. Ongelukkig zijn is geen afwijking. Ik heb zelf grotendeels dezelfde visie als DDW. Vergelijk de visie van Dirk De Wachter en Sonja Lyubomirsky op geluk. Geluk is iets dat we verdienen.

De parabel van de barmhartige Samaritaan. Hierbij moeten we uitleggen dat ethiek een gevolg is van het feit dat wij eindige wezens zijn. Maar niet voor lang want dan gaan we weer op zoek naar nieuwe dingen. Intermenselijke ethiek heeft dus in de eerste plaats te maken met geraakt worden en raakbaar zijn voor het lot van de heel concrete ander. zij zijn afhankelijk van hoe wij hier en nu leven. Hoe onze zelf zorg vaak gevolg is van het feit dat wij eindig zijn 2.Wat kenmerkt onze samenleving? Hoe beïnvloedt onze samenleving ons geluk? Onze samenleving is vooral gebaseerd op het materiële. Het raakt ons letterlijk door merg en been. maar precies doorheen ons lichaam en zijn gevoeligheid. We willen iets. Onrecht treft ons niet geestelijk. Bespreek de lichamelijke fundamenten van de ethiek. los van ons lichaam. Daarom zou men gelukkig moeten worden. Raakbaarheid en barmhartigheid. 3. . Hieronder kunnen we 4 elementen onderbrengen. Onze huidige maatschappij speelt daar enorm op in het levert een 'instant statisfaction'. 1. gebaseerd zijn op zelf geraakt kunnen worden door het lijden van een andere. We zijn dan gelukkig. Barmhartigheid is niet louter spiritueel maar dit moet ook lichamelijk worden cfr. 4. Kwetsbaarheid van de toekomstige generaties. even later is het er.

maar behoud wel mijn vrijheid van antwoord. Het verschijnen van de ander dwingt mij tot een keuze die niet te ontlopen is. Mijn zelfzorg en de door mij betoonde barmhartigheid hebben een impact op deze derden en in het bijzonder ook op de toekomstige generaties. Hierdoor ontstaat er ook een nieuwe vorm van schuld. Dit is een gevolg van mijn eindigheid. De verantwoordelijkheid in de tweede persoon moet begrensd worden door de verantwoordelijkheid in de derde persoon. De barmhartigheid wordt verder ook begrensd door de rechtvaardigheid en die begrenst op zijn beurt ook weer de zelfzorg en ook de barmhartigheid. -Verantwoordelijkheid in de derde persoon: De verantwoordelijkheid voor de afwezige. Deze verantwoordelijkheid wordt mij aangedaan. De ander stelt mij voor hem verantwoordelijk. Ik verlies mijn vrijheid van initiatief. door rechtvaardigheid.Wat zijn de drie vormen van verantwoordelijkheid? Hoe hangen deze drie vormen van verantwoordelijkheid samen? -Verantwoordelijkheid in de eerste persoon: Deze verantwoordelijkheid komt overeen met de verantwoordelijkheid die ik heb voor mezelf. Er ontstaat een nieuwe invulling van uniciteit: ik ben uniek omdat ik “apart gesteld word” als degene die geroepen is om de unieke noodlijdende ander nabij te zijn. moet ik dus toch een evenwicht bewaken tussen de drie vormen van verantwoordelijkheid. -Verantwoordelijkheid in de tweede persoon: Dit is de verantwoordelijkheid voor de ander die mij overvalt omdat een noodlijdende ander ongevraagd op mijn pad verschijnt en door zijn nood mij stilzwijgend voor hem verantwoordelijk stelt. Een gezonde ik is natuurlijk bekommerd om zichzelf. Tegelijk maakt de zelfzorg de barmhartigheid mogelijk. Deze verantwoordelijkheid beperkt dus mijn vrijheid. maar ik ben wel vrij om die verantwoordelijkheid al dan niet op te nemen. Het betreft hier een “natuurlijk” en positief egocentrisme. . De voorwaarde voor verantwoordelijkheid in de eerste persoon is vrijheid. Het gaat echter niet om twee gelijkwaardige alternatieven.z. intergenerationele schuld) Mijn zelfzorg wordt begrensd door de barmhartigheid. Ze kunnen bovendien hun stem nog niet verheffen omdat ze er nog niet zijn. Verlossing is de genezing van de vrijheid. sociale. Zij zijn in het bijzonder kwetsbaar omdat ze voor hun bestaan van ons afhankelijk zijn.m. Ik moet de zorg voor mezelf opnemen en werk maken van een “zin-vol” en gelukkig bestaan. wordt die er ook door ethisch herijkt en begrenst die ook de barmhartigheid. ook al kan ik die niet voorzien (= objectieve. zodat iemand (opnieuw) vanuit zichzelf kan beslissen en handelen. de anderen. ik sta bij hem in de schuld. Als ik mijn verantwoordelijkheid niet opneem. fout en kwaad. Het tegendeel van deze vrijheid zijn verslaving en obsessionele afhankelijkheid. Als sterfelijk wegen moet ik moeite doen om mij in het bestaan te handhaven. voorafgaand aan mijn keuze. d. Alhoewel de barmhartigheid prioritair is. Ik ben verantwoordelijk voor de gevolgen van mijn daden. dan sticht ik het ethisch kwade en heb ik morele schuld.

maar ook om dat van de ander.Tegelijk bevragen de parabel en de inzichten van De Waal elkaar ook kritisch. het feit dat we stoffelijke wezens zijn. We moeten er dan ook bewust voor kiezen om onze “kring van empathie” zo wijd mogelijk te maken. Ik ben gevoelig voor wat een andere mens te beurt valt of aangedaan wordt omdat ik een kwetsbaar en sterfelijk lichaam ben. maar is er integendeel het resultaat van. . Dit is dan ook waartoe de parabel ons oproept en dit is verder waarom de naastenliefde een gebod is: naastenliefde is geen erotische liefde of vriendschap. is niet in tegenspraak met de strijd om het overleven die de evolutie kenmerkt. . De ander kan mij raken. Die raakbaarheid is een gevolg van mijn lichamelijkheid. Het gaat bovendien niet enkel om mijn lichaam. Dit maakt duidelijk dat empathie voor een vreemde ander niet vanzelfsprekend is en dat het niet vanzelfsprekend is dat we geraakt worden door de nood van de lijdende ander langs de kant van de weg. de onaantrekkelijke ander. producten van de evolutie die ons het vermogen tot medelijden en meevoelen heeft verschaft.Hoe kunnen we de inzichten van Frans de Waal en de parabel van de Barmhartige Samaritaan met elkaar in verband brengen? De parabel van de Barmhartige Samaritaan maakt duidelijk dat het fundament van de intermenselijke ethiek bestaat in onze raakbaarheid voor de lijdende ander. De Waal maakt duidelijk dat empathie “van nature” beperkt dreigt te blijven tot degenen die ons het meest nabij zijn en het meest op ons gelijken en waarmee we ons verbonden voelen. Altruïsme heeft dus een natuurlijk fundament. Ethiek is gebaseerd op onze lichamelijkheid. .Frans De Waal verdedigt dat altruïsme geworteld is in empathie. maar moet zich ook uitstrekken tot de ander die ons “van nature” eerder afstoot dan aantrekt. een vermogen dat een voordeel oplevert in de strijd om het bestaan en daarom door de natuurlijke selectie bevorderd werd.De parabel en de inzichten van De Waal resoneren omdat ze beide wijzen op het natuurlijke fundament van de ethiek en de zorg voor de ander. . de ander waar we weinig tot niets gemeenschappelijk mee hebben. kan mij opvorderen in de mate dat hij of zij verschijnt als kwetsbaar en gekwetst lichaam.

Byung-Chul Han verdedigt dat in de prestatiemaatschappij meer vrijheid en meer dwang hand in hand gaan. . Individualisering betekent dat we met zijn allen egoïstischer worden. We worden het materiële toch snel gewoon. Juist: want meer vrijheid is meer keuzes maar je moet wel kiezen.en geslachtsstandsordeningen" afbrokkelen. Individualisering betekent dat sociale ongelijkheid verdwijnt. We nemen gewoon meer vrijheid om te kiezen. Volgens Paul Verhaeghe heeft onze identiteit een biologisch-evolutionair fundament. Steeds meer willen is geen streven naar geluk. Fout: We relativeren alles maar concrete inhoud krijgt het niet. Fout: het verdwijnt niet maar het uit zich anders. en de nog bestaande voor moderne morele en godsdienstige betekenissystemen sterk aan symbolische macht inboeten. ze verliezn wel hun dwingend karakter.Stellingen Het onderzoek van Sonja Lyubomirsky weerlegt de claim van Dirk De Wachter dat er weinig verband is tussen geluk en geld. In de commandosamenleving zijn we volgens Byung-Chul Han allemaal onze eigen uitbuiter geworden. Detraditionalisering betekent dat tradities verdwijnen. Juist: SL zegt dat geluk voor een groot deel in je genen zit. Fout: Ze verdwijnen niet. Je moet er geluk mee hebben. Identiteit is een sociale constructie met als fundament het biologisch-evolutionaire. Kunnen kiezen is moeten kiezen. Met de uitdrukking individualisering is enkel gezegd dat de 19de-eeuwse "klassen. Het wordt een mogelijkheid in plaats van een verplichting. Fout: Ook SL zegt dat er weinig verbond is tussen geld en geluk. Juist: We moeten als ondernemen onszelf uitbuiten en niet uitgebuit worden door anderen. Het onderzoek van Sonja Lyubomirsky bevestigt de claim van Dirk De Wachter dat veel van ons geluk een kwestie is van geluk. Juist: Onze identiteit wordt gevormd door onze omgeving.

het overnemen van de gemoedstoestand van een ander individu. Paniek bij 1 dier in de kudde.Volgens Paul Verhaeghe is onze identiteit een sociale constructie en heeft die bijgevolg geen biologisch-evolutionair fundament. Waar De verhouding die ik aanneem tegenover mezelf is bepaald door wat ik van anderen gehoord heb over mezelf tijdens de periode waarin mijn identiteit gevormd werd. Bv. Juist: verantwoordelijkheid in de eerste persoon moet voldaan zijn.w. ons zelfbeeld) is volgens Paul Verhaeghe een constructie vanuit de omgeving. Empathie vraagt om sterk ontwikkelde cognitieve vermogens en komt bijgevolg slechts bij weinig dieren voor. mooi zo”. . Bvb. Identiteit is een sociale constructie. Je moet je eigen weg maken en niet die van de ander. Als daar iets mee scheelt schieten de anderen altijd te hulp. “er zit pit in. Mens is een sociale soort. Reactie van moeder op actieve baby in haar buik: “het is nu al een lastige ADHD’er” vs. Volgens de cursus is een gezonde dosis egocentrisme noodzakelijk. Dieren hebben deze eigenschappen. Volgens Paul Verhaeghe bewijst adoptie dat onze identiteit geen biologisch-evolutionair fundament heeft. Je moet zelf werken aan je bestaan en geluk. Ons zelfbeeld wordt vanaf kindsaf gevormd door anderen. Fout: Identiteit is niet enkel biologisch gedetermineerd. Juist: merendeel van de dieren soorten hun voortplanting is gebaseerd op de verzorging van de jongeren.a. Hoe we denken over onszelf (m. Er zijn diersoorten waar dit niet geldt maar bij het meerderdeel geld dit wel. De meest basale vorm van empathie is emotionele aanstekelijkheid. Dit kan zonder begrip van de situatie van de ander en dus zonder sterke cognitieve vermogens Gerichte hulp is wijdverbreid in het dierenrijk en moet bijgevolg reeds vroeg in de evolutie van het leven ontstaan zijn. Fout: Emotionele aanstekelijkheid en het overnemen van de gemoedstoestand van een ander. één vogel schrikt en ze vliegen allemaal weg. Dan zullen alle dieren van de kudde op hol slaan. Juist: We spiegelen onszelf aan wat een ander over ons denkt.

De verschijning van de lijdende ander leidt tot het einde van mijn vrijheid. enkel smeken. ook al kies ik zo voor het ethisch kwade. De naastenliefde is geen subjectieve voorkeur en heeft niets te maken met vriendschap of erotisch verlangen en kan daarom als gebod beschouwd worden. Hij delegeert de man naar de herberg en zorgt voor verzorging meer niet. Fout: ze liepen zo omdat ze hem wel zagen liggen. De parabel van de Barmhartige Samaritaan presenteert de Samaritaan waar de parabel naar genoemd is als een model van totale barmhartigheid. Er is ook geen reflectie over de grenzen aan de barmhartigheid. vandaar het gebod. Deze medemens kan een volledig onbekende en onaantrekkelijk voor je zijn. Fout: Ze zegt enkel dat de joden misschien wel meer verzet hadden kunnen leveren. Hannah Arendt verdedigt de visie dat de joden mede verantwoordelijk zijn voor de Holocaust. Ze zien hem en worden geraakt maar kiezen er voor om niet te helpen.Het feit dat de priester en de leviet in de parabel van de Barmhartige Samaritaan met een wijde boog om de gewonde man heen lopen maakt duidelijk dat ze hem niet hebben zien liggen. Maar ze hadden dit niet kunnen voorkomen. De samaritaan verliest zijn eigen primaire doelen niet. (2) het gevaar van een neerbuigende beleving van barmhartigheid. Volgens de cursus is het absurd om van de naastenliefde een gebod te maken. Fout: De Samaritaan verzorgt de man niet tot in het oneindige. Naastenliefde betekent dat je iedereen even sympathiek moet vinden. Ik behoud echter mijn vrijheid van antwoord. Fout: Ik kies er niet voor dat een lijdende ander op mijn pad verschijnt. Fout: Je moet inzitten met het lijden van de medemens. Ik kan hem dus links laten liggen. Hierom zorgen doet men niet van nature. Juist: Natuurlijk is enkel voor mensen in je cirkel en niet erbuiten. De naastenliefde is een gebod omdat ze tegennatuurlijk is. De ander kan mij niet dwingen. . Fout: Naastenliefde is ook voor mensen die we niet kennen en waar we ons niet tot door aangetrokken voelen worden. Ik heb dus geen vrijheid van initiatief. Fout: De parabel heeft niet over: (1) het voorkomen van slachtoffers. en (3) het belang van een institutionele vormgeving van de barmhartigheid. De parabel van de Barmhartige Samaritaan leert ons alles over de ethische verhouding tussen mensen. maar toch zal je hem niet alleen laten lijden.

De nazi’s opteerden voor uitroeiing d. Als Eichmann dit deed zonder na te denken is hij alsnog schuldig en verantwoordelijk voor zijn gruwel.v. en gewoon de bevelen opvolgde. Fout: De gaskamers maakte het draagelijker voor de soldaten. zo werdt een echte confrontatie vermeden. Het is de gespletenheid tussen beide. Maar men blijft toch gericht op het goede. Het is niet het banaliseren van het kwaad. Juist: Een belangrijke reden die het kwaad van de Holocaust mogelijk maakte was het bestaan van fragmentatie. Fout: Dit kan een factor zijn maar er zijn nog heel veel andere factoren van toepassing.De banaliteit van het kwaad betekent dat we het kwaad onvoldoende ernstig nemen. Radicalisering wordt veroorzaakt door het opgroeien in verpauperde wijken en door discriminatie. Juist: Extremisten willen verandering en werken hiervoor buiten de bestaande structuren. Fout: Of je nu deelneemt aan zo'n systeem of niet.m. Juist: Fragmentatie veronderscheid van goed en kwaad. indien deze kwaadaardig van aard zijn. Elke extremist is een radicaal maar niet elke radicaal is een extremist. De banaliteit van het kwaad impliceert dat Eichmann eigenlijk het slachtoffer was van een moorddadig systeem. Radicalen willen verandering en werken hiervoor binnen de bestaande structuren. Dit correspondeert met de Kantiaanse ethiek die stelt dat het goede er in bestaat om te doen wat je moet doen. Het strikt naleven van dit principe is inderdaad gevaarlijk. . Dit impliceert dat er een absolute scheiding bestaat tussen werk en privéleven. want het blind gehoorzamen van bevelen kan gruwelijke gevolgen hebben. gaskamers om de slachtoffers op een meer humane wijze te kunnen doden. Volgens Didier Pollefeyt maakt fragmentatie duidelijk dat ook mensen die het kwade doen fundamenteel op het goede gericht zijn. Fout: Het wil zeggen dat het kwaad wordt gedaan door gewone mensen en niet door demonen. De Holocaust maakt duidelijk dat de ethische benadering van Immanuel Kant gevaarlijk is. je bent verantwoordelijk voor je eigen daden. Het was toen een teken van grootsheid als je je emoties aan de kant kon zetten.

en zelfs de verkiezingen. Ze wijzen het op ideologische achtergrond af. Je hebt ook nog Jihadisten. manifestaties. Fout: de man is een quiëtist. Quiëtisten trekken zich zoveel mogelijk uit de samenleving terug om de islam zuiver te beleven. etc. Maar tegelijkertijd is salafisme wel de voedingsbodem ervan.De man in het tweede fragment over het salafisme die zegt dat de islam hem leert zich steeds te schikken is een politico. Volgens Joas Wagemakers is er een eenduidige band tussen salafisme en terrorisme. Alle salafisten verdedigen de jihad. Fout: Ook in de concentratiekampen waren er gewetenskwesties. Politico’s zullen proberen de maatschappij om te vormen door deelname aan het publiek debat. Fout: vele salafisten verzetten zich tegen terreur omdat dit tegen de leer ingaat. Kan radicaliseren binnen salafisten voorkomen? Ja dat wel. Ze willen geen oorlog en verdedigen de jihad niet. Fout: Hij zegt dat de meerderheid het terrorisme afzweren. maar het salafisme gaat meer een buffer tegen terrorisme want ze zijn zo ideologisch overtuigd van het onjuist zijn van terrorisme De concentratiekampen tonen volgens Didier Pollefeyt aan dat onze moraal slechts een dun laagje vernis is. .

Verantwoordelijk voor onderhoud ervan en goed gebruik. Enkel de mens en zijn kunnen blijven over. we moeten zelf ons geluk maken. . Wat leert het filmpje over de verantwoordelijkheid van de ingenieur? In het filmpje zien we dat alles door techniek mogelijk gemaakt is verdwijnt. geld maakt niet gelukkig. Zonder de techniek is mens niet want kan niet zoals dieren op instincten terugvallen. Wat is individualisering en wat het is het verband tussen individualisering en prestatiedwang? Individualisering is relativeren van traditionele normen en vrijmaking. Geluk is iets dat we verdienen. we kunnen er niets aan doen. Wat kunnen we opsteken over techniek uit de TedWomen-lezing van Amber Case? Techniek draagt de mens bij om meer mens te zijn. Ongeluk daarentegen is een soort ziekte. het is onze verdienste. Paradox: Geluk is iets dat we verdienen. we kunnen er niets aan doen. Mens wordt gevormd door zijn omgeving. Alles kan en alles mag => Gevoel van moeten kiezen => depressie=> vele kansen woekeren de verwachtingen aan. Want hedonistische adaptatie: 50% van geluk zit in geven 10% door omstandigheden en 40% door intentionele activiteiten. De ingenieur komt hierin voor als de drager van de techniek. het is onze verdienste. Wat zijn de belangrijkste inzichten van Sonja Lyubomirsky over geluk? Ons geluksniveau wordt beïnvloedt door de genen. Dirk De Wachter pleit voor een beetje ongelukkig zijn. Ongeluk daarentegen is een soort ziekte.Korte open vragen Bespreek het filmpje waarmee we les begonnen zijn met behulp van de inzichten van Arnold Gehlen. geluk is ook een persoonlijke kenmerk. we moeten zelf ons geluk maken. en er wordt verwacht het goede te doen en het te maken. Geluk is het ervaren van positieve emoties. Het doel is om een goed leven te lijden en het geluk komt vanzelf. Techniek maakt het mogelijk deze omgeving via communicatie groot te maken en dus veel aan onszelf kunnen toeschrijven. Ze zijn kwetsbaar en knnen niets meer. Waarom doet hij dat? Wat is er mis met gelukkig willen zijn? Welke paradox stelt De Wachter vast met betrekking tot de manier waarop mensen omgaan met geluk en ongeluk? Omdat we anders te obsessief bezig zijn met gelukkig te zijn en zo niet meer leren met omgaan met ongeluk. Want de hedendaagse mens wil te gelukkig zijn. eigen keuzes.

. samenwerking. Let op je woorden. Het ideaal van het neoliberalisme is de entrepreneur. onze werkelijkheid en onze identiteit bepaalt. Dit sluit aan bij de visie van Paul Verhaeghe die stelt dat taal ons denken. Je identiteit hangt af van de geboorteplaats. (2) egoïsme is rationeel en de beste strategie. het hardwerkwerkende. ook zij die de lonen ontvangen. Marktgerichtheid en efficiëntie => interne concurrentie => collegaliteit verdwijnt en angst neemt toe => struggle for life en enkel meest egoïstische overleeft. met name die van de efficiëntie of meer winst op korte termijn door het installeren van meer concurrentie tussen de mensen (cf. competitie 2. 1. efficiënte individu dat uit is op winst en daarom rationeel en instrumenteel-egoïstisch. maar gebaseerd op biologisch- evolutionair fundament. flexibele. Het is dus belangrijk om altijd te vragen: Wiens woorden zijn dit eigenlijk? Welke belangen zitten er achter? Wie wordt er beter van als we dit woord zonder nadenken gebruiken? Zo is er het woord “loonlast”. Maar voor wie is een hoger loon een last? Toch niet voor wie dat loon ontvangt? Het woord “loonlast” drukt dus duidelijk een bepaald belang uit. en (3) egoïsme is zelfs de hoogste deugd want als we met z’n allen egoïstisch zijn zal het uiteindelijk in het voordeel zijn van iedereen.Waarom werd in de cursus verwezen naar de inzichten van Jan Blommaert? Jan Blommaert heeft een boek geschreven met als titel. namelijk het belang van zij die de lonen betalen en die er dus baat bij hebben dat iedereen. de loser die niet bijdraagt aan de maatschappij en bovendien nog profiteert van wat de hardwerkende entrepreneurs opgebouwd hebben. Identiteit veranderd voortdurend. dat suggereert dat lonen een last zijn en dus best zo laag mogelijk gehouden worden. Wat kenmerkt volgens Paul Verhaeghe het neoliberalisme? Het neoliberalisme wordt volgens Verhaeghe gekenmerkt door een nieuwe dwingende morele norm. Wat is de visie van Paul Verhaeghe op identiteit? Identiteit is een sociale constructie die niet genetisch bepaalt.. Het neoliberalisme herdefinieert het egoïsme in drie stappen: (1) egoïsme is natuurlijk.. Daar tegenover staat de profiteur. Daarin wijst hij erop dat taalgebruik nooit neutraal is. plaats waar je bent opgegroeid.. maar dat het altijd de bedoeling heeft om de werkelijkheid voor te stellen op een manier die de spreker goed uitkomt. het ‘Rank and Yank’-systeem). Omgeving bepaalt welke van de twee van toepassing zijn op je.. denkt in hun termen van lonen als een last.

waardoor het omgedoopt wordt tot een deugd. Gevolg: • De collegialiteit verdwijnt • Het sociaal wantrouwen en de angst stijgen • Iedereen fraudeert Van bovenaf wordt er een ‘struggle for life’ opgelegd. Iedereen denkt in eerste instantie aan zichzelf. waardoor de meest egoïstisch figuren het best functioneren. is het installeren van concurrentie tussen werknemers. de armen de verliezers van het leven. • Egoïstisch denken = rationeeaal denken. De rijken zijn hier de winnaars. later via verhoogde dividenden. Want noden van een ander zijn zijn eigen schuld. Alles moet zo efficiënt mogelijk gebeuren. die profiteert. Hierdoor krijg je een onderscheid tussen entrepreneur en profiteur. eerst via een verhoogde productie. Dit is het Rank and Yank systeem. en – ruimer – tussen mensen in het algemeen. vervallen we in dwangmatige planningsdrang. met name efficiëntie. . Iedereen is een egoïst. Hierdoor vallen veel jongeren ook terug op het individueel schuldmodel. Het neoliberalisme herdefinieerdt egoïsme als volgt: • Egoïsme is een normaal menselijk kenmerk. Als niets doen een rampzalig idee is en íéts doen veel beter. dan moeten we dat wat we doen zeer goed doen. Ze kunnen zich niet inbeelden dat de ander mits goede planning zijn ongelukkige situatie niet had kunnen voorkomen. • De vrije markt zou beter functioneren dankzij egoïsme. Wie niet produceert. Wat bedoelt hij hier mee en op welke manier bevestigt zijn analyse de visie van Paul Verhaeghe op het neoliberalisme? Doordat er zoveel onbegrip is over de macht van het noodlot. Waarom sluit de bespreking van Frans de Waal aan op de bespreking van het neoliberalisme? Deze spreekt over empathie en de natuurlijkheid ervan. De manier om die zogenaamde efficiëntie te bereiken. Het plan moet dus stap voor stap verfijnd tot dat vervelende noodlot er uitgeperst. Nadere beschouwing leert dat dit in feite staat voor meer winst op korte termijn. Et zit in ons om te reageren op de gevoelens van een ander. Jan Rosier omschrijft de huidige generatie als “een generatie controlefreaks”.Wat doet het neoliberalisme met het egoïsme? Welk moreel onderscheid maakt het neoliberalisme? We worden onderworpen aan een dwingende morele norm. Het is ook noodzakelijk voor een goede samenleving.

Wat is altruïsme en op welke manier is empathie hiervan het evolutionair fundament? Altruïsme betekent iets doen dat geen voordeel of zelfs een nadeel oplevert in de strijd om het bestaan. altruïsme is een keuze. kunnen we komen tot altruïstische daden. Empathie is gelaagd als een Russisch poppetje. Dit komt voor bij apen. zoals het kunnen meevoelen met anderen en het kunnen overnemen van hun gezichtspunt. Dankzij het vermogen de pijn van een ander te voelen en. Dit alles vraagt om een sterker zelfbesef Een dolfijn brengt een gekwetste duiker terug aan de oppervlakte. Empathie is een automatisme. ook al doet hij dit op gevaar voor eigen leven want chimpansees kunnen niet zwemmen en is dit eigenlijk niet rationeel (twee verdronken chimpansees is erger dan één verdronken individu). Empathie betekent de nood/pijn van een ander voelen. We moeten in staat zijn om te begrijpen wat anderen willen of nodig hebbe. Vb: · Een zwerm vogels die opvliegt als een van hen opschrikt. de dolfijn kan de nood van een mens inschatten. · zorg voor de andere (sympathetic concern) De zorg voor anderen is het gevolg van de emotionele aanstekelijkheid en het inschatten van de toestand van de ander. Er zijn geen cognitieve capaciteiten nodig. bvb. te weten wat hij nodig heeft. olifanten en dolfijnen. dit vergt een toegenomen intelligentie. bij toegenomen cognitieve vermogens. Met als belangrijkste voorbeeld het geven van troost (bij mensapen. Volgorde vanaf de kern: · emotionele aanstekelijkheid (emotional contagion) Het fundament van empathie is het vermogen de emotionele toestand van een ander individu over te nemen. Rond deze kern heeft de evolutie steeds verder verfijnde vermogens opgebouwd. · empatische perspectiefname (empathic perspective-taking) Dit is het vermogen om gericht te helpen. · Zuiglingen die allemaal beginnen te wenen als een van hen weent. Empathie-altruïsme zorgt dat individuen zich emotioneel inzetten voor het welzijn van anderen. chimpansee springt in het water om soortgenoot van verdrinking te redden. het is een evolutionair voordeel. Dit is zeer oud en levert een duidelijk voorbeeld op in de strijd om het bestaan. . Hoe verder van de kern hoe meer de cognitieve vermogens en het zelfbesef toeneemt. Volgens Frans De Waal biedt empathie deze drijfveer.Leg uit: “Empathie is gelaagd als een Russisch poppetje” (Frans de Waal). zal een betere moeder zijn). Gevoelens van empathie kunnen ervoor zorgen dat je een altruïstische keuze maakt (het is de belangrijkste motivatie voor altruïsme). Dit vraagt om een sterke en onmiddellijke drijfveer. niet bij apen). met diep binnen in de neiging om de emotionele toestand van een ander over te nemen. Empathie gebeurt automatisch en levert als zodanig een voordeel op in de strijd om het bestaan (een empathische moeder die de nood van haar kroost voelt.

Genes can’t be any more ‘selfish’ than a river can be ‘angry’ or sun rays ‘loving’. Om welke vraag gaat het hier? Waarom is dat een strikvraag? Hoe ontsnapt Jezus aan de valstrik? Wie is mijn naaste (naastenliefde)? Het is een strikvraag. zodat ik die ander ook geen barmhartigheid meer kan bewijzen om er op een of andere manier wel bij te varen. . een leefregel. thinking that if our genes are selfish. because successful genes help their carriers spread more copies of themselves. line and sinker for the selfish-gene metaphor. maar omdat de ander mij als zodanig appelleert (nodig heeft) en dus als noodlijdend ook recht heeft op mijn liefde. Hoe kunnen we dit begrijpen? Dit betekent niet dat iemand eerst dood moet zijn om hem lief te hebben. because even if this is not what Dawkins meant. maar wel dat we moeten liefhebben ‘alsof hij dood was’. Leg uit: “Het is niet omdat biologen het voortdurend over concurrentie hebben dat ze concurrentie aanbevelen” (Frans de Waal). waarbij men iets doet om iets terug te krijgen (‘voor wat hoort wat’). Jezus vertelt hem vervolgens het verhaal van de barmhartige Samaritaan en vraagt: “wie van die drie is naar uw mening de naaste geweest van de man die in handen van rovers was gevallen?” Hij verandert het object van de naastenliefde (WIE is mijn naaste) naar het subject van de naastenliefde (WIE IS VOLGENS U). De wetgeleerde discussie over wie naaste is wordt doorbroken en vervangen door de opdracht barmhartigheid te betonen. wie een categorie opnoemt sluit automatisch een bepaalde groep mensen uit. In de hedendaagse bewerking van de parabel van de Barmhartige Samaritaan die tijdens de les getoond werd. The deeper problem. Ik moet hem tegemoet treden. however. Dit is de volstrekte asymmetrie of niet-wederkerigheid. however. this doesn’t mean that they advocate it. The book of nature is like the Bible: everyone reads into it what they like. Like many before him. He can be forgiven. if biologists never stop talking about competition. At most. Waarom is de naastenliefde een gebod? Een gebod = een bevel. this doesn’t mean that genes actually are. Dan kunnen we die ander niet meer benaderen vanuit de gedachte van evenredigheid. then we must be selfish. maar ze vertrekt vanuit een objectieve gegevenheid van de ander die zich onaangemeld aan mij voordoet (het feit dat hij daar voor halfdood ligt). Wanneer iemand dood is kan hij niets meer terugdoen. Skilling had fallen hook. Paradox: hoe kan men iemand bevelen lief te hebben? Liefde kan toch geen verplichting zijn? Liefde kan geen gebod zijn? Naastenliefde gaat niet uit van subjectieve emotie. from tolerance to intolerance and from altruism to greed. De aanleiding voor het vertellen van de parabel van de Barmhartige Samaritaan is de vraag van een wetgeleerde. But it’s good to realise that. De waarheid van de barmhartigheid blijkt alleen uit haar volstrekte gratuïteit. wordt ons aangeraden iedereen lief te hebben alsof ze dood zullen zijn tegen middernacht. was Skilling’s view of human nature. it is hard to separate the world of genes from the world of human psychology if our terminology deliberately conflates them. they are self-promoting. and if they call genes selfish. too. Genes are little chunks of DNA. niet wegens een welbepaalde emotionele voorkeur.

Naar aanleiding waarvan begon Hannah Arendt te spreken over de banaliteit van het kwaad? Waarom? Zij sprak hierover naar aanleiding van het proces van nazikopstuk Eichmann. de afwezige. maar dat het grootste kwaad bedreven wordt door onbenullen die gewoon hun werk zo goed mogelijk proberen te doen zonder daarbij zelf na te denken over wat ze doen. dat via Sarah gerealiseerd moet worden). Maar moet sara aanvaarden dat een ethiek van bekommernis voor zichzelf geen enkele rol speelt. · Verwijzing naar bijvelverhaal: Sara moet zich voordoen als de zus van Abraham om Abraham te redden. De verantwoordelijkheid in tweede persoon moet begrensd worden door de verantwoordelijkheid in derde persoon (tragiek van de goedheid) (rechtvaardigheid) Genesis 12 vertelt het verhaal van Abraham en Sarah in Egypte. De joodse schriftgeleerden hadden het hier zeer moeilijk mee en wezen in hun midrasjim op twee onderscheiden grenzen aan de barmhartigheid: (1) de eigen persoonswaarde: niemand mag afstand doen van zijn/haar integriteit – ik mag er niet mee instemmen mezelf louter als middel te (laten) gebruiken. ik mag het beeld van God in mezelf niet vergeten. . Ze vond het moeilijk dit samen te denken met de gruwel waar hij verantwoordelijk voor was. noodlijdende andere. · Verantwoordelijkheid in derde persoon De derden zijn de afwezige. Abraham vreest voor zijn leven en vraagt Sarah zich voor te doen als zijn zus met als gevolg dat de farao haar tot vrouw neemt. doe ik onrecht aan “de derden”. moet ze zichzelf wel ten onder brengen voor Abraham? Moet ze alles accepteren om Abraham te redden? Volgens de joodse midrasj heeft Sarah het morele recht om tegen Abraham in te gaan om het volk van God mogelijk te maken. hoofdstuk 12. Hieruit leidde ze af dat het kwaad niet vraagt om een pervers karakter of duivelse intenties. Volledige overgave aan de verantwoordelijkheid van de tweede orde is onrecht doen aan derden. Tijdens het proces was zij geschokt door de alledaagsheid en middelmatigheid (banaliteit) van Eichmann: hij zag er uit als een grijze ambtenaar. met inbegrip van zij die nog niet geboren zijn (in dit geval: het uitverkoren volk. een man van dertien in een dozijn. en (2) de verantwoordelijkheid in de derde persoon: als ik helemaal inga op het appel van één unieke.Bespreek de grenzen van de barmhartigheid in verwijzing naar Genesis. verwijderde anderen. verwijderde anderen (verwijderd in ruimte en tijd).

experimentele bevestiging. hij diende dus volgens hem werkelijk gevaarlijk pijnlijke schokken toe. Deze resultaten hebben ook nog belang vandaag. Hij wil de problemen van autoriteit onderzoeken. Hij wou een wetenschappelijk bewijs. Dit gebeurde dan niet echt maar dat wist de persoon die beïnvloed werd door de autoritaire persoon niet. Milgram heef een constante gedefinieerd in het sociale gedrag. Het slachtoffer was niet echt aan het schokapparaat gekoppeld maar speelde mee met het experiment. De meerderheid (meer als 50%) gaat doen wat er hen wordt opgedragen in deze situatie. maar onder bepaalde omstandigheden kan de maatschappelijke context van autoriteit ons duwen in een richting die we zelf niet voor mogelijk stellen. onder welke condities gaat een persoon de autoriteit volgen wanneer de daden ingaan tegen het geweten? Het is een demonstratie van de macht van één situatie. en bepaalde de specifieke manier waarop dit fenomeen onderzocht werd.Wat is het experiment van Milgram? Wat motiveerde Milgram? Wat is het belang van zijn experiment voor ons vandaag? Het experiment: hij zette gewone mensen (leraren) in een situatie waarbij een autoritaire persoon hen aanmoedigde om iemand elektrische schokken toe te dienen wanneer deze persoon (leerling) een verkeerd antwoord gaf. voor een uitdrukking van een meer algemene bezorgdheid die de mensen van zijn generatie werden opgedrongen. voor hem was alles echt. De invloed die de Holocaust had op hem (Milgram was zelf een Jood en bang dat dit nog eens zou kunnen gebeuren) wakkerde zijn belangstelling voor gehoorzaamheid aan. maar ze zagen de persoon die ze pijn deden niet zitten. personaliteit is belangrijk. gaf veel foute antwoorden zodat de leraar gedwongen werd schokken toe te dienen. de gehoorzaamheid aan autoriteit is waarneembaar doorheen de tijd. . Ze moesten herhaaldelijk hogere schokken toedienen beginnend bij 15 V en eindigend bij 450 V aan het slachtoffer.

Wat bedoelt Didier Pollefeyt met “alledaagse ondeugden” en waarom zijn ze belangrijk om de Holocaust te “begrijpen”? Hij wil spreken van het kwaad als een ‘dagelijkse ondeugd’. vraagt om de overwinning van heel wat weerstand. Deze alledaagse ondeugden zijn verantwoordelijk voor het kwaad van de Holocaust. en is een kenmerk van de moderne samenleving. -Ontpersoonlijking: De reductie van een mens tot niets meer dan een bepaalde rol of functie in het systeem. kledij is immers een kenmerk van menselijkheid. het zich volledig en exclusief voeden aan de onderwerping van de ander. Ze werden een nummer en de nazi’s gebruikten een depersonaliserend taalgebruik…. De slachtoffers verplichten in de vuiligheid van hun eigen uitwerpselen te leven. tot ongedierten die je zonder probleem kan uitroeien. Het is niet het lijden zelf dat het genoegen wekt. iedereen doet wat hij het beste kan. Deze transformatie is niet evident. Dit is merkbaar in het belang van specialisatie. Deze alledaagse ondeugden geven de kenmerken weer van de mensen die ervoor kunnen zorgen dat de gewone mens in zo iets verzeilt geraakt. maar het bewust zijn over de macht te kunnen uitoefenen. maar vaak op subtiele en geruisloze manier in ‘de kleine boosheid’ van elke dag. -Fragmentatie: De volstrekte incoherentie in het optreden van de kampopzichters. een gespleten persoonlijkheid. de arbeid wordt opgedeeld. Een voorbeeld hiervan is Josef Kramer. . Technieken hiervoor zijn: ontkleden van de slachtoffers voor het doden. het is het onweerlegbaar bewijs van mijn macht over de ander maar ook de absolute grens eraan. Ondervoeding was een belangrijke weg tot depersonalisering. blind zijn voor het appel van het gelaat van de ander. je moet de ander uit de kring van empathie stoten. dit kon hem doen wenen. Dit is een grote discripantie. Hij heeft geen enkele emotie bij het volstrekken van deze handeling. Fragmentatie is de absolute scheiding tussen de publieke sfeer en de privésfeer. liefhebber van de muziek van Schumann. De drie dagelijkse ondeugden waren voorwaarden voor de realisatie van Auschwitz en zijn algemene menselijke kenmerken die ook in het huidige maatschappelijke leven onderkend kunnen worden. Iedereen maakt deel uit van een lange keten. als een menselijke realiteit de niet tot stand komt in de grootste keuze voor het kwaad als kwaad. maar één iemand volstaat hiertoe. iemand moet bevelen. De transformatie van mensen tot niet-mensen. Het eindproduct is verwezenlijkt door een heleboel mensen maar niemand voelt hem verantwoordelijk. Fragmentatie kan de opkomst van het kwaad vergemakkelijken maar is op zichzelf geen kwaad en een zeker mate van fragmentering kan nodig zijn. -Machtswellust: Het genieten van de eigen machtsuitoefening. De absolute machtsuitoefening is het doden van de ander. In de fragmentatie houdt men de eigen gespletenheid in stand om in bepaalde levenssferen bepaalde morele principes te kunnen aanhouden. maar wanneer hij buitenstapte kon hij een Jood de kop in slaan wanneer deze niet snel genoeg reageerde. streven naar autonomie en controle.

beestachtige mensen uitgevoerd. Soberheid en integriteit zijn belangrijk. De eerste 3 generaties van moslims is het voorbeeld van de salafist. één miljoen doden een brok informatie’. het is veel moeilijker om 2 mensen te doden dan er 2000 te doden. Wat legaal is. Concurrentie en werkdruk doen elke ethisch besef vervagen. De taken zijn monsterlijk maar worden niet door slechte. is moreel aanvaardbaar. het grootste compliment dat je kan krijgen is dat je professioneel bent wat betekent dat je je gevoelens en morele oordelen thuis laat. gaat deze imiteren in elk detail van het leven. Wat is het salafisme en waarom werd het besproken in de les? Een stroming uit de Soennitische Islam. Probeert geloof en levensstijl te baseren op het ideaalbeeld van de vrome voorvaderen. Deze verandering waren nodig ten opzichte van mensen die toch gedood zouden worden om het werk van de uitvoerders te vergemakkelijken. · Het ontkleden van de slachtoffers voor het doden · De slachtoffers dwingen in de vuiligheid van hun eigen uitwerpselen te leven · Ondervoeding: hierdoor ontstond bij de slachtoffers een voortdurende dierlijke gerichtheid op voedsel en de bereidheid om haast alles op te eten.” · De slachtoffers worden een nummer · Depersonaliserend taalgebruik (mensen reduceren tot kakkerlakken) · Massificatie: de grote hoeveelheden droegen bij tot de ontpersoonlijking van de slachtoffers. zijn geen psychopaten maar zijn gewone mensen (buiten enkele rotte appels). Werk is werk.mensen is niet zo evident en eist een overwinning van heel wat innerlijke morele weerstand. De nazi’s creëerden de gaskamers om de morele ‘onpasselijkheid’ te vermijden. . De mensen die in de banken werken en constructies opstellen zodat de rijke mensen hun belastingen kunnen ontduiken. ‘Een dode in ons midden is voor ons vaak een groot verdriet. Gaat terug naar de basis van de islam. Staan fel achter hun geloof en zetten hun af tegenover degenen die anders denken. het is een minderheidsbeweging. het is een deel van de islam maar valt er niet mee samen. winst is het enige criterium. Maar wanneer je niet aan je vrouw en gezin kan zeggen wat je die dag op jouw werk hebt moeten doen betekent het dat er iets mis is. · Directe confrontatie met de slachtoffers vermijden · Cultus van hardheid en afwijzen van medelijden De transformatie van mensen tot niet. elk individueel contact tussen de dader en slachtoffer werd overbodig. de koran en de profetische overleveringen. De salafist verwerpt alles wat later gekomen is. In dit opiniestuk wordt er over professionaliteit gesproken. Wat zijn technieken van ontmenselijking? Wat leren ze over de moraal? Geef en bespreek twee voorbeelden van dergelijke technieken. “Het werden beesten die slecht aan eten dachten. De nazi’s beschikten over een aantal technieken tot ontpersoonlijking waardoor de menselijkheid van de ander vergeten kon worden en het appèl van zijn gelaat geneutraliseerd kon worden.Waarom hebben we tijdens de les het opiniestuk van Joris Luyendijk naar aanleiding van de “Panama Papers” gelezen? Wij hebben dit gelezen als een voorbeeld van fragmentatie. een cultuur van angst en van nul loyaliteit.

Dit moest vervroegt stoppen omdat het te erg werdt. · De loser: jongeren die ergens willen bijhoren en iets willen betekenen. · De romanticus of “rap-jihadi”: op zoek naar avontuur. de tijd en middelen die je in iemand steekt kan je niet meer gebruiken om een ander persoon mee te helpen. Het salafisme wordt beleefd Wat wordt bedoeld met de “banaliteit van het goede”? Het onvermijdelijke onrecht van de goedheid. Illustreer deze visie door drie types van Syriëstrijders te geven en kort te bespreken. volgt de broer of vriend onnadenkend. De moraal is niet verdwenen in de kampen. · De rebel of activist: vaak hoger opgeleide jongeren die gevoelig zijn voor onrecht. In kleine stapjes escaleerde het experiment. Voelen zichzelf onrecht aangedaan omdat ze geen job vinden ondanks hun diploma · De opportunist: iemand die schulden heeft en vertrekt zodat hij aan zijn schulden kan ontsnappen.Niet alle Syriëstrijders zijn vertrokken als streng-praktiserende moslims en niet alle Syriëstrijders komen uit verpauperde wijken. maar in kleine stapjes. Zodat iedere mens een held kan zijn. hebben weinig kennis over de islam. Nu roept hij op om het goede te doen. naar de kick. We kunnen niet iedereen helpen. . we kunnen ons gezin en kinderen in de eerste plaats niet verwaarlozen. zelfs onder deze omstandigheden hebben de mensen nog morele problemen: één mens genezen of meerdere mensen aansterken? Waarom werd de lessenreeks afgesloten met een TEDx-lezing door Philip Zimbardo? Psycholoog die leiding had over Stanford-gevangenisexperiment. · Het kuddedier: de meeloper. de glorie.