UNIVERZITET U SARAJEVU

FAKULTET SPORTA I TJELESNOG
ODGOJA
SARAJEVO

Diplomski rad

Mjerenja u Biomehanici-suvremeni biomehanički sistemi

MENTOR: STUDENT:

Uvod

Pojam predmeta

Svaki rad ili bilo koja druga ljudska djelatnost, uvijek je izražena
pokretom,odnosno kretanjem. Pokret predstavlja osnovno sredstvo i
prvorazredni cilj svih oblika kretnog ispoljavanja čovjeka. Potreba za kretanjem
je jedna od osnovnih svojstava svih živih bića. Ponavljanjem pokreta poboljšava
se motorika čovjeka što se odražava na stanje svijesti, a to opet omogućava
usvajanje navika na još složenija kretanja. Pokret se može analizirati sa različitih
aspekata: anatomskog, fiziološkog,biomehaničkog,korektivnog, psihološkog,
pedagoškog, sociološkog, estetskog itd. U najjednostavnijem određenju, ljudski
pokret predstavlja pomjeranje ili pomicanje pojedinih dijelova tijela (segmenata)
ili kompletnog tijela u prostoru. Međutim, ni jedan pokret ne može nastati, kao
što ni jedno kretanje ne može biti uspostavljeno, niti narušeno mirovanje bez
dejstva sile. Analiza uslova kretanja živih tijela daleko je složenija od analize
kretanja nežive prirode.
Ta složenost i specifičnost kretanja živih tijela, kod kojih se mora voditi računa
o mehaničkim osobinama kretnog aspekta i o biološkim uslovima organizma
nametnula je novi pravac istraživanja i uslovila formiranje nove naučne
discipline koja je našla svoj izraz pod pojmom biomehanika. Prema tome,
biomehanika se može definisati kao nauka o kretanju živog tijela i o kretanju čiji
je uzrok živo tijelo. To je specifična naučna disciplina, praktičnog karaktera,
koja se koristi fizičkim opažanjima u istraživanju uticaja unutrašnjih i
spoljašnjih sila na čovjekovo tijelo, za vrijeme kretanja i mirovanja (relativnog).
Dakle, biomehanika proučava stanje kretanja i promjene stanja kretanja živog
tijela u odnosu na uzroke (sile) i u odnosu na uslove spoljašnje sredine.

1
Značaj predmeta

Potreba za kretanjem je sastavni dio svakog živog bića, jer predstavlja
izuzetno važnu ulogu u njihovom razvoju. U fizičkom vaspitanju svako
kretanje predstavlja aktivnost učesnika koji su svjesni svog cilja. Radi se o
aktivnom odnosu čovjeka prema sredini u kojoj se kreće. Iz tog razloga
kretanje se ne može shvatati samo kao biološko - mehanički proces, već kao
i društveno značajna aktivnost. Sa društvenog aspekta, istraživanje kretne
aktivnosti čovjeka je vrlo kompleksno i široko, a u današnjim uslovima ono
se sve više proširuje.
Istraživanja strukture i toka kretanja u fizičkom vaspitanju može se vršiti
samo objedinjavanjem rezultata istraživanja anatomije, fiziologije,
psihologije, fizike, psihomotorike, biomehanike.
U tom pogledu značaj biomehanike je posebno važan. Budući da u
biomehaničkim istraživanjima pokreta i kretanja učestvuju egzaktne nauke,
a rezultati se eksperimentalno potvrđuju dajući konačne zaključke koji
postaju opšte vrijednosti. Na taj način nauka o kretanju sa biomehanikom
dobija konkretnu naučnu podlogu čime se učvršćuje i egzaktnost teorije
fizičkog vaspitanja. Sva kretanja koja izvodi čovjek kako na poslu tako i u
sportu, podvrgnuta su zakonitostima biomehanike. U kretanju koje se vrši u
procesu fizičkog vaspitanja može se pratiti: razlog kretanja, kvalitet kretanja
i tok kretanja.
U procesu formiranja motoričkih navika za neko složeno kretanje kod
početnika, nastavnik fizičkog vaspitanja može to kretanje razložiti na
dijelove, samo na bazi poznavanja biomehanike. Poznavajući osnove
biomehaničkih zakonitosti on može da utiče na pravilan razvoj aparata za
kretanje kod učenika u smislu njegovog poboljšanja.
Poznavanje biomehaničkih zakonitosti i njihovo permanentno izučavanje
treba da omogući bolja i kvalitetnija saznanja i shvatanja sportskih pokreta
(tehnika ) u njihovoj suštini, kao njihovo objektivno procjenjivanje i
usavršavanje u cilju poboljšanja sportskih dostignuća. Biomehaničke
analize treba da omoguće lakše i objektivnije otkrivanje i odstranjivanje
grešaka, te uspješnije traženje i primjena odgovarajućih korekcija u
dotadašnjem načinu izvođenja tehnike (traženje racionalnije tehnike).
Na primjer, skakač u vis je preskočio visinu od 200 cm. Da bi pomenuti
skakač preskočio visinu od 210 cm, neophodno je da u svojoj tehnici koju je
ranije koristio unese odgovarajuće korekcije. Samo na taj način može se
spriječiti pojava pogrešnog kopiranja tehnike koja je često uzrok nastajanja
tzv. „plafona“.

U mehaničkom smislu tijelo čovjeka. visina prepone isl. 2 Mjerenja u biomehanici Predmet rada predstavljaju različita mjerenja u biomehanici zasnovana na osnovnim principima fizike. iste prirode (koja se mjeri). Iz tih razloga do skora nije bilo moguće mjeriti parametre složenih kretanja kinetičkih lanaca čovjeka. .elastična tkiva vezana za krute oslonce tih segmenata . vrijeme (trajanje određenog kretanja. izvršeni rad. predstavlja sistem izuzetne složenosti. Za sport. snaga kojom mišići djeluju tokom određenog vremena. fizičko vaspitanje i neke oblasti medicine i biomedicinskog inžinjerstva najznačajnije su one oblasti biomehanike koje se bave pokretima čovjeka. a njihova primjena sve više zadire i u oblast društvenih nauka. viskozno . Bez mjerenja je nemoguće zamisliti savremena istraživanja. Mjerljive su samo fizičke veličine. ili pokrete nekih njegovih segmenata. složenost mišićnog aparata preko koga čovjek direktno upravlja svojim pokretima itd. Uzrok tome je veliki broj pokretnih i polupokretnih zglobova koji istovremeno predstavljaju i spoj i centre pokreta pojedinih segmenata tijela. Mjerenje predstavlja fundamentalni dio procesa naučnog eksperimenta i osnovni mu je cilj objektivizacija naučnog saznanja. sile (težina tijela ilitereta.Osnovni smisao procesa mjerenja je upoređivanje poznate fizičke veličine (mjerne jedinice) sa nepoznatom veličinom. odnosno. Zbog toga su u njima predmet direktnog mjerenja mehaničke veličine koje opisuju ili kretanje cijelog tijela.kosti. prenošenje sile preko lanca uzastopno spojenih segmenata (tzv kinetičkih lanaca). Naučna disciplina koja se bavi teorijom i praksom mjerenja naziva se metodologija. sila trenja). kao npr: mjere se dužine (dužina skoka ili staze. poznavanjem raznovrsnih veličina kretanja. njegov lokomotorni aparat. faze pokreta). poznavanjem različitih momenata tijela i anatomsko-fiziološkim karakteristikama čovjekovog tijela. U biomehanici sporta se mjere mehaničke veličine. već samo njihov konačan rezultat.).

Izokinetička mjerenja. 3 Osnovni zadaci biomehanike su: 1. položaja sprave u odnosu na relativne lokacije tijela. brzine i ubrzanja u pojedinim vremenskim intervalima i različitim trajektorijama kretanja. Da odredi spoljašnje i unutrašnje sile ako su poznata kretanja subjekta. zatim razmjene energije unutar pojedinih dijelova tijela i prijenos energije između segmenta tijela. 3. praktičnija i jednostavnija podjela metoda je na: 1. relativnih uglova između segmenta tijela.Kinetička mjerenja. . elektromiografi.Kinematička mjerenja. registracija aktivacije i dinamike bioelektrične aktivnosti mišićnog sistema.Jednostavne metode i 2. Da odredi kretanja ako su poznate sile koje djeluju na subjekt. Poznavanje zakona fizike u biomehanici.Elektromiografska mjerenja i 4. balans sistemi. Složene metode koriste tehnološki razvijene elemente kao što su: dinamometri. uglomjere. Prema nekim autorima. goniometre. kao što su različiti uglovi izbačaja sprave. U ovim metodama mjerenja dolazi se do osnovnih antropometrijskih karakteristika koje spadaju u domen kineziometrije. Savremeni biomehanički sistemi u svom sadržaju za osnovu imaju primjenu tehnoloških aparatura sa svojim egzaktnim procedurama. 2.. ukupni moment impulsa. izokinetički sistemi. funkcionalne magnetne rezonance.Složene metode Jednostavne metode koriste vizualno opažanje. velosimetrija. mjerne trake. termovizija. Da odredi spoljašnje i unutrašnje sile koje djeluju na subjekt u mirovanju.sistemi za analizu cikličnih kretanja. 2. funkcionalna elektroencefalografija. Biomehanička mjerenja se dijele na: 1. 3.

Razlikuju se 2 faze rada: Experimentalna faza U ovoj fazi vrše se mjerenja na aparaturama. akcelometri. . . Kod ovakvih mjerenja treba definisati pravac vertikale i kalibracione duži čija je dužina poznata da bi se izmjerila odgovarajuća distanca. Potrebno je izvršiti: . Određivanje položaja i pokreta tijela ili dijelova tijela ostvaruje se identifikacijom markera pozicioniranim na karakterističnim anatomskim tačkama. sportskoj profilaksi i rehabilitaciji. visoko rezoluntni monitor. elektromagnetni senzori. laseri. magnetoskop.kamerom. brzine i ubrzanja figurativnih tačaka tijela (centri zglobova. monitor. Pri ispitivanju kinematike tijela mjere se položaji. . centri težišta tijelova tijela ili cijelog tijela). Kinematika bazirana na 2D i 3D rekonstrukciji sve više je prisutna u sportu. 4 Kinematika Kinematika predstavlja analizu kretanja tijela ili segmenta tijela bez sagledavanja uzroka kretanja. elektrogoniometri. Ovakvi sistemi zahtijevaju laboratorije opremljene najsavremenijom opremom. Kinematska analiza odnosi se na opisivanje i kvantifikovanje linearnog i ugaonog pomaka između segmenata ili kretanja u odnosu na okolinu kao i izračunavanje brzine i ubrzanja.razvijanje filma.snimanje pokreta kino . kalibracijski okvir.projektovanje snimka po snimka. IC kamere.dobijanje kinograma . Opremu čine: PC računar . UZ senzori. kamere.

. 3. 5 Faza obrade Prvi koraci u analizi kretne strukture nakon snimanja je pretvaranje videa u niz samostalnih digitalnih slika koje se pohranjuju u memoriju računara. brzine.grafikon prikaz. Prezentacija se najčešće vrši na tri osnovna načina: 1. uglovi segmenta i sl. 2. Grafikon je moguče predstaviti kroz prethodno ekstrahovane podatke kao što su prostorni pomaci bilo koje tačke tijela. a zatim dalje procesirati brojnim matematičko-statističkim softverskim paketima. ubrzanja.numerički ispis Animacija je način prezentacije gdje se analizira kretna struktura u formi tzv. stapičaste figure.animacija – izrada kinograma. Numerički ispis se može prezentovati kroz odabrane jedinice vremena. Zatim se prati lokacija markera na slikama u kalibriranom prostoru sa poznavanjem njihovih tačnih koordinata.

Izgled bimehaničkog laboratorija i animacija kretanja . 6 Slika 1 i 2.

mjerenju udarnih impulsa i mjerenje intercakcije čovjek-sprava (u gimnastici).“Kistler“ platforme . kao i lokacija njegove napadne tačke – koordinate tačke na površini platforme. momenti i energija. koje se javljaju kao posljedica aktivnosti mišića i ligamenata ili eksterne kao sile reakcije podloge i vanjskih opterećenja te momenti istih sila. predstavlja mjerni sistem koji registruje vektor sile kao funkciju vremana koja djeluje na površinu platforme. . Kinetičke podatke moguće je prikupiti na 2 načina: Direktno je moguće prikupiti veoma precizne podatke o horizontalnim. 7 Kinetika (dinamometrija) Kinetika omogućava opis odnosa sila i pokreta koje one uzrokuju. dinamometri sa oprugama 2.piezoelektrični pretvarači (otpornici). To znači da se istovremeno mjere sve tri komponente ovog vektora ( Fx. Fy i Fz ).rastezne mjerne trake . Indirektno je moguće prikupiti podatke uz uslov da su uz kinematičke parametre poznate antropomorfne karakteristike.Pri izvođenju pokreta sile mogu biti interne. vertikalnim i lateralnim komponentama sile prilikom različitih kontakata sa podlogom. Ove platforme su značajne i imaju široku primjenu u mjerenjima sile reakcije podloge. Postoje dvije osnovne grupe: 1. razlicite vrste dinamometra koje se ugrađuju u sportske sprave. Platforma sile (tenziometrijska platforma). Kinematika se zasniva na primjeni nekih različitih vrsta pretvarača sila koji se koriste u različitoj vrsti opreme za mjerenje sile. Pretvarači sile najčešće koriste platforme za mjerenje sile reakcije podloge. te se uz određene metode mogu izračunati razni kinetički parametri kao što su spoljašnje i unutrašnje sile. te ortokinetički ulošci (sportska obuća).

. maksimalna sila u nekom testu izmjerena dinamometrom.To je podjela na: • mjerenja kinematičkih veličina. vrijeme prelaska određene staze izmjereno hronometrom ili serijom fotoćelija. • mjerenja dinamičkih veličina. To su obično složena mjerenja kod kojih se koristi moderna mjerna oprema.Kao primjer mogu se navesti: mjerenje sile tokom odraza u skoku u vis pomoću tenziometrijske platforme ili mjerenje kinematike segmenata ruke tokom bacanja lopte pomoću kinematografske metode ili pomoću sistema elektrogoniometara. kod kojih se mehaničke veličine mjere tokom kretanja. grupa ( metode mjerenja parametara kretanja) . 8 Eksperimentalne metode u biomehanici se dijele u dvije grupe: 1. • elektromiografska mjerenja. grupa ( metode mjerenja parametara konačnog rezultata kretanja ).To su jednostavna mjerenja kod kojih se koristi jednostavna mjerna oprema.Kao primjer mogu se navesti: mjerenje dužine skoka centimetarskom pantljikom. 2. Druga podjela mjerenja u biomehanici zasniva se na mehaničkim veličinama koje se direktno mjere.

To su težišta dijelova tijela. i analizom jednog po jednog snimka. zatim uglovi tih segmenata ili zglobni uglovi. ). položaji. relativno nezavisne faze rada i to: 1.lopta pri „smeču“ u odbojci ). koja je stara već 100 godina. ili kretanja pri interakciji tijelo -sprava ( npr. Ovi snimci mogu da prikazuju uzastopne i vremenski ekvidistantne položaje pri kretanju cijelog tijela. Eksperimentalna faza . taj postupak se primjenjuje na „figurativne“ tačke i ose koje se eksplicitno definišu u okviru biomehaničkih modela tijela.označava mjerenje kinematike pokreta). 2.tokom nje se registruju položaji figurativnh tačaka i osa tijela. Ona se zasniva na snimanju kretanja kinokamerom. Pomenute veličine se ne odnose na kretanja bilo kojih tačaka ili duži koji se na tijelu čovjeka mogu uočiti. ruka . Naime. a sada i elektronskom i video kamerom. koje se zatim prikazuju nagrafički ili tabelarni nacin. njihove ugaone brzine i ubrzanja. 9 Mjerenja kinematičkih veličina U ovoj vrsti biomehaničkih eksperimenata mjere se kinematičke veličine koje opisuju pokrete. Faza obrade eksperimentalnih rezultata . . a iz njihovih promjena izračunavaju se i druge kinematičke veličine koje opisuju to kretanje ( npr. Ovom metodom se direktno mjere položaji segmenata tijela. zatim nekog njegovog kinetičkog lanca. U primjeni ove metode postoje dvije. centri zglobova i uzdužne ose dijelova tijela. brzine i ubrzanja tjelesnih segmenata. je kinematografska metoda (gdje prefiks kine . trajanja određenih faza kretanja. Klasična metoda. frekvencija cikličnih pokreta i dr.tokom ove faze se iz dobijenih rezultata izračunavaju realne vrijednosti kinematičkih veličina. najčešće definisane položajima dva susjedna zgloba.

Pomenute veličine se odnose na kretanja težišta dijelova tijela. Savremana varijanta kinematografske metode se zasniva na registrovanju kretanja tzv. izračunava se koliko puta su dužine vidljive na kinogramu umanjene u odnosu na njihove realne dužine). pri čemu se snimi i duž koja definiše pravac vertikale (najčešće visak). 10 Kinematografska metoda je metoda koja se zasniva na snimanju kretanja kinokamerom. frekvencija cikličnih pokreta i dr. kao i kalibraciona duž čija je dužina poznata. prikazane izabranim biomehaničkim modelom i projektovane na ravan snimanja (slika 1.njihove ugaone brzine i ubrzanja. Eksperimentalna faza Postoji više metoda pomoću kojih se u eksperimentalnoj fazi vrši mjerenje. Pokret se snima u izabranoj ravni. Direktno se mjere položaji segmenata tijela. ugaone brzine i ubrzanja koji odgovaraju figurativnim osama. i analizom jednog po jednog snimka. najčešće definisane položajima dva susjedna zgloba. Po razvijanju filma. Na osnovu tako dobijenog kinograma. On reprezentuje uzastopne položaje tijela pri kretanju.) na njemu se uvijek prikazuje i pomenuti pravac vertikale i kalibraciona duž. centre zglobova i uzdužne ose dijelova tijela. trajanje određenih faza kretanja. a koja je potrebna da bi se izmjerila odgovarajuća distanca.brzine i ubrzanja figurativnih tačaka. projektuje se snimak po snimak (ili se uvijek isti broj snimaka preskoči. brzine i ubrzanja tjelesnih segmenata. Najstarija i danas još uvijek često korištena je metoda snimanja pokreta kino -kamerom. u fazi obrade se izračunavaju kinematičke veličine koje karakterišu kretanje tijela u vremenskom intervalu preoteklom između dva . Iz odnosa njene realne dužine i dužine izmjerene na kinogramu izračunava se numerička vrijednost razmjere (tj. list papira).). uglovi. o čemu će kasnije biti riječ) na istu osnovu (npr. Tako se dobija konogram.a čija se kinematika snima. uglovi tih segmenata ili zglobni uglovi.elektronskom i video kamerom. emisionih ili refleksionih dioda koje se fiksiraju na površini tjelesnih segmenata. a iz njihovih promjena izračunavaju se i druge kinematičke veličine koje opisuju to kretanje ( npr: položaji. Pri ispitivanju kinematike tijela mjere se položaji.

Iz ovih koordinata računar zatim izračunava i sve zadate posredno mjerne veličine uzdužne ose segmenata. 11 Slika 3. Umjesto da se na papiru pravi kinogram koji će kasnije da se analizira. Savremena varijenta kinematografske metode koristi digitalizator slike u sprezi sa računarom. što zavisi od izabranog modela tijela). Moderniji načini mjerenja kretanja tijela čovjeka zasnivaju se na dostignućima savremene tehnologije kao što je detekcija infracrvene svjetlosti ili ultrazvuka i primjena različitih elektronskih telemetrijskih . Pored navedenog. njihove brzine i ubrzanja. zglobne uglove itd. Na svakoj od njih se pokretnim kursorom lokalizuju centri zglobova (ili neke druge figurativne veličine. zahvaljujući savremenim mogućnostima računarske obrade televizijske slike. sada se sve češće umjesto kino. položaje težišta.uzastopno prikazana položaja tijela. slika po slika se projektuje na površini digitalizatora. korise video kamere. Ova metoda se naziva klasičnom kinematografskom metodom. čije se x i y koordinate memorišu u računaru.

Ilustracija snimanja kretanja ovom metodom prikazana je na slici 4. itd. Markera ) koji ili emituju sopstvenu. na njihove projekcije na ravan snimanja ) i detekcijom njihovog položaja elektronskim kamerama. izračunava druge kinematičke veličine ( brzinu. ubrzanja. kada kamere pomenute emisione (ili refleksione) objekte u nekim fazama „ne vide“. a na zadnjoj strani kamere je prikazana slika koju ona „vidi“ . zglobne uglove. u odnosu na već pomenutu klasičnu kinematografsku metodu.sistema. 12 Ona takođe spada u kinematografske metode. ova varijanta kinematografske metode omogućava i trodimenzionalnu analizu kretanja tijela. osim visoke cijene potrebne opreme i složene kalibracije. Korištenjem dvije kamere koje isto kretanje snimaju pod uglom. . Fiksiranjem markera na aktuelne figurativne tačke tijela ( tj. gdje su markeri prikazani kružićima postavljenim na sagitalnim projekcijama centra zglobova. Ovako dobijeni rezultati se tokom samog mjerenja dovedu u laboratorijski računar koji registruje položaje ovih tačaka. ove metode pokazuju mane pri snimanju rotacionih kretanja. prikazuje kretanje odgovarajućih segmenata tijela i. po potrebi. Videografska metoda se zasniva na mjerenju položaja malih objekata ( tzv..). indirektno se mjeri i položaj figurativnih tačaka na kojima su locirane. time cijeli postupak znatno dobija na brzini i tačnosti. ili reflektuju spolja dobijenu infracrvenu svjetlost ( ponekad i ultrazvuk ). Uz njih se koriste elektronske kamere koje mogu istovremeno da snimaju veći broj ovih markera i da im mjere obje koordinate u ravni snimanja.x i y koordinate svakog markera. Međutim. Ova grupa metoda se zajednički naziva videografskom (ili metodom aktivnih markera). ili se oni dislociraju u odnosu na figurativnu tačku koju reprezentuju.

13 Slika 4. ne omogućuje kontinualno praćenje položaja izabranog centra zgloba. Promjena ugla u realnom zglobu koji spaja ova dva segmenta. Razlog tome je činjenica da ni jedna od varijanti ove metode. Osim ove metode. u čijem se spoju nalazi mehaniči klizač (ili sličan uređaj) koji poslije izvođenja pokreta pokazuje njegovu amplitudu. prenosi se na poluge elektrogoniometra. za mjerenje kinematičkin veličina u jednom zglobu koristi se i goniometrijska metoda. već njihove trenutne položaje registruje samo poslije određenog intervala vremena. dok tokom ovih intervala nema nikakvih podataka o njihovom kretanju. koje su pomenute u prethodnom tekstu. težišta ili promjene zglobnog ugla. Mehanički goniometar se sastoji od dvije zglobljene lake poluge koje se fiksiraju za dva susjedna tjelesna segmenta. . Faza obrade Osnovna karakteristika obrade rezultata eksperimentalne faze kod klasične kinematografske metode je da se sve kinematičke veličine dobijaju kao njihove srednje vrijednosti unutar pojedinih faza kretanja. Zato se svaki od tih vremenskih intervala naziva fazom kretanja i ima svoju posebnu oznaku.

pri čemu svaki od njih mjeri rotaciju oko sve tri prostorne ose. Izgled goniometra . 14 Ovi uređaji su slične konstrukcije kao i njihovi mehanički prethodnici. je prikazan jedan od modernih elektrogoniometara sa elastičnim spojem B koji mjeri promjenu ugla f između uzdužnih osa dva goniometrijska tijela A-A. Slika 5. s tim što u spoju imaju električni pretvarač koji je u stanju da kontinualno registruje promjene ugla tokom izvođenja pokreta. Ovakvi goniometri mogu da se koriste istovremeno u više zglobova. tako da su veoma pogodni za ispitivanje kinematike složenih pokreta. mogu da se koriste istovremeno u više zglobova. Na slici 5. tako da su veoma pogodni za ispitivanje kinematike složenih pokreta. pri čemu svaki od njih mjeri rotaciju oko sve tri prostorne ose.

Fy i Fz). najčešće se direktno mjeri sila i zbog togsa se ta metoda naziva dinamometrijom. Slika 6. To znači da se istovremeno mjere sve tri komponente ovog vektora (Fx. Zbog toga ove plaforme imaju široku primjenu u mjerenjima sile relacije podloge pri fundamentalnim ili drugim složenim kretanjima čovjeka. Električni signali koje platforma sile poslije pojačavanja daje na svom izlazu kao direktni rezultat mjerenja. koja djeluje na površinu platforme. kao lokacija njegove napadne tačke-koordinate tačke na površini platforme slika 6. vrlo su pogodni za registrovanje ili dalju obradu modernim elektronskim sistemima. 15 Mjerenja dinamičkih veličina Od dinamičkih veličina koje opisuju kretanje čovjekovog tijela. Platforma sile ( ili tenziometrijska platforma ) predstavlja mjerni sistem koji tokom izvođenja eksperimenta registruje vektor sile kao jedinicu vremena. mjerenju .

Jedan dinamometar omogućuje mjerenje sile i njenog momenta kod samo jedne mišićne grupe u zadatim mehaničkim uslovima. fiksiranjem gimnastičke sprave za platformu) slika 7. Na slici 5. dat je primjer maksimalne voljne izometrijske sile ekstenzora u zglobu koljena pri zadatom položaju tijela kakav se često koristi u baterijama motoričkih testova. Dinamometar D direktno mjeri silu koju ovi mišići razvijaju preko sistema poluga. . poznavajući krak ove sile u odnosu na centar zgloba koljena r. 16 Dinamogramom se izražavaju komponente sile u funkciji vremena. Zbog svoje jednostavnosti ima široku primjenu u testiranju fizičkih sposobnosti u fizičkoj kulturi i medicini. impulsa udarca u boksu ili impusa lopte). kao u mjerenju sile interakcije čovjek . Slika 7. Međutim.sprava (npr. moguće je izračunati momenat ove sile (M = F · r).udarnih impulsa (npr.

. 17 Postupak merjenja kinematičkih i dinamičkih parametara maksimalne brzine Slika 8.

b) i filtrovanjem (tj. ne samo da utvrđuje koji su mišići aktivni pri određenom pokretu.c). zaravnjivanjem. uklanjanjem naizmjenične komponente signala . ispravljanjem . ali ne i koji mišić u njemu učestvuje.c) dobija se oblik pogodan za procjenu stepena aktivnosti mišića.slika 9. Naime. EMG metoda. sile i njenog impulsa tokom njegovog aktivnog mehaničkog djelovanja u sistemu tjelesnih poluga.a „Rektifikacijom“ ovog signala (tj. Uz to. moguće je procijeniti i mišićnu silu u bilo kom trenutku mjerenja. Zbog toga EMG mjerenja u biomehaničkim mjerenjima daju podatke do kojih se ne može doći na drugi način.slika 9. Signal mjeren na elektrodama postavljenim na površinu kože iznad tretiranog mišića je kvazi periodičnog oblika i njegov izgled pri mišićnoj aktivaciji i relaksaciji je prikazan na slici 9. odnosno. . međutim. klasična biomehanička mjerenja mogu da pokažu samo koliko rezultujući mišićni moment djeluje u nekom zglobu. kao i njen ukupni impuls (proporcionalan površini osjenčene površine pod krivom) itd. slika 9.t2. već i koliko je vrijeme njihovog mehaničkog djelovanja (interval t1 . 18 Elektromiografska metoda (EMG metoda ) Ova metoda (skraćeno EMG) se bazira na mjerenju bioelektričnih signala koji nastaju protokom jona kroz membranu ekscitovane mišićne ćelije.

odnosno vjerovatnosti pojave određenih amplituda.signala Neinvazivno mjerenje EMG. zavisnosti energije signala od frekfencije. 19 U sportskoj dijagnosti pogodnost primjene elektromiografije ogleda se u : 1.signala.signala u sportskim aktivnostima predstavlja veoma složen problem. Analiza vremena. Analize amplituda. Skika 9. koji može biti: Stacionarni i prenosivi. 2. odnosno zavisnosti različitih parametara signala od vremena. . Analize frekfencije. Analiza i interpretacija EMG signala sprovodi se pomoću tri osnovne grupe metoda. analizi i interpretaciji EMG. neinvazivnosti mjerenja EMG. koje se povezuju sa registracionim uređajem. sobzirom da se kontakt ispitanik-uređaj ostvaruje površinskim elektrodama.

već i koliko je vrijeme njihovog mehaničkog djelovanja. 20 Slika 10. kao i i ukupan impuls sile koji generira mišić.Elektromiografija ne samo da utvđuje koji su mišići aktivni pri određenom pokretu. Grafik elektromiografske analize .

najčešće korišćenjem specifičnog uređaja Tehnogyma. preko obrtnog momenta mišića pa sve do uglova pokreta u zglobu. . dijagnostičke metode . a svrhu primjene tzv. metode treninga ili metode rehabilitacije. Izokinetika se služi izokinetičkim dinamometrima koji mjere sve: od sile koju generira mišić. trupa. Disbalans snage agonista i antagonista.predstavlja nesrazmjer snage mišića unutar jednog zgloba tj. 21 Izokinetika Izokinetika se zasniva na mjerenju mišićne sile u uslovima koncentrične i ekscentrične kontrakcije mišića. Slika 11.predstavlja nesrazmjer između lijeve i desne strane snage tijela. ili ekstremiteta. Nesrazmjeri u snazi mišića koje otkriva izokinetika jesu: Unilateralni nesrazmjer. Bilateralni nesrazmjer.

Biodex izokinetički dinamometar 22 Velosimetrija (Opto-track). i postavljenje su 0.2 cm iznad podloge. Velosimetrija je jedna od najnovijih tehnologija za praćenje lokomotornih kretanja tipa maksimalne brzine.palica (100x4x3cm) ima 32 fotoćelije.Najveća prednost ove tehnologije je u tome. brzine deceleracije. koji se sastoji iz mjernih palica sa senzorima i centralne jedinice za prikupljanje i obradu podataka. ukupna dužina mjernog instrumenta duga je 20 m. i b.). Kad se slože palice. Fotosenzori registriraju kontaktna vremena sa preciznošću 1 milisekunde (slika 12. startnog ubrzanja.(a.Disbalansi veći od 15 % povećavaju šanse za povredu za 2. razmak između njih je 4 cm.6 puta. Rano otkirivanje disbalansa omogučava prevenciju i sprečavanje povreda Slika 12. brzine zaleta kod atletskih skokova i startnog ubrzanja u polistrukturnim sportovima. da možemo . Talijanski proizvođač Microgate je koncipirao sistem. Osnovna jedinica.

frekvenciju koraka-ubrzanje . Opto-track tehnologija prvenstveno je namjenjena testiranju brzine u različitim situacijama trenažnog procesa i takmičenja.progresiju koraka 23 . a test 30 m sa startnog položaja je test startne akceleracije.vrijeme leta -promjenu kontaktnih i letnih faza .pratiti određene parametre brzine kretanja u situacionim i takmičarskim uvjetima kod atletike. Sa Opto-trackom možemo analizirati sljedeće parametre: .30 m iz visokog-niskog starta Test 30 m s letećim startom je bazični test apsolutne brzine.brzinu u svakom koraku. Osnovni testovi brzine su: . rukometa. odbojke i tenisa. košarke.dužinu koraka-prosječnu brzinu .30 m s letećim startom .vrijeme kontakta-promjenu ubrzanja iz koraka u korak . gimnastike.

Na osnovu numeričkih vrijednosti direktno mjernih. 2. . izračunavaju se i indirektno mjerne veličine. Opto-track aparatura 24 Savremeni biomehanički mjerni sistemi Složenost aparata za kretanje čovjeka zahtijeva i složene mjerne instrumente i složene metode za mjerenje njegovog kretanja. Ti zahtjevi mogu da se sistematizuju u četiri osnovna zahtjeva i to: 1. tabelarno ili na neki drugi način. 3. U eksperimentu se simultano mjeri veliki broj relevantnih veličina. 4. Ovi rezultati se na pogodan način registruju. Slika 13. Eksperimentalni rezultati prikazuju se grafički.

Poslije toga se iz direktno mjernih veličina izračunavaju indirektno mjerene. iz promjene zglobnih uglova izračunavaju se ugaone brzine i ubrzanja. na primjer. EMG elektrodama aktivnost mišića. akvizicija podataka preko analogno/digitalnog.Takve mogućnosti ne pruža ni jedan pojedinačni mjerni instrument pomenut ranije. Elektrogoniometrima bi se direktno mjerili zglobni uglovi. da bi se o tom kretanju stekla što potpunija slika. a iz sile reakcije podloge određuju se kinematika težišta tijela i momenti sila u pojedinačnim zglobovima nogu. a tenziometrijskom platformom sila reakcije podloge. a zatim se smještaju u računar. Kao primjer moglo bi da posluži mjerenje na bilo kom složenom kretanju čovjeka. 25 Na kraju. već se. neposredno po završetku mjerenja moguće je dobiti i tabelarni i grafički prikaz svih mjerenih veličina. ili kraće A/D konventora). a zatim digitalizuju i memorišu u računaru (tzv. Ti podaci se najprije pojačavaju i filtruju u svojim jedinicama. filtrovanje). koriste tzv. štampačima ili ploterima. Šematski prikaz ovakvog mjernog sistema dat je na slici 10 . mjerni sistemi. Rezultati njihovih mjerenja u obliku električnih signala najprije prolaze tzv. Računar istovremeno („on line“) ili naknadno („off line“) izračunava ostale veličine i prikazuje ih tabelarno i grafički na monitorima. „fazu primarne obrade“ (pojačavanje. Tako. kao i u drugim naučnim disciplinama sličnih zahtjeva. iz registrovane EMG aktivnosti se izračunavaju periodi aktivnosti i njihov intenzitet za pojedinačne mišiće. u visoko automatizovanom mjernom sistemu. mora se koristiti veći broj biomehaničkih metoda. Naime. Njihov ulaz čini veći broj mjernih instrumenata koji simultano mjere relevantne veličine.

Slika 14 26 Međunarodni sistem mjernih jedinica ( SI sistem ) Međunarodni komitet za tegove i mjere usvojio je 1960.SI (Systeme Internationale d ´Units).1. kao i njihivih decimalnih umnožaka počeo se zvanično primjenjivati u našoj zemlji od 1. godine međunarodni sistem mjernih jedinica . godine. Prema odluci XIV generalne konferencije za mjere i . Ovaj sistem osnovnih i izvedenih jedinica.1981.

Tabela 1.utege održanoj 1971. odabrane su veličine i jedinice date su u slijedećoj tabeli: Tabela 1. Pun ugao ima 360°. Dozvoljena je upotreba jedinica za ugao- stepena. Pored ovih postoje i dvije dopunske veličine koje su prikazane u tabeli 2. Prema tome slijedi: 1 rad = 1 m/1 m = 1. a prav ugao π/2 rad. posebno kod rotacionih kretanja. To znači da je radijan bezdimenziona jedinica. pa ćemo definisati jedinicu za mjerenje ugla. 27 Za biomehaničarska mjerenja koristimo uglavnom ugao u ravni. godine za osnovne veličine i osnovne jedinice SI - sistema. Radijan je ugao u ravni mjeren između dva poluprečnika koji na kružnici isijecaju luk dužine jednake poluprečniku. Omjer radijana i . a prav ugao 90 stepeni. Tabela 2. Pun ugao iznosi 2πr.

3 stepeni. a slijedeća tabela 3. Tabela 3. koje su najviše susreću u biomehanici. 1 rad = 57. prikazuje fizičke veličine i njihove osnovne jednačine. 28 . Ostale jedinice u Međunarodnom sistemu mjernih jedinica su izvedene iz osnovnih.stepena je slijedeći: 1 rad = 360/π tj.

29 .

Biomehaniča mjerenja omogućavaju i stalni napredak sporta dovodeći ga do atomskih pomaka koji imaju veliki pozitivan odjek na cijelu strukturu sporta. 30 . razlicite vrste dinamometra koje se ugrađuju u sportske sprave. pri čemu se koriste površinske elektrode Elektromiografija ne samo da utvđuje koji su mišići aktivni pri određenom pokretu. mjerenju udarnih impulsa i mjerenje intercakcije čovjek-sprava (u gimnastici). te ortokinetički ulošci (sportska obuća). Ove platforme su značajne i imaju široku primjenu u mjerenjima sile reakcije podloge. Kinematika predstavlja analizu kretanja tijela ili segmenta tijela bez sagledavanja uzroka kretanja. Kinematika temeljana na 3D rekonstrukciji sve više je prisutna u sportu i rehabilitaciji. Elektromiografija se zaniva na primjeni višekanalnih elektromiografkih uređaja (EMG) i omogućuje detekciju i registraciju bioelektrične aktivnosti skeletnog misića. već i koliko je vrijeme njihovog mehaničkog djelovanja. kao i i ukupan impuls sile koji generira mišić. ZAKLJUČAK Današnja biomehanička mjerenja zasnovana su na 2D (vecinom) i 3D tehnologiji sa primjenom savremenih mašina i aparata. Pretvarači sile najčešće koriste platforme za mjerenje sile reakcije podloge. Današnja mjerenja omogućavaju nastanak i lijećenje eventualnih patoloških stanja kod sportista. Vrhunska tehnologija je omogućila bolje izvršavanje biomehaničkih mjerenja što u kranjem slučaju ima za posljedicu bolje razumijevanje određenih stanja sportista. Kinetika omogućava opis odnosa sila i pokreta koje one uzrokuju Kinetika se zasniva na primjeni nekih razlicitih vrsta pretvarača sila koji se koriste u različitoj vrsti opreme za mjerenje sile.

brzine deceleracije. brzine zaleta kod atletskih skokova i startnog ubrzanja u polistrukturnim sportovima. a svrhu primjene tzv. metode treninga ili metode rehabilitacije.Izokinetika se zasniva na mjerenju mišićne sile u uslovima koncentrične i ekscentrične kontrakcije mišića. Kvalitetno izvršena biomehanička mjerenja omogućavaju precizno i kvalitetno određivanje individualnih karakteristika sportaša programiranje treninga i prevenciju ozljeda. najčešće korišćenjem specifičnog uređaja Tehnogyma. dijagnostičke metode . startnog ubrzanja. 31 Literatura . Velosimetrija je jedna od najnovijih tehnologija za praćenje lokomotornih kretanja tipa maksimalne brzine.

god B. god M.S. J. Fiziologija sporta. Bjeković. Sarajevo. hrvatski olimpijski odbor. Malecko. Suvremeni pristup dijagnostici neuromuskularnih svojstava. FASTO 2004. Biomehanika sportske lokomocije.Peharac. 2004. Zagrebački športski savez. 32 . Tehnologija sporta i sportskog treninga. Ljuca. Biomehanika sporta. Mejovšek. Fakultet za fizičku kulturu. Rađo. Mikić. Fakultet fizičke kulture Pale F. G. KONDICIJSKA PRIPREMA SPORTAŠA 2008. Zagreb. I. PRIRUČNIK ZA SPORTSKE TRENERE 1993.