Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία

Ιστοριογραφία – Χρονογραφία
Ποίηση
Επίγραμμα - Παλατινή Ανθολογία
Αγιολογικά κείμενα
JAN OLOF ROSENQVIST,
H BYZANTINH ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ 6o ΑΙΩΝΑ ΩΣ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ
(μτφρ. Ι. Βάσσης), εκδ. Κανάκη, Αθήνα 2008, σσ. 13-58.

την εποχή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄. Γίνεται χρονολογική οριοθέτηση των περιόδων της ιστορίας του Βυζαντίου: 1. πριν από τον 6ο αιώνα ο χαρακτήρας του βυζαντινού πολιτισμού εξακολουθεί να είναι πιο κοντά στον πολιτισμό της ύστερης αρχαιότητας παρά στον Μεσαίωνα . Μέση βυζαντινή περίοδος: μέσα 7ου αιώνα – 1204 [Κατά το διάστημα 1204- 1261 η Κωνσταντινούπολη καταλήφθηκε και διοικήθηκε από τους δυτικοευρωπαίους Σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας και τους διαδόχους τους]. θα πρέπει επίσης να αρχίζει με την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης: «Τον 4ο αιώνα ο πολιτισμός και ή κοινωνία διατηρούσαν ως τον 6 ο αιώνα. Ο 6 ος αιώνας θεωρείται μεταβατικός. Υστεροβυζαντινή («παλαιολόγεια») περίοδος: 1261 – 1453 (Άλωση της Κωνσταντινούπολης) Συζητείται αν η ιστορία του βυζαντινού πολιτισμού συμπεριλαμβανομένης και της λογοτεχνίας. και μάλιστα εν μέρει ακόμη και ως τα μέσα του 7 ου αιώνα. 3.  Γιατί ο 6ος αιώνας θεωρείται μεταβατικός αιώνας από την αρχαιότητα στον Μεσαίωνα. το πιο λογικό είναι να θεωρήσουμε τους αιώνες αυτούς ως μια μεταβατική περίοδο στην πορεία προς το Μεσαίωνα». γιατί: 1. Ο βυζαντινός πολιτισμός είναι κυρίως ένας μεσαιωνικός πολιτισμός. πολλά στοιχεία από το χαρακτήρα που είχαν κατά την αρχαία εποχή και την ύστερη αρχαιότητα. Πρώιμη βυζαντινή περίοδος (ή περίοδος της ύστερης αρχαιότητας): 4 ος – μέσα 7ου αιώνα 2. Κατά συνέπεια. 13-20 Εισαγωγή Στην Εισαγωγή του βιβλίου: Εξετάζονται ζητήματα ορολογίας και ορίζεται η έννοια «Βυζαντινή λογοτεχνία» ως η λογοτεχνία που γράφτηκε μέσα στην επικράτεια της βυζαντινής αυτοκρατορίας η οποία ήταν κατά βάση ελληνόφωνη. Η Βυζαντινή Λογοτεχνία Rosenqvist: σσ. παρόλο που τον 6ο αιώνα. σημειώθηκαν καθοριστικές και ορατές αλλαγές προς μια «βυζαντινίζουσα» κατεύθυνση.

3. υπάρχουν κείμενα και σε άλλες γλώσσες (συριακή. χριστιανικό περιεχόμενο δεν συνιστά.έντονες αντιθέσεις : Επί Ιουστινιανού (527 – 565) η αυτοκρατορία επεκτάθηκε σημαντικά. Από την άλλη πλευρά ολόκληρος ο δημόσιος βίος και το βυζαντινό κράτος αποκτούν οριστικά έναν χριστιανικό χαρακτήρα.μεταβατική φάση (στην πρώιμη φάση της περιόδου κυριαρχούν τα αρχαιοελληνικά πρότυπα. Εντούτοις. 650) ROSENQVIST: σσ. . επαρκές κριτήριο για να τα τοποθετηθούν στη βυζαντινή πλευρά του χρονολογικού ορίου. φυσικά. αραβική. Το γεγονός ότι ορισμένα λογοτεχνικά έργα έχουν θρησκευτικό. 2. Σημαντικές είναι οι συριακές μεταφράσεις βυζαντινών κειμένων με χαμένα τα ελληνικά πρωτότυπα1. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ . αρμενική). ΣΥΝΟΨΗ: Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζεται η «πρώιμη βυζαντινή» περίοδος. μίας αίρεσης που «ταλαιπώρησε» την ορθοδοξία για πολλά χρόνια. Στην εποχή αυτή εξακολουθούν να κυριαρχούν πνευματικά οι αρχαίες μορφές ως μια αδιάσπαστη παράδοση και όχι ως αναβίωση μίας πολιτισμικής κληρονομιάς. γιατί είχαν τάσεις μονοφυσιτισμού. 21-58. Έτσι την εποχή αυτή οι αρχαίες μορφές συμβιώνουν με μορφές μεσαιωνικές. η οποία περιλαμβάνει τη μετάβαση από την ύστερη αρχαιότητα στον βυζαντινό μεσαίωνα. καθώς ο χριστιανισμός γεννήθηκε στην αρχαιότητα 4. Η ΠΡΩΙΜΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (527 – περ. Τον 6ο αιώνα αναφύονται νέες λογοτεχνικές μορφές: • Ύμνοι Ρωμανού του Μελωδού • χριστιανικά παγκόσμια χρονικά • αγιολογικά κείμενα • ιστοριογραφία Η ελληνική είναι η απόλυτη κυρίαρχη γλώσσα της λογοτεχνίας. Μετά το θάνατο του Ιουστινιανού το βυζαντινό κράτος αδυνατούσε να 1 Τα ελληνικά πρωτότυπα χάθηκαν. ενώ στην όψιμη φάση της αναδύονται κάποια μεσαιωνικά χαρακτηριστικά) .

. γεγονός που είχε ποικίλες συνέπειες. Αυτό θεωρείται από πολλούς ως ένδειξη του φανατισμού των χριστιανών και της μισαλλοδοξίας που επικρατούσε τότε στο βυζάντιο. καθώς μεγάλα κομμάτια της επικράτειας της περιέρχονται στους Πέρσες και τους Άραβες. αλλά το περιεχόμενο των κειμένων εξέφραζε χριστιανικές αντιλήψεις και αξίες.ελέγξει και να υπερασπιστεί αυτήν την τεράστια έκταση και έτσι συρρικνώθηκε.Ιστοριογραφία (βλ.Παρακμή και παύση λειτουργίας της Ακαδημίας στην Αθήνα (529): Ο Ιουστινιανός το 529 διέταξε το κλείσιμο της Ακαδημίας. Οι συγγραφείς συνειδητά εντάσσονταν στην βυζαντινή παράδοση της ιστοριογραφίας ξεκινώντας από εκεί που είχαν σταματήσει οι προκάτοχοι τους Διακρίνονται δυο τύποι κειμένων . έντονα συντηρητικά χαρακτηριστικά (διατήρηση προτύπων της αρχαιότητας) β. παρακάτω) . τόσο από λογοτεχνική άποψη όσο και από άποψη περιεχομένου. γιατί οι ιδέες της (μορφωτική και φιλοσοφική παράδοση αρχαιότητας) έπαψαν να προσελκύουν το ενδιαφέρον των Βυζαντινών. Το εντυπωσιακό στη βυζαντινή λογοτεχνία είναι ότι οι ιστοριογράφοι δεν σταμάτησαν ποτέ να εξιστορούν τις τύχες της αυτοκρατορίας από την αρχή της έως το 1453. . Μετά το θάνατο του Ηρακλείου (641) η αυτοκρατορία συρρικνώνεται και πάλι.διττός χαρακτήρας του πολιτισμού και της νοοτροπίας: α. επιβολή του χριστιανικού κοσμοειδώλου. Τα δυο αυτά στοιχεία ενίοτε συνυπάρχουν στον ίδιο συγγραφέα ή στο ίδιο λογοτεχνικό κείμενο Παραδείγματα: . Ωστόσο στην πραγματικότητα η σχολή συνέχισε να λειτουργεί. των αντιλήψεων και των αξιακών του συστημάτων. Ιστοριογραφία: Ιστορία και Χρονογραφία Η βυζαντινή ιστοριογραφία διακρίνεται γενικά για την υψηλή της ποιότητα. μέχρι που τελικά παρήκμασε.Ρητορική σχολή της Γάζας: Καλλιεργούν οι αρχαίες λογοτεχνικές φόρμες. Αυτή η εδαφική συρρίκνωση προκάλεσε οικονομικά και πολιτικά προβλήματα.

Χ. Μπορούμε να προσθέσουμε και έναν τρίτο τύπο: • Εκκλησιαστική ιστορία Πρόκειται για ένα είδος που αναπτύχθηκε από σημαντικούς συγγραφείς της ύστερης αρχαιότητας (Σωκράτης. 2. Έργα: . Δεν συνεχίστηκε κατά το μεσαιωνικό Βυζάντιο. 500–565 μ. χ στον Προκόπιο συναντάμε μια περιγραφή ενός λοιμού που έπληξε την Κων/λη. «Ιστορία»: συνεχίζει την παράδοση του Ηροδότου και του Θουκυδίδη. Καταγόταν από την Καισάρεια της Παλαιστίνης και στα εκτεταμένα έργα του εξιστόρησε τα γεγονότα της βασιλείας του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄. 1.) Ο Προκόπιος ο Καισαρεύς ήταν ο σπουδαιότερος ιστορικός της περιόδου. Σωζομενός. και συγχρόνως περιγράφεται πώς ορισμένοι άνθρωποι πριν το λοιμό είχαν σχετικά οράματα. ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ (περ. Π. μοναχικά κείμενα: αρχίζουν την εξιστόρησή τους από τη δημιουργία του κόσμου ως την εποχή του ίδιου του συγγραφέα με έμφαση στα εντυπωσιακά συμβάντα. που θυμίζει τον Θουκυδίδη. Πραγματεύονται βραχύτερα χρονικά διαστήματα με αντικειμενικότητα. ενώ αργότερα ο ρόλος της είχε παγιωθεί και κατανοηθεί. κάτι που ξεφεύγει από το ορθολογικό πλαίσιο της αρχαίας ιστοριογραφίας και αποδίδει τις δεισιδαιμονίες του μεσαιωνικού Βυζαντίου. Στόχος των ιστορικών ήταν να ερμηνεύσουν με ορθολογικό τρόπο τις αιτιακές σχέσεις μέσα στην ιστορική διαδρομή. γιατί ενώ στην ύστερη αρχαιότητα η εκκλησία ως νέος θεσμός και τόσο διαφορετικός από την κοσμική εξουσία έπρεπε να εξιστορήσει την ιστορία της. Η ιστοριογραφία ρου 6ου – 7ου αιώνα έχει μεταβατικό χαρακτήρα. Ευάγριος). γιατί με το ένα πόδι στηρίζεται στα αρχαία πρότυπα και με το άλλο μεταφέρει τις μεσαιωνικές αξίες του χριστιανισμού. ενώ επιθυμία των χρονογράφων ήταν να επιστήσουν την προσοχή σε συμβάντα που μπορούσαν να εκληφθούν ως το χέρι του Θεού στην ιστορία.

καθώς ανήκε στην αριστοκρατία του παλαιού κόσμου και πίστευε στις παλιές αξίες. Γενικό πρότυπο του Προκοπίου είναι ο αθηναίος ιστορικός Θουκυδίδης όσον αφορά το λογοτεχνικό ύφος και την αντίληψη για το έργο του ιστοριογράφου. Κάθε έργο ανήκει σε διαφορετικό λογοτεχνικό είδος. Το ερώτημα μένει αναπάντητο. 2.Ανέκδοτα ή Απόκρυφη Ιστορία. των Βανδάλων και των Γότθων (μεταξύ των ετών 527 – 554). Αναφέρεται στους πολέμους του Ιουστινιανού κατά των Περσών. Είναι ένας λίβελος 2 που κυρίως στρέφεται εναντίον του αυτοκρατορικού ζεύγους. Ορισμένες απόψεις σχετικά είναι οι εξής: 1. οπότε δεν μπορούσε ελεύθερα να πει την άποψη του 2 Λίβελος ή λιβελογράφημα (από το λατινικό Libellus) λέγεται το επιθετικό κείμενο πολεμικής ή το δυσφημιστικό και υβριστικό δημοσίευμα για ένα πρόσωπο. όπου ο Προκόπιος ανατρέπει την εικόνα που είχε δώσει για τον Ιουστινιανό και τον περίγυρό του στα άλλα βιβλία. Τελικά ο Προκόπιος μισεί ή θαυμάζει τον Ιουστινιανό. Έτσι δικαιολογούνται οι υπερβολές που απαντούν και στα δυο έργα. οι οποίοι περιγράφονται ως δαίμονες. ένα τελείως διαφορετικό από τα προηγούμενα βιβλίο. ενώ στα Ανέκδοτα λέει με ειλικρίνεια την άποψη του για το ζεύγος. όπου εξυμνεί εγκωμιαστικά και επιτηδευμένα τα έργα και τα οικοδομήματα που κατασκεύασε ο Ιουστινιανός σε ολόκληρη την αυτοκρατορία.Περί Κτισμάτων: σε έξι βιβλία. Η όλη περιγραφή δίνει την εντύπωση μίας υπερβολικής γελοιογραφίας. Στα δυο πρώτα έργα ο Προκόπιος αναγκαστικά υποκρινεται. Το Περί κτισμάτων είναι εγκώμιο. ενώ τα Ανέκδοτα είναι λίβελος. ενώ ο Ιουστινιανός ήταν ταπεινής καταγωγής και χωρίς ιδιαίτερη παιδεία. ή για μια κατάσταση με σκοπό τη γελοιοποίηση και τη δημιουργία σκανδάλου . . Όμως η γλώσσα του Προκοπίου διαφοροποιείται σημαντικά από τη γλώσσα του προτύπου του και προσεγγίζει τη λογοτεχνική Κοινή. . Όταν ο Προκόπιος έγραψε τα δυο πρώτα έργα. μια αρχή.Ὑπὲρ τῶν πολέμων: ιστοριογραφικό έργο σε τρία μέρη. ο Ιουστινιανός ακόμα ζούσε.. που διαρθρώνεται σε οκτώ βιβλία. 3. συνεπώς ο συγγραφέας ακολουθεί συγκεκριμένες συμβάσεις. Ο Προκόπιος στα Ανέκδοτα εκφράζει ένα βαθύ προσωπικό μίσος για τον Ιουστινιανό και τη Θεοδώρα.

Θεοφύλακτος Σιμικάτης (580/590 -630/640) Γεννημένος στην Αίγυπτο. Τα επιγράμματα της εποχής έχουν επιτηδευμένο χαρακτήρα και δεν φαίνεται να έχουν σχέση με το περιβάλλον και την εποχή τους.μέτρια κλασικίζων χαρακτήρας: μιμείται το αρχαίο ύφος άλλο ποτέ δεν κάνει υπερβολές. Σε πολλά σημεία της ιστορίας του υπόσχεται ότι θα αναφερθεί σε ορισμένα γεγονότα. πιο σοβαρό. και όχι τον λίβελο. Στα Ανέκδοτα δεν εκφράζεται η ειλικρινής άποψη του Προκοπίου.προτίμηση για σπάνιες λέξεις και ασυνήθιστους γραμματικούς τύπους. θα επέλεγε ένα άλλο λογοτεχνικό είδος. Αγαθίας ο Σχολαστικός Ο Αγαθίας ο Σχολαστικός (=δικηγόρος) (περίπου 530 – 581/582 μ. Χαρακτηριστικά: 3 Επίγραμμα: προσφιλές λογοτεχνικό είδος στο Βυζάντιο κατά τον 6ο αιώνα. Χαρακτηριστικά: . .ως ανάγνωσμα είναι ευχάριστο. 4. αλλά ποτέ δεν το κάνει. γνωστός για τα έργα του Κύκλος των νέων επιγραμμάτων3. γιατί αν ο συγγραφέας ήθελε πραγματικά να ασκήσει κριτική στο ζεύγος.Χ. . . που κάλυπτε τα γεγονότα 558 – 582 (δεν σώζεται). επομένως μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το έργο του είναι ανολοκλήρωτο. μια ποιητική συλλογή στην οποία διασώθηκαν και δικά του αλλά και ποιήματα άλλων ποιητών (σε ύφος ελληνιστικό).χαλαρή συντακτική δομή .ανάμειξη στοιχείων από διαφορετικά περιβάλλοντα . αλλά και για τα πέντε ιστορικά βιβλία με τίτλο Περί της Ιουστινιανού βασιλείας όπου περιγράφεται η ιστορία του Βυζαντίου από το 522 ως το 559 (ακολούθησε δηλαδή τη σύμβαση της βυζαντινής ιστοριογραφίας και ξεκίνησε την ιστορία του από το σημείο που σταμάτησε ο Προκόπιος). αλλά ως ιστορία έχει μειονεκτήματα: δεν κατανοεί τις ιστορικές γραμμές και αλληλουχίες και βλέπει την ιστορία περισσότερο ως μια λογοτεχνική δραστηριότητα.) ήταν Βυζαντινός ποιητής και ιστορικός. Η ιστορία του περιγράφει το έργο του αυτοκράτορα Μαυρίκιου (582 – 602) και ουσιαστικά αποτελεί συνέχεια της ιστορίας του Μενάνδρου Προτίκτορα.

Π.Άγνοια στοιχειωδών ιστορικών αλληλουχιών. ο κόσμος της Παλαιάς Διαθήκης κυβερνάται από αυτοκράτορα και σύγκλητο. όμως. Εργαζόταν ως κρατικός υπάλληλος στην Κων/λη. Χρονογραφία Ιω. Το όνομα του στα συριακά σημαίνει ρήτορας. ομηρικά έπη. Έτσι πολλοί συχνά προβάλλει θεσμούς της εποχής του σε προγενέστερες εποχές και περιβάλλοντα. Μάλλον. Λογοτεχνικά.έντονο ενδιαφέρον για τα γεγονότα της Αντιόχειας . αλλά συχνά διακόπτονται από ανούσιες τυποποιημένες εκφράσεις  Το έργο του μπορεί να μην έχει μεγάλη λογοτεχνική αξία.χ. Μαλάλα (το αρχαιότερο σωζόμενο βυζαντινό παγκόσμιο «μοναχικό» κείμενο) .Χρήση ετερόκλητων πηγών άνισης αξίας για τα γεγονότα των προγενέστερων εποχών (Βίβλο. Δεν είχε αίσθηση της ιστορίας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών μακρινών εποχών και πολιτισμών. είχε μεγαλύτερη έκταση. αυτή η αταξία χαρίζει ζωντάνια. Για τον σύγχρονο αναγνώστη αυτό φαίνεται χαώδες και χωρίς καμία αξιοπιστία. .Πιο λεπτομερώς εκτίθενται τα γεγονότα που βρίσκονται κοντύτερα στην εποχή του . οι οποίες οφείλονται στο ότι ήθελε το έργο του να γίνει ένα ρητορικό έργο τέχνης  Επιτηδευμένος λόγος και ασάφειες  Ο πιο καλός από τους προηγούμενους στη μίμηση του ύφους των κλασικών αττικών προτύπων  Αρχαΐζουσα στάση  Οι περιγραφές των γεγονότων είναι επιτυχημένες. όμως. Έζησε περίπου 590 – 570. . αρχαία ελληνική μυθολογία).Εκτείνεται χρονικά από κτίσεως κόσμου έως το 565. Η ατελής μορφή του ελληνικού χειρόγραφου συμπληρώνεται από μετάφραση του κειμένου στα σλαβικά. . Όλα αυτά τα συνδύασε κατά το δοκούν.  Υφολογικές αδυναμίες λόγω υπερβολών. . αλλά από ιστορική άποψη συνιστά πολύτιμη πηγή πληροφοριών για τη πρώιμη ιστορία των Αβάρων και των Σλάβων Ιωάννης Μαλάλας ΧΡΟΝΙΚΑ Γεννήθηκε στην Αντιόχεια της Συρίας.Γλώσσα χωρίς ιδιαίτερες αξιώσεις.

. αλλά το τελευταίο τμήμα έχει χαθεί . .. αλλά μπερδεμένα.Ουσιαστικά πρόκειται για ένα μη αυτόνομο συμπίλημα (βιβλίο φτιαγμένο από ένα σύνολο αποσπασμάτων διαφόρων πηγών. όχι κατάλληλος προς χρήση.Συντάχθηκε πιθανότατα την 3η δεκαετία του 7ου αιώνα κατά τη βασιλεία του Ηρακλείου.Χ. . Μαζί με την Ανθολογία του Πλανούδη απαρτίζει τη συμβατικά ονομαζόμενη Ελληνική Ανθολογία Βασικό συστατικό της ΠΑ είναι η συλλογή που κατήρτισε ο ιστορικός και ποιητής Αγαθίας που περιλαμβάνει επιγράμματα τόσο δικά του.Ανώνυμος ο συγγραφέας.Διεξοδικός και πολύ αναλυτικός πρωτότυπος τίτλος. . μέχρι το 600 μ.Χ. Πασχάλιο Χρονικό .Αρχικά εκτεινόταν έως το 629. Αυτό δεν πρέπει να μας ξενίζει αφού στόχος των χρονικών είναι η διήγηση της ιστορίας της σωτηρίας. όσο και άλλων ποιητών. Η Παλατινή Ανθολογία (Anthologia Palatina) είναι συλλογή αρχαίων και βυζαντινών ελληνικών επιγραμμάτων της περιόδου από τον 7ο αιώνα π. χωρίς πρωτοτυπία): περιέχει πολλά αποσπάσματα από το χρονικό του Μαλάλα . Αλεξάνδρου και κυρίως η ρωμαϊκή αυτοκρατορία (γιατί ο ίδιος ένιωθε Ρωμαίος πολίτης) .. Αυτό αποδεικνύει ότι είχε πλήρη άγνοια των στοιχειωδών ιστορικών αλληλουχιών και ότι αδιαφορούσε για την ορθή χρονολογική σειρά. .Συχνά αναφέρει κλασικούς φιλοσόφους και ποιητές.Δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για χρονολογικά ζητήματα Ποίηση κατά τα κλασικά πρότυπα Αρκετοί από τους ποιητές που εκπροσωπούνται στην Παλατινή Ανθολογία (ΠΑ) ανήκουν στην πρώιμη βυζαντινή εποχή. Συνεπώς οι χρονικογράφοι ελάχιστα ενδιαφέρονταν για τις αντικειμενικές ιστορικές λεπτομέρειες. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του βρίσκεται η Μακεδονία του Μ. που βρέθηκε σε χειρόγραφο το 1606 και θεωρείται ότι συντάχθηκε τον 10ο αιώνα με βάση την Ανθολογία του Κεφαλά.η κλασική εποχή γι’ αυτόν σημαίνει ελάχιστα πράγματα.Δίνει πληροφορίες για μια μέθοδο υπολογισμού του Πάσχα.. του σχεδίου του Θεού για τον κόσμο.

. αλλ η λογοτεχνική τους αξία μεγάλη. .Τα σπουδαιότερα από τα ποιήματα αυτά είναι εγκωμιαστικές συνθέσεις για τον αυτοκράτορα Ηράκλειο με αφορμή τους πολέμους του εναντίων των Περσών και των Αράβων. Πολλά από αυτά τα ποιήματα μικρής έκτασης (επιγράμματα) και κυρίως αυτά που έχουν ερωτικό περιεχόμενο δεν είναι παρά απλές ασκήσεις λογοτεχνικού ύφους. . στο οποίο περιγράφεται η ανέγερση της Αγίας Σοφίας και συγκεκριμένα τα δεύτερα εγκαίνια του ναού επί Ιουστινιανού. Από αυτήν την άποψη ανήκουν σε εκείνο το τομέα του πολιτισμού του 6ου αιώνα που είχε το βλέμμα στραμμένο προς το παρελθόν. αλλά και ποιήματα διαφορετικού είδους. Η σημασία τους για το πνεύμα της εποχής είναι μικρή. Ο . χωρίς καμία σχέση με την εποχή και το περιβάλλον ους. Δεν ξέρουμε ποτέ γεννήθηκε και πρέπει να πέθανε περίπου στα 631 – 634.Η ποίηση του Πισίδη είναι επική ηρωική ποίηση. που αναφέρεται στη δημιουργία του κόσμου) . Μερικά ποιήματα του τα έβαλε στη συλλογή του ο Αγαθίας. αλλά δεν είχε ποτέ χρησιμοποιηθεί για επικές συνθέσεις. Κατέλαβε διάφορα εκκλησιαστικά αξιώματα στην Αγία Σοφία. Γεώργιος Πισίδης Καταγόταν από την Πίσιδα της Μικράς Ασίας.Κληροδότησε μια αρκετά εκτεταμένη επική ποίηση ιστορικού περιεχομένου. αλλά και έντονα επηρεασμένη από τις χριστιανικές αξίες. Το ποίημα αποτελεί σημαντική πηγή πληροφοριών για την αρχιτεκτονική του ναού και την εσωτερική του διαρρύθμιση  Ποίημα στο οποίο περιγράφει τον άμβωνα της Αγίας Σοφίας.Κύριο μετρικό σχήμα ο ιαμβικός τρίμετρος στίχος. . μερικά από τα οποία έχουν τολμηρό ερωτικό περιεχόμενο. Παύλος Σιλεντιάριος (= υπάλληλος της αυτοκρατορικής αυλής) Ο Παύλος Σιλεντιάριος έγραψε επιγράμματα. Παραδείγματα ποιημάτων του:  Εκτενές ποίημα σε δακτυλικό εξάμετρο.Έχει γράψει και ποιήματα με αμιγώς θρησκευτικά θέματα («Εις την Εξαήμερον»: αφηγηματικό ποίημα. Είναι ο πιο σημαντικός δημιουργός κοσμικής ποίησης κατά την εποχή του αυτοκράτορα Ηρακλείου: . Το μέτρο αυτό ήταν διαδεδομένο στην κλασική αρχαιότητα.

Ο Ρωμανός ανέπτυξε αυτήν τη φόρμα αριστουργηματικά. Έγραψε περίπου 1. του πρώτου νέου μεγάλου είδους της βυζαντινής ποίησης. Ο μεγαλύτερος υμνογράφος της πρώιμης βυζαντινής εποχής και ένας από τους σημαντικότερους βυζαντινούς ποιητές ήταν ο Ρωμανός ο Μελωδός. Αυτή η διττή υπόσταση του στίχου αποτέλεσε τη βάση του βυζαντινού 12/ σύλλαβου. • Πλουσιότατη υμνογραφική παραγωγή.000 κοντάκια (εκκλησιαστικούς ύμνους εγκωμιαστικούς ενός θρησκευτικού γεγονότος ή της μνήμης ενός αγίου). Εξάλλου οι νόθοι ύμνοι διαφοροποιούνται από τους γνήσιους ως προς την επιλογή του θέματος και ως προς το γενικό χαρακτήρα. Άρα έπρεπε να υπάρχουν πολλά ποιητικά κείμενα. φτιάχνοντας ύμνους με μεγάλη . που χρησιμοποιούνταν την εποχή του ποιητή. Γεννήθηκε στην Έμμεσα της Συρίας. Ουσιαστικά ήταν αυτός που δημιούργησε το λογοτεχνικό είδος της υμνογραφίας.στίχος είναι διττώς δομημένος: μπορούμε να τον διαβάσουμε και προσωδιακά (όπως στην αρχαιότητα). • Το όνομα του Ρωμανού συνήθως είναι ενσωματωμένο στους ύμνους του με τη μορφή ακροστιχίδας. Συχνά. Για να καταλάβουμε ποιος ύμνος είναι γνήσιος αρκεί να ελέγξουμε το λογοτεχνικό επίπεδο των ύμνων: οι γνήσιοι είναι υψηλού επιπέδου. η ύπαρξη μίας τέτοιας ακροστιχίδας δεν αποτελεί απόδειξη της γνησιότητας ενός ύμνου. γι’ αυτό και χρειάζονταν νέες δημιουργίες. ενώ οι μούφα είναι κατώτερου. Σήμερα σώζονται μόνο 85. περίπου 20 δεν γράφτηκαν από αυτόν. που μαζί με τον πολιτικό 15/ σύλλαβο έγινε το συνηθέστερο μέτρο της μεταγενέστερης βυζαντινής ποίησης. η οποία είναι μια από τις λίγες ποιητικές φόρμες που δημιουργήθηκαν στη βυζαντινή λογοτεχνία και η πιο σημαντική. το ειλητάριο). Οι προγενέστεροι ποιητές κοντακίων χρησιμοποιούσαν ένα είδος ποιητικού κηρύγματος από τη Συρία. Μια ποιητική κορυφή ΡΩΜΑΝΟΣ Ο ΜΕΛΩΔΟΣ. Έτσι από τους 85 ύμνους. ο ποιητής των κοντακίων Η βυζαντινή Λειτουργία χρειαζόταν λειτουργικά άσματα. Η χρήση αρχαίων λογοτεχνικών προτύπων δεν κάλυπτε αυτήν την ανάγκη. αλλά και στον ρυθμό του δυναμικού τονισμού. που να ανήκουν στο λογοτεχνικό είδος της υμνογραφίας. Χρησιμοποίησε την ποιητική φόρμα του κοντακίου (=μικρός κύλινδρος. όμως. ήταν μάλλον εβραϊκής καταγωγής κι έζησε τον 6ο αιώνα.

την Κύπρο και την Κωνσταντινούπολη. Σπουδαιότερος συγγραφέας αγιολογικών κειμένων κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο είναι ο Κύριλλος ο Σκυθοπολίτης (525 – 559) από τη Παλαιστίνη. τη Μικρά Ασία. γι’ αυτό και ένα μέρος τους είναι διαλογικό. τον 8 ο αιώνα η φόρμα του κοντακίου έπαψε να χρησιμοποιείται. Ωστόσο. Η γλώσσα και το ύφος των κοντακίων είναι απλά και υποβλητικά Το περιεχόμενο των κοντακίων αναφέρεται σε βιβλικές διηγήσεις. Οι ύμνοι του Ρωμανού συνέβαλαν στο λειτουργικό δράμα. Το μέτρο στηρίζεται αφενός στον αριθμό των σύλλαβων και αφετέρου στην εναλλαγή τονισμένων και άτονων σύλλαβων της ζωντανής γλώσσας. Στο τέλος κάθε στροφής τίθενται τα σύντομα εφύμνια. Ο Βίος του Ευθυμίου έγινε τρόπον τινά ένα βυζαντινό κλασικό κείμενο του Μεσαίωνα. Τα κοντάκια ψάλλονταν εναλλάξ από μονωδούς και έναν χορό. Τα έργα του αποτέλεσαν πρότυπα προς μίμηση. Ο Ρωμανός δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το προσωδιακό μέτρο των κλασικών προτύπων. Ο ίδιος ο Κύριλλος ήταν μοναχός και πολλά από όσα διηγείται τα είχε ζήσει ο ίδιος. διεγείροντας τη φαντασία και το συναίσθημα τους.εκφραστική δύναμη και αισθαντικότητα. δραστική και υποβλητική εικονοποιια τους εντυπωσίαζαν το εκκλησίασμα. ΒΙΟΙ ΑΓΙΩΝ – ΑΓΙΟΛΟΓΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ από τη Παλαιστίνη. με πανομοιότυπη στιχουργική μορφή. καθώς με τη λιτή. Στους νόθους ύμνους κυριαρχούν τα θέματα από την αγιολογία. Έγραψε μία συλλογή βίων επτά μοναχών από την πατρίδα του. και συνδέεται με τις εκκλησιαστικές εορτές. για τις οποίες προορίζονταν. μετά τον Ρωμανό. • Είναι ο συγγραφέας του Ακάθιστου Ύμνου. κυρίως από την Καινή Διαθήκη. Προτάσσεται το προοίμιον με διαφορετική μετρική μορφή. Το κοντάκιο απαρτίζεται από έναν κυμαινόμενο αριθμό οἴκων (= στροφών). με σημαντικότερο έργο τον Βίο του Σάββα. Η στιχουργική δομή είναι περίτεχνη. περίπου 20 έως 30. Πολλοί μεταγενέστεροι αγιογράφοι κάνουν αναφέρονται και χρησιμοποιούν παραθέματα του συγκεκριμένου Βίου .

προσπάθησε να λύσει το πρόβλημα της πανώλης θυσιάζοντας εκατόμβες ζώων. Στην ίδια περιοχή λίγους αιώνες πριν έζησε και ο Άγιος Νικόλαος. όμως. που προσπάθησε να βοηθήσει τον αγροτικό πληθυσμό της περιοχής. αδιαφορώντας για τις κοινωνικές συμβάσεις. Ο Βίος του Συμεών Σαλού (Τρελού) περιγράφει πως ο Συμεών σκανδάλιζε τους γύρω του . Πολλά κομμάτια του βίου του Αγίου Νικολάου της Σιων χρησιμοποιήθηκαν και για τον βίο του Αγίου Νικόλαο Μυρών. Έχουν απλή και κατανοητή ελληνική γλώσσα. η οποία ταιριάζει με το περιεχόμενο και το ύφος του έργου. αλλά ο Βίος του μάλλον γράφτηκε τον 7 ο αιώνα. Γλαφυρό αγιολογικό έργο είναι και ο Βίος του Θεοδώρου Συκεώτη (7ος αιώνας) που συνεγράφη από τον μοναχό Γεώργιο-Ελεύσιο. Ο συγγραφέας του Βίου του Αγίου Νικολάου της Σιών είναι άγνωστος. έκανε τα τρελά του. Είναι ένα από τα πιο εκτεταμένα βυζαντινά αγιολογικά κείμενα με πλούσιο και γλαφυρό περιεχόμενο.. Ο Λεόντιος Νεαπόλεως Κύπρου έγραψε τον Βίο του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος (ένα συμβατικό έργο) και τον Βίο του Συμεών Σαλού (ένα από τα πιο πρωτότυπα λογοτεχνικά προϊόντα της εποχής). Ο Άγιος Νικόλαος της Σιών πέθανε το 564 π. όμως. Χ. Αυτό δείχνει ότι εκείνη την εποχή παγανιστικά και χριστιανικά ήθη και έθιμα συνδυάζονταν. Π. ενώ γλωσσικά και υφολογικά δεν είναι ομοιόμορφο. Γίνεται αναφορά και σε σημαντικές προσωπικότητες της εποχής. της διήγησης είναι . Οι πηγές του έργου είναι ποικίλες. Επίκεντρο. Οι λεπτομερέστατες και ακριβείς πληροφορίες για την τοπογραφία της περιοχής καθιστούν το Βίο πολύτιμη πηγή για του ερευνητές Ο Άγιος περιγράφεται ως ένα πρακτικό πνεύμα (όπως πολλοί άλλοι άγιοι).χ. Επίσης έγραψε ένα πολεμικό σύγγραμμα κατά Ιουδαίων από το οποίο δεν σώζονται παρά μόνο αποσπάσματα. που θυμίζει τη γλώσσα του δρόμου.Οι βίοι του Κύριλλου ανήκουν στα κορυφαία έργα της πρώιμης βυζαντινής αγιολογίας. Ο Συμεών. Ένα μέρος του είναι γραμμένο σε μια δημώδη και τραχιά ελληνική. για να κρύψει την αληθινή του φύση ως άγιος και έτσι να μπορεί να βοηθά στα κρυφά. επίσκοπος Μύρων (έγινε πρότυπο για τον δυτικό Άγιο Βασίλη). Ο συγγραφέας του κειμένου περιγράφει με ζωντάνια εικόνες από τη φτωχή ζωή στην ύπαιθρο. Ο βίος είναι γραμμένος σε μια απλή και άμεση γλώσσα με πολλά δημώδη στοιχεία. χωρίς να κινδυνεύει να κάνει την αμαρτία της αλαζονείας.

Η εικόνα του κόσμου 4 Σύμφωνα με το έθιμο οι ασθενείς κοιμούνταν στο ιερό.. Πρόκειται για μία ανώνυμη συλλογή διηγήσεων για τα θαύματα του Αγίου ή καλύτερα των λειψάνων του. που εφαρμοζόταν στα ιερά του Ασκληπιού Χριστιανικό κοσμοείδωλο και φιλοσοφικές τάσεις στην Αίγυπτο. Στη λατρεία του συγκεκριμένου αγίου φαίνεται να έχουν επιβιώσει παγανιστικές αντιλήψεις σχετικά με το έθιμο της εγκοίμησις 4. τα έθιμα. Τα Θαύματα του Αγίου Αρτεμίου ανήκει σε μία διαφορετική κατηγορία αγιολογικών κειμένων. Έτσι καμία λεπτομέρεια δεν θεωρείται ασήμαντη ή τετριμμένη. τις δεισιδαιμονίες. αλλά και ρεαλιστικό και ιστορικό. Όπως και οι άλλοι συγγραφείς ανάλογων κειμένων. την νοοτροπία και την καθημερινότητα του λαού της βυζαντινής υπαίθρου. Μεγάλο μέρος του κειμένου αναφέρεται στο πως τα λείψανα του αγίου θεράπευαν από την βουβωνοκήλη (κάτι που μπορεί να έχει σχέση με το μαρτυρικό θάνατο του αγίου) και σε πολλά σημεία η αφήγηση είναι είτε πολύ παραστατική είτε χιουμοριστική. β)αιώνια ζωή που θα αρχίσει με την ανάσταση των νεκρών). έτσι και αυτό έχει χαμηλές λογοτεχνικές φιλοδοξίες. προσωνυμία που οφείλεται μάλλον στο επάγγελμα του.η σύμπραξη του αγίου με τον αγροτικό πληθυσμό. Το ύφος του έργου είναι μη κλασικίζον. τα ήθη. η γλώσσα δημώδης. γεγονός που μας φανερώνει πολλά στοιχεία για την υλική διαβίωση. Άρα το κείμενο είναι μεν αγιολογικό. χαρακτηριστικό που συναντάμε και σε αλλά αγιολογικά κείμενα της πρώιμης βυζαντινής περιόδου. Αντίθετα η μεταγενέστερη αγιολογία είναι πιο τυποποιημένη. ώστε να δίνει χώρο και στις δυο καταστάσεις του ανθρώπου: α)επίγεια ύπαρξη. Ο Κοσμάς ο Ινδικοπλεύστης (= αυτός που έπλευσε στην Ινδία. Ήταν μέλος μίας φανατικής χριστιανικής σέκτας. . προσδοκώντας να εμφανιστεί ο θεός στον ύπνο τους και να τους θεραπεύσει. γραμμένη με ενάργεια και γλαφυρότητα και σε γλώσσα δημώδη. καθώς ήταν έμπορος) έγραψε το έργο Χριστιανική Τοπογραφία («χριστιανική περιγραφή του κόσμου»). Έγραψε το έργο ως πολεμική ενάντια στην απόπειρα του Ιωάννη Φιλόπονου να συμβιβάσει το χριστιανικό με το αριστοτελικό κοσμοείδωλο. Χρονολογείται ανάμεσα στο 659 – 668. Έτσι με το σύγγραμμα του στόχευε να παρουσιάσει μια εικόνα του κόσμου σύμφωνη με τις βιβλικής αντιλήψεις της σέκτας του (ο κόσμος ήταν διαιρεμένος.

μάλλον δούλευε ως εθελοντής σε κάποιο θρησκευτικό ίδρυμα) (490 – 567) είχε αντίθετη άποψη από αυτήν του Κοσμά. καθώς μοιάζει με τη Σκηνή του Μαρτυρίου του ναού της Ιερουσαλήμ. Ο κόσμος έχει τη μορφή μίας κιβωτού με θολωτή οροφή. . ιδέες σαν αυτήν του Κοσμά.κατά τον Κοσμά είναι πρωτόγονη και απλοϊκή. Ήταν ένας εκλεπτυσμένος φιλόσοφος αρχαίας κοπής και αρκετά προοδευτικός. Ο Ιωάννης Φιλόπονος (= εργατικός. Σε αυτόν τον κιβωτιόσχημο κόσμο περιλαμβάνονται όλα τα μέρη του σύμπαντος. Στο έργο του De opificio mundi πραγματεύεται τη δημιουργία του κόσμου και ασκεί δριμεία ορθολογική κριτική ενάντια στις ιδέες που έμεναν προσκολλημένες στη Βίβλο.