Pombero

Pombéroje peteĩ karai karape hete haguepáva, pyhare osẽva
omondýi haguã ija’e’ỹvape ha oñangareko haguã ohayhúvare.

Oñemoĩje chupe tatakuápe ka'a, petỹ, eíra ha guaripóla jajehayhuka
haguã hese.

Ñañemoirũ ramo karai pyharére ikatúntema ñasẽ jaguata tape pytũ
ivaivévare, kuñataĩ porã, ñande kichiha, róga rekávo.
Teju Jagua
Hete ojogua umi teju tuichávape, ha oguereko pokõi jagua
akã. Kóva ha’e Tau ha Kerana memby ypykue. Hete tuichágui
ndaikatúi oipuru mbarete oguerekóva. Okaru yvakuéra, eirete
oguerúva chupe ipehẽngue Jasy Jatere.

Mbói Tu’ĩ
Kóva ha’e Tau ha Kerana memby mokõiha, hete mbói ha iñaka
tu’ĩ. Oje’émi hese
Ha’eha mba’e he’õ rerekuára. Avei ha’e pira, mbusu, ysapy ha yvoty
ñangarekohára.

Moñái
Kóva hina Tau ha Kerana memby mbohapyha. Ñu ha yvytu
jára, ipokovívare ha mondaháre oñangareko ha oipytyvõ.
Omondáva omono’õ Cerro Yyytykuápe, ko’ağa hérava Cerro Kavaju
Atyrápe. Avare Tume ohapyva’ekue itakuápe ha upe guive opyta
héra Moñaikuare.

Jasy Jatere
Kóva hina Tau ha Kerana memby irundyha. Ko mitã’i
yvágaicha hesa hovy asy ha kuarahy mimbícha iñakãrague sa’yju.
Oğuahẽvo asajepyte ndaje osẽ omosarambi mborayhu ha tetia’e.
Oje’e hese opívo oguataha ha oguerekoha ipópe ka’a rakã
pehẽngue ome’ẽva ichupe mba’ekuaaita. Oipurúva oguerokañy
hağua mitã oguaraháva ipehẽngue Ao-Ao.
Kurupi
Kóva hina Tau ha Kerana memby poha. Karia’y karape oikóva
asajepyte ka’aguýre
ñemiháme. Oikóje ohapera’arõ mitãkuña osẽva asajerei hógagui,
Kurupi ojuráne katuete ha ogueraha
ka’aguy hesakãhápe kapi’ipe rovyũ ha hyakuãvureíva ári orairõ
ombotarova térã ojuka peve.

Ao Ao
Kóva hina Tau ha Kerana memby poteĩha. Oje’e Ao Ao oikoha
kure ka’aguýramo ha ijatýha hendivekuéra; oiko hağua oñondive
kuimba’e ro’o rapykuéri. Ndaje kuimba’ekuéra ojehekýi hağua
Ao Aógui, ojupí yvyra raka rehe; ha upéicha jave Ao Ao ojo’o yvy ha
oity yvyra, ho’u hağua kuimba’e.

Luisõ
kóva hina Tau ha Kerana memby pokõiha. Ojogua peteĩ
jaguápe; ivai, hesa vera ha iñakãguasu. Pyharepyte vove oho
ojapajeréi te’ongue ári, upévare hesa’yju ha ine. Oĩramo kuña
imembýva pokõi kuimba’e, pe ipahaguéva ha’eva’erã katuete Luisõ.
Pyhare reñandúramo oñarõva ha opoko nde py ipo ro’ysãme, ha’e
Luisõ nemomarandúva nde ára paha
3 LEONES[jehaijey | editar código]
(Omombe’úva: Silvia Cardozo Vda. de Núñez – San Antonio) Kachíke ogguahë peteï ógape.
Oñembo’y, omaña kyhyje ápe ha pépe, ha upéi ojepopete. Osë óga jára ha Kachíke he’i
chupe: “Ndererekóipiko tres leones”.
Óga jára ombohovái Kachíkepe: “Hëe, areko tres leones”. Kachíke osë he’i chupe:
“Ndaikatuichénepiko eñapytimi mbohapyvépe, tahasa nde korapy rupi ha upéi epoijey
chuguikuéra”
OKA’ÚVA[jehaijey | editar código]
(Omombe’úva: Sabina de la Cruz Núñez Cardozo - Kapiata) Oka’úva oike ñemuháme ha
he’i: “Aipota 10 lítro guari”. “Moöpa oï hyrurä”, he’i chupe ñemuha jára. Ha pe oka’úva he’i:
“Hendivevoi reñe’ëreína”.
ADIVINADOR[jehaijey | editar código]
(Omombe’úva: Paublino Carlos Ferreira Quiñónez – Fndo. de la Mora) Kachíke ojupi oikytï
haggua yvyra rakä. Upe jave ohasa upérupi Kalo ha he’i chupe “Re’áta upégui reikytïrö
yvyra nde py jokoha”. Añetehápe, Kalo he’ipávo péango, Kachíke ho’a ha oúmakatu
heseve yvýpe.
Upérö, Kachíke -ojehúvo hese Kalo he’iva’ekue chupe ojehutaha hese- osë he’i Kalópe:
“Ndéngo adivinador-ra’e”
OVETÄ APU’A[jehaijey | editar código]
(Omombe’úva: Edgar David Galeano Núñez - Kapiata) Tani oho gua’i retäme ha heta
omaña rire, ojuhu ovetä oïmíva guive ijapu’aha. Oporandu mba’érepa ovetä oïmiva guive
ijapu’a ha peteï gua’i ombohovái chupe kóicha: “Kuarahy ija porä haggua ore rógape”