FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ELEKTRİK SANTRALLERİNİN ALÇAK

GERİLİM ŞEBEKESİNE BAĞLANTI ESASLARI
Bilal ŞİMŞEK1 Erdal BİZKEVELCİ2
1
TEDAŞ Genel Müdürlüğü
AR-GE Planlama ve Dış İlişkiler Daire Bşk., Ankara, TÜRKİYE
bilal.simsek@tedas.gov.tr
2
erdal.bizkevelci@gmail.com

ÖZET
2011 yılında Türkiye’de Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin yürürlüğe girmesiyle enerji üretim
santrallerinin alçak gerilim seviyesinden dağıtım sistemine bağlantısının önü açılmıştır. Konvansiyonel yapıda yüksek gerilimden
alçak gerilime doğru, yukarıdan aşağıya tek yönlü enerji akışı için planlanan mevcut güç dağıtım sistemleri, alçak gerilim
seviyesinden sisteme bağlanacak santrallerle çift yönlü enerji akışına açık hale gelmiş ve klasik analiz, işletme ve planlama
metotlarının yetersiz kaldığı girift bir yapıya bürünmeye başlamıştır. Kaynak ile tüketici arasındaki son bağlantı katmanını teşkil
eden elektrik dağıtım sistemine yapılacak her türlü müdahale, tüketicinin temin ettiği enerjinin sürekliliği ve kalitesine doğrudan
etki edeceğinden, dağıtık enerji santrallerinin sisteme entegrasyonu sürecinde yapılacak yanlış uygulamaların faturası çok ağır ve
hataların telafisi çok zor olacaktır. Bu nedenle sürecin titizlikle gözlenmesi, anlaşılması ve yönetilmesi gerekmektedir.
Bu çalışmada, “Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin” yürürlüğe girmesiyle önü açılan “Dağıtık
Enerji Santralleri” nin dağıtım sistemine Alçak Gerilim seviyesinden bağlantısının yasal ve teknik altyapısı incelenerek,
karşılaşılan problemlerin çözüm yöntemleri ve şebeke üzerindeki olası etkileri incelenecektir. Diğer enerji kaynaklarına göre
kolay ölçeklendirilebilme ve her yerde bulunabilme özelliğinden dolayı güneş elektrik santrallerinin özellikle yerleşim
bölgelerinde ve son kullanıcıya en yakın noktalarda yoğun bir şekilde kurulacağı öngörülmektedir. Bu nedenle çalışmada ağırlıklı
olarak güneş elektrik santralleri olmak üzere, dağıtık enerji santrallerinin koruma sistemlerine ilişkin tespitler yapılarak konu
değerlendirilecek ve Güneş Elektrik Santrallerin alçak gerilim şebekesine bağlantı aşamasındaki zorluklar ile AG bağlantı
kapasitesinin artırılmasına yönelik bir değerlendirme yapılacaktır.
Çalışmanın giriş kısmında alçak gerilim seviyesinden bağlanacak yoğunlukla güneş elektrik santrallerinden oluşan dağıtık enerji
santrallerinin şebeke bağlantısında uyulması gereken teknik zorunluluklar incelenmiş ve dağıtım şirketlerince bağlantı görüşü
verilen güneş elektrik santrallerinin koruma sistemlerine ilişkin uygulamalar irdelenmiştir.
Anahtar kelimeler — Dağıtık enerji santralleri, fotovoltaik güneş elektrik santralleri, güç koruma sistemleri, alçak gerilim
seviyesinden jeneratör bağlantı esasları, dağıtık enerji santrallerinin sisteme entegrasyonu, yenilenebilir enerji.

Türkiye’de elektrik enerjisi üretiminde
1 Giriş
kullanılabilecek başta güneş olmak üzere
Fosil yakıtların tükenme tehdidi, çevreci kaygılar hidrolik, jeotermal, rüzgar enerjisi ve biyogaz
ve küresel ısınma nedeniyle yenilenebilir gibi önemli miktarda yenilenebilir enerji kaynağı
kaynaklardan üretilen elektrik enerjisinin sisteme potansiyeli mevcuttur. Bu potansiyel göz önüne
entegrasyonu, tüm dünyada olduğu gibi alınarak Türkiye’de yenilenebilir enerji
Türkiye’de de ciddi bir önem kazanmıştır. kaynaklarının toplam üretim içerisindeki payının
Bilindiği gibi Türkiye’de tüketilen enerjinin 2023 yılında en az % 30 düzeyinde olması
yaklaşık % 73’ü dış kaynaklı olup enerjide dışa hedeflenmiştir [1]. Bilindiği gibi Avrupa Birliği
bağımlılığımız her geçen gün artmaktadır. Bu ülkelerinin hedefi ise 2020’de % 20 yenilenebilir
bağımlılığın en çarpıcı göstergesi elektrik enerji üretimidir [2], [3]. Dağıtık ve yenilenebilir
enerjisi üretiminde kullanılan doğalgaz enerji kaynaklı enerji santrallerinin devlet
miktarıdır. Dünya elektrik üretiminde doğalgazın tarafından teşvik edilmesi ve gerekli altyapı
payı yaklaşık % 20 iken bu oran yatırımlarının yapılması durumunda, elektrik
Türkiye’de % 50 civarındadır. Öte yandan enerjisi talebinin önemli bir kısmının bu yerel ve
çevreci kaynaklardan karşılanması mümkündür.

Bu şekilde enerjide fosil yakıtlara ve dışa santraller “Dağıtık Enerji Santralleri (Distributed
bağımlılık azaltılabileceği gibi iletim ve dağıtım Generation)” (DES) olarak tanımlanmaktadır.
kayıpları da aşağılara çekilebilecektir. Bu Türkiye’de 1 MW’tan küçük ve yenilenebilir
çalışmada önce Türkiye’deki yasal mevzuat kaynaklı santrallerin lisanssız olarak üretim
kısaca özetlenecek, ardından bağlantı koşulları yapma hakkı nedeniyle DES’ler genellikle
ve koruma sistemleri hakkında bilgi verilecek “Lisanssız Elektrik Santrali (LES)” olarak
son olarak da Güneş Enerji Santrali (GES) kurulmaktadır. Kaynaklarına ve güçlerine göre
özelinden hareketle tüm lisanssız üretim santrallerin DES ve LES sınıflandırmaları Tablo
süreciyle ilgili genel bir değerlendirme 1’de verilmiştir. Uluslararası literatürde
sunulacaktır. “Distributed generation” üzerine yapılan
yayınlardan hangilerinin Türkiye’deki LES’lere
2 Türkiye’de Lisanssız Elektrik Üretimi uyarlanabileceğine Tablo 1 yardımıyla karar
verilebilir. Bu çalışmada tablonun ilk 3 sırasında
2.1 Tanımlar yer alan LES’ler ele alınacak, zaman zaman da
Kaynağı ne olursa olsun, elektrik sistemine DES’lere atıfta bulunulacaktır.
dağıtım sisteminden bağlanan küçük güçlü
Tablo 1 Kaynaklarına ve güçlerine göre DES ve LES tanımları
No Enerji Kaynağı Santral Gücü (kW) DES LES
1 Yenilenebilir kaynaklar 0< ≤ 50 Evet Evet
2 Fosil yakıtlar 0< ≤ 50 Evet Evet
3 Yenilenebilir kaynaklar 50 < ≤ 1,000 Evet Evet
4 Fosil yakıtlar 50 < ≤ 1,000 Evet Hayır
5 Yenilenebilir kaynaklar 1,000 < ≤ 5,000 Evet Hayır
6 Fosil yakıtlar 1,000 < ≤ 5,000 Evet Hayır
7 Yenilenebilir kaynaklar 5,000 < Hayır Hayır
8 Fosil yakıtlar 5,000 < Hayır Hayır
üreticilerle sözkonusu anlaşmaları imzalamaya
2.2 İlgili Kanun ve Tebliğler başlamıştır.
Yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik Yürürlükteki Lisanssız Üretim yasal mevzuatı,
enerjisi üretimi amaçlı kullanımına ilişkin uygulanmasında ve yorumlanmasında
kanunun yürürlüğe girmesiyle ülkemizde de karşılaşılan zorluklar nedeniyle haklı ya da
enerji üretimi alanında yeni bir döneme haksız sıkça eleştiri almakta ve yapılan eleştiriler
girilmiştir [4]. 2011 yılında yürürlüğe giren bazen yönetmeliğin olumlu yanlarının önüne
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik geçmektedir. Bu noktada sözkonusu
Üretimine İlişkin Yönetmeliğin (LÜY) ve alt yönetmeliğin getirilerini bir kez daha
düzenleyici mevzuat olan Elektrik Piyasasında hatırlamakta fayda vardır. Bilindiği gibi
Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin DES’lerin 2 adet varoluş amacı vardır:
Yönetmeliğin Uygulanmasına Dair Tebliğin
(LET) devreye girmesi üzerine dağıtım 1) Yüke en yakın noktada üretim yaparak
şirketlerine yoğun bir şekilde DES bağlantı iletim, dağıtım kayıplarını azaltmak,
talebi gelmiştir [5], [6], [7]. Dağıtım şirketleri bu 2) Yüke uzak veya yakın olmasına
talepleri mevzuata uygun bir şekilde bakmaksızın, yenilenebilir enerji
karşılayabilmek amacıyla “Lisanssız Elektrik kaynaklarına dayalı elektrik üretim
Üreticileri İçin Dağıtım Sistemine Bağlantı oranını en yükseğe çıkarmak.
Anlaşması” ve “Lisanssız Elektrik Üreticileri
İçin Dağıtım Sistem Kullanım Anlaşması” nı Kamuoyu tarafından DES’lerin en büyük getirisi
yayımlayarak gerekli süreçleri tamamlayan olarak daha çok ilk madde üzerinde
yoğunlaşılmasına rağmen yenilenebilir enerji

DES’lerin kendi sahiplerine avantaj ilk akla gelen “yükün yanında üretim” mantığına sağlarken diğer kullanıcıların enerji kalitesi ve ters düştüğünden yönetmelik taslak çalışmaları tedarik sürekliliğine olumsuz etki yapmasının sırasında çokça tartışılmış.250 kVA’lık şahıs transformatörü ile OG seviyesinden sisteme bağlanabilir. ancak yenilenebilir önüne geçmektir. uyumlu olmalı ve akım ve gerilim harmonikleri ile fliker etkisi bakımından 1. uygulama zorluğu açısından çokça tahsisinin amacı dışında kullanımını engellemek eleştirilmesine rağmen yürürlükte olan Lisanssız gayesiyle bazı sınırlamalar getirilmiştir. bağlanacak üreticiler için ise herhangi bir yenilenebilir enerji kaynaklarının önünü açmak sınırlama sözkonusu değildir. bağlantı izni vermesi durumunda 1. Üretim tesisi. Uygulamada oranlarında da yükseltmeye gidilebilecektir.000 300 100 1.600 480 100 2. Konuya bu açıdan yenilenebilir enerji üretimine ilişkin kapasite bakıldığında. üretim ve tüketimin farklı sınırlamaların ilki.000 600 100 2.3 LES Bağlantı Koşulları ikinci madde. Lisanssız Üretim Yasal mevzuatının ruhu. Türkiye açısından daha büyük Daha önce yaşanan tecrübelere dayanarak önem taşımaktadır. Örneğin çıkarılması da bu yaklaşımın açık bir 1. AG seviyesinden dağıtım noktalarda olmasına izin vererek bu şirketine ait dağıtım transformatörlerine yaygınlaşmaya büyük katkı sağlamaktadır. bağlanacak DES uygulama taslaklarda yer almıştır. DES denilince prensip.500 750 100 LES’ler için uygulanacak diğer bağlantı koşulları seviyesi ve frekans düzeyi (50 Hz) ile aşağıda sıralanmıştır [6]. Burada temel tesisinin farklı noktalarda olması. Tablo 2 Dağıtım şirketine ait dağıtım transformatörün AG barasına bağlanabilecek toplam üretim tesisi kapasiteleri ve yıllık tahsis miktarları Trafo Gücü AG Seviyesinden Bağlanabilir Toplam AG Seviyesinden bir kişiye bir yıl içerisinde tahsis (kVA) Kapasite (kW) edilebilecek kapasite (kW) 50 15 7.5 100 30 10 160 48 16 250 75 25 400 120 40 630 189 63 800 240 80 1.250 375 100 1. İşletmede doğabilecek sorunlar enerjinin yayılımı hızlandırmak amacıyla bu ve çözümleri tanımlandıkça.kaynaklarının yaygınlaştırılmasının önünü açan 2. Böyle bir mevzuatın yürürlüğe trafo (müstakil trafo) ile yapılan bağlantılar girmiş olması ve daha öteye gidilerek önce dağıtım şirketleri açısından OG seviyesinden 500 kW olan üst sınırın yakın zamanda 1 MW’a bağlantı olarak kabul edilmektedir.000 kW gücünde bir santral. sayacın bulunduğu nokta itibarıyla dağıtım sisteminin gerilim . bağlanacak santral kapasitelerinin belirlenmesi Lisanssız üretim tesisinin ve abone tüketim sırasında ortaya çıkar (Tablo 2). Zira sisteme özel yönündedir. dağıtım şirketinin göstergesidir. birtakım zorlukları ve eleştirilecek yanları olsa Sisteme kendi dağıtım transformatörü ile da. Bu Üretim Yönetmeliği.

2. kilitlenebilir. üretim ratio) oranı bağlantı noktasındaki dağıtım tesisinin kısa devre akımına katkısı ile sistemi kısa devre akımının santral nominal birlikte oluşabilecek kısa devre akımı. şebeke kaybı (Loss of a) 11 kWe ve altında olması halinde AG. = Santral Güç aralığı (kW) Sıkılık katsayısı koşulu ≤ 1.000 > 30 . AG seviyesinden bağlanacak üretim ve işletilir. Kurulu gücü 1. bağlanan sistemin bağlantı için başka bir bağlantı özelliklerine uygun yük ayırıcısı veya noktası teklif edebilir. bina iç tesisatı ile oranının. mevzuata uygun olarak yapılması şarttır. diğer dağıtım sistemi kullanıcılarına 7. yapı tahsis edilebilecek kapasite Tablo 2’ye bağlantı hattının akım taşıma göre belirlenir.000 kWe’ın mevzuatta belirlenen karakteristiğe üzerindeki kojenerasyon tesisleri uygun olmalıdır. b. kesici ve ayırıcı tesis edebilir. ihtiyaç duyduğu anda personelinin kolayca ulaşabileceği.000 > 70 > 1. Bağlanabilirlik (sistem sıkılık oranı. kolon/ana kolon hatları ilgili teknik a. Bir dağıtım transformatörünün AG 4. tesislerinin toplam kapasitesi. vermeyecek şekilde tasarlanır. için 30’un. dağıtım sisteminin transformatörünün gücünün % 30’unu topraklama sistemine ve ilgili teknik geçemez (Tablo 2). kapasitesini aşmamak kaydıyla. binanın herhangi bir bölümünde kurulacak 10. stiffness 6. Bağlanılacak noktanın bağlanabilirlik üretim tesisi. ve dağıtım sistemine kesinlikle enerji seviyesinden dağıtım sistemine bağlanır. Üretim tesisinin tüketim tesisi ile aynı seviyesinde bir kişiye bir yıl içerisinde yerde kurulmak istenmesi halinde. Mains) veya dağıtım sisteminde bir kısa devre arızası oluşması durumunda ve b) 11 kWe’nin üzerinde olan üretim olağandışı şebeke koşullarının varlığında tesisleri. kontaklarının pozisyonu Bağlanabilirlik oranının bu üretim tesisinin dağıtım tesisinden değerlerin altında olması ayrıldığının belirlenebilmesine imkân durumunda dağıtım şirketi sağlayacak şekilde. kurulur 8. Başvuruda beyan edilen üretim tesisinin olumsuz etki yapmamalıdır. Üretim tesisi. bu üretim 3. 5. Bağlantı noktası itibarıyla. Dağıtım şirketi. 9. kurulu gücünün. akımına oranı olarak tanımlanır: dağıtım sistemi teçhizatının kısa devre akımı dayanma değerini aşamaz. yapılan teknik değerlendirme dağıtım sistemiyle bağlantısı kesilecek sonucunda AG veya YG (aslında OG). Diğer üretim tesisleri için 70’in dağıtım sistemine bağlantı noktasında üzerinde olması esastır. Üretim tesisinin dağıtım sistemine tesislerinin bağlı olduğu dağıtım bağlantısının.

Bağlantı gerilim gerekir: seviyesinin kararı dağıtım şirketi tarafından belirlenecektir. durumunda. Şu an bağlantı a. bu coğrafi bilgi sistemi tam oturmadığı için sistem durumların her birinde sistemde sıkılık oranına tam olarak bakmak her zaman adalanmaya neden olmadan dağıtım mümkün olmamaktadır. Tek fazdan bağlanacak tesisler  Dağıtım sisteminin enerjisiz kalması.4 Bağlantı Başvuruların üretim tesisleri ise yapılan Değerlendirilmesi teknik değerlendirme sonucunda Kurulacak mikro. Can ve mal emniyetinin sağlanması için.). Bu şekilde küresel akımı 16 A’den (yaklaşık güncellemelerin olabildiğince hızlı bir şekilde 11 kW) küçük üretim tesisleri yerel uygulamalara yansıtılabilmesi AG seviyesinden üç fazlı hedeflenmiştir. a. LUY ve LET kapsamında kurulacak sürekliliğini olumsuz etkilememeli. arayüz koruması. (trifaze) olarak sisteme bağlanacak. Gücü 5 kW’dan büyük ve faz dayandırılmaya çalışıldığıdır. devreye bu Yönetmelik kapsamında kurulan alınacak ve işletilecektir. dağıtım sistemiyle bağlantısının Türkiye’de halen dağıtım sistemi envanteri ve kesilmesi zorunludur. trafonun bağlantı seviyesinden bağlanacak üretim grubu ve topraklama tipi önemli rol oynar. güç üretim tesislerinden. bağlanacak.11. GES tesisleri TSE K 192 kriterine. üretim tesisi ile bağlantı ekipmanının. fider koruması c. c. generatör tesisleri TSE K 191 kriterine. kalitesinde sorunlara yol açmamalıdır. Faz akımı 16 A’dan büyük olan tasarımlarında. ile üç fazlı ve faz akımı 16 A ve şebekedeki gerilim veya frekansın daha küçük olan tesisler TS EN belirtilen aralıkların dışına çıkması 50438 standardına [12]. GES otomatik olarak b. Üretim tesisinin. O nedenle sıkılık sisteminden ayrılmalıdır. kriterlerin olabildiğince uluslar arası standardlara b. katsayısı (stiffness coefficient) kriteri henüz tam 12. Gücü 5 kW’tan küçük ise AG noktası kısa devre akımı ve gücü. senkron. Faz akımı 16 A’dan büyük olan şebekeden ayrılmalıdır. projeleri ve bağlantı başvuruları bu faktörler göz uygun olarak tasarlanacak. ve dağıtım sistemine AG Elektrik üretim tesislerinin dağıtım şebekesine seviyesinden bağlanacak üretim bağlantısında kurulması gereken. mini ve orta ölçekli GES’lerin AG veya YG seviyesinden 3 dağıtım sistemine paralel ve uyumlu fazlı olarak sisteme çalışabilmesi için aşağıdaki koşulları sağlaması bağlanacaktır. Üretim tesisi. anlamıyla uygulanamamaktadır. diğer kullanıcılara verilen elektriğin tedarik 13. kurulacak. sadece kesme seviyesinden tek fazlı akımının belirlenmesi için kullanılmaktadır. önüne alınarak TEDAŞ ve yerel dağıtım . koruması. ve dağıtım sistemine YG evirici üzerinden bağlı vb. test edilecek. Faz akımı 16 A’den büyük 2.  Şebekeye paralel bağlı GES. generatör tipi (asenkron. Madde 10’da tanımlanan bağlantı noktası kısa şebeke kaybı olması veya kısa devre devre gücünün belirlenebilmesi için TM’den arızası oluşması durumlarında Kurulca itibaren dağıtım sistemi bağlantı hat ve belirlenecek koşullara uygun olarak karakteristikleri kesin olarak bilinmelidir. (monofaze) olarak sisteme Bağlantı koşullarında dikkat çeken nokta.

modül-evirici uyum analizi.şirketleri tarafından LÜY ve LET hükümleri Bağlantı noktasındaki şebeke karakteristiğini ışığında değerlendirilmektedir. Eylül 2013 itibarıyla TEDAŞ’a vardır. Öte yandan talep edilen güçlerine göre dağılımı verilmiştir. AC akım taşıma empedansının belli bir değerin altında olması hesapları. Orta vadede santralin değişimlerine (10 dakika) ve +/. 500 kW civarında bir yığılma vardır. bağlantı noktasının yeri. Şebeke empedansı eviricinin girişinde hesapları.% 10'luk yavaş gerilim ulaşmak mümkün olabilir. kısa devre durumda empedansı güvenli tarafa çekebilecek hesapları. Enerji ve sistemleri ile domine edildiğini gösterir. Ortalama Bu sonuçlar önümüzdeki dönemde lisanssız santral gücünün bu denli yüksek olması. DES bağlantı noktasındaki şebeke GES’in güç kalitesi üzerine etkileri karakteristikleri bağlantı analizi sonuçlarını değerlendirilirken öncelikle gerilim artış ve büyük oranda etkiler.% 1'lik frekans kendi izleme sistemine bağımlılığın ortadan değişimlerine izin verilmiştir. Şekil 1’de santrallerin artırmaktadır. DC ülkelerde eviricinin girişindeki şebeke akım taşıma hesapları. Bu hesapları. şebeke şebeke yapısı. Bunda Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından 1 kW ile 1 MW santrallerin eşit proje görevlendirilen TEDAŞ tarafından süreçlerinden sorumlu tutulmasının önemli rolü yapılmaktadır. lisanssız santrallerin lisanslı santraller ile karşılaştırılabilir üretimin küçük ölçekli şehir içi ve çatı üstü oranda bir kurulu güce sahip olacağını gösterir ki . lisanslı santraller için açılan gibi bir süre öncesine kadar üst sınır olan 600 MW’lık kapasitenin yaklaşık % 7. Gerekli veritabanı ve gözlem parametresi de Kırpışma (Flicker) değeridir. Bu da mikro ölçekli santral gücünün 265 kW olduğu görülür ki bu kurulumların ek gider oranını önemli ölçüde yüksek bir orandır. ( ) ≥ 50 ( ) uygulamalarının henüz yeterli seviyede 2.5’udur. yıldırım ve aşırı gerilim koruma. Ayrıca 11 kW-1 MW arası santrallerden yapılan 166 proje müracaatının toplam kurulu talep edilen arayüz koruma fonksiyonları da gücü yaklaşık 44 MW’tır. kablo kesiti ve evirici konumu düzenlemeleri topraklama tip ve hesabı incelenir. Bu Kısa Devre Akımı veya Kısa Devre Gücü ile değerlendirme sırasında santralin kurulu gücü. Bilgi Sistemi (CBS) altyapısı henüz Ele alınması gereken diğer bir güç kalitesi tamamlanmamıştır. Örneğin bazı düzeni. parametre ve tepkilerinin incelenmesi ve bağlantı Türkiye’de ise GES’lere özel bir gerilim görüşünün bu analizler ışığında dalgalanma sınırı tanımlanmamış olmakla şekillendirilmesidir ancak Türkiye’de bunu beraber [8]’de tanımlanan değerlerle çelişen bir yapabilecek sabit bir ölçüm/gözlem ve Coğrafi işletim olmamalıdır. Bu oran 50 değerinin altyapısı talep edilebilir. Bağlantı kaldırılabilmesi amacıyla belli bir gücün noktasındaki kısa devre gücünün ve GES üzerindeki (> 300 kW) santrallerden kayıt ve santraline ait maksimum görünür güce oranıyla uzaktan izleme özelliği olan enerji analizörü bu koşul tahmin edilebilir. Görüldüğü 44 MW’lık güç. AC gerilim düşümü ve güç kaybı kritik değeri aşarsa evirici kapanabilir. üstünde olmalıdır.5 Lisanssız GES Proje Müracaatları olmadığını ve kurulumların daha çok yer Halen Lisanssız GES proje onayları. DC güç kaybı ve gerilim düşümü istenir. yapılır. koruma ekipmanının uyumluluğu. bağlantı noktasında şebekenin bütün Almanya’da en fazla % 2 olarak tanımlanmıştır. EN altyapısı kuruluncaya kadar santrallerin kendi 50160 Avrupa standardında AG ve OG ölçüm ve kayıt sistemi ile bazı bulgulara şebekesinde +/. ifade etmek mümkün olabildiği gibi. koruma empedansı da refere edebilir. Bu gerilim artışı uygulama. Yapılması gereken düşüleri dikkate alınmalıdır. Buradan ortalama benzer yapıya sahiptir.

100 1. Örneğin İtalya’nın Tablo 3’de GES’lerin gerilim seviyelerine yoğun GES gölgesi olan ve 20.356 adet aylık mevzuat güncelleme duraksamasına ve GES’in toplam kurulu gücü 477 MW olarak bazı uygulama zorluklarına rağmen şu anda bile tespit edilmiştir [23].000 km2 alana dağılımları kWp ve % olarak verilmiştir.000 3.000 1. bölgede büyük Meram ve Gediz Dağıtım bölgelerindeki talep oranda geniş kurulumlu yer sistemlerinin yüksekliği dikkat çekmektedir.000 km2’lik başka göstergesidir. 57 kW’lık ortalama santral gücü. 265 kW ortalama santral gücü olan Türkiye’de.000 Kurulu Güç (kWp) 6. Bu iki bölgede varlığını işaret etmekte ve oranın daha da aşağı talep edilen miktar toplam talebin çekilmesi için çalışmalar yapılmasına neden yaklaşık % 40’ıdır.000 8. Bölgesel hükümetin çatı çok işlevsel olduğunu göstermektedir.000 4.000 0 Osmangazi Çamlıbel Akedaş Ayedaş Başkent Boğaziçi Uludağ Kayseri Toroslar Sakarya Göksu Akdeniz Fırat Meram Gediz OSB Trakya Aydem Dicle Şekil 2 Eylül 2013 itibarıyla dağıtım şirketlerine yapılan lisanssız GES projeleri dağılımı (kWp) . şehir içi ve çatı üstü Avrupa’nın önde gelen GES bölgeleriyle uygulamaları konusunda zayıf kalındığının bir karşılaştırıldığında ise 780. Talep üstü uygulamalarının yaygınlaştırılmasını edilen kurulu gücün dağıtım şirketlerine göre desteklediğini deklare etmesine rağmen ortalama dağılımları Şekil 2 ve Şekil 3’de verilmiştir. Türkiye’nin 44 MW müracaat ile yarışta çok gerilerde kaldığı gözlenir.bu durum lisanssız üretim yönetmeliğinin 3-4 sahip Apulia’da 2010 yılı itibarıyla 8.000 9. olmaktadır. 1.000 7.000 5. Bu durum.000 2.000 900 800 Kurulu Güç (kWp) 700 600 500 400 300 200 100 0 13 17 21 25 29 33 37 41 45 49 53 57 61 65 69 73 77 81 85 89 93 97 101 105 109 113 117 121 125 129 133 137 141 145 149 153 157 161 165 1 5 9 Santraller Şekil 1 Eylül 2013 itibarıyla proje müracaatı yapılan GES’lerin kurulu güç dağılımı 10.

3% 1.2% 4.1% 1.7% 20% 19.1 Avrupa Geneli Durumu Avrupa’da EU 27 ülkeleri ele alındığında 2000 Bu bölümde önce PV GES’lerin Avrupa’daki yılsonunda 0.0% 0% Osmanga zi Çamlıbel Akedaş Ayedaş Başkent Uludağ Kayseri Torosla r Boğaziçi Akdeniz Göksu Sa karya Fıra t Gediz Trakya Meram OSB Aydem Dicle Şekil 3 Eylül 2013 itibarıyla dağıtım şirketlerine yapılan lisanssız GES projeleri dağılımı (%) Tablo 3 2013 Eylül itibarıyla Türkiye’de PV kurulu gücün gerilim seviyelerine dağılımı Gerilim Seviyesi Kurulu Güç (MWp) Kurulu Güç (%) Santral Sayısı Ortalama Santral Gücü (kWp) AG (11 kW) 0.00% 0 0 Toplam 44.3% 2.04 100.9% 4.4% 6.6% 0.5% 5% 3.45% 35 6 OG ( 11 kW) 43.8% 0.84 99. daha sonra bu konuda gücü 2012 yılsonu itibarıyla 70 GW’a örnek alınabilecek birkaç ülke mercek altına yaklaşmıştır (Şekil 4).55% 131 335 YG 0.2% 9.5% 10% 7.0% Kurulu Güç (%) 15% 14.1% 0.5% 1.2% 0.00 0. Kurulu gücün gerilim alınacak ve son olarak da eldeki veriler ışığında seviyelerine dağılımı ve her gerilim seviyesinde sözkonusu ülkeler Türkiye ile karşılaştırılacaktır. ortalama santral gücü ise Tablo 4’de verilmiştir [10].4% 1. .2 GW seviyesinde olan PV kurulu genel durumu incelenecek.20 0.2% 2. 25% 19.00% 166 265 3 Avrupa’da PV GES’lerin Mevcut 3.

697 10.000 40.2 Çek Cumhuriyeti Tablo 3 ve Tablo 4 karşılaştırıldığında Türkiye’de AG seviyesinden bağlanabilecek Çek Cumhuriyetinde mevcut PV kurulumlarının küçük güçlü santrallerin yayılımının yok bağlandıkları gerilim seviyelerine göre denecek kadar az olduğu görülür.200 547 Genel 69. Önümüzdeki dönemde AG AG seviyesinden sisteme bağlanan santrallerin seviyesinden bağlanacak santrallerin artması için oranı % 64’ü bulmaktadır.nedeni. 1 kW ile görüldüğü gibi Türkiye’de 11 kW olan AG 1 MW aralığındaki bütün lisanssız GES’lerin bağlantı sınırı Çek Cumhuriyetinde 100 kW birebir aynı müracaat.000 16.898 70.851 46% 90.940 6% 7. Tabloda büyük -hatta belki de tek.000 52.000 17 OG 31. belli gücün altındaki kurulumlarda indirgenmiş .000 69. proje va kabul süreçlerine olarak uygulanmakta ve bunun sonucu olarak sahip olmasıdır.325 2.300 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Yıl Şekil 4 2012 yılsonu itibarıyla EU 27 ülkelerinde toplam PV kurulu gücü Tablo 4 2012 yılsonu itibarıyla EU 27 ülkelerinde PV kurulu gücün gerilim seviyelerine dağılımı Gerilim Seviyesi Kurulu Güç (MWp) Kurulu Güç (%) Santral Sayısı Ortalama Santral Gücü (kWp) AG 34.000 354 YG 3.000 20.893 10.848 Kurulu Güç (MWp) 50.197 49% 2.000 5. Bunun en dağılımları Tablo 5’de verilmiştir [10].000.200 33 Tablo 4 incelendiğinde toplam kurulu gücün müracaat / bildirim uygulamalarının getirilmesi önemli yaklaşık yarısının AG seviyesinden zorunludur.000 60. 80.988 100% 2. 3.097.426 30. sisteme bağlandığı görülür.302 3.299 154 248 390 591 1.000 30.

077 Genel 2.934 94 AG seviyesinden bağlı gücün ise % 75’lere 3. Sayıca fazla ve küçük ulaşmıştır.409 100% olduğu gibi % 36 gibi yüksek bir oranla AG 3.321 64% 19. Tablo 6 2013 yılı itibarıyla Almanya’da PV kurulu gücünün gerilim seviyelerine dağılımı Gerilim Seviyesi Kurulu Güç (MWp) Kurulu Güç (%) AG (100 kW) 23.746 230 YG(>5 MW) 120 6% 39 3.492 100% 59.3 Enerji Santrali (distributed generation) Milyon GES’in kurulu gücü 33. Almanya örnek teşkil eden bir ülkedir. Ancak diğer örneklerde Tablo 7 2012 yılı itibarıyla İspanya’da PV kurulu gücünün gerilim seviyelerine dağılımı Gerilim Seviyesi Kurulu Güç (MWp) Kurulu Güç (%) Santral Sayısı Ortalama Santral Gücü (kWp) AG 1. santral sahiplerini Tablo 8 ve Tablo 9’da Avrupa’daki PV OG seviyesinden bağlanmaya yönlendirdiği GES’lerin gerilim seviyelerine dağılımı ve görülmektedir.138 48% 24. Tablo 6 incelendiğinde bu gücün güçlü santrallerinin yayılımı bakımından büyük oranda dağıtım seviyesinden bağlandığı. Ortalama santral gücünün Almanya’da 100 kW altındaki PV santraller 26 kW olduğu Almanya’da AG seviyesinden genellikle AG seviyesinden sisteme bağlı santrallerinin oranının yüksekliği Dağıtık bağlanmaktadır. oldukça gerisindedir.5 Avrupa İncelemesinin verilmiştir.765 75 yüzdesi Türkiye ile karşılaştırmalı olarak 3.352 25% YG 1.072 100% 21.670 5% Toplam 33. Bu sonuçlara bakıldığında Değerlendirilmesi Türkiye’deki yasal mevzuatın.836 86 YG 746 17% 771 968 Toplam 4.158 47 OG 2.386 70% OG (>100 kW) 8.4 İspanya seviyesinden önemli bir GES penetrasyonuna İspanya PV santraller açısından Almanya’nın sahiptir (Tablo 7). 2013 yılı itibarıyla yaklaşık 1.3 Almanya vardığı görülmektedir.5 GW’a konseptine çok uygundur.608 36% 34.149 69 OG (>100 kW) 631 30% 2. Tablo 5 2012 yılsonu itibarıyla Çek Cumhuriyetinde PV kurulu gücün gerilim seviyelerine dağılımı Kurulu Güç Gerilim Seviyesi (MWp) Kurulu Güç (%) Santral Sayısı Ortalama Santral Gücü (kWp) AG (100 kW) 1. .

352 2. Türkiye (2013) AG 34.321 0. makine ve oranı. 2012) Gerilim Seviyesi EU 27 Almanya İspanya Çek Cum.00% Toplam 100% 100% 100% 100% 100.00% 4) Proje müracaat ve onay sürecinde Türkiye’de GES’lerin AG seviyesinden bağlantı önemli miktarda bir elektrik. Bu işlemler çok lisanssız GES’lerin neredeyse tamamı OG ciddi zaman. proje onay.940 1.608 1. Bunun gerektirmektedir. Tablo 8 Bazı Avrupa ülkelerinde kurulu PV gücünün gerilim seviyelerine dağılımı (MWp. AG bağlantının dominant olduğu ülkelerde Yukarıda bahsedilen zorlukların sağlıklı bir bu değerin 100 kW olduğu şekilde aşılabilmesi için Avrupa uygulamalarının görülmektedir.55% YG 6% 5% 17% 6% 0. kaynak ve süreç takibi seviyesinden bağlantı talep etmektedir.138 631 43. . Harici arayüz koruma kullanımının mümkün olamayacağı göz önünde sisteminin kurulum maliyeti küçük bulundurulduğunda. kendinden fişli yer almasına rağmen bazı dağıtım ve eviricisi üzerinde tak çalıştır (plug&play) AC şirketlerinin personel güvenliği modüllerin piyasaya sunulacağı ve mevcut endişesiyle dijital arayüz koruma rölesi onay/kabul süreçleriyle bu ürünlerin talep etmesi. bağlantının özel değerlendirmeler haricinde 11 kW ile sınırlı olması. geçici kabul. kesin kabul GES’lerin aynı müracaat. detaylı bir şekilde incelenerek. belli güçlerin 2) AG seviyesinden bağlanacak mikro altında kademeli olarak indirgenmiş/eksiltilmiş GES’ler ile 1 MW ölçeğindeki müracaat.84 YG 3. arayüz korumalarının yeterli kabul edilebileceği uluslar arası standardlarda Önümüzdeki dönemde monofaze.670 746 120 0. daha net ortaya çıkmaktadır. proje ve kabul süreçlerinin yürürlüğe konması büyük fayda süreçlerine sahip olması.851 8.492 2.386 1.409 4.197 23. Küçük sağlayacaktır.00 Toplam 69.072 44. nedenleri şu şekilde sıralanabilir: 5) Statik proje hesaplarının 1) AG seviyesinden yapılabilecek onaylatılmasında yaşanan zorluklar.45% OG 46% 25% 48% 30% 99. kurulu güce göre kademeli güçlerde santral modül+evirici olarak basitleştirilmiş/eksiltilmiş süreçlerin bir maliyetleriyle karşılaştırılabilir an önce devreye alınmasının kaçınılmaz olduğu boyuttadır.20 OG 31. yeterli kabul edilmesi ve dağıtım şirketlerinin bu uygulamaya ikna olması AG seviyesinden 3) 11 kW altındaki santrallerde evirici yapılacak bağlantılara ivme kazandıracaktır. 2012) Gerilim Seviyesi EU 27 Almanya İspanya Çek Cum. Avrupa uygulamaları ile inşaat mühendislik hizmet alımı karşılaştırıldığında yok denecek kadar azdır ve zorunluluğunun olması. Öte yandan mikro GES (< 50 kW) güçlerde proje maliyetleri santral seviyesinde arayüz koruma zorunluluğun kurulum maliyetleri içerisinde çok kaldırılarak evirici koruma fonksiyonlarının büyük oranlara ulaşmaktadır. Türkiye (2013) AG 49% 70% 36% 64% 0.04 Tablo 9 Bazı Avrupa ülkelerinde kurulu PV gücünün gerilim seviyelerine dağılımı (%.988 33.

1 Gerilim Seviyelerine Göre GES (Lisanslı). döngüsel tasarım-radyal işletim olarak Buradan hareketle özellikle yerleşim . Şekil 5 YG seviyesinde GES bağlantı düzeni 4. 1 MW altındaki lisanssız Ancak 10 MW üstü lisanslı GES’ler büyük GES’lerin ise TEİAŞ TM OG barasına olasılıkla müstakil OG fiderleri ile TM OG bağlanması sözkonusu değildir. AG (İkincil dağıtım) seviyesinden: yapılacak gerilim seviyeleri açısından GES’ler Dağıtım şirketi AG fiderine (Lisanssız). Bağlantı 3. görülmektedir.2 OG Seviyesinde GES Bağlantıları sınıflandırmak mümkündür.1 YG Seviyesinde GES Bağlantıları barasına bağlanacaktır (Şekil 5).1. şebekeleri havai ve yeraltı kablo olmak üzere döngüsel yapıda tasarlanmış ancak radyal olarak ikiye ayrılır. YG (iletim) seviyesinden: TEİAŞ TM OG barasına müstakil OG fider ile 4.1.000 3 AG veya OG Lisanssız 1.4 GES Bağlantı Sistemleri 1. Bu durumda lisanslı GES’lerde bile kendi 154 kV şaltı olan Türkiye’de lisanssız GES’ler 1 MW ile ve sisteme gerçek anlamda YG seviyesinden sınırlandırılmış olduğundan bu santrallerin YG bağlanacak santral kurulumu olanaksız seviyesinden sisteme bağlantı olasılığı yoktur. Türkiye’de dağıtım şebekeleri büyük oranda radyal yapıdadır. bağlantısı mümkündür (Tablo 10). Büyük Fiziksel yapı itibarıyla Türkiye’de dağıtım şehirlerde ve özellikle metropollerde ise. OG (Birincil dağıtım) seviyesinden: Kurulu gücüne bağlı olarak GES’lerin elektrik Dağıtım şirketi OG fiderine kendi DT’si güç sistemine farklı gerilim seviyelerinden ile (Lisanslı/Lisanssız). Bağlantı Düzenleri 2. Topolojik olarak ise radyal ve işletilen OG dağıtım şebekeleri mevcuttur.000 < 3 OG fider/TM OG bara Lisanslı 4. üç kategoride sınıflandırılabilir: Tablo 10 Türkiye’de LES’lerin güçlerine göre bağlanacakları gerilim seviyeleri Kurulu Güç (kW) Faz Sayısı Gerilim Seviyesi Lisans Durumu 0< ≤5 1 AG Lisanssız 5< ≤ 11 3 AG Lisanssız 11 < ≤ 1.

Şayet kurulacak GES orta ölçeğin üzerinde ise üretilen enerjinin Orta ölçekli GES’lerin OG dağıtım şebekesine gerilim dalgalanmalarına neden olmaması için ne şekillerde bağlanabileceği Şekil 6’de yeterli büyüklük ve kısa devre gücünde bir gösterilmiştir. 2 ve 3). şeklinde olabilir (Şekil 6. Toplayıcı fider radyal. 2). konuya değinilmeyecektir. Her fider tipinin kendine özel avantaj ve çok küçük alanlarda da olsa tersine dezavantajları vardır ancak bu çalışmada bu dönebilecektir. Birden çok santral parçasından oluşan orta büyüklükteki bir Şekil 6 OG seviyesinde GES bağlantı düzenleri OG AG AG fider OG/AG ~ ~ AG Yük (1) (2) Şekil 7 AG seviyesinde GES bağlantı düzenleri . çatallı değişmediği ve tek yönlü olduğu sonucuna radyal veya branşman fideri gibi farklı tiplerde varılabilir.merkezlerinde dağıtım şebekesinde güç akış GES’te ise alt santraller toplayıcı bir (kollektör) yönünün bugüne kadar büyük oranda fidere bağlanabilir. OG fider bağlantısı santral gücüne şebekeye KÖK ile girdi/çıktı şeklinde irtibat ve fider yapısına göre T bağlantı veya girdi/çıktı sağlanmalıdır (Şekil 6. Kurulacak GES’ler ile bu güç akışının olabilir.

[13]. santralin şebekeye bağlantı olmak üzere ikiye ayrılır. transformatör. Ancak farklı teknoloji ve güçteki santrallerin çokluğu nedeniyle DES’ler 5. Genel Gereksinimler: Senkronizasyon. GES’lerin kendi içerisinde bile şebeke ile bütünleşen ve uyumlu bir koruma teknoloji ve uygulama farklılıkları nedeniyle . yapılabilecek GES bağlantı alternatifleri Şekil 7’de gösterilmiştir.1 İrtibat (Arayüz) Sistemleri için tanımlanan koşulların GES’ler için Dağıtım sistemi operatörleri. Avrupanın bazı devam etmektedir. toplam harmonik transformatöründen beslenir. [16]. akımlarının ve aşırı gerilimlerin yol açabileceği Güncel teknoloji ve pratik açısından bütün bu zararları sınırlandırmak elektriksel koruma işlevlerin uygun bir koruma sistemi ile etkin bir sistemlerinin birincil amacıdır. i.3 AG Seviyesinde GES Bağlantıları sistemine gereksinim duyar. Generatör (ünite) koruması. voltaj/frekans kontrolü. GES irtibat Fiziksel olarak ise AG şebeke kablo ve havai (arayüz) sistemi. özellikle arayüz yanısıra. 5 GES Koruma Sistemleri ölçme/izleme. Tartışma doğrultusunda kurulan koruma düzenleri arızayı konusu bu işlevlerin farklı güç aralıklarında en kısa sürede izole ederek şebekenin genel hangi kombinasyonda yerine getirilmesi işletmesinin ve şebeke kararlılığının devamını gerektiğidir. Ancak bu koruma sisteminin detaylarının ne olduğu konusunda tüm Türkiye’de topolojik olarak bütün AG dağıtım dünyada olduğu gibi Türkiye’de de tartışmalar şebekesi radyal yapıdadır. Fiziksel yapı ve yerleşim tipi ne olursa olsun AG ii. iii. generatör. DES’lerin bağlantı koşulları için sistemleri ve arayüz koruma gereksinimleri birtakım uluslar arası standardlar mevcuttur [11].4. iletişim. Bilindiği gibi. açma/kapama. Yasal zorunlulukların koruma başlığı incelenecek. koruma sistemleri de 2 ana başlık altında incelenebilir: Türkiye’de LÜY’ün yayınlanmasına kadar. Bu amaç şekilde karşılanabilmesi mümkündür. Arayüz (irtibat) koruması. transfer. AG seviyesinden bozuşması. Dünyadaki eğilim ise birçok dağıtım sistem operatörünün kendi bağlantı kriterlerinin Çalışmanın bundan sonraki kısmında bu iki tanımlaması şeklindedir. Koruma fonksiyonlarının ne bölümlerinde tadiye noktasından ayrılmış olması gerektiği hakkında kesin yorum döngüsel tasarımlı AG şebekeler olmakla birlikte yapmadan önce. adalanmaya karşı tepkisi. detaylı biçimde ele alınacaktır. Güç Kalite Gereksinimleri: DC akım seviyesinde her fider tek bir dağıtım enjeksiyonu. Ancak arayüz sistemleri Yukarıda bahsedilen işlevin üretim ve tüketim tasarlanırken güç kalitesi parametrelerinin de göz tesislerinde yorum ve uygulaması farklılaşır. şebekelerine kullanımı bazen büyük zorluklar ve çakışmalar bağlayacakları GES’lerin güvenli bir işletimi için yaratmaktadır. tanımlamak daha doğru olacaktır. AG seviyesinden deneme ve eğitim amaçlı yok . kablo. Elektriksel Koruma Gereksinimleri: İkincil (AG) kırsal dağıtım şebekesi ise GES’in anormal koşullara veya neredeyse tamamen havai hatlardan oluşur. ünite kontrolü. topraklama. denecek kadar az miktarda GES kurulumu . Dönüşüm planları aracı olarak tanımlanır ve şu işlevlere sahip kapsamında şehir merkezlerinde havai hatlarını olması beklenir [9]: yer altına alma çalışmaları devam etmektedir.1.sözkonusu değildir. önünde bulundurulması gerektiği Tüm üretim tesislerinde olduğu gibi GES unutulmamalıdır. kırpışma. yapılmıştır. Bu çalışmada yoğun bir şekilde sağlar. [12]. GES-Şebeke irtibat (arayüz) Türkiye’de böyle bir uygulama -çok özel yükler sisteminin (interconnection system) görevlerini haricinde. [15]. GES’in dağıtım şebekesi bağlantıları ve koruma altyapısı incelenecektir. hat gibi şebeke elemanlarının birinde kısa devre Bu çalışmada arayüz sistemlerinin elektriksel veya izolasyon hatası sonucunda ark veya arıza koruma fonksiyonları üzerine yoğunlaşılacaktır.

PCC) ve kaynak noktası Türkiye’de ise henüz lisanslı güneş santralleri (Point of Supply. FRT). mikro seviyeli kurulumlara yüksek bir ivme kazandıracaktır. Bu nedenle bu güvenliğini azaltan veya bütünlüğünü bozan çalışmada daha çok dağıtım seviyesinden herhangi bir olayda. şekilde paralel çalışmasını sağlar. Arayüz koruması küçük bırakılacaktır. YG ayrılmasını ve ters besleme tehlikesinin ortadan seviyesinden bağlanan santraller kapsam dışı kalkmasını garanti eder. GES’in şebeke ile güvenli zordur. Her bağlantı seviyesi sahiptir. Ancak altı AG bağlantılar için eviriciye tümleşik arayüz tahmin edileceği gibi bu aşamada dağıtım korumaları yeterli kabul edilmektedir. bağlanan GES’lerden beklentilerin farklı olması Öte yandan sahada çalışmakta olan GES’lerin nedeniyle. 11 kW hizmetler tedariği de gündeme gelecektir. koruması olarak kabul edilme olasılığı vardır. tek bir bağlantı altyapısı tanımlamak birçoğu dahili arayüz koruma özelliklerine oldukça zordur. Orta vadede mikro generatörlerde gereksinimlerinin kendi içerisinde (P  50 kW) evirici içerisine gömülü değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşım korumaların yerel dağıtım şirketlerince arayüz olacaktır. İrtibat (bağlantı) noktası (Point bağlantı koşulu tanımlanmaya çalışılmıştır. Bir sonraki bölümde arayüz koruması tarif Böyle bir yaklaşım. . özellikle küçük güçlü çatı edilerek Türkiye’de AG seviyesinden bağlanan üstü uygulamalarının üzerindeki “Harici arayüz GES’lere uygulanabilecek arayüz bağlantı ve koruması” ek maliyet baskısını azaltacağı için koruma koşulları tanımlanmaya çalışılacaktır. Halen seviyesinden bağlanan santrallerde bu nitelikler birçok dağıtım şirketi.2 İrtibat (Arayüz) Koruma Fonksiyonları bağlantı ve koruma altyapısı tanımlamak oldukça Arayüz koruması. aktif/reaktif gömülü (dahili) olması şu aşamada dağıtım güç kontrolü ve dinamik şebeke desteği gibi yan şirketi kararına bırakılmış durumdadır.000 kW aranmayacaktır. of common coupling. 11 kW-1. GES’in şebekeden bağlanan santraller incelenecek. Şekil 9).bütün santral tip ve güçleri için tekdüze bir 5. Dağıtım ve iletim seviyesinden aralığında harici arayüz koruma istemektedir. iletim seviyesinden bağlanacak GES’lerde elektriksel korumanın yanısıra arıza sırtlama Arayüz korumasının harici veya evirici içerisine desteği (fault ride-through. kurulabilecek en sınırlarını tanımlar. PoS) koruma bölgelerinin dönemi başlamadığından. ve orta ölçekli GES’lerde zorunlu olmakla birlikte mikro GES’lerde evirici veya generatör Önümüzdeki dönemde lisanslı GES sürecinde içerisinde yer alması kabul edilebilir [12]. Dağıtım şebekesinin büyük güç 1 MW ile sınırlıdır. Genel olarak Dünyada elektrik güç sistemine bağlanan dağıtım şirketleri tüm DES’lerde ortak bağlantı GES’lerin sayısı ve gücündeki artış nedeniyle noktasında arayüz koruma sistemini şart koşar geniş güç aralığındaki bütün santraller için (Şekil 8.

aşırı akım. 11’de dağıtım sistemi ve GES niteliklerine bağlı olarak istenebilecek arayüz ve generatör koruma Generatör koruması santral sahibi fonksiyonları gösterilmiştir [19]. GES’lerin dağıtım şebekesine görevleri yerine getirmesi beklenir.4 kV PCC Arayüz koruma Arayüz koruma PCC PoS PoS Generatör Generatör koruma koruma ~ ~ ~ ~ ~ Küçük Ölçekli Orta Ölçekli AG FVDES AG FVDES Şekil 8 AG seviyesinde küçük ve orta ölçekli PV generatörler için koruma düzenleri İster dahili isterse harici tip olsun.5 kV 34. Temel olarak şebeke kaybı karşılamalı ve eviricinin imalatçısı tümleşik algılama (LoM).4 kV 0.5/0. şebekeyi GES kısa devre (dahili) düzenlerin bu özellikleri yerine akımından koruma ve tekrar kapama (reclosing) getirdiğini yetkili kuruluşların sertifikaları ile operasyonu sırasında faz kayması algılama gibi beyan etmelidir. düşük/yüksek voltaj ve frekans firma tarafından belgelenmesi ve buna ilişkin işlevlerini içermesi gerekir. 34. Şekil 10 ve Şekil test raporların bulunması gereklidir. arayüz koruma dağıtım sistemi operatörünün kabul ve koruması [18] veya eşdeğerindeki özellikleri sorumluluğundadır. sorumluluğunda olmasına rağmen arayüz . Bu işlevleri bağlantılarında. sistem gerilimi olmadığında yerine getirebilmek için arayüz korumasının kısa eviricinin üretim yapmadığının evirici imalatçısı devre.

şebeke Türkiye’de bu uygulama henüz hayata karakteristiği. PCC PCC 34. istenir. Eviricilerin içerisinde aşırı akım gibi faktörler arayüz koruma sisteminin koruması olmasına rağmen 50/51 aşırı akım tasarımını etkiler. arızaları temizlenir. .5/0. geçirilmemiştir. vs. büyüklüğü. Türkiye’deki uygulamalarda Talep edilen korumalar 2 farklı şekilde can ve mal güvenliğini artırmak için Artık Akım sağlanabilir: Rölesi (Residual Current Device) genellikle . şebeke bağlantı içerisine gömülü olmasını yeterli görürken noktasının gerilim seviyesi.5 kV Arayüz koruma Arayüz koruma PoS 34. Küçük ve orta büyüklükteki koruması ise her zaman ayrı sigorta ve devre lisanssız GES arayüz koruma gereksinimleri kesiciler ile yapılır. bağlantı trafo konfigürasyonu. Dünya genelinde bazı santrallerden de otoprodüktör fideri istenmesi dağıtım şirketleri özellikle 50 kW altı mikro olasıdır. Şebeke düzeyinde (utility grade) röleler. (27/59) ve düşük/yüksek frekans koruma [22]. Dağıtım sistemine OG seviyesinden (81U/O) fonksiyonları neredeyse tüm dünyada bağlanan MW seviyesindeki lisanssız zorunlu hale gelmiştir. sistemine bağlanan lisanslı santraller için geçerli GES’lerde düşük/yüksek gerilim koruması olan otoprodüktör fider kriterleri vardır [21]. ulusal yönetmelikler ve de koruma sistemine dahil edilerek toprak uluslararası standartlar tarafından belirlenir. Bazı uygulamalarda 50/51N dağıtım şirketleri. . Eviriciler içerisine gömülü elektronik Bilindiği gibi hali hazırda dağıtım ve iletim donanım.4 kV PoS Generatör Generatör koruma koruma OG çıkışlı merkezi evirici ~ ~ ~ ~ ~ Dizi eviriciler Orta Ölçekli OG FVDES Orta Ölçekli OG FVDES Şekil 9 OG seviyesinde orta ölçekli PV generatörler için şebeke koruma şeması jenerasyon aralığında bu fonksiyonların evirici GES’in tipi.

GES’in dağıtım şebekesindeki bir noktada olduğu ve reaktif gücün sorun olduğu arıza sonrasında şebekeye yeniden bağlantısı dağıtım noktalarında Güç Faktörü Rölesi (55) yardımcı bazı özel durumlarda Alçak Gerilim kullanımı.4 kV PCC 34. Tanımlanan koruma fonksiyonlarına ek olarak nadiren Faz Dengesi Akım Rölesi (46) talep .5/0.4 kV Görülebilir kilitlemeli ayırıcı Arayüz koruma 81 50 50/ 27 59 78 81R 46 55 U/O 51 51N PoS 78/ 50/ 50/ 81R 51N 51 Generatör ~ ~ ~ ~ koruma FV GES Şekil 10 AG seviyesinde PV-DG enterkoneksiyon koruması için gerekli temel fonksiyonlar GES şebeke bağlantısı mutlaka görülebilir. Üretim ve tüketimin aynı yapılmalıdır. 34.5 kV 0. baskısından kurtararak daha verimli çalışmasını sağlamak açısından yararlı olacaktır. santrali reaktif güç üretim/tüketim Rölesi (27X) aracılığıyla yapılabilir. edilebilir ancak bu dünyada çok yaygın bir kilitlenebilir bir Hat Anahtarı (89) yardımıyla uygulama değildir.

durumdan geçerli olan anti-ada modunu da kapsayan habersiz bakım personeli için tehlikeli bir uluslararası test standartları belirlenmiştir [11]. Ancak böyle bir yetenek enerji depolamasız GES’lerde henüz mevcut değildir. Şebeke kaybı durumunda geliştirilmiştir [14]. 154 kV 34.1 Şebeke Kaybı Koruması (Loss of DES sahibinin yüklerini beslemeye devam Mains. Aktif yöntemler ise başlangıçta avantaj gibi görünse de dünyada daha sağlıklı sonuçlar vaadetmekle beraber kabul edilen ve izin verilen bir uygulama şebekeye bazı sinyaller enjekte ettiklerinden değildir. Ada modunun DES fider ve abonelerin enerjili/gerilimli olma tarafından tespiti için aktif ve pasif yöntemler olasılığı vardır. eğer gerekli yeteneklere sahip ise sadece metotlar önerilmiştir.5 kV Görülebilir kilitlemeli ayırıcı 86 81 50 50/ 27 59 78 81R 79 67N U/O 51 51N Arayüz koruma PoS 34.5 kV OG fider PCC 154/34.4 kV 78/ 50/ 50/ 81R 51N 51 Generatör ~ ~ ~ ~ koruma Orta Ölçekli FV GES Şekil 11 OG seviyesinde GES arayüz koruması için aranabilecek temel fonksiyonlar 5. Fotovoltaik (PV) sistemler için de izole bölgede oluşan elektrik adası. [16]. Pasif metotlarda şebeke yaşanan ve dağıtım sisteminin bir bölümünün parametreleri pasif yöntemlerle izlendiğinden bu kendi kendini beslemesi olan bu duruma yaklaşımın güç kalitesi üzerinde herhangi bir “Adalanma” (Islanding) adı verilir. anormal şebeke koşullarında parçasından ayrılmalıdır. Böyle bir durumda elektrik [12]. Bu koruma için bulunduğu izole bölgedir. [17]. Şebekeden ayrılan RoCoF (81R) ve vektör kayması (78) gibi farklı DES. Türkiye’de halen eviriciye . Herhangi bir nedenle şebekenin minimal seviyede de olsa güç kalitesini olumsuz kesilmesi durumunda. kombinasyondur.5/0.2. LoM) edebilir. Dağıtık enerji santrali içeren dağıtım şebekeleri Bu işlemin yapılabilmesi için ada modunun DES aktiftir ve herhangi bir parçasına o anda iletim arayüz koruması tarafından güvenilir bir şekilde seviyesinden bir enerji girdisi olmasa da bazı farkedilmesi zorunludur. birden fazla abonenin fonksiyonları tanımlanmıştır. DES tarafından beslenen etkileyebilir. Bu durum olumsuz etkisi bulunmaz. Ülkemizde de geçerli olan adasını besleyen DES derhal adalanmış şebeke bu standardlarda. Burada şebeke fotovoltaik (FV) eviricinin tepkileri ve parçasından kasıt. [15].

arayüz koruması olarak akım korumasını devreye sokmaya yetmez. şebeke kaybını işaret eder. GES’lerin arıza akım Avrupa’da birçok ülkede TN. frekans değişim hızı ve aşırı/düşük gerilim 5. olmasına rağmen hemen hemen bütün ülkelerde DES’lerin ada modunda çalışmasına güvenlik ve 5. Alınan cevap Topraklama arızalarının tespiti yapılmaya doğrultusunda şebekenin sağlıklı olup olmadığı çalışıldığında şebeke ve dağıtım transformatörü veya şebeke empedansı hakkında ipuçları elde topraklama düzenleri dikkate alınmalıdır. istenmesi.5 Topraklama Sistemleri ve Toprak algılama yeteneklerine sahiptir. şebeke kaybı algılayan röleler vektör kayması. Şebeke arayüz korumasında adalanmaya karşı Halen talep edilmemekle birlikte. Bu şebekeler için. anlık tekrar karşı korumalı) başka cihazlar zarar görebilirler kapama ve bağlantı anındaki anormal koşullarda (örneğin. ucuz talepler de göz önünde bulundurulmalıdır.3 Senkronizasyon kullanımı zorunludur. devreye girmesi beklenir. Yerel ve pasif metodlarla olmaması gerektiği de unutulmamalıdır.2. Bu nedenle arayüz koruması için şebeke kaybı rölesi (LoM) 5. kabul edilmemektedir. Öte ve kullanışlı olduğundan pasif şebeke kesintisi yandan bütün GES’lerden reaktif güç desteğinin (LoM) tespit metotları sıklıkla kullanılır. Şebeke bağlantılı (Grid-tie.2. Bu ışıma koşullarına dayanan. IT olması. Bu nedenle koruma sisteminde haberleşme ve SCADA altyapıları gelişinceye Güç Faktörü Rölesi (55) kullanımı tasarlanırken kadar bu yaklaşım en uygulanabilir çözüm belli gücün altındaki santrallerde bu tip bir baskı olarak görülmektedir. tıbbi cihazlar). Bazı getirileri aranmaz. FV eviricinin kendinden görmeden çalışmaları mümkün değildir. beslerken şebeke ekipmanına zarar vermesini Eviricinin normal çalışma koşulları altında (örn. Bu ise genellikle aşırı değerlendirilmekte olup. Bu komütasyonlu olması halinde herhangi bir kaza nedenle GES’lerde kullanılan koruma rölelerinde veya hasar oluşmadan mikro şebekeden genel olarak Senkronizayon Kontrol (25) özelliği ayrılmasının sağlanmasıdır. ve davranışları da mercek altına alınacaktır. personel ve emniyetinin gerekli olduğu özel alanlarda (hastane) 5. yakın koruma mutlaka istenir. üretilecek aktif gücü azaltacağı için Türkiye’de pasif ve yerel metodlar kullanan yenilenebilir enerji penetrasyonunu röleler yaygın olarak kullanılmakta olup. Yüksek şebeke empedansı veya şebeke Bilindiği gibi AG şebekelerinde topraklama frekansının GES tarafından kontrol edilebiliyor sistemi olarak TN. aktif/pasif. zayıflatacaktır. referans sinyali olmadığından şebeke gerilimini Burada amaç. IT ve TT uygulanmaktadır. edilir. Aktif Arızalarının Tespiti metodlarda ise şebekeye bazı sinyaller enjekte edilerek şebekenin cevabı beklenir. fotovoltaik evirici kurulumunun mantıklı olup olmadığı Şebekede oluşan kısa devrelerde GES’in arızayı ayrıntılı bir biçimde değerlendirilmelidir.4 Güç Faktörü Düzeltme emniyet kaygılarından dolayı izin verilmez. Türkiye’de ise TT katkısı çok büyük olmadığı için bu korumaya topraklama sistemi kullanılmaktadır. Bu nedenle fazla iş düşmesi beklenmez. gelecekte Lisanssız GES’lerin reaktif güç desteği Adalanma tespiti için birçok eski/yeni. engellemek için tedbir alınmalıdır.5 katına kadar çıkar. Zayıf noktalarına rağmen.2. muhtemel kesintilere korumanın şebeke kısa devreleri. yerel/merkezi birçok yöntem Arayüz koruma sistemleri tasarlanırken bu olası mevcuttur [14]. şebekeleri genellikle.entegre koruma düzenleri ünite koruması olarak 1. Kendinden başka ülkelerde yaygın olarak kullanılan koruma komütasyonlu eviricilerde bile kısa devre akımı ve arıza tespit sistemlerini Türkiye’de uzun sürmekle beraber nominal akımın en fazla uygularken yerel farklılıklar göz önünde . on-grid) ve/veya hat Türkiye’de uyulması gereken tepki ve tepki komütasyonlu FV eviricilerin kendi içlerinde süreleri [6]’da tablolar halinde verilmiştir.2 Şebekenin GES’ten korunması kullanılmaktadır.2.

Fakat OG çalışmalarla eviriciye tümleşik ve yetkili seviyesinde farklı fider tasarımlarının (radyal. anormal yetkisi olmadığından dağıtım şirketlerinin tam işletme koşullarından (dengesiz akımlar gibi) ve . toprak şartları. tekrar kapamalı kesici (recloser) sistemi tekrar devreye alma (System restoration) ve ayıraç (sectionalizer) kullanımı ile artırılabilir sürelerinin uzunluğu nedeniyle tedarik sürekliliği [20].3 Ünite (Generatör) Koruması durumunda belli bir gücün (50 kW veya 100 kW) altında dijital röle kullanımı zorunlu Ünite koruması. için yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir.) yeniden kapama (LoM) koruma fonksiyonlarının arayüz koruması koordinasyonu göz önünde bulundurulmalıdır. Bu çalışmada özellikle AG şebekeden dağıtım sistemine bağlanan santrallerin bağlantı ve 5.bulundurulmalıdır. Yapılacak çalışmaların olumlu sonuçlanması 5. TN standardlara uygun generatör koruması sistemlerde ise çevrim devresinin tamamı faz ve kullanılması konusunda kullanıcıları koruma hatlarından oluşturulmakta topraklama yönlendirmektedir. Bu yüzden TT sistemde generatör korumaları incelenerek uluslararası topraklamanın etkinliği çok önemlidir. Ayrıca açabilir. Dağıtım performansını etkileyebilir. RCD’ler yardımıyla kullanıcıların ve tesisin de topraklama çeşitleri. ve toprak. ring vs. Örneğin trafosuz eviricilerin tekrar kapama operasyonu sırasında sisteminin TT şebekelerinde kullanılması bazı sorunlara yol generatöre vereceği zarardan korumaktır. TT sisteminde şebekesi operatörleri ilerde generatör korumasını çevrim devresinin bir bölümünü toprağın kendisi santral sahibi sorumluluğuna bırakabilir ancak şu oluşturmakta. Türkiye’de henüz kısıtlı olarak açısından büyük önem taşır. AG seviyesinde dijital tarafından beslenmesi ve kapama anında faz koruma rölesi kullanımıdır ancak bu ekonomik farklı iki sistemin kuplajı bu sorunların en başta gelenleridir. Görüldüğü gibi AG topraklama sistemi evirici ve 6 Sonuçlar ve Değerlendirme koruma düzeni seçiminde önemli rol oynamaktadır. tekrar uygulanabilir bir çözüm değildir. Bu açıdan koruma rölelerinin tekrar kapamalı kesici ve bakıldığında dağıtım sistemine entegre çalışan ayıraçlar ile iç içe çalışacağı ve sağlam bir çok sayıda AG bağlantılı GES’in tedarik koordinasyon kurulması gerekliliği sürekliliği ve güç kalitesi üzerindeki baskısı daha öngörülmektedir. Bağlantı ve Koordinasyonu koruma düzenleri anlık çalışma ve milisaniye mertebesinde tepki sürelerine karşın arıza Radyal primer havai hatlardaki elektrik arz giderme (Mean Time To Repair. Bu problemlere yol açabilir.2. yani devre toprak üzerinden aşamada Türkiye’de TEDAŞ onay sürecinde tamamlanmaktadır. devrenin içinde yer almamaktadır. kolay anlaşılabilir. vb gibi dış etkenler evirici dolaylı yoldan koruması yapılmış olur. Bu kesici. Lisanssız GES’lerin getirilerinden faydalanırken can ve mal güvenliği GES içeren bir şebekenin otomatik tekrar açısından risk almamak için ters besleme kapama ile şebekeye bağlanması bazı olasılığının ortadan kaldırılması gerekir. MTTR) ve güvenilirliği. şebeke bağlantı noktasının olmayabilir. kuruluşun dağıtım şirketlerine baskı yapma Görevi PV generatörü iç arızalarından. Tekrar kapamalı konuda çift yönlü güç akışını da dikkate kesicinin açma sürecinde arızanın GES alabilecek tam çözüm. kuruluşlarca sertifikalandırılmış şebeke kaybı çatallı radyal.6 Tekrar Kapamalı Kesici koruma düzenleri incelenmiştir. Bu konuda herhangi bir kurum veya generatör tarafında kurulur (Şekil 8. Şekil 9). Birkaç ms içerisinde kullanılmakla birlikte tekrar kapamalı kesicilerin gerçekleşen tepkisini yanlış zamanda veren bir önümüzdeki dönemde hızla artacağı açıktır. kullanıcıların saatler mertebesinde durumda özellikle kırsal kesimde büyük güçlerde enerjisiz kalmasına ve dağıtım şirketinin büyük kurulacak arazi uygulamalı GES’lerin arayüz cezalar ödemesine neden olabilir [8]. Tekrar kapama öncesi olarak mikro GES’lerde (P  50 kW) senkronizasyonun sağlanması gerekiyorsa. Zira nem oranı. Yapılacak kapama süresi arttırılabilir.

kaynaklarının toplam üretimdeki payını artırmak. Ancak bunun sisteme dengeli bir şekilde entegre hem de güç kalitesinden ödün vermemek ancak edilmemesinin sorumluluğu Türkiye’de TEDAŞ dengeli ve titiz yürütülecek bir süreçle ve özelleşen dağıtım şirketlerinin üzerindedir. onay. hizmet tedarikçileri. evirici. yatırım oranda yükselmektedir. kablo ve olup olmadığı titizlikle incelenmeli ve bu değeri koruma elemanlarının kullanılması yukarı çekmenin yolları aranmalıdır. Yürürlükteki yönetmeliklerin Sorgulanması gereken diğer bir nokta da şudur: de özelleşen dağıtım şirketlerine bu yönde büyük Yenilenebilir enerji kullanımının artırılması bir baskısı vardır [8]. . Tablo 8 ve Tablo 9 incelendiğinde Türkiye’nin AG bağlantı Yüksek miktarda farklı güç ve özelliklerde konusunda oransal olarak oldukça gerilerde GES’lerin bulunduğu bölgelerde. gerilim olduğu. arızanın boyutu ve konumuyla ilgili yanlış sonuçlara ulaşılabileceği Türkiye’de AG seviyesinden yapılan yönündeki kaygılar da azımsanmayacak bağlantıların üzerindeki baskılardan biri de düzeydedir. mühendislik proje ofisleri. mazeret olarak kabul etmemekte. Sürecin ekonomik kaygılarla Hem sürecin önünü açması hem de olası bir sekteye uğramaması için GES’lerin şebeke problemde bedel ödemesi beklenen TEDAŞ ve üzerindeki etkilerin incelenebileceği pilot dağıtım şirketlerinin sürecin sağlıklı projelerin geliştirilmesi çok önemlidir. mümkündür. Dağıtım şirketleri sistemlerine kurumlarının yapacakları çalışmalarla hem bağlanacak GES’lerin koruma sisteminin özelleşen dağıtım şirketlerine. Bu durum dağıtık toplam akım bozuşması ve faz dengesizliğine üretim felsefesi ve yayılımı açısından kabul izin verilmemelidir. Çevre duyarlılığı ve küresel ısınma sancılı da olsa. AG seviyesinden bağlanan için dağıtım şirketlerinin GES sahiplerinden DES’lerin penetrasyonunun yüksek olduğu önlem talep etme hakları vardır zira bu ülkelere bakıldığında. hatta uluslararası toplum politikasıdır. Yapılacak incelemelerle Türkiye’deki bir sistem işletimi için için uluslar arası sınırın yükseltilmesinin teknik olarak mümkün standartlara uygun. Kamu kalitesinin artırılması yönündeki talepler de aynı kurumları. büyük Yenilenebilir enerji kaynaklarının en büyük güçlü GES’lere hazırlık açısından çok büyük dezavantajı değişkenliği ve bazen öngörülemez değer taşımaktadır. RES’lerin sisteme entegrasyonunu gerilim malzeme tedarikçileri. Bu uygunsuzlukları önlemek edilebilir değildir. yıl önce başlatılan lisanssız GES süreçleri. gerek serbest piyasa şirketlerinde nedeniyle yenilenebilir enerji kaynaklarının gerekse kamu kurumlarında önemli bir proje kullanımı yönündeki motivasyon artarken. 11 kW üst sınırıdır. AG işleyebilmesi ve ilerleyebilmesi için şebekenin güçlü olduğu şehir merkezleri ve zayıf sergileyecekleri yaklaşımın rolü büyüktür. Bu zaman diliminde biraz oluşudur. AG bağlantı üst sınırının sorumluluk EPDK ve mevzuat nezdinde dağıtım 100 kW civarında olduğu görülür. seviyesinden yapıldığı görülür. vs. kaynağından görev ve sorumlulukların paydaşlara dağılımı bağımsız bir şekilde kaliteli ve devamlı bir enerji kabaca belli olmuştur. geçici kabul ve işletme “nasıl yapılır” sanayinin kullandığı elektriğin devamlılığı ve (know-how) altyapısı oluşmuştur. panel. AG kurumlarına destek vermeleri çok önemlidir. tespitlerinin zorlaşacağı. bağlantı üst sınırı ile AG seviyesinde agresif ve 2014 yılının ikinci yarısında hayata geçmesi etkin bir DES yayılımı sağlanması zayıf bir beklenen lisanslı GES projelerinden yaklaşık iki olasılıktır. Hem şebeke güç kalitesinin bu sınır. Hem yenilenebilir enerji devlet. dalgalanmaları veya enerji kesintileri için bir için adeta bir staj niteliğinde olan bu dönemde. Türkiye’de ise şirketlerine aittir. taahhüt şirketleri. özel değerlendirmeler haricinde bozulmaması. talep etmektedir.anlamıyla evirici koruma fonksiyonlarına şebekesindeki üretimden dolayı arıza güvenecek şekilde ikna olması gerekmektedir. Kullanıcılar. hem de güvenli ve sürdürülebilir 11 kW’tır. 11 kW’lık kaçınılmazdır. hem de kamu olumsuz etkilemesinden çekinmektedir. DC akım enjeksiyonu. GES ve teşvik mekanizmaları. kırpışma. Bu olduğu kırsal kesimdeki sonuçları da farklı noktada üniversitelerin ve araştırma olacaktır. neredeyse tüm bağlantıların OG dalgalanması.

[10] "Prioritization of technical solutions Ge şirketlerine büyük görevler düşmektedir. 2012. [12] “Mikro jeneratörlerin alçak gerilim 7 Kaynakça dağıtım şebekeleri ile paralel bağlanması için kurallar. sayı.” alındığında.” BS bir yapı ile mümkündür. Öcal. 1547.” Resmi olabilecek bazı saha uygulamalı araştırma proje Gazete. ivedilikle başlatılması zorunludur. Commission of the European güç sistemine tümleşimi ve yaygınlaştırılması Communities. D3.” EPRS.25819. [5] “Elektrik piyasasında lisanssız elektrik Geçtiğimiz dönemde yasal mevzuata altlık üretimine ilişkin yönetmelik. 18 with electric power systems. Önümüzdeki dönemde bu sisteminde sunulan elektrik enerjisinin araştırma ve akademik çalışma eksikliğinin tedarik sürekliliği. Bizkevelci.” gerisinde kalmış görünmektedir. bağlantı düzenleri. “Yenilenebilir Enerji Yol Haritası” nın June 2013. “Electrical protection for the dağıtım şirketlerinin Ar-Ge takımlarına. 2007. mevzuat Gazete.” Resmi karşılaşılan eleştirilerin temel kaynağı. akıllı şebekelerin [7] B. Kasım 2008. E.Ancak süreç Ar-Ge altyapısı açısından ele [2] “An energy policy for Europe.” çalışmaları finansmanı açısından henüz ön Türkiye 11.” TS EN 50438. 2008. kamu kurumlarının APK dairelerine.2. M. çıkarılması ve uygulanması. C. 10 Mart 2012. güvenliği stratejisi belgesi." DerLab. Ar. Brussels. araştırma kurumlarına ve distributed generation. teknopark/teknokent çatısı altında toplanan Ar. yeterli Ar-Ge desteğini alamamış olmasıdır. Kanun no. tamamı birer uygulamalı araştırma konusudur. konunun 2009. 5346. [3] “A European strategic energy Ge kurumlarının konuya eğilimi yatırımcıların technology plan (SET-Plan). 28 Temmuz 2011. 18 çalışmalarının bundan önceki 5-6 yıllık periyotta Mayıs 2005. desteğin olduğunu söylemek oldukça zordur. ticari ve teknik giderilerek evrensel çözümlerin Türkiye’ye özel kalitesi hakkında yönetmelik. IEEE Mayıs 2009. 2007. yerel Ogayar. Güç sistemleri ile ilgili neredeyse uygulanmasına dair tebliğ. EN 50438. Bu çalışmada Commission of the European ele alınan arayüz koruması. sıralarda değerlendirilmemiş olması. ilişkilendirildiği bu dönemde. için şu ana kadar yeterli bir motivasyon ve 2007. önerileri hazırlanmış. [4] “Yenilenebilir enerji kaynaklarının Yasal mevzuatın uygulanmasında ve elektrik enerjisi üretimi amaçlı yorumlanmasında karşılaşılan zorlukların ve kullanımına ilişkin kanun.” Resmi bütün projelerin “Akıllı Şebekeler” başlığı ile Gazete. M.28001. B. önemli altlıklarından biri olan DES entegrasyonu “Dağıtık üretim santrallerinin konusunun Türkiye’de güç sistemi Ar-Ge Türkiye’deki durumuna genel bir bakış.2009/11.1. COM (2007) 723.28229.” Std. Communities. ancak yeterli Ar-Ge [11] “Requirements for the connection of ve kamuoyu desteğini almış. sayı. Türkiye. sayı. Şimşek.” Resmi saha koşullarına uyarlaması çalışmalarının Gazete. . generatör koruması gibi konu başlıklarının Brussels. DES’lerin Türkiye’de uygulanması.” Yüksek [13] “Interconnecting distributed resources Planlama Kurulu. sayı. Enerji Kongresi. Haziran [1] “Elektrik enerjisi piyasası ve arz 2009. ancak bu girişimler çeşitli [6] “Elektrik piyasasında lisanssız elektrik nedenlerle gerekli finansman desteğine üretimine ilişkin yönetmeliğin ulaşamamıştır. De la Cruz. kurumların görev micro-generators in parallel with public ve sorumluluklarının net bir şekilde tanımlandığı low-voltage distribution networks. grid-interconnection of photovoltaic- üniversitelere. COM (2007) 1. Bu alanda [9] J. öneminin anlaşılırlığı açısından ciddi endişe [8] “Elektrik piyasasında dağıtım uyandırmaktadır. J.27052. available for the integration of pv into Türkiye koşullarına uyarlanmış gerçekçi bir the distribution grid. Hernandez. karar no.

Part 1: Common requirements. [21] “Dağıtım tesislerine bağlanacak üretim santralleri için fider kriterleri.” CLC/FprTS 50549-2:2011.” Renewable and Sustainable Energy Reviews.” CLC/FprTS 50549-1:2011. [18] “Measuring relays and protection equipment . 22 Mayıs 2003.[14] A. [23] Andrea Zanolia. [22] “TEİAŞ OG barasına doğrudan bağlı otoprodüktör fiderler için proje kriterleri.” VDE-AR-N 4105:2011-08. . Karar No. 2008. [15] “Requirements for the connection of generators above 16 A per phase . [19] “IEEE Standard electrical power system device function numbers. 31 Ocak 2008. E. [17] “Power generation systems connected to the low-voltage distribution network- Technical minimum requirements for the connection to and parallel operation with low-voltage distribution networks. Khamis. 2011. İzmir.” TEİAŞ Genel Müdürlüğü APK Dairesi Başkanlığı. N.” TEDAŞ Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu. Karar No.” II. Bizkevelci. E. ETUK. [20] M. and Contact Designations.2-2008.” EN 60255-1:2010. Daldal.Part 1: Connection to the LV distribution system. Bizkevelci. 2011. Aralık 2013. [16] “Requirements for the connection of generators above 16 A per phase . Khatib “A review of islanding detection techniques for renewable distributed generation systems. Özay “Tekrar kapamalı kesici ve ayıraç kullanımının kırsal elektrik dağıtım şebekesinde tedarik sürekliliğine etkisi. 1073-11029. acronyms.” IEEE Std. T. C37. “Administrative barriers and evolution of regulation. Shareef. H.” Assosolare. June 2011.Part 2: Connection to the MV distribution system.5-35.