Τι πρέπει να θυμάσαι για τη λογοτεχνία της εποχής;

1. Ακολουθώντας το νεοκλασικιστικό αισθητικό δόγμα του miscere utile dulci
(=τέρπειν άμα και διδάσκειν), η λογοτεχνική γραφή οφείλει να μεταδίδει με
εύπεπτο και ευχάριστο τρόπο τις διαφωτιστικές αξίες ή να ασκεί κριτική με
σκοπό την ωφέλεια του αναγνώστη
2. η αισθησιοκρατική αντίληψη του Διαφωτισμού, που δίνει έμφαση στη χαρά της
ζωής, στη γήινη ευδαιμονία, στην ελευθερία και στην εξωτερίκευση των
συναισθημάτων, βρίσκει κυρίως την έκφρασή της στη λυρική ποίηση.
3. Πολλές μεταφράσεις, μέσα από τις οποίες επιδιώκεται η ειδολογική και
θεματική ανανέωση της νεοελληνικής γραμματείας και ο συντονισμός της με
την ευρωπαϊκή.

Ο ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ:
ΤΟ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ
Βασικά χαρακτηριστικά:
 η πίστη στον ορθό λόγο, στην παιδεία, στην πρόοδο και στην επιστήμη,
 η εκκοσμίκευση της γνώσης,
 η χειραφέτηση από την Εκκλησία,
 η κοινωνική και θρησκευτική ανοχή
Περίοδοι νεοελληνικού διαφωτισμού:
1. Πρώιμος Διαφωτισμός ή προ – Διαφωτισμός (1700 – 1760)
2. περίοδος της ωρίμανσης (περίπου 1760-1860)
3. περίοδος της κορύφωσης (1800-1821).
4. Τα χρόνια της επανάστασης (1821 – 1830)

ΟΙ ΦΑΣΕΙΣ, ΟΙ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ, ΤΑ ΑΙΤΗΜΑΤΑ
1. Ο πρώιμος Διαφωτισμός - Οι Φαναριώτες (1700 περίπου-1760)
Ξεκινά στους κύκλους των Φαναριωτών ηγεμόνων της Μολδοβλαχίας, όπου
κυριαρχούν:
 μια περιέργεια για το ξένο,
 ένα πνεύμα κοσμοπολιτισμού,
 μια διάθεση φιλομάθειας,

τα οποία ευνοούν την διάδοση των δυτικών ιδεών
Γιατί οι Φαναριώτες ήταν πιο δεκτικοί στις δυτικές ιδέες; Γιατί είχαν:
 Υψηλό πνευματικό και μορφωτικό επίπεδο,
 επαφή με την ευρωπαϊκή επιστημονική σκέψη,
 γλωσσομάθεια,
Εκπρόσωποι:
 Παναγιώτης Νικούσιος (1613-1673),
 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (1641-1709): Το συγγραφικό του έργο ήταν
γραμμένο στην αρχαία ελληνική. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα
Φρovτίσματα, συλλογή στοχασμών που συνέταξε για την καθοδήγηση των
γιων του, όπου διακρίνει κανείς απηχήσεις της ηθικής του Μακιαβέλι και του
Λα Ροσφουκό.
 Νικόλαος Μαυροκορδάτος (1670-1730): εμπλούτισε σημαντικά τη
βιβλιοθήκη που είχε ξεκινήσει να συγκροτεί ο πατέρας του, Αλέξανδρος. Από
τον σωζόμενο κατάλογό της διαπιστώνουμε την προσπάθεια των
Μαυροκορδάτων να αποκτήσουν έργα της δυτικής γραμματείας,
Σημάδια ανανέωσης, δείγματα ενός πρώιμου Διαφωτισμού, εντοπίζονται μέσα στα
χρόνια αυτά και στα Eπτάνησα, όπου, όπως γνωρίζετε, υπήρχαν σταθεροί δίαυλοι
επικοινωνίας με τη δυτική σκέψη μέσω της ιταλικής γραμματείας.

2. Η περίοδος της ωρίμανσης (1760-1800)
Χαρακτηριστικά:
 Αναπροσανατολισμός ελληνικής παιδείας μέσω της απομάκρυνση από την
εκκλησιαστική ιδεολογία και μέσω της σύσφιξης των σχέσεων με τον Δυτικό
κόσμο.
 Τάση εκλαΐκευσης της γνώσης και των γραμμάτων
 Διάδοση των ιδεών του Βολτέρου και του πνεύματος του εγκυκλοπαιδισμού
 Διαμόρφωση ελληνικής συνείδησης με έμφαση στην αρχαιοελληνική
καταγωγή των νεοελλήνων και την σύνδεση τους με την ευρωπαϊκή
οικογένεια 1

1
γ

 Κατά την τελευταία δεκαετία, η απήχηση της Γαλλικής επανάστασης οδηγεί
σε ένα πιο ριζοσπαστικό ρεύμα, γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση τω
συντηρητικών κύκλων και της ορθόδοξης εκκλησίας.
Εκπρόσωποι:
 Ευγένιος Βούλγαρης: πρωτοπόρος του κινήματος. Στο έργο του Λογική, το
οποίο διέπεται από τις αρχές του Διαφωτισμού, για πρώτη φορά αναφέρεται
το όνομα του Βολτέρου. Επίσης πρώτος μετέφρασε έξι κείμενα του Βολτέρου
(π. χ. πραγματεία Περί των διχονοιών των εκκλησιών δοκίμιον ιστορικόν, στο
επίμετρο της οποίας επισύναψε ένα δικό του κείμενο, το Σχεδίασμα περί
ανεξιθρησκείας, όπου εισάγεται για πρώτη φορά ο όρος «δοκίμιον» και η
έννοια της θρησκευτικής ανοχής)
 Ιώσηπος Μοισιόδαξ: μαθητής του Βούλγαρη, αλλά με πιο πρωτοποριακές
ιδέες. Διατύπωσε τις απόψεις του για την ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό
της νεοελληνικής παιδείας στο δοκίμιο «Προοίμιον του Μεταφραστού», που
το προτάσσει στη μετάφραση του παιδαγωγικού συγγράμματος του Ιταλού
Μουρατόρι Ηθική Φιλοσοφία. Σύμφωνα με τον Μοισιόδακα υπάρχει μια
θεμελιώδης αντίφαση στην ελληνική κοινωνίας: μια άκριτη προσήλωση στην
αυθεντία της αρχαιότητας και, ταυτόχρονα, έλλειψη επαφής με τα κλασικά
κείμενα των αρχαίων συγγραφέων, που σπάνιζαν στις ελληνικές βιβλιοθήκες.
Η προκατάληψη υπέρ των Αρχαίων στεκόταν εμπόδιο στη γνωριμία με τα
επιτεύγματα των Νεοτέρων. Ο Ελληνισμός έπρεπε να στραφεί προς την
Ευρώπη και να αντλήσει από τα δικά της «φώτά. Μόνο η μετάφραση από τις
ευρωπαϊκές γλώσσες θα μπορούσε να καταπολεμήσει την αμάθεια.
 Δημήτρης Καταρτζής: έγραψε δοκίμια -«σχέδια», όπως τα αποκάλεσε ο ίδιος-
πραγματείες, προτρεπτικούς και συμβουλευτικούς λόγους πάνω σε θέματα
αγωγής, διδασκαλίας, παιδείας και γλώσσας. Ασχολήθηκε, επίσης, και με
ζητήματα φιλοσοφίας, πολιτικής θεωρίας και επιστήμης του δικαίου. Ωστόσο
κανένα κείμενο του δεν εκτυπώθηκε, παρά μόνο κυκλοφορήσαν χειρόγραφα
στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες. Το έργο του φαίνεται να εκφράζει το κλίμα
αισιοδοξίας που είχε διαμορφωθεί χάρη στη διάθεση των Φαναριωτών
ηγεμόνων να προβούν σε κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, να ενισχύσουν την
εκπαίδευση και τα γράμματα, καθώς και τις επαφές με τις δυτικές
γραμματείες, δημιουργώντας ελπίδες για την προαγωγή της υπόθεσης της

πολιτισμικής και πολιτικής ανανέωσης. Ο Καταρτζής πρότεινε μια θεωρία της
αγωγής σύμφωνη με τις τρέχουσες παιδαγωγικές αντιλήψεις του Ευρωπαϊκού
Διαφωτισμού. Έστρεφε την προσοχή των δασκάλων στις ιδιαιτερότητες της
ψυχολογίας και των δεξιοτήτων του παιδιού, και τους συμβούλευε να
προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στα μέτρα του. Είχε επίγνωση ότι οι
ανάγκες της εκπαίδευσης σε χρήσιμα βιβλία δεν μπορούσαν να καλυφθούν
από «πρωτότυπα» συγγράμματα» και γι’ αυτό προέτρεπε να μεταφραστούν
γνωστά εκλαϊκευτικά έργα της ευρωπαϊκής γραμματείας. Επιχείρησε,
μάλιστα, να διατυπώσει ορισμένες αρχές για τη μεταφραστική πρακτική,
αντλημένες από την προσωπική του εμπειρία, οι οποίες θα μπορούσαν να
χρησιμεύσουν στους επίδοξους μεταφραστές. Ο Καταρτζής υπήρξε από τους
πιο ένθερμους αναγνώστες της «Εγκυκλοπαίδειας» και κατεξοχήν φορέας του
εγκυκλοπαιδισμού στον νεοελληνικό διαφωτισμό. Για παράδειγμα σημαντικό
μέρος της γνωσιολογικής του θεωρίας (Λόγου προτρεπτικού στο γνώθι
σαυτόν [ ... ]) απαρτίζεται από μεταφρασμένα αποσπάσματα από τον
«προεισαγωγικό λόγο» του ντ' Αλαμπέρ στην Εγκυκλοπαίδεια. Ο Καταρτζής
πίστευε ότι η μέθοδος και η οργάνωση της ύλης της Εγκυκλοπαίδειας θα
μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως πρότυπο για τη σύνθεση και τη συγγραφή
μιας Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας, καθώς και επίτομων εκλαϊκευτικών
εγχειριδίων.
 Το εγκυκλοπαιδικό και εκλαϊκευτικό όραμα του Καταρτζή επιχείρησαν να
υλοποιήσουν πρόσωπα του στενότερου κύκλου του στο Βουκουρέστι. Οι
Πηλιορείτες πρωτοξάδελφοι Δανιήλ Φιλιππίδης (περίπου 1750-1832) και
Γρηγόριος Κωνσταντάς (1758-1844) δημοσίευσαν, υπογράφοντας ως
«Δημητριείς», το κοινό συγγραφικό πόνημα Γεωγραφία Νεωτερική, όπου
συγκέντρωναν χωρία από ξενόγλωσσα εγχειρίδια. Δύο ακόμη πρόσωπα του
κύκλου του, ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Παναγιώτης Κοδρικάς, δημοσίευσαν,
αντίστοιχα, τα εκλαϊκευτικά εγχειρίδια Φυσικής Απάνθισμα και Ομιλίω περί
πληθύος κόσμων , βασιζόμενοι σε ξενόγλωσσα πρότυπα.

Η γνώση του χρόνου και του χώρου: Ιστορία και Γεωγραφία
Χρόνος: Η διάπλαση της νεοελληνικής ιστορικής και πολιτισμικής συνείδησης
στηρίχθηκε στην ανάπτυξη της Ιστορίας και της Πολιτισμικής Γεωγραφίας. Βασικά
στοιχεία της νεότερης αντίληψης για την Ιστορία είναι η στροφή από το βιβλικό

παρελθόν (της χρονογραφίας) στο κοσμικό παρελθόν, η κατανόησή του με λογικά
κριτήρια, η απαλλαγή της ιστοριογραφίας από τις προφητικές και ηρωικές αφηγήσεις.
Σημαντικό ρόλο σε αυτό έπαιξε η δημοσίευση της μετάφρασης του έργου του Σαρλ
Ρολέν Παλαιά Ιστορία. Πρόκειται για ένα 16/τομο έργο που ασχολείται με τους
αρχαίους πολιτισμούς και βοήθησε τους Έλληνες να συνειδητοποιήσουν τους
δεσμούς τους με το κλασικό παρελθόν. Έτσι από το β μισό του 18 ου αιώνα αυξάνονται
οι εκδόσεις αρχαιογνωστικών και ιστορικών έργων, που προσπαθούν να
καλλιεργήσουν στους Έλληνες το αίσθημα της ιστορικής συνέχειας από την
αρχαιότητα. Παράλληλα, όμως, προβάλλει το ενδιαφέρον για τη σύγχρονη
πραγματικότητα των άλλων λαών, το οποίο έρχονται να ικανοποιήσουν έργα που
δημοσιεύονται από β μισό του 18ου αιώνα. Μέσα από το δίπτυχο αυτό (γνωριμία με το
αρχαιοελληνικό παρελθόν και τη σύγχρονη πραγματικότητα των άλλων λαών), ο
Ελληνισμός διαμορφώνει το αίσθημα της συνέχειάς του και συνειδητοποιεί τη θέση
και τη δυναμική του μέσα στο διεθνές τοπίο.
Χώρος: Λόγω της εξάπλωσης των ιδεών του Διαφωτισμού, άλλαξε ο τρόπος αίσθησης
του χώρου. Ενώ παλιότερα ο γεωγραφικός χώρος οριζόταν από περιοχές
προσκυνήματος, στη νεότερη σκέψη ο γεωγραφικός χορός οριζόταν από τον
πολιτισμό. Στην ανάγκη αυτή ανταποκρίνεται ένας αριθμός πραγματειών
(μεταφράσεις και ερανίσματα)-που δημοσιεύονται αυτήν την εποχή: Γεωγραφία
Γραμματική (1760) του Γρηγόριου Φατσέα, Θεωρία της Γεωγραφίας (1781) του
Ιώσηπου Μοισιόδακα, Γεωγραφία Νεωτερική (1791) των Γρηγόριου Κωνσταντά και
Δανιήλ Φιλιππίδη. Η μελέτη των λαών και της οικονομίας του ευρωπαϊκού χώρου σε
συνδυασμό με την μελέτη και του ελληνικού χώρου έδειξε την αναγκαιότητα για
πολιτισμική και κοινωνική αλλαγή.

3. Η κορύφωση του Διαφωτισμού (1800-1821) -
Η εποχή του Κοραή
Η εποχή – φάση αυτή συνδέεται με τα εξής:
 Εθνική αφύπνιση
 Προετοιμασία εθνικού Αγώνα
Η συμβολή του Κοραή
 Θεωρούσε ότι το ελληνικό έθνος θα φωτιστεί αν γνωρίσει την ελληνική
αρχαιότητα, που είναι θεμέλιο του ευρωπαϊκού πολιτισμού

Παράλληλα. ο Κοραής δημοσιεύει και άλλα κείμενα: Αίσωπος. όπως ο Κων/νος Μαυροκορδάτος.  Η εκδοτική παραγωγή του συνεχίζεται και στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης με τη δημοσίευση του Αριστοτέλη. Μερικές φορές ενισχύονται από Φαναριώτες ηγεμόνες.  Εκδίδει στο Παρίσι τη σειρά Ελληνική Βιβλιοθήκη με έργα αρχαίων Ελλήνων Τα κείμενα έχουν υποστεί τη φιλολογική επεξεργασία του Κοραή και συνοδεύονται από μακρά προλεγόμενα. Αιτήματα νεοελληνικού Διαφωτισμού Η ανανέωση στην εκπαίδευση Από το πρώτο μισό του 18ου αιώνα γίνονται προσπάθειες ανανέωσης της μέσης/ ανώτερης παιδείας. οι οποίοι βρίσκονται σε στενή επικοινωνία μαζί του. ως την έκρηξη της Επανάστασης. Με την ωρίμανση του Διαφωτισμού δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην αγωγή και στην παιδεία. αποζητούν τη γνώμη του. Όμηρος (Ιλιάς). του Πλουτάρχου. Μέσα σε δεκαπέντε χρόνια.  Εισήγαγε τον όρο μετακένωση: μεταφορά των ευρωπαϊκών επιτευγμάτων στην νεοελληνική παιδεία για την επίτευξη της πολιτιστικής ανανέωσης. Μάρκος Αυρήλιος.ά. του Πλάτωνος κ. Επίσης δάσκαλοι εισάγουν στα μαθήματά τους τις θετικές επιστήμες και τη φιλοσοφία. . παιδαγωγικές ή πολιτικές θεωρίες του.  Κατάφερε να συσπειρώσει γύρω του μια πλειάδα λογίων. 4. Τα περισσότερα από αυτά έμειναν γνωστά ως «Αυτοσχέδιοι στοχασμοί». Ιώσηπος Μοισιόδαξ: αναπτύσσει έντονη εκπαιδευτική δραστηριότητα στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες: διδάσκει Φιλοσοφία και Μαθηματικά και επιχειρεί να εισαγάγει νεωτερικές μεθόδους διδασκαλίας στην Ακαδημία του Ιασίου. Οι σημαντικότεροι εκπρόσωποί του εμπλέκονται στα εκπαιδευτικά ζητήματα μέσα από τη θεωρία ή/ και την πράξη: Ευγένιος Βούλγαρης: εισάγει στη διδασκαλία του στα Ιωάννινα τη νεότερη επιστήμη και την ορθολογική φιλοσοφία. τη διεύθυνση της οποίας αναλαμβάνει κατά διαστήματα. ζητούν τις συμβουλές του. υποδεικνύοντας την αρχόμενη διάθεση εκσυγχρονισμού στην εκπαίδευση. όπου εκθέτει τις γλωσσικές. Πολύτιμη μαρτυρία αυτής της επικοινωνίας συνιστά η ογκώδης αλληλογραφία του που διατηρούσε με πρόσωπα της ελληνικής Διασποράς και του τουρκοκρατούμενου Ελληνισμού. βλέπουν το φως περισσότεροι από είκοσι τόμοι αρχαίων κειμένων.

Με τη μέθοδο της συνδρομής κυκλοφόρησαν. συντηρητικοί κύκλοι με την άμεση υποστήριξη του Πατριαρχείου επιχειρούν να εμποδίσουν τις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις. στα Ιωάννινα. Εξάλλου οι συνδρομητές εξασφάλιζαν την οικονομική κάλυψη της έκδοσης. Στα νέα σχολεία που ιδρύονται στις Κυδωνίες. τον ελληνικού βιβλίου-. νεωτερικού κυρίως περιεχομένου. οι οποίοι συμμετέχουν ενεργά στη βιβλιοπαραγωγή από τη θέση του συγγραφέα. οι οποίες οφείλονταν στις μεγάλες αποστάσεις από τα τυπογραφεία μέχρι τους τόπους κατανάλωσης καθώς και στην απουσία εξειδικευμένων εκδοτικών επιχειρήσεων.. ενώ καταβάλλεται προσπάθεια επιβολής λογοκρισίας. μεταφραστή. κείμενα εγκυκλοπαιδικού. Οι συνδρομητές: ένας νέος θεσμός Από τα μέσα του 18ου αιώνα εμφανίζεται ο θεσμός των συνδρομητών. χάρη στην παρουσία του Αδαμάντιου Κοραή. υιοθετούνται σύγχρονες διδακτικές μέθοδοι. όπως είναι η Πατριαρχική Σχολή της Κωνσταντινούπολης. κυρίως. λόγιοι που έχουν ενστερνιστεί τις ιδέες του Διαφωτισμού επανδρώνουν τα σχολεία. που ηγείται του κινήματος του Ελληνικού Διαφωτισμού και συγκεντρώνει γύρω του έναν κύκλο λογίων. Α. Προοδευτικοί δάσκαλοι καταδικάζονται· κείμενα αφορίζονται. όμως. συνεπώς. Σημαντική είναι η παρουσία του κοραικού κύκλου. β. οι οποίοι τυπώνουν εκεί τα βιβλία τους. Ο «ελεύθερος εκδότης» . Κατά την προεπαναστατική εικοσαετία. καθώς και μεταφρασμένα λογοτεχνικά έργα της νεότερης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. γλωσσικού ή τυπoγραφικoύ επιμελητή. Ο κόσμος του εντύπου Από τα μέσα του 18ου αιώνα τα ελληνικά βιβλία. στη Σμύρνη. στη Χίο. Από την άλλη πλευρά. Από τις αρχές του 19ου αι. Το πνεύμα της ανανέωσης διαχέεται ακόμη και σε συντηρητικές σχολές. Τα τυπογραφεία γίνονται πόλος συσπείρωσης των Ελλήνων λογίων. Έτσι ξεπεράστηκαν οι δυσκολίες της διακίνησης του βιβλίου.Από τα μέσα του 18ου αιώνα εισάγεται σταδιακά σε πολλές σχολές η διδασκαλία των ξένων γλωσσών. εκλαϊκευτικού και φιλοσοφικού περιεχομένου. δηλαδή γίνονται εκδόσεις με προεγγραφή συνδρομητών. εκδίδονται στα τυπογραφεία της Βιέννης. καθώς η γλωσσομάθεια θεωρείται σημαντική. μολονότι βρίσκεται έξω από τους δρόμους του ελληνικού εμπορίου -και της διακίνησης. σημαντικό κέντρο εκδοτικής παραγωγής αναδεικνύεται και το Παρίσι.

χ. από τα οποία αντλεί σημαντικό μέρος της ύλης της. ως καθρέπτης του κοινωνικού λόγου στο πρότυπο ανάλογων ευρωπαϊκών φύλλων.ε. η οποία πρότεινε να χρησιμοποιείται μια γλώσσα κατανοητή από τους πολλούς  η εισαγωγή νεωτερικών ιδεών. πάντως. για τις οποίες έπρεπε να βρεθούν ισοδύναμες νεοελληνικές λέξεις.Ο ελεύθερος έκδοτης ήταν ένας άνθρωπος. Παράλληλα. Αυτοί που έφερναν τις νέες ιδέες είχαν ένα δίλημμα : να . από αυτά τα έντυπα ανήκουν στην κατηγορία του εγκυκλοπαιδικού-γραμματολογικού περιοδικού. προγραμματίζει και διεκπεραιώνει μια σειρά από εκδόσεις. ασχολείται με τη βιβλιοπαραγωγή. στη διάρκεια της οποίας εμφανίζονται οκτώ περιοδικά έντυπα. Ο ελληνικός Τύπος Η Εφημερίς της Βιέννης Η Εφημερίς αυτοσυστήνεται ως πολιτική εφημερίδα ενημερωτικού χαρακτήρα. Είναι λοιπόν αναμενόμενο η πολιτική ειδησεογραφία να καταλαμβάνει τον κύριο όγκο της ύλης. σε δύο σημαντικές πόλεις της ελληνικής Διασποράς. Ο προεπαναστατικός Τύπος: εφημερίδες και γραμματολογικά περιοδικά Η σημαντική περίοδος για την ανάπτυξη του ελληνόγλωσσου Τύπου είναι η δεκαετία 1811-1821. στον ευρωπαϊκό χώρο. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα «ελεύθερου εκδότη» της περιόδου του Νεοελληνικού Διαφωτισμού αποτελεί ο Πολυζώης Λαμπανιτσιώτης γ. όμως.: Κοραικός κύκλος:  Ερμής ο Λόγιος  Μέλισσα Αντικοραικές θέσεις:  Καλλιόπη Τα περισσότερα. συνεργαζόμενος με ένα ή περισσότερα τυπογραφεία. Το γλωσσικό ζήτημα (1760-1821) Το ζήτημα αφορά το ποια γλώσσα πρέπει να χρησιμοποιείται: η ομιλουμένη ή η καθαρεύουσα. προβάλλεται και η εκδοτική κίνηση. που χωρίς να διαθέτει ιδιόκτητο τυπογραφείο και κεφάλαια. Πάντα υπήρχε σαν ζήτημα. είναι ότι η έκδοση του δισεβδομαδιαίου αυτού φύλλου λειτούργησε ως πόλος συσπείρωσης μεταφραστών. όπως αυτό είχε διαμορφωθεί από τις αρχές του18ου αιώνα κ. Το πιο σημαντικό. Π. στη Βιέννη και στο Παρίσι. βιβλιεμπόρων. λογίων. αλλά μετά το 1760 κορυφώνεται λόγω:  της τάσης για εκλαΐκευση που υπήρχε στα πλαίσια του Διαφωτισμού. έστω και σε περιορισμένο χώρο. εκδοτών και αναγνωστών.

διαπίστωσε ότι η ομιλουμένη δεν μπορούσε να ανταποκριθεί. εισάγοντας έτσι έναν όρο που θα σφραγίσει τα νεοελληνικά γλωσσικά πράγματα. έπρεπε να καλλιεργηθεί μια σύγχρονη γλωσσική εκδοχή. Πίστευε ότι η σύγχρονη γλώσσα έχει ελλείψεις. Η χρήση της ομιλουμένης θα απάλλασσε τους μαθητές και τους συγγραφείς από την απώλεια χρόνου που συνεπαγόταν η χρήση μιας νεκρής γλώσσας. Προσπαθώντας να πλησιάσει τα πνευματικά επιτεύγματα της Δύσης. ο οποίος στο έργο του Κυριακοδρόμιον εκθέτει την προτίμησή του προς μια γλωσσική μορφή απαλλαγμένη από ξενισμούς και λέξεις του αμόρφωτου λαού· τη γλώσσα αυτή ονομάζει «καθαρεύουσα». ομιλούμενη γλωσσική εκδοχή της. αλλά έγραφε σε μια γλώσσα διορθωμένη. σε μια απροσδόκητη διγλωσσία: συνέχισε να υπερασπίζεται θεωρητικά τη «φυσική» γλώσσα. το οποίο επέλεξε επειδή το θεωρούσε πιο πρόσφορο για την ωφέλεια των πολλών και τη θεραπεία της αμάθειας. Γι’ αυτό στράφηκε στον γλωσσικό αρχαϊσμό. Θεωρούσε ότι η καλλιέργεια μιας σύγχρονης γλωσσικής μορφής θα οδηγούσε σε πολιτιστική πρόοδο.ε.Καταρτζής: οι γλωσσικές απόψεις Βούλγαρης: υποκινητής του γλωσσικού ζητήματος με το έργο του Λογική. Μοισιόδαξ: θεωρούσε ότι για να πραγματωθεί η πολιτισμική ανανέωση. Ωστόσο. Την αρχαϊστική κατεύθυνση που υπέδειξε ο Βούλγαρης υιοθέτησαν και άλλοι νεωτεριστές λόγιοι. Καταρτζής: Πρότεινε την εγκατάλειψη του αρχαίου γλωσσικού οργάνου και την εισαγωγή της ομιλουμένης στη διδασκαλία. από το 1791 κ. Βούλγαρης . Πίστευε ότι σημαντικό μέσο για την καλλιέργεια της ομιλουμένης ήταν η μετάφραση έργων από ευρωπαϊκές γλώσσες. οι αντιδράσεις που συνάντησε στο εγχείρημά του να επιβάλει μια γλώσσα που δεν τη χρησιμοποιούσαν οι κύκλοι των καλλιεργημένων της Κωνσταντινούπολης και των Φαναριωτών ηγεμόνων τον ανάγκασαν να στραφεί. που την αποκαλεί «αιρετή». υπηρετώντας το διττό σχήμα της πολιτισμικής ανανέωσης και της καλλιέργειας της μητρικής γλώσσας. Η κοραϊκή «μέση οδός» . όπως ο Νικηφόρος Θεοτόκης. Υποστήριζε ότι η μητρική γλώσσα έπρεπε να υποκαταστήσει την αρχαία ελληνική στη συγγραφή και στην εκπαίδευση. αλλά υπερασπίστηκε με επιχειρήματα το « απλούν ύφος» .Μοισιόδαξ . Η ενθάρρυνση των μεταφράσεων αποτέλεσε κατ' αυτόν τον τρόπο αναπόσπαστο τμήμα του εκπαιδευτικού προγράμματος του Καταρτζή. αντλήσουν από το οπλοστάσιο της αρχαίας ελληνικής ή να προσφύγουν σε μια νεότερη.

β. κατά την προεπαναστατική περίοδο. ο οποίος πίστευε ότι η καθιέρωση της αρχαίας γλώσσας. Η διαφωνία του με τον Κοραή ήταν κυρίως ιδεολογική: ο Κοραής πίστευε ότι οι Φαναριώτες ήταν συνδεδεμένη με την τουρκική κυριαρχία και ταυτισμένοι με την συντήρηση.Ανάμεσα στους αρχαιστές και τους υποστηρικτές της ομιλουμένης ο Κοραής υιοθέτησε τη μέση οδό. Έκρινε. προσπάθησε. δηλαδή του γλωσσικού οργάνου που εξέφραζε τα πνευματικά επιτεύγματα της αρχαιότητας. ο Κοραής επικέντρωνε τη θεωρία του στη μητρική γλώσσα. να κανονιστεί με κανόνες και να εμπλουτιστεί με στοιχεία της αρχαίας παράδοσης που παρέμεναν ζωντανά. καθώς και τη γλώσσα του Πατριαρχείου. όπως και ο Δούκας. Παρεμφερείς απόψεις υιοθετούσαν και άλλοι λόγιοι και εκπαιδευτικοί. που ανήκαν. Οι αρχαιστές Από τη μεριά των αρχαιστών. προσπάθησε αυτή αποτυπωνόταν στην αλληλογραφία προσπάθησε. Έπρεπε λοιπόν να διορθωθεί. όμως. 1809-1814). προσπάθησε και ο Κοραής. λόγω των γλωσσικών απόψεων που υιοθετούν. με λεξιλόγιο βάρβαρο και χυδαίο. άρα δεν μπορούσαν να γίνουν ηγέτες . βρίσκονται χωρισμένοι σε δύο ή και περισσότερα στρατόπεδα: α. οι λόγιοι. κυριότερος αντίπαλος του Κοραή και της « μέσης οδού» στάθηκε ο Ηπειρώτης Νεόφυτος Δούκας (περίπου 1762-1845). μπορούσε να εξασφαλίσει ανάλογες επιδόσεις στον «αναγεννώμενο» Ελληνισμό. Η μαχητικότητα με την οποία υπερασπίστηκε ο Κοραής τις θέσεις του τον οδήγησε συχνά σε οξύτατες έριδες. Έτσι. να καθαριστεί από ξένες λέξεις. στην έκδοση των Αιθιοπικών του Ηλιοδώρου και στους Αυτοσχέδιους στοχασμούς περί της ελληνικής παιδείας και γλώσσης (προλεγόμενα στην έκδοση των Παραλλήλων Βίων του Πλουτάρχου' Παρίσι. τον κανονισμό και καθαρισμό προσπάθησε γλώσσας από ιδιωματισμούς και αρχαϊσμούς. Η ανάσταση της αρχαίας γλώσσας θα μπορούσε να πραγματωθεί σε εύλογο χρονικό διάστημα ως αποτέλεσμα επίπονης και συστηματικής σπουδής. Παναγιώτης Κοδρικάς: ο μαχητικότερος αντίπαλος Ο Παναγιώτης Κοδρικάς υποστήριζε. ότι η γλώσσα αυτή ήταν ασύντακτη και ακανόνιστη. στον Ελληνισμό της αυστροουγγρικής Διασποράς. Τις γλωσσικές του απόψεις ανέπτυξε στον επιστολικό πρόλογο προς τον φίλο του Αλέξανδρο Βασιλείου. Αντιτιθέμενος στους αρχαιστές που υποστήριζαν την επιστροφή στη γλώσσα της κλασικής αρχαιότητας και επικρίνοντας την προσπάθεια διαμόρφωσης λόγιου ύφους με τη χρήση μακροσκελών προτάσεων και αρχαϊσμών (τον «μακαρονισμό»). Επέλεγε. προσπάθησε γλώσσα-αφετηρία τη γραπτή γλώσσα των Φαναριωτών ηγεμόνων.

όπου διαλέγονται ο ποιητής (εκπροσωπεί τις απόψεις του Σολωμού). Οι «δημοτικιστές» υποστηρίζουν την κατάργηση της ιστορικής ορθογραφίας. 1805). που γράφτηκε στα χρόνια 1822-1824. αλλά για τους συγχρόνους η αξία της παραμένει μουσειακή. ο Αθανάσιος Ψαλίδας. Η απλοποιητική θεωρία της ομάδας αρνείται την ιστορική δέσμευση: η αρχαία ελληνική ήταν κατάλληλη για τους αρχαίους. ο φίλος και ο σοφολογιώτατος. γ. 1814) του Ιωάννη Βηλαρά. Ο «Ελλαδικός Δημοτικισμός» Ένας πυρήνας στροφής προς την ομιλουμένη διαμορφώνεται στον ελλαδικό ηπειρωτικό χώρο μέσα στην προεπαναστατική εικοσαετία. διέθετε τα εχέγγυα παλαιότητας. που έχει γνωρίσει τον Διαφωτισμό και έχει επιστρέψει στον ελλαδικό χώρο. Ωστόσο γρήγορα εγκατέλειψε αυτές τις απόψεις και μάλιστα προς το τέλος της ζωής του στράφηκε στον αρχαϊσμό.της πολιτισμικής αναγέννησης του Ελληνισμού. 1818) προσπάθησε να αναιρέσει προσπάθησε γλωσσικές απόψεις του Κοραή και να τον εκμηδενίσει προσπάθησε πνευματικό ον. τη φωνητική γραφή. ο Κορίνθιος γιατρός Γεώργιος Καλαράς. Στις γλωσσικές συζητήσεις της τελευταίας δεκαετίας πριν από την ίδρυση του ελληνικού κράτους εντάσσεται και ο Διάλογος του Σολωμού. ώστε να υπάρξει ταύτιση προφορικού και γραπτού λόγου. ήτοι της oμιλoυμένης τωρινής των Ελλήνων γλώσσας (Βιέννη. Η «αιολοδωρική» του Αθανάσιου Χριστόπουλου Προσπάθησε να δείξει (επηρεασμένος από τον Καταρτζή) ότι η νεότερη γλώσσα ήταν εξαρτημένη από την αρχαία και υποστήριζε ότι η ομιλουμένη ήταν κράμα δύο αρχαίων διαλέκτων. Πρόκειται για μια ομάδα διανοουμένων με βιώματα από το παροικιακό κλίμα. Στο δοκίμιο αυτό. Αναθέτοντας το προβάδισμα στον προφορικό λόγο. Στον κύκλο αυτόν ανήκουν ο Ιωάννης Βηλαράς. Η απάντηση δόθηκε μέσα από πολλά ψευδώνυμα ή ανώνυμα δημοσιεύματα από τη μεριά του Κοραή και με τη συμπαράσταση του κύκλου του. Καρπός του γλωσσικού αυτού προγράμματος είναι η Ρομέηκη γλόσα (Κέρκυρα. συνεπώς. Τις απόψεις του κατέθεσε στη Γραμματική της Αιολοδωρικής. της αιολικής και της δωρικής και. δεν συμμερίζονται το βασικό προεπαναστατικό αίτημα για τη σύνταξη Γραμματικής και Λεξικού της ομιλουμένης: η Γραμματική και το Λεξικό διαμορφώνονται στο νου των ομιλητών και δεν στηρίζονται σε κανόνες. ο Σολωμός εκφράζει την υποστήριξή του στη λαϊκή γλώσσα. απορρίπτοντας τις θέσεις των αρχαϊστών του . δ. Ο Κοδρικάς μέσα από το έργο του Μελέτη προσπάθησε κοινής ελληνικής διαλέκτου (Παρίσι.

Λογοτεχνικές αναζητήσεις στον φαναριώτικο χώρο Η στροφή προς τα νεωτερικά είδη Οι πρώτες ενδείξεις ενδιαφέροντος για τα νεωτερικά λογοτεχνικά είδη εντοπίζονται στο φαναριώτικο περιβάλλον στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες. η οποία είχε πρόσβαση στην αρχαία ελληνική γλώσσα. Στο έργο αναπαρίσταται με τη μορφή διαδοχικών σκηνών μιαν ημέρα από τη ζωή στην Κωνσταντινούπολη του 1715. Υιοθετείται η μορφή της πρωτοπρόσωπης αφήγησης (του Φιλόθεου). τα ήθη και τα έθιμα των λαών. Ο αγώνας για την επικράτηση της ομιλουμένης ταυτίζεται για τον Σολωμό με τον αγώνα για την εθνική ελευθερία. ένθετες ιστορίες. Φιλοθέου Πάρεργα: πρόκειται για την πρώτη απόπειρα συγγραφής νεοελληνικού μυθιστορήματος. όχι όμως και στις σύγχρονες νεοελληνικές γλωσσικές εκδοχές. Οι χειρόγραφες μεταφράσεις . αυτοβιογραφικές αφηγήσεις των συνομιλητών. το θεωρούμενο ως «πρώτο νεοελληνικό μυθιστόρημα» έχει συνταχθεί σε αρχαϊστική γλώσσα. Ωστόσο. αναγνώσεις κειμένων και συζητήσεις που περιστρέφονται γύρω από την πολιτική. μέσα από τυχαίες ή μη συνευρέσεις και συναντήσεις προσώπων διαφορετικής εθνοτικής και πολιτισμικής προέλευσης. καθώς και η επιλογή του πεζού λόγου είναι ορισμένα από τα γνωρίσματα εκείνα που προσδίδουν στο έργο νεωτερική διάσταση και το διαφοροποιούν από την παράδοση της μυθιστορίας με αρχαιοελληνικό χρονοτόπο. στην οποία παρεμβάλλονται αναδρομικές. ωστόσο υπάρχει ένα αμυδρό νήμα μυστηρίου ή αστυνομικής πλοκής.φαναριώτικου χώρου. Η απόφαση αυτή ενδέχεται να δηλώνει τη βούληση του συγγραφέα να διαφοροποιηθεί από τους συγχρόνους του ή να καταξιωθεί μέσα στην ευρωπαϊκή «Δημοκρατία των Γραμμάτων». ΠΡΩΙΜΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ Η ΠΡΟ – ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ (1700 – 1760) 1. όπως και εκείνες του Κοραή. Τα Φιλοθέου Πάρεργα δεν κρύβουν την πολυμάθεια του συγγραφέα τους διαλέγονται με κείμενα και συγγραφείς της αρχαίας ελληνικής και λατινικής γραμματείας αλλά και της νεότερης ευρωπαϊκής γραμματείας Η τοποθέτηση της δράσης του αφηγήματος στη σύγχρονη πραγματικότητα. τη θρησκεία ή τη λογοτεχνική Διαμάχη Αρχαίων και Νεοτέρων. Η σύνδεση ανάμεσα στα επεισόδια και τα θέματα είναι αρκετά χαλαρή. που προέρχεται από τον Νικόλαο Μαυροκορδάτο. η αποφυγή της περιπέτειας και της αισθηματικής θεματικής.

Χωρίς να μπορεί να αποκλειστεί η σκηνική παράσταση των κωμωδιών σε ιδιωτικούς χώρους. παιδαγωγικό μυθιστόρημα περιπλάνησης. 1. εκζήτηση) και τον μελλοντικό κόσμο του λυρισμού που εκθειάζει τη φυσική ομορφιά. τον γάμο. Στα χρόνια της ηγεμονίας του Κωνσταντίνου Μαυροκορδάτου χρονολογούνται ορισμένες ακόμη μεταφράσεις που αποτυπώνουν την έλξη από νεωτερικά είδη. από τα μέσα του 18ου αι.  Στη δεκαετία του 1750 τοποθετούνται οι μεταφράσεις δύο μυθιστορημάτων της εποχής του Μπαρόκ. που είχαν διανύσει μια επιτυχημένη πορεία στον ευρωπαϊκό χώρο. που προβάλλουν έναν ορθολογικό ανθρωποκεντρικό τρόπο σκέψης και έχουν ως κυρίαρχα θέματα τις σχέσεις των δύο φύλων. τα κείμενα αυτά.Η πλούσια βιβλιοθήκη των πρώτων Μαυροκορδάτων φαίνεται ότι αποτέλεσε τη «μήτρα» πολλών μεταφραστικών πρωτοβουλιών στην περιοχή του αφηγηματικού και δραματικού λόγου. του Τηλεμάχου Τύχαι του Φενελόν. και το λατινόγλωσσο Αργενίς του Τζον Μπάρκλεί  Μέσα στα χρόνια αυτά τοποθετείται και η απόπειρα μετάφρασης του Δον Κιχώτη του Θερβάντες. Αλληγορικά στιχουργήματα Από τον ευρύτερο φαναριώτικο χώρο και ειδικότερα από το κοσμοπολίτικο περιβάλλον της Κωνσταντινούπολης διασώζονται δύο αλληγορικά στιχουργήματα με συγγενή θεματική.που προσλαμβάνεται τον ευρωπαϊκό χώρο στα χρόνια του Διαφωτισμού ως ηθικοδιδακτικό. φαίνεται ότι λειτούργησαν κυρίως ως αναγνώσματα που εισηγούνταν νέα πρότυπα ηθικής. όπως το θεατρικό κείμενο και το πλασματικό αφήγημα σε πεζό λόγο:  μεταφράσεις έργων του Μολιέρου. Η Στοιχειομαχία ήτοι αλληγορική περιγραφή των τεσσάρων στοιχείων και της μάχης αυτών: έργο του Ιωάννη Ρίζου Μανέ. Πρόκειται για τη μετάφραση ενός δημοφιλούς στο ευρωπαϊκό κοινό της εποχής μυθιστορήματος. που βρίσκεται στο μεταίχμιο ανάμεσα στο ρεύμα του Μπαρόκ και του διαφωτιστικού Κλασικισμού. Η πρώτη μετάφραση πραγματοποιείται από τον Δημήτριο Προκοπίου. Τα στιχουργήματα αυτά φαίνεται να εκφράζουν τη μεταιχμιακή στιγμή ανάμεσα στον κόσμο του Μπαρόκ (υπερβολή. τον έρωτα. έχει 200 ομοιοκατάληκτους . Πρόκειται για το αλληγορικό κείμενο Ο της απάτης απαλλαγείς ή το Κριτικόν του Ισπανού Μπαλτάσαρ Γραθιάν .

η οποία καταλήγει στην καταστροφή. 2. καταλήγουν στη συμφιλίωση.και διαθέτει μετρική αρτιότητα. σκηνοθετεί έναν διάλογο ανάμεσα στην Ασία και στην Ευρώπη. όμως. που υπερβαίνει τα χρονολογικά όρια της περιόδου. Το στιχούργημα παρουσιάζει ενδιαφέρον από γλωσσική άποψη -αξιοποιεί στοιχεία από την ομιλουμένη. Ο Κωνσταντίνος/ Καισάριος Δαπόντες Ο Κωνσταντίνος/ Καισάριος Δαπόντες είναι μια ξεχωριστή περίπτωση της φαναριώτικης ποίησης. ενδέχεται όμως να αποτελεί συλλογική προσπάθεια στην οποία συμμετείχαν. που είναι η αιτία της διαμάχης. στίχους. προκαλώντας έρωτες και μίση. Το ποίημα μπορεί να διαβαστεί ως αλληγορία του Κάλλους. της μεγαλούπολης που ως γέφυρα ανάμεσα σε Ασία και Ευρώπη καταφέρνει να συμφιλιώσει με θαυμαστό τρόπο τις πολιτισμικές αντιθέσεις. της βασικής αιτίας που προκάλεσε τη διαμάχη. Το ποίημα διαθέτει στιχουργικό πλούτο χάρη στα παρεμβαλλόμενα τραγούδια και στα ηχολογικά τεχνάσματα. και μια αλληγορία της Κωνσταντινούπολης. Υπογράφεται από τον διερμηνέα της Αυστριακής Πρεσβείας στην Υψηλή Πύλη Μομάρς. Χαρακτηριστικά του έργου του:  περιέργεια. ο συγγραφέας της Στοιχειομαχίας Ιωάννης Ρίζος Μανές. εκτός από τον Μομάρς. η αδελφή του Μαρία Ρίζου Ραγκαβή. Η Βοσπορομαχία είναι γραμμένη στην γλώσσα της Πόλης της εποχής αναμεμειγμένη με λέξεις και φράσεις της τουρκικής και γι’ αυτό συνιστά ένα ενδιαφέρον γλωσσικό μνημείο από τα μέσα του 18 ου αιώνα. αέρα. γης. Η Βοσπορομαχία. που προσωποποιούν τις δύο όχθες. 2. αφού εκθέσουν τα προτερήματά τους. ήγουν φιλονεικίας Ασίας και Ευρώπης εις το κατάστενον της Κωνσταντινουπόλεως: έχει 4. Είναι.000 στίχους. Ο στιχουργός μέσα από την αλληγορική περιγραφή της αντιμαχίας των τεσσάρων στοιχείων της φύσης (νερού. Οι δύο καλλονές αδερφές. μέσα από τη ζωντανή ξενάγηση στην τοπιογραφική και πολεοδομική πραγματικότητα του Βοσπόρου.  αγάπη για το διάβασμα και τη γνώση . Η Βοσπορομαχία. φωτιάς). επιδιώκει την καταδίκη του φθόνου.

αναμνήσεις και νοσταλγίες Το έργο του έχει μεγάλη ποικιλία. Φανάρι γυναικών).  λυρικά και αυτοβιογραφικά ποιήματα. έμμετρες επιστολές ηθικοδιδακτικού περιεχομένου (Επιστολαί διά στίχων απλών κατά της υπερηφανείας και περί ματαιότητος κόσμov). αγιογραφικά αναγνώσματα.  Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εκτενές στιχούργημα Κήπος Χαρίτων. καθώς και άλλες που εκφράζουν τα προσωπικά του συναισθήματα. 3. γεύσεις. πράγματα. πλησιάζοντας το όραμα του Διαφωτισμού.  οξύτατη περιέργεια. περιφέροντας τον Τίμιο Σταυρό προκειμένου να συγκεντρώσει χρήματα για την ανοικοδόμηση της μονής Ξηροποτάμου στο Άγιον Όρος Αξιολόγηση έργου:  ρέουσα γλώσσα και άνεση στον χειρισμό του δεκαπεντασύλλαβου στίχου. Άρα το έργο του θα μπορούσε να θεωρηθεί ως προδρομική έκφραση του αιτήματος « τέχνη για την τέχνη». εγκόσμιο χιούμορ και αστείρευτος λεκτικός. αναφορές από την κοσμική ιστορία. εμπειρίες. που οφείλονται στις επιρροές που δέχτηκε από την προφορική παράδοση.  παρενέβαλε στα αφηγήματά του θέματα προερχόμενα από τις Γραφές.  ύμνους. στην Κωνσταντινούπολη και αλλού. θυμοσοφία. Ανανεωτικά βήματα στα τυπογραφεία της Βενετίας Τύχαι Τηλεμάχου: το πρώτο τυπωμένο γαλλικό μυθιστόρημα Το έργο είχε μεταφραστεί νωρίτερα στο φαναριώτικο περιβάλλον των Μαυροκορδάτων.  δημιουργώντας ποιήματα χαίρεται ο ίδιος. στο οποίο κατέθεσε τις εντυπώσεις του από την περιοδεία του στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες. αλλά κυκλοφορούσε μόνο σε χειρόγραφο. εκκλησιαστικούς κανόνες. χρονογραφικά κείμενα (Δακικαί Εφημερίδες). γεγονότα και πληροφορίες από τον σύγχρονο κόσμο. Συνέθεσε:  έμμετρες αφηγήσεις με ηθικοδιδακτικές και μισογυνικές προθέσεις (Καθρέπτης γυναικών. Για πρώτη φορά στο τυπογραφείο Μπόρτολι στη Βενετία μεταφράζεται από τα γαλλικά και τυπώνεται σε . βιβλία. επιθυμίες.  διάθεση να αποθησαυρίσει και να καταγράψει πρόσωπα. βιβλιακός και μνημοτεχνικός πλούτος  ήθελε να ωφελήσει αλλά και να ευφράνει τον αναγνώστη του.

Το εκδοτικό εγχείρημα του Μπόρτολι έχει θέση προδρομική για την εποχή του. έμμετρες αφηγήσεις κτλ. τη νουβέλα. ταυτίστηκε στη νεοελληνική γραμματεία με το συνολικό έργο. ερωτισμού και χιούμορ συνέβαλαν στην επιτυχία του εκδοτικού πονήματος. μορφολογική και θεματική ποικιλία του έργου -περιλαμβάνει μαγικά και διδακτικά παραμύθια. ο έκδοτης φαίνεται να υπολόγισε ότι το έργο θα βρει επιτυχία σε έναν χώρο που λόγω των ιστορικοπολιτισμικών συνθηκών ήταν εξοικειωμένος με το ανατολίτικο αφήγημα. Εξαιρετική.-. Η ειδολογική. της εσωτερικής αφηγήτριας που αντικατέστησε το δύσχρηστο ηχητικά όνομα Shehrezade. καθώς συνάδει με τους παιδευτικούς στόχους του Διαφωτισμού Η εμφάνιση της Χαλιμάς Πρόκειται για το πρώτο εκδοτικό βήμα του Ηπειρώτη Πολυζώη Λαμπανιτσιώτη στην Βενετία.  έλξη από νεωτερικά γραμματειακά είδη. ανέκδοτα. αστυνομικές. . θρύλους. τύχη είχαν και οι μεταφραστικές επιλογές του/ των ανώνυμου/ -ων μεταφραστή/ -ών: το όνομα της Χαλιμάς. Η επιλογή του Λαμπανιτσιώτη δείχνει να ανταποκρίνεται στην προϊούσα έλξη των αναγνωστών από τον πεζό αφηγηματικό λόγο. αισιοδοξίας και πεσιμισμού.  Η λυρική ποίηση εμφανίζει σημάδια ανανέωσης.πεζό λόγο το σύγχρονο αυτό μυθιστόρημα του Φενελάν. δυτικοευρωπαϊκής κυρίως προέλευσης. ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΩΡΙΜΑΝΣΗΣ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ (1760-1800)  συστηματική διείσδυση και ωρίμανση των ιδεών του Διαφωτισμού  ανομοιογένεια και ειδολογική ποικιλία στην γραμματειακή παραγωγή . Ταυτόχρονα. όμως. το μυθιστόρημα και το θεατρικό κείμενο. καθώς το έργο τοποθετείται στις απαρχές του ελληνικού ενδιαφέροντος για ένα μυθοπλαστικό είδος που.ά. ταξιδιωτικές ιστορίες κ.  Το ιστορικοπολιτικό πλαίσιο ευνοεί την καλλιέργεια της πατριωτικής ποίησης. καθώς και στη διάθεοη σύμπλευσης με το ευρωπαϊκό γούστο. αστεία. το κράμα ρεαλισμού και φαντασίας. ερωτικές. που υποδηλώνουν μια γενικότερη προσπάθεια συντονισμού με τις δυτικοευρωπαϊκές παραδόσεις  παράλληλα επιβιώνουν παραδοσιακές γραμματειακές μορφές και είδη: έμμετρη ηθικοδιδακτική ποίηση. χωρίς όμως και να υπηρετεί στενά τα διαφωτιστικά αιτήματα. Έτσι χάρη στην έντυπη μορφή του και στη διακίνησή του μέσω της αγοράς μπορούσε πλέον να φτάσει στους πολλούς.

επιχειρεί να διοχετεύσει με τρόπο εκλαϊκευτικό και ψυχαγωγικό τις φιλοσοφικές του ιδέες. Έτσι ο όρος «ρομάντσο» εντοπίζεται συχνά σε κείμενα ως το τέλος του 18ου αι. Αυτή την εποχή οι συγγραφείς εκμεταλλεύονται και ιδιοποιούνται κείμενα από διάφορες λογοτεχνικές παραδόσεις (γαλλικά. προσαρμόζοντάς το στην έμμετρη αφηγηματική νεοελληνική παράδοση. είδος που καλλιέργησε ο Βολτέρος. Οι μεταφράσεις κατέχουν δεσπόζουσα θέση. προβληματίζεται για την ανθρώπινη μοίρα και διατυπώνει ερωτήματα σχετικά με τα περιθώρια της ανθρώπινης ελευθερίας και βούλησης. Στο έργο αυτό..ά. Η έμμετρη αυτή διασκευή συνιστά ένα ενδιαφέρον παράδειγμα για το πώς το νεωτερικό στοιχείο προσαρμόστηκε στην ντόπια νεοελληνική παράδοση. σε αντίθεση με τα πρωτότυπα κείμενα. που σημειώνουν περιορισμένη παρουσία. φαίνεται ότι συνέβαλαν στην ικανοποιητική για τα εκδοτικά πράγματα της περιόδου επιτυχία του. ένα «φιλοσοφικό παραμύθι». Η πρώτη μετάφραση «φιλοσοφικού παραμυθιού» Ο Ευγένιος Βούλγαρης μεταφράζει για πρώτη φορά στα ελληνικά ένα κείμενο του Βολτέρου. Η ψυχαγωγική και θυμόσοφη διάσταση του βολταιρικού παραμυθιού. Πρόκειται για το έργο Μέμνων (Λειψία. για να δηλώσει το μυθιστόρημα και το διήγημα. όπου. Εξίσου. την ειρωνεία ή την αλληγορία. με το πρόσχημα της μυθοπλασίας και με όπλα τη σάτιρα. 2. σε συνδυασμό με τα ανατολίτικα στοιχεία του (τοποθέτηση της δράσης στον χώρο της Ανατολής. . γεγονός που οφείλεται στο ότι ο πεζός λόγος θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει την περίοδο της πολιτισμικής ωριμότητας. σε αντίθεση με τον έμμετρο λόγο. όμως. 1766). μοιρολατρία κ.). σημαντικό ρόλο πρέπει να έπαιξε και η απόφαση του Βούλγαρη να διασκευάσει το πεζό γαλλικό πρωτότυπο σε ιαμβικούς στίχους με ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία. Η συντονισμένη καλλιέργεια της αφηγηματικής πεζογραφίας Από τα μέσα του 18ου αιώνα είναι ορατή μια συστηματική καλλιέργεια του αφηγηματικού πεζού λόγου. που συνδέεται με τη «νηπιακή ηλικία» του πολιτισμού. ιταλικά και γερμανικά διηγήματα και μυθιστορήματα/ αρχαιόγλωσσα ελληνικά μυθιστορήματα). Η ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Η εντεινόμενη καλλιέργεια της πεζής αφήγησης δημιουργεί την ανάγκη ανεύρεσης ενός λογοτεχνικού όρου που να τη χαρακτηρίζει.

τον Έλληνα διαμεσολαβητή του. ο στρατηγός του Ιουστινιανού Βελισάριος. που είχαν διατυπωθεί από τον Βολτέρο. Οι πρωτοβουλίες του βρίσκουν υποστηρικτές και οπαδούς ανάμεσα στους ομοϊδεάτες και στους συντρόφους του. Όπως φαίνεται και από τον τίτλο. που είχαν αρχίσει να δείχνουν το ενδιαφέρον τους για την αρχαιότητα. Πρόκειται για ένα παιδαγωγικό. Διαφωτιστικά αφηγήματα Κατά τα τελευταία 20 χρόνια του 18ου αιώνα παρατηρείται στροφή προς την πλασματική πεζογραφία με διαφωτιστικές προθέσεις:  Το 1783 στη Βιέννη ο Πολυζώης Λαμπανιτσιώτης δημοσιεύει ένα «φιλοσοφικό μυθιστόρημα» που προέρχεται από το στενό περιβάλλον του Βολτέρου. την ωρίμανση. ταξιδιωτικό μυθιστόρημα. Το έργο στηρίζεται σε αρχαία ελληνικά έργα και γι αυτό είχε απήχηση στους Έλληνες. πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος είναι ένα γνώριμο για τον Ελληνισμό ιστορικό πρόσωπο.3. του γνωστού την εποχή αυτή συγγραφέα Μαρμοντέλ. Ο Ρήγας και ο κύκλος του Σημαντικό ρόλο στη μεταφραστική και εκδοτική δραστηριότητα της εποχής διαδραματίζει ο Ρήγας Βελεστινλής. θίγονται ζητήματα επίκαιρα. κοινωνικής ανοχής και ανεξιθρησκίας. που εκφράζει την πίστη του Διαφωτισμού στην παιδεία. καθώς και στα . κοινωνική και θρησκευτική ανοχή. Στο κείμενο γίνονται συζητήσεις περί πολιτικής. πνευματικό καθοδηγητή του Μαρμοντέλ.  Το 1783 ο Λαμπανιτσιώτης τυπώνει και το Η Ηθική Περιήγησις Κύρου βασιλέως των Περσών του Σκοτσέζου Ράμσεί. την πρόοδο και την πολιτισμική. Επίσης το πρότυπο του φιλοσόφου- βασιλιά που αντιπροσωπεύει ο Κύρος ενδέχεται να ανταποκρινόταν στη διατύπωση κατά τη δεκαετία του 1780 της θεωρίας για μια «φωτισμένη απολυταρχία». η οποία εκφέρεται μέσα στα κείμενα του Ιώσηπου Μοισιόδακα και του Δημήτριου Καταρτζή. αλλά και από τον Βούλγαρη. Η εξιστόρηση των παθημάτων του. 4. όμως. δεν προσφέρει παρά το προκάλυμμα για να εκφραστούν υπαινικτικά κοινωνικοί προβληματισμοί του Διαφωτισμού. Πρόκειται για την πιστή (σε πεζό λόγο) μετάφραση από τα γαλλικά της Ηθικής Ιστορίας Βελισαρίου.

αισθηματικά αναγνώσματα: Σχολείον των ντελικάτων εραστών. ελάχιστα τολμηρές. όμως. δοκιμασίες και εμπόδια που οδηγούν στην προσωρινή απομάκρυνση. που τελικά ξεπερνιούνται. Επιδιώκει να προσφέρει στους «αισθαντικούς νέους και νέες» της εποχής παραδείγματα αισθηματικής συμπεριφοράς.πρόσωπα του ευρύτερου περιβάλλοντος των Παραδουνάβιων ηγεμονιών και της ελληνικής Διασποράς της Βιέννης. 1790). ερωτικές ιστορίες ως προς τη δομή τους ακολουθούν το τυπικό αφηγηματικό σχήμα του ερωτικού-περιπετειώδους μυθιστορήματος: συνάντηση και ερωτική έλξη. αλλά τελικά στην υπέρβαση των αντιθέσεων. Το Σχολείον των ντελικάτων εραστών προβάλλει το εφικτό των διαταξικών γάμων. α. Έτσι. Δεν θα ήταν υπερβολικό αν κάναμε λόγο για μια βραχύβια «λογοτεχνική σχολή» αλλά και για μια «χαμένη γενιά». Όπως φαίνεται και από τον τίτλο Σχολείον η έκδοση έχει διδακτικές προθέσεις. οφείλονται σε κοινωνικές προκαταλήψεις και στον οικογενειακό αυταρχισμό. Πρόκειται για μια συλλογή από έξι αισθηματικές νουβέλες που μετέφρασε από μια γαλλική συλλογή του Ρετίφ ντε λα Μπρετόν. ο οποίος θεωρείται εκλαϊκευτής των ιδεών του Βολτέρου και του Ρουσό. Εδώ. Παλιά η κριτική θεωρούσε ότι η μετάφραση αυτή του Ρήγα δεν ταίριαζε με το μετέπειτα επαναστατικό και ιδεολογικά φορτισμένο έργο του. Ωστόσο σήμερα θεωρούμε ότι ο Ρήγας επέλεξε να μεταφράσει ένα έργο του Μπρετόν. Το παράδειγμα του Ρήγα δείχνει να εκμεταλλεύεται η συλλογή Έρωτος Αποτελέσματα (Βιέννη. γεγονός που προϋποθέτει την αναγνώριση της κοινωνικής ισότητας. Τα σύμμεικτα. Ο Ρήγας προσπάθησε να κάνει το κείμενο πιο οικείο στο ελληνόφωνο κοινό και να δώσει έναν «φαναριώτικο αέρα» στη συμπεριφορά των ηρώων. που έσβησε γρήγορα ύστερα από την ανακάλυψη των ιδεολογικοπολιτικών της σχεδίων. στη γαλλική προεπαναστατική κοινωνία του «παλαιού καθεστώτος». δεν πρόκειται για μετάφραση ξενόγλωσσων . το Σχολείον των ντελικάτων εραστών εισάγει στη νεοελληνική πεζογραφία το πλασματικό αφήγημα με σύγχρονο χρονοτόπο. προκειμένου να οργανώσουν μιαν ευτυχισμένη οικογενειακή ζωή που να βασίζεται στην προσωπική βούληση και στα ειλικρινή αισθήματα. Γαλάτεια Ο Ρήγας εμφανίζεται στο μεταφραστικό και εκδοτικό προσκήνιο με το Σχολείον των ντελικάτων εραστών (Βιέννη. που περιλαμβάνει τρία πεζογραφήματα με αισθηματικό περιεχόμενο. 1792). Οι έξι. μένοντας πιστός στο ευρύτερο διαφωτιστικό του έργο. Έρωτος Aπoτελέσματα. Και οι έξι νουβέλες τοποθετούν τη δράση τους στη σύγχρονη πραγματικότητα. Το νεωτερικό τους στοιχείο έγκειται στο γεγονός ότι οι δοκιμασίες και τα εμπόδια.

Τα Έρωτος Αποτελέσματα δεν έφεραν όνομα συγγραφέα στη σελίδα του τίτλου. προσδίδουν στα αφηγήματα συναισθηματική φόρτιση. θεατρική και μουσική διάσταση. Οι τρεις αισθηματικές ιστορίες. 1796) του γνωστού κατά την εποχή εκείνη συγγραφέα Φλοριάν. Ωστόσο. η μετάφραση αυτή δεν παύει να αποτελεί ένα ακόμη βήμα στη διαμόρφωση του πεζού πλασματικού αφηγήματος. τέλος. Τα στιχουργήματα αυτά εμφανίζονται άλλοτε ως τραγούδια που τα τραγουδούν οι ήρωες για να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και άλλοτε ως εξομολογητικοί μονόλογοι ή ερωτικές επιστολές («ραβάσια»). ο Αντώνιος Κορωνιός μεταφράζει από τα γαλλικά το μυθιστόρημα Γαλάτεια (Βιέννη. την κρητική Βοσκοπούλα). με πρωταγωνιστές πρόσωπα του ευρύτερου Ελληνισμού). Στον εκτενή πρόλογο της έκδοσης αναγράφονται τα αρχικά Ι··· Κ···. Κατ' αυτόν τον τρόπο. Στην τρίτη.προτύπων. Ένας δεύτερος ομοϊδεάτης του Ρήγα. διακρίνονται και από ρεαλιστικότερη οπτική. Αντίθετα. Πρόκειται για ένα ποιμενικό μυθιστόρημα. Γαλάτεια) είναι η σύμμειξη στίχου και πρόζας μέσα από την παρεμβολή στην αφήγηση εκτενών στιχουργημάτων. Τα κείμενα μεταφέρουν εμπειρίες και καταστάσεις από ελληνικά περιβάλλοντα (η δράση τους εκτυλίσσεται στην και στην Πολτάβα της Ουκρανίας. Β. Τα ερωτικά αυτά τραγούδια με την ανατολίτικη μελαγχολία και τον πεσιμισμό τους εμπλουτίζουν το κείμενο με στοιχεία ευαισθησίας. 1797) φέρει επίσης την εκδοτική φροντίδα του Ρήγα και καταφέρνει να εκλαϊκεύσει σημαντικές ηθικές έννοιες του Διαφωτισμού σε . ομοϊδεάτη του Ρήγα. Ο Ηθικός Τρίπους Η συλλογή Ηθικός Τρίπους (Βιέννη. στη δεύτερη ιστορία η θρησκευτική διαφορά ανάμεσα σε γρηγοριανή Αρμένισσα και χριστιανό ορθόδοξο αποβαίνει μοιραία. είδος που στην έμμετρη μορφή του είχε βαθιές καταβολές στην ελληνική γραμματεία (πρβλ. Ιδιαίτερο γνώρισμα των τριών αυτών εκδόσεων (Σχολείον των ντελικάτων εραστών. αφήνοντας να διαφανούν τα πρώτα προρομαντικά φανερώματα. Σε αίσιο τέλος. με χαλαρότερη πλοκή σε σύγκριση με αυτές του Σχολείου των ντελικάτων εραστών. καταλήγει μόνο η πρώτη. οι εξωτερικές εξελίξεις και η πολιτική αστάθεια των καιρών από τους λόγους ματαιώνουν την αίσια έκβασή της. μελοδραματική. που μάλλον αντιστοιχούν στον Ιωάννη Καρατζά. η επιλογή του Κορωνιού δείχνει πιο παραδοσιακή. ιστορία. Έρωτος Αποτελέσματα. όπου δεν υπάρχουν κοινωνικές διαφορές και οι «ορθολογιστές» και «φιλελεύθεροι» γονείς συμπεριφέρονται συγκαταβατικά μπροστά στα ειλικρινή αισθήματα των παιδιών τους. στον γάμο. Από άποψη θεματικής.

που επαναφέρει το διαφωτιστικό ιδεώδες της αγαθότητας και της απλότητας της φυσικής ζωής. Το δεύτερο κείμενο της συλλογής είναι Η Βοσκοπούλα των Άλπεων.με τους διπλούς και περιπλεγμένους έρωτες. τα αληθινά συναισθήματα αλλά και την εργατικότητα που επιτρέπει τη βελτίωση των προσωπικών συνθηκών ζωής και την επίτευξη των στόχων. Ταυτόχρονα. τη μελαγχολία και τη συναισθηματική φόρτιση -απόρροια του ανεκπλήρωτου του έρωτα. Χάρη στη δύναμη του έρωτα.ένα κλίμα διάχυτης ευαισθησίας . χάρη στη θεματολογία και τον χρονοτόπο του -η πλοκή του εκτυλίσσεται στη διάρκεια των Ολυμπιακών αγώνων στην περιοχή της Ήλιδας. την ποιητική πρόζα και την ειδυλλιακή γραφή. Τα τρία κείμενα που την απαρτίζουν ανήκουν σε διαφορετικά είδη και προέρχονται από διαφορετικές γραμματειακές παραδόσεις. .  διαφωτιστική διάθεση  ιδεολογική φόρτιση. το μελόδραμα Ολύμπια . μεταφρασμένο από τον Αντώνιο Κορωνιό. αλλά έχουν κοινά τα εξής στοιχεία (που χαρακτηρίζουν γενικά τον κύκλο του Ρήγα:  έλξη από τον μελοδραματισμό. το κλίμα της πρωταρχικής αθωότητας και της αγαθότητας της φύσης. Το πρώτο κείμενο του συλλογικού αυτού τόμου. τη (γυναικεία) σωφροσύνη. τη δυνατότητα προσωπικής βελτίωσης. ο « πρώτος ναύτης» καταφέρνει με τις δικές του δυνάμεις να φτιάξει ένα πλοιάριο για να σμίξει με την αγαπημένη του. υποδηλώνοντας το βάρος που ασκούσε η έμμετρη αφηγηματική παράδοση. ειδύλλιο του Γερμανοελβετού Γκέσνερ. υποδεικνύει τη γοητεία που ασκούσε η μελοδραματική γραφή. ανανεωτή του είδους στον ευρωπαϊκό χώρο. Το πεζό στο γαλλικό πρωτότυπο αφήγημα διασκευάζεται από τον Ρήγα σε τροχαϊκούς δεκαπεντασύλλαβους στίχους. Η (μεταμφιεσμένη) βοσκοπούλα. επανακάμπτει στην κοινωνική ζωή όταν γνωρίζει έναν νέο και ευαίσθητο σύντροφο. τους μονολόγους και τις εξομολογήσεις. Συνδυάζει το ειδυλλιακό σκηνικό.με σημαντικές ηθικές έννοιες του Διαφωτισμού: τα ειλικρινή συναισθήματα. την εξομολογητική διάθεση. την αισιοδοξία. Το ποιμενικό περιβάλλον της σκηνογραφίας υπενθυμίζει την έλξη από την ειδυλλιακή ατμόσφαιρα. Παρουσιάζει όλα τα βασικά χαρακτηριστικά του κύκλου του Ρήγα: την έλξη από το ειδυλλιακό σκηνικό. ο οποίος αυτοκτόνησε γιατί άφησε τη μάχη για χάρη του έρωτα. αποτραβηγμένη στις Άλπεις για να πενθήσει τον άντρα της.παραπέμπει στην ιδεολογική βαρύτητα που προσλάμβανε ο κόσμος της αρχαιότητας. Το τρίτο κείμενο είναι Ο Πρώτος ναύτης.

Τα όρια της κριτικής τόλμης Βασικό χαρακτηριστικό του Διαφωτισμού είναι η κοινωνική κριτική. από την οποία προέρχεται το πoλύτoμo έργο Νέος Ανάχαρσις (1788). 1797) των δύο μόνο τόμων. Πλήρης έκδοση του έργου σε νέα μετάφραση θα πραγματοποιηθεί το 1819 στη Βιέννη. Ο νεαρός Σκύθης Ανάχαρσις περιηγείται τον ελληνικό χώρο για 26 χρόνια. αξιοποιεί το φανταστικό στοιχείο . μεταφρασμένος από τον Γεώργιο Σακελλάριο. το 1797.Καταφέρνει να γεφυρώσει το χάσμα που άνοιξε ένα φυσικό φαινόμενο. η οποία την συγκεκριμένη εποχή βρίσκει μια ακραία έκφραση. από τον γνωστό τυπογράφο και εκδότη Γ. για μια επιλεκτική πλασματική αναδρομή σε ένα παρελθόν που κατασκευάζεται εξ ολοκλήρου μέσα από τη μελέτη των αρχαίων πηγών. Το έργο συγκίνησε τον ελληνόφωνο κόσμο λόγω του απόηχου της γαλλικής επανάστασης και της στροφής προς την εθνική αυτογνωσία. κατά τον 4 ο αι. ματαίωσε την εκτύπωση της μετάφρασης του β ' και του γ ' τόμου που είχε ολοκληρωθεί από τον Σακελλάριο. π. στοιχείο που αναδείχθηκε σε πολιτειακό ιδεώδες στα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης. που παραπέμπει στον Λουκιανό. ο προρομαντισμός συνυφαίνεται με τη διαφωτιστική παιδαγωγική διάσταση. Με τον τίτλο Αληθής Ιστορία. ανασυνθέτοντας τον αρχαίο κόσμο. Η σύλληψη της ομάδας του Ρήγα. ο οποίος σύμφωνα με τον θρύλο αποκόλλησε τα Κύθηρα από την πελοποννησιακή ακτή. η ευαισθησία. Από το δωδεκάτομο έργο δημοσιεύτηκε μετάφραση (Βιέννη. Το έργο διαθέτει τολμηρές ερωτικές-πορνογραφικές περιγραφές. Ο πρώτος. τυπώθηκε ένα πεζό αφήγημα. Χ. ένας σεισμός. Πρόκειται. Και εδώ. Βεντότη (τα τρία πρώτα κεφάλαια) και από τον Ρήγα (τα υπόλοιπα). το πρώτο ενδεχομένως τολμηρό και ερωτικό κείμενο της νεότερης λογοτεχνίας μας. μια νέα αρχαϊστική ροπή καταλαμβάνει τον ευρωπαϊκό χώρο και κυρίως τη Γαλλία. και ο τέταρτος. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα καυστικό και αθυρόστομο δείγμα αφηγηματικής γραφής με αινιγματική βιβλιογραφική ταυτότητα. Το όλο πάντως εκδοτικό εγχείρημα εγγράφεται πρωτοβουλίες του Ρήγα. Ο Νέος Ανάχαρσις: στην υπηρεσία της εθνικής αυτογνωσίας Στα χρόνια της κορύφωσης του Διαφωτισμού. γ. 5. μέσα από το οποίο ο ευρωπαϊκός κόσμος διαμόρφωνε τις αντιλήψεις του για τον πολιτισμό και τα πολιτεύματα της κλασικής αρχαιότητας συνέβαλε στη διαμόρφωση του προτύπου της αρχαίας δημοκρατικής πολιτείας. λοιπόν. Το αφήγημα αυτό αποτέλεσε ουσιαστικό εγχειρίδιο αρχαιογνωσίας.

Κάθοδος στον Άδη). Η μελλοντολογία Η χρησμολογική παράδοση Από τα μέσα του 18ου αιώνα και ύστερα.Θ. Οι προφητείες αυτές συνδέθηκαν με την εναπόθεση των προσδοκιών για απελευθέρωση του γένους στην ορθόδοξη Ρωσία. Πρόκειται για βέβηλη. Ως αφηγητής φέρεται κάποιος ορθόδοξος κληρικός.. που προφήτευαν για το τέλος της αιχμαλωσίας. από τη μεριά της. Στο υπόβαθρό τους βρίσκονται λαϊκοί θρύλοι και δημοτικά τραγούδια. Πρόκειται για ένα έντυπο αινιγματικό. ελευθερία).(παρουσία διαβόλων. αντικληρικαλική και αντιμοναστική σάτιρα. κοινωνική. Το λιβελλογράφημα διασώθηκε σε ένα μοναδικό αντίτυπο. 6. Δημαράς το τιτλοφόρησε «Ανώνυμος του 1789». Προϊόν αυτού του ρεύματος είναι ένα βιβλιαράκι που τυπώνεται ανώνυμα στη Λειψία γύρω στα 1751. το κωμικό. καθώς και η πλούσια χρησμολογική παράδοση του Λέοντος ΣΤ' του Σοφού. Ο κάτοχός του Κ. με στόχους τα συγχωροχάρτια και τον αντιβολταιρισμό. καλλιεργούνται λαϊκές προσδοκίες για την πνευματική ανάταση και τη μελλοντική απολύτρωση του γένους. γλωσσική. ο Χρησμός ήτοι Προφητεία του μακαρίου ιερoμovάχoυ Aγαθαγγέλου. η οποία. Στις προσδοκίες αυτές είναι ανιχνεύσιμα ορισμένα κοινά σημεία με εκείνα που διακρίνουν τη διαφωτιστική κίνηση (έμφαση στην παιδεία. παραδομένα από το απώτερο μεσαιωνικό παρελθόν. όταν θα είχε συντελεστεί η εξιλέωση των αμαρτημάτων που ευθύνονταν γι' αυτήν την αιχμαλωσία. η οποία εμπλέκει και αφήνει αιχμές για πρόσωπα του χώρου των Παραδουνάβιων ηγεμονιών και της ελληνικής. ο ιερομόναχος Αγαθάγγελος.τι αφορά τις καταβολές τους. οι οποίες γνωρίζουν σημαντική απήχηση. θεωρώντας ότι έχει συνάφεια με τον απόηχο της Γαλλικής επανάστασης στον ελληνόφωνο χώρο. Καλλιεργεί την τοπογραφική. αλλά η λαϊκή ή η εκκλησιαστική παράδοση. Πηγή άντλησης δεν είναι ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός. διαφέρουν όμως σε ό. το παράλογο μέσα από τον επίμονο συνδυασμό αντίθετων ή ασύμβατων εννοιών. εκμεταλλεύτηκε την απήχησή τους για να εξυπηρετήσει τους προπαγανδιστικούς στόχους της. Η θεόσταλτη αυτή οραματική-αποκαλυπτική εμπειρία που βίωσε ο . που βλέπει ένα όραμα το 1279 στη Μεσσήνη της Σικελίας. πολιτισμική. με την πίστη που διαδηλώνει στην πρόοδο και στον ορθό λόγο. ισότητα των φύλων. κοινωνική σύγχυση μέσα από ποικίλους αναγραμματισμούς και λεξιλογικές προσμείξεις.

Πιστεύει ότι η μόρφωση εξημερώνει τον άνθρωπο και θεωρεί ότι η ίδρυση σχολείων έχει προτεραιότητα σε σύγκριση με το κτίσιμο εκκλησιών. διακρίνεται από μυστικό. όπως η αγάπη. που θέλει να παρέχεται δωρεάν στα παιδιά όλων των κοινωνικών τάξεων. αλλά . στόχος του εκπολιτιστικού οράματος του Κοσμά του Αιτωλού -σημείο που τον διαφοροποιεί από τα διαφωτιστικά προγράμματα-ήταν η ενδυνάμωση του χριστιανικού αισθήματος: η γνώση της ελληνικής γλώσσας θα επέτρεπε την πρόσβαση στη γλώσσα της Εκκλησίας. Ο Αγαθάγγελος προσείλκυσε την προσοχή πολλών λογίων της εποχής η πρώτη μάλιστα σωζόμενη έκδοσή του στη Βιέννη το 1790 πραγματοποιήθηκε με την επιμέλεια του Ρήγα. καθώς και δυσνόητο ύφος. ευκρίνειας και λογικής. Το κείμενο. 1797). καθώς και της λόγιας εκκλησιαστικής γλώσσας. –και πριν από τη σύλληψη της ομάδας του Ρήγα. Είναι ένα αισιόδοξο κείμενο που αποτυπώνει το όραμα μιας μελλοντικής κοινωνίας που δεν έχει φτάσει σε μια παγιωμένη τελειότητα. επίσης. εκπαιδευτικό και πολιτικό. όπως η ισότητα των φύλων ή το ζήτημα της μοιχείας. Επιχειρεί να ενισχύσει τη θρησκευτική αντίσταση του χριστιανισμού κατά των εξισλαμισμών. Απώτερος.τι αφορά τη γλώσσα του κηρύγματος. πάντως. θρησκευτικό συμβολισμό. Σε ό. Τα κηρύγματά του έχουν περιεχόμενο θρησκευτικό. έλλειψη ειρμού. πιστεύεται ότι περιείχε λέξεις της ομιλουμένης. στοιχεία που του προσέδωσαν με τον καιρό μαγική διάσταση. ελέγχει την κακή χρήση του πλούτου και προτρέπει σε φιλανθρωπίες. Η διαφωτιστική εκδοχή Στον απόηχο της Γαλλικής επανάστασης και μέσα στο κλίμα αισιοδοξίας που αναδύεται στον ελληνικό χώρο κατά την τελευταία δεκαετία του 18 ου αι. κοινωνικά ζητήματα. Με τις προφητικές αυτές εκδηλώσεις φαίνεται να ήρθε σε επαφή ο μοναχός και λαϊκός ιεροκήρυκας Κοσμάς ο Αιτωλός (1714-1779). Τα κηρύγματα του Κοσμά είχαν πλατιά απήχηση στις μάζες. Το πλασματικό αυτό αφήγημα υπήρξε εξαιρετικά δημοφιλές στη Γαλλία της προεπαναστατικής περιόδου αλλά και σε άλλες σύγχρονες ευρωπαϊκές γραμματείες. κοινωνικό. Θίγει.δημοσιεύονται τα Απανθίσματα έκ τινος βιβλίου ετερογλώσσου (Βιέννη. να κηρύξει χριστιανικές αρετές. γραμμένο σε αρχαϊστική γλώσσα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο Κοσμάς ο Αιτωλός στην παιδεία. με τη συνδρομή του «ξανθού γένους».αφηγητής προέβλεπε την πτώση του Βυζαντίου και την ανάστασή του στις αρχές του 190υ αι. ο οποίος με τις ευλογίες των ρωσόφιλων πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως στράφηκε στην ιεραποστολική δράση και στην εξυπηρέτηση της ρωσικής προπαγάνδας. Πρόκειται για μετάφραση αποσπασμάτων από γαλλικό πρότυπο.

Βουκουρέστι. Η μελλοντολογία αυτή πηγάζει από την πίστη στην επιστημονική και διανοητική πρόοδο. Σμύρνη). ο οποίος θεωρεί την αρχαιότητα στοιχείο συνεκτικό και διαφοροποιητικό από τους άλλους υποτελείς και στοιχείο που τον ενώνει με την Ευρώπη. στις μέρες μας η άποψη αυτή προκαλεί συζητήσεις. Ιάσιο. Το ουτοπικό αυτό έργο λειτουργεί ως προβολή και μελλοντική υλοποίηση των προσδοκιών του παρόντος αλλά. που στη συντριπτική τους πλειονότητα αποτελούσαν μεταφράσεις δυτικοευρωπαϊκών έργων. Ο Στέφανος Δημητριάδης. καθώς και τα αρχαιόθεμα αφηγήματα. ο οποίος υπογράφει την ελληνική μετάφραση. Η εκδοτική αναβίωση των αρχαιόγλωσσων μυθιστορημάτων Στο πλαίσιο της συστηματικής καλλιέργειας του πεζού αφηγηματικού λόγου. παρατηρείται άνθηση της λυρικής-ερωτικής ποίησης. θα δούμε ότι ο έμμετρος λόγος είχε ισχυρή παρουσία και κατά τον 18ο αιώνα.. δείχνει να επιλέγει αποσπάσματα που λειτουργούν κριτικά απέναντι στο δικό του πολιτικοκοινωνικό παρόν ή που ευαγγελίζονται τους στόχους της πολιτισμικής ανανέωσης.εγγράφεται στο ιστορικό γίγνεσθαι. Εκφράζεται συνήθως με εκτενή στιχουργήματα σε . Αν δεν εξετάσουμε μόνο τα λυρικά ποιήματα. Η συντονισμένη αυτή προσπάθεια επιδιώκει να ικανοποιήσει την έλξη του κοινού της εποχής από την αισθηματική πεζογραφία. και ως κριτική στη σύγχρονη. πρόσωπο που κινείται τα χρόνια εκείνα στο περιβάλλον των Ηγεμονιών και ενδεχομένως γνώρισε τον Ρήγα. οι φορείς του ελληνικού βιβλίου στρέφονται στη δημοσίευση αρχαιόγλωσσων ερωτικών-περιπετειωδών μυθιστορημάτων. ταυτόχρονα. Ωστόσο. απογοητευτική πραγματικότητα του «παλαιού καθεστώτος». 7. στα αστικά κέντρα του φαναριώτικου χώρου (Κωνσταντινούπολη. 1. Ο ΕΜΜΕΤΡΟΣ ΛΟΓΟΣ Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη ο 18ος αι. Λυρική ποίηση: οι φαναριώτικες «μισμαγιές» Κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αι. στον δρόμο που υποδείκνυε ο Δημήτριος Καταρτζής. Επίσης η προσπάθεια αυτή συνδέεται με την τάση επανεκτίμησης της αρχαιοελληνικής κληρονομιάς από τον Ελληνισμό. η οποία συνεχίζει να γνωρίζει διάδοση και κατά τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αι. δεν ευνόησε την ανάπτυξη της ποίησης.

Τα στιχουργήματα κυκλοφορούσαν ανώνυμα και άτιτλα μέσα από χειρόγραφες ανθολογίες. δημοτικό τραγούδι) δυτικές σύγχρονες γραμματείες (γαλλική φευγαλέα ποίηση. φαίνεται. 2. την οποία πρώτος εισήγαγε ο Ρήγας και βρήκε θετική ανταπόκριση από τον κύκλο του. Προς τα ανατολίτικα ακούσματα κλίνει και η μουσική τους.. που περιστρέφονται γύρω από το ευμετάβολο της τύχης.ιαμβικό και τροχαϊκό δεκαπεντασύλλαβο στίχο. που κάποτε ακούγονται μονότονα. κατά τη δεκαετία του 1790 κ. τις «μισμαγιές. τα στιχουργήματα αρχίζουν να περνούν στον χώρο του έντυπου βιβλίου μέσα από τις σύμμεικτες συλλογές του Ρήγα. ιταλική λυρική στιχουργία. ακροστιχίδες)  διακρίνονται από σταθερά και επαναλαμβανόμενα μοτίβα. που ακολουθούν τη ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία.ε. Προέλευση και πρότυπα φαναριώτικης ποίησης: παλαιότερες εποχές της νεοελληνικής παράδοσης (κυπριακή ποίηση. λιανοτράγουδα. Όπως είδαμε. έμμετρης παράδοσης. . Τα μοτίβα αυτά. Εκφράζουν τις αντιδράσεις που προκάλεσε η διάδοση των ιδεών του Διαφωτισμού. την αστάθεια της ζωής και τους καημούς του έρωτα. Οι συνθέσεις αυτές:  δείχνουν ιδιαίτερη προτίμηση στα στιχουργικά παιχνίδια (ηχολογίες. Ηθικοδιδακτική ποίηση Λόγω της επικαιρότητας και του Διαφωτισμού συντίθενται εκτενή στιχουργήματα που συνεχίσουν την παράδοση της ηθικοδιδακτικής. η απήχηση της Γαλλικής επανάστασης και το πνεύμα φιλελευθερισμού που τη συνόδευε. Γνωρίζουμε ότι τα τραγουδούσαν σε κοινούς χώρους με τη συνοδεία μουσικού οργάνου. σατιρικής. του Καρατζά και του Κορωνιού. να συνιστά μια προσπάθεια ανάδειξης και κοινοποίησης μέσω του εντύπου της φαναριώτικης λυρικής ποίησης. προσδίδουν στον στίχο έντονη περιπάθεια και μελαγχολία. σε επτασύλλαβους στίχους εναλλασσόμενους με οκτασύλλαβους ιαμβικούς ή τροχαϊκούς στίχους. εκτός των άλλων. η πρώτη έντυπη λογοτεχνία) ανατολικά ποιητικά παράλληλα. Η πρωτοβουλία αυτή.

Αυστριακοί μοναρχικοί).) και γνώρισε ιδιαίτερη απήχηση στα χρόνια του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού: στον «νεκρικό διάλογο». Η λυρική ποιητική παραγωγή των προσολωμικών ποιητών βαδίζει στα χνάρια της λυρικής ή αρκαδικής ιταλικής ποίησης.492 δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους. είχε στόχο την άσκηση πολιτικής. καθώς και της θρησκευτικής συνείδησης των κατοίκων της Βλαχίας και στιγματίζει τη δεξίωση νεωτερικών ιδεών ως απόρροια της ωρίμανσης του Διαφωτισμού αλλά και του απόηχου της Γαλλικής επανάστασης.). Αποτελείται από 1. σκηνοθετούν την Κάθοδο του Βολτέρου στον Άδη. εμφανίζοντας τον Γάλλο φιλόσοφο να συζητεί με ένα πλήθος νεκρών που φθάνουν από τα πεδία των μαχών (Γάλλοι δημοκρατικοί. όμως. Η λυρική και σατιρική ποίηση των προσολωμικών ποιητών Οι Επτανήσιοι ποιητές που δρουν στο δεύτερο μισό του 18 ου αι. Ο στιχουργός προβαίνει σε μιαν εκτενή περιγραφή των ηθών και των κοινωνικών συμπεριφορών. διαφοροποιούμενος από τον Κοντό. Γερμανοί.Χ. και επικρίνει τους ηγετικούς κύκλους. μ. τη σατιρική και την πατριωτική ποίηση. Η Ηθική στιχουργία του Αλέξανδρου Κάλφογλου έχει παρόμοιους στόχους. ονομάζονται «προσολωμικοί». αντιστρέφουν τον στόχο τους: καταφέρονται κατά των προοδευτικών. κατηγορώντας τους για ανηθικότητα και διαφθορά. Ρουσό. καθώς και με πρόσωπα μυθολογικά (Πλούτων.ά. η λουκιάνεια σάτιρα. σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο και ομοιοκατάληκτα δίστιχα. Πρόκειται για μικρής αξίας ποιητές που εντοπίζονται κυρίως στη Ζάκυνθο και καλλιεργούν τη λυρική. με την οποία λόγω των ιστορικοπολιτισμικών . ως την πρώτη εικοσαετία του 19ου αι. με τον οποίο σχετίστηκε.Οι Νεκρικοί Διάλογοι (Βιέννη. Οι διάλογοι. όπως τον Δημήτριο Καταρτζή. οι νεκρικοί διάλογοι του Κοντού. τους άρχοντες και τον Κλήρο. Ενώ. αλλά είναι πιο μετριοπαθείς. Λουδοβίκος ΙΣΤ' κ. ηθικής και κοινωνικής κριτικής σε καθιερωμένες αρχές. 3. Χάρων) και ιστορικά (Λουκιανός. και στην ευρωπαϊκή της εκδοχή. 1793) του αρχαιστή λόγιου και επιμελητή εκδόσεων Πολυζώη Κοντού ανήκουν σε ένα είδος που έχει τις απώτερες καταβολές του στον Λουκιανό (2ος αι. ο Κάλφογλου. δηλαδή προς όλους τους νέους της εποχής. Το έργο εμφανίζεται ως νουθεσία προς τον ανιψιό του στιχουργού. όπως και άλλων συγχρόνων του. Ωστόσο. νεωτερικών ιδεών. Ερμής. τιμά ορισμένους προοδευτικούς λογίους. με σαφείς υπαινιγμούς σε γεγονότα των χρόνων του.

Σημαντική είναι και εδώ η συμβολή του Ρήγα. των Μεσογειων νήσων και της Bλaχoμπογδανίας (Βιέννη. που τα συνέθεσε στη φυλακή όπου βρέθηκε κατηγορούμενος για τον φόνο συμπατριώτη του. Ρήγα) που υποκίνησε η έλευση του Ναπολέοντα στην ΝΑ Ευρώπη. επίσης. τον Δεκέμβριο του 1797.). Μια μικρή αίσθηση αποκομίζουμε από τα Ποιήματα θλιβερά . τον βίαιο και πολεμικό χαρακτήρα του θεού Άρη. Με τη σύλληψη του Ρήγα στην Τεργέστη. καθώς και από τα λυρικά και ανακρεόντεια ποιήματα του Ανδρέα Σιγούρου (1665-1747). Και β) με τις επαναστατικές ενέργειες (βλ. Ανάμεσα στους προσολωμικούς Ζακύνθιους σατιρικούς ποιητές κυριαρχεί ο ιδιόρρυθμος ζωγράφος και ιερωμένος. της Μικράς Ασίας. 1797). Νικόλαος Κουτσύζης (1741-1813). στην Κωνσταντινούπολη. στον ρυθμό της οποίας πρέπει να πειθαρχήσουν. Διατηρεί. Πατριωτική ποίηση Η πατριωτική ποίηση. αλλά και τους κρατούντες.ποιήματα ερωτικά του Στέφανου Ξανθόπουλου (β ' μισό του 18 ου αι. βασισμένο στο γαλλικό σύνταγμα του 1793. οι οποίοι χρησιμοποιούσαν το επίθετο «θούριος» για να δηλώσουν την τόλμη. γράφονται συνήθως πάνω σε δοσμένη μουσική. . με την πνευματική παράδοση που έφεραν οι Κρητικοί πρόσφυγες στα Επτάνησα. στην Κρήτη και στα Επτάνησα. Με τον Θούριο επεδίωκε να μεταφέρει και να καταστήσει κατανοητές τις αφηρημένες ιδέες περί «Δικαίων του Ανθρώπου» που εξέθετε στο πολιτειακό του κείμενο. τους Ζακύνθιους συντοπίτες του. 4. κατασχέθηκαν τα αντίτυπα. μνήμες από την Κρητική λογοτεχνία της «ακμής». Οι ελληνικοί ύμνοι και τα πατριωτικά άσματα που φέρουν συχνά επιρροές της γαλλικής επαναστατικής ποίησης. σφοδρός πολέμιος των Γάλλων δημοκρατικών. Τον ανέσυρε από τους αττικούς ποιητές. στα νησιά του Αιγαίου. Η καυστική του σάτιρα έχει ευρύτερους στόχους: αφορά όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ο όρος «θούριοι» που χρησιμοποιείται ως δηλωτικός των πατριωτικών αυτών ασμάτων είναι δική του επιλογή. Ο Ρήγας έδωσε αυτόν τον τίτλο στο έμμετρο κείμενο που συμπεριέλαβε στο επαναστατικό του φυλλάδιο Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης. Ο Θούριος. Αντίτυπα του επαναστατικού φυλλαδίου διοχετεύτηκαν στις κοινότητες της ελληνικής Διασποράς. που ανθεί τα τελευταία χρόνια του 18 ου συνδέεται α)άμεσα με το κλίμα αισιοδοξίας που πνέει ύστερα από την άφιξη στην Κέρκυρα των Γάλλων Δημοκρατικών (1797) και την κατάλυση της ενετικής κυριαρχίας στα Επτάνησα.συνθηκών οι Επτανήσιοι βρίσκονταν σε σταθερό διάλογο.

Τα κείμενα αυτά δεν βρίσκουν . Το θεατρικό ανάγνωσμα στον φαναριώτικο χώρο Η δραματουργία μαζί με την πλασματική πεζογραφία αποτελούν τα δύο νεωτερικά είδη που συγκεντρώνουν την αυξημένη προσοχή και το ενδιαφέρον του κοινού της εποχής. 1797). Η ναπολεόντεια πρόκληση συνεπήρε και τον Αδαμάντιο Κοραή (1748- 1833). Την ίδια πίστη προς τα γαλλικά όπλα εκφράζουν τα ανώνυμα φυλλάδια που γράφει ο Κοραής στο γύρισμα του αιώνα. Οι εκστρατείες. Οι υπερβολές των Ιακωβίνων μπήκαν στο στόχαστρο της κριτικής του. όμως. η πατριωτική ποίηση γνώρισε ιδιαίτερη διάδοση στα Επτάνησα. Δύο ακόμη πατριωτικά ποιήματα κλείνουν το δεύτερο φυλλάδιο που τύπωσε ο Ρήγας (Βιέννη. του Βοναπάρτη στην Ιταλία και στην Αίγυπτο έθρεψαν τις ελπίδες του για την απελευθέρωση του Ελληνισμού από τον τουρκικό ζυγό. Η ΔΡΑΜΑΤΟΥΡΓΙΑ 1. τα οποία όμως είναι γραμμένα σε πεζό λόγο: το Σάλπισμα Πολεμιστήριον (1801) και το διαλογικό Τι πρέπει να κάμωσιν οι Γραικοί κατά τας παρούσας περιστάσεις. χειρόγραφη και προφορική διάδοση. Διάλογος δύο Γραικών. βασισμένος στη μελωδία της γαλλικής Καρμανιόλας και β) το άσμα Τι καρτερείτε. σατιρικά κυρίως. Την προσωπική του εμπειρία κοινοποίησε σε πρόσωπα με τα οποία διατηρούσε αλληλογραφία. φίλοι και αδερφοί Όπως είναι αναμενόμενο. που θα απέβαιναν χρήσιμοι για την οργάνωση του (επαναστατικού) στρατού: α) ο Ύμνος πατριωτικός της Ελλάδος και όλης της Γραικίας προς ξαναπόκτησιν της αυτών Ελευθερίας. ο Κοραής είχε ζήσει από κοντά τις επαναστατικές εξελίξεις στη Γαλλία. το οποίο περιείχε στρατιωτικούς κανονισμούς πολεμικής τέχνης. δραματικά κείμενα.Εγκατεστημένος στο Παρίσι από το 1788. Στον φαναριώτικο χώρο κυκλοφορούν μεταφράσεις θεατρικών έργων αλλά και πρωτότυπα. όταν ήκουσαν τας λαμπράς νίκας του αυτοκράτορος Ναπολέοντος (1805).όμως. Από τη συμμετοχή των Ελλήνων στην εκστρατεία του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο (1798-1799) εμπνεύστηκε το Άσμα πολεμιστήριον των εν Αιγύπτω περί ελευθερίας μαχομένων Γραικών. επανεκδόθηκε το 1798 στην Κέρκυρα από τον συνεργάτη του Ρήγα Χριστόφορο Περραιβό και γνώρισε ευρεία έντυπη. Αρκετοί από τους Ζακύνθιους προσολωμικούς ποιητές που ασπάστηκαν τις ιδέες της Γαλλικής επανάστασης συνέθεσαν ύμνους. το Εγκόλπιον Στρατιωτικόν.

Η πρωτότυπη σατιρική παραγωγή Πέρα από τις μεταφράσεις έχουν διασωθεί και πρωτότυπα δραματικά κείμενα με σατιρική. όπως εύκολα συνάγεται και από τους τίτλους. έντυπη και χειρόγραφη διάδοση ως αναγνώσματα. όμως. η βασική διαφορά είναι ότι εδώ τα μεταφρασμένα έργα ανεβαίνουν στη θεατρική σκηνή της Κέρκυρας (το θέατρο Σαν Τζιάκομο). τον γάμο που βασίζεται στην ελεύθερη εκλογή των άμεσα εμπλεκομένων. η έμφαση στην αρετή και στη φρόνηση. επώνυμο. γνωρίζουν. Στη διάρκεια του 18 ου υ αι. Τα θέματα που ελκύουν την ελληνική προσοχή αφορούν τις σχέσεις των δύο φύλων. τη σταθερότητα στον έρωτα. 2. ηθικοδιδακτική πρόθεση. Τα περισσότερα έχουν αρχαιόθεμες και αρχαιόμυθες υποθέσεις. την κοινωνική ισότητα.τον δρόμο τους προς τη σκηνή (γιατί σκηνή δεν υπάρχει). Τα έργα του προσιδιάζουν στην κλασικιστική τραγωδία. η οποία τον 17ο αιώνα συνάντησε και την κρητική παράδοση. κωμωδία του Γεώργιου Ν. Ωστόσo. στόχο: τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. 3. ηγεμόνα της Βλαχίας. Η έλξη από τα μελοδράματα του Mεταστάσιo και τις ηθικολογικές κωμωδίες του Γκολντόνι χαρακτηρίζει και την επτανησιακή θεατρική ζωή. Οι μεταφράσεις  Μεταφράστηκαν 11 έργα του Ιταλού συγγραφέα Πιέτρο Μεταστάσιο. η οποία κυκλοφόρησε ανώνυμα σε χειρόγραφη μορφή. Το έργο έχει συγκεκριμένο. Το Επτανησιακό θέατρο Στα Επτάνησα υπήρχε ήδη από τα μέσα του 16 ου αιώνα θεατρική παράδοση. Ένα ακόμη διακριτικό γνώρισμα του επτανησιακού θεάτρου είναι η αξιόλογη παραγωγή δραματικών έργων που τα τροφοδοτεί η πλούσια σατιρική φλέβα των . την αρετή. 4. το επτανησιακό θέατρο παρουσιάζει πλέον μια διαφορετική όψη. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα δείγματα σατιρικής γραφής αντιπροσωπεύει ο Αλεξανδροβόδας ο ασυνείδητος (1785).  Στην τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνα Μεταφράστηκαν 5 ηθικές κωμωδίες του Ιταλού Κάρλο Γκολντόνι. τη θέση της γυναίκας. Στους προλόγους των εκδόσεων τονίζεται το ηθικό στοιχείο των κωμωδιών. Σούτσου του Δραγουμανάκη (1745-1816). Μέσα από το αρχαϊστικό τους σκηνικό προβάλλουν ηθικοδιδακτικά μηνύματα: εξαίρουν τη φιλία.

όπως η έμμετρη αφήγηση ή η στιχουργημένη σάτιρα στην υπηρεσία των ιδεών.  Στήριξη των εκδοτικών πρωτοβουλιών  πληθαίνουν τα σημάδια αυτονόμησης των λογοτεχνικών ειδών. η μεσίτρα οδηγείται στo δικαστήριο (τιμωρία που δεν απαντά στην κρητική κωμωδία). υπαρκτό πρόσωπο της εποχής. προσφέρει μια καυστική σάτιρα της ευπιστίας που διακρίνει την κοινωνία της Ζακύνθου. παρουσιάζει μια κλασική κωμική σκηνή: τη μεσίτρα (Ελιά) που προσπαθεί να πείσει την κόρη (Μηλιά) να ενδώσει στις επιθυμίες κάποιου νέου. Το Ιντερμέδιο της κυρα-Λιας (πριν από το 1784) του ίδιου συγγραφέα. με κεντρικό ήρωα έναν καυχησιάρη υποδηματοποιό. πραγματοποιώντας τα ίδια βήματα με τον Γκολντόνι. η οποία πέφτει θύμα κομπογιαννιτών (=ψευτογιατρών με γιαννιώτικη προέλευση). Ο Γουζέλης. αντιπροσωπευτικό δείγμα της λαϊκής μούσας. Ο διάλογος κλείνει με ένα ηθικοδιδακτικό μήνυμα που εγγράφεται στο πνεύμα του Διαφωτισμού: η σκευωρία αποκαλύπτεται. δείχνει να ακολουθεί την κατεύθυνση ενός ηθογραφικού ρεαλισμού.Επτανησίων. μαχητική και αισιόδοξη)  Ο έντεχνος πεζός λόγος και η δραματουργία αξιοποιούν τις κατευθύνσεις της προηγούμενης περιόδου  Νέες αναζητήσεις στη λυρική ποίηση σε πρακτικό και θεωρητικό επίπεδο. που εμμένουν στην παράδοση. Παρουσιάζει μια σειρά από «ομιλίες».  Η επαναστατική πνοή τροφοδοτεί την ποίηση. έναντι δικής της αμοιβής. Ιδιαίτερα γνωστό στην εποχή του είναι το έργο Χάσης (περίπου 1790) του Δημήτριου Γουζέλη. ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΚΟΡΥΦΩΣΗΣ  κορύφωση των ιδεών του Διαφωτισμού  κλίμα επαναστατικής αναμονής και προετοιμασίας (περίοδος μεταβατική. Η Κωμωδία των ψευτογιατρών (1745) του Σαβόγια Ρούσμελη ή Σουρμελή. . τοποθετώντας τη δράση σε συγκεκριμένα ζακυνθινά συμφραζόμενα. Ωστόσο. δεν απουσιάζουν και λογοτεχνικές μορφές.  κάνει την εμφάνισή του επί ελλαδικού εδάφους ο Τύπος της επαναστατικής περιόδου.

Στοχαστική πεζογραφία και ριζοσπαστισμός Εμφάνιση μίας κριτικής φιλολογίας με ριζοσπαστικό. καθώς και την αρχαία γραμματεία (Αριστοτέλης. Ξενοφώντας. Είναι έργο ανώνυμου. το οποίο επιχειρεί να ερμηνεύσει την ελληνική πραγματικότητα και τις προοπτικές της με τους όρους της πολιτικής σκέψης του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Επιρροές από κείμενα του Γαλλικού Διαφωτισμού (Μοντεσκιέ. Θεωρείται ένα από τα πρώτα και το σπουδαιότερο μνημείο πολιτικής θεωρίας του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. 2. οι οποίες όμως μένουν ανολοκλήρωτες  Σημαντικές για την ανάπτυξη της ελληνικής αφηγηματικής πεζογραφίας είναι οι απόψεις του Κοραή: . Πλούταρχος. την εθνική αλλά και την κοινωνική. Αφηγηματική πεζογραφία  Γενικά συνεχίζεται η προηγούμενη μεταφραστική παράδοση. αλλά υπάρχουν και προσπάθειες συγγραφής ενός πρωτοτύπου πεζού αφηγηματικού. της Ηπείρου και της Πελοποννήσου. Έργα: Ελληνική Νομαρχία (1806): τυπώθηκε στην Ιταλία. πολιτικό περιεχόμενο. Γλώσσα ζωντανή με στοιχεία της κοραικης μέσης οδού και των και των λαϊκών ιδιωμάτων της Επτανήσου. Σκοπός του κειμένου είναι να παροτρύνει τους Έλληνες να επιδιώξουν την απελευθέρωσή τους. Ρουσό). που υιοθετεί τη μορφή της θεωρητικής ανάλυσης ή της λαϊκής σάτιρας. ΠΕΖΟΣ ΛΟΓΟΣ 1. του Ιταλικού Ριζοσπαστισμού (Αλφιέρι).

Το μυθιστόρημα αυτό είχε γνωρίσει λαμπρή πορεία στον ευρωπαϊκό χώρο και έπρεπε να «μετακενωθεί». Επιπλέον.Σατιρικά και διαφωτιστικά νεοελληνικά πεζογραφήματα Αυτά τα πεζογραφήματα εκφράζουν προβληματισμούς σχετικά με το γλωσσικό ζήτημα. σύμφωνα με τον Κοραή. αποτελούσαν υποδειγματικό μυθιστόρημα και πρόσφεραν ένα μεθοδολογικό πρότυπο σύνθεσης και γραφής. θέτει ζητήματα ορολογίας.Η κοραϊκή θεωρία για το μυθιστόρημα Βασική πεποίθηση του Κοραή είναι ότι ο πεζός λόγος συνδέεται με τη ωρίμανση του πολιτισμού. επηρεασμένη από δυτικές θεωρίες. ενώ ο έμμετρος λόγος με την νηπιακή ηλικία του πολιτισμού. Στα 1804. το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την καλλιέργεια του νεοελληνικού μυθιστορήματος. με την πραγμάτωση των αιτημάτων του Διαφωτισμού. ο Κοραής προτάσσει εισαγωγικό κείμενο. με τους όρους αναμόρφωσης της νεοελληνικής παιδείας και. σύμφωνα με τον ευρύτερο εκδοτικό σχεδιασμό. στο πλαίσιο του προγράμματος του για έκδοση νέων και σχολιασμένων εκδόσεων αρχαίων ελληνικών συμπεριλαμβάνει και ένα αρχαίο ερωτικό-περιπετειώδες μυθιστόρημα. 2. που ήταν σε χρήση από τις αρχές του 180υ αι. Προσπαθεί με επιχειρήματα να επιβάλει τη χρήση του νεολογισμού «μυθιστορία» . τα Αιθιοπικά του Ηλιοδώρου. ο Κοραής επιτυγχάνει να συνδυάσει την αμεσότητα και τον προσωπικό τόνο με το δοκιμιακό ύφος. Στην έκδοση του μυθιστορήματος. Ο Κοραής επιχείρησε παράλληλα να παρουσιάσει τη γενεαλογία του είδους και να διατυπώσει τη θεωρία του. ταΑιθιοπικά. Τα αφηγήματα αυτής της κατηγορίας διαθέτουν συχνά σατιρική διάσταση(σύμφωνα με ο νεοκλασικό και διαφωτιστικό δόγμα της τέρψης και της διδαχής) και αξιοποιούν όχι μόνο το ευρωπαϊκό παράδειγμα.) Ανήκει στο είδος της γλωσσικής σάτιρας (ασκείται μια γελοιογραφική πολεμική εναντίον της ιστορικής ορθογραφίας και της μεικτής . ιστορίας και θεωρίας του μυθιστορήματος. σε αντικατάσταση του λεκτικού δανείου «ρομάντσο». αλλά και τη γηγενή παράδοση. που θεωρούσαν βέβαιη τη συγγένεια του μυθιστορήματος με το έπος.με πλασματικό παραλήπτη τον στενό του φίλο Αλέξανδρο Βασιλείου. Έργα:  Όνειρον: σύντομο διαλογικό αφήγημα του Στεφάνου Κανέλου ( ο οποίος είχε δεχτεί τη φαναριώτικη «αντικοραϊκή» επίδραση κατά τη νεανική παραμονή του στις Ηγεμονίες. Επιλέγοντας τη μορφή του επιστολικού προλόγου -είδους προσφιλούς στον ίδιο αλλά και στην ευρωπαϊκή φιλολογική παράδοση. γενικότερα. Στην εκτενή αυτή «Επιστολή προς Αλέξανδρον Βασιλείου» (Προλεγόμενα στον Ηλιόδωρο).1.

αλλά και χιούμορ Σε αρκετά από αυτά. 2. όμως. που διαμένει. Ο Κοραής για χάρη της τέρψης προσφεύγει σε μια σειρά από λογοτεχνικά τεχνάσματα και συμβάσεις που προσδίδουν στο επιστολικό κείμενο μυθοπλαστική υφή: επινόηση ενός κωμικού ήρωα (Παπατρέχας). τηρώντας τις εκδοτικές προδιαγραφές της Ελληνικής Βιβλιοθήκης. αφελή. Σε άλλα (Ο λογιότατος ή ο Κολοκυθούλης. καθαρεύουσας γλώσσας που προσπαθεί να καθιερώσει ο Κοραής). προβληματισμοί για την κοινωνική αναμόρφωση και τον ουσιαστικό διαφωτισμό του λαού. υπονόμευση των παραδοσιακών αντιλήψεων για τον ρόλο της Λογιοσύνης και του Κλήρου. Ο Πατεράγιος και ο Φιλάληθος. ενός πλασματικού αφηγητή. αλλά ταυτόχρονα συνειδητοποιημένου για την πνευματική του ανεπάρκεια και πρόθυμου να διδαχτεί και να βελτιωθεί. Τη σάτιρα κατά του απαίδευτου Κλήρου τη διαδέχεται ένα μυθιστόρημα διάπλασης και τότε η διδακτική διάσταση επικαλύπτει τη . στη Βολισσό της Χίου. ο ανεπαρκής και αντιφατικός κληρικός. ο κοραϊκός αντιήρωας. όπως στο Λογιότατος Ταξιδιώτης.( ογικόν). πιστού στο λειτούργημα και συνάμα στα μικροσυμφέροντά του. Η Αμαρτία) η θεματική και οι στόχοι αγγίζουν περισσότερους τομείς: στιγματισμός των θρησκευτικών και κοινωνικών προκαταλήψεων. Στα άμεσα διακείμενα του Ονείρου βρίσκονται η Γραμματική  Τα αφηγήματα του Ιωάννη Βηλαρά: σύντομα διαλογικά αφηγήματα που γράφτηκαν στο διάστημα 1812 – 1815 και χαρακτηρίζονται από θυμοσοφία.2. πλάνη. προσφέρει μια διδακτική όσο και εύθυμη και διασκεδαστική νότα στην αφήγηση. όπως και ο ήρωας. 1811-1820). αμόρφωτου Παπατρέχα. κατακρίσεις για ανθρώπινες συμπεριφορές (κουτοπονηριά. το γνωστό και από αλλού ψευδώνυμο του Κοραή. και ενός πλασματικού παραλήπτη-εκδότη των επιστολών και του ομηρικού κειμένου. ρεαλιστική ματιά. μετατρέπεται σε φωτισμένο ιερωμένο που συνειδητοποιεί τη σημασία της αγωγής. διάχυτη απαισιοδοξία ή μελαγχολία. Η κεντρική φιγούρα του απλοϊκού. ο Βηλαράς διοχετεύει τους γλωσσικούς του προβληματισμούς για την καθιέρωση της ομιλουμένης. Σταδιακά. Ο κoραικός Παπατρέχας Δημοσιεύτηκε με τη μορφή επιστολής ως προλεγόμενα στις τέσσερις πρώτες ραψωδίες της Ιλιάδος (Παρίσι. ψευτιά). ο οποίος κρύβεται πίσω από τα αρχικά Ζ. Ο συγγραφέας φαίνεται σε αυτά να αξιοποιεί παραδείγματα από την παλαιότερη παράδοση και τα ευρωπαϊκά διαφωτιστικά αφηγήματα. προσγείωση. αποστολέα των τεσσάρων επιστολών και επιμελητή έκδοσης των ραψωδιών.( ώον) Λ. ελαφρά ειρωνεία.

1824) του Μπερναρντέν ντε Σεν-Πιέρ. Η ηθοπλαστική αυτή διάθεση προσδίδει στα ειδύλλιά του τη χροιά του «οικογενειακού ειδυλλίου». α.) και επιχειρεί να συνθέσει έναν κώδικα αρετολογίας. ο οποίος δεν αντλεί από συγκεκριμένα ξενόγλωσσα κείμενα. Αντλεί στοιχεία από τη ποιμενική ποίηση της αρχαιότητας (σάτυροι. Γκέσνερ).4.3. Λόγγος. Γαλάτεια κτλ. που βασίζεται στην οικογενειακή αρμονία. λογοτεχνικά ονόματα: Αμύντας. τη μητρότητα. Ο εξωτισμός διεισδύει μέσα από τη μετάφραση της νουβέλας Αταλά του Σατομπριάν και του μυθιστορήματος Κατά Παύλov και Βιργινίαν (Παρίσι. τη συζυγική αγάπη και αποβλέπει στην ιδανική ευτυχία. Πεζόμορφα ειδύλλια  ανατυπώνεται η μετάφραση του Πρώτου ναύτη του Κορωνιού. νύμφες. αγροτική ζωή. 2.  μεταφράζονται και άλλα ειδυλλιογενή κείμενα του Γερμανοελβετού συγγραφέα. Χλόη. κυρίως το δεύτερο. Γκέσνερ.διασκεδαστική. ορισμένες συμβάσεις του ποιμενικού είδους. 2. Η εμφάνιση του εξωτικού μυθιστορήματος Ένα από τα νέα θέματα που εισάγονται στην νεοελληνική πεζογραφία είναι ο εξωτισμός = η τοποθέτηση δηλαδή της αφηγηματικής δράσης σε μακρινούς τόπους του παγκόσμιου χάρτη. β)τα εξωτικά μυθιστορήματα έχουν δραματική κατάληξη. μέσα από τον οποίο διοχετεύει την πεποίθηση του ότι η διάδοση της παιδείας στα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση τόσο της πνευματικής όσο και της εθνικής ελευθερίας. Μυρτίλλος. Έχουν. 1816) του Στέφανου Καραθεοδωρή. όμως. Πρόκειται για ειδυλλιακά αφηγήματα που εκμεταλλεύονται. persona του Κοραή. καθώς οι αισθηματικές ιστορίες τους .  δημοσιεύεται η συλλογή Ειδύλλια (Τεργέστη. αλλά αξιοποιεί περισσότερες παραδόσεις (αρχαία βουκολική ποίηση. Δάφνη. Τη διδακτική αυτή χροιά την εξυπηρετεί σε όλη τη διάρκεια της αφήγησης ο πλασματικός αφηγητής. τις εξής διάφορες: α)στο εξωτικό μυθιστόρημα η φύση δεν είναι ένα απλό συμβατικό σκηνικό. Η μεταφρασμένη πεζογραφία Οι μεταφραστικές επιλογές της προεπαναστατικής εικοσαετίας δείχνουν συχνά συντηρητικότερες ή περισσότερο παρωχημένες σε σύγκριση με το παρελθόν. αλλά περιγράφεται με κάθε λεπτομέρεια. ζέφυροι. ειδυλλιακό περιβάλλον.

Ένα ανώνυμο «φιλοσοφικό παραμύθι» του Βολτέρου Στο διάστημα αυτό δημοσιεύεται το «φιλοσοφικό παραμύθι» του Βολτέρου Τα περί τον Σαδίκην ή την Eιμαρμένην. Η μεταφραστική του επιλογή αφορά το μυθιστόρημα Ρασέλας. να υποστηρίξει την κοινωνική και θρησκευτική ανοχή. να θέσει τους προβληματισμούς του αναφορικά με την «ειμαρμένη». ο οποίος ανήκε στον φιλοκοραίκό κύκλο. Πρόκειται για μια πιο πίστη μετάφραση. τα εξωτικά αυτά γαλλικά αφηγήματα κρατούν αποστάσεις από την αισιόδοξη διάθεση του Διαφωτισμού και προοιωνίζονται την απαισιοδοξία της πεζογραφίας του Ρομαντισμού.σφραγίζονται με τον θάνατο. έναν από τους λιγοστούς λογίους που είχαν σπουδάσει στην Αγγλία και ο οποίος υπηρετούσε στην αγγλική διοίκηση των Επτανήσων. σε αντίθεση με την αίσια συνήθως έκβαση των προγενέστερων ειδυλλίων. 2. του καταξιωμένου συγγραφέα και κριτικού Δρα Σάμουελ Τζόνσον. Πρόκειται για τα αρχαιόθεμα αφηγήματα Αγάθων (αρχαιογνωστικό ταξιδιωτικό μυθιστόρημα) και Των Αβδηριτών η Ιστορία. πρίγκιψ της Αβησσυνίας. καθώς το αφήγημα τηρεί την πεζογραφική εκφορά του γαλλικού κειμένου-αφετηρίας. Το πρώτο αγγλικό μυθιστόρημα Το πρώτο αγγλικό μυθιστόρημα που δημοσιεύεται στα ελληνικά βλέπει το φως της δημοσιότητας στην Κέρκυρα (1817). τα περιθώρια ελεύθερης επιλογής του ανθρώπου και τη θεία Πρόνοια. του σημαντικού συγγραφέα Κριστόφ Μαρτίν Βίλαντ δ.Η αυτοβιογραφία της Ελισάβετ Μουτσά-Μαρτινέγκου . στα πρώτα χρόνια της Αγγλικής Προστασίας που είχαν επιβάλει οι Ευρωπαϊκές Δυνάμεις στα Επτάνησα. Με το πρόσχημα ενός ανατολίτικου παραμυθιού ο συγγραφέας επιχειρεί να καταδικάσει τις δεισιδαιμονίες και τις προκαταλήψεις. γ. β. Είναι αξιοπρόσεκτο ότι η ελληνική έκδοση δεν αναφέρει το όνομα του Βολτέρου. Έτσι.5. ο οποίος θεωρούνταν σύμβολο της αθεΐας και της ασέβειας σε κύκλους των Αντιδιαφωτιστών και ο συγγραφέας δικαιολογεί αυτήν την ανωνυμία ειρωνευόμενος την αντιβολταιρική και αντιδιαφωτιστική υστερία που είχε καταλάβει τους πατριαρχικούς κύκλους στο τέλος της τελευταίας προεπαναστατικής δεκαετίας. Ο Κούμας μεταφραστής του Βίλαντ Με το πνεύμα του Διαφωτισμού συνάδει η μετάφραση δύο σημαντικών έργων της γερμανόφωνης γραμματείας από τον Κωνσταντίνο Κούμα. Η μετάφραση πραγματοποιήθηκε από τον Κωνσταντινουπολίτη Πλάτωνα Πετρίδη.

την οποία τύπωσε ανώνυμα στην Ρωσία. Πρόκειται για έργο – μαρτυρία για τη ζωή ενός κοριτσιού που μεγαλώνει σε συντηρητικό περιβάλλον. ανεξιθρησκία. Ξεχωρίζει το φιλοσοφικοδιδακτικό στιχούργημα «Όνειρον» . με περίτεχνους στιχουργικούς συνδυασμούς. στην αξία της ενάρετης αγωγής..  Διασκευή του Πιστού Βοσκού του Γκουαρίνι από τον Γεώργιο Ν. της παιδείας και της ατομικής ελευθερίας είναι επιρροές από το Γαλλικό Διαφωτισμό. Οι ποικίλες εκδοχές του λυρισμού  Βόσπορος εν Βορυσθένει. γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο.Ένα από τα λίγα πεζά κείμενα που διασώζονται από τον επτανησιακό χώρο και ένα από τα πρωιμότερα δείγματα γυναικείας γραφής είναι η αυτοβιογραφική εξιστόρηση της Ζακύνθιας Ελισάβετ Μουτσά (1801-1832). αλληγορίες. Συνέθεσε πριν από τον γάμο της με τον Μαρτινέγκο και αποσπάσματά της δημοσιεύτηκαν μετά το θάνατο της και λογοκριμένα από τον γιο της. συντονιζόμενος με τη στροφή προς την πεζογραφία. ογκώδης ποιητική συλλογή του Αλεξάνδρου Μαυροκορδάτου. Ο μεταφραστής. Πρόκειται για μια μεικτή ειδολογικά ποιητική συλλογή. το λυρικό στοιχείο. αρχαίο ελληνικό πρότυπο αρετής) και στην παραδοσιακή θρησκευτική ηθική. ενώ η εξομολογητική πρωτοπρόσωπη αφήγηση τοποθετείται από την κριτική στις απαρχές του Ρομαντισμού. διατηρεί. τα περισσότερα εκτενή. διαλογικά στιχουργήματα. ΕΜΜΕΤΡΟΣ ΛΟΓΟΣ 1. Οι συνεχείς αναφορές στη δύναμη της Λογικής. για τον τρόπο με τον οποίο μορφώνεται και για τον αποφασιστικό ρόλο των οικοδιδασκάλων του ή τις αναγνωστικές του προτιμήσεις και για ένα σημαντικό λογοτεχνικό κείμενο που διαθέτει διαπεραστική ευθύτητα. ζωντάνια και ρομαντική διάθεση. στο οποίο ο δημιουργός καταγράφει την παρούσα κατάσταση του γένους και τις προοπτικές του και προτείνει την υιοθέτηση μιας μετριοπαθούς πολιτικής στάσης. Σούτσο Δραγουμανάκη. που περιλαμβάνει λυρικά ποιήματα. Πρόκειται για ένα διαλογικό ποιμενικό πόνημα (ποιμενική ποίηση). όμως. παρεμβάλλοντας στο πεζό διάφορα στιχουργήματα. χάρη. . μετασκευάζει το έμμετρο πρωτότυπο σε πεζό. που ισορροπεί ανάμεσα στις ιδέες του Διαφωτισμού (ευνομία.  Τα κατά Κλεάνθην και Αβροκόμην του Κωνσταντίνου Μάνου.

τις μυθολογικές αλληγορίες του Κλασικισμού και του Αρκαδισμού. Ο δίτομος Νέος Ερωτόκριτος (Βιέννη. Χριστόπουλος και Βηλαράς: οι κορυφαίοι Κατά την προεπαναστατική εικοσαετία γίνεται προσπάθεια ανανέωσης του ποιητικού λυρισμού. τον Ανακρεοντισμό. Αυτό δείχνει ότι οι Φαναριώτες προσπάθησαν να αξιοποιήσουν την κρητική λογοτεχνία της ακμής. Η ιδιοποίηση του Ερωτόκριτου από τους Φαναριώτες Απ’ όταν πρωτοτυπώθηκε ο Ερωτόκριτος το 1713 έως τα πρώτα 20 χρόνια του 19 ου αιώνα είχε γίνει πολύ δημοφιλές ανάγνωσμα. όπως ο αρχαίος λυρικός ποιητής Ανακρέοντας)  Έργα 1. Κορυφαίοι αυτής της προσπάθειας ήταν οι ποιητές Αθανάσιος Χριστόπουλος και Ιωάννης Βηλαράς. Επίσης και οι δυο τηρούσαν αντικοραϊκή στάση αναφορικά με το γλωσσικό ζήτημα. με τους ομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους στίχους. 1818) απέκτησε στιχουργική ποικιλία και εκζήτηση και εμπλουτίστηκε με παρέμβλητα στιχουργήματα. στην αυλή του Αλή Πασά στα Γιάννενα ο Ιωάννης Βηλαράς. Ήταν λόγιοι. με σπουδές ιατρικής στη Δύση και μπήκαν στην αυλή των Φαναριωτών στη Μολδοβλαχία και στην Κωνσταντινούπολη ο Χριστόπουλος. Ο Έρωτας απολογούμενος. λυρικά 2. ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διακρίνεται στο έργο του και η επίδραση του δημοτικου τραγουδιού. Χριστόπουλος:  αξιοποιεί πολλές ποιητικές παραδόσεις: τη φαναριώτικη ερωτική στιχουργία.  Ανθολογία Ηθικά και αστεία [ =αστικά] σrιχoυργήματα: περιέχει λυρικά – ερωτικά ποιήματα Φαναριωτων ανθολογούμενα από τον Ζήση 2. επιδεικνύει μεγαλύτερη ποιητική .  Μέσα από το έργο του ήθελε να αναδείξει τη γλωσσική αρμονία της ελληνικής γλώσσας  Ήταν αρκετά δημοφιλης και ονομάστηκε Νέος Ανακρέων (και καλά νέο ταλέντο στη λυρική ποίηση. 3. αντλημένα από τις μισμαγιές (ανώνυμες χειρόγραφες συλλογές). Το 1819 ο Διονύσιος Φωτεινός επιχείρησε να προσαρμόσει γλωσσικά και στιχουργικά το κείμενο στα φαναριώτικα γούστα της εποχής του.

Η κωδικοποίηση του ποιητικού λόγου Στα προεπαναστατικά βήματα για την ανανέωση του ποιητικού λόγου έρχεται να προστεθεί η εκδήλωση του ενδιαφέροντος για ζητήματα Ποιητικής και Μετρικής. Στην ποιητική του συλλογή Ποιημάτια τα τέσσερα πρώτα ποιήματα (δυο ιάλεμοι και δυο Νυχτες) είναι εμπνευσμένα από τον θάνατο της συντρόφου του. Ανακρεοντισμός. Βηλαράς:  Ήθελε και αυτός να δείξει μέσα από τα έργα του τις γλωσσικές του πεποιθήσεις  Επιρροές (κοινές με Χριστόπουλο): Αρκαδισμός. Οι «Νύχτες» δείχνουν να συνομιλούν με τα ομότιτλα ποιήματα του Άγγλου προρομαντικού ποιητή Έντουαρντ Γιουνγκ. δημοτικό τραγούδι  Ασχολήθηκε και με τη σατιρική ποίηση  Έργα 1. Φαναριώτικη ερωτική και ανάλαφρη ποίηση. Σε άλλα ποιήματα της συλλογής ο θλιβερός τόνος γίνεται επικριτικός προς τις χαρές της ζωής. επίσης εμπνευσμένα από τον θάνατο αγαπημένων προσώπων. Τυπώνονται αρκετά έργα γύρω από αυτά τα αντικείμενα:  Μετρική (1803) του Ζηνόβιου Πωπ (αφορά την αρχαία γραμματεία)  Περί ποιητικής του Αθανάσιου Χριστόπουλου (1811). στον Απόκοπο και στον Ερωτόκριτο. ωριμότητα. Η προρομαντική διάθεση του Γ. 5. Σακελλάριου Ο Γεώργιος Σακελλάριος ανήκε στον στενό κύκλο του Ρήγα και υπήρξε μεταφραστής του Νέου Αναχάρσιδος. . που υμνεί η ποίηση του Αθανάσιου Χριστόπουλου. Ρομέηκη Γλόσα (1814): παραθέτει τέσσερα πρωτότυπα ερωτικά ποιήματα Ο Χριοτόπουλος και ο Βηλαράς παίζουν προδρομικό ρόλο σε σχέση με τη σολωμική Ποίηση 4. ο Σακελλάριος τοποθετείται στους εισηγητές του Προρομαντισμού στην ελληνική λογοτεχνία". Κρητική ποίηση. Κατ' αυτόν τον τρόπο. καθώς και τις οφειλές του ποιητή στην Κρητική ποίηση.

 Ρητορική Τέχνη (Βιέννη. 1816) του Φαναριώτη Ιακωβάκη Ρίζου Νερουλού. 1817) του Κωνσταντίνου Οικονόμου. Παράλληλα - όπως υποδεικνύει και ο τίτλος του.  Ο Ερμήλος ή Δημοκριθηράκλειτος (Βιέννη. β. τη φαναριώτικη κοινωνία:  Κούρκας αρπαγή (Βιέννη.  Γραμματικά (Βιέννη. οι Φαναριώτες. καθώς και οι πολιτικοί προσανατολισμοί των κυρίαρχων κοινωνικών και οικονομικών ομάδων. Το κείμενο. δηλαδή της παρωδίας της επικής ποίησης. Ηθικοδιδακτικές και σατιρικές αφηγήσεις α. η κριτική στον περίγυρο ασκείται μέσα από το στήσιμο ενός ομηρικού καβγά με αφορμή την αρπαγή μιας γαλοπούλας (= «κούρκας»). Γαλλίας) και της διαπλοκής τους με τα ελληνικά συμφέροντα. Ο Μεγδάνης επιχειρεί μέσα από τον συγκερασμό της αρχαίας ελληνικής. βασιζόμενο στην εμπειρία. 1819) του Κοζανίτη Χαρίσιου Μεγδάνη. 1817) του Κοζανίτη Μιχαήλ Περδικάρη (1766-1828) αξιοποιεί το γνωστό μοτίβο από το έργο του Λουκιανού Λούκιος ή όνος. βαδίζουν δύο έμμετρες σάτιρες. οι προεστοί αλλά και οι έμποροι. Η κοινωνικοπολιτική σάτιρα ΡωσοΑγγλοΓάλλος: διαλογικό σατιρικό στιχούργημα. 1815) του Κωνοταντίνου Βαρδαλάχου. να εξαγάγει κανόνες που θα συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιητικής τέχνης των σύγχρονων του 6. τη μεταμόρφωση δηλαδή του ανθρώπου σε .  Καλλιόπη Παλιννοστούσα ή περί ποιητικής μεθόδου (Βιέννη. έργο ανώνυμου. Αγγλίας. Ιλαροτραγωδίες της φαναριώτικης κοινωνίας Στα χνάρια του ηρωικοκωμικού ή ψευδοηρωικού ποιητικού είδους.στρέφεται κατά των τριών ξένων πολιτικών Δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο (Ρωσίας. Στόχος της σάτιρας είναι ο Κλήρος. δίνοντας συγκεκριμένα παραδείγματα. της βυζαντινής και της φαναριώτικης ποιητικής παράδοσης. που δημοσιεύονται σχεδόν ταυτόχρονα και έχουν κοινό στόχο. προβάλλει με κατηγορηματικό τρόπο τη θέση ότι η ελπίδα της απελευθέρωσης προσέκρουε στην υπάρχουσα κοινωνική οργάνωση και στις ψευδείς προσδοκίες που καλλιεργούσε η προπαγάνδα των ξένων Δυνάμεων εκείνων που διατηρούσαν βλέψεις για την οθωμανική κληρονομιά. Το αιχμηρό περιεχόμενο και η ριζοσπαστική ιδεολογία του υποδεικνύουν ότι ο συγγραφέας του ανήκε στις προοδευτικές δυνάμεις.

χ. Γιατρική παρηγορία) αλλά και τους μοναχούς (Σάτυρα κατά καλoγήρων). καθώς ο ομώνυμος ήρωας Ερμήλος. ο Μωρόσοφος. όπως. Η Βηλαρική σάτιρα Εκτός από τη λυρική ποίηση και τη σατιρική αφήγηση. που εμπλουτίζεται σημαντικά. Στο κατά πολύ εκτενέστερο αυτό στιχούργημα. Το έτος 1805 αποτελεί ορόσημο για την πρωτότυπη θεατρική παραγωγή. που συνδυάζει τις σατιρικές με τις αλληγορικές προθέσεις. που θα ανέβει στη σκηνή και θα καθιερωθεί αργότερα με τον τίτλο Αχιλλεύς ή ο θάνατος του Πατρόκλου. τις δεισιδαιμονίες και τους κομπογιαννίτες (Ο Ματζούκας ή αυτοδίδακτος γιατρός. Το αρχαιόθεμο αυτό έργο -πυρήνας του οποίου είναι η έριδα μεταξύ Αχιλλέα και Αγαμέμνονα. Αρκετές από τις σάτιρές του σκιαγραφούν μια σειρά από αρνητικούς ανθρώπινους χαρακτήρες με συγκεκριμένα ελαττώματα: ο Φιλάργυρoς. Άλλες σάτιρες επικρίνουν παρεκτροπές στη συμπεριφορά των συγχρόνων (Ο ποιητής. όπως άλλωστε και ο συγγραφέας. όπου υπήρχε μια ανθηρή ελληνική παροικία. . η Οδησσός(1814-1820). διαμορφώνονται δύο σημαντικά θεατρικά κέντρα. Η σκωπτική και θυμόσοφη σάτιρα του Βηλαρά με την ηθικοδιδακτική της χροιά συνδυάζει βασικά αιτήματα του Διαφωτισμού. γάιδαρο. οι ολέθριες συνέπειές της και ο θάνατος του Πάτροκλου- καταλήγει σε ένα κήρυγμα ενότητας που διατυπώνεται από τον σοφό και συνετό Νέστορα. Ο υπότιτλος Δημοκριθηράκλειτος είναι λεκτικό δάνειο από τη Λογική του Ευγένιου Βούλγαρη και υπονοεί ότι στο έργο συνυφαίνεται η περιπαικτική και κριτική διάθεση του Δημόκριτου με τη διδακτική διάσταση του Ηράκλειτου. ΤΟ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ Μία από τις σημαντικές εξελίξεις που δρομολογούνται στη θεατρική ζωή κατά την προεπαναστατική περίοδο είναι η σκηνική παρουσίαση θεατρικών έργων στον ελλαδικό και φαναριώτικο χώρο. Ελληνικοί θίασοι δίνουν συστηματικές και συγκροτημένες παραστάσεις. Κατά τη δεύτερη δεκαετία του 190υ αι. π.. ήταν γιατρός. και το Βουκουρέστι (1819-1820). ο Λογιότατος) ή στηλιτεύουν κοινωνικά φαινόμενα και πρακτικές. ανεβάζοντας κείμενα από το ξένο αλλά και το ελληνικό ρεπερτόριο. γ. Ο Κρασοπατέρας. αρκετή έκταση αφιερώνεται στην αγυρτεία των γιατρών. ο Βηλαράς επιδόθηκε και στη σατιρική ποίηση. Δημοσιεύεται το Δράμα ηρωικόν του Αθανάσιου Χριστόπουλου.

αλλά και στα Επτάνησα. Την κωμωδία θα πρέπει να τη διάβασαν και στον ελλαδικό χώρο. Τιμολέων (Βιέννη.Η προσήλωση στον αρχαίο κόσμο. επιτυγχάνει την ευρύτατη διάδοση της κωμωδίας του. στα υπονοούμενα και στα λογοπαίγνια. Λεωνίδας εν Θερμοπύλαις (1816) αγνώστου συγγραφέα. Ο Νερουλός. Ο φανατισμός ή ο προφήτης Μωάμεθ). τον Κοραή και έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους αρχαιστές. Η πρώτη ολοκληρωμένη κωμωδία που τυπώνεται είναι τα Κορακιστικά ή διόρθωσις της ρωμαίκης γλώσσας (Βιέννη. 1813) του Ιακωβάκη Ρίζου Νερουλού. οι οποίες παραστάθηκαν στις σκηνές της Οδησσού και του Βουκουρεστίου κατά τα τελευταία προεπαναστατικά χρόνια. Φι'λιππος Β ' της Ισπανίας) και του Βολτέρου (Ο θάνατος του Καίσαρος. Η δομή και η θεματολογία των τραγωδιών που περιστρέφονται γύρω από το θέμα της τυραννοκτονίας άσκησαν ιδιαίτερη επίδραση σε δύο Επτανήσιους συγγραφείς: στον Ζακύνθιο ποιητή των Ωδών. 1818) του Ιωάννη Ζαμπέλιου). που συνέθεσε στην ιταλική γλώσσα τέσσερις κλασικιστικές τραγωδίες (1813-1817). όμως. οι διδακτικές προθέσεις και η εθνική αποστολή του θεάτρου διακρίνουν και τις υπόλοιπες τραγωδίες και τα ιστορικά δράματα της περιόδου (π. όχι μόνο στον κύκλο ων Παραδουνάβιων ηγεμονιών. Το 1805 αποτελεί ορόσημο στα εκδοτικά πράγματα και για την πρωτότυπη θεατρόμορφη σάτιρα στον φαναριώτικο χώρο.και διακωμωδείται η φαναριώτικη κοινωνία με τα ενδημικά της ελαττώματα. χ. η Ασπασία (1813) και η Πολυξένη (1814) του Ιακωβάκη Ρίζου. Βρούτος. Πρόκειται για φιλολογικό λίβελλο που σατιρίζει την κοραίκή γλωσσική θεωρία. Μερόπη. Στα μικρά θεατρικά κείμενα του τόμου ασκείται κριτική στις διαφωτιστικές ιδέες -με σαφείς αντιβολταιρικές αιχμές. Σούτσου Δραγουμανάκη. Επίσης. Ενόχλησε. Μερικά από τα έργα αυτά υποδεικνύουν τη διαμόρφωση μιας ιδεολογικά φορτισμένης τάσης στη θεατρική παραγωγή. 1805) του Γεώργιου Ν. τραγωδίες του Αλφιέρι ανέβηκαν στο θέατρο της Κέρκυρας. με έντονες αντιτυραννικές αιχμές. η οποία ενθαρρύνεται από τον κύκλο της Φιλικής Εταιρείας. και στον Λευκαδίτη Ιωάννη Ζαμπέλιο (1787-1856). προσφεύγοντας στην παρωδία. Τυπώνονται τα Πονήματά τινα δραματικά (Βενετία. Νερουλού. . Ανδρέα Κάλβο(1792-1869). στην πυκνή χρήση των ιδιωμάτων. Μια ανάλογη ιδεολογικοπολιτική διάσταση διακρίνει και τις μεταφράσεις έργων του Αλφιέρι (Ορέστης. ο οποίος κληροδότησε στη νεοελληνική δραματουργία δώδεκα τραγωδίες (1817-1844).

Επιδιώκουν να στηλιτεύσουν εκείνους που αντιμάχονται την πρόοδο και την εξάπλωση της παιδείας και των ιδεών του Διαφωτισμού. Οικονόμος. ΧΡΗΣΙΜΑ ΓΙΑ ΑΠΟΣΤΗΘΙΣΗ . Η εξελληνισμένη διασκευή του Οικονόμου.τι αφορά τη μεταφρασμένη παραγωγή. που μεταφέρει τη δράση στη Σμύρνη. Οι μεταφραστές τους. Κ. προσαρμοσμένη στα ήθη της εποχής. εισάγει ένα πρότυπο «μετακένωσης» της ξένης κωμωδίας που θα αποδειχθεί εξαιρετικά γόνιμο. 1816). πρόσωπα προσκείμενα στον κοραίκό κύκλο.Σε ό. 1815) και Φιλάργυρος (Βιέννη. τους συκοφάντες και τους υποκριτές (Ταρτούφος) και τους οπαδούς του σκοταδισμού και της οπισθοδρόμησης (Φιλάργυρος). Κοκκινάκης και Κ. φαίνεται ότι έχουν συγκεκριμένους στόχους. ιδιαίτερη αναφορά αξίζουν οι δύο πρώτες έντυπες μεταφράσεις του Μολιέρου: Ταρτούφος (Βιέννη.

.

με τρόπο προφορικό και όχι γραπτό. με ιδιαίτερα όμως χαρακτηριστικά. λυρικά ή αφηγηματικά.  Το δημοτικό τραγούδι προϋποθέτει τη συλλογική συμμετοχή των μελών της κοινωνίας. επομένως. ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΈΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ. διάδοσης και καταγραφής του. όμως. Πρόκειται δηλαδή για «κείμενα» ποιητικά. στο οποίο συμμετέχουν ταυτόχρονα και αδιαίρετα ο λόγος. η μουσική και συχνά ο χορός. από τα υπόλοιπα ποιητικά κείμενα. Διαφοροποιείται. λοιπόν χαρακτηριστικά του είναι τα εξής:  παράχθηκε από τον λαό της υπαίθρου. και σε τραγούδια άλλων λαών. ενώ κοινά ή παραπλήσια θέματα με τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια καταγράφονται. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του Το ελληνικό δημοτικό τραγούδι αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. 1. Η προφορικότητα. Τα ιδιαίτερα.. Η διάδοσή του καλύπτει όλες τις ελληνόφωνες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. και εκφράζει μια παράδοση χιλίων ή και περισσότερων χρόνων.  δεν γνώρισε σύνορα και συμβατικούς περιορισμούς στην ανάπτυξή του.  Το δημοτικό τραγούδι ανήκει στο λογοτεχνικό γένος της ποίησης. του δημοτικού τραγουδιού είναι ένα από τα βασικά διαφοροποιητικά συστατικά του. καθώς το δημοτικό τραγούδι μεταδίδεται.προσωπικού δημιουργού . λόγω της επαφής και της επικοινωνίας που είχε αναπτυχθεί.  το δημοτικό τραγούδι είναι ένα πολιτιστικό φαινόμενο. στον τρόπο μετάδοσης. αλλά και στις λειτουργίες που επιτελεί μέσα στις κοινωνίες που το δημιούργησαν. αποτελεί ένα πολιτιστικό σύστημα. που το διαφοροποιούν από τις άλλες μορφές λογοτεχνικής έκφρασης.  απουσία επώνυμου. τον πληθυσμό των αγροτικών και κτηνοτροφικών περιοχών. κυρίως της Βαλκανικής. ή τουλάχιστον μεταδιδόταν. Οι λόγοι της διαφοροποίησης σχετίζονται με μια σειρά από ζητήματα που αναφέρονται στη δημιουργία αυτού του ιδιαίτερου είδους της λογοτεχνίας.

θα γίνει αποδεκτό από την κοινότητα και. στις αισθητικές ανάγκες της κοινότητας. επομένως. εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων δεν θα είναι αυτοσχεδιαστική. Στην περίπτωση του δημοτικού τραγουδιού υπάρχει σύμπτωση ανάμεσα στον παραγωγό και στον δέκτη-καταναλωτή του λογοτεχνικού έργου. θα προσθέσει ή θα αφαιρέσει τμήματά του. χελιδονίσματα) και σε αντίστοιχες πρακτικές που εντοπίζονται στην αρχαιότητα. ταλέντο και έμπνευση. θα συνθέσει ένα νέο τραγούδι που θα ανταποκρίνεται σε όλα τα τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά που εμφανίζουν τα τραγούδια του τόπου του. Διαδικασία παραγωγής του δημοτικου τραγουδιού Τα μέλη μιας αγροτοκτηνοτροφικής κοινωνίας αποτελούν τους φορείς της παράδοσής της. το τραγούδι θα υποστεί και τη διαδικασία της επεξεργασίας του. δηλαδή να ικανοποιεί επαρκέστερα τις λειτουργίες που καλείται να επιτελέσει μέσα στην κοινότητα. θα ενταχθεί στην προφορική της παράδοση. Οι μελετητές από πολύ νωρίς ακόμη είχαν εντοπίσει εντυπωσιακές ομοιότητες ανάμεσα στις υποθέσεις κάποιων δημοτικών τραγουδιών και σε αντίστοιχους μύθους από την αρχαιότητα. ώστε αυτό να ανταποκρίνεται καλύτερα. αλλά θα απαιτεί φροντίδα και επεξεργασία. 2 Καταγωγή των δημοτικών τραγουδιών και διαδικασία δημιουργίας τους Τα πρώτα δημοτικά τραγούδια ανάγονται στη μεταγενέστερη αρχαιότητα και στην πρώτη βυζαντινή περίοδο. εννοούμε τη λογοτεχνία που έχει παραχθεί από τον ίδιο τον λαό για να ικανοποιήσει αισθητικές. Ένας επόμενος εκτελεστής θα τροποποιήσει το τραγούδι. μέλος και ο ίδιος της κοινωνίας αυτής. Ύστερα από την αποδοχή του. Οι δέκτες αυτού του τραγουδιού αποτελούν τους εν δυνάμει εκτελεστές του σε μια νέα περίσταση. το οποίο. εργατικά. Η πάροδος των χρόνων και η διάδοση του τραγουδιού από περιοχή σε περιοχή θα επιφέρουν στο τραγούδι . Με τον όρο «λαϊκή λογοτεχνία» και κατ' επέκταση με τη διαφοροποίησή της από την προσωπική. Ένας λαϊκός άνθρωπος. κατά τις επόμενες εκτελέσεις του. κατά την αντίληψή του. δίχως όμως συνείδηση καλλιτέχνη- προσωπικού δημιουργού. με αυξημένη καλλιτεχνική ευαισθησία. εάν ανταποκρίνεται στο κοινό αίσθημα. Ανάλογες ομοιότητες υπάρχουν σε κάποιες από τις λειτουργίες που επιτελούν τα δημοτικά τραγούδια (μοιρολόγια.  το δημοτικό τραγούδι αποτελεί αναπόσπαστο και κεντρικό τμήμα του ιδιαίτερου είδους λογοτεχνίας που ονομάζουμε λαϊκή. Στο πλαίσιο μιας συλλογικής εκδήλωσης θα παρουσιαστεί το νέο τραγούδι. Η σύνθεση. λειτουργικές και ιδεολογικές του ανάγκες.

τραγούδια για τον κυπριακό αγώνα.ληστρικά) όσο και τον 20ό αι. Η προφορικότητα. επομένως.ά. έχει αστικoπoιηθεί και οι παραδοσιακές αγροτοκτηνοτροφικές κοινότητες έχουν σε μεγάλο βαθμό εκλείψει. Ο Λ. Η πρακτική της καταγραφής τους σε κείμενα και η συνακόλουθη διασύνδεσή τους με τη γραπτή λογοτεχνία ξεκίνησαν στα τέλη του . να υπακούει εξαρχής στους κανόνες που αυτή θέτει. όχι μόνο πρέπει να γίνεται αποδεκτό από την κοινότητα στην οποία απευθύνεται και. που είναι παράλληλα και φορείς και αναμεταδότες τους. Το έργο. (ιστορικά . επομένως και να εξαφανιστεί. από τα σχολικά εγχειρίδια και από τις ανθολογίες.  ο βαθμός εγγραμματοσύνης της ελληνικής κοινωνίας είναι ολοένα αυξανόμενος. με αποτέλεσμα να εκλείπουν οι συνθήκες εκείνες που ευνοούν τη δημιουργία συλλογικού προφορικού πολιτισμού. εάν σταματήσει να είναι λειτουργικό στη συγκεκριμένη κοινότητα. μαντινάδες κ. 3 Η επιβίωση του δημοτικού τραγουδιού και η ενσωμάτωσή του στη γραπτή παράδοση Σήμερα δεν συντίθενται νέα δημοτικά τραγούδια. Σήμερα οι περισσότεροι γνωρίζουμε τα δημοτικά τραγούδια από τη γραπτή τους παράδοση. αλλά είναι δυνατόν και να πάψει να κυκλοφορεί από κάποια στιγμή και έπειτα. Το δημοτικό τραγούδι δεν γεννιέται κατά τη στιγμή της παραγωγής του από τον πρώτο δημιουργό του.) δεν αποτελούν ουσιαστική αναβίωσή του. Τα αντιμετωπίζουμε ως κειμενικά αναγνώσματα αποκομμένα από την ευρύτερη πολιτιστική και κοινωνική τους διάσταση. γιατί:  η ελληνική κοινωνία έχει μετασχηματιστεί.μικρές ή μεγάλες αλλαγές με αποτέλεσμα να παρουσιαστούν νέες παραλλαγές του ίδιου τραγουδιού. του δημοτικού τραγουδιού και η απουσία κάποιου επώνυμου δημιουργού καθιστούν τη φύση των δημοτικών τραγουδιών σχετικά ρευστή. αλλά κατά τη στιγμή της αποδοχής του από την κοινωνική ομάδα στην οποία απευθύνεται. τον 18 ο αι. Πολίτης θεωρεί πως το δημοτικό τραγούδι γνώρισε την τελευταία δημιουργική του άνθηση με το «κλέφτικο» τραγούδι. αφού αυτά γίνονται αντικείμενο επεξεργασίας από τους δέκτες τους. ενώ τα νεότερα δημοτικά τραγούδια που εμφανίστηκαν τόσο τον 19 ο αι.. (τραγούδια της Αντίστασης. στις παραμονές της Eπανάστασης. επομένως.

στοιχεία δηλαδή που καλλιεργήθηκαν και προβλήθηκαν έντονα σ ρομαντική ποίηση. βρίσκονται καταγεγραμμένα και δημοσιευμένα σε διάφορες συλλογές. το είδος της έκδοσης και το θέμα τους.18ου αι. Η στροφή προς τη λαϊκή παράδοση συνδέεται άμεσα με το ρεύμα του ρομαντισμού και το πρόταγμα της ανάπτυξης της εθνικής συνείδησης. που περιλαμβάνουν δημοτικά τραγούδια από το σύνολο των ελληνόφωνων περιοχών  τοπικές. Οι πρώτοι συλλογείς δημοτικών τραγουδιών ήταν φιλέλληνες ρομαντικοί.. που επηρεασμένοι από τ αντιλήψεις που προαναφέρθηκαν επιχείρησαν να αναδείξουν την ποιητική φλέβα του ελληνικού λαο προχωρώντας όμως και σε αισθητικές και γλωσσικές «βελτιώσεις». και μετά. 4 Οι συλλογές των δημοτικών τραγουδιών και τα εκδοτικά προβλήματα Τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια. . Με την ανάπτυξη τ λαογραφίας η στροφή προς την αναζήτηση και τη μελέτη του λαϊκού πολιτισμού ενδυναμώνετα παράλληλα όμως συντελείται η αποκοπή του δημοτικού τραγουδιού από τα πολιτιστικά και κοινωνικ του συμφραζόμενα με τη μονομερή εστίαση στη συλλογή και καταγραφή των τραγουδιών ως απλώ κειμένων. ενώ ο ρομαντισμός έβλεπε σε αυτά πηγαίο και το αυθόρμητο. Ρομαντισμός και δημοτικό τραγούδι Μέσα από τα δημοτικά τραγούδια επιχειρήθηκε η εύρεση απαντήσεων σε προβλήματα πο σχετίζονται με τον προσδιορισμό της εθνικής ταυτότητας. συνδυάζοντας τις δύο παραπάνω παραμέτρους. στα οποία έχει πρόσβαση το κοινό. πήραν όμως συστηματική μορφή και ιδιαίτερη ιδεολογική κάλυψη στη διάρκεια του 190υ αι. Ο ελληνικός ρομαντισμός. προσπαθεί με τα δημοτικ τραγούδια να στηρίξει το ιδεώδες της εθνικής συνέχειας και τη Μεγάλη Ιδέα. από μέσα του 19ου αι. Οι συλλογές αυτές μπορούν να ταξινομηθούν ως προς τον τόπο καταγραφής των τραγουδιών. στις οποίες καταγράφονται τα τραγούδια μιας συγκεκριμένης περιοχής. Ταξινόμηση ως προς το είδος της έκδοσης  αυτόνομες εκδόσεις  όσες εμπεριέχονται σε ευρύτερες μελέτες ή σε περιοδικά λαογραφικού ή φιλολογικού χαρακτήρα. Ταξινόμηση ως προς τον τόπο καταγραφής:  Συγκεντρωτικές συλλογές.

αρκετοί από τους οποίους δεν γνώριζαν ικανοποιητικά τη γλώσσα του ελληνικού λαού ή επηρεάστηκαν άμεσα από τις υποδείξεις Ελλήνων λογίων. Πολίτη παρουσιάζεται μια νέα μορφή νόθευσής του. Με τη συλλογή. όμως. Είναι ερασιτεχνικές. παραλογές. ληστρικά κ. να ανασυνθέσει. Στις αρχές του 200ύ αι. β’ εκδοχή: . μέσα από τις διάφορες παραλλαγές του ίδιου τραγουδιού. την άποψη πως υπήρχε ένα αρχικό δημοτικό τραγούδι. δεν έλυσαν οριστικά το εκδοτικό πρόβλημα των δημοτικών τραγουδιών. ο επιμελητής επιχειρεί. με την ανάπτυξη της φιλολογικής έρευνας για τα δημοτικά τραγούδια. του Ν. της στράτας κ. Σε αυτές τις συλλογές παρατηρούνται σημαντικές νοθεύσεις. ανεξαρτήτως της παλαιότητάς της. προσθήκες νέων στίχων. νανουρίσματα κ. κλέφτικα. δηλαδή πως η ιδέα ενός αρχέτυπου είναι ασυμβίβαστη με τη φύση των δημοτικών τραγουδιών. δηλαδή. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ 1 Κριτήρια και προβλήματα ταξινόμησης.ά. πυκνώνουν σημαντικά οι καταγραφές των δημοτικών τραγουδιών.1968). Συγκεκριμένα. Ταξινομικές προτάσεις α’ εκδοχή: κλέφτικα..) Οι πρώτες καταγραφές δημοτικών τραγουδιών Γίνονται κατά την προεπαναστατική περίοδο από Ευρωπαίους περιηγητές. με τη μέθοδο της φιλολογικής αποκατάστασης (recensio) που εφαρμόζεται στα κείμενα της αρχαιοελληνικής γραμματείας. ένα αρχέτυπο. θεωρείται αυθεντική.. αλλά και τραγούδια της τάβλας. Παράλληλα. Υιοθετεί. λόγω της αυθαίρετης και υποκειμενικής παρέμβασης των συλλογέων τους. Οι νεότερες συλλογές του Δ.ά. επομένως και αξιοποιήσιμη. τραγούδια της ξενιτιάς. το δημοτικό τραγούδι στην αρχική του μορφή.. Πετρόπουλου (1958-59) και της Ακαδημίας Αθηνών (1962. αν και έλαβαν υπόψη τους τα παραπάνω. τον 20ό αι. κάθε παραλλαγή. εφόσον βέβαια αυτή ανήκει στη ζωντανή προφορική παράδοση ενός τόπου και δεν έχει υποστεί λόγια επεξεργασία. Σήμερα όλοι σχεδόν οι μελετητές συμφωνούν πως δεν υπάρχει ένα «αρχικό» κείμενο. προσθήκες ποιημάτων λόγιων δημιουργών. από το οποίο προέκυψαν όλες οι σωζόμενες παραλλαγές του ίδιου τραγουδιού.ά. προβλήματα που εντοπίστηκαν αργότερα.  οι ειδικές συλλογές που αναφέρονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες δημοτικών τραγουδιών (παραλογές. γλωσσικές αλλοιώσεις. μοιρολόγια.

θρησκευτικά. Κυρίως άσματα: εργατικά. κλέφτικα. Ο Ν.βλάχικα 14. τραγούδια της αγάπης 6. ρίμες. Ο λαογράφος Δ. θεματική και λειτουργική. αργή μελωδία και αυστηρό ρυθμό β) της στράτας. κλέφτικα 3. και ρυθμό που εξυπηρετεί τον ρυθμό του άνετου βαδίσματος γ) του χορού. ακριτικά 4. μοιρολόγια. τραγούδια του Κάτω Κόσμου και του Χάρου 12. αλλά και εν μέρει ηρωικά. της αγάπης. με ερωτικά κυρίως θέματα.α) της τάβλας. και διακρίνει τις παρακάτω κατηγορίες: 1. συναφή με γιορτές και έθιμα. κάλαντα 9. ιστορικά 2. με επικολυρική θεματολογία και μελωδία. Ο λαογράφος Σ. Λουκάτος διακρίνει επτά κατηγορίες τραγουδιών: . με θέματα ηρωικά ή γνωμικά. δημώδη άσματα των μέσων χρόνων 2. του γάμου. Πολίτης το 1914 στη συλλογή του Eκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού εφαρμόζει μια μεικτή μέθοδο διαίρεσης. μοιρολόγια 11. της ξενιτιάς. Διηγηματικά: ακριτικά. Κυριακίδης προτείνει δύο βασικές κατηγορίες τραγουδιών: 1. τραγούδια στις ελληνικές διαλέκτους. γνωμικά. τραγούδια της ξενιτιάς 10. παιδικά. με πλούσια μελωδία και χορευτικό ρυθμό. περιστατικά. εργατικά . γνωμικά 13. σατιρικά. 2. περιγελαστικά ενώ σε Επίμετρο περιλαμβάνει: 1. πλαστά ή παραλογές. νανουρίσματα 8. παραλογές 5. ιστορικά. νυφιάτικα 7.

πρωτοβαδίσματα 2 Είδη και θεματική Α.ά. Οικογενειακά: νυφιάτικα. ταχταρίσματα. εντοπίζονται όμως σε λατρευτικές εκδηλώσεις της αρχαιότητας. 3.χ. Κοινωνικά: αποκριάτικα.χ. Τα τελευταία βοηθούν το παιχνίδι. Θρησκευτικά: κάλαντα 5. Παιδικά: Στα παιδικά τραγούδια μπορούμε να διακρίνουμε δύο επιμέρους κατηγορίες: α) αυτά που λέγονται από τους μεγάλους προς τα παιδιά και αυτά τα τραγούδια διακρίνονται σε υποκατηγορίες: τα νανουρίσματα. προκειμένου να επιτύχουν μεγαλύτερο φιλοδώρημα. ταυ κλήδονα κ. περπερούνα 7. του κλήδονα. Συναφή με γιορτές και έθιμα: Πρόκειται κυρίως για τραγούδια που τραγουδιούνται από πόρτα σε πόρτα με την ευκαιρία κάποιας γιορτής (αγύρτικα άσματα). χελιδονίσματα. Δίνουν ρυθμό στην εργασία. συγχρονίζουν τις κινήσεις στις ομαδικές εργασίες. και τα ταχταρίσματα. στα οποία με ιαμβικό μέτρο και με σκοπό την έλευση του ύπνου στο παιδί εκφράζονται οι πόθοι και τα όνειρα που κάνει η μάνα γι' αυτό. της ξενιτιάς. σατιρικά. Εποχικά: Πρωτοχρονιάς. ιστορικά 2. της αγάπης 3. θέρισμα. νανουρίσματα. εργατικά.. του τραπεζιού 4. αλλά ανάλογο με τα νανουρίσματα περιεχόμενο. λ. βοηθούν στην απομνημόνευση των σταδίων μιας πράξης ή εκφράζουν τον συναισθηματικό κόσμο του ανθρώπου κατά την εκτέλεση της εργασίας (π. καθώς δίνουν ρυθμό σε αυτό ή υποβοηθούν στην απομνημόνευση των λεπτομερειών του.1. επιδιώκεται η διέγερση του παιδιού· β) αυτά που τραγουδάνε τα ίδια τα παιδιά. Κυρίως άσματα: 1. Λυρικά: παραλογές. βωμολοχικού περιεχομένου. . τα κάλαντα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. γύρισμα του μύλου). μοιρολόγια. Μάης. κλέφτικα. Τα νεαρά άτομα που συνήθως τραγουδούν τα άσματα αυτά απαιτούν στο τέλος του τραγουδίσματος κάποιο φιλοδώρημα και συχνά εκφράζουν ευχές και επαίνους προς τους οικοδεσπότες-ακροατές. Εργατικά: Πρόκειται για τραγούδια που πλαισιώνουν μια πράξη.. 2. αλλά και τραγούδια συνδεδεμένα με έθιμα και λατρευτικά δρώμενα που δεν εντάσσονται στον χριστιανικό κύκλο. χελιδονίσματα.. Επικά: ακριτικά. Παιδικά: κυκλικά παιχνίδια. Τέτοια τραγούδια έχουν επιβιώσει ως τις μέρες μας. στα οποία με τροχαϊκό μέτρο. γνωμικά 6. Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται ακόμη τα αποκριάτικα τραγούδια.χ. αργαλειός. κωπηλασία. π.

Σημαντική θέση στα παιδικά τραγούδια έχουν τα σκωπτικά. Πολίτης παρατηρεί πως τα μοιρολόγια βασίζονται σε μια σύμβαση που καθιερώνει έναν διάλογο. Παρουσιάζουν πλούτο εικόνων. ο εκπατρισμός καταλήγει στον θάνατο στην ξένη γη. κατά το πλείστον. πέρα από τον εγκωμιαστικό χαρακτήρα και την έκφραση ευχών για ευτυχία και ευτεκνία των μελλονύμφων. ενώ εντοπίζεται μια μεγάλη κατηγορία δίστιχων τραγουδιών με έντονο το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού. καταγράφονται ερωτικοί διάλογοι. αλλά και οι παρωδίες άλλων τραγουδιών. Μοιρολόγια: Ο Α. παρομοιώσεων. αλλά και στη δύσκολη ζωή όσων μένουν πίσω. υπερβολών και αλληγοριών. με τις επιμέρους υποδιαιρέσεις της: υμεναίος.ά. συνήθως είναι χορευτικά. συναντούμε και υποθέσεις σχετικές με πράξεις της τελετουργίας του γάμου. 6. ο τελετουργικός χαρακτήρας που εντοπίζεται στα τελευταία. Και αυτή η κατηγορία τραγουδιών ήταν γνωστή από την αρχαιότητα. 5. και έτσι μοιάζουν πολύ με τα μοιρολόγια' απουσιάζει. στις δυσκολίες που παρουσιάζει η ζωή στην ξενιτιά. καθώς και την απευχή να πεθάνει κανείς σε ξένο τόπο. όνειρα.). μοιρολογίστρα -εντοπίζονται και ελάχιστες περιπτώσεις ανδρών μοιρολογητών διαλέγεται είτε με τον .ά. Ο γυρισμός που περιγράφουν είναι πρόσκαιρος και σπαρακτικός. Της ξενιτιάς: Τα τραγούδια αυτά αναφέρονται στο φαινόμενο της ξενιτιάς και κυρίως στα συναισθήματα που βιώνουν τόσο οι ξενιτεμένοι όσο και αυτοί που μένουν πίσω. όμως. 4. στρώσιμο κρεβατιού. Της αγάπης: Τα τραγούδια της αγάπης παρουσιάζουν ποικιλία μέτρων και ρυθμών. Σε αυτήν την κατηγορία εντάσσονται και οι μαντινάδες. διαπραγματεύσεις για γάμους κ. Του γάμου: Συγγενικά με τα τραγούδια της αγάπης είναι τα τραγούδια του γάμου. στον αποχαιρετισμό.ά. αναχώρηση νύφης από το πατρικό της και άφιξη στο σπίτι του γαμπρού κ. τόσο της προπαρασκευής όσο και της καθαυτό τελετής (ξύρισμα γαμπρού. περιγράφονται ερωτικά επεισόδια. Η χαρά. επιθαλάμια. Στα τραγούδια της αγάπης εκφράζονται επιθυμίες. Σε αυτά. ενώ εκφράζουν τον άσβεστο πόθο της επιστροφής. αλλά λυρικά. και η λύπη είναι τα δύο συναισθήματα γύρω από τα οποία περιστρέφονται τα τραγούδια του γάμου. Πρέπει να σημειώσουμε πως τα τραγούδια της ξενιτιάς δεν είναι αφηγηματικά τραγούδια. επομένως. Η γυναίκα. και αποτελούν χώρο έκφρασης έντονων συναισθημάτων. φιλήματα. χωρισμοί. κατακοιμητικά κ. 7. Πολλά από τα τραγούδια του γάμου εκφράζουν και το παράπονο των οικείων για τον αποχωρισμό της νύφης και την ένταξή της στη νέα της οικογένεια. συναντήσεις. Υπάρχουν ακόμη τραγούδια των οποίων η θεματική αφορά στην αναχώρηση. παινέματα.

τι έκανε εντύπωση στον λαό αποτελούν τη θεματική τους. 9. Τα μοιρολόγια επιμένουν στην έκθεση της χαράς της ζωής. στο πλαίσιο της οποίας η προσωπική τιμή και ο αγώνας για ελευθερία μετρούν περισσότερο από τον πατριωτισμό. Επιδρομές ληστών και πειρατών. Μία ιδιαίτερη κατηγορία ιστορικών τραγουδιών είναι τα δίστιχα. αντί να αμβλύνει τα συναισθήματα των οικείων και να τους παρηγορήσει. 8. όπως κατέδειξαν νεότεροι μελετητές δεν σχετίζεται ιδιαίτερα με την καλλιέργεια και τη δημιουργία εθνικής ή κοινωνικής συνείδησης. Η λύτρωση επέρχεται μέσα από το συναισθηματικό ξέσπασμα που μεθοδεύεται με τη συγκέντρωση της οδύνης σε ειδικές στιγμές-τελετές. Προσποιούμενη πως αγνοεί το συμβάν του θανάτου και παρατείνοντας μέσα από τον διάλογο τη ζωντανή σχέση με τον νεκρό. η λησμονιά. με τη συνήθη έννοια του όρου. η φθορά των σωμάτων. η αναφορά στην κοινωνική θέση του εκλιπόντος και οι δραματικές αλλαγές στην κοινωνική θέση των επιζώντων. τα εμπνευσμένα από την πολιτική επικαιρότητα. το πρόσωπο του Χάρου. Μάλιστα σε πολλά από αυτά διακρίνεται ένας έντονα σατιρικός χαρακτήρας. Βέβαια. ταφόπλακα).νεκρό είτε με τον Χάρο και τις συνδηλώσεις του (μαύρη γη. το ανέφικτο της επικοινωνίας. αγνοώντας αντιλήψεις γύρω από τη ματαιότητα των εγκοσμίων και τα ενδεχόμενα αιώνιας ζωής ή Δευτέρας Παρουσίας. αλλά και με τον έπαινο του νεκρού και της ομορφιάς του Απάνω Κόσμου. αλλά με την ατομική ευψυχία. Οι κλέφτες θεωρούνται εκφραστές μιας «πρωτόγονης επανάστασης». . της εξαγοράς του Χάρου και της ανάστασης των νεκρών. Ιστορικά: Θα πρέπει να γίνει σαφές πως τα ιστορικά δημοτικά τραγούδια δεν αναφέρονται μόνο σε πολεμικά-ηρωικά γεγονότα. Το ιστορικό γεγονός που περιγράφουν προσδιορίζεται συνήθως χρονικά και τοπικά. με αποτέλεσμα το αρχικό ιστορικό συμβάν να παρουσιάζεται παραλλαγμένο και αλλοιωμένο ως προς την ακρίβεια των αναφορών του. Κλέφτικα: Πρέπει να διευκρινίσουμε πως ο αγώνας για την ελευθερία που καταγράφεται στα κλέφτικα τραγούδια. ο θάνατος ως απόλυτο κακό. Τα βασικά θεματικά στοιχεία των μοιρολογιών είναι ο αποχαιρετισμός του νεκρού. Ο Χάρος ή ο νεκρός απαντά μέσα από το στόμα της μοιρολογίστρας και έτσι προφέρεται το τελεσίδικο της κατάστασης του θανάτου. με την πάροδο των χρόνων παρουσιάζονται επικαλύψεις από αλλεπάλληλα στρώματα εμπειριών. φόνοι και γενικά ό. οξύνει και επιτείνει την τραγική κατάσταση που αυτοί βιώνουν. τα εγκώμια για τη χαμένη ομορφιά. σεισμοί.

παρεκτροπές στη συμπεριφορά. Β. Ακριτικά: Τα ακριτικά τραγούδια έχουν απασχολήσει τους μελετητές για μια σειρά από ζητήματα που θέτουν (καταγωγή. δηλαδή στη σάτιρα των σατιρικών τραγουδιών. ερωτικές αντιζηλίες. διακρίνεται μια μυθική αvτίληψη για τα πράγματα. 11. Περιστατικά: είναι τα τραγούδια που εμπνέονται από διάφορες περιστάσεις και γεγονότα τοπικού ενδιαφέροντος. δίστιχα ως επί το πλείστον. ο έρωτας. Διηγηματικά: 1. διατυπώνεται μια αρνητική συμβουλή. με τα κλέφτικα . όμως. Γνωμικά: Εάν στο σκώμμα. σε αντίθεση. Κάποια από τα σατιρικά τραγούδια συνοδεύονται από μιμικές κινήσεις που προκαλούν μεγαλύτερη ευθυμία. καταδεικνύουν τις πηγές έμπνευσης του λαού. Ιδιαίτερη κατηγορία σατιρικών τραγουδιών αποτελούν ε κείνα που εμπνέονται από το ζωικό βασίλειο και διαθέτουν αλληγορικό ή κωμικό χαρακτήρα. πολιτικές αντιπαλότητες είναι θέματα ικανά να τροφοδοτήσουν τα δημοτικά τραγούδια με νέα σατιρικά συνθέματα. η ματαιότητα του κόσμου και η απόλαυση της ζωής είναι θέματα που θίγονται και σχολιάζονται στα γνωμικά τραγούδια. Στα ακριτικά τραγούδια. 12. Αν και πρόκειται για αυτοσχέδια τραγούδια με μικρή τεχνοτροπική επεξεργασία. ο επιτυχής γάμος. Σατιρικά: Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται τα τραγούδια εκείνα που είτε σατιρίζουν σωματικά ή ηθικά ελαττώματα είτε τοπικά πρόσωπα και γεγονότα. τα τραγούδια που λέγονται για να ξορκίσουν ένα όνειρο. Κυριακίδης κατατάσσει εκείνα που αναφέρονται σε θρησκευτικά θέματα. Τα περισσότερα γνωμικά δημοτικά τραγούδια είναι ολιγόστιχα. Θρησκευτικά: Στα θρησκευτικά τραγούδια ο Σ. Αρκετά από τα τραγούδια αυτής της κατηγορίας απηχούν καλογερικές αντιλήψεις και φαίνεται πως είναι δημιουργήματα ημιμαθών κληρικών. Παρεκκλίσεις από την καθεστηκυία ηθική. Πρόκειται για ολιγόστιχα τραγούδια. σχέσεις με την Ιστορία). ταξινόμηση.10. οι συμβουλές και ο ι γνώμες του λαού για μια σειρά από ζητήματα που τον ενδιαφέρουν· η φιλία. τις λαϊκές προσευχές. όπως τα ψυχωφελή αλφαβητάρια. Ταξινομικά έχει κυριαρχήσει ο διαχωρισμός τους σε δύο θεματικούς κύκλου ς: α) στον κύκλο του Διγενή Ακρίτη και β) στα τραγούδια από τη ζωή και τη δράση άλλων ακριτών. Οι σχέσεις τους με το λόγιο Έπος του Διγενή Ακρίτη δεν έχουν ακόμη εξακριβωθεί. και έχουν παροιμιακό χαρακτήρα. Αυτό που πρέπει να σημειώσουμε είναι πως ο ρόλος της Ιστορίας στα τραγούδια αυτά έχει υπερτονιστεί από τους παλαιότερους μελετητές για λόγους σφυρηλάτησης της εθνική ς ταυτότητας. για παράδειγμα. στα γνωμικά καταγράφονται οι αντιλήψεις. οι δυνατότητες του ανθρώπου σε διάφορες ηλικίες. 13.

ενώ στη δεύτερη κατηγορία τις παραλογές από την οικογενειακή. και β) τραγούδια «ρεαλιστικού» χαρακτήρα. καθώς και την ερωτική ζωή. Ιωάννου διακρίνει τις παραλογές σε αυτές που είναι σχετικές: α) με λαϊκές παραδόσεις και δοξασίες. Πλαστά ή παραλογές: Οι παραλογές είναι αφηγηματικά τραγούδια με υποθέσεις φανταστικές και έντονα παραμυθικά στοιχεία. Ο χαρακτήρας τους είναι ημιλαικός. την τεχνική τους ή τη δραματικότητά τους. Τα ακριτικά τραγούδια αποτελούν μια μορφή μυθικών ηρωικών τραγουδιών και παρουσιάζουν πολλά κοινά στοιχεία ως προς τη μυθική αντίληψη της πραγματικότητας με τις παραλογές. 3. Τόποι καταγωγής τους είναι συνήθως η Κρήτη και η Κύπρος. Ρίμες: Οι ρίμες. όπως τις ονομάζει. ιστορική συνείδηση των γεγονότων που περιγράφουν. ο οποίος μάλιστα προκαλεί παρεκβάσεις στην αφήγηση προκειμένου να νουθετήσει τον δέκτη ή να παρουσιάσει τον εαυτό του. δ) με την εθνική ζωή. τη θρησκευτική και εθνική.ή τα ιστορικά δημοτικά τραγούδια. και ε ) με τη ναυτική ζωή. αφού ο δημιουργός τους είναι κάποιος λαϊκός τραγουδιστής -ποιητάρης-. ως έναν βαθμό. διάφορα γεγονότα που εντυπωσίασαν τον λαϊκό δημιουργό. γ) με την κοινωνική ζωή. Κυριακίδη (1990. ενώ χαρακτηριστικό τους γνώρισμα είναι η ύπαρξη ομοιοκαταληξιών. 2. Οι ρίμες δεν διακρίνονται για τη φαντασία. 67-71). Ο G. Στην πρώτη κατηγορία κατατάσσει τις ηρωικές και «θαυμαστές». Saunier προτείνει τη διαίρεσή τους σε δύο μεγάλες κατηγορίες: α) τραγούδια μυθικού χαρακτήρα. στοιχεία άλλωστε που αποδεικνύουν την παλαιότητα της εμφάνισης και της διάδοσής τους. την κοινωνική. β) με την οικογενειακή ζωή. τα οποία φανερώνουν. παραλογές. είναι τα εκτενή διηγηματικά τραγούδια που αφηγούνται χρονογραφικά. σ. και συνήθως με άτεχνο τρόπο. . σύμφωνα με τον Σ. Ο Γ.