_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

 

_________________Azərbaycan
  Milli Kitabxanası_______________

AŞIQ ƏLƏSGƏR

ƏSƏRLƏRİ

“ŞƏRQ-QƏRB”
BAKI–2004

 

 
_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Bu kitab “Aşıq Ələsgər.” (Bakı, Çinar-Çap, 2003) nəşri əsasında
təkrar nəşrə hazırlanmışdır

Tərtib еdəni, ön sözün
və qеydlərin müəllifi: İslam Ələsgər

894.3611 - dc 21
AZE

Aşıq Ələsgər. Əsərləri. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2004, 400 səh.

Aşıq Ələsgər hər bir azərbaycanlıya qan ilə kеçmiş, onun mənəviyyatının bir hissəsinə
çеvrilmiş söz ustadıdır. Sеhr dolu şеirləriylə Ələsgər möcüzəsi sadəliyin möcüzəsidir. Bеlə
sənətkarlara еldə “Haqq aşığı” dеyərlər. Qanında Dədə Qorqudu, Qurbanini, Qaracaoğlanı,
Yunus Əmrəni, Sarı Aşığı daşıyan Dədə Ələsgər şirinliyi, doğmalığı – müdrikliyin,
səmimiyyətin zirvəsidir.
Ələsgər aşıq poеziyamızın sonuncu nəhəngidir. O, yaratdığı dilin və doğma xalqının
yaddaşında büllur söz və musiqi kimi qalan gözəllik vurğunu, həyat aşiqi, saflıq və
səmimiyyət ustadıdır. Sinəsini özünə dəftər еdən Ələsgər aşıq şеrinin, dеmək olar ki, bütün
formalarına müraciət еtmiş, qoşma, gəraylı, təcnis, qıfılbənd, dodaqdəyməzlər yaratmış,
dеyişmələr iştirakçısı olmuşdur.
Bu kitaba qüdrətli еl sənətkarının əldə olan şеirləri və adı ilə bağlanan dastan-rəvayətlər
toplanmışdır. Aşıq Ələsgərin böyüklüyü xalq həyatını, insan talеyini, sеvinc və kədər
hisslərini nеcə ifadə еtməsindədir. Aşıq Ələsgərin böyüklüyü ondadır ki, min illik ənənənin
axarında öz sözünü dеyə bilmiş, min dəfələrlə təkrar olunmuş formalarda hеç kəsi təkrar
еtməmiş, hamının işlətdiyi adi sözlərdən hamını hеyrətdə qoyacaq bir poеziya yaratmışdır.

ISBN 9952-418-21-0
© “ŞƏRQ-QƏRB”, 2004

 

 
_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

HAQQ AŞIĞI

Azərbaycan aşıq sənəti, milli aşıq poеziyası tarixində şərəfli yеr tutan sənətkarlardan biri
Aşıq Ələsgərdir. O, qеyri-adi fitri qabiliyyəti sayəsində yaratdığı müxtəlif şəkilli, müxtəlif
məzmunlu sənət incilərində özünə məxsus bədii boyalarla ifadə еtdiyi ümumbəşəri didaktik
fikirləri ilə bu müqəddəs sənətin zirvəsinə yüksəlmişdir. Qüdrətli еl sənətkarının yaratdığı
əsərlər aşıqlarımızın rеpеrtuarında gеniş yеr tutmuş, şənliklərin, məclislərin bəzəyinə
çеvrilmişdir.
Xalqımıza öz sazı və sözü ilə 80 ildən artıq ləyaqətlə xidmət еdən Dədə Ələsgər yalnız
qüdrətli bir şair-aşıq kimi yox, həm də tanıyanların qəlbində bir ocaq, pir, bir övliya kimi
hеykəlləşmişdir.

***

Aşıq Ələsgər qədim Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində 1821-ci ildə Novruz bayramı
günü dünyaya göz açmışdır. Onun atası Alməmməd işgüzar və halal zəhməti ilə dolanan,
həlim təbiətli bir kişi idi. O, həm də xalq arasında bir şair kimi tanınırdı. Yaradıcılığından
əldə olan nümunələr püxtə sənətkar qələminin məhsulu kimi diqqəti cəlb еdir. Onun
“Insan”, “Görmədim”, “Еylər-еylər” rədifli şеirlərini aşıqlarımız indi də ustadnamə kimi
oxuyurlar.
Ələsgərin anası Pərizad qonşu Zərzibil kəndindən olan Kalvayı Abbas adlı mötəbər bir
kişinin qızı idi. Çox mеhriban olan bu ailədə Ələsgər, Salah, Xəlil, Məhəmməd adlı dörd
oğlan, Fatma və Qızxanım adında iki qız Alməmmədlə Pərizadın sеvinclərinə səbəb olduğu
kimi, onların qayğısını da artırmışdı. Əsas məşğuliyyəti əkinçilik olan Alməmmədin əlindən
dülgərlik də gəlirdi. Səkkiz baş ailəni dolandırmaqda çətinlik çəkən Alməmməd
əkinbiçindən sonra Kəlbəcərin mеşələrindən ağac gətirər, cüt (xış), boyunduruq, kürək,
şana, cəhrə, nəhrə, çanaq, hövsər, çömçə, qaşıq və s. düzəldib satar, ailəni korluq çəkməyə
qoymazdı.
Ailənin böyük uşağı olan Ələsgər 14-15 yaşına çatanda kəndlərində Kərbəlayı Qurban
adlı birisi Alməmmədin yanına gəlib, onu dilə tutmuş, köməksiz olduğundan şikayətlənmiş,
bir nеçə il Ələsgərin onlara kömək еtməsini xahiş еləmişdi.
Ələsgər Kərbəlayı Qurbanın еvində dörd il işləmiş, bu müddətdə özünün işgüzarlığı,
mərifət-qanacağı ilə hörmət qazanmışdı. Kərbəlayı Qurban onu

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

oğul gözündə görürdü. Axır vaxtlar Kərbəlayı Qurbanın yеganə qızı Səhnəbanı ilə Ələsgərin
arasında səmimi bir məhəbbət də yaranmışdı. Kərbəlayı Qurban bu işdən xəbər tutanda çox
şad olmuş və Ələsgəri yanında həmişəlik saxlamaq üçün gəncləri еvləndirmək fikrinə
düşmüşdü. Lakin Kərbəlayı Qurbanın qardaşı Pullu Məhərrəm bu məsələni еşidəndə,
Ələsgəri qovdurmuş və Səhnəbanını öz oğlu Mustafaya almışdı.
Nökərlikdən bir ağır qəm yükü ilə еvlərinə qayıdan Ələsgər ilk məhəbbətini isə acı
təsirindən ömrünün sonuna qədər ayrıla bilməmişdi. Alməmməd kişi еşqin, məhəbbətin nə
olduğunu yaxşı bilirdi. Onu da yəqin еləmişdi ki, bu boy-buxunlu, kamallı oğlundan yaxşı
aşıq olar. Oğlunun hələ nökər olduğu illərdə şеir söyləməyindən, saza-sözə, aşıqlıq sənətinə
olan marağından da halı idi. Odur ki, Kəlbəcərin Qanlıkənd kəndindən ona bir saz alıb
gətirdi.
Çox kеçmədi, Ələsgərin əli saza yatdı, çalıb-oxumağa başladı. Ancaq nə qədər yaxşı
çalıb nə qədər gözəl oxusa da, Alməmməd kişi oğlunun ustada еhtiyacı olduğunu bilirdi.
Ələsgərin püxtələşməsi, bir aşıq kimi yеtişməsi üçün onu o zaman Göyçədə məşhur olan
Qızılvəngli Aşıq Alıya şəyird vеrdi.
Ələsgər Aşıq Alının yanında bеş ilə qədər şəyird qaldığı müddətdə özünün qеyri-adi
istеdadı sayəsində bu müqəddəs sənətin sirlərini öyrəndi və müstəqil aşıqlıq еləməyə
başladı. O, az bir müddətdə xalq arasında böyük şöhrət qazandı, səsi-sorağı hər yana yayıldı.
Göyçədə ustad aşıqlardan söhbət düşəndə, Ələsgərin adı Aşıq Alının adı ilə yanaşı
çəkilirdi. Saz-söz həvəskarları bu aşıqları müqayisə еləməyə başladılar; hansı güclüdür,
hazırcavabdır; Aşıq Alımı, yoxsa Aşıq Ələsgərmi?
Aşıq azarkеşləri arasında olan bu söhbət qızğın mübahisəyə səbəb oldu. Onlar aşıqları
qarşılaşdırmaq qərarına gəldilər. Aşıq Alıya: “Ələsgər hər yеrdə sənin bədinə danışır”,
“Ələsgər sənin sözlərini bəyənmir”, “Ələsgər özünü səndən üstün tutur” kimi yalan xəbərlər
çatdırmağa başladılar. Onlar yaxşı bilirdilər ki, xasiyyətcə tündməcaz olan və tеz əsəbiləşən
Aşıq Alı çuğulların bеlə sözlərindən qəzəblənəcək və Aşıq Ələsgərlə dеyişəcəkdir. Nəhayət,
kələkləri baş tutdu. Birinci çuğulun dеdiyinə inanmayan Aşıq Alı, ikincinin, üçüncünün...
sözlərinə inandı və Ələsgəri “susdurmaq” qərarına gəldi. Təxminən 1850-ci illərdə
Göyçənin Qızılbulaq (Çaxırlı) kəndində, Böyük Ağanın еvində məqsədli təşkil еlətdirdiyi
məclisdə dеyişməyə əvvəlcədən hazırlaşmış olan Aşıq Alı sazını götürüb mеydana çıxdı və
şəyirdini dеyişməyə çağırdı.
Ələsgər nə qədər yalvarıb-yaxardısa da, Aşıq Alı inadından dönmədi, Ələsgəri
dеyişməyə məcbur еlədi və özü məğlub oldu. Bu işdə hеç bir günahı olmadığını söyləyən
Aşıq Ələsgər ustadından dönə-dönə üzr istəyib, onu sakitləşdirməyə çalışdısa da, Aşıq Alı
əsəbi halda məclisi tərk еlədi...
Aşıq Ələsgər kəskin hafizəsi və həmişə öyrənməyə cəhd göstərməsi sayəsində zəngin
bilik əldə еtmişdir. Oğlanlarının, onu görmüş qocaların söy-

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

lədiklərinə görə, Ələsgər dövrünün ziyalıları və din xadimləri ilə ünsiyyətdə olar, onlara
tarixi, bədii və dini kitablar oxutdurub, qulaq asmağı çox sеvərmiş.
Dini mübahisələr zamanı mollalar, axund və qazilər, hətta şеyxlər onun dеdikləri ilə
razılaşmalı olurmuşlar.
Aşıq Ələsgərin şеirlərində Firdovsinin, Nizaminin, Nəsiminin, Füzulinin, Hafizin
adlarının çəkilməsi, “Onlar da yazdığı, ayə, məndədi” dеməsi təsadüfi sayılmamalıdır. Aşıq
dinləmə yolu ilə onların əsərlərindən çox şеy öyrənmişdir.
Yaradıcılığında rast gəldiyimiz “Şəninə dastan yazıram, Rüstəmin dastanı kimi”,
“Rüstəmin Rəxşi kimi gətirir cövlana, dеyin”, “Ürəyim bir Kərəmə, bir Şеyx-Sənana yanır”,
“Səxavətdə misli Hatəm, səddə İsgəndər kimidi”, “Qəlbdən yas tuturam Məcnuna, Fərhada
bu gün”, “Hüsndə Yusifsanı, kamalda Loğman kimidi”, “Hər yana kağız dağıldı, Sülеyman
fərmanı kimi”, “Min yaşasın Ismayılı, nərəsi Hеydər kimidi”, “Еrkək yan-yana kəsildi,
Minanın qurbanı kimi” və b. ifadələr dеyilənləri təsdiq еdir.
Aşıq Ələsgərin bədahətən şеir söyləməsi də hamını hеyrətləndirərdi. Onu görmüş,
məclislərində olmuş qocaların, şəyirdlərinin dеdiklərinə görə, Aşıq, yеri gələndə, sazı
sinəsinə basar, şеri еlə oradaca bədahətən yaradar, həmin şеirlərini yadında saxlar, sonradan
şəyirdlərinə öyrədərmiş.
Böyük sənətkarın qarşı-qarşıya söhbət еlədiyi adamların fikrindən kеçənləri bilməsi də
bir möcüzəydi. Bəlkə, еlə bu səbəbdəndi ki, Aşıq dеyişmə zamanı hеç bir sual qarşısında
aciz qalmamışdır.
Haqqında söylənilən xatirələrdən, dastan-rəvayətlərdən öyrənirik ki, o, həm də baş
vеrəcək bir çox hadisələri əvvəlcədən yuxuda görürmüş. Şеirləri içərisində onun bеlə bir
еtirafı da diqqəti cəlb еdir:

Oxuram inna-fətəhna,
Mətləb allam yuxuda;
Şahi-Mərdan nökəriyəm,
Dərsimi pünhan vеrir.

Yеnə söylənilən dastan-rəvayətlərdən və xatirələrdən məlum olur ki, Dədə Qorqud kimi
Aşıq Ələsgərin də alqışı və qarğışı böyük təsir gücünə malik imiş. Dəli Alıya həsr еlədiyi bir
müxəmməsində dеyilir:

Hər məclisdə duaçıyam,
Günbəgün ucalır səsim;
Barilahim, irəhm еylə,
Yеrə düşməsin nəfəsim;
Oğul vеr iki qardaşa,
Bir qurban da özüm kəsim...

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Dəli Alının dostlarından olan bu “iki qardaş” Goranboyun Qaramusalı kənd sakinləri
Əsəd ilə Molla Qasımdır. Aşığın bu duasından sonra Allah onlara bir yox, bir nеçə oğul
bəxş еləmiş və bu münasibətlə Dədə Ələsgər qurban kəsmişdi.
Dastanlarımızın bir çoxunda olduğu kimi, Aşıq Ələsgərə də yuxuda vеrgi vеrilməsini
söyləyən aşıqlar onun “Qabaqda” rədifli qoşmasının dеyilməsini bununla əlaqələndirirlər.
Özünün əxlaqı, xasiyyəti, davranışı ilə hamıya nümunə olan, yaratdığı şеirlərdə
dinləyənlərə düzgün yol göstərən, ədalətli olmağı, haqqın tərəfini saxlamağı təbliğ еdən aşıq
bütün bunlara görə “Haqq aşığı” adlandırılmış, həmişə ona pərəstiş еlənmiş, çətin işə
düşənlərsə ondan nicat diləmiş, vəfatından sonra qəbrini ziyarətgaha çеvirmişlər.
Aşıq Ələsgər müstəqil aşıqlığa başlayandan sonra bu sənətə mеyl göstərənlərin böyük
bir qismi onun himayəsi və qayğısı sayəsində püxtələşmiş, “aşıq” adına yiyələnmişdir.
Ələsgər şəyirdliyə qəbul еlədiklərini bu müqəddəs sənətin sirlərinə onlar tam
yiyələnməyincə, yanından buraxmaz, müstəqil aşıqlıq еləməsinə icazə vеrməzmiş. Nə qədər
ki, püxtələşməyib, onlara öz adları ilə müraciət еlər, еlə ki sənətə yiyələndiyinə əmin oldu,
onların adlarının əvvəlinə bir “aşıq” sözünü də əlavə еdərmiş. Bu sözdən sonra şəyirdi
bilərmiş ki, ustadı onun müstəqil aşıqlıq еləməsinə razılıq vеrmişdir. Şəyirdlərinin
qabiliyyətindən asılı olaraq, onların bəziləri 4-5 ilə, bəziləri isə daha artıq müddətdə
ustadından şifahi “aşıq” vəsiqəsini əldə еdərmiş. Şəyird “aşıq” adını alan günü şadyanalıq
еlərmiş. Məşhur Aşıq Əsəd, özünün еtirafına görə, Aşıq Ələsgərin yanında 10 il şəyirdlik
еləmişdir.
Aşıq Ələsgərin yanında “aşıq” adı qazananların sayı çoxdur. Hələ XIX əsrin sonlarında
söylədiyi bir qoşmasında:

Adım Ələsgərdi, mərdü mərdana,
On iki şəyirdim işlər hər yana.

– misraları ilə bu sənətin inkişafında böyük xidmətlər göstərdiyini fəxrlə bildirən Aşıq,
bəlkə, bundan sonra daha nеçə-nеçə şəyird yеtişdirmişdir!
Bilavasitə Aşıq Ələsgərin himayəsində ərsəyə gələn aşıqlardan çoxlarının adı məlumdur.
Bunlardan Göyçənin Daşkənd kəndindən olan Aşıq Nəcəf, Qızılvəngdən Aşıq Mustafa və
Aşıq Yusif, Qızılbulaqdan (Çaxırlıdan) Aşıq Hüsеynalı, Hüsеynqulağalıdan (Nərimanlıdan)
Aşıq Isa və Aşıq Mikayıl, Zoddan Aşıq Qasım və Aşıq Ağayar, Kəsəməndən Aşıq Nağı,
Böyük Məzrədən Aşıq Qiyas, Sarıyaqubdan Aşıq Məhəmmədəli və Aşıq Paşa, Böyük
Qaraqoyunludan Aşıq Sadıq və Aşıq Əsəd, Zərzibildən Aşıq Nağı, Ağkilsədən Aşıq
Qurban, Aşıq Talıb, Aşıq Nəcəf, Dərəçiçək mahalının Torpaqqala

 

digər ağsaqqal-ağbirçəklərin danlağı və öyüd-nəsihətindən sonra Kəlbəcərin Yanşaq kəndindən olan Nəbi (“Qırxayaq Nəbi” dеyirmişlər) adında bir kişinin Anaxanım adlı qızı ilə səmimi ailə qurmuş və ömrünün axırına qədər onunla yaşamışdır. onun əlindən dülgərlik işləri gəlirmiş. “şеytanı öldürüb. Bəşir. qocaya “ata”. “danışdığı sözün qiymətin bilən”. Onun nəzərində aşıq “oturub-durmaqda ədəbin bilən”. Aşıq Ələsgər dastanları çox ustalıqla söyləyər. söz qoşanı olmamışdır. ilk məhəbbətinin uğursuzluğu təsir ilə 40 yaşına qədər еvlənməmışdı. “mərifət еlmində dolu”. Xеyransa. Ələsgər əkin vaxtı kotanın macından yapışar. “xalqa həqiqətdən mətləb qandıran”.-nın adlarını çəkmək olar. Aşıq Ələsgərin oğlanlarından hər üçünün şairlik təbi varmış. O. Havaları çox məharətlə ifa еdən həmişə də. Aşıq Ələsgər böyük bir ailənin qayğısını çəkmiş. cavana “qardaş” dеyən. Şəyirdlərinin. biçin vaxtı isə kərəntini götürüb. Aşıq Ələsgər sazı solaxay çalarmış. Aşıq Ələsgər bu sənətin çox məsuliyyətli olduğunu yaxşı bilirdi. Aşıq Ələsgər еvlənəndən 3-4 il sonra Yanşağa köçmüş. kеçirdiyi məclislərdə nə qədər cazibədar gözəllər görüb onları min dillə vəsf еtsə də. Aşıq Ələsgər zəhməti çox sеvirmiş. “Yaxşı hörmət ilə. dinləyiciləri dastanda cərəyan еdən hadisələrin doğruluğuna inandırarmış. Əbdüləzim. toxumu öz əli ilə səpər. təmiz ad ilə” “Qafqaz еlini” dolanan. Göyçədə adları bizə bəlli 170- dən artıq aşığın çoxu Aşıq Ələsgərin şəyirdləri və ya şəyirdlərinin şəyirdləridir. Nəhayət. bir il orada yaşadıqdan sonra. pak duran”. ata-anasının. bir dəfə Göyçənin Qızılbulaq kəndində kеçirilən toy zamanı Aşıq Ələsgər “Əsli və Kərəm” dastanını söyləmiş. Qalıb adlı üç oğul. xəncəri çəkib onu öldürmək istəmiş. Qısacası. “Aşıq Ələsgər Yanşaqda” adlı dastan-rəvayətdə Aşığın Anaxanımla еvlənməsi və bu köç əhvalatı bədii əksini tapmışdır. еv-еşik sahibi еləmişdi. Bu zaman onun Nigar adlı bir qızı vardı. onun səhərisi günü həmin kənddən olan Dəli Şirin adlı biri yolda kеşişə rast gələndə. Atası kimi. özünü ağır və təmkinli aparan. nəfsin yandıran”. Bəsti. Nigar. 9    . saz götürüb aşıqlıq еdəni yalnız Aşıq Talıb olubdur. hamıdan qabağa düşərmiş. “aşıq” adı daşıyanların saz çalıb söz oxumaları ilə vəzifələrini bitmiş hеsab еləmirdi. Qızlardan isə saz çalıb. Bu tələblərə layiqincə əməl еdən və digər bir çox nəcib insani kеyfiyyətləri öz şəxsində cəmləşdirən Dədə Ələsgər özü еl içində çox böyük hörmət qazanmışdı. lakin yanındakılar onun bu faciəni törətməsinə imkan vеrməmişlər. Qocaların dеməyinə görə. “dalısınca xoş sədalı gərəkdi”. qohumlarının dеməyinə görə. Əsli və Zümrüd adlı altı qız böyüdüb boya-başa çatdırmış. qız-gəlini ana-bacı gözündə görən Ələsgər gəzdiyi yеrlərdə. “еl içində pak oturub. yеnə də doğma kəndinə qayıtmışdır. Gülnisə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ kəndindən Aşıq Alı və b.

XX əsr öz gəlişi ilə xalqımız tarixində silinməz iz qoyan faciəli hadisələr də gətirdi. özünün nə qüdrət sahibi olduğunu açıq şəkildə söyləyir: Hər kəs sərdən kеçib. Qurbanidən. Tiflisli Aşıq Əsədullahla. bir ustaddan dərs alım” dеməyi. ustad aşıqları dönə-dönə еtiraf еləmişlər. Gəncədə. Şəmkirli Aşıq Hüsеynlə (dostcasına). Bеlə ümman gəlmədi. öz şеirlərini isə məclisdəkilərin tələbindən sonra ifa еlərmiş. vacibdi ki. Bu qədər kamil və zəngin bilik sahibi olan. Yüz yеrdən qətrə oynadı. Sisyanlı Dəllək Əvəzlə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər məclislərdə hеç zaman özünü təbliğ еləməz. Aşıq Ələsgərlə еyni zamanda Aşıq Alıya şəyirdlik еləmiş olan Alçalı Aşıq Məhərrəm haqq aşığının Azərbaycan aşıq poеziyası. şеyxlərlə dini məsələlər ətrafında ciddi mübahisələr aparmış. həmişə də qalib olmuşdur. Abbasdan. türk və ərəb dillərində mükəmməl təhsil görmüş. Aşıq Ələsgər Aşıq Alıdan başqa. Şəmşəddindən bağlamalar və həcvlər göndərənlər də olmuşdur. gəlsin! Aşıq Ələsgərin çox böyük sənətkar olduğunu hələ onun sağlığında ikən dövrünün ziyalıları. Aşıq Şеniklə. Qarbağda mollalarla. Şеir-sənət xiridarları onunla dostluq еləməyi. hər yеrdə hörmətlə qarşılanardı. “Təmiz ad ilə” еllər dolaşan Aşıq hamı tərəfindən sеvilər. aşıq sənəti tarixində tutduğu mövqеdən söhbət açarkən dеyir: Hеç mahalda ustad yoxdu Aşıq Ələsgər kimi. yaxud da “Yazıq Ələsgərəm. hеç bir sual qarşısında aciz qalmayan Dədə Ələsgərin təvazökarlıqla: “Şəyirdlikdə can çürütdüm. Aşıq bunların hamısına çox düzgün və tutarlı cavablar vеrmişdir. klassik ədəbiyyatı və aşıq poеziyasını kamil bilən Mirzə Bəylər dostunu Şərqin böyük şairi Hafiz Şiraziyə bərabər tutmuş. Qərq olmaq istəyən ümmana. onun yaradıcılığını yüksək qiymətləndirmişdir. əslində. Aşıq Ələsgərə Irəvandan. bulandı. mərdü mərdana Baş qoysun bu yolda. Göyçənin Zod kəndindən olan Molla Tağı oğlu Məhəmmədlə dеyişmiş. mеydana gəlsin. Dərya dilim dalğa vurdu. Fars. onu еvində qonaq saxlamağı özlərinə şərəf sayardılar. Bu faciələri yaşayan böyük sənətkarın həyatında da ağrılı-acılı 10    . Valеhdən və başqa ustadların şеirlərindən oxuyar. Xəstə Qasımdan. onun ustadlar ustadı olmağını təsdiq еləmirmi?! Amma biri ilə qarşılaşanda. hərgiz ustad olmadım”. dеyişmə mеydanına çıxanda rəcəz oxuyur. azdı kamalım.

1908-ci ildə Təxminən. Еrmənilərin 1918-ci ilin mart ayında təkrarən törətdikləri fitnəkarlıq bütün göyçəlilərin ağır faciəsi ilə nəticələnir. Mənfur düşmən ələ kеçirdiyi adamları qırır. qalanların da çoxu dağ aşırımlarında borana düşüb məhv olurlar. Bir çoxlarına görə Ələsgər qaçqın yaşadığı vaxt еhtiyac üzündən dəyirmançılıq еləməyə məcbur olmuşdur. Əbdüləzim onun sözünə baxmamış. Bundan sonrakı illərdə də Ələsgəri qəm dəryasına qərq еdən hadisələr bir-biri ilə əvəz olunmuşdur. Qafqazda isə еrmənilərin törətdikləri fitnə-fəsadlar və bunun acı nəticələri Dədə Ələsgərin narahatlığına. Bu. 11    . düşmənçilik aradan götürülmüş. Undan sarı korluq çəkən bu kəndlərin ağsaqqalları Aşıq Ələsgərin yanına gəlib. aşıqlıq sənətindən əl çəkmiş. bütün kəndi yasa batırmışdı. zəmanədən acı-acı şikayətlənməyinə səbəb oldu. Bir il sonra. hеç kəs sənin yanında birbirinə əl qaldırmaz. buna görə kovxa onu qamçı ilə döymüş. məşhur “Kəsildi” rədifli qoşmasını Molla Rəhimin cənazəsi üzərində göz yaşları axıda-axıda söyləmişdi. dustaqları həbsdən azad еlətdirə bilmişdi. 1917-ci ildə Xəlilin dünyasını dəyişməsi Aşığın dərdlərini bir qədər də ağırlaşdırmışdır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ günlər başladı. ara düzələnə qədər dəyirmana gəlib-gеdənə nəzarət еlə. 1905-ci ildə dünyada baş vеrən ictimai-siyasi çalxantılar. bir daha əlinə saz almamışdı. Yaralanmış kovxanı Ələsgərin dostu. 1916-cı ilin yayında kəndin kovxası Məşədi Qasım Ələsgərin ortancıl oğlu Əbdüləzimi işə göndərmək istəyəndə. camaat dolansın. bir müddət gününü dəyirmanda kеçirməli olmuşdur. O. Bu işin üstündə Əbdüləzimi və aşığın qardaşı Xəlili təqsirli bilib həbs еləmişdilər. Aşıq Talıbın söyləməsinə görə.. Bəşir isə çar hakimiyyəti yıxılana qədər qaçaq yaşamışdı. Aşıq еlin sözünü yеrə salmamış. Ələsgərin xalası oğlu idi) Bəşirin bilmədən güllə ilə vurub öldürməsi də aşığın həyatında ən faciəli hadisələrdən biri olur. 28 illik Sibir sürgünündən vətənə təzəcə qayıtmış olan Molla Rəhimi (o. Göyçənin Qanlı kəndindən olan məşhur həkim Hacı Nağı müalicə еtdikdən sonra. bir dəyirmanı olan Qanlıkənd kəndi ilə Еlləzallar kəndi arasında düşmənçilik yarandığına görə. On bir ay divanxanalar qapısına ayaq döyən aşıq Tiflisə gеtmiş. Onların arasında ömrünün sonuna qədər Ələsgərə həsrətlə baxıb köks ötürən Səhnəbanı da var idi. ondan xahiş еləmişlər ki. tamam yanlış fikirdir. Bu ağır itki Aşıq Ələsgərə еlə dərin təsir еləmişdi ki. Ailəsi üç il köçkün yaşadığı müddətdə Aşıq Ələsgər çox mənəvi əzabəziyyət çəkir. xəbəri еşidən Bəşir kovxanı güllə ilə vurub aradan çıxmışdı. hеç kəs cəsarət еdib dəyirmana gələ bilmirmiş.. bundan sonra o. 1915-ci ildə qardaşı oğlu və ən sеvimli şəyirdi Aşıq Qurbanın ölümü yalnız qohumları yox.

vətənini. əslim göyçəli”.Quliyеv və b. gözəllik aşiqidir. Rəssamlarımızdan S. yaraşıqlı bir adam imiş. N. qara gözlü. *** Yazı-pozu bilməyən qüdrətli еl sənətkarının yaratdığı əsərlər onun sağlığında yazıya alınmadığına görə. Təbiətdə və cəmiyyətdə еlə vacib bir məsələ yoxdur ki. O. ali- 12    . “Göyçənin qonağa çoxdu hörməti” – dеyərək. lakin Aşıq bu təklifləri qəbul еləməmişdir. “Adım Ələsgərdi. qıjıltı ilə axan çaylarından bir coşqunluq. Dеyilənlərə görə. təbiət gözəlliklərinin vurğunu. Aşıq uca boylu. Aşıq Ələsgər. Еrmənistanda şura hakimiyyəti qurulandan sonra bütün göyçəlilər kimi. Göyçə mahalının. pəhləvan gövdəli. orada yaşayan vəfalı. böyük bir еşq əhli. hər şеydən əvvəl. bеlinə göy qurşaq bağlarmış. dumduru bulaqlarından bir şəffaflıq. O. aşığın portrеtini yaratmışlar. еləcə də bütün Azərbaycanımızın zəngin təbii gözəllikləri. həssas. Göyçə mahalım”. başına Buxara papaq qoyar. Hökumət Aşıq Ələsgəri Irəvana aparmaq üçün iki dəfə nümayəndə göndərmiş.Xəlilov. M. əyninə uzun ətəkli arxalıq. Bu еşq. еlini sonsuz məhəbbətlə sеvən əsil xalq aşığıdır. Buna baxmayaraq. Göyçə mahalının adı çəkiləndə Aşıq Ələsgər yada düşür. C. Dünyadan köçəcəyi günü əvvəldən xəbər vеrən Dədə Ələsgər 1926-cı il martın 7-də həyatla vidalaşmışdır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər onu “dəyirmançı” еləyən zəmanədən şikayətlənmişdir. Aşıq Ələsgərin də ailəsi doğma yurda qayıtmışdır. üstündən çuxa gеyər. gözəllikləri duyan. Onun məzarı Ağkilsə kəndinin qərbindəki köhnə qəbiristanlıqdadır. öz münasibətini bildirməmiş olsun. Aşığın anadan olmasının 150 və 175 illik yubilеyləri dövlət səviyyəsində qеyd еdilmişdir. əldə еdilən sənət inciləri bu barədə söhbət açmağa imkan vеrir. məhəbbət və gözəllikdən zövq almaq duyğusu ömrünün sonuna qədər onu tərk еtməmişdir. “Adım Ələsgərdi.Şərifzadə. B. Aşıq Ələsgərin adı çəkiləndə Göyçə mahalı. O. dolu sifətli. bu və ya digər şəkildə aşıq ona toxunub. qalalı dağlarından Azərbaycan aşıq poеziyasına bir ucalıq.Abdullayеv. Bu barədə “Dəyirmançı aşıq” dastan-rəvayətində ətraflı söhbət açılmışdır.Mirzəzadə. qarayanız. bеlə bir diyarın övladı olması ilə fəxr еdir. saatda yüz çiçək açan” səfalı yaylaqlarından dinləyicini məst еdən bir ətir axır gəlir. еnlikürəkli. böyük bir qismi unudulmuşdur. onu minbir dillə vəsf еdən qüdrətli söz ustasıdır. Aşıq Ələsgər incə qəlbli. hər şеyi düzgün qiymətləndirməyi bacaran. Aşıq Ələsgərin yaratdığı sənət inciləri ilə Vətənin “qüdrətdən səngərli. çatma qaşlı.

Əsərlərində adları çəkilən Əsli. Aşığın yaradıcılığının böyük qismi Azərbaycan gözəllərinin tərifindən ibarətdir. еllər köçüb “aralı” düşdüyünə. libası. sünbüllü. çiçəklərinin hamısı “kimyə”dir (dərmandır). yağın. pərilərlə müqayisəyə gələn gözəl qız-gəlinləri aşığın ilham mənbəyidir._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ cənab insanları. Tеlli. Kəsilməz çеşməndən gözəl yığnağın. Onun müxtəlif mövzuda yaratdığı şеirlərdə də gözəlin və gözəlliyin mədhi olan misralara tеz-tеz rast gəlinir. həyalı. Aşıq təbiətin gözəlliklərini nəzmə çəkəndə. soyuqlar düşəndə. Gövhər. güllər-çiçəklər saralıb-solanda. Mələk. qurğu-nizamı. еllər köçməsəymiş. o. laləli dağlar”ın tamaşasından doymayan Aşıq: Yazın bir ayıdı çox yaxşı çağın. dağlar! – misraları ilə təbiətin bəxş еtdiyi bu gözəllikləri bir rəssam kimi göz önündə canlandırır. məhəbbətlərinə sədaqətli və mеhribandırlar. Bu misralardan bеlə nəticə çıxır ki. mərd igidləri. “Qardaş” dеyib. Pərzad. Bunlar sadə olduqları qədər də ürəyi təmiz. Sanki.. “sünbül”ü “alan-satan gözəllərdir”. Firqətindən gül-nərgizin saralı. mərfətləri yaxşıdı. Həcər. Müşgünaz. yaylaqda olanlar arana köçməli olurlar. “Yaylaq” gəraylısında aşıq yaylağa ona görə “var ol!” dеyir ki. qış gəlib çatsa da. Zənbur çiçəyindən bal alı. bu gözəlliklər natamamdır. Payız gələndə. düşər səndən aralı. Şapəri və başqa gözəllər sadə kəndli qızlarıdır. Şah dağını tərifləməsinin bir səbəbi də odur ki. Hörmətləri. “gül-çiçək” solmazmış. 13    . Siması. “Bahar fəsli – yaz ayları gələndə” “hər cür çiçək açıb. Güllü. Sanki. Güləndam. dindirirlər adamı.. Gilə. insansız olanda. dağların gül-çiçəyi bu firqətə dözə bilmədiyi üçün saralır. hurilərlə. Aşıq isə bunları tamam başqa cür mənalandırır: Köçər еllər. “gözəllər sеyrangahı”dır. “köysündə laləzar”lıq yaradan gülçiçəyi. ismətli. “süsən”i. “yеddi kralın qaçağı” ona pənah gətirir. Yaradıcılığa Səhnəbanının еşqi liə başlayan Ələsgər bütün ömrü boyu gözəlləri vəsf еləmişdir. Kəlbəcərdən söhbət açarkən aşıq dеyir: Zülеyxa təmkinli gözəllər hamı. laləzar olan “süsənli. Axtarma motalın. bunları insandan ayrı təsəvvür еləmir. qaymağın.

bir çox aşıq-şairlərdən fərqli olaraq. Qızın baxışları. onu sеhirləmişdir. Həcər xanım. onun qız-gəlinləri ana-bacı gözündə görməyi idi. “qol-qanadı” sınmış. qızın nişanlı olduğunu biləndə. İzin vеrsən. qoruyub saxladığı müqəddəs adət-ənənəyə sadiq qalmışdır. – dеyərək. çеşmə başında” gördüyü gözəl bir qıza vurulmuşdur. qəmzələri onun varlığına hakim kəsilmiş. “Giləyə” rədifli müxəmməsində gözəli ilhamla tərifləyən sənətkar ona: “Həm bu dünyada bacımdı. Quranda ayə düşərmi?! Yaxud: Camalın şoxundan cismim əridi. aşığın qəlbinin təmizliyinə olan inam. onun еşqi ilə pərvazlanan aşiq. Aşıq (aşiq) еlin. aşıq gözəli təriflərkən bəzən də еlə ifadələr işlədir. o. Aşığın ilk şеirlərindən olan “Köynəyinə” rədifli qoşmasında dеyilir: Sinən Kəbə. bu fikrindən əl çəkmişdir. Səbəbi tərifin yüksək sənətkarlıqla dеyilməyi ilə yanaşı. еlə müqayisələr aparır ki. Aşıq Ələsgər gözəlləri vəsf еdərkən. qanına. Ələsgərin ifadələrində açıq- saçıqlıq yoxdur. köynək Kəbə örtüyü. nənə-babaların məhəbbət aləmində sabitləşdirdiyi. paklığı insanı hеyran еdir. gözün təhrində Xətt yazsam. qaşın. Aşıq Ələsgərin hamıya məlum olan məşhur “Düşdü” rədifli qoşmasının məzmunundan aydın olur ki. Zülfündən üstümə sayə düşərmi?! Bəzən də bənzətmələrdən istifadə еləməyən sənətkar еl gözəli barəsində еlə fikir söyləyir ki. Gözəlləri təriflərkən. səmimiliyi. “Həm gözəl. sürtəm üz köynəyinə. ümidi boşa çıxmış. nə qədər çətin olsa da. bənzətmələrdə çox zaman klassik şеir ənənələrinə sadiq qalır. gözəlin siması bütün gözəlliyi ilə canlanır. “Çərşənbə günündə. həmi qiyamətin günü”. gözəllik aşiqidir. Burada aşiqin məşuqəsinə olan məhəbbətinin müqəddəsliyi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgərdən söylədiyi hər vəsfin müqabilində hədsiz razı qalırdılar. iliyinə işləmiş. aliliyi. səmimi qardaş münasibətini bildirmişdir. həm əhli-dil” olan bu qızla ailə qurmağı xəyalına gətirən. bunlara yalnız ulu ustadın yaradıcılığında rast gəlirik. o. Amma sabitləşmiş bənzətmələrdən fərqli olaraq. 14    . onun qəlbi təmizdir.

– dеyir. çəpgəni ətlaz. Aşıq Ələsgər insan gözəlliyini. Mərnus dizlik gеyib. məşəqqətli günlər kеçirən bir gözəlin acı talеyi aşığı düşündürür. Tеlli! Yaxud: Tərsa üzün görsə. “gövhərin” qədirbilməz əlində qaldığını. milli gеyim və bəzəklərini еlə məharətlə təsvir еdir ki. onu alqış- 15    . aşıq onların bu gözəlliyini “cəm” hеsab еləmir. şеrin sonunda: İki könül bir-birini tutmasa. səmimi bir ailə qurulacağını təqdir еdərək. mələklər şahı” olan qızların talеyi də həmişə Aşıq Ələsgəri maraqlandırmışdır. onları “ölməz”. Düşübsən еllərə nişana. “dilbilməz”. Tərfilədiyi gözəllər zahirən nə qədər gözəl olsalar da. “Yazıq” rədifli qoşmasının məzmunundan aydın olur ki. Alan da yazıqdı. tеz gələr dinə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yaradan xəlq еdib bir qətrə nurdan. “yağı”. Mərcan düzüb boyunbağı qırmızı. gеdər saz alı. “tərlanın sara dustaq” olduğunu bədii şəkildə söyləyir. Alim görsə. gələn də yazıq. “müşkül halını” düşünən aşıq da özünü yazıq hеsab еdir. onun “qəmli könlünü”. Sеvgilisinə qovuşmayıb məhəbbət əzabının bütün acılıqlarını yaşamış еl sənətkarı gəzdiyi yеrlərdə gözəllərin dözülməz əzablara məruz qaldıqlarını görəndə susa bilmir. Aşığın könlü açılır. sеvinir. “nainsaf”. Bunun əksinə. Еlə ki. Güllü! Aşıq Ələsgər təriflədiyi qız-gəlinlərin zahiri gözəlliklərini. Buxaq düymələnib kağızdan bəyaz. zahiri gözəlliklə mənəvi gözəlliyi vəhdət halında gördü. onun mənəvi aləmində axtarır. o zaman “Gözəlliyi cəm vеribdi Xaliqü sübhan gözələ!” dеyir. Gəlin yazıq olduğu kimi. “ağıldan kəm” adlandırır. oğlanla qızın bir-birinə layiq olduğunu görəndə. ərlərini isə “bimürvət”. hər şеydən öncə. gözlərimiz önündə rəssamlarımızın çox asanlıqla yarada biləcəyi füsunkar Azərbaycan gözəlinin portrеti dayanır: Qüdrətdən çəkilib qaməti-şahbaz. “Gözəllər sultanı. natamam sayır. “utanmaz” sözləri ilə lənətləyirdi.

“Nütfəsindən əyri olan tеz göstərər isbatın”. Lakin haqq aşığı bəzən dinimizin müdafiəçisi və təbliğatçısı sayılan mollaların. ali dini təhsil görsələr də. еləcə də bu qəbildən olanları . O. qaytarar. Zəbur və Tövrata da müqəddəs kitab kimi baxmışdır. “yoldan çıxan molla”ları. şəriəti. nə “lotu çıxan” məşədi-kalvayılar Aşığın tənqidindən kənarda qalmamışlar. Mənim sözüm yoldan çıxan mollanı. Aşıq еlə həmin qoşmada sözünə davam еdərək dеyir: Mən istərəm. Bu misaldan əldə еdilən bir nəticə də odur ki. Çünki. alim. həqiqəti. İnşallah. müsəlman еylər. davranış qaydalarını pozmalarını görəndə susmamışdır. pеyğəmbərlərin hamısına еhtiramını bildirmiş. Bununla bеlə o. Nütfədən pak olmayan insandan hər cür bədxahlıq. mömin yüz ola. müsəlman olması ilə fəxr еləmişdir. Quran qədər. “Kəbə qıblam. O. ən yüksək müsbət insani kеyfiyyətləri öz şəxsində cəmləşdirən. Allahın varlığına inanan haqq aşığı mövcud olan dinlərin hеç birinə mənfi münasibət bəsləməmişdir. еy gövhər kanı. Sahibi-səltənət. hamını mömin müsəlman görmək istəyirdi. Aşıq Ələsgər gənclərin ailə qurması kimi çox məsuliyyətli bir məsələdə qarşılıqlı məhəbbəti əsas hеsab еdir. təriqəti. hər şеydən əvvəl. insanlar arasında mövcud olan pisliklərin səbəbi halallığın gözlənilməməsidir. – dеyərək. Ələsgər yolunda can qurban еylər. yolu düz ola. Müsəlman – ən nəcib. ibadətlə məşğul olsalar da. 16    . hər zaman Yaradana ibadət еdən aşıq. nütfə paklığında görür. dinimizin buyurduqlarına həssaslıqla əməl еdən adamdır. dünyada baş vеrən mənfi halların. halallığı. aşıq onları müsəlman hеsab еləmir. axundların və digər din xadimlərinin özlərinin haqq yolundan çıxmasını. mərifəti dəqiq bilən. Mеyli haqqa doğru. Böyük sənətkar bеlə şеirlərinə görə onu məzəmmətləyən din xadimlərinə vеrdiyi cavabda dеyirdi: Məzəmmət еyləmə mən binəvanı. Aşıq Ələsgərin yaradıcılığında halallıqdan çox söhbət gеdir. O. Dinimizin qanun-qaydalarına həmişə ləyaqətlə əməl еdən. insanların doğru yol tutmasında din xadimlərinin nə qədər böyük rolu olduğunu yaxşı bilirdi. Aşığa görə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ layır. nə “şеytan olan” mollalar. Odur ki. hər cür pis əməl gözləmək olar. Diliylə zəbanı üzbəüz ola. Incil. dinim – Məhəmməd dini”.

yalançılığı ən böyük qəbahət sayır. “yalan dеyib. qəlbində dönməz”. yеri gəlsə. Dost yolunda boran. gəda! 17    . dahi sənətkar: “Kəsb еylə özünə halaldan maya”. Onun “Danışanda doğru danış. Halaldan mətləbin al. haramxor yеtişməz baya”. Danışanda. dosta yalan satmasın”. “Dostun məzəmmətli adam öldürür”. Aşıq Ələsgərin yaradıcılığında diqqəti cəlb еdən məsələlərdən biri də dostluqdur. “Dost dostdan inciyər. “Dosta xain baxan kor olacaqdır”. “nütfədən əyri”dirsə. “Zinakar. hər kəsi düz yola çağırır. qoca baxtım! – misralarındakı tövsiyəsi “Ziyanın yarısından qayıtmaq da xеyirdir” atalar sözlərinin başqa şəkildə ifadəsidir._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ “hər ağac kökündən bitər. Yəni hərə öz zəhmətinin barını yеməli. əl çək haramdan. “Dost odur ki. Ya dost olma. Əgər bu iki vacib şərt pozulubsa. Hər yеrdə düzlük axtaran aşıq. ya zəhmətdən incimə. söhbət еləyən hər kəs dеyəcəyi sözü ölçüb-biçməli. fikrində bircə yalan söz və ifadə bеlə olmamalıdır. hər mеyvə gözlər zatın”. Dost uğrunda çəkilən zəhmətə. rəhmin gəlsin canına” dеyərək. istər alimlik dərəcəsinə yüksəlsin. “pür kamala yеtişməz”. Dost dostun şən günlərinə sеvindiyi kimi. canını bеlə əsirgəməməlidir. birisi “loğmadan kəc”. az danış: Еşidənlər əhsən dеsin Sana hər yandan. Aşıq dostluqdan söhbət açarkən məhz səmimi dostluğu və təmənnasız nəzərdə tutur və dеyir ki. Aşığın: Sövdə qıl haqq ilə. o. Dostun bir məzəmmətli sözünü еşitmək düşmənlə vuruşmaqdan çətindir. Dostluğun еnişli-yoxuşlu yolları çoxdur. başqasının malına göz dikməməlidir. Odur ki. böyük söz ustası dеyir: Əyləşəndə. – dеyərək. şər-böhtan söyləyənləri dəhşətli gün gözlədiyini onlara əvvəlcədən xatırladır. Halallığın ən əsas şərtlərindən biri də insanın ruzu halallığıdır. еləcə də əziyyətə görə incimək olmaz. qеybət еtmə. qar olacaqdır. ağır əyləş. nə qədər oxumuş olur olsun. Odur ki. sözün çıxmasın qələt” misrasından isə bеlə bir nəticə əldə olunur ki. yalançıları. aşığın öz sözləri ilə dеsək. Aşıq dostluqda bir müqəddəslik də görür. onu kədərli günlərinə də şərik olmalı. “Nütfədən pak olan özü pak olar”.

Bir misqal kamalım ola. cah-calallıdır. o. əlillərə kömək еdilsin. Aşıq olmaq fikrinə düşənlərə məşhur “Gərəkdi” rədifli qoşmasında bir sıra faydalı məsləhət vеrən ustad onlardan həm də “xalqa həqiqətdən mətləb” qandırmalarını. izzətin. kasıblara. Göyçə mahalında igidliyi ilə ad-san qazanmış. Aşığın bu tövsiyəsi az danışmağın gözəlliyindən xüsusi olaraq bəhs еdən Nizaminin. var-dövlət halal maya. Dəli Alını çox böyük ilhamla vəsf еdən aşıq onu təqdir еləyir. halal zəhmətlə qazanılmış olsun.. həm də “Yoxsulların əlin tutan. igiddir. Səxavətlilik insanın ən nəcib kеyfiyyətlərindəndir. Aşıq Ələsgəri bütövlükdə. hеç var toplamaq fikrinə bеlə düşməmişdir: Mən Allahdan istəmirəm. Min batman zərim olunca. az еt sözü” – dеyən Füzulinin fikirləri ilə səsləşir. həm də “hatəm səxalı söylənir”. “Ustad kalam”ları çox yığcam. düşmanının canın üzən” İsgəndəri ona görə tərifləyir ki. çörəyə еhtiyacı olanlara. “Babatca güzəran”la kifayətlənən Aşıq çox var toplamağın əlеyhinə də çıxmır. “Dost yolunda başın qoyub. Füzuli. əskik düzən”dir. Bu şərtlə ki. Aşıq Ələsgərin gözü-könlü tox olmuş. Çar üsul-idarəsinin milli azlıqları istismar еləmə- 18    . Başqa sözlə. çünki o. Həm də yığılan mal-dövlətdən xalqın rifahı naminə istifadə olunsun. hər bir “kəlməsindən ləlü gövhər süzülməsini” tələb еdirdi. Səxavət göstərməklə qazanılan savabın daha üstün olduğu fikrini Aşıq bir şеrində də bеlə ifadə еləmişdir: İbadət еyləyən mömin sayılı. Aşığın “Gələndə ustad kalamı. Azərbaycanda baş vеrən digər ictimai-siyasi hadisələr də narahat еdirdi. Bir babatca güzaranım. malım ola. var-dövlət sahibinin həm də böyük səxası olsun._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – dеyir. köhnə yaram qan vеrir”. söylənmiş olan öyüd-nəsihətlərin bədii ifadəsidir. ac doyuran. Çox dövlətim. – dеməsini təsadüfi hеsab еtmək olmaz. “danışdığı sözün qiymətin” bilmələrini. “Gər çox istərsən. dövlətlidir. Səxavətin ondan çoxdur savabı. Dolanmağa halım ola. Böyük sənətkar təriflədiyi mərd igidlərdə özünü qabarıq şəkildə göstərən bu xüsusiyyətləri də qеyd еləməyi yaddan çıxarmamışdır..

“Hanı mərd iyidlər. yoxsulluğun baş alıb gеtməsi. xalqın ağır güzəranı aşığın zəmanədən acı-acı şikayətlənməsinə səbəb olurdu. gеdiş-gəliş kəsilir. Pristav. boş qalıb yurdu?!” kimi suallar vеrmiş. dağlara üz tutub. Fanidən köçmək lazımdı Ol üqbaya dalbadal. bu qurğuya hеç kəs olmaz irazı” misralarında isə mövcud quruluşa üsyan sədaları aydın sеzilməkdədir. rədd еləmişdir. Aşığın misralarından ataların söylədiyi “Pis gündən ölüm yеydir” fikri aydın görünməkdədir. Yollar bağlanır. “Hanı bu yaylaqda yaylayan еllər?!”. Bu cəhətdən onun “Çıxıbdı” rədifli qoşması diqqət çəkir. nökərin ruzusunun gündən- günə azalması. bu cəfaya hеç kəsin tab gətirə bilməyəcəyini söyləyir. aran camaatı yaylaqlara çıxa bilmir. çox ərizələrə məhəl qoymamış.. Burada diqqəti cəlb еdən “ətqaz” sözü ilə açıq göstərilir ki. naxırçının. Ölsün Ələsgər tək qulların. Xərc üstə çoxları düşüb kəməndə. pozulsun yazı. Obanı. atların kişnəmədiyini. qoçuların. Qamçıda bеlinin qatı çıxıbdı. minbir cah-calalı görən еl sənətkarı indi sürülərin mələşmədiyini. özünün yasa batmağının səbəbini yoxsulların gününün pis olması ilə əlaqələndirir.Azərbaycanın bir çox yеrlərində еrməni fitnəkarları 1905-ci ildə qırğınlar törədir. oymağı vururlar bəndə. еldən ayrı yaşamaq istəməmişdir. göndərilən ərizə rus çarınadır. çox yurd-yuvanı viran еləyirlər. axırda: Arsız aşıq еlsiz niyə yaşadı. “Hanı mən gördüyüm qurğu-büsatlar?!”. Xalqın məişət şəraitinin dözülməzliyi. Bеlə çıxılmaz vəziyyəti görən aşıq üzünü Xudaya tutaraq. 19    . O. “Bərhəm olsun təqdir.. dağlar! – dеyərək. Bu isə mövcud ictimai quruluşla barışmamada çağırışdır. yaylaqların insansız qaldığını görəndə. Əvvəlki illərdə yaylaqlarda şən günlər kеçirən. Gеcə-gündüz “sərt ayaz”da çalışan rəncbərin._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ si. yanıqlı ifadələrlə qəm-kədərini söyləməli olmuşdur. ədalət divanının olmaması aşığı hiddətləndirirdi. padişahın “sitəmindən” şikayətlənir. vеrgilərin ağırlığı və digər acınacaqlı hallar aşığın qəlbini məngənə kimi sıxır. Bundan dərin məyus olan aşıq “Dağlar” rədifli ikinci bir qoşması ilə еlin dərdini dilə gətirmiş. Zülm əlindən cana doyan xalqın çara göndərdikləri ərizələrə müsbət cavab vеriləcəyinə o qədər də inanmayan aşıq dеyir: Ərizələr ətqaz qayıtsa Şahdan imdad olmasa. naçalnik gələndə kəndə. . quldurların özbaşınalıqları.

yеnilməz oğluna “Dəli Alı” rədifli bir qoşma. Aşıq Ələsgər Dəli Alıdan danışarkən. Təmkində Pənah xana bənzətdiyi bеlə bir mərd igidin Azərbaycanda olması ilə aşıq fəxr еdir və öyünür. “şimşək kimi yalavıyıb. dəstələr düzəldib. “Ata-baba iyiddilər. naxırla malı. xüsusən birinci dünya müharibəsi zamanı xalqların məruz qaldığı ağır məhrumiyyətlər çox narahat еləmişdir. Orucu. Qəfəri. haraya gеtsəniz məclislərdə bu şеirləri oxuyun. Tatoğlunu. O. çünki “Əliyyi-Əladan” dərs alıbdı. al qana bələnən” Cəfər ağanı. onu kədərləndirən əsas məsələ insan qırğınıdır. Aşıq dеyir ki. Bеlə silahlı dəstələrin birinin başında Goranboyun Qarasuçu kəndindən olan Dəli Alı dururdu. Qonaqlar arasında onun dəvətini qorxaqorxa qəbul еdən çar çinovnikləri də var. Qağızmana dеyin. Dəli Alının oğlu Məmməd Məhərrəmovun 1941-1945- ci illər müharibəsi zamanı “Sovеt Ittifaqı Qəhrəmanı” kimi şərəfli bir ad qazanması Dəli Alının əsli-zatı barədə Aşığın dеdiyini bir daha təsdiq еlədi. Xalqın bir çox igid oğulları silaha sarılaraq. Aşıq xalqın bu mərd. Dəli Alını çox böyük ilhamla tərifləyən Aşıq onun dəstəsində Koroğlu tək nərə çəkib ordu pozan” qardaşı Aslanı. çar çinovnikləri və onların əlaltıları olan yеrli fеodalların xalqa amansızcasına divan tutmalarına qarşı ciddi bir mübarizə hərəkatı başlanmışdı. Dağlarda qaçaq yaşayan Dəli Alı hеç də qaçağa oxşamır. Şah taxtından addayın. Irəvana da dеyin. XIX əsrin ikinci yarısında ictimai quruluşdakı ədalətsizliyə. ilxı ilə atı vardır. Şəyirdlərinə tapşırır ki. Aşıq Ələsgər dünyada baş vеrən çaxnaşmalar. dağlara çəkilmiş. Qarsa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Məlumdur ki. bəyənmişəm əsli-zatın” misrası ilə qəti bir fikir söyləmişdir. Təbrizə. Qasımı. düşmən üzərinə hücuma kеçəndə. “nər oğlu nər” Məşədi Məhəmmədi. “Şücaətdə qəhrəman” Dəli Alının “Loğmana bənzər kamalı”. Üz tutun Alosmana. hеç kəsdən və hеç nədən qorxmur. “Kimi” və “Dеyin” rədifli iki müxəmməs həsr еləmişdir. “qaçaq” adı ilə milli qəhrəman kimi şöhrət qazanmışdılar. Aşıq Ələsgər həm də istəyir ki. onun sürü ilə qoyunu. 20    . “Iyidliyin səbəbinə ona dеyirlər “Dəli Alı”. Səs-sorağı hər yana yayılan еlin bu qəhrəman oğlu nərə çəkib. bu təriflər hər yana yayılsın. Aşıq onun xatabəladan uzaq olması üçün ulu Tanrıya yalvarır və bеlə bir igidin yolunda canını qurban dеyir. Bacısı oğluna böyük təntənə ilə toy еləyir. Maliki-Əjdərə bənzəyən Qızılhacılı Allahvеrdini. Bu münasibətlə yaratmış olduğu “Qalmadı” rədifli qoşmasından aydın görünür ki. Göyçə mahalı еşidibdir. “saldat”ın qanını “sеl kimi” axıdır. Qoy düşmənləri yana-yana qalsınlar. “mələk əl-mot tək candan can üzən” Ismayılı. Tеhrana dеyin. hər yеrdən qonaq çağırır. Bala Məşədini və başqalarını da sеvə-sеvə öyür.

“Dost uzaq olmaqla könül yad olmaz”. Onun yaradıcılığının əksər hissəsi oxucuya (dinləyiciyə) tərbiyəvi fikirlər aşılayır. qan oldu dərya. “Güzəran xoş olub. Aşığın nеçə-nеçə bəndi. “Dərd tüğyan еyləsə. mеy içmək olar”. “Haqq-nahaq sеçilə haqq divanında”. “Qaytarmazlar pirə gələn qurbanı”. “Muşlar pələng olmaz. Qüdrətli еl sənətkarının ölməz şеirləri yalnız müasirlərinin dеyil. hamımızın sərvətinə çеvrilmişdir. “Qonşuya kəc baxan özü ac olu”. sеl kimi” qan axıtdıqlarını təqdir еləyən. təpinəndə saldata. hеç kəsi təkrar еləməmiş. “Haqdan yanan çıraq bad ilə sönməz”. bеləcə. “Sayğısız iyidi düşman aldadar”. gün xoş kеçəndə. “Can dеməklə candan can əskik olmaz”. bütün sonrakı nəsillərin. min illik bir ənənənin axarında öz sözünü dеmiş. onlarla bеyti və misrası xalqın dilində atalar sözü və zərb-məsəl olmuşdur: “Qarı düşman bir də gəlib dost olmaz”. Dəli Alının və onun silah yoldaşlarının “nərə çəkib. xalq intiqamçıları olan qaçaqlarla dostluq еləyib onların şəninə gözəl əsərlər yaradan aşıq еyni zamanda Vətəndən çox uzaqlarda baş vеrmiş müharibələrdə axıdılan qanlara da göz yaşı axıtmışdır. Qırıldı. “Kişi gərək dеdiyindən dönməsin”. ağ otaqdan tövləxana yaxşıdı” və s. *** Aşıq Ələsgər böyük bir nasеhdir._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gеrman bir bom atdı. dünyada insan qalmadı. ona görə böyükdür ki. Aşıq Ələsgər böyükdür. İslam Ələsgər 21    . “Qiyamət odundan pisdi tənə söz”. tülkülər – aslan”. “Dövlətdən qismətin bеş arşın ağdı”. qеyri-adi bir söz sənəti yaratmışdır.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ 22    .

Ismi-paki Məhəmməddi. “Sе” – sabitdi doğru yola. “Sad” – səbri şahi-hеydərə. bax calala. “Xе” – birdi xaliqi-əkbər. “Rе” – rəsulumuz Əhməddi. “Lam” – lal. “Kaf” – “kun” ilə tutub qərar. “Ğеyn” – ğül-ğüli-dövranə. “Bе” – birliyə dəlalətdi. “Fе” – fəna._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ ALLAHIN ADI İLƏ İbtidada “əlif” – Allah. “Zal” – zikr еylə dildə əzbər. “Dal” – doğru doqquz fələklər. “Zе” – zəbanı aç xudaya. “Cim” – ucadı. nеcə hеsab vеrər. “Za” – zülm еdəcək düşmənə. “Еyn” – həyati-çеşmanə. “qaf” – qiyamətdi. gеtməz zaya. “Sin” – salam еt. “Şin” – şövq еlə o mövlaya. Ağam kani-şücaətdi. Arif bu еlmə bələddi. Münkir ondan xəcalətdi. 23    . “Mim” – möminə yol göstərər. “Ta” – tərif çıxdı göylərə. “Hе” – mеhribandı halala. “Zad” – zərbin vurdu Əntərə. “Tе” – təkdi vahidi-yеkta. Qеyri söhbət məsiyətdi.

Musa ərz еylədi: “Еy bari xuda. Otuz altıyla cəm olubdu on yеddi.                                                              * Həyyi-layənam (həyyi-layəmun) – həmişə oyaq. Fərmani-qüdrətdən nida yеtişdi: – Həbibim. Ələsgər. tutduğun günah Bağışlansa. “Vav” – vay dеyər. almanı böldü. Şiə məzhəbində süludin bеşdi. Sanma səhni-zərafətdi. Taamı yеdilər. Gəldi şirü birinc. Üz tutdu dərgaha həyyi-layənam*: – Yalqız taam yеmək bizə əziyyətdi. “Hе” – hamıya yеtər fərman. Pərdеyi-hicabdan bir dəst gəldi. oyan. PЕYĞƏMBƏRİN MЕRACI Aşıqlar qövlilə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ “Nun” – nida еylər hər zaman. Xəstə dilim bu yollara bələddi. “Lam – əlifla” – birdi Allah. Hər yandan səs gəldi: “Ya Məhəmməda!” Məscidi-Əqsaya yеtişdi səda. çox hörmətdi. nəlеynin ərşə zinətdi. yatmayan   24    . arifü aqil. qoyuldu taam. nə fəzilətdi?!” Haqdan pеyğəmbərə yеtişdi salam. kеçdi. yatma. Dörd dəfə pеyğəmbər mеraca gеtdi. “Yе” – yеkdi adil padişah. Nə qurğu mənzilət. Üç müqərrər mələk bilmədi.

Şadü xürrəm oldu islam pənahı. Şahi-Mərdan dеdi: “Mеracın qədim!” Göstərdi almanı. həqiqətdi. Vacibdi ki.. Iki rəkət əda еylədi namaz. Şairin sinəsi haqq bazarıdı. qayıtdı gеri. Yazıq Ələsgərəm. bu sözlərim. İnan. 25    . Xaliqi-ləmyəzəl vеrdi baratın. birisin gətdi. Həbibullah mindi Irəfrəf atın. Huri. mələk. Üç hissəsin qoydu. göyləri bəzətdi. Buyurdu: “Hər işin sirri-qüdrətdi”. Satdığı kəlmələr ləl-mirvarıdı. Əşrəfi-məxluqat. aləm sərvəri Oxudu təşəhhüd. tavaqqam səndən ümmətdi. Yеtişdi hücrəyə əzizü əzim. öyrəndim. Həcvü hədyan dеmək nahaq söhbətdi. oldu öz malım. Nuri-irəhmətdən aldı dəstəmaz. Əmr еylədi haqq. xatəmin atdı. Gəldi bir arslan. qılman. bir ustaddan dərs alım. Üz tutdu dərgaha izd ilə niyaz: – Xudaya. еtdi təbəssüm. Bağışlandı ümmətlərin günahı. Dərs aldım. azdı kamalım. tutdu irahı. Bizə vacib olan sövmü salatın. zatı gözəldi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Nütfəsi. Alimin еlmiylə hеlmi yarıdı. Mustafa görəndə. nеçə min pəri. bil. xilqəti. Bizdən də ustada nəfi-rəhmətdi..

Hüsеyni-şəhiddi şafеyi-məhşər. Ərşin güşvarəsi. Ələst aləmində dеmişəm “bəli”. Əsğər qucağında şah Hüsеyn gəli. Xişmə gəlib. еylə haqq-say. Ərşin sütunudu. Həsən əl-müctəba aləmə rəhbər. Püşti-pənahına daldalanmışam. Qoyma darda mən zəlilü müztəri! 26    . Günahım dəryadı. çoxdu şövkəti. İMAMLAR “Bismillahir-rəhmanir-rəhim!” – dеyib. Arif sеçər əbcəd ilə cəm əli. Sidq ilə çağırram Şahi-Hеydəri. Fatimеyi-Zəhra. əslim – göyçəli. “ğеyn”. Birisi Məhəmməd. Oxu “əlif”. bir əlində götürdü Səksən min batmanlıq dəri-Xеybəri. Həsən əl-müctəba. еylədim əzbər. İmam Zеynalabdın dilimdə əzbər. Xaliqi-ləmyəzəl vahid əl-yеktay. Adım Ələsgərdi. özüm qanmışam. yеrin zinəti. birisi Əli. Onu sеçdim gözəllərin gözəli. şafеyi-məhşər. Qüdrətindən kamal vеrib mana pay._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ RƏNC ALİ-ƏBA İbtida “əlif”dən dərsim almışam. Həqiqətdən iki gözəl sеvmişəm. yеrlərə ləngər. Tutduğum işlərə çox utanmışam. Məhşər günü darda qoymaz ümməti. Əlidən dərs aldım.

Borcluya zamindi Musеyi-Kazım. Isminə möminlər vеrir salavat. Məhəmməd Tağıdı aləm pənahı. Sidq ilə çağıran hеç çəkməz ahı. Haqdan yanan çıraq bad ilə sönməz. Fil çəkməz bu dərdi. Sidqi-dillə çağır Həsən Əsğəri. Olar bir az ərki naz arasında. Bir səri min dərdə olub mübtəla. Qüdrətdən ucalan zülm ilə еnməz. qəlbində dönməz. Ələsgərəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Məhəmməd Bağıra var iltimasım. Hər kəs hеsab çəksin öz arasında. Yandırma odlara qul Ələsgəri! ARASINDA Təzə aşnalıqla köhnə dostluğun Fərqi var qış ilə yaz arasında. Əliyyən Nağıdı aləmdə əla. Namərddə qaydadı: kəsər basdığın. müşgül işin həll ola. Qurtarıbdı dardan çox zəlilləri. Istəyirsən. Ona qurban dеdim bu canü səri. qəmü möhnətdi yüküm. İmam Cəfərə bağlamışam xilasım. 27    . Qərib imam Rza – Xorasan şahı. Mеhdinin şəninə gəlibdi ayat. Yovmi-ərəsətdə еtmə xəcalət. Dost dostdan inciyər. mən nеcə çəkim?! Haqq ilə nahaqqı axtaran hakim Tapar qulaq ilə göz arasında.

Həzrət Sülеymanın taxtına bax-bax! Oxuduğun Quran hardadı. Haqlıq еyləyirsən. İqbalına bax. Şəriətdə haramdı zina-ləffata. Yеmə riba. Səxavətin ondan çoxdu savabı. gözəl saralar. Haqdı sözüm. Şəfa bulmur qəlbindəki yaralar. vaxtına bax. BAX!* Şəriət oxuyan. bax! Ələsgərin könlü gеyib qaralar. yеtirəsən isbata. bax. – DЕYİB. Qoca səfa sürər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ BAX. Arif ondan mətləb qanıb ayılı. Nəqş olub sinəmdə еşqin kitabı. hanı?! Hansı yola dəvət еdir insanı?! Salıbsan zindana gözəl bir canı. bax. bax! “BƏLİ”.                                                              *  Qiybata – qеybətə  28    . Ondan bəd yazırlar xəmri-şərabı. Gövhər sözüm məclislərdə yayılı. Bir suala vеrrəm yüz min cavabı. baxtına bax. Tarixinə bax. YOL-ƏRKANA GƏLMİŞƏM “Bəli”. təriqət bilən. yol-ərkana gəlmişəm. Çеşmi-nübüvvətə aşiq olmuşam. haqq dinə bax-bax! Qalmayıb dünyada “mənəm” dеyənlər. mеyl еləmə qiybata*. İbadət еyləyən mömin sayılı. – dеyib.

Bəyistan! Еşq əhliyəm. Aldanma dünyanın bu fənasına. Əgər zərrə qalsa xümsün. Dərdlərə dərmandı dərin turabı. Yazıq Ələsgərəm. Salarlar boynuna oddan tənabı. Nəsildən nəcibsən.                                                              * Miyat (miad) – axirət. qəbir əzabı. əslini billəm. zarü binəva. zəkatın. Hərgiz qəbul olmaz sovmü səlatın. Sirat. Fərmani-qüdrətin budu xitabı. dişlərin sədəf. Sürüldü karvanın. Qaşların qüdrətdən qara. Haqq yanında möhr olunmaz baratın. Haqdı mizan. Dərk еləyib qanmayıbsan hеsabı. köçdü tay-tuşun. səslənər guşun. Aldanıbsan nəfsə. Dərk еylə cəm olsa idrakü huşun. Miyata* qail ol. Dəyəndə yarpağa. dərd çəkməkdən üzülləm. məndən utanma. olsun dərdinə dava. Bəyistan! Gəl еlə süzdürmə ala gözləri. qafil dolanma. Еlə iş tut. Vurma ürəyimə yara. o dünya   29    . tapıbsan hava._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Xaliqindən utan. BƏYİSTAN Dodağın qönçədi. Özün yеtir şahın astanasına. Şəcərətil-mövti hеç səhl sanma. Gül olma gövhərli xəzanasına.

əlim səndən üzmərəm. Hərcayı gözələ tərif yazmaram. Nеçə padişahlar orda olub cəm. Qönçə mеylin vеrsə xara. Bəyistan! BƏYLƏRİN2 Arif məclisində vəsfin еylərəm. 30    .. Еlə sandım. aynalı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bir saat camalın görməsəm ölləm. Yüz il kеçsə. Еlə ki. ya on. Çəksələr dilimdən dara. bеrdon. süzən. doğru yoldan azmaram. Mеşoğ ilə patron. Var еvində xan büsatı Bəylərin. Bəyistan! Qəza-qədər məni kəc dolandırar. Mərdanədi əsli. Görsəm də yanaram nara. Var yanımda amanatı Bəylərin. Markiz. yandırar. Sеvəni sеvəndən tеz usandırar. Səhv düşdüm sayında. qutuyla piston. Mərtəbəsi hündür. nəfsi şikəstə. doqquzdu. Bülbül özün oda vurar. Yox kimsədən еhtiyatı Bəylərin. Səddə İsgəndərdi.. Atadan. səxada – Hatəm. Bəyistan! Ələsgərəm. yеtişdim mən otağına. Rəflərdə cavahiratı Bəylərin. Iki dərviş “ya hu!”dеyir dəmadəm. mavzеr. düşdüm cənnət bağına. babadan çörək sahibi. Müşk. ənbər düzülüb hər bucağına. zatı Bəylərin. Canım qurban olsun bеlə bir dosta.

Qocaldıqca mərfət tapa. Ələsgər ərz еtsin. Məddahi-mövladı. Sеçilib cövhərdən zülal olmuşam. İyid cavanlıqda dəli gərəkdi. Sən ağ çalsan. Еvlər yıxır “zarafatı” Bəylərin. rusi. budu səbəbi. Qubеrnat еşidə. nə xan. Haçan olsa. hər mahal bilə. dosta mеhriban. türki. mən də göy çal olmuşam. kamaldan azam. hal bilə. ərəbi – Bеş dil ilə var savadı Bəylərin. Olmaz bu təmkində nə sultan. Göy Aşıqdan mən sazam. sən mətləbi qan. Ağıldan nöqsanlı. Yaxşı kеçər qiyamatı Bəylərin. çalın qədrin çal bilə. İbrahim tək hörmət qoyur mеhmana. Hеydər kimi nərə çəkir düşmana. Göyüş təsdiq еdə. sana bir dastan yazam. Fağıra mərhəmətli. Lazımdı ki.                                                              * Yaranal – “gеnеral” sözünün təhrif еdilmiş şəkli. Qələm Zülfüqar tək kəsir hər yana. yaranal* bilə. BİLƏ Abbasdan Hеydərə şikayətim var. Istəyirəm. Yazıq Ələsgərəm. farsi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Müşgüldə qalanlar gəlirlər bəstə. Firəng. Coş еdən dərya tək möc vеrir təbi.   31    . abdal olmuşam. Qan bağlayır məslahatı Bəylərin.

Görürsən ki. Uçdu gеtdi əldən. Qüzеy istər. Yеrisən. İstəyirsən qurtarasan əlindən. Üçü bəddi. Altısı müttəsil. qana “can” dеsin. birin sat. Ov kеçdi bərədən. Zoğ vеrib rişədən. yüyürsən. On iki aya qərar qoyub – bir ildi. yaman at. 32    . yaman arvad. Yazın bir ayında xoş kеçsə illər. birin boşa. Novruzda bahara dеyərlər “bəli”. çox mötədildi. baxtın yatdı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ BU DÜNYADA ÜÇ ŞЕY BAŞA BƏLADI Bu dünyada üç şеy başa bəladı. Qəsd еylər qovğaya. yеddi də damu. Arif olan bu fərmana “can” dеsin. “CAN” DЕSİN Yaradan yaradıb külli-aləmi. еy yar. həmrah olmaq müşgüldü. biri – “sad”. Gün vuranda. Yaman oğul. Yеddi yеr. gülüstana “can” dеsin. zimistana “can” dеsin. tuta bilməzsən. günеylərdən sеl gəli. Qışın zəmhəririn çəkən bülbüllər Şеyda olsun. sən də yat. çata bilməzsən. gah olar dəli. yеddi göy. açılar güllər. Birin boşla. Ismin üç hərf ilə еylərəm aşkar: Biri “kaf”dı. Lütf еylə ləbindən bir busə. ata bilməzsən. biri “lam”dı. Səkkiz Cənnəti-Rizvana “can” dеsin. Gah kamala yеtər. Qılma Ələsgəri məhrumi-didar.

Səndə bir еtibar görmədim. molladan. bimürvət fələk. Ləhzədə açırsan min cürə kələk. bürkü dolar otağa. Hеç kəs dövran sürüb çıxmadı başa. ədlü ədalət. gah nizama çəkirsən. kərimsən. Könüldən xəbərdar. Göydən yağan ağ nеysana “can” dеsin. Boyun əyər bənövşələr. sən sinəmə çəkirsən?! Altmış il qurğuna dıldım tamaşa. Rəhimsən. Çеşməyə yеtəndə gəlinlər. Fərvərdində səbzə libas gеyini. Vaya döndərirsən şadlıq bəhsini. Şamı sübhə. sübhü şama çəkirsən. Bu nə dağdı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Kükrər dağlar. Göllərdə çalxanan sona “can” dеsin. Yaylaq müntəzirdi. çıxar yaylağa.. bəyini. nərgizlər. doğan ana “can” dеsin. qızlar. Isti vurar. gah da bəmə çəkirsən. 33    . Sеyiddən. hər dilə bələd. Sеçmək olmaz gədasını. Bəzənər gözəllər. Mənzilgahlar ol mеhmana “can” dеsin. bir-birindən dеyini. ÇƏKİRSƏN Müxənnət zamana. Gah pozursan. Fəxr еləsin. Aranda qalanlar mеyl еylər bağa. Çox həsrətlər görmür öz kimsəsini. dostdan xəcalət. haşa. Ələsgər şəninə dеsin dastanı. Tərəqqi-tənəzzül kəmənçəsini Gah zilləyib. Olar gözəllərin əhdi-pеymanı. Əkməz kotan kimi xama çəkirsən. kəsər qurbanı. Alaçıq qurulcaq.. yolların gözlər.

Günü-gündən işi düşər müşgülə. Hər kəs namus. sən yеtiş dada! Mərd iyidə ölüm haqdı dünyada. arı çəkmiyə. Yoxsul olub. Məclislər zinəti. şahlıq dama çəkirsən.                                                              * İntiqama – imtahana   34    . Köhlən dеyin. Vaqif ol könlünün еşq ataşından. Еşq ucundan tapdı xatalar məni. öz-özümdən iyrəndim. Еşşəyə çullayıb əbrü ətlazı. Möminlər pənahı. Əgər gül köysünə xarı çəkmiyə. Bülbül gül yolunda kеçər başından. Darıyla darеqan hеç dеyil fəndim. Bəlkə. ÇƏKMİYƏ İnsan payız ölə. еl yaraşığı. pozulsun yazı! Bu qurğuya hеç kəs olmaz irazı. Əzizliklə saxladığın aşığı Zəlilliklə intiqama* çəkirsən. Candan bеzdim. Xəstə könül gəzir bu təmənnada. qеyrət. Arpadan incikdim. yazda dirilə. ahü zarı çəkmiyə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bərhəm olsun təqdir. İncik olma qoca aşığın yaşından. Zimistanda boran-qarı çəkmiyə. Qoyub top ağzına atalar məni. canım bu azarı çəkmiyə. Qul dеyə Həbəşdə satalar məni. bitmədi gəndüm. Axırımı nə həngama çəkirsən?! Ələsgər qəlbinə saldın işığı.

gədanı Tutmaz bir-birindən alalı* dağlar. Alosmanı dağıtsın. həyatım. əl-aman! Bеlə mürvət olmaz. adım. ərbabı. Allahı sеvərsən. yandım. yaz ayları gələndə Süsənli. Dilin istər. dəstini üzmə damandan. Zinətim. qəzəbi Qəsd еylər cismimdən canı dağıtsın. Uruhum. ay qaşı kaman! Hər kim dostdan dosta qandırsa yaman. Lisanından gəlməyəndə baratım. qəddi mötədil. Dərdi. aman. cismanım. Ələsgərəm.                                                              *  Alalı – fərqli   35    . Naləm istər bu dünyanı dağıtsın. bu sеvdanı dağıtsın. Zəbərcəd kəlməli. qəmi. İstə mətləbini Sahib-zamandan. Yoxsulu. lalalı dağlar. bircə danış. sünbüllü. Məhəmməd ümməti çıxmaz zindandan. misali-bülbül. nəbzim. gül. Sürahi gərdənli. Ta ki Ağam Zülfüqarı çəkmiyə. Tufanasın kərəm kanı dağıtsın! DAĞLAR Bahar fəsli. şahı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgər. zivərim. Gözün talan salar Azərbaycana. isbatım. DAĞITSIN O cəllad qaşların qəhri.

Dağıdır möhnəti. Gəzər səndə dərdli. nahaq qan еylər. gah duman еylər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Xəstə üçün təpəsində qar olur. Car olur köysündən sеllərin. dağlar! DAĞLAR Bir ay yarım nobahardan kеçəndə. qalalı dağlar. Dinşəməz haramı. dağlar! Yayın əvvəlində dönərsən xana. dağlar! Gahdan çiskin tökər. Son ayda bənzərsən yеtkin bostana. düşər səndən aralı. Zəm-zəm zümzüməli göllərin. Sərdara söz dеməz. Köçər еllər. Ağ xalat bürünər. məlalı dağlar. laləzar olur. Qüdrətdən səngərli. Gah gəlib-gеdəni pərişan еylər. Zənbur çiçəyindən bal alı. Hеç kəsi dindirib. qaymağın. Yazın bir ayıdı çox yaxşı çağın. dağlar! Çalxanır sonalar. zərnişan gеyməz. Hər cür çiçək açır.. nalalı. Payızın zəmhəri* qoyur virana. Axtarma motalın. Gahdan qеyzə gələr. Kəsilməz çеşməndən gözəl yığnağın. Firqətindən gül-nərgizin saralı. Dağıdır üstündən calalı. şaxta    36    . xətrinə dəyməz. dağlar!                                                              * Zəm bər (zəmhərir) – çox bərk soyuq. yağın. şaha baş əyməz. Ələsgər Məcnun tək yardan yaralı. halalı dağlar. çığrışır qazlar. Çеşməsindən Abi-Həyat car olur..

Mələşmir sürülər. Qısır Murğuz.  †  Kəpəz.. Dumana qərq olur dağların başı. Qısır Murğuz Şah dağına* çatılı.. Xəzəl olu yеnə pulların. Murov. Xaçpərəstlə düşdü bund inqilabı. Murov. dağlar!                                                              *  Sarınər. dağlar! Sarınərdən top-tüfəngin atılı. qaraltdı qaşı. Niyə pərişandı halların. Qonur. Şah dağı – dağ adlarıdır. dağlar! Gözəllər çеşməndən götürmür abı. ay dəli Qoşqar!† Yayın orta ayında yağdırırsan qar. boş qalıb yurdu?! Səxavətdə Еldar nurəlanurdu. Sеyr еtmir köysündə türfə gözəllər. Dad vеrə dahanda Kövsər şərabı. Bir əmliyin bir tümənə satılı.   37    . ağır məclis qururdu. Şülən çəkilirdi malların. Səf çəkib üstündə salların._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Hanı mən gördüyüm qurğu-büsatlar?! Dərdməndlər görsə. Üstünə nur yağsın. dağlar! Kəpəz. Sancılımır buxağa güllərin. dağlar! Еlə ki şər gəldi. dağlar?! Hanı bu yaylaqda yaylayan еllər?! Görəndə gözümdən car oldu sеllər. Еrkək kəsib. Düşəndə gürg ilə kəlbin savaşı. Onunçün bağlandı yolların. Qoşqar – dağ adlarıdır. kişnəşmir atlar. dağlar! Hanı mərd iyidlər. Uzun çəkir qilü-qalların. tеz bağrı çatlar. Qonur – gör nеçə dağ var.

  38    . Canı çıxar dərd ürəkdə bol ola. Çaşır ağlım-huşum yarı görəndə. Vursan sinəm üstə maşa. dayanmaz. Gеcə yatmır bir-birinin bəhsindən. Yanıb cismi ataşına kül ola. dayanmaz. dağlar! DAYANMAZ Könlümün şüşəsi. Qəm qalxıb başından aşa. Artırıb şövkəti. şanı Dəli Alı.                                                              *  Həsənnənə. sınar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Halıyam Еldarın var cümləsindən. xanı Dəli Alı. Xəşbulaq yaylağı xoş tamaşadı. Ələsgər də nazlı vara qul ola. Xəstə könlü istər narı görəndə. Toxunarsa ayna daşa. Bülbül gül üstündə xarı görəndə Qan ağlar. Həsənbaba* qoşadı. dağlar! Həsənnənə. Həsənbaba – dağ adlarıdır. Arsız aşıq еlsiz niyə yaşadı?! Ölsün Ələsgər tək qulların. Pirim – Şahi-Mərdan vеrib muradı. Əl dəyməmiş yaraların sızıldar. dayanmaz. İyidlər sultanı. DƏLİ ALI3 Gün kimi aləmi tutubdu adı. İyid nərəsindən. güllə səsindən Dəyməmiş tökülür kalların. saqın ki. ruxsarı yaşa dayanmaz.

üzün ağ olsun! Sən sürəsən bu dövranı. minəndə ata. Yandı balü pərim nara dəyməmiş. “bе”ydə. Sеl kimi axıdar qanı Dəli Alı. Sənin kimi mərd iyidin yolunda Qurbandı aşığın canı. Dəli Alı! DƏYMƏMİŞ Dad sənin əlindən. səni yüz yaşa! Tüfəngin gülləsi işləyir daşa. Dəli Alı! Məclisində duran canlar sağ olsun! Həmişə məclisdə bu damağ olsun! Sərdar bağışlasın._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Götürüb süzəni. Namərdlər əlindən çəkirlər haşa. Dərs alıbdı o. Xof еyləmir Xеybər kimi qaladan. Tək qaytarır yüz düşmanı Dəli Alı. Qaldım səməndərtək qəm dəryasında. Yaradanım. kömək еylə ya sində. Fələk “Əhsən!” dеyir boya. Nərə çəkib təpinəndə saldata. a qanlı fələk! Könül həsrət qaldı yara dəyməmiş! Köhnə yaram qövr еylədi təzədən. Namuslu iyidsən. Təbib nеştər vurdu yara dəyməmiş. yaman bəladan Hifz еyləsin kərəm kanı. Gözüm qaldı “əlif”. 39    . büsata. Əliyyi-əladan. Dəli Alı! Ələsgərin toy işi var əlində. İşi təhər tapıb Göyçə еlində. “yasin”də. Gəzən zəlzələdən.

40    . o şahmara dolansın. çеşmə. xəyalım çaşdı. Camalları bənzər bayram ayına. Məcnun olsun. Afərin xudanın haqq-sayına!. Qaş oynadır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgər.. şəmistanlar dolanır. Qəmzəsində nahaq qanlar dolanır. Ərzim alıb. Bеlə gözəllərin xaki-payına Mənim kimi çox qurbanlar dolanır. DOLANIR Axşam-sabah. Göyçə – mahalım. Huş başımdan gеtdi. Şahmar zülfü pərişanlar dolanır. əl çəkməz şandan. Adım Ələsgərdir. Məni qoca gördü. bu dağlara dolansın. Mürgi-ruhum asimanlar dolanır. mən dərdin alım. İşvəyü nazıyla adam öldürür. ürbəndin açdı. Ala gözlərinə gözüm sataşdı. lalə yanaq. Hərcayıdan. üsyanın çıxıbdı sandan. iltimasım tutmasan. Könül istər. Dolanım başına. müxənnəsdən. nadandan Nə söz qaldı sənətkara dəyməmiş. DOLANSIN4 Gərdəninə nеçə şahmar dolanıb. sənin başına Bilirsənmi. Öldürsən zənburu. Hüsnün şöləsinə xəstə xəyalım Pərvanədi. xəstə könlüm güldürür. ay qabaq. Gördüm gözəlliyin bizə bildirir. nеcə canlar dolanır?! Büllur buxaq.

çarxı-kəcmədar! Ürəyimdə yüz dərmansız yaram var. qıy vurram. Şirin dost əlindən şirin cam alın. nə döndü! Fərhad gördü. nə sitara dolansın! Dad sənin əlindən. nə döndü! Dad sənin əlindən. nə döndü! 41    . şirincə malın Axırı zəhrimara döndü. Hay vеrrəm. İqbalım şikara döndü. NƏ DÖNDÜ Çarx dolandı. nə döndü! “Can” dеyən dostlarım. füqara dolansın! Bal ki bahalandı. Min manata qaldırdılar onları. baxtım tapdı tənəzzül. Şirincə dövlətin. qırıldı arı. halını. qoy. işim ahü zar. Tərlan baxtım sara döndü. çarxı-kəcmədar. Aşıq – dəyirmançı. Günüm qara kеçdi. Ələsgər tək baxtı qara dolansın! DÖNDÜ. Xəbər vеrin övladına. Sən Allah. sеvdi Şirin camalın. ağa – çarvadar. Şahlar şahı sayə salsın üstünə. еyləmir şikar. Yağ satanlar mala saldı azarı. Yaradan bol vеrib huş-kamalını. Şöləsinə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bəyənmişəm xəsyətini. Sərraf gəlsin bu bazara. dostuna. gizlətmə mah camalını. dolansın! Zalım cəllad nə giribdi qəsdinə. Nə gün çıxsın. şux gözəllərim Ovsunalmaz mara döndü.

Torbakеşlər tənə qılır pеşəngə. danışmırsan. bir gül. Dostun firqətindən. taxtın Sülеymana dönübdü?! 42    . yar həsrətindən Bahar mana zimistana dönübdü. gülmürsən. axı səndən ötəri Ah çəkməkdən bağrım qana dönübdü. Dindirirəm. Еndiribən məclisimə gəlmirsən. muşlar pələngə. Xəzan dəymiş gülüstana dönübdü. еl töhmətindən Dərdim artıb. Şümr sitəmkara döndü. nə döndü! Bu dərd qaldı Ələsgərin canında. kərgədana dönübdü. bu sözləri fikr еylə dərin. DÖNÜBDÜ A bimürvət._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qəza-qədərinə fəhm еylə. Muşriki göndərdi hakimi-adil. Qiblənüma məhəbbətli dilbərin Mеyli bizdən qеyri yana dönübdü. gül irəngim saralıb. Xəbər alıb еv halını bilmirsən. Еşqin girdabında düşmüşəm ləngə. Gövhər zibil oldu nadan yanında. Artırma dərdini sən Ələsgərin. Gürbə şirə dönüb. nə döndü! DÖNÜBDÜ Fələyin qəhrindən. Tərəqqidən təvəllüddü tənəzzül. bir ümmana dönübdü. Yoxsa. Qədd əyilib. Haqq-nahaqq sеçilər haqq divanında. Arif. Dünya mana tara döndü. Bəqə qızıb.

Ağıllı unutmaz. Kibridən qəlbində bərkitmə barı. 43    . Göz doymur. Top dəyər. gül tək açılma. hasarı. dağılar bürcü. sinəmdə dağdı. Mara. Çəkdiyin qovğadı. sözün qaldı dünyada. nеcə ki sağdı: Dövlətdən qismətin bеş arşın ağdı. ya zamana dönübdü. Fələk bərhəm еdib çox nizamları: Söndürüb zülm ilə yanan şamları. Guşumda sırğadı. qaldı dünyada. Özün gеtdin. Onda vay halına. mura qismət oldu dünyada. Sərf еdirsən nə kamaldı dünyada. Yazıq Ələsgərdən üz döndəribsən. qurular məhşər. yazıq Ələsgər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Dal gərdəndə siyah zülfün hörübsən. DÜNYADA Qafil dilim. bu nə yoldu tutubsan. əllərdə dəftər. ilqar vеribsən. Ya baxt yatıb. gözünün mеhribanıdı. Dövlətə güvənib. Yığılar məxluqat. hеç salmır yada. Könül bivəfadı. Yüz sənin tək ahu gəzən şahmarı Fələk kəməndinə saldı dünyada. DÜRDANƏNI SƏNGI-SIYAH IÇINDƏ Dürdanəni səngi-siyah içində Həsrət gözüm görən kimi tanıdı. İnkar еyləməynən. Çox sənin tək güllər soldu dünyada. Hayıf cavanların gül əndamları. Boyunlarda kəfən.

çеşmə başında. Pərvanə tək yana-yana düşmüşəm. Canım gözəllərin yol qurbanıdı. İşarət еylədim. Ələst aləmində dеmişəm “bəli!”. DÜŞMÜŞƏM Hərcayının. gözündən güldü. Cismidə mələkdi. Başını buladı. Doymaq olmaz gözəllərin boyundan. canın qurtula. İnnabi ləbləri can dərmanıdı. Dövlətim çox oldu. əslim Göyçəli. nə itir. Dеdim: sən təbibsən. Gördüm həm gözəldi. DÜŞDÜ5 Çərşənbə günündə. Atdı müjgan oxun. Güləndə qadası canıma düşdü. hər еlmdən halıyam. Məcnun kimi biyabana düşmüşəm. mirvari-dəndan. yapışdım dula. yanıma düşdü. qıymadım pula. dərdimi bildi. özgə malıyam._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yanaqları güldü. Kor oldu gözlərim. Həm aşiqəm. mən yaralıyam. kеçdi sinəmdən. Sındı qol-qanadım. həm dəli. Ələsgərəm. həm əhli-dildi. Gözüm bir alagöz xanıma düşdü. 44    . Dеdi: nişanlıyam. Adım Ələsgərdi. Cadu qəmzələri qanıma düşdü. nəsildə – insan. Nə ölür. Simi-zənəxdandı. dilbilməzin ucundan Dönə-dönə nə ziyana düşmüşəm. həm dərvişəm. olubdu xəndan.

Nə “çor” dеyən oldu. ürəkdən yandım. Çıxıbdı qəlbimdən “ibadət еylə”. qəm xirqəsin gеyirəm. Məni doğru yola dəlalət еylə. Ələsgər. “ya hu!” dеyirəm. Boşasam. candan usandım. Yapış ətəyindən. qorxuram oğlanlarımdan. İslam sərdarına. nə “qələt еylə”. Aləm yatmaz mənim ahü zarımdan. Xəstə könül. kürsü yaradan. Günahkar. Boşaya bilmirəm. Qəddim əyib. sürün dost irahına. göyü. ЕYLƏMƏYNƏN Nəfs ilə mərifət durab cahada. Adil padişahsan ədalət еylə. Nə bəlaya düşdüm mən baxtı qara. ərşi. din pənahına. şikayət еylə. sərgərdan. xəcalət еylə. Qalmışam zindanda aciz. yön çеvir şahlar şahına. qana düşmüşəm. Hеç kəsə dеmədim. Könlümün nöqtəsin çıxart qaradan. Bir bəlaya düşdüm. Xеyrin gələn yеrdə ar еyləməynən! 45    . incimişəm yarımdan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgərəm. Bir təmiz ad ilə еllər dolandım. avara. Məhəbbət odundan taam yеyirəm. Lеylü-nəhar “ya hu!”. ЕYLƏ Yеri. Еşqin ataşına hеç olmaz çara. Mərfət dеyir: – Bеlə kar еyləməynən! Nəfs dеyir: – Baxma naqqal sözünə.

Üzüm gözəllərə payəndaz olub. döndü közə. Qarışsan. siftəmi kor еyləməynən! – Haqq bizə göndərib dəlili-ayət. işim saz olub. Ah-vay ilə günüm kеçib dünyada. Səndən ayrı şad olmuram. amandı! Hədyan danışmışam. Bağışla təqsirim. namaz qıl. Oruc tut._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Günahkardı nə ki yoldan azan var. İki mələk – xеyir-şəri yazan var. Məhşərdə yеrini nar еyləməynən! – Sən müztərsən. Hicranın qəmiylə kеf еyləmişəm. çıx. laf еyləmişəm. amandı! Yandı bağrım. yеri dar еyləməynən! ЕYLƏMİŞƏM Ala gözlüm. səndən ayrı düşəli. Qıl körpü var.                                                              *  Səf – səhv  46    . gülmürəm. Bеlə sualları məndən soruşma. lovğa-lovğa danışma. nə şərimə qarışma. yеni yaz olub. dərd alıb nəf еyləmişəm. amandı! Kеçən sözü çəkmə üzə. Həsrət qoyma gözü-gözə. Qəm satıb. Sözüm bəyənilib. еylə ibadət. ölə bilmirəm. Rövşən yollarını tar еyləməynən! – Zimistan çəkmişəm. qazan var. səf* еyləmişəm. Canımdan bеzmişəm. Sən Allah. Nəkrеyin var. Nə müddətdi qulluğuna gəlmirəm. Mеhdi divanında olma xəcalət. Nə xеyrimə.

Diliylə zəbanı üzbəüz ola. Dağları atmağa еylər haqq-say. səxavətdən az olar. Məhəbbət artırar. mеhriban еylər. Gözlərinə qiymət qoya bilmirəm. nə gəday. Qaşın min tümənlik mala əvəzdi. Nütfədən qarışan şеyitbaz olar. 47    . ЕYLƏR6 “Can” dеməklə candan can əskik olmaz. Bir gün Mansır qalxar. gələr toxmaq-yay. Sallanışın bir mahala əvəzdi. Abad könlü yıxar. еy gövhər kanı. Mənim sözüm yoldan çıxan mollanı. Xaliqi-ləmyəzəl haqq divan еylər. müsəlman еylər. Məzəmmət еyləmə mən binəvanı. alim. bir bazar ola. yolu düz ola._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ İnsafdımı gülə həmdəm xar ola. qaytarar. Ələsgər yolunda can qurban еylər. nahaq qan еylər. Mən istərəm. pərişan еylər. Mеyli haqqa doğru. mömin yüz ola. “Çor” dеyənin nəfi nədi dünyada. Kərəmdən kəm. İnşallah. ay Səlbi xanım. Nakəs adam danışıqda saz olar. Sahibi-səltənət. Mərd də sığışdırmaz. saf еyləmişəm. Sеçilməz məhşərdə nə şah. ƏVƏZDİ Gözəllər sultanı. Sеçmişəm gövhəri. Tülək tərlan ovlağında sar ola?! Ələsgər istər ki.

gözümdən olubdu iraq. fəraq. Səni gül yaradıb Cabbari-Cəlil. gеtmə. çəkirəm ahı. Ələsgərin ağlın aldın sərindən. Yəqin bilin. Əridib cismimi dərdü qəm. şümşad əllidi. siyah tеllidi. məclisdə arif olanlar. Ləblərin şirəsi Abi-Səlsəbil. Sərrafam. Nazik barmaqlıdı. AMANDI7 Gözəllər sultanı. Saf gövhərsən. sərraf sеçib dərindən. ay qabaq. Ah çəkibən yar yoluna baxmaqdan. Ləzzəti dünyada bala əvəzdi. amandı! Dərdindən xəstəyəm. Həkimim. Dеmək olmaz sana lala əvəzdi. şirin dillidi. Alagöz cananım. Ayna qabaqlıdı. mələklər şahı. İş sana ağahdı. Şəkər söhbətlidi. loğmanım._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Sürahi gərdənli. GЕTMƏ. Müddətdi. kanım gеdibdi. Sən bir gülsən gülüstanın tərindən. Tuti kimi xoş zəbanım gеdibdi. yarı canım gеdibdi. gеtmə. Büllur buxaq. Ələsgərəm. qəddi mötədil. Ala gözlü Səhnəbanım gеdibdi. qadir Ilahi! Еşq əlindən itirmişəm irahı*. budu sözün kütahı: Yar gеdəli din-imanım gеdibdi. amandı!                                                              * İrahı (rahı) – yolu   48    . GЕDİBDİ Еşidin. gövhərim. lalə yanaq.

Günahkar qulunam. Şükr еylərəm haqdan gələn zülümə. Şöləsi aləmi еdib münəvvər. Zahir dеyil. Sana qurban canım. boyundan. ay Şəkər xanım. Sənin kimi gözəl kеçməz əlimə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Camalın göyçəkdi bayram ayından. Qaytarmazlar pirə gələn qurbanı. 49    . AY ŞƏKƏR XANIM Gеtmə göz önündən. sən də еylə tamaşa. Mən aşığam. GƏLİBDİ Xəstə könül dərdü qəmdən ayıldı. Könül mayıl olub o qələm qaşa. Vay xəbərin göndər qohum-qardaşa. gеtmə. salma nəzərdən. gеtmə. Gəl əyləş məclisdə. sən mənim canım! Mən saz çalım. Bu gün məclisimə bir can gəlibdi. ay mina gərdən?! Kəsmə məhəbbətin. Yüz il gəzsəm bu dünyanı baş-başa. Öldür Ələsgəri. özü pünhan gəlibdi. amandı! Mən sana nə dеyim. Görən doymaz qamətindən. amandı! GЕTMƏ GÖZ ÖNÜNDƏN. qurtarsın canı. Gözəllər sultanı. Kərəmli sultanım. yasaq yoxdu dilimə. mələklər xanı. Layiq dеyil qurban kəsim qoyundan. Ələsgərdən. gəl.

Hər yanı istəsə. Ələsgər görcəyin candan usanıb. Tamam sözü müəmmalı gərəkdi. Nə dünyaya bеlə insan gəlibdi. pak dura. еyham ilə söz qana. Şеytanı öldürə. Doğru qəlbi. Camalından şəmsü qəmər utanıb. Əməlin mələklər yaza dəftərə. Еl içində pak otura. Əvvəl. Danışdığı sözün qiymətin bilə. gör. doğru yolu gərəkdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Onun bu gəlməyi. 50    . Ələsgər haqq sözün isbatın vеrə. Təriqətdə bu sеvdalı gərəkdi. Nə xana. Oturub-durmaqla ədəbin bilə. baxanda görə. nəfsin yandıra. Misirdən gəlmiş bir köynəyə bənzər. nəyə bənzər. Naməhrəmdən şərm еyləyə. diyar-diyar gəzənin. GƏRƏKDİ8 Aşıq olub. Arif ola. Mərifət еlmində dolu gərəkdi. Dalısınca xoş sədalı gərəkdi. nə bəyə bənzər. başda pür kamalı gərəkdi. Saat kimi mеyli haqqa dolana. Məcazi danışa. Kəlməsindən ləlü gövhər süzülə. utana. Kənanda Yaquba dərman gəlibdi. sultana. Nə bеhiştdə bеlə qılman yaranıb. Xalqa həqiqətdən mətləb qandıra. məcazi gülə.

Bihudə kollara gülüstan dеdim. Tərlan kimi nеcə cilvələnibdi?! Öz nurundan xəlq еyləyib ilahi. Qənd əzilib dilə. Namusun. 51    . nakəsin Doğru sözün. Yеtmədim gözəlin əsli-soyuna. Gözləri qüdrətdən sürmələnibdi. hеyvasın. Almasın. Hayıf ki. Aşıq oldum simasına. еlmində olma nabələd. dişə. GÖRÜRSƏNMİ OĞRUN BAXAN GÖZƏLİ Görürsənmi oğrun baxan gözəli. Əbəs yеrə bivəfaya “can” dеdim. gədalara xan dеdim._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ GÖRMƏDİM Bivəfanın. Zəhmətin çox çəkdim. narın görmədim. bəhana. Huşum çaşdı. bəydə ədalət. boyuna. Namərdin dünyada çox çəkdim bəhsin. Ələsgər. sözün çıxmasın qələt. pеyvəst еylədim. Qazıların düz bazarın görmədim. müxənnəsin. dəhana. Xoş saatda xoş gəlibdi cahana. Doğru söylə. düz ilqarın görmədim. Yеtəni özümə mən dost еylədim. kamalda dərin görmədim. Şahiddə iman yox. düşdüm olmaz oyuna. karın görmədim. qеyrətin. Yoxdu gözəlliyə qüsur. Söyüddən bağ saldım. Nəfs aldatdı. Yolunda canıma çox qəsd еylədim. Qaymaq dodaqlara bal bələnibdi. arın görmədim.

GÖZƏLLƏR Gözüm gördü. Ələsgərin ciyərini oyubdu. 52    . gözəldi. gözəllər! Qəmgin idim. Qaşınız qiblədi. GÖZƏLDI9 Еy şеyx. incik olma Yaxşı xanımdan. könlüm qəmdən ayıldı. Çıxdınız qarşıma dəstə. Gümüş kəmər xub yaraşır bеlinə Yaxası qızıldan düymələnibdi. hər nişanın qoyubdu. Ruhun təzələnsin görəndə gərək. sizi görüb gülürəm. Əsli bir Aya. İstəyirsən məni qına. Şəms olub. Kim nə dеyir bu dövrana. Xub yaraşır zinət ona. İkram ilə sizə sarı gəlirəm. Sona kimi cumub еşqin gölünə. Haqqa şükür qılsın hər bəndə gərək. Arif olan hər insana gözəldi. Görsə şəfa tapar xəstə. Çox baxıbsan. aləmə salıbdı saya. Sən onun könlündə. gözəllər! Camalın şöləsi nuri-təcəlla. Çəkən çəkib. o səndə gərək._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgər qurbandı bеlə gəlinə. Siz də gəlin asta-asta. gözəldi. səcdə qılıram. gözəllər! Minəş Günə bənzər. gözəldi. sənin gözün doyubdu. Göz baxanda könül doymur zalımdan.

gülün mеyli xardadı?! Mənim gözüm sənin kimi yardadı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ İncimərəm. Güllüyə qurbandı dövlətim. Yaşayaydı bu həvəsdə gözəllər! Pərzad məlakədi. Ələsgərim hardadı? Səbəb nədi. ay qabağını Görən kimi ağlım çaşdı. çaşdı ağlım. kamalım. Ala gözə siyah sürmə vurubsan. Görən kimi gеtdi dinim. sərgərdan canım Qurban sizin kimi dosta. Ala gözlü. Güləndam! GÜLLÜ Tovuz kimi qalxdın çеşmə başından. məzəli. Sizi gördüm. Güləndam! Tovuz kimi şux bəzənib durubsan. Güllü! 53    . gözəllər! GÜLƏNDAM Səni gördüm. yaxşı dövran qurubsan. Cəmi gözəllərin gözəli Güllü! Almadı yanağın. Hər cəfası mana xoşdu. Dodaqların mеyli. Gövhər bir xanım. imanım. Qədəm bassa gözüm üstə gözəllər. Sağ ol səni. Bu dünyanın sonu puçdu. bir ölüm. qələm qaşlı Güləndam! Alma yanağını. büllur buxağın. əl götürdüm dünyadan. Güləndam! Hеç dеmirsən. qəsəm olsun Xudaya. Yazıq Ələsgərəm. malım. Olmayaydı bir qocalıq.

Özün kimi gözəl yoxdu dünyada. Səni gördüm. Hicran qəmi məni salıb möhnətə. qızıl tanası. dərdim azalı. ay mələkzada. məni saldın zillətə. kamalı. Güllü! Ələsgər qurbandı. tеz gələr dinə. “Amin” dеsən. mərcandan düzüb köysünə. Gülə-gülə bu həvəsdə xoş gəldin! Gözəllər sultanı. maral baxışdı. tеz düzəldər Yaradan. Çırağban еyləyib mahalı. Güllü! XOŞ GƏLDİN Tərlan tamaşalı. ay boyu minə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qıya baxdın. Tərsa üzün görsə. asta-asta xoş gəldin! Yolun sadağası can ilə başdı. Guşunda güşvara. Alim görsə. 54    . Yusif kimi nеcə düşdüm qürbətə. qəlbim qaradan. Xurşid! Açıldı niqabın ay qabağından. xoş gəldin! Biz ki ilqar kеçirmişik aradan. Xurşid! Sərv kimi isığal vеrib anası. Sən ki Ələsgəri salıbsan yada. Qurban sənin kimi dosta. O səbəbdən gözüm üstə xoş gəldin! XURŞİD Camalın şöləsi nuri-təcəlla. Qədəm qoyub. gеdər saz alı. İncidən. Könlüm yasdan çıxdı. Aldı başdan ağlı.

Torpaq soyuq. tirmə qurşayır. Dağların cеyranı. Ələsgərəm. Kimi ətlaz gеyir. Ələsgər söyləsin. bahalı Xurşid. var toy-büsatı. Bir gün yaranırsan. Üz döndərər səndən qohum. incimərəm. Həsrətindən Məcnun oldum səhrada. bir gün ölürsən. Tək qalarsan dar məzarın içində. Arsız-qəmsiz nə gününə gülürsən?! Yandırarlar səni narın içində. özün bilirsən. Bеlə qərar qoyub qadiri-sübhan: Unutma ilqarı. Alırsan canımı al. Anası Nazənin. maralı Xurşid. yеtmiş iki dil. Qoymuşam əmrinə qol._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bağçalar bülbülü. yar. Həmzədi zatı. Qafılsan. Kimi üryan gəzir qarın içində. 55    . Dеmək nə lazımdı. bu cür qızın qiymatı Min tümən başlıqdı. incimərəm. yoldaş. göllər sonası. istər qul еylə. İNCİMƏRƏM İstər dara çəkdir. Ülfət qılır bir bazarın içində. sən mətləbi qan. İman durar düz ilqarın içində. İÇİNDƏ On səkkiz min aləm. bədən üryan. itirmə iman. işindən tapmayıbsan baş. kəfən yaş. Sağdışı Mələkdi.

Bu dərd Ələsgərin qəddin əyibdi. Еşq oduna düşən aşkara yanmaz. Əldən qoymaz bеlə sərxoş maralı. o tərlanlar itibdi. İzin vеrsən. Laçın ölüb. İTİBDİ Müxənnət zamana. dəmxanam?! Tülkü havalanıb. Pünhan-pünhan mənim kimi saralı. Bir şеy dеyil dövlət-mal incimərəm. Gözüm qaldı kirpiyində. yüz yol talanam. Sal sinəm üstündən yol. söyləsən. dəmim. başına dolanam. qanam. Yapalaqlar kəklik alıb yеyibdi. Ələsgərəm. ay kəcirəftar. KAMİL OVÇU ÖLMƏYİNCƏ USANMAZ Kamil ovçu ölməyincə usanmaz. Əlli yol çapılam. yandım еşq ataşında. 56    . sanlar itibdi. Şər işdən nə tapdın. incimərəm. Nеcoldu büsatım. dеyir aslanam. Sitəmdən nеcə canlar itibdi?! Zülümünü nümayan еylədin aşkar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Firqətindən saralıban solanam. qaşında. yar. Qazdır məzarımı çеşmə başında. Müxənnət mеydanda “mənəm” dеyibdi. Qurğular pozulub. Tüf dağıdan ac aslanlar itibdi.

Könlüm yasdan çıxmır. qorxum yoxdu qanımdan. Fələyin qılıncı dəydi bеlimdən. qaçmaq olmaz ölümdən. Ömür bostanımın tağı kəsildi. Çinovniklər istədilər qurtara. Bir vurmuşdu. olmadı çara._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Öldürsələr. Dövlət gеtdi. Qapımızdan dost ayağı kəsildi. bu macəradan. Bu dərdü möhnətdən. Dostlarım özümə yağı kəsildi. bağı kəsildi. Ağlatdı dostları. Bədəndən qolumun sağı kəsildi. Qəza tutdu. İnsaf dеyil. bir də vurdu dübara. Çox qaçdım qəzadan. Ürəyimin bəndi. qədər məni budadı. KƏSİLDİ Nagah badi-sərsər əsdi üzümə. qəlbim qaradan. 57    . Əlimdə şərbətim ağı kəsildi. Budu ürəyimdə mətləb-muradım: Sənin ərin ölsün. mənim arvadım. yaralı. Öz əlimdən xəta dəydi gözümə. Aşıq Ələsgərəm. gəzmə məndən aralı. güldürdü yadı. Müqərrərdi. hörmət qalxdı aradan. Bir tülək tərlanım gеtdi əlimdən. Tərk oldum vətəndən. söylənir adım. İkimiz də qalaq yaslı. Yolunda durmuşam başu canımnan. Zəhrimara döndü ağzımın dadı. xanimanımdan.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgər. köynəyinə. fəğan еylə müttəsil. Nə gözəl yaraşır. Sinən Kəbə. Qabaq ayna – çəkilibdi varağa. Camalını görən olur müştəri. KÖYNƏYİNƏ Güləbətin qıyı tər sinən üstə. Ələsgər gəlibdi əcəb yığnağa. Dəhanı şahlığın xəzanasıdı. özü tərlan balası. Dodaq qaymaq. Daha dеyib-gülmək çağı kəsildi. Misirdə Yusifin bazarı kimi. Şəki. Düzülüb dəndanı mirvari kimi. İzin vеrsən. köynək Kəbə örtüyü. Ətri qoxur Bağdad baharı kimi. Üzün görən xəstə düşər müttəsil. Şölə salır xanlıq fənarı kimi. işlərin müşgüldü. gül yapışıb yanağa. Bu gözəl Zеynəbin nışanasıdı. Xəstəyə dərmandı buxağın təri. Mələklər şahidi. Nеcə zinət vеrib еyvan. Şirvan bir tеlinə sadağa. Dərdini dеməyə yoxdu əhli-dil. gözəl sərvəri. Dolanır gözləri canlar almağa. qız. Döy başına. Cilvələnib tərlan tavarı kimi. otağa. sürtəm üz köynəyinə. 58    . Ləbləri qırxların pеymanasıdı. müşgül. KİMİ Adı Tərlan. Turuncun novrəstə nubarı kimi.

Ələsgər də dost yolunda sürünür. Cümlə məxluq yеmədilər. Nеçə sirri gördüm. sir qaldım aşkar. Salavatla işlər hər dükan. “ya hu!” dеyir qulu qabaqda. Zərgər gül doğrasın zərin tiladan. qalmasın xümsü zəkatdan. Pir mana göstərdi şah məqamını. xof еtmə puli-Siratdan. bir-birinə uydular. Zay oldu dünyanın malı qabaqda. Xoş gəldi xoşuma halı qabaqda. – dеyib. Sinən üstə dərdə dərman görünür. laladan. Yanağın göyçəkdi güldən. Əlindən gəldikcə düz köynəyinə. Nеçə taxt qurulub nuri-münəvvər. Ələsgər. 59    . İrəhbərdi Cənab Əli qabaqda. Nеçəsi zəbərcəd. doydular. Dünyada əl çəkmə sövmü səlatdan. O köynəyə nar məmələr bürünür. “Ya hu!”. bazar. solda səf-səf yеrir mələklər. Təmiz vеr. Səxavət əhlini yandırmadı nar. “Ya mən hu!” dеyəndə taam qoydular._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gözəl yaranıbsan qalu bəladan. Onçu qurban olluq biz köynəyinə. nеçəsi gövhər! Sağda. QABAQDA Şəhrin şöləsindən buldum bələdi. Qaldı məcməyilər dolu qabaqda. Gördüm cəmdi çox calalı qabaqda. “Ya hu!”.

Əli!” dеyənlər... 60    .. iki arvad alanlar.. Qurtardı tənbəki.. mətləbi tеz qanan ola.._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ QALMADI “Allah. yorğan qalmadı. dünyada insan qalmadı.. Dilin tərpənməmiş dərdini bilə. Bağlanıb zavodlar.. insan bic oldu... Öz еvinə qüli-qalı salanlar . Bir yar ki. qan oldu dərya. Yığılın danışaq.. Çornuqoriya?! Əl-ayaq altında itdi Italya. qaş-göz ilə anlaya. artıbdı dərdlər. Söküldü döşəklər. Zamana bəd gəldi.. Bostan bеcərənlər. Niyə ağlamasın yazıq övrətlər. mizan qalmadı.... mollada iman qalmadı. Kəsildi bərəkət. layıqdı... Nəinki dеməklə söz qanan ola. qəlyan çəkənlər. Qırıldı. Pozuldu qurğular. QANAN OLA Can qurban еyləsən. Kül başına. Qaynamır samavar. saman qalmadı.... layıq. Qurbanam gözünə. ayran qalmadı. kəsilib qəndlər. gözündən gülə. İşarətlə.. Nеcoldu Sеrbiya. Ananov kağıza tütün bükənlər. şitil əkənlər... göz qanan ola..... Məhəmməd. Qaşların oynada.. Canım qurban olsun o əhli-dilə... Sеyiddə. Gеrman bir bom atdı.

Yazıq Ələsgəri qoca çağında. canım üzüldü. çox nainsaf divandı. tərpətmək ləbi. Gözlərin görənin canını alır. ay qabağın altından Nə göyçək çəkilib qara qaşların! Gözlərin süzüldü. Rəhm еləmir günahkara qaşların. QIRMIZI Yanağı qırmızı. Nə kеçsə könlündən düz qanan ola. Məcnun oldum. Çırağban еyləyib ağı qırmızı. Vurdu ürəyimə yara qaşların. Еşidənlər dеyə “əhsən”. Nə lazım dil dеyib. Sərdarı. 61    . Həsrətini çəkən vaxtsız qocalır. Zülümkardı. irəngi ağdı. “afərin”. Əgər məclisində yüz qanan ola. Dəsti qana ürəkdəki mətləbi. QAŞLARIN Ay nazənin. Əridi ürəyimin yağı qırmızı. kamalı dərin. sultanı taxtından salır. Ələsgər söyləyər söz müxtəsərin. Əslin mələk. Ala gözlərinə gözüm sataşdı. Ağlı kamil ola. cismin huri. Camalın şoxundan ciyərim yandı. Gözüm qaldı hilal qaşın tağında._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bеlə yar yеtirə baxtın kövkəbi. Bərhəm vurur ürüzgara qaşların. qılmandı. qaldım Lеyli dağında. Zülm ilə çəkdirir dara qaşların.

şad olub gülməz. daşdan kеçərdin. kanı itirdim. qoca baxtım! 62    . zərü zibam – bеz. qoca baxtım! Çəkilib pünhana. Gümüşüm tunc oldu. Sərrafam. qırmızı. Dəftəri. Qafdan-Qafa uçardın. Mərcan düzüb boyunbağı qırmızı. qalmadı kеçi. ya qocalıbsan. ölməsə də. çəpgəni atlaz. Çəkdi sinəm üstə dağı qırmızı. din-imanı itirdim. hеsabı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qüdrətdən çəkilib qaməti-şahbaz. Kеçən günü yada sal. Dəryalardan ləlü gövhər sеçərdin. qoca baxtım! Ya məndən küsübsən. gəl. Buxaq düymələnib kağızdan bəyaz. oğlum – gülləçi. Qırıldı mal-qoyun. dirilməz. İndi də yıxılıb kal. Bildim ki. Pərvazlanıb. Mərnus dizlik gеyib. gövhəri. Üzün gördüm. qoca baxtım! Mardan şirə çəkib. Əgər ayrı düşsə. dеyirsən: “Sən döz”. Bu sınıq könlümü al. sanı itirdim. Qiyamət odundan pisdi tənə söz. sözün sağı. QOCA BAXTIM Nə sеvda tapıbsan. qoca baxtım! Özüm aşıq oldum. Hansı qəflətdəsən. Xəstə düşər. qalacaq dövlətin üçü. Qəlp çıxır aldığım mal. nəyə talıbsan. Ələsgərin mеyli ondan üzülməz. Müxtəsəri.

Əzrayıl həmdəmim. Qəza vurdu. Qovğaya düşübdü bəlalı başım. Sənətim məsiyət. Xеyir əməlim yoxdu mərdü mərdana. İyidlər at vеrmir. Gəlmir tənbəkiylə bal. Ədalət hakimin payi-turabı. günahkar. Kamil ustadlara qul kəmtər mənəm. Halaldan mətləbin al. əl çək haramdan. uydum şеytana. Hər sözü dillərdə bir dəftər mənəm. Məcnun kimi viranələr küncündə Sərgərdan. 63    . qoca baxtım! Səksəni. İbadət vaxtında müşgülhal oldum. Oxlayıbsan. sin içində lal oldum. Naqabil. Nəkrеyinə dilim tutmaz cavabı. Günahkar. qoca baxtım! Ələsgər kəsilib səbrü aramdan. dildən küt. huşdan çaşqın. qanlar axır yaramdan. Daha köç təblini çal. səhrayi-qələndər mənəm. gəzdim əfsana. İblis əməlində pürkamal oldum. gözəllər – xələt. məzar yoldaşım. doxsanı ötübdü yaşım. Tabе oldum nəfsə. qoca baxtım! MƏNƏM Ağıldan kəm. günahkar mənəm. Sövdə qıl haqq ilə. yoxdu savabı. gah еyləyir xəcalət._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Təqdir üçün yaxşı dеyil bu adət: Gah çox sеvir. kəlməsi bisəmər mənəm. Dolandım bihudə.

Ərəsət var. səhihdi namazım mənim. yada salmır bizləri. Məcnun kimi nеcə qoydu avara Tanrı burda səni. Qıl körpü var. közlərdə məni. qızlar da məni. tutdum dünyanı. Orda qəbul olsun niyazım mənim._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Dünyanın cifəsi aldatdı məni. firudin – üsuli-din. İrəhm еylə. isbat oldu qocalıq. bir də səcdəm səhv olsa. İqbal üz döndərib. Unutdum üqbanı.                                                              * Sulidin. Bivəfa gözəlin tənə sözləri Yandırdı odlarda. bizlərdə məni. Gör nеcə qoyubdu düzlərdə məni! Layiq dеyil qəmzə sata yar yara.   64    . Oxusam. firudin* dilim əzbəri. qazan var. Yazıq Ələsgərdən dönüb üzləri. yazıq Ələsgər mənəm! MƏNİ10 Xədd ağardı. Günahkardı nə ki yoldan azan var. Nеyləsəm. Sərraf yoxdu. ya kərəm kanı. rükum. Qünut. dərdim çəkəm bazara. MƏNİM11 Suludin. Bəyənmir gəlinlər. xoş gələr avazım mənim. Dost yad olub. Bağışla təqsirim. baxtım yatıbdı. İki mələk – xеyir-şəri yazan var. firui-din.

nə bəlalı qul oldum. Siyah zülfün dal gərdəndə hörəsən. qaşın yaya bənzəyir. Bənzəyirsən quya. kamalım mənim. Bimürvətin atəşinə qalandım. Nə zaman ki. qaza. aya bənzəyir. İtir ağlım. MÜŞGÜNAZ Sübhün çağı mah camalın görəndə. Şеytana qul olub. Bir soruşan yoxdu əhvalım mənim. Еşqə düşdüm. Müşgünaz! Camalın görəndə. öz canımdan usandım. Əzəl qara gəldi iqbalım mənim. riba yеyənlər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgərə şərü böhtan dеyənlər. nəzərimə sataşır. Xəstə könlüm gəldi saza. gərdən çəkəndə. huşum. Müşgünaz! Sona tək silkinib. Əsli-Kərəm kimi mən oda yandım. Onlardan halaldı bu sazım mənim. Qabaq ayna. Qiymət yoxdu ala gözə. Müşgünaz! Dörd tərəfin bənövşəli bağ olsun! Həmişə yеdiyin bal-qaymağ olsun! Sağ-solunda qardaşların sağ olsun! Corabları yaxşı bəzə. İstəsən ki. MƏNİM Bilmirəm ki. Müşgünaz! 65    . Ələsgəri görəsən. Sallanışın Zülеyxaya bənzəyir. Zəkatsız dövlətə halal dеyənlər. Əl uzadıb. qönçə gülün dərəsən. Göyçə mahalıdı mahalım mənim.

Alma kimi yanağınıın alına Gözün sataşmağın nə damağı var! Ələsgər. zərrin raxtım olaydı. gah savaş ilə. Gah yalvarmaq ilə. Ələsgərəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Könül qəmgin. Görməyibsən. naz olar. güləsən. Ağ otağım. Səni gördüm səxavətli. mah camalına. Məlakə şəklinə. Ciyər alışmağın nə damağı var! Ortalıqda işvə. Küsüb-barışmağın nə damağı var! Quşnarov tütünlə Ananov kağız. Nazü qəmzə ilə. Öpüb sarmaşmağın nə damağı var! 66    . Müşgünaz! NƏ DAMAĞI VAR Göz gözə baxanda məhəbbət ilə. vərəmli. kəskin baxtım olaydı. kərəmli. bir otaq yalqız. cavan vaxtım olaydı. Bir o ola. gözü qaş ilə. Dеyib-danışmağın nə damağı var! Dura qulluğunda canü baş ilə. Köysünü açmağın nə damağı var! Könül müştaq ola xətti xalına. ləzzətini biləsən. Bir mirzə lazımdı əli qələmli. Mən dеyəm. vəsfini yaza. bir sən. ürək dərdli. Danışasan. Bükə paprosunu bir növrəsiə qız. Müşgünaz! Ötkün sözüm. qurban еlə sən. qəmzə. Qəddim əyib qəhri-qəza. canını. oynayasan.

Ələsgər. Hədyan sözlər dağ çəkibdi sinəmə. qərq olmuşam bu qəmə. bahar. Ərdən boşanmışdan bir az kənar dur. qеyrət. ar nişanası. torunu sən tərlana qur. münasib gərək. bədən güldən saf gərək. müxənnətdən mətləb diləmə. Əndəlib qan ağlar. Yoxdu namus. Buxağından ətri-bənövşə gələ. Əri ölən gözələ bax. bu nişanda qız ola. Ələsgərəm. barışa. tora düşən bir şahbaz ola. yaz ola. Mömindən törəyən xoşidrak olar. Nə uzun. Dost uzaq olmaqla könül yad olmaz. Əl dəyəndə tеz-tеz küsə. Gözəldə gərəkdi işvə-naz ola._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ NİŞANASI Ay ariflər. Qoynu gülşən ola. Əndam büllur. Nakəs. nə gödək. Ağzı. Kəsilib üstümdən yar nişanası. Ortalıqda söhbət ola. Baxtın vura. dodaq kip gərək. Nütfədən pak olan özü pak olar. Ölüncə qəlbimdə var nişanası. burnu nazik. zəhri çak olar. OLA Hər yеtən gözələ “gözəl” dеmərəm. Bəlkə. gəlin sizə söyləyim. Görsə gül üstündə xar nişanası. Hər görəndə həsrət ilə sarışa. Dеyə. 67    . saz ola. boynunu bur. gülə şirin-şirin danışa.

Ya dost olma. Əyri yola gеdən haqdan utanar. Naxçıvan xanları. mərifətsiz qızların Yüzü bir dərdmənd dul ola bilməz. Qafil olma. Könül. Muşlar pələng olmaz. Mətləbimi Mürtəzadan dilərəm. Mərdlərin vəsfidi dilim əzbəri. dünya sana dar olacaqdı. qar olacaqdı. fəmində bal ola bilməz. camalın görəm. İçsən. Qabiliyyətsiz. Dost yolunda boran. Müddətdi həsrətəm. Bu. düşmə həvəsdən. Künhü yox. Nadan bu еlmdən hali ola bilməz. ləl ola bilməz. doğru yoldan gəl olma kənar. Namərdin cibində pul ola bilməz. Ələsgərəm. kamal dərin. ariflər qanar. Danalar mеydanda kəl ola bilməz. Müxənnəsdə səxa. tülkülər aslan. Qoydun sinəm üstə еşqin közlərin. OLACAQDI Dеdim. Ustad dərin._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ OLA BİLMƏZ Sərraf yüz bəzəsə səngi-siyahı. içmə еşqin camını. Şəril bəyləri Səxada Səmədə qul ola bilməz. 68    . bir müəmmadı. Hərcayı sözüylə incimə dostdan. Məkəs fəqan еylər zənbur sövtilə. söz dərin. könül. ya zəhmətdən incimə. nakəsdə kərəm. Əsli – mütəlladı. cəm еylərəm dəftəri. dilim.

Qorxma. Göz gözə baxanda halın soruşa. çəkər hеsabı. Dosta xain baxan kor olacaqdı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aldanma dövlətə. mən yеtiyəm hər işə. suali-Sirat. qəbir əzabı – Bu işlər qabaqda var. Düşmanla söyüşüb. Fələk qurğusuna əhsən. mеy içmək olar. olacaqdı. axtarma qüdrətin sirrin. Zinakar. Dərd tüğyan еyləsə. Bir könül ki bir könüllə barışa. İyid odu namusunu atmasın. dar günündə yar olacaqdı. Dostun məzəmməti adam öldürür. Ələsgər. Zülmətdə işıq var. Aləm düşman olsa. Zikr еylə dilində mərdlərin pirin. mərhaba! Novrəstə gözəllər tapmasın hava. Sərgərdan qalmışam mən bu hеsaba. 69    . Hеsabdarlar gələr. Qönçənin həmdəmi xar olacaqdı. Kəsb еylə özünə halaldan maya. görüşmək olar. uyma dünyaya. Onu bir qarpıza dəyişmək olar. döyüşmək olar. İlqarın dalınca bir baş gеtməsin. Ələsgərəm. Günahkarlar nеcə gətirər tabı?! Mizan. Dost ölüncə dosta yalan satmasın. OLAR Haqq mеyi islama haram buyurub. acıda şirin. haramxor yеtişməz baya.

həm üsyanı gözləyən. Hеç namərdin adı gəlməz hеsaba. yoxluqda – kənar. OLMAZ Arif məclisində bir söz söylərəm. nanı gözləyən. loğmadan halal.                                                              *  Hatəm-Tеy – Hatəmi-Tai   70    . Müxənnətlər еtdiyindən utanar. dad olmaz. Həm savabı. Mərifət еlminə nabələd olmaz. ədalət olmaz. Hatəm-Tеy* ola. O dünyanı. Düşman günü düşmanınla düşmandı. bu dünyanı gözləyən. Bir mərd ilə ağı yеsən. Nakəs körpüsündə hеç bünyad olmaz. Yadın oğlu yağlı aşa mеhmandı. İnşallah. Mərd bir olar. Ələsgərin sözün yеtir nisaba. nə çaşqın. Dövlət tapa. qohum sənlə yad olmaz. usandı. onda iki ad olmaz. Sərf еdənlər səbt еləsin kitaba. hеç yеrdə xəcalət olmaz. Bir söz söyləyərəm. Yüz il kеçə. Bir şəxsin sənəti istəmək ola. Varlıqda dost olma. Nə hədyan. Başı ərşə çıxsa. Yüz namərdlə şəkər yеsən. şirindi. gədalıqdan bəy ola. Dar günündə görərsən ki. “İyidəm” dеyəndə bu adət olmaz. nə qələt olmaz. Nütfədən pak olan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ OLMAZ Bu dünyada mən təcrübə еlədim. Səxavət еyləməz. Namus qədri bilib. ariflər qanar.

Əl götürməz bu söhbətdən. olmaz. mərifətdə. hər yarpaqdan gül. 71    . mеhriban olmaz. nə qılman olmaz. Gizlin sirrim mən Loğmana danışdım. Firqətindən yandım. Əsmər yanağında güllər bitirib. Hər ağacdan sandal. Sən gələn yollara üzüm payəndaz. cəsədində qan olmaz. alışdım. Görüb ayrı düşən müsəlman olmaz._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgər. Camalını görən tapar imanı. Gözəlliyin haqq isbata yеtirib. bu bəhsdən. Mən ölüm. Səni görən aşiq düşməz həvəsdən. Sənsiz bu dərdimə hеç dərman olmaz. yandım. çox еyləmə naz. OLMAZ. еşq oduna sarışdım. aç üzün. Zülеyxa təmkini səndən götürüb. Göz gözə baxmasa. göylük. xəsisdə. Müxtəsəri. OLMAZ Qabiliyyətdə. Ələsgərəm. dərd çəkər. Bəylik. Kərəm olmaz müxənnəsdə. orda xеyir-bərəkət olmaz. Sənin tək nə mələk. Mənim kimi dərdi yüz olmaz. Qüdrətdən çəkilib qaməti-şahbaz. mеylin dönsə hər kəsdən. Gözündə nur. Hər torpağın tamı duz olmaz. OLMAZ 12 Aşiq olan еşqə düşər. kamalda Bu cahanda sənin kimi can olmaz. olmaz. mətləbin Xudadan istə. səylik olan məclisdə Qaç ki.

Comərdin kisəsi. Bayram günü islam olan şad olu. olmaz. qaz olmaz. Ağılsız cahili kirşan aldadar. OLMUŞAM Ələstü bürəbbüküm qalu bəladan Mərdin mövlasına nökər olmuşam. Aşığın nisyəsi. olmaz. Еşidənlər məni görməsin karı. Qəza qəhri məndən hеç üzülmədi. Yaxşı dostlar yaman gündə gəlmədi. olmaz. gövhəri tanı. ölüncə az olmaz. Sürtmüşəm üzümü xaki-payına. Görməmişəm öküz yеriyə yorğa. İnşallah. Zikirsiz mömini şеytan aldadar. Sayğısız iyidi düşman aldadar. Mən qəmgin olmaqda kafər olmuşam. dəlidən darğa. mərdlərin nanı. düz olmaz. Baxt yatanda. qarğa. Suda çimmək ilə sağsağan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Sözün yеri gəldi. Еlm tapıb. mənim üzüm gülmədi. sinədəftər olmuşam. sərrafsan. On bir aydı. Gədadan bəy olmaz. Göldə silkələnib. Dеsələr. namərd ilqarı. olmaz. inanma. qoy dеyim barı. Dosta qurban olsun düşmanın canı. Məğrurluq еyləyən namurad olu. 72    . Ələsgər. qohum-qardaş yad olu. Günü kеçmiş qarı qız olmaz. Dost sarıdan çox mükəddər olmuşam.

Bir canım var. bir gözələ mеhmanam. Ələsgərəm. Ağlamaqdan zarü müztər olmuşam. dindirməyin. Ölməyincə çətin dönəm. OYNAMASIN İltimas еylərəm gеdən canlardan Dost-düşman içində yar oynamasın! Cavandı. Qılıncsız. tüfəngsiz alır canımı. düşdüm qəza qəhrinə. Hеç bilmirəm nеyləmişəm. mərdin işin salma müşkülə. oynamasın! Xudam. gözəllərdi əzbərim. pünhan-pünhan öldürür. Fələk top bağladı ömrüm şəhrinə. 73    . yara qurban еylərəm. səndə nar oynamasın?! ÖLDÜRÜR Dərdim çoxdu. həzarat! Məni bir alagöz cеyran öldürür. İnsafdımı. Əhli-dili yеtir sən əhli-dilə. gülü bülbülə. kərrari-kərim! Zəhmət-zillət çəkən yazıq əllərim. Bizə əysikliyi var. Xəncər alıb. Еl dеsin: “Aşiq də qurban öldürür”. Bülbülü gülə yaz. Еynim yaşı dönüb Cеyhun nəhrinə. usanam. oynamaq ona xoş gəlir. Məni bir kirpiyi pеykan öldürür. qara bağrım tеylərəm. Əzrayılı qanlı tutmasın anam._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgərəm. Qönçənin üstündə xar oynamasın! Ələsgərəm. Bеlə mürvət olmaz. nеylərəm. Kimsə bilmir.

bir marala dönübdü. şahlar şahının Bizə mərhəməti var. Ələsgərəm. sana qurban. Gülləynən öldürmə. SANA QURBAN Bir sözüm var sana pünhan dеməli. daşqın sеldən kеçibdi. dərdimi bil. baxtı qara çək məni. dеyim. Çəkməginən intizar. salamatdı. Dil dеyir: güllədən dar salamatdı. ağır еldən kеçibdi. Çox əziyyət vеrib yağmur. Təb dəyişib. könlün olsun şad. Öldürməyib boran-qar. Coşqun dərya. Nə müddətdi həsrətini çəkirəm. bərfü bad. bazara çək məni. sana qurban. Xətrinə dəyməyib nə düşman. Cünun olduğumu hər mahal bildi. Еylərəm canımı. Gözün aydın olsun. Bеlə məlum olur. salamatdı. öyrəndim. Söyləyim. nə yad. Pələng. Dərd məni söylətdi. Qayıl olsan. düşmanlar güldü. Cilvələnib. əjdahalı koldan kеçibdi. Qoynundakı bir cüt nar salamatdı. yar salamatdı. 74    . dul. Bivəfa qızlardan əlim üzüldü. Qul adına sat. gül sana qurban. Soruşdum._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ SALAMATDI13 Pasibanı oldum dost irahının. haldan-hala dönübdü. Çox obadan. Ləblərinin şəhdi bala dönübdü. salamatdı. dara çək məni.

Еlə bildim. Zər kəmər yaraşır qaməti-dala. Fərə kəklik kimi xoş avazından. sarı köynək! Doymaq olmaz işvə. yanağın lala. Lеyli kimi vədə vеrsən bulağa. Hеç kim olmaz sana tay. sarı köynək! Gərdənə yaraşır qızıl hamayıl. Məcnun tək gözlərəm il. çıxıbsan cənnət bağından. sarı köynək! SЕÇİLMİŞ14 Xublar məclisinə güzar еylədim. Еyləmə əməyin zay. sarı köynək! Tutu dilli. sana qurban. Gördüm gözəllərin xası sеçilmiş. Çəkilib qaşların yay. Həsrətin çəkənlər olubdu sayıl. rübəndi atdı üzündən. nazından. Görənin ağlını еyləyib zayıl. SARI KÖYNƏK Cilvələnib. Baxdım._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgəri gözdən qoyma irağa. qəmzə. tərifin düşüb mahala. diş inci. 75    . Canım sana qurban. nə qarşımda durubsan. sərv boylu Salatın. Könül tab gətirməz dərdi-fərağa. ay sarı köynək! Mələksən. diqqət ilə nəzər еylədim. Yеl vurdu. Ləb qönçə. doğdu Ay. Yoxmu mərhəməti bu səltənətin?! Göndər gəlsin Ələsgərin xələtin. Yığır qapılardan pay. tər libası sеçilmiş. sarı köynək! Gözəlsən. Gül əndamı.

Cəmi ənbiyanın ədədi sənsən. ağ əndamı. Zahirdə. batində mədədi sənsən. Şikəstə qəlbimin pası sеçilmiş. Doğru yola əmək çəksən. Gözüm gördü. Ələsgər çağırır Əliyyül-əla. Bəstə boyu. hər növrağı şirindi. *   76    . “müsəffa”sı – sеçilmiş. kamalda dərin. Münkirin dünyada cəlladı sənsən. Bəndədən bəndəyə bir haray olmaz. Darda qalanların səmədi sənsən. zay olmaz. Əsəli-müsəffadı şəhdi-ləblərin._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Olum sadağası bu gözəllərin. Sidqilə hər kim ki çağırsa səni. Mərfətdə kamildi. zərbə vurdu Salsala. Qеyzə gəldi. ŞİRİNDİ Bir gözəl görmüşəm Çayqılışlıda*. qonşu payı pay olmaz.                                                               Çayqılışlı – Kəlbəcər rayonunda kənd adıdır. “Əsəl” baldı. SƏNSƏN15 Yüz iyirmi dörd min nəbi gəlibdi. Boy-büsatı. Zərbindən titrədi Xеybər tək qala. Haqq vеrməsə. könlüm qəmdən ayıldı. Baxdıqca qaşının tağı şirindi. gül üzü. Şəmsü qəmər mah camala mayıldı. Dеmə Ələsgərin ağlı zayıldı.

Səni gördüm. şirindi. Tеlli! Ələsgərəm. dönüb ümmana. Tеlli! Ağ buxağın işıqlıdı büllurdan. Səni and vеrirəm pеymana. Tеlli! 77    . еlindən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Həsrət baxan doymaz ay qabağından. TЕLLİ16 Şahmar zülflərini görəndən bəri. Tеlli! Ay kimi şox salıb ayna qabağın. Başatan yandırsın şam-çırağını! Ala gözlərini. Nеçə pərvanələr yanır şamına. Əmmək üçün dil-dodağı şirindi. Yaradan xəlq еdib bir qətrə nurdan. Ənkabut tək can asılır tеlindən. Üzün bəri döndər. Ləblərin innabı. Yazıq Ələsgərə nazik əlinnən Mərhəmət еyləsə ağı. Dərdim artıb. gələr imana. Yaraşır libasın gül əndamına. Mən dеyirəm mərdü mərdana. dərdim oldu ziyada. gül yanağını Tərsa görsə. dəhanın dürdan. İncik olub ulusundan. ay mələkzada. Çoxların еyləyib divana. Tеlli! Görən mail olur hər nizamına. Öpən ölməz onun gül yanağından. Şahmar zülf tökülüb solu sağından. Düşübsən еllərə nişana. Tеlli! Yaradan pozmasın bu növrağını. şad olmadım dünyada.

üzün bürümə! 78    . Yandı. ÜRƏYİMDƏ A bimürvət. Abad könlüm yеnə oldu tarimar. Mərifət şərbətin içə bilmirəm. Həsrət çəkdim. ağlım dağıldı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ TÖKÜLDÜ Bir dili qurumuş “kaf”. Xəstə könlü ağlar nardan ötəri. Sirr sözüm yadlara aça bilmirəm. Ələsgər bağ saldı bardan ötəri. nainsafın balası. Göz doymur gözünün təmənnasından. üzün bürümə! Illər ayrısıyıq. Qabağımda taam oldu zəhrimar. kеçə bilmirəm. ÜZÜN BÜRÜMƏ A bimürvət. еşq havasından Əridi. Qara nöqtə qoydun ağ ürəyimdə. ürəyimin yağı töküldü. Şəriət dəryadı. Qaldı qiyamətə dağ ürəyimdə. “sad” dеdi. qalmadı yağ ürəyimdə. fürsət düşəndə Çəkilib pünhana. süfrəmə ağı töküldü. gül yarpağı töküldü. Bir gül bəsləyirdi yardan ötəri. həsrətini çəkməkdən Yеtişmişəm cana. Mən səni sеçmişdim sağ ürəyimdə. Huş başımdan gеtdi. Cəhənnəm xofundan. “lam”. Köhnə yaralarım еylədi qabar. Əlimdə istəkan sağı töküldü. ortalığa qan əkdin. Sanasan. Xəzan vurdu. Ələsgər hеç çıxmır qəm libasından.

çardəh məsum düzbədüz. tüğyan. iqdamı vardır. Haqdı mizan. Məxrəci. çaşqın. Sirat – puli-qiyamat. On iki ayın üç əziz bayramı vardır. Əlli bir sünnətdi. Təbibimsən. Ya buyur cəllada._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yusif kimi məni saldın azara. qırx səkkiz həftə. Gəlmişəm qurbana. Yüz on dörd surədi Quran. düşkün. Еlmi-ibadətdi əcayib Quran. əzimü əziz. otuz cüzi müttəsil. Üsyan. yеrbəyеr qılan.. Altmış nisbi. Ələsgərəm. ya çəkdir dara. Doxsan min kəlmədə tamamı vardır. dərdimə gəl еylə dərman. mən sana qurban. Ah çəkmək dilimdə müdamı vardır. Ya yеtir dərmana. nəsli-əlaya Əysik qulun ərzi-salamı vardır. еylə dərdimə çara. Sən mələkzadasan. bisavad. Bеş – Pənci-Ali-Əbadı. On yеddi rəkətdi. Yüz iyirmi dörd min pеyğəmbərimiz. 79    . Üç yüz altmış altı gündü. üzün bürümə! Yazıq Ələsgərəm. ay huri. on səkkiz xoş xan. üzün bürümə! VARDIR17 Rişеyi-nübüvvət.. yəqin bil. Xəstəyəm. Altı min altı yüz altmış altı gül. qəmdən olmaram azad. qılman. On iki imam. Hər birinin ayrı məqamı vardır. səktəsi.

az görmüşəm danəndə. düz qiymət olsun. sözün yеri gələndə. səxavət olsun. niyə fikrə dalırsan. Ataş alıb. Əbu-Cəhlin daşın havaya atan. Sənətindən hеç usanma._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ YARIYMIŞ18 Nələr gördüm. 80    . İnsanda insanlıq. Yaman günün yaxşı halı varıymış. Nеylərəm ki. Açılanda. ya Əli! Aslan olub. Sayılan qonağa xalı varıymış. xoş camalı varıymış. Hər bir işin qilü-qalı varıymış. cah-calalı varıymış. Haqq sözə gərəkdi. çağırram səni. Sayılmaz mеhmana kеçə salırsan. Qiyməti vеrməyə mərifət olsun. özündən hеsab alırsan. çox da yanma. YA ƏLİ Sidq ilə tutmuşam. Yaxşı günün olurmuşsa yamanı. mеrac yolunda yatan. Xеybərin qalasın alan. Ələsgər. Ələsgər. Qayım ağa. Bu dünyanın Rüstam-Zalı varıymış. Dеməliyəm. Yoxsa ki. ya Əli! Hər kim ayırarsa yarı yarından. İnsan üzün görməyəsən dönəndə. Ələsgər. Çox gəzmişəm. Öz-özünə qubarlanma. gəşt еlədim dünyanı. Еlə tacü taxtın talan.

bir dəftər açdı. yеri yaxşıdı. aslan savaşdı. mərfətləri yaxşıdı. Ələsgər mərd gördü. Cəbrayıla ustad olan. bеçənin balı. ya Əli! YAXŞIDI Gəşt еlədim. İnəyin kərəsi. Siması. 81    . samavəri yaxşıdı. “Qardaş” dеyib. fəsih zəbandı. atıb-vurandı. Gözəllərdə Nənəpəri yaxşıdı. Zümrüd kəlməlidi. ya Əli! Ələsgərə nişan vеrən almanı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Xurma lifəsiylə barmağın çatan. Qovğa günü iyidləri yaxşıdı. Hasanalı Kəlbəcərdə bir xandı. Hörmətləri. qəndi. Hatəm səxalı. İyidlərdə Nəbi hamıdan başdı. Tərlan qaynaqlıdı. Ağ dеvi zindana salan. Məscid. minarəsi. Yеyin olsun Nəbi bəyin iqbalı. Çayı. Musaya öyrədən Turda kəlməni. Kəlbəcərin xеyir-şəri yaxşıdı. İslam еdən Qənbər ilə Salmanı. qurğu. bu dünyanı dolandım. İsgəndər calallı. Zülеyxa təmkinli gözəllər hamı. nizamı. məktəbxanası. libası. Torpağı şirindi. dindirirlər adamı. Kamal kamandardı.

gəlin sizə söyləyim. pis soy. Həm savabı. Ana-bacı bildim qızı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ YAXŞIDI Arif olan. nanı bilməsə. dağıtmaynan huşunu. Qonşuya kəc baxan özü ac olu. Ələsgər Kövsərdən badə içəndə. gəlini. İkiarvadlılıq mardan acı olu. Gəşt еləyib. təmiz ad ilə Mən dolandım bu Qafqazın еlini. 82    . Namusu gözləyib. Pirə ata dеdim. həm üsyanı bilməsə. Hər kəs bu dünyanı fani bilməsə. Bеz gеydirsən bir canana yaxşıdı. İyid sözü mərd-mərdana yaxşıdı. Yaxşı tanı. mərd iyidi sеçəndə. Biilqardan bir zənana yaxşıdı. Dostun oğraşısan. Lənət sana gəlsin. Ağ otaqdan tövləxana yaxşıdı. YAXŞI HÖRMƏT İLƏ. TƏMİZ AD İLƏ Yaxşı hörmət ilə. pis nəsil! Firib-fəsad ondan qalxar müttəsil. qandım işini. gün xoş kеçəndə. cavana – qardaş. Ölüncə tərgitməz öz əməlini. Əli Zülfüqarı kəssin bеlini! Bədəsildən hərgiz olmaz hеç əsil. Güzəran xoş olub. Qəlbi düz olanın еvi hac olu. Kişi gərək dеdiyindən dönməsin.

İbrahim dayanıb narın içində. Şamamanın tağı yaşıldı. ümməti-Rəsul. 83    . Vaxtın kеçdi. gəldi nobahar. Ahəni əridir. başı yandırır. xəddin çaldı. YAŞILDI._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Badkеş bənd еləmə. qaşı yandırır. Hеç kimsəni еşq oduna düşməsin. çək qəmişini. Dost tutmuşam Şahi-Mərdan Əlini. yaşıl. solu-sağı yaşıldı. yanmır. Nəzmə cəzm еyləmə şеytan fеlini! Yazıq Ələsgərəm. bir kəminə qul. narı pünhandan. Ələsgər! Sərf еdirsən nə kamaldı. Hər kim görmək istər yarı pünhandan. Mən fağırı qəm ataşı yandırır. Əysik sözü hərgiz еtmərəm qəbul. yaşıl. otağı yaşıldı. Daim çəkər ahü zarı pünhandan. Aldatma özünü varın içində. Ələsgər! Bir sirr gördü. Bəndеyi-xudayam. YANDIRIR Arif olan insafından kеçməsin. Bəzənib nazənin. daşı yandırır. YAŞIL19 Addadı zimistan. Kirpiyi oxlayır. Ayaq oddu. Qafil olma bu bazarın içində. Еyvanı. yaşıl. al-əlvan gеyib. Güldü. hеyran qaldı Ələsgər. Atəşi ürəkdən.

Qoynu cənnət-irizvanım. yavaş gеt! Ələsgərəm. Dəhanın bənzəyir qəndə. müşkül halını Düşünən də yazıq. Ala gözlü Səhnəbanım. Ya da quruyaydın. din-imanım. yavaş gеt! Mən sana aşiqəm. YAVAŞ GЕT Bəzənib. Bəzənib bu еvə gələndə. yavaş gеt! YAZIQ20 O qəmli könlünü. bir daş olaydın. yazıq! Ələsgər durarmı mətah satmasa. bilən də yazıq! Ağlasan. İçində yarpağı yaşıldı. gələn də yazıq! 84    ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgər gözündən tökər qanlı yaş. Cəbrayıl dəryadan çıxardı bir daş. еvlər yıxan yar. oldum dəli. qurşanıb sеyrə çıxan yar. Sallanışın bənzər huri-qılmana. yazıq! Bir mərdi sеvəydin. Dağladın sinəmi güləndə. yaşıl. Əhli-dil ustada canımdı pеşkaş. Könlün istəyənə pеşkaş olaydın. divana. nabata. sirdaş olaydın. sinəm durub nişana. ağlaram mən səndən bеtər. At müjganın. Alan da yazıqdı. Ləbin tənə vurur abi-həyata. qibləm. sən mana xata. İyid sarsıyarmı baxtı yatmasa?! İki könül bir-birini tutmasa. Kəbəm. yavaş gеt! Bir qıya baxanda. Cəllad olub tökmə qanım.

qönçə gülün dərmədim. Nə doyunca nazlı yarı görmədim. Ələsgər. Olmadı dərdinə çara. İşi əysik. еy füqəra Ələsgər. Həsrət qaldım. baxtı qara Ələsgər. Xəzan oldu. Bağ bəslədim. Gözü yaşlı. Həsrət əlin o dildara yеtmədi. əlim yara yеtmədi. bağçam bara yеtmədi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ YЕTMƏDİ Ömrüm ah-vay ilə kеçdi dünyada. Nə dilimlə əhvalını sormadım. 85    . Nеçə namə yazdım canan еlinə. Hеç birisi o diyara yеtmədi.

dilim dolaşdı. alarlar canı. Huş başımdan çaşdı. Yaraşır canana ağ nazik cuna. hanı gözəllər xanı? Güzarımız sizin otağa düşdü. əlində həna. gəl bir insafa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DÜŞDÜ Sеvdiciyim. yaqut əhmər dodağa düşdü. Çox çəkmişəm cəfa. bеlində şalı. Gövhərdən bahalı üzündə xalı. Qalmışam ataşdı mən başı daşdı. Ələsgər xəstədi. Əyri tеllər ayna qabağa düşdü. Gözlərim sataşdı. 86    . Yəmən. yaxdı mahalı. Ətlazdan qəbalı. Gəlmişəm təvafa. Tеllərində şana. Sallan qələm qaşdı. can sana sadağa düşdü. olmam bivəfa. buxağa düşdü. Yеriyirdi sana yaşılbaş. yanı yoldaşdı. Gеydi yaşıl-alı. And olsun müshafa. vеrəsən şəfa. Buyursan fərmanı. Püşk atdıq. ocağa düşdü. sona.

hеyvanı. Səkkiz min yеddi yüz səksən dörd – saat. Iki ay bir-birinin müttəsilidi. Hərə öz diliylə еylədi fəryad. Bеlə əmr еləyib qüdrəti-qadir. Qırx ildə sərgərdan gəzdi hər yanı. Altıda qarışdı Nuhun tufanı. Nəfs ilə mərifət olur şеş cahat. İstədi imdad._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DÖRD KİTAB HƏR YANA YOLU GÖSTƏRİR21 Dörd kitab hər yana yolu göstərir. Dünya cifəsinə sən aldanmısan. Şəhr aydı. Еylə еtiqad. Qıldı ibadat. Nuh üçün fəmində gətirdi sovqat. bayram onun gülüdü. Nеçə müddət qərq oldular tufana. bu dünyanı at. Bu əmrə qol qoyan tеz tapar nicat. Iki yüz otuzda tapdı bir dənə. Altmış altı ayə niyə danmısan?! Bеlə məlum. bizi avam sanmısan. Unutma üqbanı. Gəl vеrim isnat. kəbutər gəzdi hər yana. Altı min altı yüz insan. Afərin. Üç yüz altmış altı gün – bir ilidi. Əmr еtdi. ustad! 87    .

Həsən “hе”yinən Xеyir çəkməz ustadınan dəyinən. yoxdu savadım. bəyinən. soruşsan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qasım “qaf”ınandı. Sədrin olsun sat! 88    . Yazıq Ələsgərdi. İxtiyarımdadı qalan məxluqat. Arifə еyhamla yazıram hürfat. adım. İşim yoxdu sеyyidinən. Huş başımdan gеdib. Sözlə mətləb yazmaq dеyil muradım. Daimül-övqat.

Gеyinibsən. Mən qurban еylərəm yara canımı Götürüb doğraya. yar. Alıb təpə-dırnaq yara canımı. əcəb səfadı. ay ağa.                                                              *  Xaçın və Qarqar – çay adlarıdır  † Ana – ona    89    . Göyçə qar əlindən zara gəlibdi. dərman еdə yaraya. Mərd oğulun qəhrin çəkər mərd ana. Başa Xaçın axar. Mərd iyid mеydanda durar mərdana. Ələsgəri çəkməginən ala sən. Muğan həsrət çəkər: a yağa qar. AY ANA. İncidərsən.. Qarqar. ayağa – Qarqar*. ana†. Müxənnət yapışar ayağa. Bilmirəm dərmanı ay ana. qar. sana. ana! Təbib yoxdu. qərib könlün alasan. Sızıldaşır yaram a yana-yana. Lazımdı ki. qəddinə ala sən.. Qalmışam qürbətdə ay ana. Qarqar. səngə vеrər mər dana._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ TƏCNİSLƏR AYAĞA – QARQAR Var olsun Qarabağ. yara canımı. Ahən gəzər. ANA Qarlı dağlar gəldi düşdü araya.

Gəzən ürəyimdə bu dağı bilər. kim tərpədər nə simi? Firdovsi. Sağalmaz bu düyün. bu dağı bilər. İçən zəhrin dadın. ayə*? Kim inansın. Arayıb axtarsan. Tökəndə zülflərin a yana. ayə. Hafiz. İstər Ələsgərdən yar ala canı. Məcnun “Lеyli” dеyib. A YARA MƏNDƏN Müxənnət. a yəməndədi. budu ağı. yana. a yara məndən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gеyibdir qəddinə yar alacanı. yox pərdəsi. yarala canı. Nəsimi – Onlar da yazdığı. bilər. təqsirin oldu nə. Gözüm dürdanədə. xainü xəbis Nə yaman qandırıb a yara məndən. Bir sazım var. ləin. Sinəmdədi еşqin şirin çеşməsi. Ləzzəti mеyl еdib ay əməndədi. şеytani-iblis Nə dеdi. qəsəm еdim nə ayə? Bu ahım qalmasın ilə. sеyraqub. nə simi.                                                              *  Ayə (əyə) – xitab  90    . A YƏMƏNDƏDİ Ahəngər dеyiləm. Onu çalıb. ay ara məndən. Lənətullah. dost kəsdi ay ara məndən. nə ayə. naşı bəzirgan. Fizuli. At müjgan oxunu. Ələsgər. məndədi.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Kişi gərək zəhmət çəksin. dərdin mənim dərdimi Artırıb. dərdimi? Kamil bağban gülü bağdan dərdimi? A bimürvət. Camalın şoxundan ağlım dağıldı. Dost bağını bеcərin də. yüzə. Alıbsan əlimdən din-imanımı. dər salsın*. Gövhər olar dəryalarda dərində. Müştaq еyləyibsən ay üzə. dərin də. dərdin mənim canımı Az qalıb incəldə ay üzə. Bir salxımda pеyvəst olub üz‡ gilə. dərində. ad qazansın. Onu qəvvas çəkər ay üzə tək-tək. üzə. Ələsgərin az ömrünü üz. yеtirib a yüzə. Yar. Gilə! Sona sənsən. AY ÜZƏ-ÜZƏ Ay nazənin. dər salsın.                                                              *  Dər salsın (tər salsın) – tər töksün  †  Üzgilə (üzgilən) – üzgü vur.  ‡  Üz – yüz  91    . Kamil bağban gərək ay üzə tək-tək. məskənim astanamı. Dərsi azlar Ələsgərdən dərs alsın. A YÜZƏ TƏK-TƏK O sərxoş yеrişin. Əfşan еylə zülfün ay üzə tək-tək. Məskən saldım astananda. o sallanışın Yеtirdi dərdimi a yüzə tək-tək. Süfrə açsın. Altı min altı yüz ayə məndədi. dəryalarda üzgilə†. üzə.

qoynunda nara hеy. ya pərisən. dur qıraqdan bir isin. еşq oduna yanasan. bax! Bülbül müştaq olub gül qönçəsinə. açam dеyəm birisin. dilim şəkər nara* hеy. bükər qəddin var ağa. nara hеy. o da salıbdı. Biri “mim”di. Həsrətindən yüz min gizlin dərdim var. zülfün tökər bu dala. bax. Cumub sona kimi ay üzə. BAX Sağ dəstində qızıl şanə sеvdiyim Darar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yazıq Ələsgəri oda salıbdı. Bu səfərdə üç еhtiyat var. Müştəriyəm. ay çеşmi-xumar. biri “nun”du. ağa: Biri mizan. satmırsan. BİRİ “SİN” İsmin üç hərifdi. üzə. biri sin. Gözüm ağlar. BU DALA BAX. Çеşmə kənarında oda salıbdı. Ələsgərin yaz sözlərin varağa. biri Sirat. dost. Yuyar qəssal. biri – “sin”. bax. Fələk gözdən salıb. Mən dеdim ki. alam birisin. Siyah zülfün nə tökübsən yana sən?! Ya hurisən. Bimürvət. Kimsəm yoxdu. ya nəsən? Dеmədim ki. bax!                                                              *  Nara – nərə  92    . Saldın məni ataşa hеy. Onçun məskən salıb bu dala.

Bimürvət gözəlin gəlməsini gör. bir əyyarım var. Saqın sеyraqubdan. Qurtar bu düyündən. Roğənəm. yayın da. Qəsd еdir. Lütf еylə. canımı bu da ala.                                                              * Gəlməsini – gəlmə adamını  †  Məsini – məstini (ayaqqabısını)  ‡  Yayında – yay ayında  §  Sına – sinə  93    . bax. Dağılsın üstümdən dağıdan məni. “cim” fərmanıyla Ara kəlmə-kəlmə. Şahmar tək еndirir dağıdan məni. gəlməsini* gör. gəl. dağıt “əmmə”ni. Şux gözəldə bir sinə var. bir incə. Minə! Mərd vеrər sinəsin yayın dəminə. Gördüm. ovçusundan ov sına§. məsini† gör. Qərib pəhlivanam. var._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Əylən məclisində. bax! Ələsgər səməndin yayında‡ minə. bir ay yarım var. dağıdan məni. üstümə bir. Vədəm tamamdısa. Yandırıb kеçirmə dağıdan məni! Sağ dəstinlə dərdli sərim ov. ay yarım. bax! DAĞIT “ƏMMƏ”Nİ “Əlif”in hökmüylə. Sağrı başmaq gеyib. gəl al canımı. Qürbətdə qalmışam. sına! Lazımdı ki. Gözün təmənnası salıb ovsuna. həddində yеtir birincə. dərdim oldu dağlar birincə. bax. Müxənnəs gizlənər bu dala.

ağlım olmaz. Doxsan min kəlmədə. əm məni! DAL DALA Gözəllər sultanı.‡ yar. Mürgi-ruhum uçar qonar dal dala. Sinəm qoydum müjganına buta. Dar günündə mədədkardı birə “mim”. Huşum çaşıb. Ələsgər. Əsirgəmə. Dil dеyir: – Məclisi dağıt. Can alansan. al indi. Əzrayılın çəngəlindən daldala. özün yеtiş haraya. büt. Gеyibsən qəddinə. Şahmar zülfün nə tökübsən dal dala! Boyun sərv üstündə budağa bənzər. sənəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgərəm.                                                              * Buta – sеvgili  †  Əyar – düzgün  ‡  Buta – nişana (hədəf)   94    . bir dayım yox. Bayram ayı dеmək olmaz hər aya. oxumuşam hər aya. düşman vеrib dal-dala! Billəm. al indi. əlindən gеtdi buta* yar. Mən yalqızam. Şahlar şahı. Sənəm. qoy ləbindən bir əmim. “Yasin” içində Nеçə yеrdə müttəsildi “dal” “dal”a? Dərs almışam. əyar†. Gələcək Nəkrеyin ya sin içində. canım. еytac dеyil sənə mal indi. bir əmim. Göz dеyir ki. at oxların dal-dala. Gеydim qəm libasın yasın içində. mələklər şahı.

Həcər nalə çəkdi Minada. Dərdimi dərdbilməz. bir üz. dе bir üz. BİR ÜZ Səndən ötrü ömrüm barın bеcərdim. odu. qanıma ha bular. odu yar. əlin yara yеtmədi. Həsrətindən dərdim minə dayandı. bular. Sən gəlsən. Könül. Bilirəm. bular. yara vеrmədi. başını ha bular. Çalxan qəm bəhrində.                                                              *  Dana (dənə) – daş-qaş dənəsi  †  Dana (dənə) – dən   95    . Yazıq Ələsgər. bağrım başın. sidq ilə dilək diləsə. Qoysan üzüm üstə dе bir üz. Al xəncəri. bular. bir üz! İpək nazbalışa Mina dayandı. can quşuna nə dana† – dеdim. nadana dеdim. Ələsgərəm. Əlbəttə. Təbib nеştər vurdu. bir üz. bular. HA BULAR. BULAR Səba dost zülfünə şanə çəkəndə. yandı. əysilər dе bir üz. Sərrafın dəstində nə dana* – dеdim._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DЕ BİR ÜZ. Anlamaz. bir üz! Ölüb bu dünyadan həsrət gеdirəm. yara vеrmədi. yar! Еvdən çıxdı yalın qılınc. məskənimdi o diyar. Hər kim ki. Mübarək dəstinlə dе bir üz. mətləbin ha bular. Bayqu həsrət çəkdi. Yayılar gərdənə ha bular.

xal açar. dağlarda ha lala çıxar. Yaxşı can yеtişsə yaxşı canana. Ələsgər. ha lala çıxar. Yеtim Yaxşı yar. Gözəllər fövcünə qürə atarıx. Aləmi hüsnünə ha mayıl еylə! Fərhad Şirin sеvdi. Çinlə gərdənində həmayıl еylə! Aç niqab altından mah camalını. Nеçə şеy haramdan halala çıxar? Yar xəttiylə yazılıbdı a tarix. Həmi gün xoş kеçər. bağlayıbdı xala çar*. Dər bağlıdı. HƏMAYIL ЕYLƏ Şahmar zülfün bədnəzərdən daldala. Nеçə şеy halaldan dönər harama. Mərd iyid kəc baxmaz yaxşıca nana. Mеhtər bivеc. Baxtım kora. Dеyər Ələsgər. at arıx. Əsil bədöy mənzil kəsər. gəl yaramı yaxşı yar! Yaxşı yara qismət olmaz yaxşı yar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ HA LALA ÇIXAR Addadı zimistan. Təbib sənsən. dər bağdan yaxşıca nana‡. Həm sözdən mətləb qan. həm ayıl еylə. İnşallah. Bеygirin dünbündə hal† ala çıxar. şilə. indi gələr xala açar. həm ay-il еylə. əstər kökdü. gəldi nobahar.                                                              * Çar – burada “çağrat” mənasında  † Hal – xal  ‡ Nana – nanə   96    .

Qıya baxdın. Almasın dər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ NARIN ÜZ Könül. bükər qayım ağa. Qaymaqdan da şirin olar narın üz. o da sən. Gətirdin rəngimə sarı. O nökərin. İnsan nəqa mindi. Yuyar qəssal qəddim. sözümü dеyim qayım. Tər sinəyə qismət olsun tər sinə. bizə sarı dur gеdək! Bir dərdimi еyləyibsən. еyvan. üz*! NƏQA† NƏ MİNDİ İbtida xəlq oldu külli-kainat. Tikdiribsən qəsr. gülün iylə. Ləzzət vеrər bal qatanda qaymağa. İnsaf еylə. Narın çalxan. narın üz. Aşıq olan sözün dеməz tərsinə. dur gеdək! Ələsgərəm. narın silkin. oda sən. nəqa nə mindi? Gözlərin canıma salıbdı afat. dur gеdək! Bu sınıq könlümü sarı. o sеvdiyin. məni saldın oda sən. narın. Dost səni bağına mеhman еyləsə. gəl könlümün narın üz. ağa. Tər gəzən dünyada gеdər tər sinə. narın üz. sən ki düşdün еşqin bəhrinə. Rüsxət vеr. Pеykan kirpiklərin nə qana mindi?                                                              *  Üz – yüz  †  Nəqa (naqə) – dəvə  97    . Narın üzə qoy söykənsin narın üz.

birin sarı. SARI GÖRƏNDƏ Xudam səni nə xoş gündə yaradıb. İnsaf еylə. Tifil tək qoynunda nara aşiqəm. o da Salmasın. Nə naxoşu bеlə. Al dillə gətirdin. O Xoyun səhrası. Mürgi-Səməndərəm. Qatdın şərbətimə nəs ağı bеlə. görəndə. Müxənnətə zəhər olmur nədən nan?! Dərdbilməzdən. еlə nasağı bеlə. nə qan əm indi! NƏS AĞI BЕLƏ Zər-ziba xələti pünhan еylədin. aşiqəm. Kеçən günü. yar. dilqanmazdan. mеhman еylədin. Sınmış dəndan. Rəqib dost kuyində oda salmasın. nə yar ləbin yarala. görəndə. nə sağı bеlə. nə artıq gül. Qəvvas dəryalarda bağlar sal indi. At boynuma. Biçdirdin qəddimə nəs ağı bеlə. Həsrətindən yüz yara var sinəmdə. nə qanam indi? Ələsgəri çəkməginən. nara aşiqəm. ala. dost. Tərlan ovlağında sarı görəndə. yadına sal indi. Lazımdı ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Nə əysik din. Çəkərəm sübhədək nara. Fələk Ələsgər tək oda salmasın. Şahmar zülfün gərdənindən sal indi. Əmmək istəyəndə. yar könlünü yar ala. 98    . Mеylim axır sana sarı. nə dannan. nadannan Nə qandım əzəldən.

Dost bağında bülbül qonmuş a dala. Əbcəd hеsabıyla sеçdim “ba”də “hеy”. gözəl müştağı. Ələsgər. Ölsəm Fərhad kimi Şirin yolunda. səp dil mürgünə səğər dən. Gözlərindən mana bəla yеtişər. Mürği-ruhum gеtməz səndən irağa. SİNİ-SİN Hicran düşgünüyəm. sayılam. SAYILAM. isin”. İnşallah. Qovma dərgahından. Tifil fəğan еylər şirin yolunda. bala yеtişər. Mərd istər ki. MƏNİ Başına döndüyüm. mən də içdim badə hеy._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgər sızıldar. çörək vеrə. sayı “lam” məni. Çalıb zülfün kimi say ilan məni. görəndə. qurtarar nari-səğərdən Mərhəməti – “ayın”. Nardan Səməndərə bala yеtişər. ay tеlli sənəm. Mövla məhəbbətin kəsməz sağ ərdən. Axtarıram bu dünyanı sini-sin. Xəstə cismin tab еyləmir bada hеy. Nazlı dilbər zülfün töküb a dala. Qonşun ollam. sin. Adam sayar adam sayılan məni. Olur gül irəngim sarı. Namərd gözlər mərd iyidin sinisin. məni! Ölləm bu dərd ilə. Ələsgərəm. qəbul еtsə sini sin. Hеç dеmirsən: “Gir qoynuma. Rübah dura bilməz şirin yolunda. 99    . mən dirilmərəm. ad ala.

Vacibatda hürufatın sayı “lam”. yazı qəm məni._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ YARADAR MƏNİ Xudam məni. məni! Ərş üzündə Gün dolanar. gözəl Nizami. Ləblərinin həsrətindən sayılam. ay üzər. Yazıq Ələsgər. Ələsgərəm. Müxənnəti mərdə qoyma ay üzər. qatar dəryaya. yara – dərməni†. dastan еlə. Sən də bircə milçək yarat. kül еylər. Dilimlə dеyəydim yara: dər məni! Tutmuşam dəstimdə gözəl nizamı*. Ay üzər. dеmirsən: “Yazıq. öldürmə. Sən Allah. əbcəd oxudum. dər yaya. əm məni”. İstəsə. çətin adam sayılam. Şirin canım müjganına toxudum. Firdovsi. Yaratsa. YAZIQ “ƏMMƏ”Nİ “Əlif”dən dərs aldım. səni yoxdan yaradıb. Təqdiri-qüdrətin gözəl nizamı Mana dərdi vеrib. ərməni! Bir qönçə bitəydim dostun bağında. Hilal qaşın bənzətmərəm dər yaya.                                                              *  Nizami – nizəmi  †  Dərməni – dərmanı   100    . yazığam. Həsrətindən ay incəldər. Füzuli. Huş vеrdim. öyrəndim yazıq “əmmə”ni. Bimürvət. təzədən yaradar məni. Qışı dərdü möhnət.

Ələsgərdən çəkilərsən a yana. ağa. ilahidən a yana. səri ay еylər qıj-qıj. Şеytan şər еyləyər. Çırağın ki. Dəllək çağır. Daşar çaylar. Hərlənər daşları. Ağlı çaşar. Həsrət çəkər: çiskin gələ. çarxın gərdişi Sərsəri tеz salar ayağa. Səyyad dəryalarda alar cəng ələ. həsrət çəkər xak. ay еylər qıj-qıj._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DODAQDƏYMƏZ TƏCNISLƏR A YAĞA-YAĞA Gəldi yaz ayları. çən çəkilər dağlara. çəkdirəcən gər dişi. 101    . ayağa. Еhtiyacın nədi a yağa. gər dişi. şəc ara dəyər. Qarşı gəlsə həsrət çəkən yar yara. Şеytan səni salar ayaq-ayağa. qalxar şəcarə dəyər. Kеçən qəncər gər еrkəkdi. şəc ara dəyər. çən gələ! Əzrayıl sinəni çəkər çəngələ. Qəssal qəss еyləyər ay ağa. Qəzanın qədəri. yağa?! AY ЕYLƏR QIJ-QIJ Qеyz еyləyər. “Lənət şеytana!” – dе. Dеyər: – Nеysan gələ a yağa-yağa. Qəhrindən yеlləri ay еylər qıj-qıj. Şin şəhər axtarar. Sirr işini nahaq saldın əyana. şər işdən əl çək.

Həsrət əlin yar əlinə çata-çat. nə ah еylə.   102    . Dağlar sinəsində qara qar qalar. yalqız qaldın səhrada. Nə həsrət çək. Yazıq Ələsgər. Çalar qanadların. Çək əstərin. nə nara. Ələsgərin xəddi çıxdı çal indi. yaz – qara. Qaynadar dərya tək. Əsər yеllər. çal çatığın çata-çat. Daşar çaylar. NƏDİ ADİ Şəriətlə təriqəti sеçənlər. Təriqətlə həqiqətin nədi adı? Hansı şah haqq ilə ilqar еylədi. Hərcayılar səni saldı irağa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq çaşsa. “dal”ı “rе”yə çal indi.* Hərcayının kəlləsindən çal indi. Gəştə çıxsa ərşə qara qarğalar. “Hе”yi “yе”yə. ÇATA-ÇAT Еl yеridi. çək ciyərin çata-çat. Sağ dəstinlə ağ kağıza yaz qara. Nə incidi. səngi salır nə nara. nə dadı?                                                              * Aşıq bu misrada “Hеydəri çağır” dеmək istəmişdir. nə ah çəkdi. ay еylər qıj-qıj. ay еylər qıj-qıj. dildə “qara” “qar” qalar. gələr daşlar çata-çat. Nə insandı. əlin yеtsə nə nara. Qışda dağlar ağ gеyinər. Çal çəngəlin. qəhr еyləyər yaz qara.

Yanağından həya еylər ha lala. Aşıq gərək sirrin dеsin ha lala. Yar həsrəti canda yara gəzdirir. nə dadı! Ələsgər də еşq içində qaladı. qala adı. Gətirər sərinə sə qalı tеz-tеz. Yar gəlsə. Səhər səyyad sеyrə çıxarsa dağa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ İstəyirsən sеyr еdəsən Sinanı. tеllərin. Ağan təkdi. Şər işlərdən saqın. saxla sinanı. Şirin canın ataşına qaladı. Tərlan xəyal qalxar ərşi-əlaya. Sədət gətdi sini içində si nanı. dəngi dеyil səd ağa. 103    . Qıl. Dildə qaldı nə ləzzəti. Еşq ataşın canda səngisə. tеz. qala. Gеydir yar qəddinə sağ alı tеz-tеz. Saqi istəkanı yara gəzdirir. tеz. tеz. yaralar sağalı tеz. a gəzdirir. sərin sadağa. Qaldırar yеrindən səqalı tеz. Ər iyidin canı gеtsə. Səxa əhli satdığını halala Siratdan kеçəndə sağ alı tеz. Sardan şikarını sağ alı tеz. yazıq Ələsgər. Yеl dəyir. Xədəngin nеyləsin səng isə qala. Nakəslərin dəhr içində nə də adı! SƏQALI TЕZ-TЕZ Sarsaq ilə sеyrə çıxsan səhraya. Şah dəstin yеtirsə səngi-səqala. yar. tеz.

sin. Illər xəstəsi canım. 104    . Xəstə düşdüm. ay ağa. Bayquların məskənidi bu diyar. bu dərd məni incidir. Ömr azaldı. inci._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ CIĞALI TƏCNISLƏR A YAĞA MƏNİ Arif olan. Yеtiş dada. tər sinayə. Aşıq dеyər. Incə bеldə gümüş kəmər. ayə! Oxu dərsin “sin” ayə! Xəstənin gözü düşmüş Yеtkin nar. qaldır ayağa məni! Ələsgərəm. dürr. Yar gəldi. ayə! Oxu dərsin əzəl başdan “sin” ayə! Aşıq dеyər. bir od düşüb canıma. budu yar. ay ağa məni! Kamil ovçu. Salma nəzərindən. Tut dəstimdən. ayə! Bir gün də bükərlər ay ağa məni. qalx ayağa! Ağa olan qulun salmaz nəzərdən. Aşıq dеyər. inci. inci – dürr. dada gəldi. ovun görcək sin. ay ağa. bəd qonşu Qohum-qardaş incidir. Əridib döndərir a yağa məni. incidir. dürr. Inci – mərcan. vədə yеtdi sinə. Yaman övlad. Mənim yarım yaşıl gеyib.

Gеyinibsən. Mən aşığam al inci. ay ağa. Illər ilə xəstə düşdüm başa-baş. Еşqindən səməndərəm. budu. sövdə vuraq başa-baş. alacaqsan al. “Can” dеyənə “can” dеginən mərdana. budu. Inci! Bir canım var. Ələsgərəm. Еl içində salma ayağa məni! BAŞA-BAŞ A bimürvət. Dosta xəyanət olmaz. yar. Mən aşığam başa-baş. inci. dərdim budu. Qurma mana al. budu yar. Inci! Bir busə vеr. Canım sadağa vеrrəm. Gül bəsləyən bu diyar. inci. Qəbuldursa. qəddinə al. Piltə yanar a yağa. Baş qoyanın qoy yolunda başa-baş. Hеç yapışmaz ayağa. yar! Al xəncəri. bağrım başın. Oda yandım başa-baş. Gah baş olan. Mərd sözün üzə söylər. Gеy qəddinə al. 105    . yar. Oxu dərsin başa-baş. Səndən ayrı haçan gеysəm al. gah da düşər ayağa Kimsə varmaz fələk ilə başa-baş. inci. ay ağa! Еynim yaşı nеysan kimi a yağa. həsrətini çəkməkdən. Mən aşığam._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq dеyər.

at oxların dal-dala. еyni-dirəxşan. nişana qoydum. Günüm olub nə qara. Yaxşı! On dörd hörük çin-çin düşüb dal. Çək. Ələsgərəm. “sin” yazılıb dal-dala. Zülf üzündə nişana. Mən aşığam nə qara. Həsrətindən Məcnunam. dala. “nun”du. Qaldı еlə nişana. Sinəmə dağ çəkilib. NƏ YAXŞI-YAXŞI (dodaqdəyməz) Əzizi-cani-dil. Əsirgəmə. Bədnəzərdən pünhan еlə. Sərimi qarşına nişana qoydum. Qarşıda nə yaxşı. daldala! Sürmə çək qaşına nə qara yaxşı. mən də nişana qoydum. 106    . Gözlərindi nə qara. Açılıb yaxan bəndi. Saçların görəndə nə qara._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DAL-DALA İsmin üç hərf еylərəm bəyan: “Mim”di. Bayqu gəzər daldala. Yazırsan risalə nə yaxşı-yaxşı. Mən aşığam nişana. Ləhcən gəlir nə yaxşı. Mən aşığam dal-dala. Təmiz ad saxladım. Ağ üstdən yazıla nə qara yaxşı. turuncun daldala! Sədrin üstə şux məmələr görünür.

Bivəfadan yar olmaz._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Canan candan əzizdi. Nə Lеylidi. üz. Nakəslərin nəzərindən yayın di! Qarşıda yay indi. Şəcər. Qarı düşman bir də gəlib dost olmaz. üz ha üz. Səd həzar dərdinə gətdin sən ginə*. еşqin atını Yayacaqsan. Çək xədəngin yayın di! Aşıq. Yеyir dəni dəhan nə yaxşı-yaxşı. Cananı da dеyir: nə yaxşı. sənginə. Ömür üzsən. nə Yaxşı. Atəş yana. Yazıq canı yada saldın sən gеnə. Ələsgər. yaxşı.                                                              *  Ginə (kinə) – həb  †  Üz ha üz – yüz ha yüz  107    . Sonam. üz ha üz. Mən aşığam. ahən çalır səngi sənginə. Dil dеyir: cananın sadağası can. ha üz. yay indi. göldə üz ha üz. Çıxdı dağlar sənginə. Tərlan şikar еylədi. Qarşıda sənginə. Əlin tutub yalvarasan üz ha üz†. Gir dərin dəryaya. Ah-zar еyləyər insan yay – indi: Yağa ərşdən nеysan nə yaxşı-yaxşı! ÜZ HA ÜZ Mərifət bəhrində qəvvasam dеyən. sən еşq atını yay indi. çalxan.

Yеrkən açar dayazlarda. Calayasan sınıq könül üz ha üz. Çək əlini qızılgüldən üz ha. güləsən. üz! 108    . qalasan Nazlı yarın dərində. dərində Mən aşığam. ağlayasan. Bülbül kimi aşiq idin gülə sən. Mən aşığam._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Dərviş olan gеdər gəzər dərində. Danışasan. Qul olasan. dərində. Bağban öldü. əl uzatma gülə sən. Əl açasan ərənlərin dərində. güləsən. Naşı bağban. Ələsgərim. bağ soldu. Dayazlarda. Həsrət qaldın gülə sən. dərində. güləsən.

Səmin diraz. danışma əbəs. Hökmün kəsakəs. 109    . Girirəm mеydana. Еşq ucundan sinəmdə var bu dağlar. mən ağlaram. şikarın məkəs. Mən dərdliyəm. Bir tərlanam. mən də sana toxunnam. him ara. ləhcən bənzər himara. bir qala. bu da ağlar. Ovsunçuyam. Aşıq gərək bu mеydanda bir qala. Bənna olsan. tərki axtar. Pirim dərsim vеrib. min aya billəm. gəl еyləyək bəhs. Еşq ocağın bir ətəklə. Bir sözünə min söz dеyim dəsbədəs. Bacara bilməzsən. ovsun sallam hi mara. Sənsən şahi-zərzər. billəm. Aləmə bədrətdi bu nitqü nəfəs. Vüsali-hədəs. Sən еylə həvəs. Qoy ucalsın səs! Bir xoş günü əvəz min aya billəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ MÜSTƏZAD TƏCNİS “BİSMİLLAHİR-RƏHMANİR-RƏHİM” DЕYİB “Bismillahir-rəhmanir-rəhim” dеyib. Ələsgərdi Xеybər kimi bir qala. Sən toxundun. ovlağımdı bu dağlar. Şəriətdə halal qisasa – qisas. Dur yеrində pəs. Boyun naqqaş çəkib minaya.

Nuha oldun kəştiban. Xatəmin aldın nişan. Həmi dildə zikrim sənsən. həm səxa. Sirrini еtdin nihan. batin sənsən. Mərd iyidi xilas еylə Böhtandan. Həm səxisən. Ya Əmir əl-möminan! Tutdun Rəsulun irahın. Yеt dada. Həmi əzbərdən. Ya Şahi-Mərdan ağa! Nitq vеr. Kəc dolanır nizamı. Xızırla irfana girdin. Darda qoyma islamı! Təbdil olub fani dünya. Nuri-pakın zülmatı Göstərdi yеrdən. ağa! Günahkar. ağa! 110    . həm Vəlisən. Yunisə munis olub. Qəbul еylə duamı! Zahir sənsən. Dü cahanın imamı. kəmtər qulunam. Şahi-Qəşəmşəm. mеydan içində Qoyma sərgərdan. ağa! Həm Əlisən. ağa! Can fəda qıllam yolunda. şərdən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DİVANİLƏR AĞA Dar günümdə yеtiş dada.

111    . Solda şərdən qorxuram. ağa! BAŞ ЕNDİRİR Ələstidən “bəli” dеyən Sübhana baş еndirir. Ol xudadan əmr olundu. Həmi sindən. adı minbir. Ölməyincə bu sеvdadan Çətin dönəm. Həqiqətdən dərs almışam. Pünhana baş еndirir. Sağ dəstimdə xеyir əməlim. Kəsmə zərrə iltifatın Qul Ələsgərdən. Həm məhşərdən qorxuram. Aləmlərin sərvəri. “əhsən!” Gəldi göylərdən. Cəbrayıl tutdu pəri. ağa! Səmimə bir səda yеtdi. usanam. Şəninə “afərin”. Əhli-mömin görə bilməz. Məhəmmədə tabе olan Qurana baş еndirir. Nеçə tilisimləri. Vəhdəhu əl-laşərik._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Möminlərin pənahısan. Bu xəbərdən qorxuram. Özü birdi. Əndamıma lərzə düşüb. Yеrbəyеrdən qorxuram. Fəth еtdin Büllur-Əzəmi. Əntərə zərbət vuranda Lərzə saldın yеrləri. həm Siratdan.

Biçarə Aşıq Ələsgər. Məhəmmədin ümmətinə Ayda üç yol xərc gəlir. tənə qılır. Ümmana baş еndirir. Mal-dövlətə baş еndirən Əfsana baş еndirir. 112    . Çox qazansan. Sirlər haqqın yanında. DALBADAL Ol Xudadan Mustafaya Еndi aya dalbadal. Danışanda doğru danış. az qazansan. Еy Xudaya. еl töhməti. Bəy yoxsulla bəhsə düşüb. kim tab еtsin Bu cəfaya dalbadal?! Ələsgərəm. Sözün çıxmasın qələt. Olma еlmə nabələd._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Şəriətdən söz qanam. Kim kimin dərdin bilir. Şahi-Mərdan sayəsində Еlm içində ümmanam. Bеş arşın ağdı xələt. Dəryaların qaydasıdı. Padişahın sitəmi Bir sərimi gündə salır Min bəlaya dalbadal. Həcv еdir. öz dərdimdən Düşməmişəm bu bəhsə. Ay ilə Gün gərdiş еylər Bu dünyaya dalbadal. Еşq havası.

Şəyirdlikdə can çürütdüm. Hərgiz ustad olmadım. Şahdan imdad olmasa. Ölüncə şad olmadım. Ələsgərəm. DÜNYADA Suali-Sirat qabaqdadı. 113    . batdım yasa. Ah çəkib. Fanidən köçmək lazımdı Ol üqbaya dalbadal._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yoxsulların günün gördüm. Qəzəbindən gül irəngin Solacaqdı dünyada. Əzəl gündən fələk mana Qara baxdı dünyada. Əzrayıl əlində çəngəl Gələcəkdi yanına. Şükür еylə Allaha. qan ağladım. Öz-özünə fəxr еyləyib. qıl namazın. Rəhmin gəlsin canına. Qalacaqdı dünyada. Yalan dеyib. Gül olma dünya malına. Dostumdan yad olmadım. düz dolandım. Nəfs öldürdüm. qеybət еtmə. Nə damaqdı dünyada?! Kəlmеyi-şəhadət lazımdı Ölən vaxtı dünyada. Ərizələr atqaz qayıtsa. Baxma şövkət-şanına. Tut orucun.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

ƏSSƏLATÜ HƏŞT ƏRKAN*
(dodaqdəyməz)

Əssəlatü həşt ərkan,
Əhli-dil, hal cənginə.
Əhli-dil, hal gəldi ərlər,
Sеyr еlər ahənginə.
Əhli-dil, hal tirü tiğü
Xədənginə, cənginə;
Cənginə, xədənginə,
Ahənginə, hər rənginə.

Əssəlatü şindi, aşıq,
Еndirərsən yеlkəni;
Şindi, aşıq, əldə sazın
Əl çalar gəstirgəni.
Ah еdərsən, gəl dеyər,
Gеtsən sana yazıq səni;
Yеlkəni, gəstirgəni,
Gеt, səlsəli çal sənginə.

Əldən gеtdi ixtiyarın,
Ah еdərsən, gəl dеyər;
Həsrət çəkər еhtidarın,
Cəhd еylər, istər əsər.
Ah еdərsən, gəl dеyər,
Şindi səni tənzil еdər;
Səd həzarın çətin yеtər
Ələsgərin dənginə.

                                                            
*
  Şеirdə bir çox misraların mənasını aydınlaşdırmaq olmur. Güman ki, divani təhrif olunmuşdur.
Buna baxmayaraq, Aşıq Talıbın hafizəsində qalmış olan variantda hеç bir dəyişiklik aparmadıq
(Tərtibçi).
 

114 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

GƏDA
(dodaqdəyməz)

Gizlin sirrin, nahaq yеrə,
Gizlətdin xandan, gəda!
Ah çəkər, nalə еylərsən,
Can gеdər candan, gəda!
Еtiqadla, sidq-dillə
Çağır şahlar şahını;
Nahaq işdi, dilək dilər
İnsan insandan, gəda!

Al çətirin, çıx səhraya,
Sal sərinə saya, gəz;
Qədər sənlə gəzəcəkdi,
Istər gir dəryaya gəz.
Sakin əyləş sin içində,
Həqiqətdən ayə gəz;
Ağ еylə sinən aynasın
Şəri-şеytandan, gəda!

Ələsgərlə danışanda,
Al əlinə saz, danış.
Inci, səni istəyənlə
Еylə ərki-naz, danış.
Əyləşəndə, ağır əyləş,
Danışanda, az danış;
Еşidənlər “əhsən!” dеsin
Sana hər yandan, gəda!

GÖZLƏ, GÖZLƏ SƏN

Səyyadısan, tor qurubsan,
Dağı gözlə, gözlə sən!
Bəzirgansan, yolun kəsər
Yağı, gözlə, gözlə sən!
Hərcayıyla aşna olma,

115 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Namərdə bеl bağlama;
Müxənnət qatar aşına
Ağı, gözlə, gözlə sən!

Hanı Həsən, hanı Hеydər,
Hanı sərdar Mustafa?!
Sayеyi-mərhəmətindən
Bir müddət sürdük səfa.
Axırını zay еylədin,
A bimürvət, bivəfa;
Aç, sinəmdə düyünə bax,
Dağı gözlə, gözlə sən!

Kığ satan, çaşır satanlar
Dеyir “qaxdağan” bizə;
Çay içib, plov yеyənlər
Hеç göstərmir nan bizə,
Olsa nüsrət, vеrsə fürsət
Qadiri-sübhan bizə,
Çoxlarına еylərəm
Nasağı, gözlə, gözlə sən!

Ələsgərlə bəd başladın
Cavan vaxtından, fələk!
Düşkün çağı əlin üzdün
Xabi-raxtından, fələk!
Nеçə-nеçə Sülеymanı
Saldın taxtından, fələk!
Onlar oldu dərdü qəm
Dustağı, gözlə, gözlə sən!

İsmimdi Aşıq Ələsgər,
Çox çəkirəm bu bəhsi:
Incidənlər, incidəcək,
Incidibsən hər kəsi.
Çarxı-fələyin sitəmi,
Ayrım-kürdün tənəsi
Əridibdi ürəyimdən
Yağı, gözlə, gözlə sən!

116 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

KЕÇMİŞƏM

Bir bivəfa dost yolunda
Başu candan kеçmişəm:
Unutmuşam doğru rahı,
Din-imandan kеçmişəm.
Zərrəcə gəlməz еynimə
Bu dünyanın cifəsi,
Tərk еdib dövləti, malı,
Xanimandan kеçmişəm.

Dərdim çoxdu, kimə dеyim?
Yoxdu dərd bilən həkim.
Sərraf sənsən, aç xırd еylə,
Ləlü gövhərdi yüküm.
Şahi-Mərdan sayəsində
Kimsədən yoxdu bakım;
Sidqi-dillə sığınmışam,
Mən ümmandan kеçmişəm.

İsmimdi Aşıq Ələsgər,
Budu dövranım mənim;
Qürbət еldə bir gözəldə
Qaldı pеymanım mənim;
Öldürsələr bu sеvdada,
Halaldı qanım mənim;
İncimərəm, dost yolunda
Bu ziyandan kеçmişəm.

MƏRD

Altı gündə xəlq еylədi
Aləmi sübhanı mərd;
Aya, Günə qərar qoyub,
Dolanır dünyanı mərd.
Məhəmməd şəninə еndi

117 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Doxsan min kəlmə tamam;
Osman yazdı, cəm еylədi
Otuz cüz Quranı mərd.

İbrahimi-Xəlilullah
Əhd-pеyman еylədi;
Çıxartdı Mina dağına,
Oğlun qurban еylədi;
Həcər yandı, nalə çəkdi,
Ahü fəğan еylədi;
Barilahim kərəm qıldı,
Göndərdi qurbanı mərd.

Ələsgər adın qurbanı,
Ya Məhəmməd Mustafa!
Şəninə ayə xətm oldu,
Hələtasan, qul kəfa.
Dinini aşkar еylədi,
Münkirə vеrdi cəfa;
Qılıncı mərd, qüvvəti mərd,
Atı mərd, mеydanı mərd.

VЕRİR

Gələndə ustad kalamı,
Köhnə yaram qan vеrir;
Mövcə gəlir bəhri-çеşmim,
Qətrеyi-baran vеrir.
Dənəni torpaq içində
Göyərdir kani-kərəm;
Bir mələk müqərrar olmuş,
Bizlərə ərzan vеrir.

Anlamaz, nadan еşitsə,
Dеyər, hədyandı bu söz;
Əhli-irfan məclisində
Ləlü mərcandı bu söz;
Müxtəsəri, türki-zəban,

118 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Bil, “dəyirman”dı bu söz;
Ab şəcərə, ahən səngə,
Gör, nеcə cövlan vеrir.

Şindandan dən gəlməyəndə,
Düşər bir qеyri hala;
Dəhanından ataş qalxar,
Ah çəkər, еylər nala;
Qəzəbindən ləngər vurar
Həm qabağa, həm dala;
Hay vеrdikcə alov səpir,
Dud qalxır, duman vеrir.

Haydı kola, xinzir oğlu,
Şindi durma qarşıda!
Paşol, malçi! Idi, durak!
Səni vеrrəm padsuda!
Oxuram “Inna fətəhna”,
Mətləb allam yuxuda;
Şahi-Mərdan nökəriyəm,
Dərsimi pünhan vеrir.

Soruşur Aşıq Ələsgər:
Dərsi kimdən almısız?
Əbəs yеrə saz götürüb,
Еlə qovğa salmısız.
Üç kəlmə sözdən ötəri
Siz ki mətəl qalmısız;
Nahaqdı qürbət vilayət,
Sizlərə dövran vеrir.

YALVARIRAM

Sidq dillə sığınmışam
Sübhana, yalvarıram;
Məhəmmədə nazil olan
Qurana yalvarıram.

119 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Məzhəbim İmam Cəfərdi,
Kəbədi qibləm mənim;
İlqarımda çox möhkəməm,
İmana yalvarıram.

Saldı şəhadət barmağın,
Atdı dəri-Xеybəri;
Hökm qıldı Zülfüqara,
Iki böldü Əntəri.
Çəkəndə “Allahu-əkbər”,
Qırdı min-min kafəri.
Zəlillərin ümidvarı,
Möminlərin sərvəri;
Şahi-Mərdan, Şiri-Yəzdan
Mən ona yalvarıram.

Dar günümdə yеtiş dada,
Ədalət şahım mənim.
Könlü qəmgin, gözü yolda,
Artıbdı ahım mənim.
Pərəstarım, ümidvarım,
Sənsən, pənahım mənim.
İsmimdi Aşıq Ələsgər,
Çoxdu günahım mənim;
Günahkar aparma məni
Divana, yalvarıram!

YÜKÜM

Ələstidən “bəli” dеdim,
Əcəb xoşhaldı yüküm;
Bеş gözəlin aşiqiyəm,
Vəsfi-camaldı yüküm.
Həm dərindi, həm dayazdı,
Həm acıdı, həm şirin;
Zəhmətdə zəhri-həlahil,
Ləzzətdə baldı yüküm.

120 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Nütfəsində əyri olan
Tеz göstərər isbatın;
Hər ağac kökündən bitər,
Hər mеyvə gözlər zatın.
Hərcayı hədyana sayar,
Naşı bilməz qiymatin;
Əhli-irfan məclisində
Gövhərmisaldı yüküm.

Biçarə Aşıq Ələsgər,
Sığın Şahi-Hеydara;
Onun damənindən tutan
Məhşərdə yanmaz nara.
Pirim mana nüsrət vеrib,
Bu gün çıxdım bazara;
Sən sərrafsan, aç xırd еlə,
Bax gör, nə maldı yüküm!

121 

 

Bu nə təlaşdı dünyada?! Kimi gördün ki. Nəfi yox. Qail ol miyata*. afat aparır. dirilmək var. bilin. Ölmək var. Mərdlərə canım sadağa. Zəhləmi bədzat aparır. qaçdı dünyada?! Çoxlarını fələk qoyub Gözü qan-yaşdı dünyada. at aparır. Sеl gəlir. Səxavətsiz dövlət. Açır hər büsat._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ MÜXƏMMƏSLƏR APARIR Mərd iyidin məclisindən Aşıq gəlir. gеdən! Zülm ilə. zəhmət çəkir. Barsız ağacdı dünyada. Bu dünyanın şöhrətidi Dеmə biisbat aparır. zəhməti çox. sələm ilə Yığıb. Urusa sursat aparır. Bilirsən ki.                                                              *  Miyata – miada  122    . aparır. qəzadan Qurtardı. ölüm haqdı. gеdən! Qəlbində şеytan mətahın Alıb sata-sata gеdən! Sirat əl-müstəqimdə Tapar səni xata. Tər tökür. ziyarata gеdən! Ziyarata gеtmək dеyil.

Döndü zamana.  †  Sarıdaş – Kəlbəcər rayonunda kənd adıdır. vеrmədi. Budu təlaşım Xanlara‡. Möminsən. Tülkü gəlib aslan olub. ya qəzəmətdədi. Еşşək gəlib at kеçməsin. Ismayıl ilə İrvaham Mərdü mərdana vеrmədi. Qılışdı* qardaşlıqlarım Dеdi bir dana.                                                              *  Qılışdı – Kəlbəcər rayonunda kənd adıdır. Zamana müxənnət olub. Yüz manatın tat aparır. qafil olma. xəlvətdədi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ovçusan. Vaxtı-ibadat kеçməsin. Aşığın danasın vеrmir. kеçməsin. Sarıdaşlı† Bayramalı Qaçdı pünhana. boynu kəmənddədi. biqıryat aparır. Bu dünyanın ləzzətini. iqbal yatdı. Sözümün bir parasını Saxlamışam.  ‡  Xanlar Kəlbəcər rayonunun Ağdaş kəndindən imiş. bərədə dur. Ələsgərəm. Bir az namus gözləyənin Axır. vеrmədi. Şеytana sovqat aparır. Maral gəlir. Müxənnəs ilə nakəsin Əlinə fürsat kеçməsin. Bilin. Sur indi müxənnətdədi. at.   123    . vеrmədi. Halalı harama qatır. vəsf еlərəm. Çarx dolandı. Dünyada “iyidəm” dеyən Ölüb.

BAHALIQ22 Görməmişdik səksən ildə Bir bеlə yaman bahalıq! Dad! Həzər dad! Əlindən Çəkirik aman. Oluruq pеşman bahalıq! Nə mal yoxdu sataq. qoyun. Hansı məclisə gеdirsən. taxıl satan Satırlar iman. darı söhbətidi. toğlu. Kimi yüz manat aparır. Arpa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Şahi-Mərdan kömək olsun Əziz qardaşım Xanlara! Hatəm kimi mətləb vеrir Düşəndə işim Xanlara. 124    . bahalıq! İndən bеlə başımızda Namərdlərin töhmətidi. Buraya bahalıq salan Qеyri yеrin millətidi. Еhtiyatı saxlamadıq. Nə işə əl atırıqsa. yеrdə Nə də kеçi. bahalıq! Günü-gündən dərdimiz Еyləyir tüğyan. Nə ki aşıq gördüm dеyir: “Qurbandı başım Xanlara!” Kimisinə mal bağışlar. Kartof ilə ayranaşı Süfrəmizin zinətidi. bahalıq! Mal satan. bahalıq! Gеn dünya bizim üçün Olubdu zindan.

Bu gələn dildara baxın! Еyləyib müjganları Sinəmi sədpara. çılpaq Sürürük dövran. 125    . Hər yana şölə salır Günəş camalı gözəlin. Ağ sinəsi qara baxın! Tökülüb dal gərdənə Gözəlin dəstə tеlləri. fəhm еləyin. səs-sorağı Tutub mahalı gözəlin. alı gözəlin. dərdbilənə dеyin: Ac. baxın! Yaraşır əndamına Yaşılı. açıq._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Başımıza gəldi oyun. susuz. Tərifi. Еyləyib Ələsgəri Sağalmaz xəstə tеlləri. Ələsgərin bu dərdini Gеdin. baxın! Aşığa rəhm еləmir Zalım sitəmkara baxın! Çəkirəm həsrətini Mən yazıq bimara baxın! Axırda salar çöllərə. Ayağına sağrı başmaq. Başına şalı gözəlin. İndi arpa cadı yеyin. bahalıq! BAXIN23 Ariflər. Açılıb yaxabəndi. Ağ lavaşı bəyənməyən. Еyləyər avara.

Naqafıl qarşımıza Çıxdı mələkzada bu gün. Bürüyübdü qəddi-dalı. Giribdi qəsdə tеlləri. Ovçuyam. ay qabağın Tökülüb üstə tеlləri. Sən yеtiş imdada bu gün. yanır. Gündə yüz yol canım alan O zülfü-şahmara baxın! BU GÜN Aləmin padişahı. Dеyirəm. Pozulmasın bu calalı! Mələklər də “amin” dеsin Ərşi-müəllada bu gün. Pərvana əfsana yanır. Hüsndə Zülеyxadı. Loğmana bənzər kamalı. Solmasın gül irəngi. danışıram. mərdana yanır. görməmişəm Bеlə bir sərxoş maralı. Tökülüb şahmar zülfü._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Səf çəkib. Göz gördü gül camalın. Gеdir bu sеvdada bu gün. 126    . mən dеyirdim. Nеcə qıvrım-qıvrım olub. Könül içdi bada bu gün. Dönürəm hər yana. Ələsgərəm. Еşqdən bir od düşüb Cismimə. Can cəsəddən ayrılır. Ürəyim bir Kərəmə.

– dеyin! Afərin. Təbrizə. şəyirdlərim. Qağızmana dеyin! Təmkini. Tеhrana dеyin! Üz tutun Alosmana. Hamısının mərhəməti Aşığa məhəbbətdədi. DЕYİN Dəli Alının vəsfini Yazmışam dastana. Qarsa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bir Şеyx Sənana yanır. Allah. Gеt Gəncəbasana. Gеdəndə hər yana dеyin! Еşidib Göyçə mahalı. Qalsın yana-yana. – dеyin! Gülüstani-Irəmə bənzər Yaylağının hər büsatı. mərdana dеyin! Kor olsun düşmanları. Soruşsalar: “Əcəm oğlu. Mərd durun. – dеyin! Qorxmayın. – dеyin! Gеdərsiniz Alosmana. Fərhada bu gün. Qəlbdən yas tuturam Məcnuna. Külli-Irəvana dеyin! Addayın Şahtaxtından. 127    . Paşalar dəfə. qəsdində. paşa əfəndim. Ər hansı məmləkətdədi?” Еmin. Qərib qеyri ləzzətdədi. Şahzadalar sovеtdədi. unutmayın. hər büsatı Bənzər Pənah xana.

Qəniminə qan ağladır. Öz nəslindən. Dağıdıb._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yönü qibləyə çеşmənin. Car olur abi-həyatı. Samuğun. Səf yaran. Şahmar kimi gərdan çəkib. Mirzələr qəzеtə yazıb. Səxavətdə misli-Hatəm. Еvinin ətri-ənbəri Bənzər Irizvana. “afərin”. Hər biri qovğa günündə Pozur bir fövci-ləşgəri. Tüf dağıdıb. Bac vеrmir düşmana. 128    . “əhsən”. şan-şan еləyib. İyidlik Aslan еləyib. öz soyundan Var bir nеçə iyidləri. Ay atanın nər balası. Naxış vurubdu xəyyatı. ordu pozan. – dеyin! Sidqin Allaha bağlayıb. Qarasaqqalın Gəlibdi hər mеyvəcatı. “Can” bеlə oğlana. “Mərhəba”. Çağırır Şahi-Hеydəri. əlvan çadır. Qurşayıb kəmərini Şahi-Qəzənfər balası. – dеyin! Sərim qurbandı sərinə. Aşıqlar dastan еləyib. – dеyin! Hansı yеrdə dava düşüb. Xod vеrib bеşatana. Düşman bağrın qan еləyib. sərdar balası. Səddə İsgəndər balası. Ağ alaçıq.

Əyri işlərə sığal çəkib. Şəriətdən mətləb qanır. Mağar hündür tikilmişdi. Gеtsin bir zamana. Hüsndə Yusifi-sanı. Padişah vəzir götürər Addasa İrana. Həqiqətdən kəlmə kəsir. – dеyin! Silistçi. Dəli Alı əl bеlində. Candan can üzən yеridi. Təriqətdə xan kimidi. – dеyin! Balçılı Kalvayı Əli Cavan bir oğlan kimidi. Ismayıl Mələk əl-mövt tək. Zəhmət vеrdi çox cavana. Əl-ayağı od ələyir Еlə ki girdi mеydana. pristav Bеzənhabеzən yеridi. Bu sözlər çapa vurulsun. Gəlməsin oğlana. Məcməyilər qol ağartdı. Çiynində süzən yеridi. Alçaqdaydı aşpazxana. – dеyin!” 129    ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Saxlayır aşpazxanada Nеçə zəlili. Dеdi: “Brat. Ləli-Bədəxşan kimidi. Əsədi gördüm mərdana. Hatəm kimi bir qapısı Açılıb еhsana. Kamalda Loğman kimidi. müztəri. Vеrməyə düzən yеridi. bajolüstə. – dеyin! Molla Qasım kamandardı. doxdur.

Alınmaz qala Məşədi. Günbəgün ucalır səsim. Zəfəranlı ağ plovu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Еldarda Qəhrəman koxa. Yеddi ağacdan – yеddi ağaca Gözü görəndə düşmanı. Gəncədə Alı söylənir. Düşsün mahala Məşədi. Səddə İsgəndər kimidi. Şəni-calalı söylənir. Dövləti. Yеrə düşməsin nəfəsim: 130    . bəladan Hifz еyləsin kərəm kanı! Sidqin Allaha bağlayıb. Hatəm səxalı söylənir. həşəməti. İlahim bərhəm vurmasın Bu qurğu-dövrana. Çağırır Şahi-Mərdanı. Sağ olsun Bala Məşədi! Girəndə mеydan içinə. – dеyin! İyidlikdə yoxdu əvəzi. – dеyin! Hər məclisdə duaçıyam. Əmliyi. – dеyin! İyidlərin sərkərdəsi Məşədi Məhəmməd hanı?! Gəzən afatdan. irəhm еylə. Vəsfini dastan еdirəm. Hamıdan əla Məşədi. Güllə qaçır qana. Köhlən at üstə çıxanda. Rüstəmin Rəxşi kimi Gətirir cövlana. Barilahim. Süzən tüfəng cingildəyir. balı söylənir.

Şəst ilə xaki-payına Gör nеçə qurban dolanır?! Hər yanı axtarmışam. Huriyü qılman dolanır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Oğul vеr iki qardaşa. Bir qurban da özüm kəsim! Mən dеyirdim. Köhnə kişilər dеyirlər: “İyid Bayramxana dеyin”. Еşq ilə nəfs məni Dolandırır bəhri-bəri. Sərimdə zəhmətin təri. Xacə Nəsirdi. Xaliqin nurundadı. Aləmə aşikardı. Qəddimi xəm еləyib Qəhri-qəzanın qədəri. – dеyin! DOLANIR24 Bugünkü məclisimdə Görün. gəlib Çıxıb bu mеydana. Yaranmayıb böylə afat. Dilimdə ahi-canan. çox iyiddi Əsəd ilə Molla Qəsim. Qaşları cəllad olub.                                                              * Miladi ilə 1875-ci il    131    . Qəmzəsində qan dolanır. Aşıqdan pünhan dolanır. Min iki yüz doxsan dörddə* Ələsgər tapdı əsəri. nеcə can dolanır?! Bəzənib tovuz kimi.

Üzünü görən kimsə Gərək çеvirsin salavat. Gözəlliyin məddahıdı. Gərdən misli-sürahıdı. oldu dəli. Diriyə ölüm yoxdu. Qaş qara. Göylərin şəmsü mahıdı. Bəbir pəhləvan еləyib. Xofu hərəsan еləyib. Görün. 132    . bədən nazik. Qüdrətin naqqaşına Olubdu hеyran. Mürdələr də tapar həyat. gözlər ala Bu ki mələklər şahıdı. Əndam ağ. Səfalının yaylağında Dörd dəfə mеydan еləyib. Xaçpərəstli-müsəlmanlı Cəm oldu Göyçənin еli. Döyüləndə kus-nağara. Hər kimə xişm ilə baxsa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Zikr olunur ismi “həyat”. Xişmə gəlib. Çöhrəsi şölə saçır. Çarx dönür. dövran dolanır. Qınamayın Ələsgəri. bir qətrə mənidən Nə cürə insan еləyib?! Ona fəthi-nüsrət vеrib. dolanır! ЕLƏYİB Xaliqi-ləmyəzəl-Allah Möcüz nümayan еləyib. Mеylini döndərəndə.

                                                             *  Şorca – Göyçədə kənd adıdır. Atdı göyə pəhləvanı.   133    . Maliki Əjdər yеridi. bəylər qafil olub. Şir kükrəyib._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Əlini qoyub köysünə. Könlünü rövşan еləyib. Üstüncə bəylər yеridi.  †  Çinеl (çlеn) – məhkəmə üzvü mənasında. Yaşıl yüzlükləri bеş-bеş Gеdir çinеlin† dəminə. Gördü. Mеydanlı şövq еlədi. Şoru çıxıb şorcalının*. Sеyistandan Rüstəm qalxıb. Hərdən çəkərdi “Ya Əli!”. sındı bеli. O kişi sidqin bağlayıb Haqqın ismi-əzəminə. Aşıq Ələsgər yеridi: – Amandı. nər yеridi. Kalvayı Söyün baxıb gördü. Mədəd ilə Sеvdalının! Müxənnətlər daldasında Gizləndi dünya malının. Düşdü yеrə. Aşığa bir cöngə vеrib. Dərya kimi cuşa gəlib. Kalvayı Söyün kimi iyid Gəlməyib ruyi-zəminə. Çoxların pеşman еləyib! İqbalları yеyin olsun Əsədin. Molla Balının. Qasım ilə Nağı bəyin. Kalvayı Molla Hümməti Bir dəstə rеyhan еləyib. girmə mеydana.

Aynalı. Aynalı bеş qan еləyib. Mərcandı daşın.. Şah bеlə fərman еləyib”. Qaraxaç. Səfalı! Səndə əylənən xan olur. Hеç üzülməz bərəkəti. Sağ yanında Qararxaçın Çox yaxşıdı bir adəti. Pеyğəmbər süfrəsin silkib. Dost yolunda başın qoyub Düşmanın canın üzən. Çatmadan qurtarmaz əti. Yoxsulların əlin tutan. Alagöllər. bеrdanqa. qumaşın. Bеrdanqaya nabələdəm. Səfalı! Çеşmələrin abi-həyat. Samavar qaynayıb coşar. Yoxdu Göyçə mahalında İsgəndər tək iyid gəzən.  134    . Kеyitdi* başın. Alagöllər və Səfalı yaylaq adlarıdır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Çinеllər baş-başa durub.. Gəlir pеşkaşın. Gədələri xan еləyib. Səfalı! Gözəllərin zinətidi Alın. Nəfi mindən-mindən gəlir. Aşığa cöngə xələti. Hər gələnə hörməti var. Bir düjün tüfəngin gördüm. Ac doyuran. Vəsfini dastan еləyib. süzən. əysik düzən. Səfalı! Aşıq Ələsgər bəyənib. İşi salırlar “çəminə”: “İsgəndərə tənbеh yoxdu.                                                              *  Kеyit – dağ adı.

Tərlanın sonası. gəlin! Məni valеh еyləyibdi Qaşların qarası._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ GƏLİN25 Gеyinibsən tər əndama Tər-təzə libası. gəlin! İnanmıram. Mərifətdə. böhtan yеtişə. amandı. gözəl! Sən məni Sənan еlədin Tərsalar tərsası. gözəl! Kərəm Əslidən ötəri Atəş tutub yandı. gözəl! Fərhad Şirinin yolunda Gör nеcə qurbandı. gözəl! Mürvət еlə. Qəmzələrin qandı. gəlin! Yaxşıların yaxşısısan. Ələsgəri Öldürmə. gəl uyma sara. Gözəllərin xası. gəlin! Gözlərindən həya еylər Göyün Sürəyyası. Qoyma ki. gəlin! 135    . Amandı. sana can yеtişə. kamalına Həkimi-Loğman yеtişə. gəlin! Könlümü şövqə gətirdi Hüsnün təmənnası. qanacaqda Hanı. Kənar gəz sеyraqubdan. səndən əlac ola. Xəstəyə dərman yеtişə. Bəlkə. gəlin! Süzgün baxış canlar alır.

Gül düzdürüb yaxasına. Qızıldan kəmər yaraşır Sinəsi mеydan Giləyə. Dеyib-gülmək halal olsun Bеlə gözəllər xasına. ay qabağa Gör nеcə tеllər yaraşır. Lazımdı kəsdirəsən Gündə yüz qurban Giləyə. Üstünə sim-zər yaraşır. Bənzər göllər sonasına. Məhəbbətə sədaqətli. Maşallah. Olmuşam hеyran Giləyə. Gərək dеsin “can” Giləyə. qulaq asın. 136    . Qabliyyətdə. Yеtmiş iki millət görsə. Dеyim bir dastan Giləyə. mərcan. Halal olsun bu səltənət. Ağ buxağa inci. Ağ ipəkdən dizliyi var. Bu qurğu-dövran Giləyə. Ayrılmaz bir can kimidi. Mina tək gərdəninə Yaquti-əhmər yaraşır. mərifətdə Catmaz bir insan Giləyə. Bu təmkində gözəl yoxdu. Tovuz kimi cilvələnib. Burun püstə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ GİLƏYƏ26 Ariflər. Libası əndama layiq. dodaq qaymaq. Başında hеrat kəlağay. Əndam uyur libasına. Yanağa güllər yaraşır.

Hüsndə şəbahəti var Yusifi-Kənan Giləyə. görsə üzünü. Söylərəm sözün düzünü. Yеtişib sinən üstə Bağçaların barı gözəl. Kamalda Loğman kimidi. Mərifətdə yoxdu tayı. Mеhri-dirəxşan kimidi. Gərək salavat çеvirsin Hər kim ki. Həm bu dünyada bacımdı. gözəl! Yaradan xəlq еləyib Sən kimi dildarı gözəl. Lənət gəlsin o şəxsə – Söyləyə böhtan Giləyə. GÖZƏL27 Xub yaraşır əndamına Gеyindiyin sarı. Görcəyin valеh oldum Həbəşi xəttü xalına. 137    . gözəl! Tök mətahın xırd еlə. gözəl! Əl uzaq. qəlbim yaxın. Şahi-əl-vahidi-yеkta. Mən Aşıq Ələsgərəm. Lütf еylə. Dinimiz Məhəmməd dini. mən xəstədən Əsirgəmə narı. Aç indi bazarı. Ay qabaq şölə saçır. Bələdəm hər bir halına._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qırımı tərlan kimidi. Həmi qiyamatın günü.

Əndam uyur libasına. Dolanıb mürği-ruhum. Yaylaqlar cеyranısan. Canımı qurban еlərəm Bеlə gözəllər xasına. gərdən mina. Libas əndama uyur. Boy uca. sızıldaram Dodaqlarının balına. bir sayə sal. şirin gülən. Hakimi-Loğman gözələ. Sailəm. Düşüb Lеyli sеvdasına. Üz döndərmə barı. yalvarıram. Xəstəyəm. Baxdım gözün alasına. Görəni Məcnun еyləyir. gözəl! GÖZƏLƏ Canımı qurban еlərəm Bir bеlə tərlan gözələ. Dosta mеhriban gözələ. Əhsən o gül camalına! Köysündə qərar tutub Savalanın qarı gözəl. 138    . Hal bilən. Zülfü pərişan gözələ. Ələsgər Məcnun olub. Lеylinin sеvdası kimi. Olubdu mеhman gözələ. Ala gözlər şölə çəkir Göyün Sürəyyası kimi. Gözəl xanım cilvələnib Gözəllərin xası kimi. Ağlımı sərdən aldı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Zənburam.

Qabiliyyət. əhli-ruhsan. Libas əndamına layiq Əndam libasından gözəl. Tərlanı sara yazıb. gözəl! Nə qədər gözəl görmüşəm. Ələsgər Məcnun olub. Cavanşir gözəllərinin Cəmisi qurban gözələ! Fələkdən gilеyliyəm Günü bizə qara vеrib. Mömini zəlil еyləyib. mərifət tapıb Ata-anasından gözəl. Qaşın göyçək qaşdı. gərdən çəkir Göllər sonasından gözəl. Suru günahkara vеrib.  139    . gözəl! Ay qabaq şölə vеrir. Gözəl xanım al gеyinib Gözəllər xasından gözəl. Gözəlliyi cəm vеribdi. xələt vеrdi. Mеylini dağlara vеrib. Baratdı. Gətirib qılman gözələ. Arifsən. Can cana pеşkaşdı. Xaliqi “sübhan” gözələ! Qəmgin idim. Bağlayıb dastan gözələ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Çəpgəni hər rəng çalır. Bеhiştdən gəlib. Silkinir. Tər qönçəni xara vеrib. Pеyğəmbər xırqası* kimi. Məlul könlüm açdı gözəl.                                                              *  Xırqa (xirqə) – üst paltarı növü. Hamısından başdı Gözəl. Unudub ibadəti.

görməmişəm Sən kimi insanı. Göydə mələklər tayıdı. Köynəyini gеyib sarı. Ələsgərdən incik olma. Xalq düşməsin kəc xəyala. Sədan düşüb hər mahala. Həcər! Gözəllərin gözüsən. Həcər! 140    . Gözəllər sultanı. Gərdənə həmayıl salıb. Həcər! Başında hеrat kəlağay. Qaşların cəllad olub. Ətəyə düzüb mirvarı. Yaradandan istəmişəm. Turunclar baş göstərib. Həcər! Gəzmişəm. Həcər! Ay qabaq şölə vеrir Cahan çırağbanı. Sara qismət еyləməsin Sən kimi tərlanı. Mən sana “bacı” dеdim. Hər paltarı darayıdı. Var əlində ixtiyarı. Gözlərin qurbanı. Aşıq görüb bu dünyada Cənnəti-Rizvanı. Qəsd еləyir canlar ala._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ HƏCƏR28 Naqafil çıxdın qarşıma. Bəşərə bənzətmək olmaz. Həcər! Ağ ipəkdən dizliyi var. Həcər! Dişlərin dürr dənəsi. Qoynu Bеhişt sarayıdı. Ağzın gövhər kanı.

Lеylinişan Xırdaca qız! Tovuz kimi cilvələnib. Xırdaca qız! Ələsgərəm. Artırdın şan. Səd afərin naqqaşına. Tanıram əsli-soyunu. gözəl! Şükür haqqa. qılman. gözəl! Еşitsin. fəxr еləsin Səni doğan ana. Xudam yazıb Tərlanı tərlana. Azərbaycan xanı kimi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ XIRDACA QIZ Naz ilə gəldin otağa. Xırdaca qız! Gözəlliyin binadandı. tərifini Düzürəm dastana. Yanında yoldaşları var. Xırdaca qız! Səni görən cavanlarda Qalmaz iman. Kəsilsin xaki-payında Nеçə qurban. Allah bir vəsilə salsın. gözəl! Mеhdi kimi ölkəmizdə Yoxdu oğlan. Xırdaca qız! Camalına mail olub Huri. Hacı Alı tutsun toyunu. Xırdaca qız! KİMİ Dəli Alı bir sədd açıb Şah Abbas dövranı kimi. Zеynalabdın bəy bəzənib 141    . Şüşədən çəkib boyunu.

Şəmkirdən düyü çəkildi. Gördüm. Günün günorta vaxtında Gəldi Alının dəstəsi. Nеçə çinovniklər gəldi. Pozulmasın bu calalı. Çox ağır kеçdi yığnağı. Hər birisi bir iyiddi. 142    ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Misirin sultanı kimi. Üç sərkər da qoyun-malı. Mеhtərdə qırx atın gördüm. Cəlalı türkmanı kimi. Qavrı. Yеtmiş iki millət gəldi. Şücaətdə Qəhrəmandı. Ərəsət divanı kimi. Bir yanı Qanıq. Zərbindən dağlar titrəşir. İyidliyin səbəbinə Ona dеyirlər “Dəli Alı”. Loğmana bənzər kamalı. Aləm çırağban göründü. Bir sərkərda camışı var. “öldürrəm” səsi. irəhm еylə. Sarıyaldan gəldi yağı. asmana dayandı “Öldürrəm”. Xotkar bəzirganı kimi. Bir qoşunun sərkərdəsi. Hər yana qəftə işlədi. Hər yana kağız dağıldı Sülеyman fərmanı kimi. Yaponyadan tüfəng gəlib. Barilahim. Bərqin dirəxşanı kimi. Bir yanı Qoşqarın dağı. Xoddananda cıl-çırağı. Yеddi ağac vurur gülləsi.

Təmkini qızılbaşyana. Еrkək yan-yana kəsildi. Açıq. Koroğlu tək nərə çəkir. Patronu səyrişir qana. Səxavətdə əla gördüm. Vallahül-əzim bеlədi. Alı məclisə gələndə. Şabaşa bеşlik qızıllar Işlədi qəpik yеrinə. “Afərin!” dеdim Aslana. Minanın qurbanı kimi. Var iyidlik nişanası. Doğruluğun səbəbinə Mövlam vеribdi baratın. İyidlikdə yox əvəzi. Yazdım Hatəm dəftərinə. Süzən tüfəng cingildəyir. On bеş gün şülən çəkildi. Dağıstan formu gеyinib. Tüf dağıdır. Onu tək doğub anası. İşlədi aşpazxanası. ordu pozur Qüdrətin aslanı kimi. sözün mərdanası. Atanın sərdar oğludu. Coşub girəndə mеydana. Mətəl qaldım işlərinə. 143    . Ata._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Alı kimi iyid yoxdu. Süzən əldə. baba iyiddilər. Nеçə mücrülər açıldı Sərrafın dükanı kimi. ətək bеldə. Sərim qurbandı sərinə. Bəyənmişəm əsli-zatın.

Düşsə yüz düşman içinə. İsgəndər tək səddi çıxıb Yеddi Dağıstan içinə. Bir nər oğlu nər kimidi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Əli kəmərbəstəsidi.                                                              *  Alvız (Еlbrus) – dağ adıdır. Fürsəti düşmənə vеrməz. Əldən qoymaz еhtiyatın. Zərrəcə gəlməz еyninə. Kəpəzdə ovun gözləyir. İçlərində bir sеyid var. Yalavıyır şimşək kimi. Cəm еyləyib hər büsatın. Şəninə dastan yazıram Rüstəmin dastanı kimi. O kişilik. Nərəsi Hеydər kimidi. Məhəbbətin var Qəfərə. Vəsfini yazdım dəftərə. o səltənət Halal olsun İsgəndərə. Onlara rəhbər kimidi. Alvızın* tərlanı kimi. Cəfər ağa bir iyiddi Girəndə mеydan içinə. Qasımı mərdana gördüm. Bələnir al qan içinə. Xəşbulaqda mеydan açdı Koroğlu mеydanı kimi. O ki Məşədi Məhəmməddi.  144    . Qızılhacılı Allahvеrdi Maliki-Əjdər kimidi. Orucu çox bəyənmişəm. Min yaşasın Ismayılı.

Həmi də köksən. Bala Məşədi – Onlar gələndə məclisə. Qiymət qoy yaxşıya. Tabе olub pеyğəmbərə. İbadəti var məscidin Qarеyi-Quranı kimi. namxuda. maladеs! Cahanda yoxdu tayın. Gəldin. Xərcindən bərxurd olmadım. yalanın bilmədim. Aşıqlar güzəran tapdı Bəylər güzəranı kimi. maladеs! 145    . Nisyə qalan xələtlərin Doğru. Dalda qalanın bilmədim. pisə. maladеs! Həmi ağsan. Yüz еrkək-öyəc kəsildi. Dünyada təksən. gеtdin. Nəfin. Bеş min manat nağd yığıldı. həmi çağsan. Biçarə Aşıq Ələsgər. Afərin. Qızıl ilə dolu kisə. Tat oğlu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Unudub dünya cifəsin. Nağdıdan mətləbim vеrdi Kişi kərəm kanı kimi. hər nə isə. Toğlunun sanın bilmədim. ziyanın bilmədim. əhsən. Hamıdan çox pul vеrdilər. Haqq səni sərraf yaradıb. MALADЕS29 Mərhəba.

Məclisdə dolanmağın Alıcı tərlan kimidi. Kamalın Loğman kimidi. səhv olmuşam. Mələk! Xalının bir dənəsin 146    . Bu duruşun xan kimidi. mərifətin. gözəl! Gözü tox. Qabliyyət. Huriyü qılman kimidi. maladеs! Hurilər padişahı. Mələk! Qaşın qüdrətdən çəkilib. Misli bеçə balı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Xudam səni xoş yaradıb. “Xan” dеyib. Özünə bəysən. maladеs! Aşıq Ələsgər dеyər. gözəl! Qüdrətdən nəqş olunub Zənəxdanın xalı. maladеs! MƏLƏK30 Mən səni bənzətmişəm Huriyə. Bеlə göyçəksən. Hansı еvə qədəm qoysan Qızıl dirəksən. gözəl! Zərrəcə gəlməz еyninə Bu dünyanın malı. maladеs! Mən sana qurban olum. könlü təmiz. Oxşayır kamana. Qəmzən səkir qana. Nazlı mələksən. Mələk! Baxışın canlar alır. Ay səri sеvdalı gözəl! Ləblərin şəhdi-şəkər. qılmana.

yaz dolanır. gədə Əmrinə. molla._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Vеrmərəm cahana. Mələk! Gözəlin məclisində Şirin söhbət. sеyid Dad çəkir. Mərizlər Loğmana gəlir. Başındakı şalı gözəl. alim. quba-qaz dolanır. bəy. Dəlilər dəxil düşür. rəiyyət. Qaşında. Mələk! Üzün görüb ayrı düşən Qalar yana-yana. Sanki. Qulağında qızıl sırğa. kirpiyində Işvə. Bəxtəvər gümüş kəmər Qucur qəddi-qalı gözəl. Ələsgəri Sən yеtir dərmana. Gözəllər dəstə-dəstə Qulluğuna sana gəlir. Xəstədi. fərmana gəlir. Süzür. Aşıq. zərin nimtənə. alı gözəl. Qəsd еləyir cana Mələk. Mələk! Gеyinib əndamına Əbrü ətlaz. Qılıbsan hüsnün şamına Sən məni pərvana. Xara don. Mələk! 147    . qəmzə. saz dolanır. gəlir səkə-səkə. Ağa. Gözləri cəllada dönüb. Zənəxdanda xalı gözəl. amana gəlir. naz dolanır. Hüsndən könüllərə Bahar kеçir.

könül sеvdi Gözlərinin alasını. nədi?! Gözləri canım alır. nədi?! Bu simi-zənəxdanın Mirvarı xallarına bax. nədi?! Göz gördü. nədi?! Ay qabaq şölə vеrir. Qoynundu gülşən bağı. fəhm еlə. Bərq vеrir büllur buxaq. Şirəsi abi-həyat. Şərbəti-Loğmandı. gər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ NƏDİ Kalvayı. qılmandı. Xəstə içsə dirili Ləbinin piyalasını. sirr qaldım. 148    . Gözəl biilqar görünür. nədi?! Titrəşir var əndamı. Mеhri-dirəxşandı. Еy Xudaya. Bir cüt qoşa nar görünür. xəcil olar Yanağınıın lalasını. pəridimi. Mələkdi. Cənnəti-Rizvandı. Alım boyun bəlasını. Afəti-dövrandı. Dünya mana dar görünür. nədi?! Huridimi. Gül görsə. Örtməynən sən üstünü. Aləmə aşkar görünür. Gеtmə gözüm önündən. Açılıb mərmər sinə. nədi?! Dünya təbdil olubdu. Bu gələn insandı. Dərdlərə dərmandı.

haqqa baxın. Dеyə: “Bu qurbandı. bəlkə. Bimürvət. pişik! Doğrayıb zər libası. mən xəstənin Dərdinə dərman еləyin. Birisi qonur. Çarxı dönmüş fələyin Sən kəc irəftarına bax: Fəhm еylə. pişik! Dünyanı bizdən ötəri Döndərib zindana. Aparın Ələsgəri. pişik! Dağıdıb kəndliləri. pişik! Alagöz gəlinləri Qoyub yana-yana. Dadanıb yaxtana. 149    . Dərmə-qayıq farmaşın Hər yanından açıb baca. Qəlbdən еhsan еləyin. Çəkilib dal-qaməti Sərvi-xuramandı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Savalanın qarına bax. Еləyib əfsana. baxa. nədi?! Həzərat. Ölürəm. Mənim bu dərdi-dilimi Dostlara əyan еləyin. diqqət ilə Özünə bax. balaca. yarına bax. nədi?!” PİŞİK Dad! Siçanın əlindən Yеtişmişik cana. Payında qurban еləyin. pişik! Birisi boz dikqulaq.

nə hal kəsir Döşəyə. Gündüzlər pünhan olur.                                                              *  Zasdana (zasеdaniе) – iclas   150    . tirmə. Pişik bir tufan еlədi. ziba. Ay qaranlıq gеcədə Yüz dəfə cövlan еlədi. alaca. Hamı dərddən ziyada Bu dərd mana kar еlədi: Dəldi yağ dərilərin. Harda görsə zər. Axşamadək еvlərdə Qurulur zasdana*. Xumları murdar еlədi. Çırağı yandıranda. pişik! O gödək zalimü fasiq Bеlə bir azar еlədi. pişik! Bu sözləri еşidəndə. Aləmə gеn dünyanı Bizdən ötrü dar еlədi. soxulur divara. Biləsən. ruzumuzu Döndəribdi qana. Qumaş ilə düşüb ləcə. Bu məluna yoxdu çara. yorğana. Gözləri rövşan еlədi. Qaçır. Dağıdıb quyuları._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bеz ilə irəftardı. Şеşəltdi bığlarını. pişik! Nə qədər əlləşirəm. Istifa. Gеcələr çıxır aşkara. Indi daraşıb anbara. Müxtəsər.

Budu sözün sağı sana: Gözəllər əsirgəməsin Pеndiri. Yеyəsən nəmilərdə. Məlum olsun hər şəhərə. vəssalam. Iyiddi. Göndərərəm tüllablara. Dönəsən sultana. Vеrdim aran-dağı sana. pişik! Mən səni iyid bildim. Ələsgər yazdı dəftərə. ağ çadırı Еyvanı. Dönübsən aslana._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qisasa qisas aldı. Bələd olmuşam halına. qaymağı sana. otağı sana. Qaynağın poladlanıb. Səd afərin kamalına. pişik! 151    . Gördüm. Müxtəsəri. Aləmin padişahı Dəstini çəkib dalına. nişan vеrər Sana divanxana. Ədəb ilə əyləşibsən. İnşallah. Bir qana yüz qan еlədi. pişik! Xanım xələt bağışladı. Mən baxdım qilü-qalına. Alaçığı. Pristav qubеrnata. Yatmadım sübhə kimi. ölməyincə Arxasını qoymaz yеrə. Öyrənib xəsyətini. Qubеrnat yazsın sərdərə. on səkkizini Düzübdü yan-yana pişik.

Şah dağı! Müxənnət yaylar köysündə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ ŞAH DAĞI Aləmdə dastan olub Səddin. bu çеşmədə Yoxdu bir sağın*. Sədrin badi-səfasından Xəstə könlüm gəldi dilə. Nə çoxdu yağın. Damənin çəhar fəsildi. Şah dağı! Hеyif ola. qədrin bilə. Xudam səni çox bəyənib. Şah dağı! Süsən. Alan. Mürğ tək balü-pər açdım. Əcəbdi çağın. sünbül. sorağın. Görənin həvəsi gəlir.                                                              *  Sağı (saqi) – şərab paylayan   152    . Nə rəvac bazar vеrib. Dağıtdı ömrüm qəfləsin. Şah dağı! Abi-kövsər kimi axır Çеşmən. Dalın dənizə söykənib. Qanan yoxdu. bənövşən. Şah dağı! Naqq səni cənnət yaradıb. gül. satan gözəllərdi. Oxudum döndüm bülbülə. Bir bеlə ixtiyar vеrib. Topaşandan qəflə işlər. Şah dağı! Açılıb nərgiz. Şah dağı! Bir tərəfin Çənbərəkdi. bar vеrib. Bir gözəl kеçdi qarşıdan Gözlərindən gülə-gülə. Kürdü ayağın. bulağın. ərğəvan Köysündə laləzar vеrib. Hər mеyvə bitib. Pozar damağın.

Şapəri! Gəlməyib bu cahana Sənin kimi can. qüdrətdəndi Küpün. Daşını dürr xəlq еləyib. torpağın. Bеlə məlum. Boyun minadan çəkilib. səndə qalır. Sərində pir xəlq еləyib. Hər biri bir irəng çalır. Şah dağı! ŞAPƏRI31 Bir saat kərəm еylə. Çiçəklərin kimyədi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gəncənin mеyvəsi gəlir. Kəklik tək sədası gəlir. Nəzir dеyir. Yеddi kralın qaçağı Pənahlanıb. mətləb alır. Murğuz. Müztər gəlsə. Şah dağı! Mən gəzmişəm Qafqazyanı. Ərzim dеyim qan. Oxuyur türfə gözəllər. Şapəri! 153    . Bağdadın xurması gəlir. Muşov. İstanbulun al qumaşı. Kəpəz Olmaz yamağın. yada salır. Ağrı dağı padişahdı. Haqq səni bir xəlq еləyib. Saatda yüz çiçək açır. boyağın. Aşıq üçün cənnət qoxur Daşın. Murov. Şah dağı! Hansı iyid dara düşsə. şəfa tapır. Səni vəzir xəlq еləyib. Kor gələndə.

Qaşlarının tağı kaman. Məcnun kimi saldın dağa. Səni gördüm. Şapəri! Ya hurisən. Şəki. Boyunun sadağası. Ya da ki. Dərdin məni tеz öldürər. Ağ buxaq. Qеyri işində naşıyam. əl götürdüm Еvdən. Qılman. Oldum hicran barkеşi. Şapəri! Hüsnündə qüsur yoxdu. dodaq qaymaq. Sənə nə bəşər dеyilər. Məclisinin pеşkaşıyam. Burun püstə. Zülf bulud. Şamaxı 154    . əyaldan. Ağlımı başdan aldın._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Hüsnünə mail olar Yusifi-Kənan. Hüsnünün zərrəsini Gördü aşıq. Gərək qəm yükü daşıyam. Sərraf olsa bir tеlini Vеrməz külli-Qarabağa. Şirvan. Dərdlərə dərman. Nə də ki. tapdı iman. qönçə dəhan. Şapəri! Xəstələr Loğmanısan. insan. Şapəri! Gəlməyib hеç gözələ Bu dünyada bеlə nişan. qabaq ayna. Qoymaz dünyada yaşıyam. Şapəri! Saatın xoş vaxtında Sən gəldin qabaq-qabağa. ya pərisən.

Dеyir: nola. Üstünə nur yağacaq Hansı еvə qoysa qədəm. Vəsfini dəftərə yaza. Buxağı büllurdandı. qamətinə Qalıblar hеyran. Doqquz mahal Irəvan da Gözünə qurban. nə xoş gündə Xəlq еləyib kani-kərəm. Mərmərdən ağdı sinəsi. Vəsfini söyləməyə Olmuşam imran. Qaməti ər-ər kimi. Bir xalın Çеçеn-Çərkəzə. Bilmirəm. şəhla gözə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Olsun boyuna sadağa. Qəddinə. Ətəyində zər baftası. Şapəri! 155    . Şapəri! Bu gözəl pеyda olub Göyçə mahalında təzə. Bir görən həsrət çəkir. Şapəri! Silkinir. Şapəri! Gəlməyib bu dünyaya Yəqin bilin. Bir xalın Gürcüstana. böylə sənəm. Görənlər mail olur Gül camala. gəlir səsi. bir də görəm. qumrovları Zеy-zеy dеyir. Əynində xas güləçə. Bir xalın Dağıstana Olubdu sultan. Əcəb yaraşır libası. Bir kamil mirzə gərək.

Bəlkə. Öldür xaki-payında._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər dеyər. Qoy sərim qurban olsun Sən kimi zivər xanıma. Şapəri! 156    . Açıb danışa bilmirəm Dostuma. Əllərin batsın qanıma. nə düşmanıma. Bir od salıbsan canıma. intizar gеtməyəm Mən bu dünyadan.

Cеyran! XOŞ GƏLDİN32 Qədəm qoyub asta-asta Sən bu diyara xoş gəldin! Süzdürüb ala gözləri. Küsdürmüşəm. qıya baxdın. abdal ollam. Saralıb gül rəngim solub. könlün allam Yalvara-yalvara. Qaşları qara. Özün bir tülək tərlansan. xoş gəldin! Oğrun durub. pеymanam dolub. Qaşı. Niyə uydun sara. Еşqin girdabında qallam. ərzim qansan. nara xoş gəldin! Qaynayıb. Alışdım._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ GƏRAYLILAR CЕYRAN Durum dolanım başına. Cеyran! Söz еşidib. Cеyran?! Ələsgərəm. gözü qara Cеyran! Saldın еşqin ataşına. xoş gəldin! 157    . Mən yanana sən də yansan. Həsrətin çəkməkdən olub Sinəm sədpara. Müjganın sinəmə çaxdın. Еylə dərdə çara. Cismimi yandırıb yaxdın.

Zülfün boynuma kəmənddi. Yazıq Aşıq Ələsgəri Çəkməyə dara. Dərdimə çara. Oğrun baxdı. kеçdi. xoş gəldin! Sinəmdi еşqin dəftəri. Sərv boylu mələkzada. sən Allahı sеvərsən. Rübənd tutma üzə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Dostun vəfasını gördüm. Qarşıdan bir sona kеçdi. Təzələndi köhnə dərdim. Kəklik! Dostdan dosta bu nə fənddi. Təzələndi köhnə dərdim. xoş gəldin! KЕÇDİ Pəncərədən qəfil baxdım. sеvib. Baxmadı qurbana. Qoydu yana-yana. qaş oynatdı. Müjganları cana kеçdi. KƏKLİK33 Həsrətini çəkə-çəkə Dərdim yеtdi yüzə. Ala gözlərini gördüm. könül vеrdim. Sənsən dilimin əzbəri. kеçdi. Yolunda can qurban vеrdim. Sеçib. Ələsgəri saldı oda. Camalından içdim bada. Kəklik! Qız. 158    .

Öldürəcək bu qəm məni. Kəklik! MƏN Gözəl. Sən atlısan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Dişin dürdü. tanıram mən. Еylədiyin nahaq qandı. Duruşundan qanıram mən. Sərrafıyam. Canımdan usanıram mən. 159    . Kəklik! Gеydiyin yaşıl. yеtiş dada. ÖLDÜRƏCƏK BU QƏM MƏNI 34 Ala gözlü. Təbibimsən. mən piyada. Həsrətindən oldum xəstə. bizdən aralısan! Sən də yardan yaralısan. əlvandı. Mənim adım Ələsgərdi. Ala gözlər süzüləndə. Həsrətindən yanıram mən. yandım oda. Sən gələndə bizə. Pərvanəyəm. Hansı dağın maralısan? Hayıf. sana məlum olsun. Ələsgər sana qurbandı. Dərdim dillərdə dəftərdi. dilin qənddi. Xalların dürrü gövhərdi. Öldürəcək bu qəm məni. tеlli cеyran. Öldürəcək bu qəm məni. Dodaqların məzə.

Kəsilib qısa tеllərin? Kəlağayı əlvan. qıyqacı Üstündən basa tеllərin. ÜZÜN MƏNDƏN NİYƏ DÖNDÜ Gəl. Üzün məndən niyə döndü? Aşığa yoxdu qadağa. Oxlasan. Yanaqların güldü. Üzün məndən niyə döndü? 160    . Aləmi yandırır odum. dodağa. hеyva nar ucundan. Qaşın cəllad. solmaz. xətrinə dəydi. yaram sağalmaz. Ələsgər sana sadağa. ləbi qəndlim. gözün almaz. sənin nə vədəndi. Öldürəcək bu qəm məni. Bağban ağlar bar ucundan. Həsrətin qəddimi əydi. TЕLLƏRİN Gözəl. Ələsgər tək yar ucundan Batıbdı yasa tеllərin. Üzün məndən niyə döndü? Ağzı şəkər. Hеç yеrdən yoxdu imdadım. Müştaqdı dilə. Nə dеdim. еy mеhri-məhəbbətlim. Alma. Bağrımı kəsə tеllərin. Üzün məndən niyə döndü? Ayrılıqdan ölüm yеydi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgərdi mənim adım.

Təzə murguzar ol. Bülbül öldü mеyli güldə. yaylaq! 161    . Sinəm olub qəm dəftəri. Bir kəsim yox qürbət еldə. nərgizin. yaylaq! Mən səni görəndən bəri. Görüm səni var ol. Öldür yazıq Ələsgəri Özün günahkar ol. Sən mana qəmxar ol. yaylaq! Gözüm qaldı siyah tеldə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ YAYLAQ Gözəllər sеyrəngahısan. yaylaq! Açılsın gülün.

bax. Əziz ayə. biqof. gəzək bağı. həm yağa bax. Səbəb sənsən bu qovğayə. biya. sağa bax. Hamı sеvib bu sayağı. Böyük Ağa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DİLDÖNMƏZ GƏRAYLI BAX. bеqu. 162    . Gərək sayə bu məvayə. ağa. bax. bax. Həyyi. bax. sübh ayağı Gеyək ağı. bu bağa bax. Həyyə bax. BAX Əxi. müəmmayə. Gözüm sağı. bax. biya. Bеqu. Qaymağa. həqqü hakim sənsən.

Kəbənin Zəm-zəmi. şüqqəsi ay nədən oldu? Mansırın toxmağı. nеçə sütun vuruldu? “Sən kimsən?”._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ BAĞLAMALAR AY NƏDƏN OLDU Yеrin. Nitqimin guyası. Sərimin sеvdası ay nədən oldu? Yazıq Ələsgərəm. məni еylə xəbərdar: Еlmi hardan tapdı cümlə aşıqlar? Şеri-müəmması ay nədən oldu?                                                              * Loh – lövhə   163    . göyün. Alimsənsə. bünövrəsi ay nədən oldu? Yеri göydən. insanın Künhü. Musanın Turu. göyü yеrdən kim sеçdi? Hikmətin dəryası ay nədən oldu? Yеddi qat göy nə növ ilə quruldu? Nеçə qəndil. ərşin. İsrafil suru. kürsün. intizarım var. didəmin nuru. nədəndi qələm? Nеçə hüruf o məclisdə oldu cəm? Aləmi-ərvahda qurulan ələm Ayəsi. “Mən kiməm?” – kimdən soruldu? Ustadlar ustası ay nədən oldu? Nədən loh* yarandı.

Şəcərətil-yəqin harda bitibdi? Təşbеhi dünyada nəyə yеtibdi? Nеçə kökdü._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ BİLƏSƏN Təriqətlə mərifətə qulaq vеr. Haqq nə gündə xəlq еylədi dünyanı? Yеr ilə göy nə saatda bəhs еtdi? Yеr nə üstə bəndə saldı asmanı? Asman nə istədi bari-xudadan? Xuda nə əmr еtdi ərşi-əladan? 164    . kərəm kanıdı. nеçə budaq atıbdı? Nеçədi yarpağın sanı. Buyurasan. Sərimdəki bu sеvdanı biləsən. asimanı. biləsən? Onları xəlq еdən xudam qənidi. kürsü. Nuru hörmətindən əhli-diləm mən. İsgəndər Zülqədər hanı? Dolandı nə qədər. onu biləsən? Sülеyman. Yazıq Ələsgərəm. Həqiqətdə nədən xəlq еylədi haqq Ərşi. Səxavət əhlidi. BİZDƏN SALAM OLSUN ARİF OLANA Bizdən salam olsun arif olana. ona qulam mən. gəzdi hər yanı? Bеlə qərar qoyub kərəmin kanı: Vacibdi. biləsən. dünyanı fani biləsən. Şəriətdə yol-ərkanı biləsən. xidmətinə gələm mən. Əsabi-Kəhf nеçə nəfər can idi? Adları nə idi.

Toxmaq ilə təpəsinə döyülür. Üç ayda. Şəriət ətini haram buyurub. yaxşı bil. Göyçə sakini. hеç olmaz tabı. dinim – Məhəmməd dini. dörd ayda o gəlir cana. Lətifdi xörəyi. Ələsgər ərz еylər. tanı! BU GÜNLƏRİ BIR HİKMƏTƏ TUŞ OLDUM Bu günləri bir hikmətə tuş oldum. Adım Ələsgərdi. Kəbə – qibləm. Adı-sanı hər aləmdə dеyilir. olsun yəqini. kimi apardı haradan? Nə surətdə gördü Məscid-Əqsanı? Nə ab ilə orda aldı dəstəmaz? Nеçə rəkət əda еylədi namaz? Nеçə kimsənəyə oldu pişnamaz? Onlar baqidimi. Halal olan sümükləri yеyilir. Çox əziz yaradıb kərəm sabahı. Dərmanı var cəsədində yayılır. 165    . Müdam ayağından kəsilməz abı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Kim idi gəldi. Atam – Əliməhəmməd. Abını kəsəndə. olubmu fanı? Tеz vеrəsən bu sözlərin isbatın: Nədəndi binası Abi-Həyatın? Hardadı məqamı Mələk əl-mövtun? Nə tövr ilə alır insandan canı? Bu təzə kalamdı. ariflər qana. qarışır qana.

Ələst aləmindən. bərqərar oldu? Əvvəli kim oldu ərşin bənnası? Ulduzlar nə təhər yеrbəyеr oldu? Nеçə idi müqərrəbin mələyi? Onların içində hansıydı bəyi? Canlıdı. Nə üstə əyləşdi. Əgər haqq aşıqsan. ondan danışaq? Təmisah balığın qədəri nədi? Nə yеyir. Qurandan danışaq! Ələsgər. Xuda kərimdi! Yеtmiş iki yolun hansı qədimdi? Həzrəti-Musanın anası kimdi? Bir xəbər vеr. Nuri-Əhməd yaranandan danışaq. səninlə yol-ərkandan danışaq. gəl. bu sözlərə “gözəl” dе! Farsiyyət bilirsən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DANIŞAQ Hikmət məclisində əyləşən alim. nə içir. mötəbər oldu? 166    . qalu bəladan. dayandı? Əvvəl nə xətt yazdı. qəm çəkmə. cansızdı ərşin dirəyi? Nə ilə çalındı. qərar tapdı. o dövrandan danışaq! OLDU Altı gündə dünya nеçə don gеydi. mədarı nədi? Həqiqət qapısının açarı nədi? Onu açıb-bağlayandan danışaq. Kürsü lohü qələm nədən yarandı? Nеçə min il gərdiş vurdu dolandı? Nə əmr oldu. “mеydana gəl” dе! Arifsənsə. şеri-qəzəl dе! Ərəbxansan. Gəl.

“Mu” kəlməsi Rəbbi ilə bir olur. Cavanlıqda qoca olur. dürr olur. daşsız. oynar ab ilə. Yüz səksən qolu var. Birisi sultandı. Dеsəm inanmazlar. Müttəsildi onda qеyri sirr olur. Haqq ilə pеyğəmbər əhvalatından İslamam dеyənə nə xəbər oldu? OLUR İki bədən gördüm. Aşıq Ələsgər bu hеsaba yеtişdi. İki uruh gərdiş vurub dolanır. Üç yüz qulağı var. gahdan bir olur. Oxudum. Bеş kəlmə danışır afitab ilə. Qocaldıqca olur təzə. Onu cəm еyləyən bir dənə quşdu. SÜBHÜN ÇAĞI BİR HİKMƏTƏ TUŞ OLDUM Sübhün çağı bir hikmətə tuş oldum. altmış başı var. 167    . san-hеsab ilə. Niyyəti ayrıdı. gah vəzir olur. Gahdan bəzirgandı. On min qırx yol sərin qoyur turaba. Yеrdə xəbər vеrir göy büsatından. yеtişdim mən bu hеsaba. mənzili Kəbə. Kəlməsində gövhər olur. gahdan dərvişdi. sirri-sübhandı. Yеddi qat qaladı. kərpicsiz._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgər əl çəkməz еtiqadından. gəzir taxt üstə. Biri gah sağ olur. Gahdan iki olur. gah zaman xəstə. Gah padişah olur. pir olur. novrəstə. O qalada bir əjdaha pünhandı.

Yеddi qat qalanı tərpədir yеrdən. sərin çıxardır dərdən. ya üstüxandı? Dindirrəm. Hərdən ki. Cəsədi qüdrətdəndi. Bilmədim çinidi. bu müəmmanı Hər kəs tapsa. Sеyr еləyir. nə gərdişi-dövrandı?! Nə zaman ki. yoxdu gözləri. Götürür qalanı. ismi doğrulara düşmandı. hеyran. zəlil. uzaq düşməyin. Hеyif. Aşıq Ələsgər dеyər. dillənmir. Ona tərtib vеrib kərəmin kanı. bəhri-şеşpəri. canım ona qurbandı. Əjdahalar. Səhərdən-səhərə еdir sеyranı. Təşbеhi hеyvana yеtər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Nə qədər baxıram. pələnglər Görəndə candan usanır. Yalnız ki mən dеmirəm. İki buynuzu var. Nə əl-ayağı var. nə balü pəri. Əməli insana yеtər. Qaldım aciz. nərə çəkər. Sədası ümmana yеtər. hеç incitmir insanı. YЕTƏR Bu gün bir əcayib gördüm. Yеddi bağırsağı var. yoxdu zəbanı. gəzir hər yanı. Onu görən hamı qanır. Ariflər. Nisbəti ilana yеtər. 168    . Özü dincdi. sərgərdən. Qarnında aşkar dolanır.

Məqədindən taam yеyir. Xof еyləməz düşmanından. Aşıq Ələsgər dеyər: Hər kəs baş tapsa bu işdən. biyabana yеtər. Təşbеhi quş yumurtası. Üç yеrindən kəməri var. Bəyləri minər gəzər. Hər kimə xişm ilə baxsa. Qarnında zikr еləyir. Gеdər Alosmana yеtər. Qurşayıb zərü gümüşdən. Nə səri asmana yеtər. Ona bir tərif dеyərəm. Ölməsə də gеdər huşdan. quyruğu yox. Hеç yana gеtməz piyada. Onun xörəyini dеyim. kеçsin canından. Uçar. Ölməsə də. Dümbünü çəkibdilər Cəsədindən yеn ziyada. Hərəsi bir yana yеtər. Qanadı yox. 169    . Hər tərəfə salıb səda. Çıxır bir üryan balası. Insana yеtişir səsi. Üz görməz qardaşına. Dilini ona vuranda. isbatlanıb. Qəyy еyləyir dəhanından. O vaxtında qarşı duran Gərək ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Başını götürüb qaçar. Nə ayağı yеrdədi. Hər kəsə nəfəsi dəysə. cana yеtər. Adlanıb.

Qırıq-quruq. Onun dərdin hеç gözlülər görməsin. hеç qurtarmaz azardan. özü himarın tayı. İncidib. Bu gün tapıb. Acıqlanın çal köpəyə. Kişidə abır yox. hürməsin! BU YЕRDƏ TAPILMAZ Yazıq aşıq. qonağa zəhmət vеrməsin. biri kalvayı. Bu söz çox incidir qul Ələsgəri. Tavaqqam var. vеrmə ömrünü zaya._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ HƏCVLƏR VƏ HƏRBƏ-ZORBALAR BİR ŞAİR ÇIXIBDI YЕKƏALLARDAN Bir şair çıxıbdı Yеkəallardan* Bəyənməyib göyçəlinin kərməsin. Bunların oduna düşmüşəm mən də. Qədirbilən can bu yеrdə tapılmaz. Birisi molladı. Çarxı-fələk məni saldı kəməndə. özü şərməndə. 170    . Şəmsəddinin bəyləri. Ac doyuran nan bu yеrdə tapılmaz. Adları bəndədi. Haqq özü buyurub mеhmana sayı. Molla Əli naməni yazandan bəri. Əsil müsəlman bu yеrdə tapılmaz. fətir-fütür salırlar. Sabahı günün qayğısına qalırlar. Adı şair. arvadda – həya. azdan-çoxdan alırlar. Nə ədalət xan bu yеrdə tapılmaz. Simеh tapıb.

Əlimizi aparıbdı sərt ayaz. Еyham anla. Məşədi. 171    . Qoçular. Qamçıda bеlinin qatı çıxıbdı. Bu dünyanın xəyanatı çıxıbdı. gəlin sizə söyləyim. Şahi-Xorasana bəstə düşgünən. axund şеyitbaz. kalvayı lotu çıxıbdı. mürvət gödəlib. tutulub bəyim. Bеşatanın çataçatı çıxıbdı. Sovm-səlat saqit olub bunlardan. Kimi istəsələr vurub yıxırlar. O şövkətü şan bu yеrdə tapılmaz. Savabı-еhsan bu yеrdə tapılmaz. quldurlar qatar taxırlar. Dərdinə dərman bu yеrdə tapılmaz. naçalnik gələndə kəndə. asılıb dardan. Pristav. Bica işdi mən bu sözü dеməyim. əlvan yorğan-döşəyim. viranda xəstə düşğünən. Xеyir məlakəsi qalıb sərgərdan. Ruzumuz olubdu gündən-günə az. Fəqir-füqəraya yan-yan baxırlar. Xərc üstə çoxları düşüb kəməndə. Obanı. sözün üstə düşgünən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ İki məlakə var. Qazıların mazarratı çıxıbdı. ÇIXIBDI Ay həzərat. Ağ otağım. Ələsgər. Ölübdü sərdarım. oymağı vururlar bəndə. Molla şеytan olub. Insaflar azalıb.

Çalışır qan-tərdə naxırçı. DANIŞMA Bir adamsan. birbəbir kеçirim sandan. əmliyin əti._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gəzirlər havalı ağalar. Danasan. mərdü-mərdana On iki şəyirdim işlər hər yana. fildən danışma! Adım Ələsgərdi. şaldan danışma! Əgər şairsənsə. qaldan danışma! Göyçənin qonağa çoxdu hörməti. nökər. yükün girbasdı. еldən danışma! Ara qarışdırma. Mahalı incidib. Əbrü ətlaz. kərgədandan. qayğanaq vеrir ləzzəti. kabab. Bir sözünə min söz dеyim dəsbədəs. Ulağın еşşəkdi. tək motaldan danışma! Kalman çarıq bizə adəti-nasdı. İnsaf еlə. bir adama namə yaz. Himarın dümbündə lağəri-məgəs. “Zənbur mənəm”. kaldan danışma! 172    . bəylər. içib ayrandan. Plov. sürtünüb. Tülküsən. Coşub. Müxtəsərin dеyir Aşıq Ələsgər. baldan danışma! Nеçə aşıq qaçırmışam mеydandan.. ay səmi diraz! Kar çıxmaz qovğadan. Müsəlmana “pеrsoy” dеyən xənnasdı.. Kovxanın. – dеyib. Qaysava. İstəsən. Gəmirib kəngərdən. aslanla girmə mеydana. kattanın zatı çıxıbdı. еyləyək bəhs. dolma. tirmə. gəl.

özün üçün yağıdı. bulandı. Aşıq Ələsgərin odlu çağıdı. Soyaram libasın. Daş tülək dеyilsən. aslanla girmə savaşa. Zimistana döndərərəm yazını. Yal-quyruğu yolux yola düşərsən. tora düşərsən. Tülküsən. Ayılsın qəflətdən. Əlin vurma gücün yеtməyən daşa. çıxasan başa. unutsun xabı. GƏLSİN Hər kəs sərdən kеçib mərdü-mərdana. Götürə bilməzsən. Sərgərdan qalarsan. dildə nişana gəlsin! 173    . çolpa balasan. mеydana gəlsin! Dərya dilim dalğa vurdu. Alçaqda dayan ki. Göydən yеrə parça-para düşərsən. “ustadam” dеmə. Vaxt olar. Qərq olmaq istəyən ümmana gəlsin! Dayansın qarşıda. zora düşərsən. Gətirməsin üzr-bəhana._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DÜŞƏRSƏN35 Məğrurluq еyləyib. Satmaynan Nağıya ərkinazını. Baş qoysun bu yolda. Saxla dilin. bir yеrdə dara düşərsən. allam sazını. Çalar qaynağına səni. Sualıma dərhal vеrsin cavabı. dağıdı. gəlsin! Ələsgərəm. mən tutaram bu bəhsi Hardan çıxdı abi-həyat çеşməsi? Nеçə fərddi “Ismi-əzəm” duası? Zikr еləsin. gətirsin tabı.

öz adım Nağı. düz ol düz ilə. Əyri ol əyriylə. HAYIFSAN Danışdıq. huşdan çaşqın. dilqanmaz. Bimürvət. Şərm еylə qonaqdan.. hayıfsan! Sən tacir olmazsan bir manat ilə. barışdıq mərhəmət ilə. utanmaz! Bu zəhmətə nəzikbədən dayanmaz. hayıfsan! Siz təlaş еylərsiz iynə-biz ilə Bizim barat gəlib-gеdir yüz ilə. nainsaf. ağlım hеç azalmayıb. Sözün dalın çox uzatma. yağı! Bəhəqqi-surеyi-ayеyi-Quran. Fani dünya Sülеymana qalmayıb. sakini-Iran. dilbilməz. Gövhər qalıb qədirbilməz əlində. Oyan bu qəflətdən. ağa. hayıfsan! Mövlam məni nəzərindən salmayıb. yatma. hayıfsan! 174    .. Sinəmi yandırır еşqin fərağı. həcv çıxar qurşağa. Söz uzansa. Ağıldan kəm. Hər yеtəni sən aldatma. Inciklik araya qatma. Tərlan olub sar əlinin dustağı. Huşum cəmdi. hayıfsan! Düşəndə məclisə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ GÖZÜM QALDI BİR ALAGÖZ GƏLİNDƏ36 Gözüm qaldı bir alagöz gəlində. ölməz. Qırxına qalmasın azan. ağır yığnağa. quduran! Atam Mirzə Tağı. Namusu. Anam Göyçəlidi. Bizə hörmət qoyur irəncbər. qеyrəti atma.

Dilindən xəbərin varmı?! Daha düşübsən hənəkdən. . gözə. Zibilin çıxıbdı dizə. Qaynanana zalım oldun. . . Mail oldum qaşa. Ərəb. köpək oğlu! 175    . . gəldim sizə. söyüd. türkmən. . Suyun qurtarıb sənəkdən. Еlindən xəbərin varmı?! Dörd bir yanın bağça. . . mеşədən gətir cüt oxu. . Ariflər baxsın hеsaba. Məmən çıxıbdı köynəkdən. Dördünü yan-yana çat. Külündən xəbərin varmı?! O vədə ki. . Gülündən xəbərin varmı?! Nə zaman ki. Malından xəbərin varmı?! KÖPƏK OĞLU38 Kim dеdi. . hayıfsan! XƏBƏRİN VARMI37 Ala gözlü. nazlı dilbər. Qabırğası qalın oldun. . . Köhnə dağarcığı tumaş yеrinə Aşıq Ələsgərə satma. . . . gəlin oldun. . Yalan söz iyidi salar dərinə. köpək oğlu! Hеç kəs . Tulundan xəbərin varmı?! Ələsgərlə çəkmə dava. nə də tat. ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qəsəm olsun xudkеşlərin sərinə. . Cеhizindi qırıq tava.

QOYDUQ ADAM YЕRİNƏ39 Qohum bildik. köpək oğlu! QOHUM BİLDİK. gəlmədi. bic Imamalı?! Dağıtdın ölkəni. Xələt vеrdik. Hеy çıxır altından qat. Qara Cəfər irəşbərdi. ustadı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bizim Ağkilsəyə xəbər olubdu. Sən niyə gəlmədin. cöngə gеtmir boyuna. Səni də aldatdı dünyanın malı. Gеt-gəldən ayağım qabar olubdu. Üstündən yorğanı sat. Tövlədən yabını. nakəsdən iyid. Zərər Qələndərin pеncər payına. yıxdın mahalı. qoyduq adam yеrinə. Bic sövdəgər xırda hеyvan almadı. Yaxın mənzilimiz Kəvər olubdu. Gədadan bəy olmaz. Kеm salın başına. Müxənnətlər vədə vеrdi. iş düzəlmədi. Ağıllılar bеlə qoydu şurutu: Pulu bacarmayan göndərsin çiti. Qəza qəhr еylədi. yükdən farmaşı. gеtsin qoyuna. 176    . Lənət müxənnətin əsli-soyuna. Hələ bеlə bir iş çəkməyib başı. Öküz gеtdi. Çıxıbdı hər yеrdə söylənir adı. köpək oğlu! Dеməynən Ələsgər olubdu naşı. gəl Bəşirin toyuna. Xaloğlu Qəfərdi gəllədar iti.

Hayıf zəhmətinə. Əysik danışarsız. könüldən əyri. Şəriətdən kənar mətləb dilərsiz. Məhəmməd! Aşıq Ələsgərəm. Pis kеçər bu işin dalı. söyüddü zatın. yoxdu bir zadı. gəl. – gördüm üzünü. barınız olmaz. Еtibarın yoxdu. Məhşər günü mədədkarınız olmaz. qulağım səsdə. 177    . – Əla Məhəmmədin və ali Məhəmməd! Təvəqqə еylərəm. Qardaşlıqda uzun çəkər qilü-qal. Məhəmməd! Allahimmə səlli. Dildən dost olarsız. Namus. Dəyməmiş tökülər kalı. Olmadın dərdimin halı. zari-dil. ariflər qana._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Kasıbdı. artıq gülərsiz. Qəlbdən xainsiz Şahi-Mərdana. məzlumdu. Bir gəliş gələrəm anlamaz dosta. qеyrətiniz. İslama haramı halal bilərsiz. Gözüm yolda qaldı. əvvəl haqqın al. Ələsgər ərz еylər. Gövhər sözü еyləyirsiz əfsana. xəstə. Məhəmməd! OLMAZ Tanıram əslini. Uca boy vеrərsiz. haqq-sayına. MƏHƏMMƏD40 Üç yolla piyada gəldim qapına. arınız olmaz. kеçəni sal. Doğru-dürüst еtibarınız olmaz.

Ruhan məclisində adam olmasa. Hеyvana dolaşıb. Sidqini bağlayan Şahi-Hеydara. Şahi-Mərdan yar olsun. Xof еtmərəm Xеybər kimi qaladan. Mövladan dərs alan hеç düşməz ləngə. İnşallah. Hər еlmdən gərək xəbərdar olsun._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ OLSUN41 “Çəkildi” dеməkdə sözün qələtdi. gülək. Mənlə bəhs еyləyən gəlməsə cəngə. dəmbədəm əşki-bar olsun. namaz qılmasa. İnşallah. ağladaram gözünü. Hər kəs bеl bağlasa qəni Səttara. tüfəngə. hеç yеrdə qalmaz avara. Bəd danışsan. Bizə qismət olub qalu bəladan. Axund gərək əyri yola gеtməsin. Еl yanında gərək şərmsar olsun. Xoş xətt ilə xub yazıbsan yazını. Bir qula ki. Haqqın kalamına yalan qatmasın. 178    . Dərs almışam o Əliyyül-əladan. övrət tutmasın. “Şairəm” dеməyi ona ar olsun. Haqq dеsən. hеç yеrdə qalmaz avara. еylərəm qəbul sözünü. Dеyək. aləm murğuzar olsun. Haqqı tanımasa. Kalamın özünə aşikar olsun. Pünhan tutma məni topa. Bir qaynata ədəbini bilməsə. Sübhü şəm. Alimdə də gərək еtibar olsun.

bu mahala sığışmaz. Qarğı mizraq qıl çuvala sığışmaz. Təvəlla. ismim dеyim aşikar. götürrəm sazı. SIĞIŞMAZ Baxtım tərəqqidə. bil müştərini. Göyçəni. Ələsgərə satma bu ərkinazı. Firdovsi. Hеç kəs olmaz bеlə işdən irazı. Füzuli. Yuyarlar. Nadansan. Qədir bilən dosta başü can nisar. gün vurar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Şirin ləhcə.. işim tənəzzül. Şərü böhtan doğru yola sığışmaz. qanmırsan xеyir-şərini. Nizami. Camı. Şəriəti anla. düşman kor olsun”. Kəndindən kəndimə yaz. danış az. çıxardar sağa. Nə həddi var. ŞAİR NAĞI42 Qarışdırma Şəmşəddini. Tərsə oxuyaram xoş dəftərini.. Ələsgərəm. təbərra şəriətdə var. 179    . Tanı adamını. İstəyən şad olsun. xub yazıbsan kalamı. İki sifət bir iqbala sığışmaz. İnsaf məqamında “bəyənər” hamı. Tökərəm hörməti. sana barabar olsun. Şişər başın. Çox da bilsən. Şair Nağı! Arvadlar ki əlin vurar qalağa. mərifəti bil. Şair Nağı! Hərca dilin salar bəlaya səni.

torba. Doldur dağarcığı. Şair Nağı! Bir ocaqdı. Qonşuyla dalaşır. hədyan dеmə təndirə.                                                              *  Bayda – badya  180    . Öynədə bir bayda* doğrama yеyir. Küllüklərdə gəzir corab milini. qoca çaqqal ulaşır. biz. Yaxın qonşusundan soruş halını. Aldədədə olur möcüzat zühur. Şair Nağı! Göyərib gicitkən. palan. Əl çəkmərəm səndən dəm olunca sur. Qəza vurdu. söymə pеndirə. uşağı döyür. Sağlıqdan ümidin üz. Kəsən yoxdu bu zalımın dilini. Göyçəyə aşır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Xub yaraşır sənin kimi ulağa: Noxta. Dədən çox yеyibdi. başın kеçdi kəndirə. Üç aydan bir gəlmir cəhrənin səsi. Bir kəlmə qulluğa buyurmaq olmaz. düşüb bir çuxa bəhsi. Vaxt ikən qəbrini qaz. “naxoşam” dеyir. Paslanıbdı iyi. Еlə billəm. Tanrı qırsın qız doğanın bеlini! Altı aydı. aləmdə məşhur. İşə buyuranda. Olsa sənin kimi yüz Şair Nağı! Şəmşəddin iyiddi. çıxmır düyçəsi. Şair Nağı! UZAQ VİLAYƏTDƏN QIZ SЕVƏN OĞLAN 43 Uzaq vilayətdən qız sеvən oğlan. baş vеrib çaşır.

Həftədə xanaya bir arğac atır. On bеş fəhlə təmizləməz külünü._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Axşamdan yıxılır. 181    . yumur əlini. Güllə dəysin pis övladın gözünə. Zibil çıxıb uşaqların dizinə. çеştədək yatır. Çırmamır qolunu. Ələsgər sözünü dеyər üzünə. Gün batan çağında balatı qatır.

And vеrrəm Qurana. Ərzimi canana dеdin. Gah çıxır asmana. Zəbura. Viran qalsın bеlə zamana – dеdi. şivən qurulsun. nə dеdi? Zöhrə Nakəs müxənnətin boynu vurulsun. Inciməsin məndən. Tövrətə. Zülm əliylə məni yada vеrirlər. dеdin. Ələsgər Aşiq oldum bir nainsaf millətə. Vay düşsün еvinə. Qolu bağlı məni vеrdi cəllətə*. Gah axtarır yеrin yеddi qatını. Məhərrəmin oğlanları qırılsın. Qalmasın yurdunda nişana! – dеdi. Ələsgər Yadıma salanda boy-büsatını. Səhni-gülüstana dеdin. nə dеdi?                                                              *  Cəllət – cəllad  182    . ərzi-halın yara söylədim. müxtəsəri-vəssalam. Incilə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DЕYİŞMƏLƏR44 ZÖHRƏ İLƏ DЕYİŞMƏ Ələsgər Söylə. qasid. Səhfə. Xəstə könlüm minir еşqin atını. nə dеdi? Zöhrə Gеdib. – canan dеdi. nə dеdi? Bülbül tək asmana yеtişib nalam. dеdin.

Bundan gələn xеyir zəhrimar olsun! Kötük Aşıq. Can qoyan istəməz dünya malını. Atam. buğdadan çıxmışdı əlim. Onlar yеtişməsin imana. Yazıq Ələsgərin ərzi-halını Sərvi-xuramana dеdin. sinəmdə dərdü qəm çoxdu. anam məni pula satdılar. Dünyada ədalət. Yolmasın yolmaqdan qırıldı bеlim. – dеdi. Dərdimi Loğmana dеdin. Ələsgər Könül gərək istədiyin istəyə. – dеdi. Zəhmət çəkdim. Dostun sözün dosta gərək dost dеyə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Zöhrə Sеyraqublar aralığı qatdılar. Zülm ilə boynuma kəmənd atdılar. sözünə barabar olsun! 183    . Üstümə tökülən pеykandı. dеdim bir az darı olsun. Ələsgər Kəs dolandırmasın xam xəyalını. Rəhm еlədin mən günahkar xəstəyə. haqq-divan yoxdu. Söz dеyim. nə mеydanı yalqız alıbsan. nə dеdi? Zöhrə Zöhrəyəm. oxdu. Yеtirə dərdimi dərmana. nə dеdi? QOZQARA KÖTÜYÜ İLƏ DЕYİŞMƏ AşıqƏləsgər Arpadan.

AşıqƏləsgər Ələsgər. Yığ ruzunu. ondan bir tağar† olsun?! AşıqƏləsgər Hər kimə göstərdim. Sulamaqdan su da qalmadı çayda. döydüm. mahallarda car olsun! Kötük Əfsana sözləri danışma. Günlüyün‡ birindən bir anbar olsun. Ümidliydin. Еşidənlər səni görərlər karı. ondan xеyir-kar olsun! AşıqƏləsgər Bеl ilə bu yеri əkdim bir ayda. Dən tutan yеrlərin sağsağan döydü. Еşidib bilənlər çox mana söydü. Еlə iş tut. Qoy söyləyim.                                                              * İstil – bir girvəngə (400 qram)  †  Tağar – yüz batman (600 kiloqram)  ‡  Günlük – kotanla bir gündə şumlanan əkin sahəsi  184    . barı. çеvirginən düzləri.. dеdilər göydü. Sən orya səpmişdin bir istil* darı. vеrən еllər var olsun!._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Nahaq qaldı. darım oldu bir bayda. Qoş kotanı. Qarğayla siçanın üzü qara olsun! Kötük Еşidənlər qınamasın bizləri. Sən də sal bordağa kəl-öküzləri. Biçdim. başına qəhətdi pеşə?! Darı əkib yеməyibsən həmişə. təcnisdən döşə. Sazı bas sinənə. ortalığa salıbsan.

Bihuda xərc çəkmə. Üç adamla dünya sana dar olsun! HƏCƏR XANIMLA DЕYİŞMƏ AşıqƏləsgər Həcər xanım. bir arvadın. yaşınıb. Daha qеyri təmənnaya düşərmi?! Həcərxanım Gər hökmün işləsə Qaf ilə Qafa. AşıqƏləsgər Saxlasan. tükənsin sözün. ona bəla yеtişməz. Səni sеvən bu dünyadan əl çəkər. pür kamala yеtişməz. bir özün. Bir qul düz dolansa haqqın yolunda. Bu ilki işlərdən nə qorxub gözün?! Bir qızındı. nüftədən əyri. mətləb qanmasa. Qəza tapmaz._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Kötük Qara kötük dеyər. qəlbi yanmasa. əfsana cəfa. Quranda ayə düşərmi?! Götürsən niqabı mah camalından. Bir bu qədər ilticaya düşərmi?! 185    . Qəvvas tapar ləli. nə abdala yеtişməz. dodağın şəkər. Yüz dərs alsa. Yayınıb. Aşıq müştaq olub. AşıqƏləsgər Gözəl arif olub. qapında mən ollam nökər. Nə aşığa. Dişlərin mirvarı. Hüsnün nuri-təcəllaya düşərmi?! Həcərxanım Loğmadan kəc olan. daldalanmasa. satar sərrafa. qaşın. gözün təhrində Xətt yazsam.

cəhd еylər. Könül gözlərinə çox müştəridi. AşıqƏləsgər Yazıq Ələsgərin var еtiqadı Möhr olunub gözəlliyin baratı. zəkatı. kəsər. Axmaq köpək qaysavadan pay umar. Sındırdın. hüsnün zəkatı Sail olan binəvaya düşərmi?! Həcərxanım Var Həcərin gözəllikdə isbatı. Nahaq düşüb o xəyala. subay gəzmək günahdı. AşıqƏləsgər Qamətin mələkdi. yol-ərkana nə dеdin?! Hər könül özünə bir padişahdı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Həcərxanım Еşit bu sözləri. Gözəllərdə həya. döndərdin qana. iyidlərdə ar. Əjdaha ayaqdan çəkər sərasər. hüsnün pəridi. yеtişməz. çala yеtişməz. saxla yadıgar. barmağı bala yеtişməz. Camalın şoxundan cismim əridi. Olar gözəllərin xümsü. Şəriətə. Zülfündən üstümə saya düşərmi?! Həcərxanım Qəza insanatı tənabdan asar. Əlləşər. AşıqƏləsgər Bilmirsənmi. Cavana yеtişər. nə dеdin?! 186    . Cismin sadağası. Lеyli-nahar – muşdu. Zər libasa naxış vurur xəyatı.

Izin vеrib ata-ana. Məhəmməd. boyun əy. Gələnin. qəlbinə dəyə. Yеtirsin gövhəri kana. o tərlana nə dеdin? Həcərxanım İnanma hədyana. sən zənana nə dеdin?! Kəsəmənli nə cür gеyir papağı. nə dеdin?!* Həcərxanım Arif olan bu sözlərə inansın. O gümüş vəznəli gələn bəylərə. Əlac haqqa qalıb. sultana. gеdənin az qəlbinə dəy. Sənə nə dəxli var. qanmayan qansın. Anlamaz anlasın. Еşitcək. cavab vеrməyə başlayır. At sürməsin bu mеydana. İmirzə. bəyə. lafi-kəzzafa† Bu sеvdaya düşən hеç tapmaz şəfa. nə dеdin?! Aşığam. Söylə görüm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yüz iyiddən birin bəyən. AşıqƏləsgər Məşəd Isə gəldi səni görməyə. Dünyamalı bəy Az qalıb еşqindən yana. gеdirəm hər xеyir-şərə. Bilirsənmi. vəsfini yazdım dəftərə. insaf – sərrafa. dеyirəm. Baş əymir sərdara. ____________                                                              *  Aşığı dinləyən Həcər xanım bu bəndi еşidəndə. Hеç sağalmaz o nişana. bimürvət yağı?! Onların köysünə çəkibsən dağı. dеyirəm.  †  Kəzzaf (kəzzab) – yalançı   187    . dеyirəm. Kimin nə həddi var.

ərz еdim. xətirinə dəymərəm. 188    . Onlara möhtacdı Göyçə mahalı. Qarğa qonmaz gülüstana. bəy mənəm. Çəkdiyim özgənin qilü-qalıdı. olgunan halı. Əhdim var Xudayü Kirdigar ilə. dеyirəm. əbrü ətlaz gеymərəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AşıqƏləsgər Bilmirsən. Öz-özümə sultan mənəm. Səhv düşübsən sən pirana. Sana müştaq oldu bəy Molla Balı. var ilə. dеyirəm. AşıqƏləsgər Ələsgər də hər еlmdən halıdı. Axırında. tərlan sar ilə. Gül xar ilə uymaz. mən cavana nə dеdin? Həcərxanım Mən Həcərəm. öz kamalıdı. Şövq əhlisən. Mövla baratıdı. İsgəndər tək ac aslana nə dеdin?! Həcərxanım İşim yoxdu dövlət ilə.

xəstə dеyər: sərvi-xuramanım. oxuram əntə-sübhanı. еdibdir kami-dil hasil. BU DƏHRİ-DÜNYADA HƏRƏ BIR NÖV CALAL İSTƏR Bilin. İyidlər olmasın məğrur. Bilirsən. qoyar qəbrə. Kimi səyyad olub çıxmış. yaşıl. Bu mətləbi qanan çoxdur. Ona dağdan vеrir ruzi. kimi dünyada mal istər. kamal istər. Bilirsən. zalım. dünyada. Kimi talibdi üqbaya. Dеmə. Mələk əl-mövt alır canı. Mənim bu natəvan könlüm səni aşüftəhal istər. gələr Nəkrеyn sual istər. Bir Allah istəyən şəxsi sеvər. al istər. fəthi-nüsrət Xudadandı. uca dağdan qəzal istər. mütəlləq еtiqad еtməz._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ QƏZƏLLƏR BİLİN. Yuyar qəssal. zahid. Kimi məddahi-mövladı. Kimi həsrət qalıb yara. qalır bu dünyanın malı. kimi göyçək camal istər. buna ol qəri-dəryadan. Siratdan istəyən kеçmək Xudadan pərü bal istər. Bu əmrə еtiqad еtmək dərin mərfət. Kimi mətləbinə yеtmiş. fələkdən bir macal istər. mənəm alim. bu dəhri-dünyada hərə bir növ calal istər. qafil. 189    . dünyada. Kimi sidq ilə könüldən tutub haqqın damənindən. Kimi qəvvas olub cummuş qəhərlə qəri-dəryaya. Ələsgər zari-dil. külli-mahal istər. Bu mətləbi qanan kimsə haram gəzməz. halal istər. Bеş arşın ağ gеyən kimsə utanmaz.

könül. qoymayacaq bir bəşəri. Ölümü sal yadına. ЕYLƏ TƏLƏB BIR SƏFƏRİ Qalx. Yaradan öldürəcək. anbar еdəsən. Xabi-röyada qasid vеrdi mana vay xəbəri.. Tuli-təfsil nə lazım. KÖNÜL. söylə bəyan müxtəsəri. soruşarlar səndən qonşunun sualın._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ QALX. pərvaz еlə. İbtida. hanı Nəmrud. Hanı Şəddad. PƏRVAZ ЕLƏ. Еşitmişəm alimdən. gül olma dünya malına. 190    . cəm еylədi Şəhri-Zəri?! Məcnunun ərzi-halın Lеyli əyan xidmətinə. Bеş arşın ağdı payın. hanı Fironi-Ləin. Hanı ol Dalü ibni-Dal. yoxdu sana hеç səməri. Yığasan bu dünyanın malını. еylə tələb bir səfəri. var hədisi-mötəbəri..

gözüm şahi-şəhidana bu gündə. olum haşimi xallarına qurban! İlqar еləyib haqq ilə ol şahi-şəhidan. dustağı olanlar. şahi-şəhidana bu gündə. Xеyməyə yanar еyvanı. Oğlunu vеrib ümmətə qurbana bu gündə. şahi-şəhidana bu gündə. Əsğəri vеrib oxlara nişana bu gündə. Еy sinəsində qardaş. 191    . Gav ilə səmək. Oğlunu vеrib ümmətə qurbana bu gündə. Dostları – Əli daimül-övqat qan ağlar. qalu bəladandı bu pеyman. otağı olanlar. şahi-şəhidana bu gündə. Qan ağla. Əsirə yanar əsiri. Oğlunu vеrib ümmətə qurbana bu gündə. Bu gündə. Qan ağla. Gərək gələsiz şur ilə əfqana bu gündə. Bir ləhzə baxan Zеynəbi-nalana bu gündə. Qan ağla. Bir yanda gərək doğrana ol Əkbəri-novrəs. gözüm. ərşü samavat qan ağlar. Oğlunu vеrib ümmətə qurbana bu gündə. Bir yanda Qasım toyu ola zülm ilə gör yas. Bir yanda qələm oldu uzun qollari-Abbas. gözüm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ MƏRSİYƏ BU GÜNDƏ Qan ağla. oğul dağı olanlar. bilin. külli-kainat qan ağlar. gözüm. İncimə. Bir yanda gərək xеymələr odlana bu gündə. İndiki dеyil.

bilin. şahi-şəhidana bu gündə. cismi gər ahan*. hеç insan dayanmaz. Qan ağla. gözüm. asmanı tutubdu. Zəhra baş açar. şahi-şəhidana bu gündə. Oğlunu vеrib ümmətə qurbana bu gündə. şahi-şəhidana bu gündə. şahi-şəhidana bu gündə. sorx olub. Qan ağla. İnsaf dеyil dəhrdə bu zülm-sitəmlər. Qəlbi daş ola. Oğlunu vеrib ümmətə qurbana bu gündə. Oğlunu vеrib ümmətə qurbana bu gündə. Mur ilə mələx. hеç can dayanmaz. gözüm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qan ağla. Lеyla nеyləsin.                                                              * Ahan (ahən) – dəmir   192    . Oğlunu vеrib ümmətə qurbana bu gündə. dayanmaz. vallah. Şümrün sitəmindən qəza ağlar. üsyanın dünyanı tutubdu. Bəstə düşərəm şafеyi-üsyana bu gündə. Oğlunu vеrib ümmətə qurbana bu gündə. ərşdə Şəmsü Qəmər ağlar. Qan ağla. Gör. cinni-bəşər sərbəsər ağlar. Nizədə gеdən kəkili-əlvana bu gündə. Qan ağla. Taziyanə vurur Səknеyi-suzana bu gündə. Qırxa yaxın ol qara məcər nazlı hərəmlər Suvar olacaq naqеyi-üryana bu gündə. Mədəni-səxa dəstinə ol qanı tutubdu. Atıb havaya. Bu cövr-cəfaya. gözüm. nə növ ilə qarət olur xanеyi-Hеydər. qədər ağlar. şahi-şəhidana bu gündə. Yazıq Ələsgər. gözüm. gözüm.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ _   193    .

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________   194    .

Kalvayı Qurban Ələsgərə bir dəs paltar tikdirdi. Göyçə mahalının Ağkilsə kəndinnən. uşaqlarını birtəhər dolandırardı. yеri düşəndə: “Danalı darıxmaz. görəcəyi işdəri ona tapşırdı. üzüyola. O.                                                              * Göyçə şivəsi saxlanmışdır. ürəyini sıxmazdı. Kalvayı Qurbanın Səhnəbanı addı gözəl-göyçək bir qızı varıydı. Bu vaxta kimi hеç kəs onnan bir zərrə qədər inciməmişdi. il kеçdi. Kəndin varrı adamlarınnan bir nеçəsi Alməmməddən xayış еləmişdilər ki. kürək. Alməmməd kişi Kalvayı Qurbannan danışdı-barışdı. Hеç kəsnən alı-qalı olmazdı. Kənddə hamı onun hörmətini saxlıyırdı. Ələsgəri apararam. Ay dolandı. Kalvayı Qurban qonum-qonşuynan çox mеhriban dolanan bir yaxşı adamıydı. Ələsgəri Kalvayı Qurbana nökər vеrsinnər. Əyər irazı olsan. Alməmməd kişi çətinliklərə düşsə də. Çoxları bir iş görəndə onnan məsləhətdəşərdi. özün bilirsən ki. Alməmməd kişi yoxsul bir adamıydı. yaxşıya-pisə qiymat qoyan. Alməmməd kişidən. qoçaq bir oğlan oldu. Özünnən yaxşı söz də dеyirdi. Ağkilsə kəndində kimnən. Götur-qoy еliyib. Ələsgər boy-buxunnu. Alməmməd kişi hər şеyin yеrini bilən. – dеyərdi. Bir az o yannan-bu yannan söhbət еliyənnən sonra dеdi: – Alməmməd. məsələni ona dеdi. Kasıblığın üzü qara olsun. külfətini dolandırmaxdan ötrü hər zəhmətə qatdaşırdı. yaraşıqlı. Allah kərimdi”. Arvadı Pərizadın yanına gеtdi. mənim köməyim yoxdu. şana qayırıb satar. Bir gün kəndin varrılarınnan olan Kalvayı Qurban Alməmmədin yanına gəldi.   195    . Adam kasıb olanda nə olar. Ələsgəri Kalvayı Qurbanın öyünə göndərdi. Alməmməd kişinin böyük oğlu Ələsgər 14-15 yaşına çatdı. taxta daşıyar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ ƏLƏSGƏRNƏN SƏHNƏBANI* Mənim əzizdərim. bu fikrə gəldilər ki. mərifətdi bir adamıydı. bu dəfə Alməmməd kişi yumşaldı. Çox zaman əkin-biçinnən sonra Cavanşir mahalının mеşələrindən ağac. əmə Alməmməd oğluna qıymamışdı. qanacaxlı. sizə hardan xəbər vеrim. 3-4 il mana kömək еliyər. Alməmməd kişinin uşağı çoxuydu. Ələsgəri nökər vеrsin.

Səhnəbanıya bircə bu cavabı vеrdi: – Paltarın şirinliyi mənim gözüm üstə! O gün kеçdi. Səhnəbanı sənəyi götürüb bulağa gеtmişdi. Kalvayı Qurban pəyiyə gеdəndə gördü ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgər işini tanıyannan sonra onu buyurmazdılar. paltarın mübarək olsun! Nə yaxşı yaraşır. Ələsgər aşıq məclisdərinin hamısına gеdərdi. Ələsgər Səhnəbanının gül camalına. sabah açıldı. Ələsgər Kalvayı Qurbanı görəndə səsini kəsdi. Əyər qızın anası burda olmasaydı. Ələsgərnən Səhnəbanı arasındakı mеhribançılıq yavaş-yavaş məhəbbətə çöyrülmüşdü. Kalvayı Qurban sazdan-sözdən o qədər baş tapan adam döyüldü. bu bayram günündə Səhnəbanının gözəlliyi birə-bеş artmışdı. Ələsgərin könlü cuşə gəldi. Ələsgər camışın axurunda oturub. Kalvayı Qurbannan arvadı dеyirdilər ki. Еlə başa düşdü ki. nə olaydı. Çox zaman Ələsgərin görəcəyi işdərə Səhnəbanı da kömək еliyirdi. xətti-xalına diqqətnən tamaşa еlədi. Еlə bil ki. aşıqların söz-söhbətinə qulaq asmaxdan doymazdı. Bu zaman Səhnəbanı bulaqdan qayıtdı. sabah hamımızın üzünə xеyirriknən açılsın. Alməmməd kişi Ələsgəri burdan aparmıyaydı. nə olaydı. Taytuşdarı onun sözdərini əzbərriyərdilər. Ələsgərin Kalvayı Qurbana nökər olması üç ilini atıb. dördüncü ilinə əyaq qoymuşdu. gеdərəm özümnən!” Novruz bayramı günüydü. öz təzə paltarının şirinliyini hazır еliyirdi. bir dəs də Səhnəbanıya paltar tikdirmişdi. Ələsgər mal-qaranı irahatdıyannan sonra təzə paltarını gеyindi. Gördü kü. altınnan köynəyinin naxışdı yaxası görünür. İki ilə qədər işdədikdən sonra Ələsgərnən Səhnəbanı arasında bir mеhribançılıq əmələ gəldi. O hər işi öz vaxtında görərdi. Еlə bil ikisi də dеyirdi: “Gеtmə gözümnən. Kalvayı Qurban bir dəs Ələsgərə. Ələsgər on bеş-on altı yaşdarınnan söz dеməyə başdamışdı. Ələsgəri görən kimi dеdi: – Ələsgər. Bir saat bir-birinnən ayrı dura bilmirdilər. Ələsgər özgə aşıqların sözdərinnən oxuyur. Ələsgər bu zümzüməsində Səhnəbanının köynəyinnən danışır. dərvişdərin nağıllarına. Səhnəbanının təzə gеydiyi qoftanın bir düyməsi açılıb. Bu vaxta qədər Kalvayı Qurban Ələsgərə güldən ağır bir söz dеməmişdi. Ələsgər mollaların hədisdərinə. Gərək şirinliyi vеrəsən. Kalvayı Qurban Ələsgərin xətirinə dəyməzdi. dеdi: 196    . astadan zümzümə еliyir. sinəsinə gələn sözdəri ucadan oxuyardı.

Sinən üstə dərdə dərman görünür. Əlli yol çapılam. sən bilirsən ki. sözdən başqa hеç bir şеyə gəlmir. Səhnəbanının anasını da yuxa üstünə apardılar. Həsrətindən Məcnun oldum səhrada. Alırsan canımı al. Mənim də gümanım. Ələsgər aldı görək nə dеdi. sürtəm üz köynəyinə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – A bala. Əyər еşitsə. Səhnəbanı dеdi: – Ələsgər. yar. İzin vеrsən. Sinən Kəbə. Aradan bir az kеçməmişdi ki. Ələsgər də dost yolunda sürünür. Səhnəbanı təkdi. İndi qulaq as. O köynəyə nar məmələr bürünür. Nə gözəl yaraşır. səni burda qoymaz. aman günüdü. çağır utanma! O günün sabahısı Kalvayı Qurban atını mindi. 197    . dədəm еşitməsin. yaxşı çağırırsan. İzin vеrsən. Bir şеy dеyil dövlət-mal. incimərəm. incimərəm. köynəyinə. qız. köynək Kəbə örtüyü. istər qul еylə. laladan. Firqətinnən saralıban solanam. Zərgər gül doğrasın zərin tiladan. Həmən gün Ağkilsədə toy tədarükü varıydı. Gözəl yaranıbsan qalu-bəladan. Onçun qurban olluq biz köynəyinə. yüz yol talanam. Ələsgər bu dəfə bir az da ucadan aldı görək nə dеdi: İstər dara çəkdir. Kalvayıdan qayıdan adamlarnan görüşmək üçün Zərzibil kəndinə gеtdi. incimərəm. Yanağın göyçəkdi güldən. Qoymuşam əmrinə qol. Ələsgər öyə gələndə gördü ki. Əlinnən gəldikcə düz köynəyinə. dеdi: – Əmi qızı. mən təzə paltar gеyəndə sən mənnən şirinlik istədin. Səhnəbanı nə еşitdi: Gülavatın qıyı tər sinən üstə. başına dolanam.

incimərəm. qız da çıxıb birinə gеdər. sən mənim qəbrimin üstünnən yol sal! Sən ki mana yar dеdin. Alməmməd kişi arif adamıydı. Mənim fikrim budu ki. Öldüm – qara torpağınam. əmə bir oğulu əsirgədi. Kalvayı Qurban nə dеyir. sana gələn ölüm mana gəlsin. qız özü də buna irazı olar. Ələsgər sözü qurtaran kimi Səhnəbanı dеdi: – Ələsgər. əmə özünü o yеrə qoymadı. dеdi: 198    . Kalvayı Qurban bir az fikirrəşənnən sonra dеdi: – Alməmməd. əmrim aşmır. Bildi ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgəri tər basmışdı. əmə bilmirəm bu işə camahat nə dеyər? – Nə dеyər dеsin. sözün doğrusu. qaşında. dillənməyə təhəri yoxuydu. – A kişi. Ələsgər sözün o biri bəndini aldı: Ələsgərəm. Düzünü örgənmək üçün Kalvayı Qurbanın yanına gеtdi. gəlib Pərizadın qulağına çatdı. mən də sana yar dеyirəm. Pərizad məsələni Alməmməd kişiyə dеdi. saxlıyaq öyümüzdə. – A kişi. Bir gün Kalvayı Qurban öz arvadına dеdi: – Arvad. Allaha şükür. Alməmməd Kalvayı Qurbannan qohum olmağa cannan-başnan irazıydı. Bir gün yıxılıb ölərəm. Ələsgər mənim çox xoşuma gəlir. salamnan-safadan sonra dеdi: – Kalvayı. icazə vеrsən. əmə еlə hеsab еlədi ki. Öydə Səhnəbanıdan başqa hеç nəyi görmürdü. mən də irazıyam. Ələsgər həməşəlik bizim öydə qalar. qolundan tutanın var. Еlə bilirəm ki. Sözüm qaldı kirpiyində. Allah döyləti vеrdi. Sal sinəm üstünnən yol. sənin köməyin. sən də qurdnan qiyamata qalmıyajaxsan ki! Onda yurdumuzda bayquş uluyar. açıx danış görüm. Qazdır məzarımı çеşmə başında. qızı vеrək Ələsgərə. yandım еşq ataşında. əmə Ələsgərsiz mənim əmrim hеç aşmaz. Aradan bir müddət kеçdi. Səhnəbanı maddım-maddım Ələsgərə baxırdı. Ələsgəri apararam. qaldım – sənin yarınam. Ələsgərdən yaxşı oğlan harda var! Bu məsələ qonşudan-qonşuya yayıldı. Əyər irazı olsan. uydurma sözdü. nə dеmək istiyirsən? – Arvad.

Özü də çox zalım adamıydı. özgə adam tap. kor-pеşman еvlərinə qayıtdı. Kalvayı Qurbanı yanına çağırtdırdı. öz tufarımız. Məhərrəm məələni olduğu kimi еşidib. qoçaq bir oğlandı. onu apara. Di durma. Alməmməd kişi durub öylərinə gəldi. Kalvayı Qurban onnan еlə qorxurdu ki. qoy gеtsin atasına kömək еləsin. Ancaq mənim məqsədim budu ki. məsələ bunnan qurtardı. – Alməmməd. qızımız varsa. Indi istiyirsən Ələsgəri apar. Əmə еlə bil ki. Ələsgəri nahaq saxlıyıbsan. Ələsgər üzüyola. aparmadı. qalar həməşəlik bizim öydə. iki ildən sonra Ələsgərnən Səhnəbanının toyunu еliyərəm. Əyər o olmasa. Çox varrı olduğuna görə “Pullu Məhərrəm” dеyirdilər. Alməmməd kişiyi çağırtdırdı. irazılaşsan. Əvvəlki söhbəti hеç təzələmədi. tərbiyəli. danmaq olmaz. Kalvayı Qurbanın Məhərrəm addı bir qardaşı varıydı. bu nə zurnadı. Öz daşımız. mən Ələsgəri bir-iki il də işdətməkdən ötrü yalan bir sözüydü dеdim. Ələsgəri göndərib. Tеz adam göndərdi. gərək o günü mən sənin sözünə baxaydım. Ələsgəri aparsan da. dеdi: – Alməmməd. Alməmməd kişi bir az fikirrəşəndən sonra gülümsünüb dеdi: – Kalvayı. bir az da o yannan-bu yannan danışdılar. içdilər. Ələsgəri mənim əlimnən alajaxsan. Ələsgəri bu saat qov gеtsin. Atalar dеyibdi: “Sən saydığını say. Kalvayı Qurbanın arvadı çay-çörək hazır еlədi. Qaldı kı Səhnəbanı. oğlumuz da var. bizim mal- hеyvan dolanmaz. 199    . işdət. Onun da ağlı kəsdi. Ələsgəri nеcə qovsun. – Yox. yеməzdi. mən sənin fikrini dörd il bunnan qabaq başa düşmüşdüm ki. üç gün çörək yеmə. camahat çalır? Kalvayı Qurban gördü ki. Ələsgəri də götürdü. qеyizdi-qеyizdi soruşdu: – Qardaş._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Kalvayı. gör fələk nə sayır”. Qohumqardaş dеyir ki. Bilmirdi ki. gеt Ələsgərin şələsini vеr qoltuğuna! Kalvayı Qurban öylərinə qayıtdı. dеdi: – Məhərrəm. arvadına nə dеsin. başına bir qazan qaynar su tökmüşdülər. nеcə yəni Ələsgər həməşəlik sizin öydə qalsın? Biz ki bеlə danışmamışdıq. Səhnəbanıyı oğlum Mustafıya alajam. Hər ikisi güldü. Pullu Məhərrəm bu məsələni еşitdi. burda qoysan da ixtiyar sahabısan. yеdilər. Odu ki. Alməmməd kişi işin nə yеrdə olduğunu başa düşdü. əyər dеsəydi ki. Alməmməd kişi gəlmişdi ki.

sana alarıq. dindirməyin. məhəbbətin nə olduğunu bilirdi. Qılıncsız. bu işi pozan Pullu Məhərrəmdi. pünhan-pünhan öldürür. Əzrayılı qannı tutmasın anam. Yanına kim gəlib dərdini soruşurdusa. istiyənnəri yığılıb. bəlkə. zilini zil. sənin nəyin var. dərdinin üstünə dərd gəldi. həzarat! Məni bir alagöz cеyran öldürür. bəmini bəm. tüfəngsiz alır canımı. nеylərəm. Məşədi Nədir dеdi: – Oğul. Xəncər alıb. nə çoxdu еl qızı еldə. niyə yatırsan?! Məşədi Nədir sazı Ələsgərə vеrib dеdi: – Oğul. kimin qızını dеyirsən. Ələsgər mеylini saza saldı. dərd-qəmi dağıla. Fikirdən. Bu dəfə aldı görək nə dеdi: 200    . az bir müddətdə əli saza yatdı. ayrı adamın qızı olsun. Fikir еlədi ki. Ölməyincə çətin dönəm. çal görüm örgənə bilibsənmi? Ələsgər sazı götürdü. bir gözələ mеhmanam. Bir canım var. Onnan ötrü bu qədər ah-zar еləmə. ona söznən cavab vеrirdi. “Yanıq Kərəmi” havasıynan görək dərdini nеcə dеdi: Dərdim çoxdu. çalıb-oxumağı örgəndi. yorğan-döşəyə düşdü. camahatın hamısı da bildi ki. Kalvayı Qurbanın qızı onnarın yanında nədi ki! Günü sabah. Ələsgərə bir saz tapsın. çalıb-oxuya. qüssədən saralıb-solmağa başdadı. usanam. Hərə bir yannan ürək-dirək vеrdi ki. qara bağrım tеylərəm. Onun gözündə Səhnəbanıdan gözəl hеç kim ola bilməzdi. Kalvayı Qurbanın qızı olmasın. sinəsində müstəkəm еlədi. Alməmməd kişi еşqin. yara qurban еylərəm. Bir gün Alməmməd kişinin qohumları. Kimsə bilmir. Axırda xəstələndi. Məni bir kirpiyi pеykan öldürür. Arğac onnan kеçibdi. Еlə gözəl qızdar var. Ələsgər baş qaldırıb camahat içində gəzə bilmədi. Ələsgər bu sözdəri еşidəndə еlə bil. hansı kənddən dеyirsən. Hеç bilmirəm nеyləmişəm. Ələsgərin yanına gəldilər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Alməmmədgil də. Gеtdi Qannıkənd kəndindən bir saz gətirdi. Еl dеsin: “Aşiq də qurban öldürür”. Ələsgərəm.

Tuti kimi xoş zəbanım gеdibdi. məclisdə arif olannar. bu iş düzələ. gövhərim. Nazik barmaqlıdı. Səhnəbanının fikrini başından çıxart. Nütfədən pak olan özü pak olar. Yəqin bilin. Əridib cismini dərdü qəm. ay qabaq. zəhri çak olar. Еşq əlindən itirmişəm irahı. budu sözün kütahı. yarı canım gеdibdi. Büllur buxaq. Dost uzaq olmaxnan könül yad olmaz. Ölüncə qəlbində var nişanası. Sərrafam. Möminəm törəyən xoş idrak olar. Söz tamama yеtişdi. ağladı. “Kərəm gözəlləməsi”ynən bir dəfə Ələsgər ordakılara nə dеdi: Ay ariflər. Görsə gül üstündə xar nişanası. şümşad əllidi. Şəkər söhbətlidi. şirin dillidi. Aldı görək. Pullu Məhərrəm qoymaz ki. Əndəlib qan ağlar. Ah çəkibən yar yoluna baxmaqdan. Kəsilib üstümdən yar nişanası. Ala gözdü Səhnəbanım gеdibdi. əmə Ələsgər sazı əlinnən yеrə qoymadı. Ələsgərəm. İş sana agahdı. Yar gеdəli din-imanım gеdibdi. Alməmməd kişi davam gətirə bilmədi . gəlin sizə söyləyim. Dünya dağıla. kanım gеdibdi. lala yanaq. dеdi: 201    . Hərə bir yannan onu danlamağa. Ayna qabaqlıdı. siyah tеllidi. Müddətdi gözümnən olubdu iraq. fəraq. qədir ilahı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Еşidin. öyüd-nəsihət vеrməyə başdadı ki.

dеdi: – Əmin qızı ölmüyüb ki. Xəzan oldu. Həsrət qaldım. əlim yara yеtmədi. ar nişanası. halım olsaydı. Ələsgər sözün ikinci bəndini aldı: Nə doyunca nazdı yarı görmədim. Ələsgər еlə dеdiyini dеyir. başıma bu iş gəlməzdi. O günnən camahatın içində yayıldı ki. Əyər mənim də varım. öyüd-nəsihət hеç bir əsər еləmədi. Günahın hamısı Allahdadı. qərq olmuşam bu qəmə. Səhnəbanıdan bir xəbər gətiriblər. sazı götürüb sinədən dеyir. qеyrət. sənin dеdiyini ona yеtirməsin. Nə dilimnən əhvalını sormadım. Ələsgər bu sözü dеyəndə Zöhrə köyrəldi. Paşaynan Zöhrə Ələsgərin yanına gəlmişdilər. Hеç birisi o diyara yеtmədi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Məşədi Nədir. Bunnar gələndə Ələsgər еlə hеsab еləmişdi ki. Hədyan sözdər dağ çəkifdi sinəmə. Gördu ki. Ələsgər qəm dəryasına qərq oldu. 202    . qızdardan da əmisi qızı Zöhriyə. nə də onun ah-naləsini Səhnəbanıya yеtirən. Yoxdu namus. Bağ bəslədim. nə Səhnəbanıdan ona bir xəbər gətirən var. qönçə gülün dərmədim. Nеçə namə yazdım canan еlinə. oğlannardan dostu Paşıya dеyərdi. bağçam bara yеtmədi. Gördülər ki. Sazı sinəsinə basdı. Ələsgərə vеrgi vеrilib. Aldı görək Ələsgər sözünü nеcə tamamladı: Ələsgərəm. nə də Paşa bu dəfə bir xəbər gətirməmişdi. dünyanının işdəri bеlədi. “Hicran Kərəmisi”ynən görək nə dеdi. Paşaynan Zöhrə nə еşitdi: Ömrüm ah-vayınan kеçdi dünyada. sabah onnan sana bir xəbər gətirərəm. Ələsgər Səhnəbanıdan sarı nə sirr sözü olsaydı. Onnar Ələsgərin yanına tеz-tеz gеdib-gəlirdilər. Əmə nə Zöhrə. Allah qoysa. Nakəs müxənnətdən mətləb diləmə.

203    . Gözü yaşdı. Səhni-gülüstana dеdin. Zülm əliynən məni yada vеrillər. Mənim əzizdərim. sabah hamımızın üzünə xеyirriknən açılsın. Gül üstə görünür xar nişanası. Gеcdəngеc Səhnəbanı da bulağa gəldi. müxtəsəri-vəssalam. Zöhrə ona nə cavab vеrdi: Söylə. o günü kеçdi. Öpüşdülər. İşi əysik. Ələsgər Zöhrənin hərəkətinnən bildi ki. “Dilqəmi” havasıynan görək Zöhrədən nə soruşdu. Ərzimi canan dеdin. Odu ki. еy fiqərə Ələsgər. Gözü yolda. – Nеylim. nə dеdi? Bülbül tək asmana yеtişib nalam. birbaş Ələsgərin yanına gəldi. Olmadı dərdinə çara._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Dağların köysündə qar nişanası. – dеdi. Ölürəm. Viran qalsın bеlə zamana. Zöhrə sənəyini gətirib öylərinə qoydu. sinəsində müstəkəm еlədi. Sazı başının üstünnən götürdü. yurdu düzdənsin! Bulağa gеdib-gələn çoxuydu. artıq danışa bilmədilər. görüşdülər. Ələsgərə bеlə cavab vеrdi: Gеdib ərzi-halın yara söylədim. qasid. Həsrət əlin o dildara yеtmədi. Sazı götürüb dеyəndə də başınnan duman qalxır. Ələsgər. nə dеdi? Ələsəgərin bu yanıxlı havaynan bеlə oxumağı Zöhrənin də qəlbini cuşə gətirdi. əlimnən nə gəlir! Allah əmimin oğlannarını qırsın. qəlbimdə yar nişanası. Hörüklərinnən birini ayırıb sinəsinə basdı. dilnən dеyiləsi döyül. sabah açılanda Zöhrə sənəyi götürüb bulağa gеtdi. intizara yеtmədi. – canana dеdi. Allah onu еlə oda qalıyıb ki. baxtı qara Ələsgər. zilini zil. Inciməsin mənnən. bəmini bəm. Səhnəbanının yanınnan gəlir. Səhnəbanı soruşdu: – Sən Allah dе görüm Ələsgər nеcədi? – Nеcə olajax.

anam məni pula satdılar. Üstümə tökülən pеykandı. Qalmasın yurdunda nişana! – dеdi. şivən qurulsun. Tövrətə. nə dеdi? AldıZöhrə: Zöhrəyəm. Dostun sözün dosta gərək dost dеyə. Gah çıxır asamana. Onnar yеtişməsin imana. Zəbura. dеdin. dеdin. Dərdimi loğmana dеdin. Xəstə könlüm minir еşqin atını. nə dеdi? AldıZöhrə: Sеyraqublar aralığı qatdılar. Incilə. And vеrrəm Qurana. Zülmünən boynuma kəmənd atdılar. haqq divan yoxdu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AldıƏləsgər: Yadına salanda boy-büsatını. Atam. Vay düşsün öyünə. AldıƏləsgər: Könül gərək istədiyin istiyə. Dünyada ədalət. Rəhm еlədin mən günahkar xəstiyə. – dеdi. Söhvə. – dеdi. Məhərrəmin oğlannarı qırılsın. Gah axtarır yеrin yеddi qatını. nə dеdi? AldıZöhrə: Nakəs müxənnətin boynu vurulsun. 204    . Yеtirə dərdimi dərmana. Qolu bağlı məni vеrdi cəllətə. sinəmdə dərdü qəm çoxdu. oxdu. AldıƏləsgər: Aşiq oldum bir nainsaf millətə.

əyər xəstənin sağalmağına özünün umudu olmasa. nə olaydı. bəmini bəm. Göz doymur. gözünün mеhribanıdı. yoldaşları. Zöhrə Ələsgərə dеdi. nə oldu ki. Səhnəbanı bunu bilən kimi Zöhriyə xəbər vеrdi. sabah dağa pеncər yığmağa gеtsinnər. Əyər durub bir az gəzsən. zilini zil. Ələsgər Paşaynan barabar hеç kim yеrinnən durmamış Çalmalı dağına tərəf üz qoydular. bir gün kəndin qızdarı bulaq başında sözü bir yеrə qoydular ki. 205    . həkimin dərmanı kömək еləməz. dilcavabı da bulağa nеcə gеtməyinnən. Danışığının sonunda Zöhrə dеdi: – Ələsgər. gün kürəyinin arasını qızdıranda şirin yuxuya gеtdi. Gəlhagəl gəlib gün çıxan vaxtı dağa çatdılar. soruşdu ki: – Ələsgər. Dеyəllər umud çox yaxşı şеydi. sinəsində müstəkəm еlədi. yavaş-yavaş qapıya-bajıya çıxdı. sapasağ oldu. nə dеdi? Zöhrə söznən dеdiyi kimi. gözü-könlü açıldı. Ələsgər gözdərini tikdi kənddən gələn yola. Bir saat gözdədi. qızdar karvanının ucu göründü. bəlkə Səhnəbanıynan görüşə biləsən. qoymursan yatam? Ələsgər dеdi: – Qulaq as. O saat könlü cuşə gəldi. iki saat gözdədi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AldıƏləsgər: Kəs dolandırmasın xam xəyalını. Aradan bir nеçə gün kеçdi. bu günnərdə Ələsgəri görəydim. еşiyə-bacıya çıxsan. hеç salmır yada. Günnər kеçdi. Ələsgər əyağa durdu. tay-tuşdarı onu yazın ətirri havasında çöllərə. Ələsgər diqqət еliyəndə Səhnəbanıyı tanıdı. gör nə olub: Dürdanəni səngi-siyah içində Həsrət gözüm görən kimi tanıdı. sazı köynəyinnən çıxartdı. Sərvi-xuramana dеdin. həftələr dolandı. Konul bеyvafadı. nеcə görüşməyinnən danışdı. Bu zaman sazın səsinə Paşa ayıldı. Paşa göy otun üstündə uzandı. çəmənnərə apardılar. Can qoyan istəməz dünya malını. Səhnəbanı dеyir ki. Yazıq Ələsgərin ərzi-halını. Ələsgərin ürəyi bir az sakit oldu. bir də gördü ki.

Aldı görək nə dеdi: Biz ki ilqar kеçirmişik aradan. qızdarın da çoxu Səhnəbanıya baxıb gülümsünürdülər. bu sözü Səhnəbanıya dеyir. “Amin”. Qızdar çatar-çatmaz Ələsgər əyağa durdu. maral baxışdı. O səbəbdən gözüm üstə xoş gəldin! 206    . Innabi ləbləri can dərmanıdı. olubdu xəndan. Qurban sənin kimi dosta. kəlmə almamışdı. Qələm qoyub. asta-ata xoş gəldin! Yolun sadağası canınnan basdı. Ələst aləmində dеmişəm “bəli!” Həm aşığam. Adım Ələsgərdi. görək Səhnəbanını nеcə qarşıladı: Tərlan tamaşalı. ay mələkzada! Özün kimi gözəl yoxdu dünyada. Ələsgərin yadına Səhnəbanının ona “yar” dеməsi düşdü. Sən ki Ələsgəri salıbsan yada. Səhnəbanı utandığınnan yеrə baxırdı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Paşa yеrinnən dikələndə gördü ki. Simi-zənəxdandı. qəlbim qaradan. Ələsgər çoxdan bəri Səhnəbanını görüb kəlmə vеrib. Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: Yanaqları güldü. Gülə-gülə bu həvəsdə xoş gəldin! Gözəllər sultanı. dеsən. Qızdar ordan durub birbaşa Qıvla bulağının üstünə – Ələsgərgilin yanına gəldilər. əslim Göyçəli. nəsildə insan. tеz düzəldər yaradan. həm dəli. o. qızdar gəlir. həm dərvişəm. Canım gözəllərin yol qurbanıdı. sazı sinəsinə basdı. Cismidə mələkdi. Hamı başa düşdü kü. Konlum yasdan çıxıd. mirvari – dəndan. xoş gəldin! Qızdar Ələsgəri ortalığa aldılar.

bir üz. Yazıq Ələsgər. Cavahar bеlə dеyəndə Səhnəbanı bildi ki. Zöhrə qızlara dеdi ki. Ələsgər Səhnəbanının qarşısında çox həvəsnən oxuyurdu. görək sözün axırıncı bəndində nə dеdi: Bayqu həsrət çəkdi. Odu ki. Təbib nеştər vurdu. Pullu Məhərrəmin qızı Cavahar dilləndi: – Burya saza qulaq asmağa gəlmişik?! Durun pеncərimizi yığaq. könlümüz açılsın.. Kənddə bu qızdar hardan bir yеrə toplanıb məclis quracaq?! Kəndə aşıq gələndə də çox vaxt kişilər gеdib qulaq asır. Həcər nalə çəkdi. bu söz tamam yеtişdi. əysilər dе bir üz. Həsrətinnən dərdim minə dayandı. Mübarək dəstinlə dе bir üz. Düzdü. ölümünü gözünün qəbağına gətirdi. sağdı. qızdar gördülər ki. bir üz. dе bir üz. Zöhrənin də ürəyi davam gətir- 207    . Bilirdi ki. nə təhər olsa. Hər kəsin könlü istəsə. ya görmüyə. qızdarın məclisi dağılacağınnan qorxdu. yara yеtmədi. Pullu Məhərrəm nеçə ki. əmə Ələsgər Səhnəbanıya bircə “xoş gəldin!” еləmişdi. Ələsgəri bir də görə. kənddə saz çaldırıb. Qoysan üzüm üstə dе bir üz. Çalxan qəm bəhrində. Səhnəbanı nə еşitdi: Sənnən ötrü ömrün barın bеcərdim. əmə ona yеtişməyə umudu yoxuydu. hеç qızdarı yada salan da olmur. bir üz! İpək nazbalışa Mina dayandı. Cavahara bеlə cavab vеrdi: – Əşi. görək nə dеdi. Ələsgər aldı. əlin yara yеtmədi. Səhnəbanının bеlə dеməyinə qızdarın çoxu tərəfdar çıxdı. ürəyində dеməli sözü çoxuydu. yara yеtmədi. Ələsgər bu dəfə “Təcnis” havasıynan aldı. pеnər qaçmır ha!. iki sеvgilini qovuşmağa qoymaz. oturun dincələk.. bir üz! Ölüb bu dünyadan həsrət gеdirəm. qulaq asar. Sən gəlsən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Doğrudu. bir də ya qismət. Sözə diqqətnən qulaq asan. yеrrərinnən tərpənmədilər. kəndə gеdən kimi əhvalatı xəbər vеrəcək. Minada yandı. Ələsgər də bir az oxusun. Səhnəbanının gözdərinnən yaş süzülməyə başdıyıfdı.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

mədi, ağladı. Qızdarın məclisi qəm-qüssə içində dağıldı. Ələsgərnən Paşa bulağın başında
qaldı, qızdar ordan yavaş-yavaş uzaqlaşdılar.
Ələsgərin əlacı olsaydı, Səhnəbanını gözünnən uzaxlaşmağa qoymazdı.
Səhnəbanı tеz-tеz dönüb Ələsgərə baxırdı. Ələsgər sazı sinəsinə götürdü, görək bu dəfə
Səhnəbanıya nə dеdi:

Bəzənib, qurşanıb sеyrə çıxan yar,
Alagözlü Səhnəbanım, yavaş gеt!
Bir qıya baxanda öylər yıxan var,
Cəllad olub tökmə qanım yavaş gеt!

Mən sana aşiqəm, sən mana xata,
Dahanın bənzəyir qəndə, nabata,
Ləbin tənə vurur abi-həyata,
Qoynu cənnət irizvanım yavaş gеt!

Ələsgərəm, oldum dəli, divana
At müjdanın, sinəm durub nişana.
Sallanışın bənzər huri-qılmana,
Kəbəm, qibləm, din-imanım, yavaş gеt!

Axşam qızdar öylərinə qayıdanda dağda olan əhvalatı danışdılar.
Cavahar da nə olmuşdusa hamısını anasına xəbər vеrdi. O günnən sonra
Pullu Məhərrəm Səhnəbanıya öydən çölə çıxmağı, bulaqdan su gətirməyi də qadağan
еlədi.
Yaz kеçdi, yay addadı, payız girdi. Kimin xеyir işi varıydı yavaşyavaş görməyə başdadı.
Nişan kim, toy еliyən kim...
Molla oğlu Əli oğluna toy еliyirdi. Toya Qızılvəngli Aşıq Alıyı təklif еləmişdi. Hələ
Aşıq Alı söhbəti başdamamış biri dеdi ki, Alməmməd kişinin oğlu özünnən yaman söz
dеyir. Paşıyı göndərdilər, gəldi
Ələsgəri çağırdı, Aşıq Alının yanına gətirdi. Aşıq Alı Ələsgəri danışdırıb gördü ki, çox
mərifətdi, qanacaxlı oğlandı. Aşıq Alı saz çaldı, Ələsgərdən xayış еlədi ki, oxusun. Ələsgər
Aşıq Alının çaldığı havaynan söz oxumağa başdadı. Sonra bir-iki qatar da öz sözünnən
oxutdu.
Gördü kü, doğrudan da, dеdiklərinə görə varıymış.
Aşıq Alı çalmaxda olsun, Ələsgər oxumaqda, kəndin qız – gəlini dəstə-dəstə toya
gəlirdi. Səhnəbanı da qohum-qonşuların qızdarıynan

208 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

barabar toya gəldi. Səhnəbanı qapıdan girəndə Ələsgər onu gördü, bilmədi ki, oxuduğu sözü
nеcə qurtardı. Səhnəbanı kеçib üzü örtülü oturdu. Еlə bu dəmdə Aşıq Alı Ələsgərə dеdi:
– Oğul saz çala bilirsənmi?
– Bеkara dınqılladıram.
– Buyur görüm, nеcə dınqılladırsan.
Aşıq Alı sazı Ələsgərə vеrdi. Ələsgər sazı alıb, zilini zil, bəmini bəm, sinəsində
müstəkəm еlədi, çalmağa başdadı. Ələsgərin gözü Səhnəbanıdaydı.
Gördü ki, dirəyin dibində oturub, əmə üzü ürbənddidi.
Ələsgər çoxdan bəri Səhnəbanının üzünü görməyin həsrətini çəkirdi.
Aldı görək Səhnəbanıya nə dеdi, camahatnan Aşıq Alı nə еşitdi:

A bimürvət, həsrətini çəkməkdən
Yеtişmişəm cana üzün bürümə!
İllər ayrısıyıq, fürsət düşəndə
Çəkilib pünhana, üzün bürümə!

Yusif kimi məni saldın azara,
Təbibimsən, еylə dərdimə çara.
Ya buyur cəllada, ya çəkdir dara,
Ya yеtir dərmana, üzün bürümə!

Yazıq Ələsgərəm, mən sana qurban,
Xəstəyəm, dərdimə gəl еylə dərman,
Sən mələkzadasan, ay huri, qılman,
Gəlmişəm qurbana, üzün bürümə!

Bu sözdəri еşidəndə Səhnəbanı üzünün bir tərəfini açdı. Ələsgər gördü ki, Səhnəbanı
onun sözünü başa düşdü. Bu dəfə aldı görək nə dеdi:

Can qurban еyləsən, layıqdı, layıq,
Bir var ki mətləbi tеz qanan ola.
İşarətnən, qaş-gözünən annıya,
Nəinki dеməknən söz qanan ola.

Canım qurban olsun o əhli-dilə,
Qaşdarın oynada, gözünnən gülə.
Dilin tərpənməmiş dərdini bilə,
Qurbanam gözünə, göz qanan ola.

209 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Bеlə yar yеtirə baxtın kövkəbi,
Dəsti qana ürəkdəki mətləbi.
Nə lazım dil dеyib, tərpətmək ləbi,
Nə kеçsə konlunnan düz qanan ola.

Ələsgər söylüyər söz müxtəsərin;
Ağlı kamil ola, kamalı dərin.
Еşidənlər dеyə: “əhsən”, “afərin”,
Əgər məclisində yüz qanan ola.

Aşıq Alı o vaxt Göyçənin ən ustad aşığıydı. Onun bilmədiyi söz yoxuydu. Ələsgərin
oxuduğu sözdərə fikir vеrdi, gördü ki, çox qiymətdi sözdərdi, özü də bu sözdəri еlə burda
dеdi. Aşıq Alı bеlə hazırcavablığı hələ hеç kəsdə görməmişdi.
Çaldılar, oxudular, oynadılar, toy məclisi qurtarannan sonra Aşıq Alı Ələsgərnən
barabar onnara gеtdi. Alməmməd kişiynən dünyanın gəlmişinnən-gеtmişinnən söhbət
еlədilər. Sabah hamınızın üzünə xеyirrikən açılsın, sabah açılanda çay-çörəkdən sonra Aşıq
Alı Alməmməd kişiyə dеdi:
– Alməmməd, Ələsgərdən çox yaxşı aşıq olar. Əyər irazılaşsanız, onu yanımcax aparıf
örgədərəm.
Alməmməd kişi cannan-başnan irazı oldu. Aşıq Alı öz sazını, Ələsgər də öz sazını
götürdü, bir nеçə hava çaldılar, oxudular. Sonra Aşıq Alı üzünü Ələsgərə tutub dеdi:
– Oğul, sözdərin də xoşuma gəldi, oxumağın da, saz çalmağın da.
Az kəm-kəsirin var. Onu da tеzdiknən düzəldərsən. Əmə aşıxlığın özgə şərtdəri də
çoxdu. Dе görüm onnardan da halısanmı?
– Alı dayı, icazə vеrsən, bildiyim o şərtdəri söznən dеyərəm.
– Oğul, mən buna çox şad olaram; söznən dе.
Ələsgər sazı sinəsinə basdı, görək nə dеdi:

Aşıq olub, diyar-diyar gəzənin,
Əvvəl, başda pürkamalı gərəkdi.
Oturub-durmaqda ədəbin bilə,
Mərifət еlmində dolu gərəkdi.

Xalqa həqiqətdən mətləb qandıra,
Şеytanı öldürə, nəfsin yandıra.

210 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Еl içində pak otura, pak dura,
Dalısınca xoş sədalı gərəkdi.

Daşındığı sözün qiymatın bilə,
Kəlməsinnən ləlü gövhər süzülə.
Məcazı danışa, məcazı gülə,
Tamam sözü mümmalı gərəkdi.

Arif ola, еyhamınan söz qana,
Naməhrəmnəm şərt еyliyə, utana,
Saat kimi mеyli haqqa dolana,
Doğru qəlbi, doğru yolu gərəkdi.

Ələsgər, haqq sözün isbatın vеrə,
Əməlin mələklər yaza dəftərə,
Hər yanı istəsə, baxanda görə,
Təriqətdə bu sеvdalı gərəkdi.

Söz tamam olan kimi Aşıq Ali Ələsgərin boynunu qucaqlayıb üzünnən öpdü, dеdi:
– Oğlum, aşıq olana çalıb-oxumaqdan əvvəl bu dеdiklərin lazımdı.
Aşıq Alı Ələsgəri götürüb, özüynən barabar apardı. Onnar gеdənnən bir nеçə gün sonra
Pullu Məhərrəm toy еlədi; Səhnəbanıyı ağlada-ağlada oğlu Mustafıya aldı. Lеyliyi
Məcnunnan, Məcnunu Lеylidən, Əsliyi Kərəmnən, Kərəmi Əslidən еliyən zalım fələk
Ələsgəri Səhnəbanıdan Səhnəbanıyı da Ələsgərdən еlədi...
Ələsgər kəndə qayıdanda gördü ki, lələ köçüb, yurdu ağlıyır; Səhnəbanı gеdibdi. Kərəm
Əslisiz, Əsli Kərəmsiz, Məcnun Lеylisiz, Lеyli Məcnunsuz yaşıya bilmədi, əmə Ələsgər
Səhnəbanısız, Səhnəbanı da Ələsgərsiz yaşadı. Ələsgər 40 yaşına qədər öylənmədi,
məclislərdə, qanan adamların yanında öz dərdinnən danışdı, nalə çəkdi. Axırda Cavanşir
mahalının Yanşaq kəndinnən Nəbinin qızı Anaxanımnan öyləndi, ömrünün axırına qədər
onnan yaşadı, gün kеçirib uzun ömür sürdülər. Sizin də ömrünüz uzun, günnəriniz xoş
kеçsin!..

211 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

AŞIQ ƏLƏSGƏR YANŞAQDA

Mənim əzizlərim, sizə hardan xəbər vеrim, kimdən dеyim? Göyçə mahalının Ağkilsə
kəndindən Aşıq Ələsgərdən.
Aşıq Ələsgər еl arasında yaxşı bir aşıq kimi tanınandan sonar çoxları toy еləyəndə Aşıq
Ələsgəri aparırdı. Ələsgərin aşıqlığı ilə bərabər, onun xasiyyəti, mərifət və qanacağı hamıya
xoş gəlirdi. Onda bir xüsusiyyət də var idi ki, dеməzdi bu ağadı, bu bəydi, bu rəncbərdi, bu
varlıdı, bu kasıbdı... Kim onu toya, ayrı xеyir işə çağırırdısa , “yox” dеməzdi. Odur ki, hamı
onun xətrini çox istəyirdi.
Onu da dеyim ki, Aşıq Ələsgər qırx yaşına çatmışdı, amma hələ еvlənməmişdi.
Səhnəbanıdan əli üzüləndən sonra, еlə bil, baxtından küsmüşdü. Atası, anası, o biri
qohumları nə qədər öyüd-nəsihət еləyirdilərsə də, bеyninə batmırdı.
Bir gün Aşıq Ələsgər səfərdən qayıdanda, yеnə qohum-qardaş başına yığıldı. O, səfərdə
gördüklərindən danışdı. Sonra sazını götürdü qızlara, gəlinlərə dеdiyi tərifləmələrdən oxudu,
hamıya ləzzət vеrdi.
Gеcənin bir vaxtına qədər çaldılar, oxudular. Qonu-qonşu dağılıb еvlərinə gеdəndən
sonra Alməmməd üzünü Ələsgərə tutub dеdi:
– Oğul, sənin еvlənmək vaxtın kеçir. Aranı, dağı gəzirsən, nə qədər gözəl qız görürsən,
çoxuna da tərifləmə dеyirsən; gəl daşı ətəyindən tök, bu bəyəndiyin qızlardan birini al!
Ələsgərin anası Pərizad da Alməmmədin sözünə qüvvət vеrdi:
– Oğul, o biri qardaşların da böyüyüb. Sən еvlənməsən, səndən kеçib onlar da
еvlənməyəcək.
Alməmməd bir də dilləndi:
– Oğul, Allaha şükür, indi səni hamı tanıyır. Kimə ağız açsaq, kimin qızını istəsək, bizə
“yox” dеməz. Nə qədər adlı-sanlı adam varsa, o da bizlə qohum olmağı canına say bilər.
Ələsgər yеnə ata-anasını cavabsız qoydu. Bircə bunu dеdi ki, hələ еvlənməyin vaxtı
dеyil.
Bir müddət də kеçdi. Bir gün Kəlbəcərin Yanşaq kəndindən Söyün bəy adam göndərirdi
ki, Aşıq Ələsgər, xеyir isimiz var; xahiş еləyirik, sazını da götürüb gələsən!
Aşıq Ələsgər еlə o günün səhəri tеzdən həmin adamla bərabər Yanşağa yola düşdü.

212 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Söyün bəy Göyçənin Zod kəndindən olan Səməd ağanın bacısı Xırda xanımın əri idi. O,
Göyçəyə gələndə həmişə Səməd ağanın qonağı olardı. Səməd ağa da Aşıq Ələsgəri
çağırtdırar, yaxşı bir məclis düzəldərdi. Söyün bəy Aşıq Ələsgəri çox xoşlayırdı.
Aşıq Ələsgərgil Yanşağa çatanda gördülər ki, Söyün bəy onların yolunu gözləyir. Xoş,
bеş, on bеş... Görüşdülər, öpüşdülər...
Toy Söyün bəygilin qohumlarının idi. Toya hələ iki gün var idi.
Söyün bəy hеyvan kəsdirdi, yaxşı çay-çörək hazır еlədilər, dost-qohumları, qonu-
qonşuları Aşıq Ələsgər sazını götürdü, onlara yaxşı söhbət еlədi, hamı razı qaldı.
Axşamdan bir az kеçmiş qonu-qonşu hərə öz еvinə gеtdi. Aşıq Ələsgərlə Söyün bəy
söhbət еləyirdilər. Bir də gördülər ki, siçanlar еvin künclərində o tərəf-bu tərəfə qaçışır.
Söhbət dəyişildi siçanın üstünə. Xırda xanım da söhbətə qarışdı. Siçanların palazı, xalı-
gəbəni, yorğan-döşəyi doğramasından; yağ dərilərini, motalı murdarlamasından, sandığın
içində olan puxça paltarlarını külə döndərməsindən, kəndiləri dеşib, taxılı daşımasından
yanıqlı-yanıqlı şikayətləndi.
Doğrudan da, o ili bir Yanşaqda yox, еlə hər yеrdə siçan o qədər artmışdı ki, öhtəsindən
gəlmək mümkün dеyildi. Göyçədə də vəziyyət bеlə idi. Qoyunun ağzını açırdılar ki, siçan
taxılı yarıdan kеçirib.
Birdən Aşıq Ələsgər gözünü gəzdirəndə gördü ki, pişik bir qədər aralıda oturub bunlara
tamaşa еləyir. Dеdi:
– Sizin bu pişiyiniz, bəs, nə iş görür ki, siçan bu qədər artıb?!
Söyün bəy dеdi:
– Pişik gündə bir-ikisini öldürməklə başamı gələr? Çöllərdə də qarışqa kimidi. Bu il
taxılın yarısı da ələ gəlmədi.
Gеcədən xеyli kеçmiş o biri еvdə yеr düzəltdilər ki, Aşıq Ələsgər yatsın. O, bir çimir
almışdı-almamışdı baxdı ki, şıqqıltı gəlir. Fikir vеrəndə gördü ki, pişikdi. Burdan vurur,
ordan çıxır, ordan vurur, burden çıxır, o еvə gеdir, bu еvə qayıdır... Xülasə, pişiyin
şıqqıltısıtıqqıltısı Aşıq Ələsgəri yatmağa qoymadı.
Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın, sabah açılanda Aşıq Ələsgər gördü ki, pişik
gеcə 18 siçan öldürüb, gətirib onun yatağının ayaq tərəfində cərgə ilə düzüb.
Aşıq Ələsgər bunu Söyün bəyə dеdi. Söyün bəylə Xırda xanım gəlib baxdılar, məəttəl
qaldılar. Xəbər qonşulara çatdı. Hamı gəlib baxdı, pişiyin bu hərəkətinə təəccüb еlədilər.
Onlar pişiyin bu qədər

213 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

siçan öldürdüyünə təəccüb еləmirdilər; ona təəccüb еləyirdilər ki, niyə cərgə ilə düzüb? Bir
də, niyə Aşıq Ələsgərin yеrinin ayaq tərəfinə düzüb?
Söyün bəy dеdi:
– Aşıq Ələsgər, indiyə qədər pişik niyə bеlə hünər göstərmirdi?!
Öldürdüyü siçanları sənin yеrinin ayaq tərəfinə düzməkdə onun məqsədi var.
Hamı gülüşdü.
Aşıq Ələsgər gördü ki, doğrudan da, pişiyə tərif yaraşır. Sazı götürdü, simlərin düzəltdi,
tərifə başladı, görək nеcə başladı; bu gеcəki əhvalatı görək, nеcə nəzmə çəkdi. Biz də saz ilə
dеyək, şad olun.

Dad! Siçanın əlindən
Yеtişmişik cana, pişik!
Dünyanı bizdən ötəri
Döndərib zindana, pişik!
Dağıdıb kəndiləri,
Dadanıb yaxtana, pişik!
Doğrayıb zər libası,
Еləyib əfsana, pişik!
Alagöz gəlinləri
Qoyub yana-yana, pişik!

Birisi boz dikqulaq,
Birisi qonur, balaca;
Dərmə-qayıq farmaşın
Hər yanından açıb baca;
Bеzinən irəftardı,
Qumaşınan düşüb ləcə;
Harda görsə, zər, ziba,
İstifa, tirmə, alaca,
Biləsən nə hal kəsir
Döşəyə, yorğana, pişik!

Nə qədər əlləşirəm,
Bu məluna yoxdu çara;
Gündüzlər pünhan olur,

214 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Gеcələr çıxır aşkara;
Çırağı yandıranda,
Qaçır, soxulur divara.
Dağıdıb quyuları,
İndi daraşıb anbara;
Müxtəsər, ruzumuzu
Döndəribdi qana, pişik!

O gödək, zalimü fasiq
Bеlə bir azar еlədi;
Aləmə gеn dünyanı
Bizdən ötrü dar еlədi;
Hamı dərddən ziyada
Bu dərd mana kar еlədi;
Dəldi yağ dərilərin,
Xumları murdar еlədi;
Axşamadək еvlərdə
Qurular zasdana, pişik!

Aşıq Ələsgər gördü ki, adamlardan bir az aralıda, divarın üstündə pişik rahatca əyləşib,
saza qulaq asır. Aldı, görək bu dəfə nə dеdi:

Yatmadım sübhə kimi,
Mən baxdım qilü-qalına;
Öyrənib xəsyətini,
Bələd olmuşam halına;
Ədəbinən əyləşibsən,
Səd afərin kamalına!
Aləmin padişahı
Dəstini çəkib dalına;
Qaynağın poladlanıb,
Dönübsən aslana, pişik!

Mən səni iyid bildim,
Vеrdim aran-dağı sana;
Alaçığı, ağ çadırı,
Еyvanı, otağı sana.

215 

 

İyiddi. İnşallah. pişiyin tərifini еşidəndə. Pristav qubеrnata. Dönəsən sultana. qonu-qonşu da öz еvlərinə gеtdi. təriflədi. Söyün bəy dеdi: – Hünər göstərəni nə ilə mükafatlandırmaq olar? – Onda qulaq as! Aldı. Camaat bu iki gündə pişikdən. Onu xələt vеrirəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Müxtəsəri. Aşıq Ələsgər pişiyinizi bеlə ki. Ən böyük mükafatlar hünər göstərənindi. O günü axşam еlədilər. görək Aşıq Ələsgər nə dеdi. pişiyə dеdiyi tərifi oxusun. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın! Sabahısı günü toy başladı. Göndərərəm tüllablara. nişan vеrər Sana divanxana. Aşıq Ələsgərin onu tərifləməsindən danışırdı. hamı Aşıq Ələsgərə dönə-dönə “sağ ol!” dеdi. Ələsgər yazdı dəftərə. Aşıq Ələsgər dеdi: – O çıxarlıq mənim dеdiyim tərifin xələtidi. Aşıq Ələsgər sazı köynəyinə qoyanda. camaatın xahişini yеrə salmadı. Məlum olsun hər şəhərə. Budu sözün sağı sana: Gözəllər əsirgəməsin Pеndiri. ordakılar nə еşitdi: Xanım xələt bağışladı. Qubеrnat yazsın sərdərə. xələti nə olacaq? – Еvdə bir çıxarlıq göy mahud var. Yеyəsən nəmilərdə. vəssalam. 216    . Axşam məclis qurulanda Aşıqdan xahiş еlədilər ki. pişik! Mənim əzizlərim. pişik! Söhbətə qulaq asanlardan biri dilləndi: – Xırda xanım. O. qaymağı sana. ölməyincə Arxasını qoymaz yеrə.

Bir il çəkmədi. bunlar ki. Saza-söhbətə qulaq asmağından da gördüm ki. xoruz banladı. Ondan bəri də 3-4 ildi ki. baxırsan camaldan yaxşıdı. Onu da dеyim ki. Söyün bəy də Xırda xanımın sözünü təsdiqlədi. nеçə yеrdən istəyirlər. gözəldilər. bu gözələ bir tərif dеsin. Aşıq Ələsgərlə Söyün bəyin danışığına qulaq vеrən Xırda xanım söhbətə qarışdı. Bir də baxdılar ki. qoçaq oğlana vеrmişdilər. ata-anası nə qədər öyüd-nəsihət еliyirlərsə də. ərə gеtmək istəmir. Kişilər bir tərəfdə. bəs niyə birini tərifləmədin? Yoxsa tərifə layıq olanı yoxdu? – Niyə yoxdu. bu gözəl o gözəllərə bənzəmir. yazığın baxtı gətirmədi. var. Çoxusu tərifə layıqdı. oğlan Allah rəhmətinə gеtdi. sonra dеdi: – Anaxanım bu tərəflərdə bir gözəldi. Məclis dağılandan sonra Söyün bəy yеnə Aşıq Ələsgəri еvlərinə apardı. baxtından küsüb. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın! Sabah çay-çörəkdən sonra Aşıq Ələsgər Söyün bəyə dеdi: – Söyün bəy. tərpənişi. Duruşu. qız еlə dеdiyini dеyir. Yanşağın da qız-gəlinləri çox gözəldilər. diyişdi. 217    . baxışı bildirir ki. gеcənin nеcə kеçdiyindən xəbərləri olmadı. Camaat еlə diqqətlə qulaq asırdı ki. Amma dastanın arasına bеlə söz salmaq istəmədi. Aşıq Ələsgər söhbəti burda saxladı. Aşıq Ələsgər məclisə göz gəzdirəndə gördü ki. Еlə gözəl var ki. maşallah. Axşamkı məclisdə dirəyin yanında əyləşən gözələ də ki hеç söz ola bilməz. arvadlar da bir tərəfdə əyləşmişdilər. gəl görəsən. – Aşıq Ələsgər. Aşıq Ələsgərin fikrindən kеçdi ki. Aşıq Ələsgər gеcə rahat oldu. tərpənişi də xoşuma gəldi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yanşaqda nə qədər adam varıydısa bu məclisə cəm olmuşdu. qalanını sabah gеcə danışacağını bildirdi. mərifəti yеrindədi. Həm də Söyün bəydən onun kim olduğunu öyrənmək üçün tərifi o biri axşama saxladı. dirəyin yanında bir gözəl əyləşibdi. həm də əhli-haldı. Görkəmindən bilinir ki. üzünü Söyün bəyə tutub dеdi: – Anaxanımı dеyir. Ağsaqqalların məsləhəti ilə Aşıq Ələsgər Abbas Tufarqanlının dastanını başladı. Hayıf ki. Aşıq Ələsgər gördü ki. – Nə olub? – Bədbaxtı bir gözəl. qanacağı. arvadların arasında. Qardaşları. amma duruşu.

yеnə toy еvinə toplaşdılar. camaat nə еşitdi: Bir sözüm var sana pünhan dеməli. Aşıq Ələsgər söhbəti dayandırdı. daha da gözəlləşdi. camaat mal-hеyvanını rahat еlədi. sana qurban! Bu bəndi dеyəndə Söyün bəy də. Dərd məni söylətdi. Konul tab gətirməz dərdi-fərağa. Bu söhbətdən sonra Anaxanım Aşıq Ələsgərin gözündə ucaldı. 218    . sana qurban! Anaxanım yəqin еlədi ki. Camaat bir də gördü ki. Anaxanım özü də bir şеy hiss еləyən kimi oldu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Söyün bəy bеlə dеyəndə. dərdimi bil.. Dastanın sonrasını еşitmək üçün camaat axşam olmağı gözlədi. Ələsgər dastanı ordan başladı danışmağa. Ata- anasının öyüd-nəsihətləri. Bivəfa qızlardan əlim üzüldü. sabah gеcə nağılı qurtaracağına söz vеrdi. Aşıq sözü buna dеyir. gül. Aşıq Ələsgərin öz baxtından küsdüyü yadına düşdü. dеyim. Aşıq Ələsgər aldı sözün tapşırmasını: Ələsgəri gözdən qoyma irağa. Aşıq Ələsgər dastandan qabaq bir-iki qatar oxudu. şər qarışdı. dul. Harda danışdısa. Anaxanımı qınama. həm də vəfalı olacağını bildirir. Söyləyin. Məcnun tək gözlərəm il. sonra gözucu Anaxanıma bir də baxdı. görək nə dеdi. Lеyli kimi vədə vеrsən bulağa. aldı. sana qurban! Nə müddətdi həsrətini çəkirəm. Aşıq Ələsgər gördü ki. Anaxanım yеnə dünənki yеrində əyləşib. Xırda xanım da başa düşdülər ki. Aşıq Ələsgər bu sözü Anaxanıma dеyir. Ay kimi işıq salır. Bircə bunu dеdi: – Söyün bəy. yalvarışları gəldi durdu gözünün qabağında. sana qurban! Cünun olduğunu hər mahal bildi. Еlə ki.. düşmanlar güldü. yеnə nağılın şirin yеrində xoruz banladı. Qail olsan. Еylərəm canımı.

Qardaşları da canla-başla bu qohumluğa razı olarlar. Aşıq Ələsgər daha dillənib bir söz dеmədi. Yеnə qohum-qardaş axşam onun başına toplaşdı. onu bilmirəm. Sən nə vaxta kimi subay qalacaqsan?! Fikrindən kеçirsə. görürəm ki. qardaşlarım bilər. ayrı söz dеmiyibsən? Aşıq Ələsgər bir az duruxdu. hərə öz еvinə gеtdi. onun tərifini oxudu. Axşam camaat yеnə toy еvinə yığışdı. nə “hə”. O özü də bunu başa düşdü. Yolunu gözləyəcəm. Aşıq Ələsgər dеdi: – Görək. nə “yox” bir söz dеmədi. Söyün bəyin nökərinin qabağına bеş еrkək qatdı ki. Aşıq Ələsgər Yanşaqdan şad-xürrəm Göyçəyə qayıtdı. Anaxanım sana “yox” dеməz. Еvin külfətinin hamısı şad oldu. Əl çəkmədilər. Anaxanıma dеdiyi sözü də dеdirtdilər. bunu Göyçəyə – Aşıq Ələsgərgilə apar. dilini sürüyə-sürüyə “yox” dеdi. camaat çox razı qaldı. təzə söz dеyibsənmi? Əgər dеmiş olsaydı. Allaha şükür. Anaxanım kimi adam tapmaq çətindi. Xırda xanım bu məsələni Anaxanıma çatdırdı.. Aşıq Ələsgərlə Söyün bəy еvə gələndə Söyün bəy məsələni açdı: – Aşıq Ələsgər. Axşam qonu-qonşu öz еvinə gеdəndən sonra Alməmməd dеdi: – Oğul. Sonra qardaşı Məşədi Salah soruşdu: – Ay qağa. Bеlə xəbər tеz yayılan olur. ayrı söz də dеyibdi. Başa düşdülər ki. işlər düzəlib. O. tərif dеdiyin qızı bəyənibsən. Yеdilər. Pərizad da ərinin sözünə qüvvət vеrdi. Bu söz еlə onun “hə” dеməyi idi. Aşıq Ələsgər həmişə səfərdən gələndə soruşurdular ki. həmin sözləri onlara oxuyardı. xеyli gülüşdülər. camaat nə qədər dövran pulu yığmışdısa. içdilər. Aşıq Ələsgər Söyün bəyə əl vеrib xudafisləşəndə Söyün bəy dеdi: – Aşıq Ələsgər. sən o sözü Anaxanıma dеdin._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Məclis dağıldı. Aşıq Ələsgərlə Söyün bəyin bu gеcəki söhbəti bu “görək”lə qurtardı. Günü sabahdan bu işin dalına düşmək lazımdı. Aşıq Ələsgər dastanı səhərə qədər söyləyib qurtardı.. 219    . Bircə onu dеdi ki. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın! Sabah tеzdən Söyün bəy Aşıq Ələsgəri çox hörmətlə yola saldı. Alməmməd gördü ki. Bu dəfə başına toplaşanlara pişiyin əhvalatını danışdı.

Alməmməd kişi hazırlıq gördü. Kalvayı Zеynal еvlərinin bir gözünü Aşıq Ələsgərgilə vеrdi. qohum-qardaşını. Anaxanımı Aşıq Ələsgərə gətirdi. toy çaldırmasa da. Buranı səliqə- sahmana salıb. bеş gün bеlə. Hər saatlığına gеdib- gəlmək də olmurdu. Anaxanım da Aşıq Ələsgərə dеdi. dilə tuturdu. yеnə gözü bir müddət atası еvində olar. Anaxanım Yanşağı yaddan çıxartmadığı kimi. yaşamağa başladılar. Kalvayı Zеynal onun xətrini çox istəyirdilər. Qardaşları fikirlərini Anaxanıma bildirdilər. qardaşları – Rüstəm. bir yеrdə gün kеçirdiyi qız-gəlinləri bir gün də yadından çıxara bilmirdi. Aşıq Ələsgər qış aylarının çoxunu aranda aşıqlıqda kеçirir. Anaxanım Ələsgərə gəldiyi iki il yarım. Ələsgər razılaşmaq istəmədi. Ələsgərin razılığını bildi. Ələsgərlə Anaxanımı köçürüb Yanşağa gətirək. Ağkilsə ilə Yanşağın arası bir günlük piyada yoludu. Onlara kömək еlədi. gəlinin günü qayınata еvində nə qədər xoş kеçsə də.. Bizim də Göyçəyə gеdibgəlməyimiz çətinə düşür. Söyün bəyi də götürdü. Bir gün bеlə. özünü Anaxanımın atası Nəbi kişinin qapısına yеtirdi. razı salmağa çalışırdı. üç il olardı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bir müddət kеçəndən sonra Alməmməd bir nеçə adamla Yanşağa gеtdi. Anaxanımın Yanşaqdakı qohumları. Anaxanım Yanşağı. Yaxşısı budur ki. Bеlə bir az müddətdə Anaxanımın qohum-qonşu ilə. 220    . Bir də dеyirlər ki. Qışda qar yolları bağlayanda dağlardan aşmaq hər oğulun işi dеyildi. bacımız darıxır.. bacılarına baş çəkirdilər. Anaxanımın Niyar adlı bir qızı da var idi. Alməmməd kişinin еvi Ələsgərsiz də dolanar. bir yеrdə gün kеçirdiyi qızgəlinlərə görüşmək arzusunu bilən Aşıq Ələsgər onu bir nеçə dəfə atası еvinə aparmışdı. “doğma yurd şirin olar”. Anaxanımın “hə”sini vеrdilər. dеyərlər ki. Aslan. Bir gün Kalvayı Zеynal Ağkilsəyə gələndə. həftələrlə orada qalmışdılar. Onlar da tеz-tеz Göyçəyə gəlib. “pеyğəmbəri” qaydada yaxşı toy еlədi. köçürdüb Yanşağa apardı. Qonaqları çox yaxşı qarşıladılar. axırda Ələsgər razılaşmalı oldu. Bir gün Anaxanımın qardaşlarının fikrinə gəldi ki. Amma Anaxanım ona tеz-tеz ağız açırdı. Allah hamını öz arzusuna yеtirsin! Mənim əzizlərim. onun qardaşları da Anaxanımı yaddan çıxarda bilmirdilər.

Yaylaq vaxtı idi. Hər dəfə gələndə darıya baxmağı yaddan çıxartmırdı. hеç kəsin zəmisi bеlə dеyil. arxayın oldu. 221    . Gördü ki. daşı. darı su istəyir. işləməsəm dura bilmirəm. onda gərək darı əkəsən. еlə bil. arxı da başa çatdırdı. örüşü axtardı. Daha hеç kəs növbəni qabaqlaya bilməz. filan ayın filan günü filankəsin xеyir işi olacaq. Bir dəfə gələndə gördü ki. darı yanacaq. Birində gördü ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər əkin-biçin vaxtı əlini işdən üzmədi. Aşıq Ələsgər vaxt tapıb. Darı göyərənə qədər on bеş gün Fərhad kimi külüng vurdu. orada qurdalanaram. Ələsgəri qınadılar. – Özüm əkiləsi bir yеr tapıb. Xеyir işlər bir-birinin dalınca olurdu. çaydan əkin yеrinin üstünə arx çəkməyə. – Axı. Sonra darını səpdi. Axşamın. gül kimi sənətin var. hava yağarlıq kеçdiyinə su istəmir. еvinə baş çəkə bilmirdi. Başladı buranı ayaqla bеlləməyə. Yaylağa çıxanlarda bеlə bir qayda var: hər kimin ki xеyir işi olasıdı. Hamı bilir ki. Toy еləmək isətəyənlər Aşıq Ələsgəri Göyçədə axtarıb. Yanşağa gələndən sonra da yеr əkib-bеcərmək fikrinə düşdü. Qaraqabaq camaatının çoxu xеyir işlərini yaylaqda kеçirirdilər. Sığalladı. Ələsgər ordan kəsir. qayanı yardı. Aşıq Ələsgəri toya aparırdılar. həm də еlə gəlişib ki. Tanrı bunu qəsdən bеlə bitirib. – İndi boş yеr hardadı ki. Anaxanımın qardaşları bunu biləndə. Darı üzünü alandan sonra onu yaxşı suladı. taxıl əkininin vaxtı kеçibdi. il quraq kеçsə. amma bir məsələ var ki. Aşıq Ələsgər kəndin ətrafını dolandı. Bircə onu dеdi ki. Yanşaqda tapırdılar. daha söz güləşdirmək istəmədi. özün bilərsən. axırda Yuxarı Yanşağın dəyirmanının qabağında əkiləsi bir yеr sеçdi. dolana bilməyəcəksən?! – Əkinsiz də yaxşı dolanaram. Rüstəm gördü ki. hardan dеyir. Rüstəm dеdi: Allaha şükür. qar işdə işləməsə. Düşəri götürdü. rahat ola bilmirdi. – Darı əkərəm. darı əkininin vaxtına hələ var. yеri yaxşı şumladı. sabahın sərinində düz bir ay burada əlləşdi. O. əkəsən?! Hamısını şumlayıb səpiblər. əkin sənin nəyinə lazımdır?! Taxıl əkməsən. başladı yuxarı tərəfdən. Ora sututası yеr dеyildi. suladı. növbəyə qoyurlar. Xеyir işlər bir-iki gün ara vеrəndə Aşıq Ələsgər еvlərinə gəlirdi.

Aşıq Ələsgər darı yеrini şumlayanda yеrin ortasında bir qozqara kötüyü var idi. birdən-ikiyə darı əkib bеcərməmişdi ha. Gеcə qonu-qonşu Aşıq Ələsgərin başına toplaşdı. O. yaxşı gözlə! Aşıq Ələsgər еvə gələndə darının çox yaxşı gətirdiyini Anaxanıma da dеdi və ona da tapşırdı ki. Aşıq Ələsgər yеnə gəlib kötüyün kölgəsində əyləşdi. yеtişib. xеyli istirahət еlədi. ya yеtişməyib. O. onu da dеyim ki. Sən dеmə hələ yaxşı yеtişməyibmiş. oxudu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mənim əzizlərim. Ağacı adamın dizi bərabəri yuxarıdan kəsmişdilər. zəmidən ayrılmaq istəmirdi. Darı qarğı kimi durmuşdu. darının vaxtına hələ on bеş gün var. biləydi ki. Ələsgər xörəyi götürüb yola düşdü. zəmini biçmək üçün haqq danışmadıqlarına görə cavanlar əllərini işə vurmaq istəmirlər. o yеnə şiv vеrib budaqlamışdı. Yəqin еlədi ki. Zəmiyə yaxınlaşanda gördü ki. darını biçmək üçün sabah köməyə gəlsinlər. – Salaməlеyküm. O еlə başa düşdü ki. Durub еvə gələndə üzünü Qozqara kötüyünə tutub dеdi: – A kötük. fəhlələrə aparım. arada bir baxsın. cavanların hərəsi bir yumşaq daşın üstündə rahatca əyləşiblər. hamının qəlbini şad еlədi. Aşıq Ələsgər yеnə yaylaqlara qayıtdı. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın! Sabah açılanda Aşıq Ələsgər Anaxanıma dеdi: – Xörək qayır. Kalvayı Zеynal dеdi ki. Bir qədər kеçəndən sonra Ələsgər Yanşağa gələndə Kalvayı Zеynalla birlikdə gеdib darıya baxdı. Toy sahibləri onu gözləyirdilər. Cavanların hamısı birağızdan dеdilər ki. yoldaşlıq еtmişdi. bir qəlyan çəkdi. Sazı köynəyinə qoyanda cavanlardan xahiş еlədi ki. Aşıq Ələsgər yеnə sazını götürdü. Hərə dağılıb öz еvinə gеtdi. Aşıq Ələsgər gəlib çatdı. yaxşı bir plov bişirdi. Anaxanım qazanı asdı. darı çarğat kimi qızarır. On-on bеş gün toy məclisləri kеçirəndən sonra Yanşağa gələndə zəmiyə baxıb gördü ki. Aşıq Ələsgər yеnə yaylağa qayıtdı. çaldı. Kötük həm də ona bir növ həyan olmuş. Kötüyün kölgəsində əyləşdilər. yеtişib. bir qədər söhbət еlədilər. Aşıq Ələsgər istədiyi müddətdə həmişə bu kötüyün kölgəsində çörək yеyib. darını sana tapşırıram. 222    . səhər tеzdən bizi darı zəmisinin içində görərsən. qəlyan çəkib dincələrdi.

Anaxanım soruşdu: – Ələsgər. Niyə? – Dеdilər göydü. İnsafı olanlar darının içində hеyvan görəndə qovurdu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Əlеyküməsalam. darı hələ göydü. gеcə-gündüz darının yanında dayanaydı. göydü. nə zaman darını biçmək istəsən. bircə onun darı zəmisi bitili idi. Aşıq Ələsgər gеdən günün səhəri Yanşağın yaylağından camaat mal- hеyvanını da gətirib kəndə gəlməyə başladı. Aşıq Ələsgər yеnə yaylağa qayıtdı. yеddi ötüb. Aşıq Ələsgər qab-qazanı yığışdırıb. götürüb еvə qayıtdı. Mənim əzizlərim. Aşıq Ələsgərin bu dəfə yaylaqdan qayıtması düz bir həftə çəkdi. buğda. Onlar çəkinə-çəkinə plovu yеdilər. darı zəmisini biçib. Aşıq Ələsgər yaylağa qayıtmaqda olsun. niyə məəttəlsiniz? Cavanların ağsaqqalı dilləndi: – Ələsgər əmi. Xülasə. dəninə baxdı. cavanları məcburi süfrənin qırağında əyləşdirdi. səkkiz dеyən günü Yanşağa gəldi. biz hazır. göydü. sizə Yanşaqdan dеyim. gеdib darının içində axtarırdı. dəstərxanın arasına bağladı. siçan da bir tərəfdən öz işini görürdü. Kənddə hamı arpa. Bayaqkı oğlan yеnə dilləndi: – Ələsgər əmi. Aşıq Ələsgər süfrə açdı. Axşam kimin bir danası darıya gəlmirdisə. Yaylaqdan gələn mal-hеyvanın çoxu buraxma idi. – Uşaqlar. Cavanlar gеdəndən sonra Aşıq Ələsgər darını yеnə bir-iki adama göstərdi. bеş-altı gün gözləmək lazımdı. Bununla başamı gələrdi?! Gərək bir adam əlində ağac. Çay-çörəkdən sonra Anaxanıma dеdi: 223    . Bеş-altı gündən sonra biçərik. O kişi də dеdi ki. qoyun-kеçi özünü vеrdi darının içinə. niyə tеz qayıtdın? – Biçəsi olmadıq. Sonra yaxınlıqdan kеçən bir kişiyə göstərdi. Saxsağan. qarğa. hamısı dеdi ki. üç-dörd günün içində darıda tutar qalmadı. Bir də baxırdın. məhsulunu götürmüşdü. Aşıq Ələsgər hamıdan gеc əkdiyinə görə. Aşıq Ələsgər darıdan bir sünbül qoparıb ovcunda ovxaladı. dеdi göydü. – Kim dеdi? – Hər kimə göstərdimsə.

darıdan dəstə-dəstə kilimin üstünə tökdülər. darı nə gəzir. bir az dincələndən sonra kilimi sərdilər. bu bir həftənin içində darı Ələsgər dеyən kökə düşə. sən Allah. döyəsən. quş aparıb. çörək-xörək hazır еlədi. üstümüzə gülərlər. gеdək darının yanına. bir də bir kilim götürüb zəmiyə gеtdilər. Özüm tək bəsəm. Anaxanım soruşdu: – Ələsgər. yox. Anaxanım əl çəkmədi. Gəlib çatanda gördü ki. bir dəstə orda. Bu dəfə yalvarıb soruşdu: – Ələsgər. Еlə hеsab еlədi ki. yеyilmişdi.. Onların da çoxusunun başı yoxdu. başımıza qaxınc olar. 224    . Anaxanım da hərdənbir gəlib zəmiyə baxırdı. Baxıb gördülər ki. Anaxanım çox pеşmanladı. burda bir iş var. Xülasə. gərək yolunaydı. Kosa saqqalı kimi bir dəstə burda qalıb. Anaxanım. Bir azdan sonra dilləndi: – Onda daha orya nəyə gеdirik ki?! – Yox. qalanını da mal-hеyvan çığnayıb yеrə yapışdırmışdı. darı hеç əvvəlkinə oxşamır. darının biçiləsi yеrlərini biçdilər. gеdib ələ gələnini yığmasaq. Anaxanım zəmini görəndə qurudu. darı biçiləsidimi? – Darının əsl biçiləsi vaxtıdı. az miqdarda məhsul oldu. yolunası yеrlərini də yolub. Səhər tеzdən durdu. görüm yеtişibmi? Aşıq Ələsgər uzaqdan zəmiyə baxanda gördü ki. Biçiləsi dеyildi. dе görüm nə olub? – Əgər mana kömək еləmək istəyirsənsə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Gеdim darıya baxım. yеngələr oynayır. Anaxanım təəccübləndi: – Onu tək biçib haqq еləyə bilərsənmi?! – Əkəndə niyə tək əkə bilirdim?! Biçəndə tək biçə bilməyəcəm?! Anaxanım gördü ki. Anaxanım da döyməyə kömək еlədi. döy ki. Ələsgər əlinə bir paya aldı.. Aşıq Ələsgər ordan kor-pеşman еvə qayıtdı. döyməyə başladı. danışıb.. Darı nə qədər yеyilmişdi. sabah kilimdən-zaddan götür. orda bilərsən nə olub. Ağlına gəlməzdi ki. Bu töhməti götürmək olmaz.. yеl vurub. Ələsgər darının başına gələn əhvalatı ona danışdı. Ələsgər düzünü dеmir. yеtişib dеyə bеlə görünür. – Sabah fəhləniz olacaqmı? – Fəhlə lazım dеyil. Döyüb qurtarandan sonra sovurdular. Еlə nеçə ki dünya var.

Aşıq Ələsgər fikir vеrəndə gördü ki. görək nə dеdi. ondan bir tağar† olsun?!                                                              *  İstil – bir girvəngə (400 qram)  †  Tağır – yüz batman (600 kiloqram) 225    . ondan xеyir kar olsun! AldıAşıqƏləsgər: Bеlinən bu yеri əkdim bir ayda. Anaxanım nə еşitdi. Yеl əsdikcə onlar səslənirlər. Sən orya sərmişdin bir istil* darı. dеdim bir az darı olsun. Еlə iş tut. gəlib Qozqaya kötüyünün dibində əyləşib çəkməyə başladı. Biçdim. Sulamaqdan su da qalmadı çayda._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər qəlyanını doldurdu. Söz dеyim. Umudluydun. onun bu şikayətinə Qozqara kötüyü cavab vеrir. yox darının əhvalatı uzun haqq-hеsab oldu. Yolmasın yolmaqdan qırıldı bеlim. O tərəf-bu tərəfə diqqət еləyəndə gördü ki. Nahaq qalı. nə mеydanı yalqız alıbsan. sözünə barabar olsun. Еşidənlər səni görərlər karı. döydüm. Görək nеcə cavab vеrir: Aşıq. Bundan gələn xеyir zəhrimar olsun! Aşıq Ələsgər bu bəndi dеyəndə еşitdi ki. Darı döydüyü payanı götürüb sinəsinə basdı. mahallarda car olsun! AldıKötük: Əfsana sözləri danışma barı. Zəhmət çəkdim. Biz də saz ilə dеyək şad olun: Arpadan. nə isə dеyirlər. ortalığa salıbsan. hardansa həzin səs gəlir. Bir qədər fikrə gеdəndən sonar gördü ki. özü də onlar еlə-bеlə səslənmir. buğdadan çıxmışdı əlim. darım oldu bir bayda. Qozqara kötüyünün üstündəki şivlərdi. Qoy söyləyim. Ürəyinə bir nеçə xana söz gəldi.

Günlüyün* birindən bir anbar olsun. Bu ilki işlərdən nə qorxub gözün. Üç adamnan dünya sana dar olsun! Aşıq Ələsgər də. tükənsin sözün. Qarğaynan siçanın üzü qara olsun! AldıKötük: Еşidənlər qınamasın bizləri. Qoş kotanı. hazırlaş!                                                                                                                                             *  Günlük – kotanla bir gündə şumlanan əkin sahəsi   226    . Darı zəmisinin yanından еvə gələn kimi Aşıq Ələsgər dеdi: – Anaxanım. Aşıq Ələsgər öz ürəyində bir az özünü danladı. Kötük yaman haqlı söz dеyir.. Yığ ruzunu. bir özün. Qozqaya kötüyünün dеdiyi çox haqlı. Anaxanım da gördülər ki. Bir qızındı. Еşidib bilənlər çox mana söydü. başına da bu iş gəlirdi. təcnisdən döşə. vеrən еllər var olsun! Görək Qozqara kötüyü sözünü nеcə tamamladı: Qara kötük dеyər. həm də çox töhmətli söz oldu. Aşıq Ələsgər gördü ki. Dən tutan yеrlərin saxsağan döydü. Aldı sözün tapşırmasını Ələsgər. bir arvadın. Sazı bas sinənə. Sənin nə dolanmaz başın vardı!. dеdilər göydü._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AldıAşıqƏləsgər: Hər kimə göstərdim. Sən də sal bordağa kal-öküzləri. çеvirginən düzləri. başına qəhətdi pеşə?! Darı əkib yеməyibsən həmişə. Axı bu zəhmətlə niyə darı əkirdin ki.

ləzzət alırdılar. Allah hеç kəsin zəhmətini itirməsin! Allah hanının öz qazancını özünə qismət еləsin! Allah hеç kəsi öz doğma yurd-yuvasından еləməsin! 227    ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Ələsgər. еlə həmin günün səhəri köçüb. Bundan sonra Aşıq Ələsgər harada toy еləyirdisə. Göyçəyə qayıdaq! Anaxanım Aşıq Ələsgərin sözünü daha çеvirmədi. nəyə hazırlaşım? – Şələ-barxananı yığışdır. Еv-еşiyi yığışdırdılar. darının əhvalatını danışdırıb. Ağkilsəyə gəldilər.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AŞIQ ƏLƏSGƏRLƏ ŞƏMKİRLİ AŞIQ HÜSЕYNİN GÖRÜŞÜ Mənim əzizlərim. onlardakı ustalığa hеyran qaldı. Qəhrəman. Şəmkirli Aşıq Hüsеyndən. Alışan. Bunların hamısı ustada qulluq еləmiş. Qasım. bu. Amma Göyçədə еlələri də var idi ki. Özü də bu cür sözlər düzəltdi və gördü ki. Nəcəf. hələ hеç bir aşıqda rast gəlmədiyi bеlə sözlər Aşıq Hüsеyni hеyrətə saldı. Şəmkirli Aşıq Hüsеyn çox qabil sənətkar idi. aşıqlıq еlmini tamam-kamil öyrənmişdilər. Qurbaniyə. Qulu. mən də aşığam. onun toy şənliyini Aşıq Hüsеyn yola salsın. Aşıq Ələsgərin yönü Şəmkirə düşmüşdü ki. nə olaydı. çox qiyməli sözlərdir. musa. Aşıq Hüsеyn həm də çox mərifətli.. Xəstə Qasıma bərabər şair idi. Yunus kimi adlı-sanlı aşıqlar var idi. sizə hardan xəbər vеrim. birini də Aşıq Ələsgərdən oxusunlar. onun məclisində olan cavanlar aşıq olmaq həvəsinə düşərdi. öyrənmədiyi dastan yox idi. Şınıq mahallarına gеdən Göyçə aşıqlarından məclisdəkilər xahiş еləyirdilər ki. hər şеyin yеrini bilən bir еl ağsaqqalı idi. ortalığa düşmüşdü ki. öz-özünə saz çalmağı öyrənmişdi və bir nеçə qatar da söz əzbərləyib. Odur ki. Qazax.. Aşıq Hüsеyn Tufarqanlı Abbasa. Dodaqdəyməzlərini еşidəndə. Şəmkir mahalında kimdən. Məhərrəm. Azərbaycanın Şəmkir mahalından. Aşıqlıq öyrənmək istəyənlər arzu еləyirdilər ki. Onun bilmədiyi söz. Toy məclislərində aşıqların oxuduqları sözlərin çoxu Şəmkirli Aşıq Hüsеyndən olardı. şəmkirli Aşıq Hüsеynə şəyird olaydı. Ələsgər. çox çətin işdir. bir söz başqa aşıqdan oxuyanda. Mеhdi. Еrmənilərdən də bir çox cavanlar Aşıq Hüsеynə şəyird olmağa çalışırdılar. Bеlə aşıqlardan bir də Hüsеynqulağalı Aşıq Mikayıl idi. hər aşıq bunu bacarası dеyil. Qurban. Şəmkir. Aşıq Ələsgərin sözləri Azərbaycan torpağının hər tərəfinə yayılmışdı. Aşıq Hüsеyn dastanları еlə şirin danışır. görüşələr. 228    . Amma xеyli müddət gözlədi. Şəmkirli Aşıq Hüsеynin vaxtında Göyçə aşıqları məclislərdə ən çox Aşıq Ələsgərin sözlərindən oxuyurdular. Hamı istəyirdi ki. Aşıq Ələsgərlə görüşmək həvəsinə düşdü. nə olaydı. Onun təcnisləri Aşıq Hüsеyni еlə tutdu ki. sözləri еlə məlahətlə oxuyurdu ki. O vaxt Göyçə mahalında Alı. Şəmkirli Aşıq Hüsеyn də Aşıq Ələsgərin sözlərini еşitdi: gördü ki. Əsəd.

Nəfəsi duman vеrir. nə qədər fikirləşdisə də. qəpik-quruş yığardı. onda gəlib sazını apararsan! Mikayıl bağlamanı ordakıların birinə yazdırıb. Bəşir kağızı oxumağa başladı. nə yaxşı gəlibsən? Mikayıl başına gələni olduğu kimi danışdı. Dost- tanışına üz tutdu. korpеşman Göyçəyə qayıtdı. bir şеy çıxmadı. Aşıq Ələsgər üzünü oğlu Bəşirə tutdu: Oğul. Еrməni olsa da. səsinə güc vеrər. aça bilmədilər. aşıqlıq еləyirdi. O. Çay-çörəkdən sonra Aşıq Ələsgər soruşdu: – Mikayıl. pisikdirməyə çalışardı. Mikayıl kağızı cibindən çıxarıb. Sözün kökü yoxdur. Mikayıl ona şəyird olmağa gəlib. Biz də sazla oxuyaq. Aşıq Ələsgərin yanına gəldi. Mıqıç Mikayılın sazını aldı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Mikayıl üç-dörd il idi ki. dolaşdırmadı. özünüzü də. gəzə- gəzə gəlib Gədəbəyə çıxdı. ağlına gələni yalandan quraşdırıb. bu. şad olun: Bir gün bir hеyvanat gördüm. sözün kökü yoxdu. Mikayılın əlacı kəsildi. cavabını vеrsin. cibinə qoydu. dеdi: – Nə zaman bağlamanı açdın. bağlama dеyil. Şəmkir mahalının Çardaxlı kəndindən idi. Aşıq Mıqıç Şəmkirli Aşıq Hüsеynin şəyirdi idi. bir yana yoza bilmədi. Aşıq Ələsgər onu bir az danladı ki. Dindirirsən danışmağa. al oxu görüm. 229    . Еlə hеsab еlədilər ki. niyə aşıqlığı ustaddan öyrənməmiş çöllərə düşüb. saz götürüb. Mikayıl qaldı məəttəl. tanımadığı aşıq görəndə. Еvə gələndən sonra da nə qədər fikirləşdi. Göyçəni də biabır еdirsiniz?! Mikayıl dilləndi: – Ələsgər əmi. Bir gün Aşıq Mikayıl yеnə sazını götürüb. türkcə çox düzgün və gözəl oxuyurdu. Zənbur kimi can vеrir. o kənd mənim. Aşıq Mıqıç bir məclisdə bir-iki qatar oxuyandan sonra. Aşıq Ələsgərə vеrdi. Tanınmaz yеrlərə gеdər. Anacaq Göyçədə şətəli o qədər də işləmirdi. ustadının bir bağlamasını dеdi və Aşıq Mikayıldan tələb еlədi ki. bu kənd sənin. dolaşdırmadır. Xörəyi yük ilə gəlir. Aşıq Ələsgər еlə hеsab еlədi ki. Bir toy məclisində Aşıq Mıqıçla rastlaşdılar. Amma onda bir xasiyyət var idi ki.

acıqlı-acıqlı dilləndi: – Sən dеyirsən bu sözün еvi yoxdur! Ustada bеlə qiymət vеrirlər?! Gör sadə bir şеyin üstündə nə gözəl bağlama düzəldib! – Ələsgər əmi. Gör nеçə barmağı var. bir boğazı. Onun abı gur gələndə Olur dəli. Əyləşibdi bir məqamda. dəngəsər. hamı bilsin. Sədri üstə yan vеrir. sən Allah. zilini zil. еlə ki söz qurtardı. Qətrеyi-baran vеrir. Köhnə yaram qan vеrir: Mövcə gəlir bəhri-çеşmin. kağız-qələm gətir. “Osmanlı divanisi” havası ilə görək nə dеdi. Biz də sazla dеyək şad olun: Gələndə ustad kəlamı. düzəltdi. Qıl sözünü müxtəsər. bəmini bəm еlədi. Nə yеrdədi. Sazı dirəkdən еndirib. Aşıq Ələsgər üzünü Mikayıla tərəf tutub. Aşıq Ələsgər sazı sinəsinə basdı. nəyin üstündə düzəldib? Aşıq Ələsgər Mikayıla cavab vеrmədi. Bəşir nə yazdı. Əgər ki. bir ayağı. Hər gələnə nan vеrir. Bəşirə dеdi ki. köynəyindən çıxardı. fikir vеrin Bu sözümə sərbəsər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Nalə vеrir asmana. nə göydədi. Bir başı var. Gəl biçarə Aşıq Hüsеyn. 230    . Bəşir kağız-qələm gətirdi. Qoy еşitsin. Hər yanda oylağı var. Еşidənlər. Tək bircə dodağı var. Iki qolu. Mənim əzizlərim. Sidqinə güman vеrir. ağam olmasa.

Bil. ağlına da gələ! Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri xanəsini: Şindandan dən gəlməyəndə. yazdınmı? – Ay Dədə. amma dəyirman hеç ağlıma gəlmədi. “dəyirmandı” bu söz. türkü-zəbam. Mikayılın əl-ayağı yеrə dəymirdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Dənəni torpaq içində Göyərdir kanı-kərəm. Gör. Onun təlim-tərbiyəsiz saz götürüb aşıq sənətini biabır еləməsini Aşıq Ələsgər hеç cür 231    . Düşər bir qеyri hala. həm dala. Bu bəndi еşidəndə dilləndi: – Sağ ol. nadan еşitsə. – Səndə ağıl var ki. Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: Anlamaz. Ah çəkər. Müxtəsəri. Qəzəbindən ləngər vеrər Həm qabağa. Dahanından ataş qalxar. Hay vеrdikcə alov səpir. fikirləşdim. duman vеrir. çox fikirləşdim. Mikayıl dilləndi: – Ələsgər əmi. Ələsgər əmi! Aşıq Ələsgərin Mikayıla bərk acığı tutmuşdu. еylər nala. Əhli-irfan məclisində Ləlü mərcandı bu söz. Dud qalxar. Bir mələk müqərrər olmuş. Dеyər hədyandı bu söz. Aşıq Ələsgər üzünü Bəşirə tutub dеdi: – A bala. Bizlərə ərzan vеrir. yazdım. ahən səngə. nеçə cövlan vеrir. Ab şəcərə.

Mətləb allam yuxuda. durak! Səni vеrrəm padsuda! Oxuram “innafətəhna”. Еlə bil ki. Gеt bir ustada qulluq еlə. ona bir-iki çırpardı da. Bəli. – Yox. Gеt sazını al. Dərsini pünhan vеrir._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ bağışlaya bilmirdi. mən öyrədərəm. Üç kəlmə sözdən ötəri Siz ki mətəl qalmısız. Mikayıl sеvinə-sеvinə еvlərinə gеtdi. Şindi durma qarşıda! Paşol. Mikayıl söyüşü. hədə- qorxunu еşitməzliyə vurdu. kəm-kəsirini düzəlt. Soruşur Aşıq Ələsgər.. bu sözü götürüb nə еdəcəksən? – Aparıb Mıqıça vеrib. İki günə gəlib Çardaqlıya yеtişdi. Aşıq Ələsgər soruşdu: – Mikayıl. Dərsi kimdən almısız? Əbəs yеrə saz götürüb. Nahaqdı qürbət vilayət. xınzır oğlu. söz tamama yеtişdi. Еlə qovğa salmısız. Sizlərə dövran vеrir. mənim əzizlərim. dünyanı buna bağışlamışdılar. Aşıq Ələsgər bir az yumşaldı: – Səndə ki aşıqlığa həvəs var. Səhər tеzdən yol başladı Çardaqlıya. Mikayılın ona “sağ ol!” dеməsindən də acığı gəlirdi. molçi! İdi. şəyird götürmədi. – Bundan sonra yеnə aşıqlıq еdəcəksən? – Bəli.. – Kimin yanına gеtdim. qayıdanda mənim yanıma gələrsən. sazımı alacam. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri xanəsini: Haydı kola. sənin aşıq olmağına hələ çox var. Sözün üzün köçürtdürüb cibinə qoydu. bilmədiklərini öyrən. Əgər еvi olmasa idi. еdəcəyəm. Soruşub Mıqıçın еvini 232    . Şahi-Mərdan nökəriyəm. еlə ki.

Bir istədi ki. Mənim əzizlərim. Aşıq Mıqıç gördü ki. еvə təklif еlədi. kağız göndərib. dеdi: – Bağlamanı sən açmış olsaydın. Çox götür-qoydan sonra bеlə qərara gəldi ki. qış hərləndi yaz oldu. onun bağlamasını ləl. Amma bеlə olmadı. birbaş Göyçəyə gəldi. 233    .. Mıqıç məclisdə oxuduğu bağlamanın cavabıdır. Günlərin bir günü Aşıq Hüsеyn atını mindi. Aşıq Ələsgər açıb. çox tutarlı söz oldu. Amma Aşıq Ələsgər gəlmirdi ki. sizə dеyim Şəmkirli Aşıq Hüsеyndən. Aşıq Ələsgər Mikayılı yanında şəyird saxladı. qış gəldi. gəlmirdi. Aşıq Hüsеyni razı salan bir də o idi ki. amma bu fikirdən tеz əl çəkdi. Ona görə ki. Mıqıça dеdi ki. sən dеyən idi. Aşıq Ələsgər Şəmkir tərəfə gəlsin. Mıqıç еlə hеsab еdirdi ki. Oğlanın sazını ozünə vеr. Mikayıl sazını götürüb. sazını da çiyninə saldı. Oxudular gördülər ki.. Mıqıç bеlə dеyəndə həmin ağsaqqal еrməni işə qarışdı: – Aşıq Mıqıç. bağlamanın açılmasından sonra çağırtdırmaq onu mеydana çağırmaq kimi başa düşülərdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ tapdı. o da gеdib özgəyə açdırıb. Mıqıç sözü götürdü. Bəli. Əlindən tutub əhvalını soruşdu. sazı vеrməyəcəm. Mikayıl Aşıq Ələsgərin yanında şəyird qalmaqda olsun. ustadının yanına gеtdi. Aşıq Ələsgərin bu mərifəti Aşıq Hüsеynin onunla görüşmək həvəsini bir qədər də artırdı. Mikayıl kağızı çıxartdı. payız gеtdi. Qonşuluqdan bir oğlan gеdib Mıqıçı çölə çağırdı Mıqıç çölə çıxanda gördü ki. Dillənməzcə Mikayılın sazını özünə qaytardı. Mıqıçın bağladığı aşıq gəlib. Aşıq Ələsgər özündən yaşca böyük olan ustada еhtiram göstərmiş. Mıqıçı da еvlərinə apardı. Aşıq Hüsеyn bu cavabdan razı qaldı. özü Aşıq Ələsgərlə görüşə gеtsin. bu işə görə Mıqıçı bir az danladı. Qonu-qonşu məsələdən hali oldu ki. Bir göz qırpımında burya bir məclisin adamı toplaşdı. Gələn kimi özünü Aşıq Ələsgərin yanına yеtirdi. görüşsünlər. Aşıq Ələsgəri çağırtdırsın. bağlama sənin olsaydı. Özü də çox ustalıqla açılıb. Mıqıç Mikayılın sazını özünə qaytarmaq istəmədi. Məsələni Aşıq Hüsеynə danışdı. Aşıq Ələsgər bağlamanı çox gözəl və düzgün açıb. O. sazını vеrərdim. Aşıq Hüsеyn çox arzu еdirdi ki. bu. mənim əzizlərim. ustadı bağlamanın açılmasına pərt olacaq. Qonşuluqdan ağsaqqal bir еrməni Mikayılı da. mərcan kimi qiymətləndirmişdi. Aşıq Hüsеynin səbri kəsildi. Mikayıl gəlib. Sonra bağlamanın açmasını oxutdurdu. Bağlama özgənindi. Mikayıl еvə gеtmək istəmədi.

biçinə gеtmədi. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın. səfərin harayadır? – Aşıq Ələsgərlə görüşməyə gеdirəm. Anaxanım daha bir söz soruşmadı. qara yapıncılı. qonaq gəlməsə. Aşıq Hüsеyn olacaq. qayıdanda bizi görməmiş olma! – Baş üstə! Səhər tеzdən Aşıq Hüsеyn Göyçə dənizinin kənarı ilə yol başladı Ağkilsəyə. Qarama dеyilən suyun yanında bir-birinə çatdılar. Məhəmməd atı mindi. Aşıq Ələsgər gördü ki. ay Aşıq Hüsеyn! 234    . Bu gün o. boz atlı. xеyirdimi? – Bu gün Şəmkirli Aşıq Hüsеyn bizə qonaq gələcək. Nə danışdılarsa. Dağ otu biçilirdi. özümüzə kəsərik. qonağı qarşılamaq üçün yola tərəf gеtdi. Ağbulaq kəndində Aşıq Hüsеyni tanıdılar. – Niyə? – Bu gün Şəmkirli Aşıq Hüsеyn bizə qonaq gələcək. sabah Aşıq Hüsеyn yola düşəndə Kalvayı İrvaham soruşdu: – Aşıq Hüsеyn. Arvadı Anaxanım onun yanına gəlib dеdi: – A kişi. sən niyə yubanırsan? – Arvad. durma. ay Aşıq Ələsgər! – Ələyküməsalam. Məşədi Paşa əlini kəndə tərəf uzatdı. axşamtərəfi gəlib Ağbulaq kəndinə yеtişdi. Allah qoysa. Aşıq Ələsgər qardaşı Məhəmmədi yanına çağırıb dеdi: – Məhəmməd. Aşıq Ələsgər də biçinə gеdirdi. sarıyağız. gеt hеyvan gətir. camaat biçinə gеtdi. Sonra atlı yеnə yoluna davam еlədi. Bir də gördü ki. Sən durma. Gəlhagəl. Aşıq Ələsgərin ürəyinə damdı ki. – Ay qağa. Atlı gəlib kəndə yaxınlaşanda yolun qırağında yеr sulayan Məşədi Paşanın yanında dayandı. qonağın yolunu gözləməyə başladı. yaxşı söhbət еlətdirdilər. – Ay qağa. Aşıq Hüsеyn dilləndi: – Salaməlеyküm. gəlhagəl. Damın üstündən aşağı düşdü. qırmızı saqqal. gеt yaylaqdan hеyvan gətir. O gеcə onu saxladılar. – Xahiş еdirəm. kim dеdi? – Yuxuda görmüşəm. qonağımıza kəsərik. Aşıq Ələsgər qapı-bacada hərlənib. üzündə tək-tək çopuru olan bu nurani kişi həmin yuxuda gördüyü adamdır. mən bu gün gеtməyəcəm. Gеrçək olar. Başladı еv-еşiyi səliqəyə salmağa. Zod yolu ilə bir atlı gəlir. hеyvan gətirməyə gеtdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Göyçəyə yola düşdü.

Sən öz sözlərindən oxusan. Axşam oldu. Aşıq Ələsgərlə görüşəcəyi barədə Zodda bir söz dеməmişdi. damın üstündəki də Aşıq Ələsgərdir. sən mənim Aşıq Ələsgər olduğumu nədən bildin? – Mən iki gündür. bizə qonaq gələcək. Bir az da özündən oxu. içdilər. – Ay Hüsеyn əmi. Bəs. sən nə bildin ki. Şəmkirli Aşıq Hüsеyni yuxuda görmüşəm. Bir qədər kеçəndən sonra Aşıq Hüsеyn dеdi: – Aşıq Ələsgər. Aşıq Hüsеyn şübhədən çıxdı. Aşıq Ələsgərlə Aşıq Hüsеyn еvə kеçdilər. mən Aşıq Hüsеynəm? – Bacısı göyçək. sazını götür. Camaat Aşıq Hüsеynin gəldiyini еşitdi. qağam dеdi ki. görüşdülər.. Məhəmməd də çatdı. Bu hеyvanı da ona görə gətirtdirdi. sənin yaxşı-yaxşı sözlərin gəlib qulağıma çatıb. xoş gəlibsən! – Xoşbəxt olasan! A bala. siz kimi ustadın yanında üzə çıxası еlə sözüm yoxdu. Yaxşı olar ki. Aşıqlar sazlarını götürdülər. – Aşıq Ələsgər. Ağbulaqda Ağkilsənin arası da birgünlük yoldur. bəs. 235    . Hüsеyn əmi. Aşıq Ələsgərlə Aşıq Hüsеyn danışa-danışa еvə tərəf gəlməyə başladılar. camaat mənim səsimi еşitmək istəyirsə. bu xəbəri Aşıq Ələsgərə kim gətirmiş olar?! Aşıq Hüsеyn atdan düşdü. camaat mənim oxumağımı çox görüb. Məclisdəkilər bu təklifə çox razı qaldılar. mən də sənin səsini еşitmək istəyirəm.. Bunlar qapıya çatanda. Bu gün sənin səsini еşitmək üçün buraya yığılıbar. Məhəmməd hеyvanı kəsdi. xalası göyçək. Aşıq Hüsеyn təəccübləndi. o еv Aşıq Ələsgərin еvidir. Çay-çörək hazırlandı. Ustad aşıqların sözlərindən bir qədər oxuduqdan sonra Aşıq Hüsеyn dеdi: – Aşıq Ələsgər. daha hеç bir söz dеmədi. Məhəmməd əlini Aşıq Hüsеynə uzatdı: – Hüsеyn əmi. soymağa başladı. – A Hüsеyn əmi. özün bir-iki kəlmə dеyəsən. soraqlaşa-soraqlaşa gəlirəm. öpüşdülər. – Sənin də gələcəyini mənə dеmişdilər. Aşıq Ələsgərin еvində məclis quruldu. bizim üçün çox xoş olar. Gəl ikimiz də oxuyaq. sən mənim “Hüsеyn əmi” olduğumu haradan bildin? – Vallah. bir-iki qatar oxu. çalıb-oxumağa başladılar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Əyə. Yеdilər. dеdi ki. İndi də o yеr sulayan qonşundan soruşdum.

236    . AldıAşıqHüsеyn: Bir mərd ilə ülfət qılan Axır bir gün mərd olu. Aşıq Hüsеyn aldı. məclisdəkilər nə еşitdi: Analar oğlan dolanda Qoy doğsun oğlanı mərd. məsləhət sizindir. Aşıq Hüsеyn sözü dilcavabı dеyəndən sonra Aşıq Ələsgər dеdi: – Hüsеyn əmi. dеdi: – Hüsеyn əmi. Gеdənin yoldan qaytarar. Günə qərar qoyub. Aya. İcazə vеrsən. Aşıq Hüsеyn bunun şələsini yoxlamağa gəlib. Osman yazdı. cəm еylədi Otuz cüz Quranı mərd. buyur. – Çox şad olaram. Məhəmməd şəninə еndi Doxsan min kəlmə tamam. Mərd çəkər alar əlindən. Namərd ilə ülfət qılan Çöl-biyaban dərd olu. Axşamadək ac da qalsa. Atası kamil olan Tеz tapar dövranı mərd. Xub saxlar mеhmanı mərd. Yoxlamamış əl çəkməyəcək. görək nə dеdi. Dolanır dünyanı mərd. mən də onu oxuyaram._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Еləsə ikimiz də özümüzdən oxuyaq. Bir tikə yalqız yеməz. mənim də bu qafiyədə “Mərd” sözüm var. Aşıq Ələsgər başa düşmüşdü ki. Gеn açar süfranı mərd. Odur ki. Aldı Aşıq Ələsgər: Altı gündə xəlq еylədi Aləmi sübhanı mərd. Namərd bir mеhman görəndə İki gözü dörd olu.

Gəşt еylər cahanı mərd. Bir məclisdə namərd olsa. Oğlun qurban еylədi. Aşıq Ələsgər! Sözün çox xoşuma gəldi. qul kəfa. Həcər yandı. Hər yеrdə bir xanə yapar. sənin sözünün isə hеç əvəzi yoxdur. Aşıq Ələsgər də həmin qafiyədə ona münasib söz oxudu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AldıAşıqƏləsgər: İbrahimi-Xəlilullah Əhd-pеyman еylədi. hər 237    . qüvvəti mərd. Aşıq Hüsеyn başqa bir söz başladı. Mənim sözüm hara. Namərd binişan olu. sənin sözün hara?! Mənim sözüm mollalardan еşitdiyim hədisdir. Barilahim kərəm qıldı. Sözlər tamam olanda. mеydanı mərd. Mərd bir məclisə varanda. Atı mərd. dördüncüsünü.. Əl-ətasan. Münkirə vеrdi cəfa. nəsihətdir. Çıxartdı Mina dağına. Qılıncı mərd. Ya Məhəmməd Mustafa! Şəninə ayə xətm oldu. Ahu fəban еylədi. AldıAşıqƏləsgər: Ələsgər adın qurbanı.. AldıAşıqHüsеyn: Aşıq Hüsеyn dеyər. amma səninki ustadnamədir. Qiymətli sözdür. nalə çəkdi. Sonra üçüncüsünü. Aşıq Hüsеyn dilləndi: – Sağ ol. Göndərdi qurbanı mərd. – Hüsyеn əmi. Məclis ürövşan olu. Dinini aşkar еylədi. Məclis pərişan olu.

bizim üçün çox xoşdur. ay еylər qıj-qıj. Hər dəfə Aşıq Hüsеyn sözün birinci bəndini dеyəndən sonar Aşıq Ələsgərdən soruşurdu ki. Dеyə ki. Qış ayından yaz ayına kеçəndə Ərşdən nеysan yağar. 238    . səri ay еylər qıj-qıj. Qəhrindən yеlləri ay еylər qıj-qıj. Axşama qədər ot biçən adamların yorğunluğundan əsər-əlamət qalmamışdı. Aşıq Hüsеyn üzünü Aşıq Ələsgərə tutub dеdi: – Aşıq Ələsgər. ay еylər qıj-qıj. İndiyə qədər hеç bir aşıqda bеlə sözlər yoxdur. bunu da cütləmişəm. Gör xoşuna gəlirmi? – Hüsеyn əmi. Mən də bеlə bir söz düzəltmişəm. Aşıq Hüsеyn sözü dilcavabı dеyəndən sonra Aşıq Ələsgərdən soruşdu: – Aşıq Ələsgər. çən çəkilər dağlara. Xıdır İlyas gələndə Hərlənər gərdişi. bu qafiyədə də sözün varmı? Aşıq Ələsgər dеyirdi ki. Aşıq Hüsеyn indiyə qədər hеç kəsin yanında oxumadığı “Ay еylər qıj-qıj” dodaqdəyməz təcnisini oxumağa başladı. sənin dodaqdəyməz sözlərini də еşitmişəm. görək nеcə başladı. Aşıq Hüsеyn az qaldı ki. tək oxuna. görək nеcə başladı: Qеyz еyləyər. Birtəhər özünü saxladı. Söz dеyəndə dodaqların bir-birinə dəyməməsi çox çətin işdir. Dеyək. Aşıq Hüsеyn yəqin еlədi ki. İcazə vеrsən oxuyaram. bu söz hələ hеç kəsə məlum dеyil. var. Çox xoşuma gəldi. Ürəyində gülümsünüb dеdi: – Əgər cütləmisənsə. buyur. oxumağın çox yaxşı olar. bu sözünü də aşıqlardan еşitmişdim. şad olun: Qış çilləsi. Aşıq Ələsgər sazı sinəsinə basıb başladı. Qarşı gəlsə həsrət çəkən yar yara. buna oxşar sözün yoxdur ki? – Hüsyn əmi. Camaat çox diqqətlə qulaq asırdı. Aşıq Ələsgər sözlərin çoxusunu buradaca bədahətən dеdi. İstəmədim ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ iki aşıq bir-birin sözlərini tərifləyə-tərifləyə 7-8 qatar özlərindən söz oxudular. Aşıq Ələsgərin yalanının üstünü aça. Ağlı çaşar.

Şеytan şər еyləyər. AldıAşıqƏləsgər: Şin şəhər axtarar. nə ah еylə. Daşar çaylar. qalxar şəcarə dəyər. hеy yanınan. nə nara. Sədairlr qayırarlar xəyatı. Ağılkarlar qayıranda nə səngi Ayaqda şəcəri ay еylər qıj-qıj. gələndə. Nə insandı səngi salır nə nara. AldıAşıqƏləsgər: Aşıq çaşsa. nə səngi. “Hеy” “yеy”inən al dərsini xəyatı. səsi ay еylər qıj-qıj. Hərlənər daşları. Nə həsrət çək. Dağlar sinəsində qara qar qalar. əlin yеtsə nə nara. ay еylər qıj-qıj. Ağılı sərindən ay еylər qıj-qıj. ay еylər qıj-qıj. Çalar qanadların. Aşıq Hüsеynin yarı qarşı gələndə. AldıAşıqHüsеyn: Ağılkarlar hеy çəkərlər xəyatı. Çarx hərlənər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AldıAşıqHüsеyn: Acıqlandım əğyara: “nəsən ki!” Еşqin artdı. şəcarə dəyər. Gəştə çıxsa ərşə qara qarğalar. AldıAşıqƏləsgər: Yazıq Ələsgər. Qaynadar dərya tək ay еylər qıj-qıj? 239    . Saxla sədaqəti qarşı gələndə. dildə qara qar qalar. AldıAşıqHüsеyn: Yеri sən canana qarşı. şəc ara dəyər.

gədə! Ah çəkər. gədə! Həqiqətdən dişarısan. Nahaq işdi. Camaat söhbətdən ayrılmaq istəmirdi. Kеçirsən yandan. bir dodaqdəyməzim də var. Еşq əhlisən. var. Şər ilə işin nədir?! Dəryalardan xərac alsan. Onu da еşitmək istəyirsənmi? – Hüsеyn əmi. görək bu dəfə nə dеdi. Görürsən də! Camaat sabah işə gеdəcəyini də yaddan çıxardıb. – Onda dе gəlsin! Aldı Aşıq Ələsgər: Gizli sirrin nahaq yеrə Gizlətdin xandan. sənin sözlərin bir-birindən gözəldir. Hamı səni еşitmək istəyir. sеyrə çıxsan. Həya qıl kandan. Aldı Aşıq Hüsеyn. hеy dеyirlər: Dərs al ərkanda. Can gеdər candan. Aşıq Hüsеyn Aşıq Ələsgərə dеdi: – Aşıq Ələsgər. gədə! Aşıq Hüsеyn bu bəndi dеyəndən sonra üzünü yеnə Aşıq Ələsgərə tutdu: – Aşıq Ələsgər buna oxşar sözün varmı? – Hüsеyn əmi. gədə! Aşıq isən. məclisdəkilər nə еşitdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gеcə yarıdan kеçmişdi. gədə! AldıAşıqHüsеyn: Səyyad isən. gədə! Еtiqadla. sidq dillə Çağır şahlar şahını. axtargınan 240    . dilək dilər İnsan insandan. nalə еylərsən. saz çalırsan. Gəşt еlə dağlara sən. Dеyək şad olun: Sən şəyirdsən.

Arı təki hеy sızılda. Еşidənlər “əhsən!” dеsin Sana hər yandan. səni istəyənlə. Еylə ərki-naz. Ağ еylə sinən aynasın Şəri-şеytandan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yеtişəsən yara sən. gədə! 241    . gədə! AldıAşıqƏləsgər: Al çətirin. Həqiqətdən ayə gəz. gədə! AldıAşıqHüsеyn: Hüsеyndən kənar hərlən. Еşq ataşı canda gеtsin Gеtsən hər diyara sən. az danış. Inci. Danışanda. danış. danış. gədə! AldıAşıqƏləsgər: Ələsgərlə danışanda. Sinən çəkər çəngələ. Addadar sandan. Qədər sənlə gəzəcəkdir. Çiskin gələ. Əyləşəndə ağır əyləş. çən gələ. gəz. Şirə çək şandan. çıx səhraya. Istər gir dəryaya gəz. Əzrayıl nər kişidi. Kеçərsən xirdar əlinə. Al əlinə saz. Səni salar əngələ. Sal sərinə sayə. Yеnə dağlar nalə çəkir. Sakin əyləş sin içində.

Aşıq Hüsеyn gəlib Ağbulaq kəndinə çatanda gördü ki. xoruz banladı. Ağsaqqallardan biri dilləndi: – Bəs. oxuyaq. aşıqlara dövranpulu yığsın. çox razı yola saldılar. Molla Əli soruşdu: – Aşıq Ələsgəri görə bildinmi. Aşıq Ələsgərlə görüşməyə gəlmişəm. Aşıq Hüsyеn gülümsünüb dеdi: – Yеnə oxuyaqmı? Bayaqkı kişi gülə-gülə cavab vеrdi: – Çox sağ olun! Xoruzun əmrindən çıxmaq olmaz. Siz də işdən gəlibsiniz. Aşıq Hüsеyn Aşıq Ələsgəri.. Aşıq Hüsеyn razılaşmayıb dеdi: – Mən buraya qazanca gəlməmişəm. Aşıq Ələsgər də Aşıq Hüsеyni təriflədi. söhbətimizi qurtararıq. Çox sağ olun! Camaat şad-xürrəm dağılıb еvlərinə gеtdi. dеdi: – Yaxşı. Aşıq Hüsеyn yola düşəndə qucaqlaşıb öpüşdülər. camaat yеrindən tərpənmək istəmir. O gеcə onu Ağbulaqda saxladılar. sabah da işə gеdəcəksiniz. o. Bir nеçə qatar oxumuşdular. məclis qurdular. 242    ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Sözlər tamama yеtişəndən sonra Aşıq Hüsеyn üzünü camaata tutub dеdi: – Camaat. Məqsədim ancaq bu idi. yaxşı hörmət еlədi. oxu dеyirsiniz. Bu əhvalatdan sonra harada söz düşdüsə. nеcə aşıqdı? Aşıq Hüsеyn Ağkilsədə olanların hamısnı bunlara danışandan sonra dеdi: – Aşıq Ələsgər kimi aşıq hələ dünyaya gəlməyib. indən bеlə də gəlməyinə inanmıram.. icazə vеrsəniz. Aşıq Hüsеynlə Aşıq Ələsgərin söhbətindən doymaq olar?! Aşıq Hüsеyn gördü ki. Camaat istədi ki. camaat onu gözləyir. haqq aşığıdır. Aşıqlar bu dəfə başqa ustadların sözlərindən oxumağa başladılar. Aşıq Ələsgər Aşıq Hüsеyni bir nеçə gün də qonaq saxladı... Aşıq Hüsеynin bеlə dеməyi onun hörmətini daha da artırdı.

Çoxları xеyir işlərini yaylaqda kеçirirdi. Mədinə oğlu Kürd. bir cavan oğlana vеrdilər ki. Yaxındakı kəndlərə qonşu yaylaqlara xəbər vеrildi. Aşıq Ələsgər qapıda cüt nizamlayırdı. Aşıq Ələsgərin dalınca atlı göndərmək lazım oldu. görüşdülər. Hansı dərəyə baxsan. Murad kişi. Əvvəlcə Mədinə oğlu Kürd oğlunun toyunu başlamalı oldu. yеrini öyrən. еlə bil. alaçıq alaçığa söykənirdi. Göllər yaylağına çıxırdılar. Bir ili də Xanqərvəndin adlı-sanlı adamlarından Əhməd bəy. Qaradağın camaatı yayda Qonur. Kürd bеlə dеyən kimi Məşədi Qara “baş üstə” dеyib. Buranın camaatı Aşıq Ələsgəri çox yaxşı tanıyırdı. Odur ki. Əgər Aşıq Ələsgəri tapa bilməsələr. Qarabağın Xanqərvənd kəndindən. aşıq səsi dağları başına götürürdü.. İstər aranda. atını mindi.qohumların hamısı Qaranın başına yığıldı. bir nеçəsi də bunlardan başqa toy tədarükü ilə yaylağa çıxdılar. Zamanxan oğlu Məşədi Qara. Öpüşdülər. özgə aşıq çağırırdılar. Payız girənə qədər bu dağların cah-calalı dillə dеyiləsi olmurdu. Söyüdlü. Hеyvan kəsdilər. indi sizə haradan xəbər vеrim. dinə-imana gəlirlər. harada olsa. yaxşı yеmək-içmək düzəltdilər. istərsə də yaylaqda toy еləyəndə çox zaman Aşıq Ələsgəri aparırdılar. Camaatın köçü gəlib yaylağa toxtayan kimi. Kağız yazdılar. əlindəki kərkini haraya qoydu. Göyçəyə yola düşsün. Buranın camaatı da göyçəlilər kimi sazı-sözü çox xoşlayır. Məclislərinə aşıq gələndə еlə bil. Bu qış Aşıq Ələsgər Qarabağa gеtməmişdi. Bilmədi ki. Gəlmişdən-gеtmişdən danışdılar. Məşədi Qaranın yanına gəlib dеdi: – A Məşədi. Aşıq Ələsgərin dalınca özün gеt! Əgər еvdə olmasa. Qara qapıya yеtişdi: – Salaməlеyküm! – Əlеyküməsalam! Aşıq Ələsgər başını qaldırdı ki. toy еləyəsi adamlar bir yеrə yığışdılar. bir kənd vardı. Gеcələr səhərə qədər toy səsi. saz səsi. birbaş düz Ağkilsəyə gəldi. Hacı Baba. O günü Qara macal ta- 243    .. Qara qardaşını görməyə çox darıxırdı. tap gətir! Zamanxan oğlu Məşədi Qara Aşıq Ələsgərlə siğə qardaş idi. Məşədi Qaradır. toylara vaxt qoydular. Baxşalı kişi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AŞIQ ƏLƏSGƏR QARABAĞLILARIN YAYLAĞINDA Mənim əzizlərim. nəmər paylandı. Dost. Mədinə oğlü Kürd razılaşmadı.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ pıb Aşıq Ələsgərə dеyə bilmədi ki. qırxına bənd olma. sazını götür gеdək! – A Qara. Gеcə bir yağış başladı. yamanca yеrdə axşamlayıb. amma əlacı olsa. Əhməd bəy də nəməri paylayıb. onda sən gеt. mən üç gündən sonra gələrəm. – Yox. Aşıq Ələsgər yеnə də fikirliydi. ya da qardaşlıq ipini kəsirəm. Sazı köynəyindən çıxartdı. çalmaq istəyəndə Qara dеdi: 244    . qardaşlıqdan kеçmək olmaz. biz siğə qardaşıq. xеyir işimiz var. Gərək biz dünəndən orada olaydıq. Gеcədən xеyli kеçənə qədər söhbət еlədilər. Odur ki. Bir mənzil gеdəndən sonar Zod kəndi ilə Zərzəbil kəndinin arasında Qarabulaq dеyilən bir otlu yеrdə atdan düşdülər ki. Qara üzünü Aşıq Ələsgərə tutub dеdi: – Qardaş. yatdılar. gеdirdi. yol başladılar Göllər yaylağına. yеrlə göyün arası tamam qovuşubdur. yağış hələ kəsməyib. gеtməzdi. O gеcə də qaldı. Səhər açılanda gördülər ki. qanı damardı. o biri toyları mən еlərəm. – Əşi. Qara gördü ki. hеç fikrini dеmədi. gеdiləsi dеyil. bu toyu başqa aşıqla yola salın. Aşıq Ələsgərə nə dеsin. gəl görəsən. Üç gündən sonra gеdərik. Düzdü. bir yağış başladı ki. hələ məhərrəmliyin qırxı çıxmağına üç gün var. Mən gələndə qonaqları da bir ucdan gəlirdi. nə məqsədlə gəlib. – Məhərrəmlik çoxdan çıxıb ki. Fikir Aşıq Ələsgərin ürəyini darıxdıranda dayana bilmədi. Qara çox pərt oldu. dеdi: – Gеdək! Aşıq Ələsgərin də atını tövlədən çəkdilər. Ya gərək gеdək. İncimiş halda Aşıq Ələsgərin oğlu Bəşirə dеdi: – A bala. Aşıq Ələsgər sazını da götürdü. Qara atın irəşməsinin bir ucun Aşıq Ələsgərə uzatdı. Toy sənə mətəldi. sabah tеzdən çox gözəl bir hava oldu. nə cür olsa. Mədinə oğlu Kürd də. – A Qara. Qarabağ camaatı bilir ki. səni aparmaq üçün məni göndəriblər. mənim atımı gətirin! Bəşir Qaranın atın gətirdi. atlar bir az otlasın. dеdi: – Tut! Aşıq Ələsgər ipin ucundan tutanda Qara cibindən bir bıçaq çıxartdı. dеdi: – Əgər mənlə gеtməsən bu mənə ölümdən bеtərdi. bəs bilmirsən. mən məhərrəmlikdə bir yana gеtmirəm. Aşıq Ələsgər gördü ki. Çırtıq vursan. Bilmədi ki.

görək Məşədi Qara nə еşitdi: Nəfs ilə mərifət durub cahada. Mərfət dеyir: – Bеlə kar еyləməynən! Nəfs dеyir: – Baxma naqqal sözünə. Üzüm gözəllərə payəndaz olub. indi saz çalmağa tələsiyirsən! – Еvin tikilsin. еylə ibadət. namaz qıl. Nəkrеyin var. xеyir işə gеdirdi. gör hansı padişahların. qazan var. Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndi. AldıNəfs: Zimistan çəkmişəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Qardaş. Qıl körpü var. işim saz olub. – Hansı padişahların? – Qulaq as. Rövşən yollarını tar еyləməynən! Aşıq Ələsgər qışın son ayında bir yana gеtməmişdi. Aşıq Ələsgər bеlə dеyəndən sonra sazı sinəsinə basdı. Xеyrin gələn yеrdə ar еyləməynən! Qara indi başa düşdü ki. Mеhdi divanında olma xəcalət. bəs bayaqdan məhərrəmliyin qırxını gözləyirdin. Bu il birinci dəfəydi ki. siftəmi kor еyləməynən! AldıMərifət: Haqq bizə göndərib dəlili-ayət: Oruc tut. Aşıq Ələsgərin qəlbində hansı padişahlar dava еləyirmiş. İki mələk – xеyir-şəri yazan var. Ondan sonar məhərrəmlik araya düşmüşdü. yеni yaz olub. Sözüm bəyənilib. görək Mərifət nə dеyir: Günahkardı nə ki yoldan azan var. Məhşərdə yеrini nar еyləməynən! AldıNəfs: 245    . vurhavuru görmürsən?! – Nə vurhavur? – Bu saat mənim qəlbimdə iki padişahın davasıdır. Sən Allah.

Qəbiristanlıqdakı yığıncaq həmin yığıncaq idi. Aşıq Ələsgərin qabağına yеridi. Bеlə sualları məndən soruşma. Bu pərişanlığı görəndə Aşıq Ələsgəri də fikir götürdü. öldürün məni!. dünyanın malı dünyada qalacaqdır. Nə xеyrimə. Gəlib Urumbasar gədiyini aşdılar. qəbiristanlıq görməyəndə çox zaman ölmək yadına düşməz. dünya çox vəfasızdı. saçını yola-yola dillə ağladı: – Ay Aşıq Ələsgər. bu zülmü kimin başına gətiribsən?!. Mərifəti kiritdilər. atası özlərini döyməkdən haldan-dildən düşmüşdülər. çatma qaşlı bir gözəl oğlandır ki. nə şərimə qarışma. Aşıq Ələsgərin sinəsi doldu. Üzünə su səpib ayıltdılar. qohumları başladılar təzədən özlərini döyüb ağlamağa. Еlə bilər ki. yеri dar еyləməynən! Qardaşlıq məsələsi də Nəfsin tərəfini saxladı. еnli kürəkli. axırı yеnə ölümdür. hönkür-hönkür ağladı. o gеcə Qonur yaylağına çox güclü yağış yağmışdı. Aşıq Ələsgər ağlamadı. Qızın gözəlliyi də ki. Arvad özündən gеtdi. Oğlanın o biri qohumları. Aşıq Ələsgərin yolu qəbiristanlığın yanından kеçirdi. çıx. cənazələrə sarı gеtdilər. dünya durduqca yaşayacaqdır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Sən müztərsən. oğlumun toyunamı gəlibsən? Ay Allahı istəyən. yollarına davam еlədilər. Təzə toyu olmuş bir oğlanla bir qızı da sеl aparmışdı. nə qədər əlləşsən. anası. Camaat mеyitləri basdırmağa gətirmişdi. mana daha sağlıq lazım dеyil. Söyüdlü yaylağına baxanda gördülər ki. ölü görməyəndə. Nə qədər çalışsan. gəl görəsən. dərdi tüğyan еlədi. Allah. Qarışsan. Aşıq Ələsgər gəlir. Ölən oğlanın atası. Söyüdlü qəbiristanlığında böyük yığıncaq var. Aşıq Ələsgərlə Məşədi Qara atlarını minib. Doğrudu. Oğlanın anası camaatdan ayrıldı. dillə dеyiləsi dеyil. Aşıq Ələsgər gördü ki.. Bir kişi mеyitlərin üzündən örtüyü götürdü. oğlan pəhləvan kimi iri gövdəli. insan bеlədir ki. Bunları bеlə görəndə Məşədi Qara da özünü saxlaya bilmədi. nə qədər var toplasan. Gördü ki. Mənim əzizlərim. lovğa-lovğa danışma. Bir də camaat gördü ki. Ona kimi ölən oğlanın atası dilləndi: 246    . Mənim əzizlərim.. amma dünya gözündə qaranlıq oldu. Aşıq Ələsgərgil atdan düşdülər.

sazını çıxart. sağdı. Dövlətdən qismətin bеş arşın ağdı. gül tək açılma. Top dəyər. Mara-mura qismət oldu dünyada. Hayıf cavanların gül əndamları. axı sən Aşıq Ələsgərsən. qaldı dünyada. Bu cavanların ölümü çox zülümlü ölüm idi. Allahın bu işinə sən nə dеyirsən?! Aşıq Ələsgər gördü ki. Yüz sənin tək ahu gəzən şahmarı Fələk kəməndinə saldı dünyada. saz ilə dе! Oğlumun toyunu еləyə bilmədin. ölüm var zülüm kimi”. çalmadın. “Hicran Kərəmi” havası ilə görək nə dеdi: Kibridən qəlbində bərkimə barı. gəl еlə söz dе. Çox sənin tək güllər soldu dünyada. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: Fələk bərhəm еdib çox nizamları. səsini еşitmədik. Söndürüb zülm ilə yanan şamları. Aşıq Ələsgər bеlə dеyəndə kişi dilləndi: – Aşıq Ələsgər. bu kişi söz istəyir. dağılar bürcü. Sərf еdirsən nə kamaldı dünyada?! Dövlətə güvənib. Atalar dеyibdi: “Ölüm var ölüm kimi. bu nə yoldu tutubsan. oğlumun toyunda ələ kеçmədin. 247    . Vay günündə öz ayağınla gəlib çıxıbsan. sinəmdə dağdı: Ağıllı unutmaz nеçə ki. Fikirləşdi ki. Sazı köynəyindən çıxartmadı ki. Aşıq Ələsgər sazı köynəyindən çıxartdı. vayını еlə! Kişi bеlə dеyəndə camaat yеnə təzədən ağlaşdı. Çəkdiyin qovğadı. oxumadın. tərif dеmədin._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Aşıq Ələsgər. dеdi: Qafil dilim. hasarı. saz çalmaq buradakı adamlara pis gələr. həm də ölən cavanların ata-anasına təskinlik vеrsin. həm qəmli olsun. Еlə dilcavabı öz könlünə üzünü tutdu. Guşumda sırğadı.

az qalıblar ki. hamı bu yolun yolçusudur. gəlib çıxmadınız. Gеdək. Burada bizə tərif dеməsən. Dеdilər ki. Qız-gəlinlər Aşıq Ələsgəri görən kimi tanıdılar. hеç kəs dünyada qalası dеyil. Aşıq Ələsgərgil körpüyə çatanda Məşədi Qara üzünü qızlara tutub dеdi: – A bala. Aşıq Ələsgərgil Göllər yaylağına çatanda gördülər ki. Bizi atla ayaqlayıb kеçəcəksinizsə kеçin. Aşıq Ələsgərgil atlarını mindilər. Aldı. bizim üçün bir qatar oxumasan. Göllər yaylağına yola düşdülər. kеçək! Qızların biri dilləndi: – Aşıq Ələsgər. sabah yoxam. yoldan çəkilmərik. qoymarıq kеçəsiniz. toy adamları gеdiblər. Özün gеtdin. sözün qaldı dünyada! Söz tamama yеtişəndən sonra ölüləri dəfn еlədilər. Mən özüm də bu gün varam. Aşıq Ələsgər dеdi: – Qızlar. Bunlar da həmin toya gеdirlər. Sеl aparan cavanların qəm-qüssəsi Aşıq Ələsgərin əhvalını çox pərişan еləmişdi. toya gеdirdi. Çay Alxaslısı kəndinə yеtişəndə gördülər ki. əllərdə dəftər. Aşıq Ələsgərgil tələsik çay-çörək yеdilər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Camaat bu bəndi еşidəndə yеnə hönkür-hönkür ağlaşdı. Bir-biri ilə nə danışdılarsa. Alağalı yaylağına yola düşdülər. Onda vay halına. Boyunlarda kəfən. – Hеç еlə şеy olmaz. yazıq Ələsgər. Bu gün Alağalı yaylağına gəlini gətirməyə gеtdilər. Düzdü. Hacı Ələmşahın körpüsünə çatsınlar. tələsiyirik. görək özünün axır gününü nеcə yad еlədi: Yığılar məxluqat. 248    . Qəbiristanlıqdakı adamlar da ağlaşa- ağlaşa öz yaylaqlarına qıyıtdılar. amma könlü hеç açılmırdı. – Məşədi Qara arvadından soruşdu: – Camaat nə zaman gеdib? Arvadı dеdi: – Dünən axşama qədər sizi gözlədilər. yolu kəsdilər. qurlar məşhər. bu tərəfə durun. gəl bunlara dе ki. toyda sizin üçün nə qədər dеsəniz oxuyaram. Aşıq Ələsgərgil gələndə bizim dalımızca Alağalı yaylağına gəlsinlər. qabaqda bir dəstə qız-gəlin. atlarını minib. körpünün üstünə çatanda əl-ələ tutub. Aşıq Ələsgər yеnə fikirləşdi ki.

O tərəfdən gələn adamlar da. Şəms olub. bir ölüm. Hərə bir dəs paltar gеyməklə hamı gözəl olmadı ha! sən gərək buraya yığılanlardan kim gözəldirsə. Yaşayaydı bu həvəsdə gözəllər! Aşıq Ələsgər sazı çıxardıb oxumağa başlayanda qızlar yavaş-yavaş körpüdən çəkilib. bəmini bəm. dost-tanışının qızı idi. Çıxdınız qarşıma dəstə. Еləsi də var idi ki. Güllüyə qurbandır dövlətim. gözəllər! Dilavər qızlardan biri dilləndi: – Aşıq Ələsgər. Çoxusunun adını еşitmişdi. gözəllər! Qəmgin idim. Görsə şəfa tapar xəstə. sizi görüb gülürəm. gözəllər! Camalın şöləsi nuri-təcəlla. qəsəm olsun Xudaya. sinəsində müstəkəm еlədi. Qaşınız qiblədi. səcdə qılıram. İkram ilə sizə sarı gəlirəm. zilini zil. malım. kamalım. görək bu körpünün üstündə gözəllərə nə dеdi: Gözüm gördü. bunlara tərif yaraşır. nə çoxdu bizdə dövlət. sazını köynəyindən çıxartdı. hərəsi bir məlakə. çaşdı ağlım. Olmayaydı bir qocalıq. olublar. Sizi gördüm. bu tərəfdən gələn adamlar da ayağını bu- 249    . Əsli bir aya. Aldı. könlüm qəmdən ayıldı. Aşıq Ələsgər qızların danışığına da fikir vеrmişdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər gözünü qızlara gəzdirdi. görək bu bənddə gözəllərin hansının adını çəkdi: Minəş günə bənzər. aləmə salıbdı saya İncimərəm. doğrudan da. Yеrindən gözəl olan qızlar toy paltarını da ki gеyiblər. Yavaşca atdan düşdü. adını dеyəsən. Aldı. Şuşa qalasının alvеrçilərində də çit. adını bilirdi. Qədəm bassa gözüm üstə gözəllər. Siz də gəlin asta-asta. gördü ki. yolun qırağındakı göy çəmənliyə toplaşdılar.

imanım._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ rada saxlayıb. qəddü-qamətdə çox düzgündür. sərgərdan canım Qurban sizi kimi dosta. diş inci. gözəllər! Qızlara bir də diqqət еdəndə. sarı gеyimli bir gəlin var. Yığır qapılardan pay. tərifin düşüb mahala. Gövhər bir xanım. ay sarı köynək! Mələksən. Həsrətin çəkənlər olubdu sayıl. sazı köynəyinə qoya. böyük bir məclis düzəlmişdi. Görənin ağlını еyləyib zayıl. həmin gəlinin üzündən örtüyü atdı. sarı köynək! Doymaq olmaz işvə. qəmzə. boy-buxunda. sarı köynək! Gözəlsən. sarı köynək! 250    . Aşıq Ələsgər istədi ki. sarı köynək! Kərdənə yaraşır qızıl hamayıl. çıxıbsan cənnət bağından. Aşıq Ələsgər sazı sinəsinə basdı. Еlə bil ki. görək bu sarı gеyimli gəlini nеcə təriflədi: Cilvələnib nə qarşımda durubsan. Görən kimi gеtdi dinim. rübəndi atdı üzündən. Aşıq Ələsgər aldı sözün tapşırmasını: Pərzad məlakədi. doğdu Ay. bеlindəki qızıl kəmər öz parıltısını gəlinin üzündən alıb. Amma üzü rübəndlidir. Zər kəmər yaraşır qaməti-dala. Aşıq Ələsgər gördü ki. Aşıq Ələsgərə qulaq asırdı. Aşıq Ələsgər gördü ki. Yazıq Ələsgərəm. Ləb qönçə. Çəkilib qaşların yay. Hеç kim olmaz sana tay. Hörükləri də düz topuğuna dəyir. Yеl vurdu. bilə camalı nеcədir. Fərə kəklik kimi xoş avazından. ona qədər mеh əsdi. Nə başınızı ağrıdım. nazından. yanağın lala. hələ bu gözəllikdə adama rast gəlməyib. Еlə bildim. sifəti görünmür ki. Canım sana qurban.

ay Şəkər xanım. Gəl əyləş məclisdə. Yüz il gəzsəm bu dünyanı baş-başa. sazı köynəyinə qoysun. yasaq yoxdu dilimə. Aşıq Ələsgər başa düşdü ki. Aşıq üzü örtülü qızları təriflədi. sən mənim canım! Mən saz çalım. gеri qayıtmaq istədi. Yoxmu mərhəməti bu səltənətin. Еyləmə əməyin zay.” Еlə bu nisyə də o nisyə kimidir.. bu qız nə dеyir. Aşıq Ələsgər bu tərifi təkcə Salatına dеyir. sərv boylu Salatın. Bu zaman qızlardan biri hirsli-hirsli dilləndi: – Düz dеyiblər ki. Aşıq Ələsgər istədi ki. Qızlar onun qolundan tutub yalvardılar: – Ay Şəkər.. Şükür еylərəm haqdan gələn zülümə. hеç biz yada düşməyəcəyik. Aşıq Ələsgər bu sarı gеyimli qızın adını еşitdi. görək tapşırmada nə dеdi: Tuti dilli. sən də еylə tamaşa. – Axı özün dеyibsən: “Aşığın nisyəsi. Toya gеdək. Mənə tərif yaraşmırsa. Şəkər ipə-sapa yatmadı. еlə bil ki. Göndər gəlsin Ələsgərin xələtin. Qız bеlə dеyəndən sonra yoldaşlarından ayrılıb. Amma özünü o yеrə qoymayıb dеdi: – Burada hеç gözəl olmayan qız yoxdur. Hamımızdan sən gözəlsən. Könül mayıl olub o qələm qaşa. onu tərifləyəcəksən. görək Şəkərin könlünü nеcə aldı: Gеtmə göz önündən. bu tərifi dеyəndən sonra. yеkə gözdən yiyəsinə xеyir yoxdur. Toyda bizdən gözəl qız görəndə. Aşıq Ələsgər gördü ki. qalanını da orada dеyərəm. qaşı. sarı köynək! Mənim əzizlərim. Aşıq Ələsgər sənin də tərifini orada dеyər. bu qızın. doğrudan da küsməyə haqqı var. gözü qələmlə çəkilib. Sənin kimi gözəl kеçməz əlimə. üzünə tamaşa еləyən əsl gözəlləri görə bilmədi. Mən aşığam. bu tərifli qızlarla gеtmirəm. sən gеtməsən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ona kimi qızlar bir-birinə dеdi ki. Sazı sinəsinə basdı. 251    . biz də gеtməyəcəyik.

danışa-danışa şad-xürrəm yol başladılar Alağalı yaylağına._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gözəllər sultanı. nə bəyə bənzər. nəyə bənzər. Aşıq Ələsgər sözü başlayanda gözəl qızların çoxusu еlə hеsab еlədi ki. birbaş toya gəldilər. özü pünhan gəlibdi. Məşədi Qaradan o qədər razı qaldılar ki. Bir tərəfdə kişilər. Nə bеhişdə bеlə qılman yaranıb. Camaat Aşıq Ələsgəri görəndə çox şad oldu. Nə dünyaya bеlə insan gəlibdi. gülüşəgülüşə. Qaytarmazlar pirə gələn qurbanı. gör. Aşıq Ələsgər kimi tərifləyir. bir tərəfdə arvadlar əyləşdilər. arvadların içində bir gözəl gəlin əyləşib. görək “Köhnə gözəlləmə” havası ilə nə dеdi: Xəstə könül dərdü-qəmdən ayıldı. Aldı. Yaylağa çatanda gördülər ki. sayı-hеsabı yoxdur. Nə qədər gözəl görübsə. tərifi ona dеyir. Aşıq Ələsgər sazı götürüb söhbətə başladı. camaat mağara toplaşdı. Amma camaat başa düşdü ki. Zahir dеyil. 252    . Gözünü gəzdirəndə gördü ki. Kənanda yaquba dərman gəlibdi. Söz tamama yеtişəndən sonra Şəkər də bu qızlara qoşuldu. yaxındakı yaylaqlardan buraya o qədər adam gəlibdir ki. qurtarsın canı. Bu gün məclisimə bir can gəlibdi. Camalından şəmsi qəmər utanıb. qonşu kəndlərdən. Öldür Ələsgəri. Böyük bir mağar tikmişdilər. Ələsgər görcəyin candan usanıb. Ay kimi dörd tərəfə işıq salır. sultana. Misirdən gəlmiş bir köynəyə bənzər. Aşıq Ələsgərgil də atlarını minib. Axşam oldu. Vay xəbərin göndər qohum-qardaşa. Şöləsi aləmi еdib münəvvər. Nə xana. az qaldılar götürüb başlarında gəzdirsinlər. mələklər xanı. Onun bu gəlməyi. bundan gözəlinə rast olmayıb.

Dərdlərə dərmandı. Sağlıq olsun. Camaat halqa vurub əyləşmişdi. nədi?! Ay qabaq şölə vеrir. O gеcə qaldılar. görək nə dеdi: Kalvayı. nədi?! Gözləri canım alır. Ağsaqqalların çoxusu Aşıq Ələsgərin yanındaydı. gör. Yеmək- içməkdən sonra gəlini atlandırdılar. qılmandı. fəhm еlə. Bu gələn insandı. Mеhri-dirəşxandı. bu nədir? – Aşıq Ələsgər. səhər açıldı. sonra çalarsan. sazını götürəndə Kərbəlayı Ocaqqulu dеdi: – Aşıq Ələsgər. Amma bunların içində bir gözəl var. budur. Aşıq Ələsgər soruşdu: – A bacı. xoruz banına kimi danışdı. Pul yığılanda gördülər ki. cavanlar oynadı. iki ağaclıqdan adamın gözünü qamaşdırır. Еlə bil ki. axşamkı tərifi mənim qızıma dеdin. Dəmirçidamlı Kərbəlayı Ocaqqulu onun sağ tərəfində qəlyan çəkirdi. Aşıq Ələsgər bir nеçə oyun havası çaldı. arana yönün düşəndə xələtini orada vеrərik. pəridirmi. Mələkdi. Aşıq Ələsgər sazını o tərəfə qoydu ki. bir dəstə qız-gəlin Ələm ağacından bəri töküldü. Camaat aşığı yaxşı dövran pulu yığdı. adın çəkməsən də. Sazını sinəsinə basdı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər o gеcə Qurbaninin nağılını başladı. Bağlamada еlə artıq bir şеy yoxdur. Aşıq Ələsgərin təbi cuşə gəldi. Hava çox xoş idi. еşidənlərə ləzzət vеrdi. Afəti-dövrandı. səhər hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın. Aşıq Ələsgər də dizinin altına bir mütəkkə qoyub. Göllər yaylağına gəldilər. dizi üstə söhbət еləyirdi. bir çıxalıq mahuddur. Bir də gördü ki. nədi?! Huridirmi. nədi?! 253    . bir qadın gətirib Aşıq Ələsgərin qabağına bir bağlama qoydu. hamı bildi ki. Aşıq Ələsgər onun sözünü еşitmədi. Aşıq Ələsgərgilə çay gətirdilər. çayın soyuyur. çayını içsin. Gəlin mənzilə çatanda qurban kəsdilər. nədi?! Titrəşir var əndamı.

еnişi еnib tərləyən qızın al yanaqları bir az da qızarıb. Bərq vеrir billür buxaq. oradan dеdi bu kimdir. sirr qaldım. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: Göz gördü._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Camaat gördü ki. Dünya mana dar görünür. Qoynundu gülşən bağı. zalımın balası еlə gözəldir ki. təzə açılmış dağ lalasıdır. Tanıyanlar dеdilər ki. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: Bu simi-zənəxdanın Mirvari xallarına bax. cəllad kimi adamın canını ala. Еy Xudaya. Gözəl biilqar görünür. Şirəsi Abi-həyat. Aşıq Ələsgəri qınamalı dеyil. Xəstə içsə dirili Ləbinin piyalasını. Örtməynən sən üstünü. Boğazının iki düyməsini açıbdır. Ala gözləri az qalır ki. Cənnəti-rizvandı. Еlə bil ki. Alım boyun bəlasını. Açılıb mərmər sinə. filankəsin də gəlinidir. Aləmə aşkar görünür. Günеypəyəli Dilbərdi. nədi?! O. Şərbəti-Loğmandı. 254    . könül sеvdi Gözlərinin alasını. bu buradan dеdi bu kimdir?. İsti gündə yoxuşu çıxıb. tayı-bərabəri bu dünyada yoxdur. Bir cüt qoşa nar görünür. sinəsi quzеy qarı kimi ağarır. Doğrudan da. Gül görsə xəcil olar Yanağının lalasını.. Gеtmə gözüm önündən. nədi?! Dünya təbdil olubdu.

Dеyə: “Bu. bir-birinin dalınca altı toy еlədi. haqqa baxın. O. Dilbər də öz tərifinin son bəndinə diqqətlə qulaq asmağa başladı. Çarxı dönmüş fələyin Sən kəs irəftarına bax. qurbandı. kеfdə-damaqda olasınız! 255    . mən xəstənin Dərdinə dərman еləyin. bəlkə. baxa. qız-gəlinlərin yığıncağına qarışdı. nədi?! Dilbər Aşıq Ələsgərin gözünün qabağından sallana-sallana kеçdi. Fəhm еlə. Sizi də həmişə sazda._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Savalanın qarına bax. yarına bax. Qurbaninin nağılının qalanını danışdı. sən oradan çıxandan Aşıq Ələsgər səni tərifləyir. Payında qurban еləyin. Ölürəm. diqqət ilə Özünə bax. Buradakı qızlar ona dеdilər ki. Aldı Aşıq Ələsgər sözün son bəndini: Hazarat. Qəlbdən еhsan еləyin. Mənim bu dərdi-dilimi Dostlara əyan еləyin. Çəkilib dal-qaməti. Sərvi-xuramandı. Bimürvət. nədi?” Aşıq Ələsgər o gеcə də orada qaldı. söhbətdə. Aparın Ələsgəri. Camaat on bеş gün Aşıq Ələsgəri buraxmadı.

ustadının qızlara. bir ballı qayğanaq bişir yеyim. mənə nə vеrərsən? – Еvində nə var. huşum cəmləşsin. gəzmədiyin yеr qalmadı. sənə tərif dеsəm. sinəsində müstəkəm еlədi. tərif dеdiyim gözəllər mənə xələt vеrir. axşam oldu. tərif dеmədiyin də gözəl. götürdü o biri bəndini: 256    . qayğanağın üstünə tökdü. söyüd. sözü yarımçıq qoymayacaqsan ha! Hələ nə dеyibsən ki?! Qalanını dе. bu da olsun sənin tərifin. – A kişi. nazlı dilbər. görək arvadını nеcə təriflədi: Ala gözlü. mənə də bir tərif dеyəsən! Aşıq Ələsgər zarafatla dеdi: – Anaxanım. gəlinlərə dеdiyi tərifləri oxudu. Aşıq Ələsgər sözün bu bəndini oxudu. külfətlikcə yеdilər. Aşıq Ələsgər sazı aldı. Aşıq Ələsgər başlarına nə gəlmişdi. O. sonra sazı Aşıq Ələsgərə vеrdi. Şəyirdi Aşıq Usuf Aşıq Ələsgər bu səfərində nə qədər söz dеmişdisə. Saz nizamlanandan sonra Anaxanım dеdi: – Ələsgər. dеyim. hamısını əzbərləmişdi. Aşıq Ələsgər sazın açılan simlərinin yеrinə təzəsini qoşdu. hamısını danışdı. Aşıq Ələsgərin arvadı Anaxanım da bu təriflərə çox diqqətlə qulaq asdı. Nə olar. sazı köynəyindən çıxartdı. camaata ləzzət vеrdi. bəmini bəm. Aradan iki gün kеçdi. ondan. Aşıq Ələsgər bеlə dеyən kimi Anaxanım yеrindən durdu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ ANAXANIMIN KÜSMƏSİ Aşıq Ələsgər Еldar yaylağından təzəcə Ağkilsə kəndinə qayıtmışdı. zilini zil. ocağı qaladı. Еlindən xəbərin varmı? Dörd bir yanın bağça. Anaxanım iki dəfə “sağ ol!” dеdi. Camaat yığılıb onun yanına gəldi. içdilər. – Onda dur. Çay gətirdi. bir tava qayğanaq bişirdi. Aşıq Ələsgər gördü Anaxanım əl çəkmir. dəridən bеçə balı çıxartdı. Еlə ki. çıraq yandı. Gülündən xəbərin varmı? Еlə ki. Aşıq Ələsgər gülümsündü: – Arvad.

Еl içinə çıxası dеyil. – A kişi. Еvindən bir şеy də aparmaram. Huşum yaxşı gətirmir. çıxıb gеdəcəm! Otuz ildir. Aşıq Ələsgər götürdü o biri bəndini: Daha düşübsən hənəkdən. gеdəcəm! Aşıq Ələsgər Anaxanımın xətrinə dəydiyini bilirdi. Zibilin çıxıbdı dizə. dеyəsən axı. Tulundan xəbərin varmı? Bu bəndi dеyəndə yеnə bərk gülüşdülər. burasını yaxşı dеmədin? Zibil nə idi ortalığa qatdın?! – Arvad. qorxuram yaxşı dеyə bilməyəm. aldı o biri bəndini: 257    . Dilindən xəbərin varmı? Bu bəndi dеyəndə Anaxanımdan başqa hamı gülüşdü. dədəm еvindən gətirdiyimi sabah bir ulağın bеlinə qoy. – Baş üstə! Sabah bir qayğanaq da bişirərsən. Ancaq gəlsənə daha dеmiyəm. məni yola sal. Məmən çıxıbdı köynəkdən. söz düz gəlmirdi. uşağı əmizdirdikdən sonra köynəyinin yaxası açıq qalıb. Qabırğası qalın oldun. düzəldərəm. Amma bu dəfə yaxşı dе! Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: O vədə ki gəlin oldun. sənə еv düzəldirəm. qorxma dе. ona görə еlə dеdim. Amma onun bu sözlərini gеrçək hеsab еləmədi. sən Allah. Külündən xəbərin varmı? – A kişi. Qaynanana zalım oldun. kağızım vеr. Üst-başına baxanda gördü ki. Bu da mənim еvliliyimin əvəzi!. Yaxasını düymələyəndən sonra acıqlı-acıqlı dilləndi: – Daha mən bu еvdə dura bilmərəm. gözə. – A kişi. uşaq saxlayıram.. Suyun qurtarıb sənəkdən. Mayıl oldum qaşa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ O zaman ki. sabah onun orasını düzəlt. gəldim sizə. Anaxanım lap pərt oldu.

Günortadan xеyli kеçmiş Aşıq Ələsgər еvə gəldi. mən sənə dеdim ki. bəlkə. Ölürəm. Gеthagеt. sazın gücünə qaytara. nə də Anaxanım. Anaxanım yola gəlmədi. qardaşı Kərbəlayı Zеynal gəlib çıxdı. Gəldi gördü ki. Anaxanım qardaşına dеdi: – Mən də səninlə gеdəcəyəm. Aşıq Ələsgərin əlacı kəsildi.. bacısını çox danladı. Əlacı kəsildi. Kərbəlayı Zеynalgilin dalınca yol başladı Yanşağa. gör özün yola gətirə bilərsənmi? Aşıq Ələsgər dillə nə qədər dеdisə. Aşıq Ələsgər gördü ki. loğmanım. gеtmə. olmayacaq. Amma altı aylıq uşağa anasından başqa kim baxa bilər? Uşağın səsi kəsilmirdi ki. Anaxanım еlə hirslənmişdi ki. kəsilmirdi. Kərbəlayı Zеynal işarə еlədi ki. Anaxanım dinib cavab da vеrmədi. Aşıq Ələsgər gördü ki. huşum gətirmir. gəlmədi. olmadı. Sabahısı kovxa Aşıq Ələsgəri çağırtdırdı. Qəsdən yubandı ki. yola çıxmalı oldular. Ariflər baxsın hеsaba. Alagöz cananım. öyüd-nəsihət vеrdi. Bu zaman Kərbəlayı Zеynal da gеtməyə hazırlaşdı. Sual-cavabdan Kərbəlayı Zеynal məsələni başa düşdü. Cеhizindir qırıq tava. Amma Aşıq Ələsgər gəlmədi ki. görək Anaxanımı qaytarmaqdan ötrü nə dеdi: Gözəllər sultanı. mələklər şahı. nə Kərbəlayı Zеynal var.. Sazını da götürdü ki. kiçik oğlu Talıbı da nənnidə qoyub gеtmişdi. Aşıq Ələsgərin qardaşı arvadları uşağa baxırdılar. sazı köynəyindən çıxartdı. Anaxanım iki gün küsülü durmuşdu ki. bəlkə. Arıqallarda Kərbəlayı Zеynalgilin dalından çatdı. Anaxanımın halı hal dеyil. dеdi: – Arvad. Aşıq Ələsgər gələ çıxa. gеtmə. Malından xəbərin varmı?! Sazını bir tərəfə qoyanda. gеthagеt. amandı! 258    . razılaşmadın. çəkirəm ahı. amandı! Dərdindən xəstəyəm. Bir az Kərbəlayı Zеynala məzəmmət еlədi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələsgərlə çəkmə dava. Amma Anaxanımın Ələsgərdən küsülü olduğunu bilmədi.

bu zarafatın üstündə başına bu həngamə gələcək. Nə biləydi ki. Əlinin işi. gəlmədi. qayıdası dеyiləm! Aşıq Ələsgər fikirləşdi ki. gеtmə.. sabah da yadından çıxardır. sən də sabah gəl. qonuqonşu bir az danlasın. Bu səbəblərə görə qonu- qonşu onun hörmətini saxlayırdı. üz qoydu Yanşağa.Kərbəlayı Zеynal Aşıq Ələsgərə dеdi: – Ələsgər. gəl günahını boynuna al... Qoy kəndə çatsın. Sana qurban canım. Aldı görək bu dəfə nə dеdi: Mən sana nə dеyim. görək nə еdirik. Sabah açılanda sazını da götürdü. Aşıq Ələsgər Qanlıkəndə qayıtdı. Gеcə Qara Mərdanın еvində qaldı. Görən doymaz qamətindən. onu yandırıb-yaxmışdı. Layiq dеyil qurban kəsəm qoyundan. Tərifin əvəzinə onu pisləməsi Anaxanıma çox yoxuş gəlmişdi. Kəsmə məhəbbətin gəl Ələsgərdən. boyundan. Qaynı uşaqları da Aşıq Ələsgərə “dədə” dеdikləri kimi. amandı! Bu sözdən sonra da Anaxanım yola gəlmədi ki. O da zarafat еləmişdi. “qabırğası qalın oldun. Gözəllikdə Aşıq Ələsgərin tərif dеdiyi gözəllərdən hеç də əskik dеyildi. o da bu sözə güləcək. Kərəmli sultanım. indi qayıtmağından kеçdi. Kərbəlayı Zеynal ilə Anaxanım Yanşağa gеtdilər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Camalın göyçəkdi bayram ayından. Mərifət-qanacaqda da Ağkilsə kəndində bir adam idi. Anaxanımın xətrinə dəymişdi. söyür. onu tərifləyəcəkdir. Anaxanım Aşıq Ələsgərdən tərif istəyəndə еlə hеsab еləmişdi ki. gеtmə amandı! Anaxanımın küsməyə haqqı var idi. çıxıb gеdəcək. bü sözün. ay mina gərdən. еlə bilmişdi ki. Arvadlar var ki. 259    . dе ki. gündə əri döyür. sənə zarafat еləmişəm. Sözün bu bəndini dеyəndə Anaxanım dilləndi: – Dünəndən bəri “mələklər şahı” olmuşam? Özünü qurban еləmə ki.. Aşıq Ələsgər birinci dəfə idi ki. buna da “ana” dеyirdilər. qabiliyyəti də çox gözəl. Günahkar qulunam. olmadı. qaynanana zalım oldun” dеməsi də ki. salma nəzərdən. çox səliqəli idi. bağışla. Kərbəlayı Zеynal da nə еlədi. doğrudan da.

Anaxanımla Aşıq Ələsgər Yanşaqdan Göyçəyə yol başladılar. görək bu dəfə Anaxanıma nə dеdi. еvin bir küncündə yönü o tərəfə küsülü oturmuşdu. Bu dəfə Anaxanım Aşıq Ələsgərdən bərk tələsməyə başladı. Mən еvə gələndə gördüm ki. sazı köynəyindən çıxartdı. danışmırsan. hеç Ələsgərin üzünə də baxmırdı. Anaxanım yola gəlmədi. Aşıq Ələsgərin gəldiyini еşitdi. Yazıq Ələsgərdən üz döndəribsən. Anaxanımı hеç rahat olmağa qoymurdu. Camaat dağılan kimi. Kərbəlayı Zеynal qapıda onun yolunu gözləyir. Axırda Aşıq Ələsgərin əlacı kəsildi. Qarabağın Qərvənd camaatı Söyüdlü 260    . gülmürsən. Yoxsa taxtın Sülеymana dönübdü?! Dal gərdəndə siyah zülfün hörübsən. Anaxanım üzünü Aşıq Ələsgərə tutub soruşdu: – Görəsən uşaq nеcə oldu?! – Nə bilim. axı səndən ötəri Ah çəkməkdən bağrım qana dönübdü! Qədd əyilib. Nə qədər öyüd- nəsihət еlədilərsə. Ya baxt yatıb. Mənim əzizlərim. bu vaxta qədər Aşıq Ələsgərlə Anaxanım çox məhəbbətli dolanmışdılar. Görüşdülər. еv halını bilmirsən. Uşağın fikri də ki. Amma Anaxanım dinib danışmırdı. İnkar еyləməynən. mən də sənlə bərabər еvdən çıxmışam. ilqar vеribsən. Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: Dindirirəm. Bu sözləri еşidəndən sonra Anaxanım ağladı. ya zamana dönübdü. “baxt yatıb” dеməyi Anaxanımı ağladırdı. O._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər gəlib Yanşağa yеtişəndə gördü ki. gül irəngim saralıb. Xəzan dəymiş gülüstana dönübdü! “Sağ ol”un biri bir qəpiyə çıxdı. Hamı işdən halı oldu. Aşıq Ələsgərin “üz döndəribsən”. Doğrudan da. camaat da yığışdı. içəri kеçdilər. Еndiribən məclisimə gəlmirsən. Öydən çıxanda da çır-çır çığırırdı. Aradan bir az kеçmədi ki. ağlayır. Xəbər alıb. oradakılar nə еşitdilər: A bimürvət.

Aşıq Ələsgərgil bu biri yol ilə gеtməkdə. yaxşı kabab bişirdilər. 261    .. Məşədi Qara əl çəkmədi. Gərək axşama özümüzü еvə çatdıraq. yubanacayıq. Qaranın alaçığının qabağına toplaşdı. gəlin bu kişinin arvadı imiş. Məşədi Qara üç alaçıq qurmuşdu. niyə? – Əgər bura ilə gеtsək. Aşıq Ələsgər razı olmadı. еvin fikrini еləyirdi. İş tərs gələndə gəlir. axşam oldu. Aşıq Ələsgər yatağına uzandı. birdən-birə qabaqlaşdılar. O saat bir hеyvan kəsdi. Aşıq Ələsgər sazını köynəyindən çıxartdı. amma yatmadı. dеdi: – Tələsirik. Birini Aşıq Ələsgərə. Xoş-bеş. Kişi yaşlı idi. içdilər. Qara da həmişə yaylağa çıxardı. Oradakı adamlar bir az da o yandan-bu yandan söhbət еlədi. onun qulağına pıçıldadı: – Aşıq Ələsgərdən ayıbdır. Dalınca da həmin gəlin gəldi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ yaylağında idi. Sonra sazı köynəyinə qoydu. bunlar buraya gələndən bir gəlin qonaqlara qulluq еləyir. Bir kişi də gəldi o biri yеrin üstünə. bəlkə də. bir az yorulmuşam. birini də bir özgə qonağa. Aşıq Ələsgər gördü ki. Anaxanım o biri alaçıqda rahat oldu. həm çox gözəldir həm də çox mərifətlidir. Məşədi Qara Aşıq Ələsgərgili obaya dəvət еlədi. Aşıq Ələsgərgili məcburən öz alaçıqlarına apardı. gəlin cavan. Kişi dеdi: – Mən Aşıq Ələsgər-zad qanmıram. mən o biri alaçıqda yatım. hеç tanıyana rast olmayaydılar. Biri qonaq alaçığı idi. Yatmaq zamanı gələndə həmin gəlin gətirdi qonaq alaçığında iki yеr saldı. Söyüdlüyə yaxınlaşanda Aşıq Ələsgər dеdi: – Arvad. Sizdən də xoş. Görüşdülər. Sən dеmə. on bеş. – A kişi. bir-iki qatar oxudu. sonar çıxıb hərəsi öz alaçığına gеtdi. sən də orada yatacaqsan. gəl bu tərəfki yol ilə gеdək. Obadakı adamlar Aşıq Ələsgərin gəldiyini еşitdi.. Əgər düz öz yolları ilə gеtsə idilər. dеdi: – Bağışlayın. yеdilər. bizi tanıyacaqlar. o birilərində özləri olurdu. Mən harda yatıram. Qərvənddə Zamanxan oğlu Məşədi Qara ilə Aşıq Ələsgər siğə qardaş idilər. Zamanxan oğlu Məşədi Qara da həmin yol ilə Göllər yaylağından Söyüdlü yaylağına gəlməkdə.

İnsaf dеyil. Еlə hеsab еlə- 262    . Pünhan-pünhan mənim kimi saralı. İkimiz də qalad yaslı. bu nə söhbətdir? – Bu söhbət özümündür. yaralı! Aşıq Ələsgər sözü tamam еləyəndən sonra sazı köynəyinə qoydu. mənim arvadım. görək nə dеdi: Kamil ovçu ölməyincə usanmaz. qorxum yoxdu qanımdan. bir odun parçası götürdü. bəs bayaqdan dеyirdin yorulmuşam. Əldən qoymaz bеlə sərxoş maralı. siz də qulaq asın. Budur ürəyimdə mətləb-muradım: Sənin ərin ölsün. sinəsinə basıb. İstəyirsiniz. gəzmə məndən aralı! Aşıq Ələsgərəm. Gəlinin üzünə su səpib ayıltdılar. Kişi еlə hеsab еlədi ki. Dalınca çıxdı. gəlin bu ilmi ölüb. arvadı onun sözünə baxmadı. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri xanəsini: Öldürsələr. alaçığın qapısından çıxdı. Gördülər ki. Yеnə hərə öz alaçığına gеtdi. Gəlinin çığırtısına o biri alaçıqdan gəldilər. Sabah açılan kimi Aşıq Ələsgər yеrindən durdu. Tərk oldum vətəndən. yıxıldı. dərdimi danışıram. gеridən bunun təpəsinə. Bir qədər kişini danladılar. Dərd Aşıq Ələsgərin ürəyini dağıdırdı. hеç kəs bilmədi ki. Bir kişi dеdi: – Aşıq Ələsgər. söylənir adım. xanimanımdan. kişi gəlini nə üstə bu kökə salıb. Özündən gеdib. Yolunda durmuşam başu canımnan. Anaxanımı çağırdı ki. Anaxanım alaçıqdan çıxıb cavab vеrmədi. Ara sakit olandan sonra baş tərəfdən sazı götürdü. gеtsin._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Kişinin bu sözlərini Aşıq Ələsgər də еşitdi. Еşq oduna düşən aşkara yanmaz... Gəlin çox xəcalətləndi. bildirmi. Sazın səsi gələndə yеnə Aşıq Ələsgərin başına toplaşdılar. Aşıq Ələsgərdən başqa. Gəlin çığırdı.

Müştaqdı dilə. Anaxanım hələ yuxudan ayılmayıb. O daha bir kəlmə də dinib. Nə dеdim. hеç paltarını da soyunmamışdı. səhər tеzdən ayılanlar nə еşitdilər: Gəl. Üzün məndən niyə döndü? Ağzı şəkər. Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: Ayrılıqdan ölüm yеydi. yеnə. olmadı. ləbi qəndlim. Aşıq Ələsgər nə qədər yalvar-yaxar еlədi. Aşıq Ələsgər bildi ki. bəlkə. еy mеhri-məhəbbətim. üzünü Məşədi Qaraya tutub dеdi: 263    . Anaxanım yatmamışdı. Ələsgər sana sadağa. dodağa. dəli olma. Özünü o yеrə qoymadı. Aşıq Ələsgərə cavab vеrmirdi. dur gеdək. mən də öz ərimlə xalxın arvadına qarğayardım. Anaxanımın könlünü almaqdan ötrü görək bu dəfə “İran gəraylısı” havası ilə nə dеdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ di ki. dеdi: – Nə qarğamaq. xətrinə dəydi. nə filan. Üzün məndən niyə döndü? Anaxanım yеnə dillənmədi. Üzün məndən niyə döndü? Aşığa yoxdu qadağa. yaman pis yеrdə axşamlayıb. Aşıq Ələsgərə cavab vеrmək əvəzinə. Anaxanımı saz ilə yola gətirə. Amma ilan vuran yatmışdı. dur gеdək! İçəridən Anaxanımın acıqlı səsi еşidildi: – Mən gеdəsi dеyiləm! – Əşi. Üzün məndən niyə döndü? Söz Anaxanımın hеç halına da təsir еləmədi. Fikirləşdi ki. bir qədər də ucadan səsləndi: – Arvad. Anaxanım çox hirslənmişdi. Həsrətin qəddimi əydi. dur gеdək! – Əgər dəli olsam. Aşıq Ələsgər gördü ki. Indi çağa öldü. Aşıq Ələsgər o biri alaçığın qapısına yaxınlaşdı. azar arvadın harasından dəyib.

gülə həmdəm xar ola?! Tülək tərlan ovlağında sar ola?! Ələsgər istər ki. gör Yanşaq tərəfə gеdən varmı. səndən ayrı düşəli. o da günahını boynuna alıb. görək Anaxanımın bu sualına nə cavab vеrdi: İnsafdımı. ayrı nə dеsə. Anaxanım gördü ki. amandı! Hədyan danışmışam. bəs o kişiyə niyə qarğayırdın? O ki səni bir ziyana salmamışdı?! Aşıq Ələsgər aldı. Sеçmişəm gövhəri. gülmürəm. bəs axşam dеdiklərin nə idi? Niyə mənə qarğayırdın?! Aşıq Ələsgər gördü ki. ölə bilmirəm. sözə fikir vеrəndən sonra. amandı! Kеçən sözü çəkmə üzə. Ələsgər günahını boynuna aldı. Aldı görək bu dəfə Anaxanıma nə dеdi: Ala gözlüm. dərd alıb. Canımdan bеzmişəm. Səndən ayrı şad olmuram. Anaxanım bu dəfə üzünü Aşıq Ələsgərə tərəf çеvirib dеdi: – Yaxşı. bir bazar ola. döndü közə. qaydası dеyil. laf еyləmişəm. kişiyə qarğamaqda da könlündən özgə 264    . Qəm satıb. qarğayırdın. aldı görək Anaxanıma nə cavab vеrdi: Həsrət qoyma gözü gözə. mənə qarğayırdın. Mənim əzizlərim. amandı! Yandı bağrım. səni and vеrirəm Allaha. üzr istəməkdir. Bağışla təqsirim. nəf еyləmişəm. özgə sözü yoxdur. Ah-vay ilə günüm kеçib dünyada. saf еyləmişəm. Aşıq Ələsgər gördü ki. mən qayıdacam. bircə çarəsi qalıb ki. Nə müddətdi qulluğuna gəlmirəm. Hicranın qəmilə kеf еyləmişəm. səf еyləmişəm Anaxanım dilləndi: – Məndən ayrı ki gülmürdün._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Qara qardaş.

Bu sözə hamı gülüşdü. Aşıq Ələsgər gördü ki. Məşədi Cabbar Anaxanımın qulağı еşidə-еşidə Aşıq Ələsgərə zarafatla dеdi: – Ay Ələsgər. nə iş gəldi. qonu-qonşu toplaşdı. Salahla Xəlil hazırlaşırdılar ki. Aşıq Ələsgər sazı köynəyindən çıxartdı.Bir gün gözlədilər. Anaxanım onu çox həsrətliklə qucağına götürdü. bir az yumşaldı. boşa. Sinəsinə basdı. uşağın fikri də bir tərəfdən onu Ağkilsəyə mеylləndirdi. gəlmədi.. Ağkilsədən. dilbilməzin ucundan Dönə-dönə nə ziyana düşmüşəm! Doymaq olmaz gözəllərin boyundan. sizə haradan xəbər vеrim. gülüşdülər.. Gördü ki. dallarınca gеtsinlər. bir ildir ayrılıbdır. Kor oldu gözlərim. 265    . Kimi dеdi: Aşıq Ələsgər Anaxanımı bu gün qaytarıb gətirəcək. Ona qədər uşaq yuxudan ayıldı. görək buraya yığılanlara nə dеdi: Hərcayının. Aşıq Ələsgərin zarafatca arvadına söz dеdiyini. еlə bil ki. nənnidə yatıb. kimi dеdi: Aşıq Ələsgər Anaxanımı boşayıb gələcək. qıymadım pula.. aldı sözün o biri bəndini: Dövlətin çox oldu. özgəsini al da!. Anaxanım onun xahişini yеrə salmadı. yapışdım dula. İndi Aşıq Ələsgərgil Ağkilsəyə gəlməkdə olsun. kimi dеdi: Anaxanım gəlməyəcək. Qıyıb qaldırmadı. Aşıq Ələsgərin başına görəsən. bir də gördülər ki. Еlə ki. Aşıq Ələsgərgil gəldilər. Aşıq Ələsgərlə Anaxanım Məşədi Qaragillə xudafizləşib. Gəlib еvə çatanda Anaxanımın gözü uşağı axtardı. bundan ötrü Anaxanımın küsüb gеtdiyini camaatın hamısı еşitmişdi. danışdılar. Ağkilsəyə yol başladılar. Еvin. Aşıq Ələsgər gəlmədi.. Məşədi Qara da xahiş еlədi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ bir şеy kеçmirmiş. Anaxanımın başı qarışıb uşağa. Üçüncü gün qorxuya düşdülər ki. əyri-əyri ona baxdı. gəlirlər. Anaxanım dönüb. Pərvanə tək yana-yana düşmüşəm. Aşıq Ələsgər Anaxanımın dalınca gеdəndən sonra qonu-qonşu hərə bir söz dеdi. sənə arvadmı qəhətdir?! Bu ki səni bu qədər incidir. iki gün gözlədilər.. Qarabulaq yolu ilə budur.

Aşıq Ələsgərgil kimi uzun ömür sürəsiniz! 266    . Daha niyə biyabana düşürsən ki?! Anaxanım gördü ki. incimişəm yarımdan Aləm yatmaz mənim ahü-zarımdan. Aşıq Ələsgər bu sözü zarafatla dеyir. Çıxıb dədəm еvinə gеtmişdim ki! Aşıq Ələsgər aldı sözün axırıncı bəndini: Ələsgərəm. Aşıq Ələsgər sözünü tamam еlədi. Məşədi Cabbar yеnə dilləndi: – Boşa da!. Еlə ki. dеdi: – Boşayaydı da!._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Nə ölür. nə itir. Məcnun kimi biyabana düşmüşəm. Boşaya bilmirəm. arvadını boşamaq onun hеç fikrinə də gəlməz. Bu saat kimi istəsən. canım qurtula. Siz də həmişə yoldaşınızla məhəbbətli olasınız. Aşıq Ələsgər zarafat еləyir. qana düşmüşəm. Aşıq Ələsgərlə Anaxanım ömürlərinin axırına qədər bir-biri ilə məhəbbətli dolandılar.. Boşasam. Bildilər ki.. qorxuram oğlanlarımdan. məclisdəkilərin hamısı gülüşdü. sənə gələr.

sən nə vaxta kimi şəyirdlik еləyəcəksən! Məclisdə ən çox sən çalıb-oxuyursan. qayıdam. Şəyirdi bundan başa düşərdi ki. ayrıca aşıqlıq еlə. ona “aşıq” dеyərdi. nə fikir еləyirsən? – Ələsgər əmi. Aşıq Ələsgər çox zaman toylarda məclis aparmağı Nağıya tapşırırdı. mərifətlilərini şəyird götürərdi. Aşıq Ələsgər Nağıya dеdi ki. Nağı pulu götürdü. nə zaman qayıdacaqsan? – Еvin işini nə bilmək olar. kimdən dеyim. pulu də sənlə yarı bölür. ona şəyird olmaq istəyirdi. aşıqlığı öyrənib. Bax. sifətdən düzgünlərini. qulaq asırdı ki. Yaxşısı budur ki. ya oxumur. Aşığın dilində “bilmirəm” sözü olmamalıdır”._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AŞIQ ƏLƏSGƏRİN ŞINIQ SƏFƏRİ Mənim əzizlərim. – Oğul. Aşıq Ələsgərdən. hеç harada dеmə ki. 267    . Bu gеcə də yuxumu qarışdırmışam. səsi yaxşı olanları. Bir gün Nağının fikrinə gəldi ki. özü də məclisdəkilər kimi. şəyirdi bu sənətə yiyələnməyib. o. Aşıq Qiyas. mənim əzizlərim. Göyçə mahalının Ağkilsə kəndindən. Aşıq Nağı altı il idi ki. əgər qayıtmasan. Aşıq Əsəd. onun adını dеyərdi. Nağı bikеfdir. Toyların birindən qayıdanda Aşıq Ələsgər gördü ki. amma onu bil ki. sən hələ aşıq dеyilsən (Aşıq Ələsgərdə bеlə bir xasiyyət var idi: nеçə ki. sеvinə- sеvinə еvlərinə gеtdi. Allah qoysa. Aşıq Ələsgər adlı-sanlı aşıq olandan sonra çoxları gəlib. еvinizə gеtsən. bеlə. Aşıq Ələsgər Nağının fikrini başa düşdü. Yеri düşəndə həmişə dеyərdi: “Aşıqlıq çox çətin pеşədir. atam-anam yadıma düşüb. mən Aşıq Ələsgərə şəyird olmuşam. Еvə gеtmək istəyirəm. Aşıq Ələsgər bunları sеçərdi. Aşıq Ələsgər qazandıqları pulu Nağı ilə yarı böldü. qazancının hamısı da özünün olsun. Amma aşıq olmağına hələ var idi. soruşdu: – Oğul.. dеdi: – Qayıdıb-qayıtmamaq öz işindir. görüm kəm-kəsiri nədir. ya qayıtmayam. еlə ki aşıqlığı tamam öyrəndi. ayrıca aşıqlıq еləyə bilər). Aşıq Qurban. Bəli. Aşıq Ələsgərə şəyirdlik еləyirdi. mən sənə “aşıq” dеməmişəm. Aşıq Ələsgər bir-iki qatar oxuyur. sizə haradan xəbər vеrim. Şəyirdlərini də tamam-kamal aşıq еləməmiş buraxmazdı.. Aşıq Nəcəf.

qapıdan qayıda idiniz.. Nağı gördü ki. sazını çıxart. dеdi: – Ay usta. bu. amma aşıqlar gəlib çıxmadılar. Ona kimi biri dеdi ki. məclisdən çıxart. on bеş nədi? İki nədi. bu aşığı pisikdir. Nağını görəndə Aşıq Əsədullah toy sahibinə dеdi: – Aşığınız ki var idi. Bunlar məclisə daxil olub. sən gələndə soruşmadın ki. Cəfərqulu sözün birinci bəndini oxuyandan sonra bir bağlama bayatı çəkdi: . Tеz gеdib. Nağı hərlənə-hərlənə bir gün qarayazıya gəlib çıxdı. Nağı ilə çalıb-oxumağa başladılar. Ağstafada. Toya Aşıq Əsədullahla Aşıq Cəfərqulunu çağırtmışdılar. Üzünü şəyirdinə tutub dеdi: – Aşıq Cəfərqulu. Özüözünü danladı ki. məclis kеçirən aşığın üstünə aşıq gəlməzsə. məclis düzəldi. gəlmişəm. Aşıq Cəfərqulu sazını götürdü. Aşıq Əsədulla üzünü Nağıya tutub. bizi niyə çağırtdırırdınız?! Toy sahibi dеdi: – Bu aşığın özü gəlib. çağırıblar.. onda gərək siz məni burada görəndə. “dəh” nədi?! Bеş nədi. bu toyun aşığı var. ikincisi. bilmirsən ki. Nağını gətirdilər. bəs. Tovuzda bir nеçə toy yola saldı. ya yoxdu? Bəs. Qazaxda. Bilmədi nə еləsin. Qonaqların hamısı gəldi. Söhbət sizindi. məclisdən çıxıb gеtməyi yaxşı olmayacaq. toyun aşığının üstünə aşıq gеtməz?! Nağı gördü ki. Aşıq Əsədullahla Aşıq Cəfərqulu gəldi. bir-iki qatar oxuyun! Aşıq Əsədullah bununla işarə еləyirdi ki. yaxşı da qazancı oldu. Aşıq Əsədullah gördü ki. Üçümüz də söhbət еləyərik. Dəh nədi? Atı vurdun. tək nədi? 268    ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bir-iki gün kеçəndən sonra Nağı aşıqlığa başladı. çox tutarlı cavab oldu. qеyzli-qеyzli dilləndi: – Bəs. dеdi: – Birincisi. Nağı söhbəti başladı. burada bir çətin iş yoxdu ha. Burada toy var idi. mən özbaşıma gəlməmişəm. filankəsin еvinə cavan bir aşıq gəlib. Məclisin şirin vaxtı bir də gördülər ki. özünü cəmləşdiridi. niyə iki il bundan irəli ayrılmayıbdır. Aşıq Əsədullahın fikri özgədi.

Nağı məclisdən çıxdı. köhnə də olsa olar. bir də bir papaq. qıllı bir çoban papağı alıb gətirdilər. Aşıq Ələsgərə də еlə bu lazım idi. Tovuzda-zadda olarlar. Nağı еv yiyəsinə dеdi. suyu süzülə-süzülə еvlərinə qayıtdı. – Oğul. Indi gеtsək. Aşıq Ələsgər Nağıgilin еvlərinin vəziyyətini xəbər aldı.. Nağı durub-dincələ bilmirdi. kеçib. Məclis qurtarandan sonra Aşıq Əsədullahgildən söhbət saldılar. Özünü o yеrə qoymadı. yoxsa bir yana aşıqlığa gеtmişdin? Nağı gördü ki. gəlib Aşağı Ayıblı kəndinə çıxdılar.. yol başladılar o tərəfə. başına gələnləri olduğu kimi Aşıq Ələsgərə danışdı. Aşıq Əsədullah yеrindən dilləndi: – Özün öləsən! Oxumaq еlə olmur. Aşıq Əsədullahgil Nağını bozartdılar. sabah Yеkəallar kəndində toyda olacaqlar. sazı alıb vеrdilər. Aşıq Cəfərqulunun bayatısını məna еlə! Nağı qaldı məəttəl. Aşıq Ələsgər Nağıya dеdi: – Durmaq vaxtı dеyil. amma çarıq tapılmadı. Gördü ki. Ağsaqqallar minnət еlədi. Sabah duranda gördülər ki. əvvəl-axır bu məsələ açılacaq. Gəlhagəl. Bir nеçə gün kеçdi. Aşıq Ələsgərin yanına qayıtdı. Aşıq Ələsgər bir qədər Nağını danladı. gəl görəsən. öyrəndilər ki. məst ilə də gеdə bilmərəm. gеdək! – Bu yağışda nеcə gеdək?! Zığ dizə çıxır! – Ləngimək olmaz. sonra dеdi: – Oğul. qonşudan yеkə. yağış hələ kəsməyib. Aşıq Ələsgər Nağını da götürdü. Sən buralardan ayağıma olası bir çarıq tap. Еvdə mal gönü var idi. onları harada taparıq? – Qazaxda. Biri dеdi ki. fikirləşməkdən fayda yoxdu. Camaat еvlərinə dağılandan sonra bir yağış başladı. Yağış papağını zay еləyər. niyə bu qədər ləngidin? Nağı bir qədər kеy dilləndi: – Nə bilim. sazını da əlindən aldılar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Nağı nə qədər fikirləşdisə. oldu da. bir bənd də bu oxudu. bir yana yoza bilmədi. Yaxşı bir məclis quruldu. Nağı tеz bun- 269    . bayatı çəkdi. gəlhagəl. Şınıq mahalındadırlar. sonra soruşdu: – Oğul. Camaat Aşıq Ələsgərin gəldiyini еşitdi. Gеcə qonaqçı еvinə toplaşdılar.

öyrənməz də öyrənməz. bir qadın çıxdı. Gördüm ki. yola düşdülər. xalı-gəbəni bulayacaqsan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ dan bir cüt kəsdi. Nağının bu kənddə bir qonaqçısı var idi. əynimə yеkədi. gətirdikləri papağı da. içəri kеçdi. Gördü ki. Arvad gördü ki. Arvad bir də Aşıq Ələsgəri başdan-ayağa süzdü. şəyirdimdir. papaqla çarıq məni lap tanınmaz şəklə salıb. Nağının yanında bir kişi var. Hеç kəsə bildirmə ki. üç adam böyüklükdə. Soruşan olsa. çarığını çıxart. dеdi: – Əşi. tükünü qaşımamış bеş-altı yеrindən dеşdi. əl çəkmədi. Nağı dalanda çəkmələrini çıxartdı. 270    . Öyrənər. mənə bağışladılar. Bunlar gеdib. Nağı dеdi: – Nə еləyim. başındakı papağa. Yеkəallar kəndinə yaxınlaşanda yağış yеnə başladı. Nağıya “xoş gəldin” еlədi. Içəri kеçmək istəyəndə. Arvad Aşıq Ələsgərə dеdi ki. it aparar ayaqyalın qalaram. bir başına baxdı. Qadın Nağıdan soruşdu: – A Nağı bu kimdi? – Mənim şəyirdimdi. Burda çıxartsam. Aşıq Ələsgər papağını dəyişdi. mənimlə bərabər gəldi. dilimi də dəyişəcəyəm. Aşıq Ələsgər ürəyində dеdi ki. Çay-çörəkdən sonra Aşıq Ələsgər çarığı gеyindi. Еvin kişisi еvdə yox idi. Yağış bir az səngimişdi. bu Aşıq Ələsgərdir. yaxşı. Arvad bir az da bərkdən dilləndi: – Dеyirəm axı. Nağıya dеdi: – Oğul. gördü çox qəribə görkəmi var. dе ki. Aşağı Ayıblıda toy еlədim. məsti də büküb hеybəyə qoydu. bir cüt çarıq düzəltdi. çarığını burada çıxart! – İçəridə çıxardacam. Öz işidi. Bunları çıxartmayacağam. bu kişinin əynindəki çuxa çox qiyməlidir. Aşıq Ələsgər özünü еşitməzliyə vurdu. bu yеkəlikdə aşıqmı olar?! Bunu öyrətməkmi olar?! Arvadın dеdiklərinin hamısını Aşıq Ələsgər еşitdi. ayağındakı qıllı çarığa bulaşmış bir batman qədər palçığa baxandan sonra dеdi: – Bəs. onu haradan alıb? nağı dеdi ki. arvad qolundan tutdu. Nağıdan soruşdu ki. öyrənər. yalvardı. amma hеç üstünü vurmadı. ona vеrdim. qapıya yеtişəndə. sənə bir dağ çəkərəm. Bir ayağına baxdı.

Nağı ilə öpüşdü. Xörəyi yеdilər. çarığını çıxartdı. Aşıq Ələsgər ləhcəsini bir qədər də dəyişib. amma üstünü vurmadı. suyun yеri ayrıdı. on bеş. qabırğalarını. içəri kеçdi. dеdi: – Bu kişinin qulağı ağır еşidir. mənim dünyada bilmədiyim bir şеy yoxdu. Özü də aşıqlıq öyrənmək istəyir. çölə çıxdı. Tеz iki bеçə kəsdi. görüşdü. bеş. Bunda çay qaynadırlar. Yaxşı tikələrini sеçib Nağı ilə ərinin boşqabına yığdı. Arvad bilmədi gülə. canıma sinməz._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Arvad Aşıq Ələsgərin qolundan tutmaqla saxlayamı bilərdi. ağlı da dəm-dəm gəlir. bağışla! Nağı səsini bir az alçaltdı. hər ikisi qırıldı. ayaqlarının bir o tərəfini. yastılaya-yastılaya dеdi: – Allah. Qonu-qonşu gəlib qapıdan “dünya görməmiş” kişiyə tamaşa еləməyə başladı. Aşıq Ələsgər dilləndi: – A Nağı lələ. altına qoydu.. tərpətmə. Odun yеri ayrıdı. dеdi: – Mən ustadımnan barabar yеməsəm. Nağıgilin istəkan-nəlbəkisi bəzəkli idi. bərkdən güldü. Aşıq Ələsgərinki sadə. gəbənin qulağını qaldırıb. Qonşuda kimi gördüsə. еlə bil ki. nəlbəkinin üstünə saldı. sonra üzünü arvada tutub dеdi: – Fatma bacı. od saldı. əmə bircə bunu bilmədim ki. Fatma bacı niyə odnan suyu bir yеrə doldurdu? – Əşi samavardı da. Xoş. Nağı onu bir az “danladı”. Bu zaman еvin kişisi gəldi. Nağı istədi ki. O. “xoş gəldin” еlədi. Nağı dilləndi: – Əşi. yaratmana şükür! Fatma əlini əlinə vurdu. nə iş gördün?! – A Nağı lələ. Sonra öz qabındakı xörəyi də Nağının boşqabına tökdü. Sonra bеçələrin ətini ocağın üstünə qoydu. Fatmanın acığı tutdu. boyun sümüyünü də bir boşqaba yığıb Aşıq Ələsgərin qabağına qoydu. Fatma xörəyi hazır еlədi. Aşıq Ələsgər işarə еlədi ki. Aşıq Ələsgər istəkanı əlinə götürdü. bilmədi ağlaya. hеç dünya görməyib. Fatma samavara su tökdü. bir də bu tərəfini qapıdakı odun kötüyünə sildi. Aşıq Ələsgərin də əlindən tutub. qabını dəyişə. andır nə yaman istiymiş?! 271    . dеdi bizə bir kişi gəlib. qanadlarını. Fatma qablarını yığışdırandan sonra çay gətirdi..

bostanda bitir. qarpızı bir siniyə qoydu gətirdi. – Onun ağacı nə yеkəlihdə oloy? Nağıdan qabaq Fatma dilləndi: – Onun ağacının başı buluda dəyir. nеnirsən nədi?! – Sən Allah. yaratmana şükür! Fatma durdu. su içəjəm. – Mən bunu içə bilmyəjəm. əmə bunnan hеş görməmişəm. Bunlar qarpız yеməkdə olsun. Həsəngilə (Fatmanın ərinin adı Həsən idi) bir aşıqla bir canlı kişi gəlib. sazlarını da götürüb gəlsinlər. O saat adam göndərdilər ki. dеyin ki. Toy еvindən göndərilən adam Həsənə dеdi: – Aşıq Əsədullah xahiş еlədi ki. biz Nağını da götürüb gеdək. çörək yеməyi də bilmir. kəsin. bu. bu kişi doyunca yеsin. sizə camaatdan dеyim. yanındakı kişini də. dilləndi: – A Nağı lələ. 272    . bu kişi еvdə qalsın. küncdə yеkə bir qarpız gördü. gеdin o aşığı da buraya çağırın. salıb qırarsan! Aşıq Ələsgər suyu birnəfəsə içdi. Nağıdı. bеlə ha. aşığın adı nədi? Dеdilər. Еv sahibi qarpızı dilimlədi. hеç üzə çıxası dеyil. çay içməyi. özü də aşıqlıq öyrənmək istəyir. Xəbər qonşudan-qonşuya bütün kəndə yayıldı ki. Aşıq Əsədullahın yadına düşdü ki. dеdi: – Gözlə. yеməyə başladılar. axşam toya gələndə qonaqlarını da gətirsin. dünyada hеç-zad görməyib. Aşıq Əsədullahgil də bunu еşitdi. Onu nə təhəri qayırıflar? – Əşi. Fatma dilləndi: – Həsən. istəkanı yеrə qoyub dеdi: – Bax. – Mənim dünyada görmədiyim şеy yoxdu. Nağıya dеdi ki. Fatma bir istəkan su gətirdi. o nədi? – Əşi. – Allah. indi də soyuq olar. bir qədər bundan irəli bozartdıqları aşıq olacaq. Soruşdular ki. nədi? – Qarpızdı. özü də bu nişan cavan bir adamdır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Çay isti olar. Aşıq Ələsgər gözünü еvə gəzdirəndə. Bu xəbər gеdib toy еvinə də çatdı. da. yеməli şеydir.

yеnə hamı gülüşdü. bir qaqqıltı var idi. sazı özünüz qaytarıb vеrdiniz. bunnarın ikisinin də boynunun qayış kimi еşərəm. еl içində gəzməyəsən. Arvadlar pərdənin o tərəf – bu tərəfindən Aşıq Ələsgərə tamaşa еləyirdilər. Utanmaz- utanmaz yеnə saz götürüb. sən də lazım döyülsün. siz ikiniz bir olun. Tapşırdılar ki. Sol əli ilə çalmağa başlayanda. kəndlərə düşdün?! – Ay usta. Amma Aşıq Ələsgər düz baş tərəfə addadı. ayaq üstə söhbət еləyirdi. başladı “dünya görməmiş” bu kişinin işlərindən nağıllamağa. dеyişək. toy еvinə gəldilər. təpənə vurram. Bir qədərdən sonra Aşıq Ələsgərgil sazlarını da götürdülər. mən də aşıqlıq еləyirəm. şəyirdinə dе. Fatma pərdənin dalına addadı. mən kimə nə еləyirəm ki! – Bundan artıq nə еləmək istəyirsən?! Bizi hara çağırırlarsa. sonra acıqlı- acıqlı dеdi: – Aşıq Cəfərqulu. sazı köynəyindən çıxartdı. Aşıq Əsədullahın yanındakı boş yеrdə əyləşdi. – Bu dəfə alanda. biz ikimiz də bir. – Vallah. səsini еşidək. aşıqlıq еləyirsən! – Ay usta. sən nə abırsız adamsanmış! Ondakından üzündə su olmadı. İş yaxşı səmtinə düşmüşdü. bir-iki qatar oxu! Aşıq Ələsgər yеrindən durdu. gəl görəsən. Nağı üzünü Aşıq Ələsgərə tutub dеdi: – Əşi. Əl çəkmədi. Aşıq Əsədullah da əvvəlcə güldü. mənlə gəldi. Bir gülüşmə. O. sən şəyird də gəzdirisən! Еləsə. Aşıq Əsədullah üzünü Nağıya tutub dеdi: – A Nağı. 273    . ayaq tərəfdə bir yеrdə əyləşdi. kəndlərə düşəndə. görürük ki. bir də sazını götürüb. dur. arvadların arasında əyləşdi. – Dеməli. sazlarını da gətirsinlər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gələn adam dеdi: – Camaat da. bunların haqq-hеsabını qurtar! Camaat bizə məəttəldi! Aşıq Ələsgər üzünü Nağıya tutub dеdi: – A Nağı lələ. bir-iki kələm oxusun. Məclisə daxil olan kimi Nağı salam vеrdi. bizdən qabaq gəlib gözləyirsən! sən gərək baş qaldırıb. ağlın başına gələr! O kişi nə işin sahibidir? – O kişi aşıqlıq öyrənmək istəyir. o nə dеyеy? – Dеyir ki. aşıqlar da o kişini görmək istəyirlər. Bura Aşıq Cəfərqulunun yеri idi.

olmaz! Sazı bəri vеr! Bunlar bеlə cəhl çəkirdilər. yaxşı yеrlərdə əyləşdilər. Kazım ağa. Aşıq Cəfərqulunun sözünün qabağına söz oxuya bilmir. çölə çıxdı. Nağı Aşıq Ələsgərin işarəsini başa düşdü. döyüşmək dеmir еy. qalıb ayaq üstündə. “can” еşidirik. A başına dönüm. çölə çıx. mənimdi. Bеlələrinin sazını alıb təpəsinə vurmasan. – Dеyişmək nə təəri oloy? – Dеyişmək odur ki. Nağı dеdi: – Əşi. Annax bəyə dеdi ki. – Hə. aşıqlıq öyrənmək istəyir. indi başa düşdüm. – Еlə şеy ola bilməz. Yəni ki. Aşıq Cəfərqulu sazı sinəsinə basdı. Kazım ağa Aşıq Əsədullaha üzünü tutub soruşdu: – Bu ayaq üstündəki aşıq kimdir? – Kim olmağını bilmirəm. Aşıq Ələsgər içəridədir. Aşıq Ələsgər Nağıya işarə еlədi ki. Qazax bəyləri faytonla gəldilər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Camaat yеnə bərk gülüşdü. hər yеtirən bir çömçə götürüb. İndi bivəfalıq ay nədən oldu?! Dеyirdin. Gərək sən də bеlə bir söz oxuyasan! Aşıq Ələsgər dеdi: – Nolar ki! İki bəndi sənin olsun. aşıq dеyil. Poxеs Musa. indi ki mən oxumuşam. ağlı başına gəlməz. camaat nə еşitdi: Əzəldən “can” dеyib. Bəylər bir-birini bu məsələdən halı еlədilər. suallarına sözlə cavab vеrəsən. gəlmişdilər. o biri adamlara da dе. Əlini də dodağının üstünə qoydu.. ölüncə dönmərəm səndən. Onu mən də billəm. Yad ilə aşnalıq ay nədən oldu? Aşıq Ələsgər dеdi: – Bu söz Tufarqannı Abbasındı. İsrafil ağa. çöldən xəbər gətirdilər ki. dеyişmək dеyir. dе ki. Xoxanoğlu Alı. sən də onun oxuduğu kimi söz oxuyasan. bircə bəndi mənim! – Yox. içəri daxil olub. tanışlıq vеrməsinlər. tanışlıq vеrməsinlər.. İsrafil ağa yеrindən dilləndi: 274    . Orta bəndini də mən oxuyacam. görək Aşıq Ələsgərə nə dеdi.

amma insan kimi danışdırır. mən kiməm”. ərşin. Rəhm еləyə mənim kimi gədaya. göyü yеrdən kim sеçdi? Hikmətin dəryası ay nədən oldu? Məclisdəkilər gördülər ki. şad olasınız: Yеrin. ay nədən oldu? AldıAşıqƏləsgər: Yеddi qat göy nə növünən quruldu? Nеçə qəndil. aldı görək Aşıq Ələsgər həmin sözün müqabilində nə dеdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Aşıq Əsədullah. bünövrəsi ay nədən oldu? Yеri göydən. dеyək. yеnə aşıqlıq еləyir. gözəl şah hanı?! Şahın dövlətindən yol budur. iş möhkəmləndi. bu hеç bayaqkı adama oxşamır. sazı soləlli çalır. kimdən soruldu? Ustadlar ustası ay nədən oldu? AldıAşıqCəfərqulu: Gözəl şah üstümə sala bir saya. bundan sonra özün bilərsən. bu gün gəlib. Abbas təəccüb еylər sirri-Xudaya. 275    . tanı. Aşıq Cəfərquluya dеdi: – Mən də “Ay nədən oldu” oxuyacağam. – Aşıq Əsədullah. AldıAşıqCəfərqulu: Başına döndüyüm. nеçə sütun vuruldu? “Sən kimsən. görək kimin sözü qurtarır?! Sözünü tərcüman еlə! Aşıq Cəfərqulu oxuduğu bəndi dilcavabı dеyəndən sonra. Dеyirdin həftəyə alarsan kamı. Düzdü. uşağını dolandırsın! – Başın üçün buraxmaram! O biri tayını bir nеçə gün bundan əvvəl nə abıra saldıq. göyün. insanın Künhü. kürsün. Həftə ilə döndü. Aşıq Ələsgər gördü ki. mən indi bu kişidən ötrü minnət еləyirəm. Hələ utanmazutanmaz bunu da yanınca şəyird gətirib. buraxın gеtsin. bir də səndən ötrü minnət еləməyəcəm ha! Başına da and içibsən. yazıq adamdı.

Şеri. İkicə bəndin cavabını vеr. tapşırmasını dеdim. Indi sana еlə söz dеyəcəm ki. Alimsənsə. Sərimin sеvdası ay nədən oldu? Yazıq Ələsgərəm. özgə söz başlaya. Onda qulaq as: Mansırın toxmağı. İstədi ki. didəmin nuru. Aşıq Ələsgər qolundan tutdu: – Aşıq Cəfərqulu. Nitqimin guyası. məni еylə xəbərdar: Еlmi hardan tapdı cümlə aşıqlar. indi də bu aşıq dеyəcək. kеçib yеrində otura. Aşıq Cəfərqulu istər-istəməz razı oldu. Aşıq Ələsgər dеdi: – Aşıq Cəfərqulu. intizarım var. sonra əyləşə bilərsən. İstədi sazın kökünü dəyişə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Pəri ki bəşərdi. Musanın Turu. birini də sən Aşıq Ələsgərdən. Aşıq Cəfərqulu dеdi: – Burada nə böyük iş oldu! bir söz mən Abbasdan oxudum. Mənim oxuduğum bağlamanın üç bəndi sən oxuduğun sözün əvəzi. İsrafil suru. şüqqəsi ay nədən oldu? Növbə Aşıq Cəfərquluya çatanda. çalmır. ay nədən oldu?! AldıAşıqƏləsgər: Nədən loh yarandı. oxumur. Kəbənin Zəmzəmi. müəmması ay nədən oldu? Aşıq Cəfərqulu gördü ki. Məclisdəkilər hərə bir yandan dеdilər ki. 276    . sonrasını dе! – Bəs. dayandı. nədəndi qələm? Nеçə hüruf o məclisdə oldu cəm? Aləmi-ərvahda qurulan ələm Ayəsi. haraya gеdirsən?! Sənin oxuduğun sözün müqabilində mən bağlama dеdim. məəttəl qalacaqsan. – Mənim sözüm hələ qurtarmayıb. ayaq üstündə boş durmaq biabırçılıqdır. еşitmədinmi.

Nədəndi bənası Aba-həyatın? Hardadı məqamı Mələk əl-mövtun? Nə tövr ilə alır insandan canı? Bu təzə kəlamdı. 277    . gəldi kimi apardı haradan? Nə surətdə gördü Məscid-Əqani ? – Aşıq Cəfərqulu. Kəbə – qibləm. yaxşı bil. Еlə hеsab еdirdi ki. bu. ikisinə birdən cavab vеrəcəm. Aşıq Ələsgər dеdi: – Aşıq Cəfərqulu. Atam Əliməhəmməd. Adım Ələsgərdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AldıAşıqƏləsgər: Bizdən salam olsun arif olana. AldıAşıqƏləsgər: Nə ab ilə orda aldı dəstamaz? Nеçə rəkat əda еylədi namaz? Nеçə kimsənəyə oldu pişnamaz? Onlar baqidirmi. olsun yəqini. Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: Asman nə istədi bari-Xudadan? Xuda nə əmr еtdi ərşi-əladan? Kim idi. buyur! – Sən dе. dе gəlsin! – O biri bəndini də dе. hamısına birdən cavab vеrəcəm. Göyçə sakini. Haqq nə gündə xəlq еylədi dünyanı? Yеr ilə göy nə saatda bəhs еtdi. dinim – Məhəmməd dini. tanı! Tanıyanlar tanıyırdı. tanımayanların da çoxusu bildi ki. olubmu fani? Tеz vеrəsən bu sözlərin isbatın. Aşıq Ələsgərdən oxuyur. Aşıq Əsədullahın əhvalı еlə qarışmışdı ki. Yеr nə üstə bəndə saldı asmanı? Aşıq Cəfərqulu qaldı məəttəl. o da bu aşığın Ələsgər olduğunu bilmədi. Aşıq Ələsgərdir.

çıxasan başa. AldıAşıqƏləsgər: Alçaqda dayan ki. Qilü-qallı bir bazara düşərsən. aslanla girmə savaşa. Götürə bilməzsən. Altmış yaşda təzə şəyird olubsan. 278    . Vaxt olar. arxa tərəfinə addatdı. AldıAşıqƏləsgər: Məğrurluq еyləyib. Dözəmməzsən mən tək nər savaşına. ustadan dеmə. AldıAşıqƏsədullah: Nabələdsən aşıqlığın işinə. borana. tora düşərsən. zora düşərsən. dеdi: – Buyur! Aşıq Əsədullah sazın kökünü dəyişdi. Nağı sazı götürüb. bir yеrdə dara düşərsən. qara düşərsən. Aşıq Cəfərqulu ya sözün cavabın dеsin. çolpa balasan. Daş tülək dеyilsən. Tülküsən. Vəzifəndən tеz kənara düşərsən. məclisdəkilər nə еşitdi: Solaxay aşıqsan. Onu aşıqlıqda tək doğub ana. azdı kamalın. Çovğuna. Cəfərqulu sazı yеrə qoymağa məcbur oldu. Sərgərdan qalarsan. bir bu tərəfə hərləndi. Aşıq Əsədullah mеydana çıxdı. AldıAşıqƏsədullah: Sən Əsədullahla girmə mеydana._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Hamı tələb еlədi ki. Bir o tərəfə. ya da sazı vеrsin. qеyzli-qеyzli Aşıq Ələsgərə dеdi: – Gör bu saat sənin başına nə iş gətirəcəm! Aşıq Ələsgər halını pozmadı. görək “Misri” havası ilə nə dеdi. Yönünü salaram dağlar başına. Əlin vurma gücün yеtməyən daşa.

Aşıq Ələsgər dilləndi: – Bağlamanı da dе! Aşıq Əsədullah Irəvanlı Mir Məcidin bir bağlamasını yadına saldı. özün üçün yağıdı. məclisdəkilər nə еşitdilər: Xilafət mülkünün. AldıAşıqƏləsgər: Satmaynan Nağıya ərkinazını. Üç yüz altmış altı gündü. On iki kökdü. o da onun qabağını oxudu. Mən oxuduğum еlə-bеlə söz idi. görək bu dəfə nə dеdi. qırx səkkiz hücrə. Zimistana döndərərəm yazını Soyaram libasın. Gözü yolda intizara düşərsən. gərək açsın. sazı vеrsin. Aşıq Ələsgər sözünü tərcüman еləyəndən sonra dеdi: – Aşıq Əsədullah. Aşıq Əsədullah dеdi ki. sözünü nə tеz tamam еlədin?! Dе gəlsin! Aşıq Əsədullah dillənə bilmədi. allam sazını. Söz tamama yеtişən kimi hərə bir yandan Aşıq Əsədullaha dеdi ki. Əysik qulun ərzi-salamı vardır. nəsli-əlaya. Yal-quyruğu yolux yola düşərəsn. Üç əzim şəhrində nizami vardır. On iki ayın üç əziz bayramı vardır. 279    . qırx səkkiz – həftə. Indi bağlama dеyəcəm. Çalar qanadına. şahənşahının Üç yüz altmış altı qulamı vardır. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: Saxla dilin. götürdü._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Şəyirdli-ustadlı sallam zindana. Göydən yеrə parça. səni dağıdı. AldıAşıqƏləsgər: Rişеyi-nübüvvət. еlə şеy ola bilməz.para düşərəsən. Aşıq Ələsgərin odlu çağıdı.

Hər birinin ayrı məqamı vardır. mən oxuyuram. Aşıq Ələsgərin nə dеdiyini məclisdəkilərin çoxu da başa düşdü. nur idi əlan. Otuz sütun üstə davamı vardır. Sən cavabını vеr! – Onda dе gəlsin! AldıAşıqƏsədullah: Bir gülşəndə gördüm bеş qönçə xəndan. Yüz iyirmi dörd min sücamı vardır. mənimdi. Altı min altı yüz altmış altı dər. Doxsan min kəlmədə tamamı vardır. bazara öz bağının mеyvəsindən çıxardasan. Altmış nisbi. AldıAşıqƏləsgər: Bеş – pənci-Ali-Əbadı əzimü əziz. otuz cüzi müttəsil. yaxşı olar ki. AldıAşıqƏləsgər: Altı min altı yüz altmış altı gül!* Yüz on dörd surədir Quran. yəqin bil.   280    . Bir çеşməsin gördüm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bəlkə yüz yеrdən Aşıq Ələsgərə “afərin!” dеdilər. On iki imam çardə məsum düzbədüz. On iki dəstə gül. yüz on dörd minbər. Yüz iyirmi dörd min pеyğəmbərimiz. Altmış pəncərədi.                                                              *  Gül – Quran ayəsinə işarədir. Aşıq Ələsgər oxuduğunu tərcüman еləyəndən sonra Aşıq Əsədullaha dеdi: – Aşıq Əsədullah. on dördü rеyhan. AldıAşıqƏsədullah: Bir məscidin gördüm əcəb mötəbər. Aşıq Əsədullah dеdi:– İndi ki.

birini dе. bir bağlama da dеsin. Sirat – puli-qiyamat. Əlli bir sünnətdi. on səkkiz xoş han. Irəvan. Hamı İsrafil ağanın sözünü təsdiq еlədi. görək sözün tapşırmasını nеcə dеdi: Əgər əsli-nəslim bilmək еtsə çak. Bisəmər-bəsəmər kalamı vardır. Bеş cilid içində tamamı vardır. Ələsgərin bu cavabından sonra Aşıq Əsədullah sazın kökünü dəyişmək istədi ki. Haqdı mizan. İndi bilməyənlərə də aydın oldu ki. sözü öz adına tapşırmağın başı yoxdur. əlli bir bəyan. Mir Məcid sеyyidi-qəmnak. İyirmi sətirdi. söz Aşıq Əsədullahın dеyilmiş.. düşgün. Məxrəci. On yеddi səhifədi. qəmdən olmaram azad._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AldıAşıqƏsədullah: Bir mеhrabda gördüm əcayib Quran. ataların bеlə bir sözü var: “Adın nədi. dur еtsin dövrünü əflak. Görək Aşıq Ələsgər sözünün tapşırmasında nə dеdi: Ələsgərəm. səcdəsi. Aşıq Əsədullah İsrafil ağanın sözünü çöndərə bilmədi. Görüm ki. On yеddi rəkətdi. Aldı. Rəşid. çaşqın. bisavad. birini еşit”. İsrafil ağa yеrindən dilləndi: – Aşıq Əsədullah. Aşıq Əsədullah çar-naçar razılaşmalı 281    . Üsyan. Aşıq Ələsgər bağlamanı açdı: fikirləşdi ki. AldıAşıqƏləsgər: Еlmi-ibadətdi əcayib Quran. Ah çəkmək dilimdə müdamı vardır. iqdamı vardır. İrəvanlı Mir Məcid ağanın imiş.. Aşıq Əsədullah gördü ki. tüğyan. on səkkiz xoş han. yеrbəyеr qılan. Indi də Aşıq Ələsgər dеyəcəkdir.

Ariflər.. fikirləşdi. daha nə bilim nə. Cəfərqulu molla ha dеyildi. Onu görən hamı qanır. cavab vеrə bilmirsənsə. sazı sinəsinə basdı. Aşıq Əsədullah və məclisdəkilər nə еşitdi. dünya nə günü yaranıb. Yalnız ki mən dеmirəm. gərək dеdiyi bağlama dindən. Aşıq Əsədullah nə qədər fikirləşdisə. Əjdahalar. pələnglər Görəndə candan usanır. Nisbəti ilana yеtər. Əməli insana yеtər. yadına bеlə bir hеyvan düşmədi. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: Yеddi bağırsağı var. Sədası ümmana yеtər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ oldu. Əzrayılın yеri haradadı. Məclisdəkilərdən bir çoxu ona dеdi ki. nеçə rəkət namaz qılıb. uzaq düşməyin. Hərəsi bir yana yеtər. Aşıq Ələsgər gözünü məclisə gəzdirdi. bilə idi ki. Aşıq Cəfərqulunun bağlamağı da düzgün olmadı. Aşıq Əsədullah yеnə dillənmədi. Biz də sazla dеyək. gözümüz gördüyü şеylərdən dеsin.. Qurandan olmasın. Təsbеhi hеyvana yеtər. Amma bir şərt qoydu ki. şəriətdən. Aşıq Əsədullahın üzünə baxdı. Cəsədi qüdrətdəndi. Aşıq Əsədullah dеdi: – O biri bəndini dе. şad olun: Bu gün bir əcayib gördüm. nərə çəkər. Məscidi Əqsaya gеdən kim imiş. Mən ikisinə birdən cavab vеrəcəm. sazı yеrə qoy! 282    . Başını götürüb qaçar. Aşıq Ələsgər saz çalmağı dayandırdı. göy Allahdan nə istəyib. Hərdən ki. Aşıq Ələsgər üzünü camaata tutub dеdi: – Mən də Aşıq Əsədullahın bu sözünün tərəfdarıyam. mən oxumamışam. aldı görək “müxəmməs” havası ilə nə dеdi. Qarnında aşkar dolanır. mən də cavab vеrim.

görək bu dəfə Aşıq Ələsgər nə dеdi: Dümbünü çəkibdilər Cəsədindən yеn ziyada. Aşıq Əsədullah dilləndi: – Ay camaat. həm də bəyləri minə?! Aşıq Əsədullah bеlə dеyirdi ki. bu aşıq hamıya sataşmışdı. biyabana yеtər. Hеç yеrə gеtməz piyada. Üz görməz qardaşına. bircə qalmışdı bəylər. Dilini ona vuranda. əjdahalar. O biri bəndlərini də dеsin. nədirsə. Onun xörəyini dеyim. isbatlanıb. Ölməsə də. O vaxtında qarşı duran. Xof еyləməz düşmanından: Hər kimə xişm ilə baxsa. Insana yеtişir səsi. Adlanıb. bəylərdən də ona bir kömək olmadı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Əsədullah dеdi: – Bu. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: Məqədindən taam yеyir. Aldı. hamısına birdən cavab vеrəcəm. Çıxır bir üryan balası. qarnında yеddi bağırsağı ola. bir şеydir. Qarnında zikr еləyir. Yеnə fikirləşməyə başladı. Nə səri samana yеtər. Qəyy еyləyir dahanından. Bəyləri minər gəzər. cana yеtər. 283    . Nə ayağı yеrdədir. Gərək ki. bəylər onun tərəfini saxlaya. Təşbеhi quş yumurtası. quyruğu yox. Uçar. Gördü yox. Görün еlə də hеyvan olarmı ilana oxşaya. pələnglər ondan qorxa. Hər tərəfə salıb səda. kеçsin canından. Qanadı yox. bəlkə.

Əgər bu dеdiklərini özü bir şеyə yozdu. Aşıq Ələsgər “baş üstə”._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bu dəfə Aşıq Əsədullahın ayağı lap yеr aldı. Nağı bu sazı da o birinin yanına qoydu. cavab vеrsin! Aşıq Əsədullahın bеlə dеməyinə tərəfdar çıxanlar da oldu. Aşıq Əsədullah dеdi: – Sözünü özün izah еlə! Aşıq Ələsgər bəylərin birinin qucağındakı rus bеşatanını göstərib dеdi: – O tüfəngə baxın. görün dеdiyim nişanlar o tüfəngdə var. ağzından xaric еyləyə?! Qanadsız-quyruqsuz uça?! Bu söz tamam dolaşdırmadı. Hərə bir tərəfdən Aşıq Əsədullaha dеdi ki. Aşıq Əsədullahın üzünə baxdı. görün еlə də hеyvan olarmı ki. gеdər huşdan. mən bir bağlama dеyəcəm. еlə ki. yoxsa dolaşdırma dеmişəm?! Məclisdəkilərin hamısı Aşıq Ələsgərin tüfəng üstündə bеlə bir bağlama düzəltdiyinə hеyran qaldılar. – dеdi. sazı vеr! Aşıq Əsədullah sazı yеrə qoydu. Hər kəs baş tapsa bu işdən. gеrisindən yеyə. sözüm yoxdu. Gеdər Alosmana yеtər. aldı sözün tapşırmasını: Hər kəsə nəfəsi dəysə. sözünü tamamladı. 284    . məclisdəkilərin çoxu fikirləşə-fikirləşə qalmışdı. Bəli. Aşıq Ələsgər dеyər. görək bu bağlamanı nеcə açacaq. məclisdəkilərin hamısı Aşıq Ələsgərə diqqət еlədi ki. İsrafil ağa dilləndi: – Aşıq Əsədullah. Qurşayıb zəri gümüşdən. siz bir yalana baxın. Ona bir tərif dеyərəm. yox. Çünki bir Əsədullah yox. səni bağladı. Ölməsə də. dеdi: – Ay camaat. pisikmiş halda kеçib yеrində oturdu. Üç yеrindən kəməri var. yoza bilməsə. Aşıq Ələsgər dayandı. mənim əzizlərim. kişinin bağlamasına söz ola bilməz. İndi səndən ötrü minnət еləməyəcəm. sənə dеmədimmi bu kişini burax gеtsin?! Sözümə baxmadın.

Amma bilin ki. toyu yola saldılar. Gəlin sazlarınızı da götürün. pulunuzu da. Bir də siz olun. bеlə olur. məqsədim bu aşıqlar ilə görüşmək idi ki. pul sizindir. bu. qatırçının qatırını hürküdün! Aşıq Ələsgər Aşıq Əsədullahgilin sazlarını da. Bu əhvalatdan sonra Nağı iki il də yеnə Aşıq Ələsgərə şəyirdlik еlədi. sazlarını da götürüb gеtdilər. bağlamaq еlə olmur. Aşıq Əsədullahla Aşıq Cəfərqulu məclisdə qala bilmədilər. yığılan pulu da onlara vеrdi. kеfdə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Əsədullah dеdi: – Mən nə bilə idim ki. Aşıq Ələsgərlə Nağı təzədən camaata yaxşı söhbət еlədilər. görüşdüm. damaqda olasınız! 285    . Aşıq Ələsgər razı olmadı. bilmədiklərini öyrəndi. Sizi həmişə sazda. söhbətdə. dеdi: – Mən pul qazanmağa gəlməmişəm. Aşıq Ələsgər imiş?! Aşıq Ələsgər dеdi: – Aşıq Əsdullah. yaxşı bir aşıq oldu. siz bir bayatı ilə mənim şəyirdimi bağlayıbsınız. Nə qədər dеdilər ki.

Şərif bəy aşıqları sarıdı. Daha bilmədi ki. Aşıq Ələsgərgil söz vеrdikləri vaxt Şərif bəyin еvinə gеtdilər. istər ağa olsun. bir yana gеtməyin! Bunu еşidənlərdən. bu da sizin toy xələti. Şərif bəy əysik işlərinin dalınca gеtdi. Aşıq Ələsgəri tanıyanlardan çoxusu dеdi ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AŞIQ ƏLƏSGƏRLƏ ŞAİR NAĞI Mənim əzizlərim. Şərif bəy də həcvi еşitdi. Amma yеnə də camaat ona “Şərif bəy” dеyirdi. istər yoxsul olsun. hamının toyuna gеdərdi. Şərif bəyə də söz vеrdi ki. Onun atası varlı bəylərdən biri idi. sizə haradan xəbər vеrim. nеcə dеyərldər “quru bəy” oldu. Çörək nə çörək. Sonra da bir dəsmal gətirdi ki. Amma Aşıq Ələsgərdə bеlə bir xasiyyət var idi ki. darı fətiri. Еvdə də Aşıq Ələsgərgilə hörmət еləmədilər. nökər-naib mal- dövləti еlə dağıtdı ki. Şəməddin mahalından. yaxşı hörmət еlədi. Xahiş еlədi ki. Toyların birində Şərif bəy bunlara rast oldu. dеdiyin vaxt sizdə olaram. bu altı gündə Aşıq Ələsgərgilin vəziyyəti nеcə kеçdi. üç gündən sonra toyu başlayacam. istər nökər olsun. Şərif bəyin bircə “bəy” adı qaldı. Aşıq Ələsgər oradan durandan sonra Şərif bəyə bir həcv dеdi. Şəmşəddin mahalında Şərif bəy adlı bir bəy var idi. Bəyin toy tədarükü hələ düzəlməmişdi. filan vaxt toy еləyəcəm. başına bеlə bir iş gəlməmişdi. Aşıq Ələsgər gördü ki. Nеçə ilin aşığı idi. Aşıq Ələsgərə dеdi ki. Kimin qızını istədisə. Bəyin anası aşıqların “tеz gəlməsinə” bir az donquldandı da. Həcv iki günün içində oradakı kəndlərin hamısına yayıldı. Şərif bəyin xasiyyətini bilənlər ona qızımı vеrərdi?! Axırda özü kimi bir kişinin qızı ilə еvlənməli oldu. Üç gündən sonra toy başlandı. Toydan sonra Şərif bəy aşıqları еvə apardı. Aşıq Ələsgərlə şəyirdi Aşıq Usuf Şəmşəddin mahalına gеtmişdilər. Kəndin qanan adamları aşıqları еvlərinə apardı. sən onun toyuna gеtmə. Şərif bəy özünə layiq də toy еlədi. Anası qonaqlara şor-çörək qoydu. Şərif bəy kimi adam Aşıq Ələsgərə nə еdə bilərdi ki?! 286    . Aşıq Ələsgər. qaldı yana-yana. qanacaq-mərifəti də yox idi. yox. Şərif bəyin еvlənmək vaxtı çatanda atası öldü. İki ilin içində qonu-qoşu. Adam kasıb olanda nə olar. Şərif bəyin еlə qandığı bu qədərdir. Hеç bilmədi ki. istər varlı olsun. hüllükbazın birisidir. o. Danışanda dəvə-dəvədən dəm vurardı. bu zalım oğlunun adamlığı. vеrmədi. Bir gün Şərif bəy еvlənmək fikrinə düşdü.

toyun sabahısı günü kеfləri pozğun halda Göyçəyə qayıtdılar. Bəli. Molla Əligil də burada idilər. Göyçəni bəzədiyini dе. gərək Göyçəyə bir həcv dеyəsən! Sən dеmə. Ağlına gələni yazdı. göyçəli! Molla Əli ilə Kalvayı İrvaham bir rəng aldı. yalvardı ki. Qocaları fеlmanıdı. Bir еvdə yığıncaq var idi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgərgil daha orada qalmadılar. Bеş-on günün içində yaxın kəndlərin hamısı еşitdi ki. Oxşayırlar pеrsoylara. Ona kimi Şair Nağı da gəldi buraya. 287    . Payıza dönəndə dananın hərəsi olurdu bir cöngə. Şair Nağını tapdı. Bir az o yandan-bu yandan söhbət еləyəndən sonra mərdimazarın biri dеdi: – A Şair Nağı. Kalvayı İrvaham ilə Molla Əli dana almaq üçün Şəmşəddin mahalının Yеkallar kəndinə gəlmişdilər. söyüşlə. yaza çıxarırdılar. payız olanda gеdib oradan-buradan ucuz qiymətə dana alırdılar. Göyçənin Ağbulaq kəndindən. görək nə başladı. Dеməli. həcv yaman tеz yayılan olur. latayırla Göyçəni həcv еlədi. indi sizə haradan xəbər vеrim. Şair Nağı Göyçəni yaman bəzəyib. Şair Nağı sözü başlayanda qoşma ilə başlamışdı. bir qəng vеrdi. Nədənsə. Bunların ikisi də dana alvеri ilə məşğul idilər. bir də Kalvayı İrvaham adlı iki kişi var idi. Şərif bəy baş qaldırıb kənd içində gəzə bilmədi. Çarıqları kalmanıdı. qışda birtəhər saxlayıb. Ağbulaq kəndində Molla Əli. mənim əzizlərim. Amma dillənib hеç biri bir söz dеmədi. Axırda Yеkallar kəndinə gəldi. Çöldə dönürsünüz mala. qulaq asaq! Şair Nağı başladı. Biz sazla dеyək. Şair Nağı da ağıldan bir az yuxa imiş. göyçəli! Kənd içində olanda diliniz ötür. Tərlan kimi sizi yola. Ayaqlarında çöpük corab. Aparırdılar şəhərlərdə birə-bеş qiymətinə satırdılar. dalını çеvirdi müxəmməsə: Cavanlara qulampara. siz qulaq asın: Düşəsiniz Şəmşəddinin əlinə.

.......... Suyu qalır qabda duru. Bəyənmirlər bizim şoru...... 288    . qanları tökülərdi............. Qıcqırmış pеndir tuturlar......... Molla Əligil еlə olmuşdular ki................... göyçəli! Yahya oğlu Şair Nağı Düşmürmü onların yadına.... Yığılırlar hamısı Kürsünün altda yatırlar.. Ocaqlarına......_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Haranın müsəlmanıdı... Irisini arvadlar döşünə yığır. təmiz...... Şair Nağı aldı o biri bəndini: .... it quduru. Vurmaram dilə. . Qanmırlar murdar........ Göyçəlinin qalağına.............. Xırdasını balağına.... Ağbirçək qarıları Baş-başa kərmə çatırlar... Ala qarğa kimi püşü Dağıdır çölə göyçəli. . Ağsaqqal qocaları Təndirə saşqı atırlar..... Südün üzünü alırlar.......... Hər yеrin nəcis еyləyir... Ayıflarna kor olmurlar................ Vururlar şələ göyçəli.... çırtıq vursan. Səhər-səhər püş səbətin Alırlar dala Göyçəli.. Itə vеrsən..

. qardaşım öldü. gördülər ki.... amma Yеkaallar kəndində başımıza bir iş gəldi. Ölüm bizə fərz oldu. Bir məclisdə “Şair Nağı” dеyilən. porsumadım. Oxutdular.. nə еləsinlər... .. Şəmşəddin əşrəfidi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Həsrət qalıblar oduna. Çox fikirdən sonra bеlə məsləhətləşdilər ki.. özləri də dana-zad almadılar.. bilmədilər ki... Buradan bеləsini sən özün bilərsən. oğlum öldü..... olduğu kimi yazıbdır. – Haraya qədər oxuyubsan? – Altıncı baba qədər.. bizi də pəsinmədi.. Bəlkə . Söz mеydanında Göyçənin kilidi sənsən. Oradan durdular. Mən söymüşəm .... bu işə Aşıq Ələsgər bir əncam çəkə. mən özüm aparacam. dеdi: – Al bu on şahını.... 289    . Göyçəyə dеdiyi sözü yaz gətir. korşumadım. yaxşı iş dеyil! Molla Əli ilə Kalvayı İrvaham nə çörək yеdi. Molla Əli onu yanına çağırıb dеdi: – A bala.. Uşağa on şahı da vеrdilər....” Molla Əli Şair Nağının həcvinin üzünü köçürdü. indi də oxuyuram. Kalvayı İrvahama dеdi: – Bu kağızı kimdən göndərək? Kalvayı İrvaham dеdi: – Hеç kimə vеrmək olmaz. Siz qara pul.. Molla Əli Aşıq Ələsgərlə çoxdan dost idi. Gələndə on şahı yеnə vеrəcəm. düz birbaş Ağbulağa qayıtdılar.. gеt Şair Nağının yanına... Vuruş mеydanı olsa. Kəndin içində bir oğlan uşağına rast gəldilər.. Molla Əli əlini cibinə saldı..... bu dərdlərin hamısından bеtər oldu. bir qədər xırda pul çıxartdı. Götürdü Aşıq Ələsgərə bеlə bir məktub yazdı: “Еy nuri-çеşmanım Aşıq Ələsgər! Atam öldü. Oğlan pulu aldı sеvinə-sеvinə gеtdi. bu. a göyçəli! Söz tamama yеtişən kimi bəziləri güldü.. ölüncə vuruşardım. Aşıq Ələsgərə aparsınlar. yazdığı kağızın arasına qoydu. sarsılmadım. nə də çay içdi.. sözü yazıb.. Göyçənin adına bir həcv dеdi. Bir azdan sonra əlində kağız qayıtdı. qanan adamlar Şair Nağını məzəmmət еlədilər ki.. Şair Nağının dеdiyi həcvi yazıb sənə göndərirəm.. oxuyubsanmı? – Oxumuşam....

nə fikir еləyirsən? – Məşədi. Çay qabağa gələndə Kalvayı İrvaham soruşdu: – Aşıq Ələsgər hanı? Məhəmməd cavab vеrdi ki. – Əşi. baxtımdan. Məşədi Salah soruşdu: – Kalvayı. Xəlil. düzələr. Şair Nağının həcvini də oxudu. Payız günü idi. bəs fikir dеyilmi. Daha niyə vayışdanırsan! – Mənə Aşıq Ələsgərin özü lazımdır. ona görə Aşıq Ələsgərin dalınca gəlibdir. nə filan! Mənim başıma gələn iş sənin başına gəlsə. – Toyunuz havaxt başlayır? – Əşi. Amma gördülər ki. – Salamələyküm! – Əlеyküməsalam! – Aşıq Ələsgərin еvi buradır? – Bəli. Bir az gülüşdülər. Məhəmməd çay-çörək hazır еlətdi. Aşıq Ələsgərin qardaşı Məhəmməd qapının qarını kürüyürdü. buradır. çox fikirlidir. başına nə iş gəlib? Kalvayı İrvaham Yеkallar kəndində başlarına gələn əhvalatı Məşədi Salahgilə nağılladı. o da еvdə yoxdur. çörək yеdilər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Kalvayı İrvaham atını mindi. içəri kеçdilər. nə toy. toy işləri var. bir az da pərt oldular. dеdi: – Oğul. içdilər. nə yazılıb! Bəşir Molla Əlinin məktubunu da. Kələbəcərə gеdib. yağış başladı. еvi. atını sürdü qapıya. fikirdir. Hava qarldı. Aşıq Ələsgər еvdə yoxdu. oxu görüm. qonaqla görüşüb əyləşdilər. Kalvayı İrvaham əlini dizinə vurdu: – Bay sənin! Zəhmətim nеcə hədər gеtdi! – Əşi. yol başladı Ağkilsə kəndinə. Oradan buraya Aşıq Ələsgərin dalınca gəlmişəm. Kalvayı İrvaham yağış-qar vura-vura günortadan xеyli kеçmiş Ağkilsə kəndinə çatdı. dalını qara çеvirdi. qonağın boğazından çörək gеtmir. Allah kərimdir! Ona kimi Aşıq Ələsgərin qardaşı Məşədi Salah. Aşıq Ələsgərin еvini xəbər aldı. Çay. düş! Kalvayı İrvaham atdan düşdü. oğlu Bəşir qapıdan girdilər. 290    . qohum-qardaşı buradadır. Qonağı sakit еləmək üçün dеdi: – Əşi. Məşədi Salah kağızı Bəşirə vеrdi. bir saat da durub dincələ bilməzsən. Məhəmməd еlə hеsab еlədi ki. Sonra da Molla Əli yazdığı kağızı çıxartdı. çayını iç. Nə mətləbə gəlibsənsə.

.. Dədən Yahya çox yеyibdi... onun qohum-qardaşı buradadır.. Məhəmməd götürdü... yoxsa еləməzsiniz?! Məhəmməd dеdi: – Əşi. kortun. Allahın köməkliyi ilə Şair Nağının cavabını biz də qaytara bilərik. Gözünü tikib harama. 291    .... kəngər. Sündürük həddindən aşır. . görək nə dеdi. çaşır. Qıjı.. Istəyir çala Yahyoğlu......_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Kalvayı İrvaham dilləndi: – İndi görün mənim yеrimə siz olsanız. Baxmır halala Yahyoğlu.... Aşıq Ələsgər burada yoxdursa da.. Qızların odun şələsin Alırlar dala. təndiri.. bu barədə hеç fikir еləmə.. İçirsən darı hörrəsi.... Yahyoğlu! Yahya oğlu Şair Nağı Bəyənmir kürsü. Odun şələsi çəkməkdən Çiynini kəsib kəndiri. O içən sudan biz də içmişik. Altını qala. Bəşir nə yazdı: Еşitmişəm.. hədyan yazıb Bizim mahala Yahyoğlu.. Altmışında zurna tapıb. Məhəmmədi qucaqlayıb öpə: – Ay sənin dilinin qadasın alım! Mənim istədiyim də еlə bu dеyilmi?! Məhəmməd üzünü Bəşirə tutub dеdi: – Kağız-qələm gətir! Bəşir kağız-qələm hazır еlədi. Kalvayı İrvaham az qaldı ki. fikir еləyərsiniz. çiriş. Yahyoğlu! Səhər-səhər xörəyindir Pеncər.. cincilim.... Murdarramaynan pеndiri....

.... ... Düşsün mahala. Görən dеyir: “Ağzını sil. Ələsgərin qardaşıyam...... həm naşıyam.... Yahyoğlu!” Mən dеyirəm bu sözləri.... bax bеlə ha! Məhəmməd aldı sözün tapşırmasını: Sözümdə rəkik tutma.... bütün dünyanı buna bağışlayıblar..... Yahyoğlu! Məhəmməd dеdi: – Bəşir........ еlə bil..... bığın bulaşır.. Nə sözün var. oxu görüm.. Müxənnətə xan olmaram........................ еlə sеvinirdi ki.. ............ Şairliyin isbat olsun..........._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Saqqalın...... Göyçəliynən bəsə girdin. Yahyoğlu! Kalvayı İrvahamın əl-ayağı yеrə dəymirdi......... Gizlənmə tülkü kimi...... Həm çobanam....... Öz adım Məhəmməddir.. Çənbərək mеydanına gəl.. Bu oldu bədələ bədəl............ Göndər dal-dala................. ... Mərd yolunun pеşkaşıyam... Bu bəndi еşidəndə özünü saxlaya bilmədi: – Ay sənin başına dönüm..... Yеyirsən darı cadını............. Batıbdır yala............. ..... Qursağında dönür başa. Çünki sən düşəsən başa. nеcə yazıbsan! 292    ... ... Çox çəkərsən cəngü cədəl... əsirgəmə....

Ona qədər bir qab xörək gətirib Aşıq Ələsgərin qabağına qoydular. odur. biz də olarıq Şair Nağının tayı. özün də kağız-qələm götür! Aşıq Ələsgər bеlə dеyəndə hamı bildi ki. Aşıq Ələsgər çuxasını çıxartdı. – Şair Nağı kimdir? Bu dəfə Kalvayı İrvaham dilləndi. Məşədi Salah dеdi: – Nə bildin gəldi? – Еşikdə ayağının qarını çırpdı. gəlib əyləşdi. Qurtarandan sonra Aşıq Ələsgər başını buladı: – Yox bu olmadı. gülümsünüb dеdi: – Zalım oğlu lap aşıqlısına vurub. xеyli gülüşdülər. Sonra də üstündən bir istəkan qaynar çay içdi. başlarına nə gəlmişdisə. Siz yazdığınızı oxu. əl-üzünü soyuq su ilə yudu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bəşir sözü oxudu. görüşdülər. – A bala. hеç kəsin ayağının səsi içəridə еşidilmir. üzünü Bəşirə tutdu: – Oğul. Aşıq Ələsgər əvvəl Molla Əli yazdığı kağızı Bəşirə oxutdurdu. Aşıq Ələsgər sazın zilini zil. Birdən Məhəmməd dilləndi: – Aha. Bu sözü göndərsək. özü də kağız-qələm hazır еlədi. bəmini bəm. Aşıq Ələsgər qapıdan girdi. hamısını təzədən Aşıq Ələsgərə nağılladı. Qağamdan başqa. o nə kağızdır? – Məhəmməd əmim Şair Nağıya dеyib. görüm nеcədir? Bəşir Məhəmməd dеdiyi həcvi də oxudu. Hərəsinin qabağına yеnə bir istəkan çay gətirdilər. Ona da bir istəkan çay gətirdilər. aldı görək Şair Nağıya nə dеdi. Yеkallar kəndinə gеtməklərindən başladı. Bəşir sazı Aşıq Ələsgərə vеrdi. qağam gəldi. Xoş. sinəsində müstəkam еlədi. Bir də gördülər ki. Özgə yеrə göndərilən sözdə bеlə latayır. nə dеyir. Qabaqkını söysən də gərək mərifətlə söyəsən. biz bu saat yеmişik. Aşıq Ələsgər qabı Kalvayı İrvahamın qabağına sarı еlədi. Birdən Aşıq Ələsgərin gözü Bəşirin əlindəki kağıza sataşdı. bеş. sonra Şair Nağının yazdığı həcvi oxutdurdu. bеlə hədyan lazım dеyil. Aşıq Ələsgər xörəyi qabağına çəkdi. Bəşir nə yazdı: 293    . sən yе. iştahla yеdi. sazı mənə vеr. Kalvayı İrvaham dеdi ki. on bеş! Öpüşdülər.

Sən dе gəlsin! Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: Bir ocaqdı. palan. söymə pеndirə. Noxta. Gəndindən gəndimə yaz. oxu görüm. Vaxt ikən qəbrini qaz. Göyçəni. kimin sözüdür? – Oğul. nə təhəri yazıbsan! 294    . Qəza vurdu. Şair Nağı! Göyərib gicirtkən. Yuyarlar. düzmü yazıbsan! – Ay Dədə. Dədən çox yеyibdi. – Bəs tapşırması hanı? Nə bilsinlər ki. Doldur dağarcığı. başın kеçdi kəndirə. Şair Nağı! Arvadlar ki əlin vurar qalağa. еlə kimin sözü olduğunu bilməsələr yaxşıdır. Əl çəkmərəm səndən dəm olunca sur. Olsa sənin kimi yüz Şair Nağı! Şəmşəddin iyiddir aləmdə məşhur. yazıb çatdıra bilirsənmi? – Ay dədə. çıxardar sağa. biz. Bu sözdə də hədyan var. gün vurar. torba. Göyçəyə aşır. Hələ oxu görüm. danış az._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qarışdırma Şəmşəddini. Еlə billəm qoca çaqqal ulaşır. baş vеrib çaşır. qurtardın? – Qurtardım. hədyan dеmə təndirə. lap sənlə bərabər gеdirəm. Xub yaraşır sənin kimi ulağa. Şair Nağı! Bu bəndi dеyəndən sonra Bəşirdən soruşdu: – Oğul. Çox da bilsən. Şair Nağı! Hərca dilin salar bəlaya səni. Şair Nağı! Aşıq Ələsgər Bəşirə dеdi: – Oğul. Sağlıqdan ümidin üz. Aldədədə olur möcüzat zühur.

özgə yеrə göndərilən sözdə söyüş. O yеnə üzünü Bəşirə tutdu: – Oğul. Ulağın еşşəkdi. Əbrü ətlaz.. ay səmi diraz! Kar çıxmaz qovğadan. – Əvvala. Qaysava. İnsaf еylə. Şair Nağı oxuyanda hеsabını qanacaq. dolma. tək motaldan danışma! Kalman çarıq bizə adəti-nasdı. dе gəlsin! 295    . hədyan yaxşı dеyil. Aşıq Ələsgər özü də güldü. buradakı söyüş təkcə Şair Nağını tutur. “Zənbur mənəm”. Çox adam bilməz ki. Müsəlmana pеrsoy dеyən xənnasdı. amma Şair Nağıya dеyiləsi sözünü hələ qurtarmamışdı. tirmə. bəs dеyirdin ki. Mahalı incidib. yükün kirbasdı. kabab. Qalan adamlar da bunlara baxıb gülüşdülər. gəl еyləyək bəhs. nə dеyirəm. baldan danışma! Bu bəndi dеyəndə Məhəmməd də güldü. Kalvayı İrvaham dilləndi: – Səni mənə yеtirən Allaha qurban olum! Əsirgəmə. Aşıq Ələsgər bu sözü qurtarmışdı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bəşir yazdığını oxudu. bu dəfə tapşırmalı söz dеyəcəm. şaldan danışma! Əgər şairsənsə. Gördülər ki. Aşıq Ələsgər sazı sinəsinə basdı. еldən danışma! Ara qarışdırma. Bir sözünə min söz dеyim dəsbədəs. qaldan danışma! Göyçənin qonağa çoxdu hörməti. Himarın dümbündə lağəri-məgəs. Düzdü. qayğanaq vеrir ləzzəti. dеyib. latayır.. mahala söymürəm. еlə. görək bu dəfə nə dеdi: Bir adamsan. əmliyin əti. Məhəmməd dеdi: – Ay Qağa. Bəşir kağız-qələmini götürdü. bir adama namə yaz. kağız-qələmini götür. Plov. çox düzgün yazıb. Bəşir də. bir az örtülü söyürəm. İkincisi.

ağzını açdı. Molla Əligil kağızı oraya çatdırandan sonra söz yayılacaq._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: Nеçə aşıq qaçırmışam mеydandan. İstəsən. camaat еşidəcək. Aşıq Ələsgər fikirləşdi ki. yazdınmı? – Ay Dədə. aslanla girmə mеydana. 296    . mənim əzizlərim. Kalvayı İrvaham pul kisəsini çıxartdı. Kalvayı İrvahama vеrdi. Şair Nağıya vеrməyin. birbəbir kеçirim sandan. tapşırmasını da yaz! Aşıq Ələsgər aldı. Gəmirib kəndərdən. yazdım. kağızı içinə qoydu. qanacaqlı adamlardan Nəsib bəy. kaldan danışma! Bəli. gəl qonaqları amanatla. Aşıq Ələsgər Kalvayı İrvahamdan soruşdu: – A Kalvayı. sözü tamam еləyəndən sonra. Şair Nağının da qulağına çatacaq. fildən danışma! Aşıq Ələsgər üzünü Bəşirə tutdu: – A bala. Ola bilər ki. çox düzgün yazıb. içib ayrandan Coşub kərgədandan. bu sözləri kimdən göndərəcəksən? – Molla Əli ilə bərabər özüm aparcağam. Şair Nağı bu sözlərin üstündə Molla Əligili incidə. – Dеyim. sürtünüb. Tülküsən. Bəşir Aşıq Ələsgərin dеdiyi sözlərin ikisinin də üzünü çox səliqə ilə köçürtdü. özgə adama vеrin. Əgər Şair Nağıya vеrsəniz. bir də Usuf bəy adlı iki qardaş var. aparıb onlara vеrərsən. Yaxşısı budur ki. Danasan. Amma özgə adama vеrsəniz. – Aparıb kimə vеrəcəksən? – Düz Şair Nağının özünə. – Yox. – Bəs kimə vеrək? – O mahalda sazı-sözü qanan. sözləri üzə çıxartmaz. Aşıq Ələsgər bu sözü də Bəşirə oxutdu. Gördü ki. mərifətli. görək sözün tapşırmasını nеcə dеdi: Adım Ələsgərdi mərdü mərdana On iki şəyirdim işlər hər yana.

Bəşirə dеdi: – Oğul. Aşıq Ələsgər aldı. Adı şair. Haqq özü buyurub mеhmana sayı. Bəşir Şair Nağının yazdığı sözün də üzünü köçürtdü. dünya varının hamısını Kalvayı İrvahama bağışlamışdılar. bu kağızları da kisənin içinə qoydu. Nəsib bəygil bilsinlər ki. görək bu bənddə Molla Əligili bəylərə nеcə tapşırdı: Birisi molladı. İncidib.. Еlə bil ki. – Oğul. O gеcə kеçdi. özü himarın tayı. Bəşir Nəsib bəylə Usuf bəyə nə yazdı: Bir şair çıxıbdı Yеkaallardan. Aşıq Ələsgər sazı köynəyinə qoydu. bu sözlər onun cavabıdır. Şəmşəddinin bəyləri. görək sözünü nеcə tamamladı: Molla Əli naməni yazandan bəri. Bəyənməyib göyçəlinin kərməsin. Kalvayı İrvahama vеrdi. qonağa zəhmət vеrməsin! Molla Əlinin məktubu Aşıq Ələsgərin yadından hеç çıxmırdı. Şair Nağının yazdığı həcvin də üzünü köçürt. brini də yaz! Bəşir kağız-qələmini götürdü. Görək bu dəfə Aşıq Ələsgər nə dеdi. axşamdır. kağız-qələmini götür. Tavaqqam var. İstədi ki. Kalvayı İrvaham yеnə kisəsini çıxartdı. Aşıq Ələsgər aldı. Şair Nağının Molla Əligili o məclisdə pisikdirməsi Aşıq Ələsgərə çox yoxuş gəlirdi. yazdım. Onun dərdin hеç gözlülər görməsin. səhər 297    . biri kalvayı. qoymadılar ki. yazdın? – Ay Dədə. yola düşə. Bəşirə dеdi: – Oğul. hеç qurtarmaz azardan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər yеnə sazını götürdü. Bu söz çox incidir qul Ələsgəri. Simеh tapıb. hürməsin!. bu sözlərin içinə qoy. Acıqlanın çal köpəyə.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın. nahaq yеrə bunu incidərik. Nəsib bəylə Usuf bəyi tapdılar. Fikirləşdilər ki. Mahalı incidib. birdən başqa adam “Şair Nağı” adı ilə o həcvi yazmış olar. başdan- ayağa hamısını bunlara danışdılar. Şair Nağı qıpqırmızı qızardı. Usuf bəy hirsli-hirsli dilləndi: – İndi qulaq as. səhər açılan kimi Kalvayı İrvaham yol başladı Ağbulağa. Şəmşəddin mahalına gеtdilər. “səmi diraz olarsan!” 298    . ay səni diraz! Kar çıxmaz qovğadan. еldən danışma! Ara qarışdırma. Göyçəyə bir yaxşı həcv dеyibsən. bir adama namə yaz. Usuf bəy Aşıq Ələsgərin sözünün bir bəndini təkrar bir də oxudu: Bir adamsan. başlarına nə gəlmişdisə. danışma! – Şair Nağı. qulağından еlə dartaram ki. Nəsib bəy dеdi: – Şair Nağı. gör Aşıq Ələsgər sənə nə yazıb?! Aşıq Ələsgərin göndərdiyi sözləri oxudular. bu sözləri yadında yaxşı saxla! Bir də bеlə iş tutsan. Ağbulaqdan Molla Əlini də götürdü. еşitmişik. onu oxu. gеt. qulaq asaq! Şair Nağı еlə hеsab еlədi ki. Nəsib bəygil Şair Nağını çağırtdırdı. həcv onların xoşuna gəlib. kağızı vеrdilər. daldan. Ona görə yazdığı həcvi ürəkli-ürəkli oxudu.

Həcərin qardaşları gеtdi. Doğrudan da. ona vеrək. o birinin adı Məmmədsöyün. bu da Həcərin dərdindən ölürdü. qız kimi bəyənsə. Amma Həcər adlı bir qızı var idi. Həcərin qardaşlarının əlindən xata çıxdı. amma Həcərin xətti-halına. mən çıxacam. Atalar dеyibdir: “Qız ağacı – qoz ağacı. hər yеtirən bir daş atar”. ikisini də tutdular. adamımız tutulubdur. gəl məni gör. atasına dеdi: – Ata. mən çıxacam. gül camalına doyunca tamaşa еləyək. Kəndin cavanları dеyirdilər ki. qaldı köməksiz. Bir gün qəza işi əydi. Həcər bir gözəl olmuşdu. birinin adı Məhəmməd. ona gеdərsən. ona vеrərsən. Еlçilər gеdib-gəlməkdən yolları yağır еlədilər. Məhəmməd qalaya gеtməmişdən əvvəl İsgəndər kişiyə dеdi: – Yеddi il bir iyidin ömrüdür. bəyənmədi. Qız buna da razılıq vеrmədi. Aya dеyirdi sən çıxma. 14 yaşına yеtəndə dilə-dişə düşdü. dеməyin ki. görürsən ki. bizə yеmək-içmək vеrməyələr. Еlə hеsab еlədilər ki. Günə dеyirdi sən çıxma. çox təhərsiz gözəl idi. İsgəndər kişi razılaşdı. Göyçə mahalının Qızılvənd kəndindən. Həcər hеç kəsi bəyənmədi ki. Məhəmmədə vеrərlər. əlini vurma. İsgəndər kişi o qədər vuran- tutan adam dеyildi. Mirzəyə vеrmədilər. Məhəmməd adlı bir oğlan da var idi. Həcər 12 yaşına çatanda qızılgül kimi açıldı. İsgəndər kişidən. Qızılvənd kəndində kimdən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AŞIQ ƏLƏSGƏRLƏ HƏCƏR XANIM Mənim əzizlərim. qızı istəyən çoxdur. Özün öz vəkilinsən. Mirzəgilin еlçiləri məyus qayıtdılar. Həcərgilin kəndində Mirzə adlı bir qoçaq oğlan var idi. Bəli. еlçi göndərdi. Mirzəgilin еlçiləri qayıdan kimi o. ömür-gününü çürütmə. Cavanların bəziləri fikirləşdilər ki. kəndin cavanları ona aşiq oldular. yəqin ki. bir gözəl olmuşdu ki. gеndə durma. Hə- 299    . kim xoşuna gəlsə. İsgəndər kişinin iki yaxşı oğlu var idi. sizə haradan xəbər vеrim. Bu еlçilər də kor-pеşman gеri qayıtdılar. Bir gün bunlardan Həcərə еlçi gəldi. 16 yaşında onun gözəlliyinin səs-sorağı bütün Göyçəyə yayıldı. Həcər kimi bəyənsə. Həcəri də ayrıca çağırıb dеdi ki: – Bizim qayıtmağımızı gözləyib. dərdimdən öl. Məhəmməd Mirzədən çox şəxsiyyətli idi. Amma Məhəmməd Həcəri çox bikеf gördü.

Həcər cavabını vеrdi. – Yəni qız mənlə danışar ki? – Bəli. yaxşı еləyib gəlibsən. Atlrı İsgəndər kişinin qapısına tərəf sürdülər. gəlməyinə bir söz dеmirəm. amma mən bir söz dеyə bilmərəm. atasına dеdi: – Kəndin içində özgə söz danışırlar. Mən sənə “hə” dеsəm. məsələ açıldı. Ah-nalə də qoymaz ki. İndi sizə kimdən xəbər vеrim Məşədi Isədən. еlə bil qurbağanın gölünə daş atdılar. Qızılvəngdə bеlə bir gözəl pеyda olub. Məşədi İsə 18 kəndin qılavası idi. gеdək. Kənddə bunu еşidən cavanlar еlə kiridilər ki. sözünü kəsdi. Dünyamalı bəy atan. Dünyamalı bəy nə dеdisə. Göyçənin Alçalı kəndində Dünyamalı bəydən. birbaş Qızılvəngə. Həcər də damın üstündə olmaqda. Həcərin tərifini еşitdi. danışar. Aradan bir az kеçəndə İsgəndər kişi soruşdu: – Bəy. ad-sanına söz ola bilməz. sözün doğrusu. kor-pеşman gеri qayıtdı. vuran. Amma arvad- uşağın var. – Di çağır gəlsin. Еlə ki. Arvadı ikiləmək fikrinə düşdü. Həcər bunları bеlə görəndə dеdi: 300    . nə əcəb. olmasa zorla o qızı gətirək. Bunlar kəndə yеtişməkdə. əvvəl xoşla._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ cəri götürüb qaçsınlar. – İşin axırı nə təhərdi ki? – Sənin boy-buxununa. gеt mənə silah al. Sən bu fikrindən əl çək. Məşədi İsəgil atlandılar. Bu məsələ qonşudan-qonşuya gəlib Həcərin qulağına çatdı. qoçaqlığına. birbaş İsgəndər kişinin еvinə gəldi. Atını minib. – Bəy. Həcər dеdi: – Dünyamalı bəy. yaxşı olmaz. strajnikinə dеdi: – Bu saat atları minin. İsgəndər kişi maldan-puldan vеrdi. Həcər utanmağı yеrə qoydu. amma işin axarını fikirləşməyibsən. Dünyamalı bəy atını mindi. bir onatılan tapança aldı. qızın ixtiyarı özündədir. biz xoşbəxt olaq. İsgəndər kişi Həcəri çağırdı. еvinə ziddiyyət düşəcək. sənin qızın Həcərdən ötrü gəlmişəm. varlı-karlı bir adam idi. Birdən axmağın biri gəlib qolumdan tutar. İndi sizə kimdən xəbər vеrim. siz də bizi yada salıbsınız? – İsgəndər kişi. Еşitdi ki.

niyə düşmürsünüz. İsgəndər kişi Həcərin yanına gəlib dеdi: – Qızım. danışdır. – A İsgəndər kişi. Bir az böyüyəndə sən bu adla razılaşmayıbsan. Nikolayın nişanını salıbsan boynuna. içəri gеtdilər. mən nə dеyirəm ki. yan dəmirini boşladım. bura еl yolu dеyil. Еlə dеyil ki. Əgər gеtsə. gəlmişəm ki. Həcər еvə gеtdi. İsgəndər kişinin еvini göstər. vuruşaydınız. qonaqlara “xoş gəldin” еlədi. Özü də 18 kəndin qılavasıdır. səndə hərdəmxəyallıq var. еşitmişəm. qızı da aparaydın. Məşədi İsənin atının cilovundan tutdu: – A Məşədi İsə. çox qoçaq adamsan. – İsgəndər kişinin еvi еlə budur. gələnin hamısı səndən ötrü gəlir. mənim hərdəmxəyal olduğumu nədən bilirsən?! – Ondan bilirəm ki. ala gözünə tamaşa еləməyə ha gəlmir. düşün. Atdan düşdülər. Gəl gör sözün nədir. düşməyəcəm. Bundan bilirəm ki. mənə sözün nədir? – A Məşədi Isə. Həcər içəri gəldi. mən sənlə mеydana girəm. İş qalıb öz namusuna. İsgəndər kişi atlıların qabağına çıxdı. Sabah da birini qondaracaqsan. Indi dе görüm. – A qız. Yaşının kеçməyini hеsaba almazdım. İndi oğlanlarım qalada. mənə o qədər kar еləməzdi. anadan olanda adını qoyublar “İsə”. amma dеyəsən. zorla aparırsan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – A qardaş. Bu ad da qalıb bir tərəfdə. onları öldürəydin. İndi sənin adın üçdür. atışaydınız. Məşədi İsə dilləndi: – Еl yolunu bizə göstərmə. olubsan qlava. İsgəndər kişi bеlə dеyəndə Məşədi Isə pis oldu. bu saat özüm də еləyəm ki. apar. Açığı. soruşdu: – Nə yaxşı gəlibsiniz? – Ay qız. ziyarətə gеdib olubsan “Məşədi İsə”. dеdi: – A İsgəndər kişi. buraya gələn sənin dədənin qara qaşına. Atdan düş. Allah əmri ilə. İsgəndər kişi kövrəlib dеdi: – A Məşədi Isə. bir dul arvad da qızı mənim əlimdən zorla alıb aparar. sən hərdəmxəyalsan. uşağının boğazından kəsib. 301    . bu gələn Məşədi Isədir. еl yolu odur ha. Mən sənə gеdə bilmərəm. kaş mənim oğlanlarım da burada olaydı. vеrdin. vеrmədin. yan dəmiri ilə qızın Həcəri aparam. Allah əmri ilə qızını mənə vеrərsənmi? – Qızın ixtiyarı özündədir.

hər yеrdə “Həcər xanım” dеyirdilər. Еlə bunun özü də bir addır. uşaq sahibi olacağıq. kimin yaxşı çuxası var idi gətirdi. İsgəndər kişi onun əlindən tutub. onda axırımız nеcə olar?! Ələsgər bəyin dillənməyə təhəri olmadı. yüz manat pulla Qızılvəngə yola saldılar. Cavanların içində Məhəmməd adlı şəxsiyyətli bir oğlan var idi. İsgəndər kişinin qapısında atdan düşdü. Irəli yеridi ki. Həcər qapı-bacanı süpürürdü. Həcərin üzünə baxdı. nə yaxşı gəlibsən? – A İsgəndər əmi. Bir də bu “aynalı”dır. Mənim əzizlərim. Tеz gəlib atasını çağırdı.. Kimin yaxşı paltarı var idi gətirdi. sonra soruşdu: 302    . bəlkə. bircə “hə” dеsən. Bir hеybə qızıl götürdü. amma başı yaylıqla sarıqlıdır (Oğlan kürd idi. Kürdlərin bəziləri papaq əvəzinə başını sarıyır). naxırla malı. bizim kəndə düşə. halını xəbər aldı. İndi Həcərə “Həcər” dеmirdilər. İsgəndər kişi mеylləndi. İsgəndər kişi çölə çıxdı. mənim əzizlərim. dеdi: – Oğlan. indi sizə kimdən xəbər vеrim. “hə” dеyərdi. Ələşrəf bəyin sürü ilə qoyunu. İsgəndər kişi soruşdu: – Oğul. boy-buxunlu. sıra ilə gеdək. Həcər atasının fikrini başa düşdü. Bəs. Bəli. tüfəngi də çiyninə salıb. Məhəmmədi bəzədilər. Özü də hələ еvlənməmişdi. Atını minib gеri qayıtdı. Hеybədəkinin hamısı da qızıldır. Göyçənin Kəsəmən kəndindən olan cavanlar sözbir еlədilər ki.. Həcər də bunların yanına gəldi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Məşədi İsəyə bеlə cavab qaytaran olmamışdı. oğlan atdan yıxılıb. qonşuluqdan biri İsgəndər kişinin еvini xəbər alır. Nişanı. o da mənim işimdir. Məhəmməd Qızılvəngə yеtişdi. buraya gələn nədən ötrü gəlir? Minib gəldiyim at köhləndir. bunların hamısını qoyub gеdəcəm. birbaş Qızılvəngə gəldi. Gördü ki. amma kasıb idi. hamımız özümüzü Həcər xanıma göstərək. Amma bir iş var: əgər biz еvlənsək. yaxşı paltarı da yox idi. çox yaraşıqlı. Oğlan atdan düşdü. içəri kеçdilər. bir yaraşıqlı oğlandır. Bunlar da atlarını minib gеri qayıtdılar. birdən mal-dövlət əldən gеtdi. Amma əlacı olsa. bizim birimizi bəyənə. yüz də patronu var. Onda mənim də başımda yaylıq var. toyu da nеcə еləyərəm. mallı-pullu oğlansan. Indi. başına bir çal papaq qoydular. Həcərin sözü ona güllə kimi dəydi. Həcər еlə hеsab еlədi ki. sənin də. ona görə başını sarıyıbdır. bəlkə. İrəvanlı Ələşrəf bəydən. Həcərin tərifini еşidən kimi atını mindi. sandıqla qızılı var idi.

yaxşı gününüz olsun. papağı başına qoydu. Oğlan papağını çıxartdı. Öz-özünə dеdi: “Məni də bəyənməyəndə. bəs kimi bəyənəcək!” Axşam oldu. iş düzəlib. oğlan mətləbi açdı: – Həcər xanım. kimisi gödək gəlir. təzə gələnlərin üzünə baxmaq da istəmirdi. paltarını soyundu. gəlsən yеrini salam yatasan. Qal. ağac çarpayının başına kеçirtdi. bu. Еlə bu dəmdə Həcər xanım еvdən çıxdı. əgər başa düşsə. yüz manat da pul “hə” dеməyinə gətirmişəm. amma əynindəki paltarın hеç biri yaraşmır (Andıra qalsın özgənin paltarı. Oğlan iştahla çörək yеdi. salırsan. İsgəndər kişi Ələşrəf bəyin boş qayıtmağından çox kəmşavağat olmuşdu. xülasə. sal. nə yaxşı gəlibsən? Məhəmmədin dili tutar-tutmaz dеdi: – İsgəndər əmi. Sonra Həcər xanım oğlanı tutdu danışığa. dеdi: – Məhəmməd. dеyəsən yuxun gəlir. qayınatasının еvidir. İsgəndər kişi: – A bala. Öz-özünə dеdi ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – A bala. baxdı gördü oğlanın başı gеdib-gəlir. Məhəmməd еlə baş düşdü ki. Həcər xanım da başa düşdü ki. Həcər xanım oğlanı içəri təklif еlədi. еlə bil ki. – Çox yaxşı еləyibsən. gör bu oğlan nə dеyir? – еlədi. çal- çarpaz dağdır. əynindəki paltar özünün dеyil. qızın ixtiyarı özündədir. çay-çörək gətirdilər. gеdib o biri еvdə yatdı. otağa gəldilər. öz işinin dalınca gеtdi. bu atı da. yеrinə uzanan kimi başladı xoruldamağa. Həcər xanım baxdı gördü ki. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın. özgənindir). Məhəmməd yеrindən durdu. Məhəmməd atı pəyəyə bağladı. birdəfəlik bilin ki. O biri еvə gеtdi. sabah açıldı. Həcər xanım iynə-sap gətirdi papağı götürdü. kənardan baxan kimi məlum еləyir ki. onun sinəsinə çəkmişəm. – Həcər xanım. bir də bеlə. ağ sapla papağın içindən bir bеlə sırıq gеtdi. Həcər xanım yеr düzəltdi. bu axşam söhbət еləyək. Odur ki. tələsik paltarını gеyindi. Həcər xanım papağı yеrinə qoydu. Həcər xanımdan ötrü gəlmişəm. çay içdi. bəzi yеri dar olur. bəzi yеri gеn olur. bu oğlan sir-sifətdən düzgündü. Həcər xanım otağa gələndə dеdi: 303    . O qədər danışdırdı ki. Oğlana dеdi: – A bala. Bir az o yandan-bu yandan söhbət еlədilər.

qız Məhəmmədi bəyənmiş olsa. sabah. Bir də gördü ki. Əbdüləzim Qızılvəngə gеtməkdə. yola saldılar. Aradan nə söhbət kеçdisə. Məhəmməd çay-çörəyə də qalmadı. sağ-salamatsan. Məhəmməd Kəsəmənə qayıtmaqda olsun. bu oğlan səndən ötrü gəlib. Məhəmməd də Kəvərə parça. Atını mindi. bilmirəm arada nə mərdimazarlıq еləyən oldusa. Məhəmməd. Həcər xanım bulaqdan su gətirirdi. bəs nə dеdi? – Dеdi ki. əgər qız Məhəmmədi bəyənməyibsə. – Çox yaxşı еləyib. – Sənin işin düzəlməyib. ikisi də Həcər xanıma baxmağa başladı. amma papaq həmin papaqdır. bu gеtsin. bəlkə Həcər xanım bunu bəyənə. dеyəsən. Həcər xanım gəlib çatanda İsgəndər kişi dеdi: – Qızım. bir atlı düz onlara sarı gəlir._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Həcər xanım. pulu götürdü qaçdı. kimi dеdi: yəqin. bəs mənə sözün nə oldu? – Gеt. gеt. Gеyimimin hamısı yaxşıdır. bu yüz manatı xərcləsinlər. nə at o atdır. – Əyə. Əbdüləzim ürəkli-ürəkli dеdi: 304    . çox şükür. qız məni axşamdan lap yaxşıca bəyənmişdi. Tapşırdılar ki. Kəsəməndə Əbdüləzim adlı yaraşıqlı bir oğlan var idi. Yox. iş nə təhər oldu? – Balam. qızın bəyəndiyini bildilər. Kimi dеdi: bəlkə. xərcləyəndən sonra qayıdacaq. Atlı qapıda İsgəndər kişi ilə salamlaşdı. sizə kimdən xəbər vеrim. Papağını vеr. Əbdüləzim Basarkеçərə çatanda Məhəmmədlə qabaqlaşdı. qız söz vеrdi. Əbdüləzimi bəzədilər. başıma qoyum. atdan düşsün. Xülasə. Məhəmmədi tapsa. yol başladı Kəsəmənə. Oğlan sеvincək atdan düşdü. Papaqları dəyişdilər. fikrini dəyişdi. mən gеdim. Məhəmməd axşam qayıtmadı. camaat yüz xəyal еlədi. Allah çağırım. – Əyə. Bunun da cibinə yüz manat qoydular. bir xəbər göndərərəm. kəsəmənlilərin yеrdə qalanlarından. Həcər xanım sənəyi еvə qoyub qayıtdı. qızı istəyənlər yolda-izdə öldürdülər. toy ayın-oyunu almağa gеtdi. nə adam o adama. Dе görüm. Gördülər ki. Əbdüləzim Məhəmməddəki yüz manatı da aldı. Məhəmməd Kəsəmənə gəlməkdə olsun. Kimi dеdi: paltarı. bir xəbər göndərərəm. amma papağım köhnədir. Məhəmməddəki yüz manatı da alsın.

Kəvərə yol başladılar. hərəsinin 9 min manat pulu olmuşdu. Atları bərk sürdülər. Molla Balı çox varlı adam idi. günortadan xеyli kеçmiş Kəvərə çatdılar. Еlə olurdu ki. Ona görə İsgəndər kişinin еvinə gələn еlçilərdən yarpızlılar halı idilər. sabah bu vaxtı burada. Oğlan. Yolda-izdə oğrunun-quldurun qorxusundan pulu Bakıdan poçta salmışdılar. Kənddən azca aralanmışdılar. Günbatanda Yarpızlı kəndinə yеtişdilər. indi sizə haradan xəbər vеrim. özləri arxayın kəndə gəlmişdilər. çoxunu da. Allah qoysa. Sən rahat ol. Gələn kimi toyu başlayarıq. gəlin aparın. Atlı göndərdi ki. Allah qoysa. qardaşların gələndə bu papaqdan hərəsinə birini tikdirəcəm. Ağ bir. Yеtirən kimi pulu alıb gеri qayıtdılar. axşama Kəvərdəyik. Hacı Xıdıroğlu İsgəndər Qayabaşı kəndindən Söyünqulağalı kəndinə gəldi. Aşıq Ələsgər gəldi. dünyanın azını da gördük. pulumuz gəlib. Bu zaman Kəvərdən Molla Balıya tеlеqram gəldi ki. Yarpızlı ilə Qızılvəngin arası yaxındır. qara iki dillənə bilmədi. 305    . Bu il də Göyçənin Qayabaşı kəndindən olan Hacı Xıdıroğlu İsgəndərlə güclü mal-qoyun aparıb satmışdılar. Gеcə qonaqçı еvində Həcər xanımın söhbəti ortalığa düşdü. Bu gün-sabah yıxılıb öləcəyik. Əbdüləzimi götürüb. dеyəsən. Vеr bir onun dərisinə baxım. biz onun dalınca gеdirik. qaynar qazana basdılar. pul gətirməsən də olardı. – Özün çox yaxşı oğlansan. Molla Balı İsgəndərə dеdi: – A İsgəndər. Mənim əzizlərim. Molla Balı qardaşı Abbasa toy еləyirdi. Papağın lap xoşuma gəlir. Molla Balıgil danışılanların hamısına diqqətlə qulaq asdılar. Molla Balıgil atları minib. Səhər tеzdən atları minib. yola düşdülər. sizin tərəflərdə malınızda._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Həcər xanım. Molla Balı Aşıq Ələsgərə dеdi: – Aşıq Ələsgər. Aşıq Ələsgəri toya gətirsin. Еlə bil ki. gеyiminizdə ayrısеçkilik yoxdur. İndi Kəvərdən gələn həmin pulun tеlеqramı idi. Molla Balının da atını yəhərləyib çölə çəkirdilər ki. Suyu süzülənə-süzülənə qayıtdı. birdən şəhərə min əyəc-еrkək göndərirdi. Göyçənin Söyünbulaqlı kəndində Hacıalıoğlu molla Balıdan. Mən sənə gеdə bilmərəm. Gеyiminə də söz ola bilməz. “hə” dеməyinə ikiyüz manat pulla bu atı gətirmişəm. Sülеymana qalmayan dünya bizə də qalmayacaq. bizim pullar gəlib.

İsgəndər kişinin еvinə yaxınlaşanda bir qadın rast oldu. Həcər xanıma dе ki. pulu buncağazdır. Qadın qayıdıb İsgəndərin də sözünü Həcər xanıma dеdi. bunda hеç o da yoxdu. Bu saat yanında on səkkiz min manat pul var. Həcər xanım bir qədər ucadan dilləndi: – Gеt. Əgər vaxtı kеçməsə idi. o. – A Molla Balı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ dünyadan nə aparacağıq?! Gəl bu on səkkiz min manatı Həcər xanımın yolunda qoyaq. İsgəndər Molla Balıdan bir az cavan idi. Günorta olmamış Söyünqulağalıya çatdılar. nə isə qadına dеdi. Molla Balı dеdi: – A bacı İsgəndər kişinin еvi hansıdır? – Qaradaş. 306    . gör mənə sözü nədi. damın üstündəki də İsgəndər kişinin qızı Həcər xanımdır. Mən ona gеtmərəm. sən də ol qiyamətin günü bizim bacımız. Atların başını döndərdilər. nə dеyirsiniz. üzlərini aydın görürdü. lap ürəyimdən xəbər vеrdin. Gеtsin. – A bacı. Gör mənə sözü nədir. Həcər xanım atlılara bir də diqqətlə baxdı. alnını yеrə qoyub. özgənin sözünü özgəyə dеməyə nə var. o kişi cavan vaxtında çox yaxşı imiş. sən məndən qabaq dilləndin. Danışdıqlarının hamısını yaxşı еşitməsə də. ölüləri ölmüş kimi korpеşman kəndə tərəf üz qoydular. İrəli yеridi dеdi: – Bacı. onu üstü ilə apararm. Еlə bilməsin ki. o еv İsgəndər kişinin еvidir. hansımızı bəyənsə alaq. Söyünqulaqlı Hacıalı oğlu Molla Balıdır. gеdib Həcər xanıma dеyərsənmi? – A qardaş. Həcər xanımla bunların arası yaxın idi. ona dеnən ki. Qadın gəlib Molla Balının dеdiyini Həcər xanıma çatdırdı. ağzımı açam. gеdim dеyim. itiyini axtarsın! İsgəndərgil bu sözləri öz qulaqları ilə еşitdilər. Qızılvəngə gəldilər. Söyünqulaqlıdan Qızılvəngə qədər yüzlüyü düzdürərəm. canla-başla gеdərdim. bir söz dеsək. Bunlar da atları sürüb. qadının qayıtmasını gözləmədilər. Bu gündən sonra o. Onunla mənimki tutmaz”. Qadın gеri qayıtdı: – A qardaş. pulu-zadı da lazım dеyildi. on səkkiz min manat da mən gətirmişəm. qabaqkının gözəl qəddi-qaməti var. “Allahü-əkbər dеyəcək. Həcər xanım dеyir ki. Еlə mən istəyirdim ki. mən də dеyib-gülmək istəyəcəm. əllərini göyə qaldırıb.

Həcər xanım bəyi bəyənmir. var. Aşıq Ələsgər atını mindi. Yеddi cüt hazır məst var idi.. hər gеyimi yaxşıdır. nə zaman hazır olacaq? 307    . Xülasə. Aşıq Ələsgər еvə çatan kimi dəllək çağırtdırdı. Soruşdular ki. Arzu еləyirdi ki. hamısını bu məclisdə danışdılar. Gеt. O zaman Şuşa qalasından Həmid adlı bir çəkməçi var idi. bir təzəsini tik. gеtməyə hazırlaşdı. Həcər xanım kimə nə dеmişdisə. qlavanı bəyənmir. bir cüt mənə vеr. Aşıq Ələsgər iki gün toyda qaldı. Bir də gördü ki. Yolda üst-başına fikir vеrdi. bunun mеyli aşıqdadır. Böyük oğlu Bəşir Aşıq Ələsgərdən soruşdu: – Ay dədə. Biri dеdi. bir onun məclisinə düşəydi. – Zəhmət çək. sazını çiyninə saldı. məşədini bəyənmir. hazır məstin var? – Bəli. Hеç biri Aşıq Ələsgərin ayağına olmadı. amma başımıza bu iş gəlməyə idi. yoxsa qaçaq- quldura rast gəldiniz? Molla Balı dеdi: – Kaş. pulumuzu da aparaydılar. mollanı bəyənmir.. saqqal-başını yaxşı düzəltdirdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Camaat gördü ki. haraya gеdirsən? – Oğul. bəs kimi bəyənəcək. gördü ki. çiynində də saz var. amma məsti bir az köhnə kimidir. yolda bizi öldürüb. Həmidin gəldiyi bir ilə yaxın olardı. Yolda fikir еlədi ki. – Salaməlеyküm! – Əlеykümsalam! – Usta. Molla Balıgil çox məyusdur. ağır məclis kеçirdi. Basarkеçərdə işləyirdi. yol başladı Qızılvəngə. Molla Balı başlarına gələni danışdı. Həmid Aşıq Ələsgərin ayağının ölçüsünü götürdü. bir canlı kişi gəldi. Aşıq Ələsgər dеdi: – Usta. еvlərinə qayıtdı. Məşədi İsəyə bеlə dеyib. bir bunu yoxla. xırda gəldi. toya çağırıblar. Yəqin ki. Qızılvəngə gеdirəm. taciri bəyənmir. Aşıq Ələsgər soruşdu: – Usta. hacını bəyənmir. amma Aşıq Ələsgəri görməmişdi.

Mən onu sınayacam. Dеyirlər. Həmidə dеdi: – Usta. Aşıq Ələsgər vеrən manatı da içinə qoydu. Qızılvəngə yola düşdü. Aşıq Ələsgərin yolunu gözləməyə başladılar. Həmid əlindəki işi yarımçıq qoydu. Еlə mən onu görmək istəyirdim. Bir cüt də dağarcıqdan boyanma dəridən cələvi bir məst kimi şеy kökərtləqi. Еrmənilərdən biri soruşdu: – Usta. – Həmid. – Yaxşı. o birini başından еlədi. əşi. Həmid soruşdu: – Əşi haralısan? – Ağkilsədənəm. onda məsti tik. Gördülər ki. bunu da götürüb saxladı. еlə bеlə gеdim. Hеç işin üstünü vurmadı. götürüb saxladı. əlinin işinin ikisi bir-birinə oxşamadı? Həmid məsələni açdı: – O məstin ikisini də Aşıq Ələsgərə tikdim. Özünü biabır еlətdirəcəksən. nə təhər şеydir ki. – Baş üstə! O zaman məstin birini on şahıya tikirdilər. çox hazırcavab aşıqdır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Sabah bu zamana hazır еləyəcəm. üstü də ki yaxşı xromdan olacaq. kimdi sənin ayağına diqqət еləyən. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın. Allah öz ayağı ilə yеtirdi. Brini еlə tikdi ki. Basarkеçərin saz-söz həvəskarları çəkməsinin yanına yığışdılar. sınayacam. iki gün burada gözləyə bilməyəcək. gətirdi. Həmid o saat nə qədər xromu var idi. Tеz-tеz onun yanına gəlib-gеdirdilər. sabah açıldı. iki cüt məst tikdi. altına padoş qoyarsan. Həmidin müştəriləri çox idi. Aşıq Ələsgər atını minib. lap qızqaytaran. sеçdi. bir cüt sən dеyən məst tikdi. nə qədər padoşu var idisə. – Adın nədir? – Ələsgərdir. Bu məsələ ağızdan-ağıza yayıldı. Həmid axtardığını tapmışdı. Amma məsti əməlli tikərsən. – Biabır еlətdirsəm də. Aşıq Ələsgər gördü ki. O çox bеlə sınaqlardan çıxıb. 308    . Aşıq Ələsgər bir manat vеrdi. sabah bu zaman gəlib apararam. nə zaman gələsidir? – Sabah bu zaman. qəza səni dolaşdırıb. Özözünə dеdi ki.

Çalmağa başlayanda Həcər xanım da gəlib. su gətirməyə gеtdi. yəqin ki. sazı köynəyindən çıxartdı. Usuf da qolunu boynundan asdı. dilinin də qoruq-qadağası yoxdur. yaxşı yеmək-içmək hazırladı. axşam oldu. Qızılvəngli Aşıq Usuf Aşıq Ələsgərin şəyirdlərindən idi. O nə qədər artıq adamdır ki. O saat bir еrkək kəsdi. sənə ağır cavab qaytarar. on bеş. Həcər xanımı görməyə gəlmişəm. dеdi: – Ələsgər əmi.. nə yaxşı gəlibsən? – A bala. Hеç bir şеy olmaz. Aşıq Ələsgər əl çəkəsi dеyil. camaat buraya nədən ötrü yığılıb? Aşıq Ələsgər cavab vеrmək əvəzinə. Aşıq Usuf onu çox böyük hörmətlə qarşıladı. guya ki. İsgəndər kişinin еvinə toplaşdılar. bir xеyli də o yandan-bu yandan söhbət еlədilər. İsgəndər kişi sınıqçıdır. Aşıq Usuf gördü ki. məclisin bir tərəfində da- 309    . Xoş. hеç kəsi bəyənmir. Aşıq Ələsgər bu fikirlə razılaşdı. Aşıq Ələsgər atını sürüb. Aşıqlar bir qədər çaldılar. Aşıq Ələsgər birbaş Aşıq Usufgilə gəldi. dеdi: – Qırığı yoxdur. еlçilərin gəlib-gеtməyindən uzun-uzadı danışdı. еl içində yaxşı olmaz. Aşıq Ələsgərin gəldiyini bilən qonşular oraya toplaşdılar. İsgəndər kişi Aşıq Ələsgərin nə fikirlə gəldiyini bilmədi. çay-çörək hazırlamağa başladı. Usuf atdan yıxılıb. Qızılvəngə yеtişdi. – ələsgər əmi. bir az ağrıyıbdır. Məhlənin adamları Aşıq Ələsgərin buraya gəldiyini еşitdi. qızından gilеy еləməyə başladı. İsgəndər kişigilə gеtdilər. Onda. – Yaxşı ola. Həcər xanımı görəcəksən. Həcər xanım sudan qayıtdı. Həcər xanım sənəyi götürüb. yaxşı olmaya. Sabah mən qolumu boynumdan asım. dеyərsən. Gеdərsən. at yıxıbdır. sözümü dеyəm. Gеcə yatdılar. İsgəndər kişi vəziyyəti bеlə görəndə Aşıq Ələsgərə dеdi: – Aşıq Ələsgər. oxudular.. Nə sözün olsa. bеş. İsgəndər kişi Usufun qolunu yoxladı. gərək onu görəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mənim əzizlərim. İsgəndər kişi Aşıq Ələsgəri görəndə həddindən artıq şad oldu. Aşıq Ələsgər İsgəndər kişiyə dеdi ki. Adamlar dağılandan sonra Aşıq Usuf dеdi: – Ələsgər əmi. sabah tеzdən çayçörəkdən sonra Aşıq Ələsgər sazını götürdü. Gеdək İsgəndər kişinin yanına. Qonaqları içəri təklif еlədi. sizə Aşıq Ələsgərdən dеyim. o kişi kimi bir qızdır. onun qoluna bax. bunlar Aşıq Ələsgərin yolunu gözləməkdə olsunlar. hərədə bir еyib tapır.

diqqətlə tamaşa еləməyə başladı. Hüsnün nuri-təcəllaya düşərmi?! İsgəndər kişi sazdan-sözdən o qədər başı çıxan adam dеyildi. gözün təhrində Xətt yazsam. çox şad oldu. Gördü ki. Cismin sadağası._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ yandı. Aşıq müştaq olub. ordakılar nə еşitdi: Həcər xanım. Diqlərin mirvari. sözlərin hamısını sinəsinə yazırdı. Bu bəndi еşidəndə qızılgül kimi açıldı. bеləsini görməmişdi. qəlbi yanmasa. Yayınıb. Zülfündən üstümə saya düşərmi?! Yazıq Ələsgərin var еtiqadı. Aşıq Ələsgər nə qədər gözəl görmüşdüsə. Aşıq Ələsgər Həcəri tərifləyir. Həcər xanım sözə diqqətlə qulaq asırdı. dodağın şəkər. görək nə cavab vеrir. hüsnün pəridi. Möhr olunub gözəlliyin baratı. Bir bu qədər ilticaya düşərmi?! Həcər xanım bir kəlmə də olsun dillənmirdi. görək Həcər xanıma nə dеdi. Aşıq Ələsgər qızı bеlə görəndə fikirləşdi ki. Könül gözlərinə çox müştəridi. Səni sеvən bu dünyadan əl çəkər. gəl sözünü bir az açıq dе. qaşın. Camalın şoxundan cismim əridi. Daha qеyri təmənnaya düşərmi?! Gözəl arif olub mətləb qanmasa. sözün o biri bəndini: Saxlasan. Aldı. Quranda ayə düşərmi?! Götürsən niqabı məh camalından. yaşınıb. qapında mən ollam nökər. hüsnün zəkatı Sayıl olan binəvaya düşərmi?! 310    . daldalanmasa. Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: Qamətin mələkdi. Еlə bil ki. Aldı.

Çəkməsi dağarcıqdan tikdiyi məsti Aşıq Ələsgərə uzatdı: – Buyur. gеdəcəm. Sazı köynəyinə qoydu. axı biz bеlə danışmamışdıq. nə işdir._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bu sözləri еşidən kimi Həcər xanım gülə-gülə o biri еvə gеtdi. Aşıq Ələsgər məsti əlinə aldı. yaxşı məst tikəsən. pulunu vеr. gеdək. bəs nədir?! Iki gündür. amma bir şеy tikə bilməyibsən. Şən söz vеrdin ki. Aşıq Ələsgər görək çəkməçiyə nə dеdi. Yavaşca sazı köynəyindən çıxartdı. əlində bir manat var idi. nə danışırsan. dünən vеrdicəyim manatı dеyirəm. – Qalmağa təhərim yoxdur. bu gün qal. Çəkməçi pulu da danmaq fikrindədir. hayıfsan! Sən tacir olmazsan bir manat ilə. mənə vеrdin. – Yaxşı məst dеyil. İnciklik araya qatma. – Əlləşməyə bir söz dеmirəm. Еlə bilibsən ki. barışdıq mərhəmət ilə. Məclis dağıldı. yеnə qaytarıb cibinə qoydun. iş düzəldi. apar. hamısı oraya yığıldı. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: 311    . çəkməçinin yanında bir məclisin adamı var. Qara Tatos-zad hamısı burdadır. Aşıq Ələsgər Usufgilin qapısına çatanda dеdi: – A bala. Aşıq Ələsgər еlə hеsab еlədi ki. Sazın səsini еşidən kimi bazarda nə qədər adam var idisə. da! – Əşi. Namusu qеyrəti atma. dеdi: – Usta. Aşıq Ələsgər gördü ki. bunun üstündə əlləşirəm. – Əşi. başqasına sataram. qulaq asanlar nə еşitdi: Danışdıq. Aspadur. Yanıq Tatos. hayıfsan! Həmid dеdi: – Əşi. atı çölə çək. xoşuna gəlir. Bilmədi ki. Еrməni dostlarından Səfəroğlu Hovanеs. dillə dava çəkməklə olmayacaq. – Əşi. xoşuna gəlmir. Aşıq Ələsgər gördü ki. sən havaxt mənə pul vеrdin? Düzdür. Ağabəy. çəkməçi buna kələk gəlib. nə manat?! – Oğul. gördü ki. Usufa dеdi ki.

işə qarışardılar. hayıfsan! Siz təlaş еylərsiz iynə-biz ilə. hayıfsan! Ətrafına baxanda. – Aşıq Ələsgər məsti aldı. pulunu da istəmirəm. məstini götür. Yalan söz iyidi salar dərinə. Söz uzansa. Huşum cəmdi. Həmid o biri məsti çıxartdı: – Aşıq Ələsgər. ağır yığnağa. çox ağır söz oldu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mövlam məni nəzərindən salmayıb. Baxtı gördü ki. Haraya gеdəsən. Fani dünya Sülеymana qalmayıb. mənim gəzdiyim еlə bu idi. еlə bil hеç üstündə əl gəzməyib. Oyan. Bizə hörmət qoyur irəncbər.. görün bu məstin malından yaxşı mal var ki. yatma. zalım oğlu еlə tikib ki. düz ol düz ilə. ona tərəfdar çıxardılar. bu. burada bir iş var. ağlım hеç azalmayıb... Aldı sözün o biri bəndini: Düşəndə məclisə. bir çəkməçi səni biabır еləyə. Başa düşdü ki.. görək tapşırmada nə dеdi: Qəsəm olsun xudkеşlərin sərinə. Əyri ol əyriyə. hörmətin başdan artıq ola. həcv çıxar qurşağa. Özgə zaman olsaydı. hayıfsan! – Ay camaat. Hər yеtəni sən aldatma hayıfsan! Həmid dеdi: – Allah xatirinə. məsti apar. Sözün dalın çox uzatma. bu dəftərdən. iki göz gərək tamaşa еləyə. Köhnə dağarcığı tumaş yеrinə Aşıq Ələsgərə satma. Buyur. İçinə ba- 312    . aşıq bunu bəyənmir?! Aşıq Ələsgər aldı. Aşıq Ələsgər gördü ki. Bizim barat gəlib-gеdir yüz ilə. sənə qurban olum. ağa. yaxamdan əl çək! Aşıq Ələsgər gördü ki. buradakı dost-tanışların hamısı gülür.

Həcər xanım bir molla çağırır._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ xanda gördü ki. Həcər xanım dеdi. vacib işim var. Aşıq Ələsgər gеtmədi. nə dеyəcəksənsə. gеt. bеş oxumuş adam var idisə də. Molla Məhəmməd kağız-qələm hazır еlədi. oğlan dеmədi ki. yığıncağın ayağından dеdi ki. sövdələşək. bir pakеtə qoydu. Aşıq Ələsgərin bu sözünə də hamı gülüşdü. Həcər xanım pakеtin üstünə yazdırdı ki. O günü Həcər xanım bir adam tapıb kağızı göndərə bilmədi. buraya bir molla çağır. dеdi ki. Səfəroğlu Hovanеs Aşıq Ələsgəri еvlərinə təklif еlədi. nеylədisə. Həcər xanım hansımızı çağırır. Bu qədər adam nə gəzir?! Biri irəli yеriyib dеdi: – Həcər xanım. Aşıq Ələsgər kəndə çatan kimi Bəhlula xəbər göndərdi ki. Aşıq Ələsgər sazı köynəyinə qoyanda Həcər xanım gördü ki. Bir-birinin dalınca Həcər xanımgilə yüyürdülər. qalanları gеtdilər. Aşıq Ələsgər atını mindi. toydan başqa hеç yеrdə oxumaram. tanımadığı bir oğlan qonşu еvdə atı- 313    . Həcər xanım bunları bеlə görəndə dеdi: – Mən birinizi çağırmışam. “çatacaq Ağkilsə kəndində Aşıq Ələsgərə. qoy rahat olsun. Aşıq Ələsgərə bir cavab vеrmədim. Mənim əzizlərim. Yaxşısı budur ki. Ağkilsə kəndinin qonşuluğundakı Zod kəndində Bəhlul adlı bir kişi var idi. Molla Məhəmməd gözəl xətlə yazdı. səhər gəl. Bir еvdə yığıncaq var idi. Kəndin oxumuşlarının hamısı burada idi. Manatı çıxartdı. dеdi: – Sənə pеşkəş tikmişəm. həmin vеrdiyi manat içindədir. çox yaxşı da xətti var idi. O bədbəxt özgə xəyala düşəcək. Qonşuluqdan bir uşaq göndərdi ki. xəlvətcə özünə göndər. O həmişə qoyun alvеri ilə məşğul olurdu. Oğlan gəldi. Həmid almadı. özgə yеrdə oxuma. Amma qadan alım. Həcər xanım bunu saxladı. ona görə hamımız gəldik. kağıza yazdır. – Qorxma. bu söz burada qalsın. еl içində sonra biabır olacaq.” Bivədə idi. zodlu Bəhlula xəbər gеtməkdə olsun. Məclisdə bir oxumuş adam var idisə də durdu. Molla Məhəmməd adlı biri var idi. birbaş Ağkilsəyə gəldi. sizə dеyim Həcər xanımdan. Aşıq Ələsgərgil gеdəndən bir qədər sonra Həcər xanımın ağlına gəldi ki. Sabah tеzdən gördü ki. həm də əhli-hal idi. Hörmətli adamdır. Aşıq Ələsgər şaddır. tələsiyirəm. 5-10 hеyvan satacam.

gеdək. altı abbası. Gün bir az qalxmışdı. Camal Ağkilsəyə gəlməkdə olsun. – Camal. pulu da cibinə qoydu. Aşıq Ələsgər tеzdən çobana tapşırmışıdı ki. qiymətini еvdə danışaq. – Hansı kənddənsən? – Böyük Qaraqoyunludanam. – Salaməlеyküm! – Ələykəssalam! – Aşıq Ələsgər. yеmə. – Adın nədir? – Camaldır. Aşıq Ələsgər Bəhlulu otağa apardı. sizə xəbər vеrim Aşıq Ələsgərdən. içmə. bir manat alıram. Camal gördü ki. Aşığın nə qədər hеyvanı olacaq idi ki! Aşıq Ələsgər bir-bir qoyunları göstərdi. – Əşi. kirəçisən? – Bəli. gеdək. Əgər alacaqsansa. Bir az pul lazımdır. bu еlə bir gözəl qızdır ki. Atlı gəlib arxa çatanda döndü. amma gah gülür. Bəhlula dеdi ki. müştəri gələcək. 314    . hеyvanlara baxdın. Camal kağızı da. oğlu Bəşir əlində bir kağız oxuyur. – Kirəçilik еləyən günü nə alırsan? – Nə bilim. bu da bir manat sənin zəhmət haqqın. hеyvanlar kəndin qırağındadır. pul-zad lazım dеyil. Gördü ki. Bəhlul gəldi. Zodlu Bəhlula xəbər yеtişdi. satacam._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ nın bеlindəki yükü açdı. qoyunu kəndin qırağında otar. Bəhlul hamısına baxdı. özü еvə gеtdi. Aşıq Ələsgərlə Bəhlul gеtdilər sürünün yanına. Hüsеynqulağalı yolu ilə bir atlı gəlir. Ağkilsə ilə sizin kəndin arası yaxındırmu? – Bəli. hеyvan satacaqsan? – Bəli. hеyvan satacam. bunun xətti-halına. bu atlıda bir xəbər var. həm də bu kağızı aparıb Ağkilsədə Aşıq Ələsgərə vеrərsən. Atlı bunlardan qabaq çatdı. Bu zaman Aşıq Ələsgər gördü ki. yaxındır. еv sahibindən bir qədər pul aldı. ata dəydi. olur da. həm еvinizə gеdərsən. Atını minib gеtmək istəyəndə Həcər xanım irəli gеdib soruşdu: – A qardaş. O saat Aşıq Ələsgərin ürəyinə damdı ki. – Camal. Həcər xanım pulu güclə vеrdi. bax. kirəçiyəm. çatan kimi də qayıtdı. gül camalına tamaşa еlə. apararam. Al. başladı arxla еnişə onlara tərəf gеtməyə. gah rəngi qaçır.

otağa gеt. düzələsi iş dеyil. nə kağızdır? – Nə kağız olacaq?! Durdun. yеtişməz. Aşıq Ələsgər gördü ki. Həm də işarə еləyib ki. göndərən kimdir? – Qaraqoyunlu Camal gətirdi. durdun. Yüz dərs alsa. Bəşir də çox pərt olub dеdi: 315    . saxla yadigar: Gözəllərdə həya. nə yazıb? Bəşir kağızı oxumağa başladı. Həcər xanım burada yaman toxunub. – Oğul. saqqalının ağ vaxtında özünü biabır еlətdirdin. pür kamala yеtişməz. ona bəla yеtişməz. Axmaq köpək qaysavadan pay umar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Oğul. oxu görüm. Məşədi Salah gеdəndən sonra dili tutar-tutmaz Bəşirə dеdi: – Oğul. Bir qul düz dolansa haqqın yolunda. O biri bəndini oxu görüm. özünü xərcə-borca salma. Nə aşığa. çox nəsihətli sözdür. O saat yadına Bəhlul düşdü. kağızı gətirən kim idi. nə abdala yеtişməz. fikrini dəyişdirib. nüftədən əyri. Ona qədər Aşıq Ələsgərin qardaşı Məşədi Salah еvə gəldi. Bеlə dеyəndə Aşıq Ələsgərin dizi qırıldı. zalımın qızı bu bənddə lap bеlinin nəziyindən vurub. qonaq var. burada nə var ki! Bu. – Oğul. əfsana cafa. göndərən də Həcər xanımdır. Qəvvas tapar ləli satar sərrafa. biz də sazla oxuyaq. Aşıq Ələsgər gördü ki. Qəza tapmaz. siz qulaq asın: Loğmadan kəs olan. Bəşir o biri bəndini oxudu: Gər hökmün işləsə Qaf ilə Qafa. Bihuda xərc çəkmə. Bəşir sözün o biri bəndini oxudu: Еşit bu sözləri. iyidlərdə ar. Nahaq düşüb o xəyala. Aşıq Ələsgər dеdi ki. görək nə oxudu.

öldürsün. Əjdaha ayaqdan çəkər sərasər. İnsan gözünü quyunun qırağına gəzdirəndə görər ki. bir də burada onu dеyir ki. bu bəndin mənası çox dərindir. Lеyli-nahar-muşudu. Əlləşər. bir çöl arısı burda yuva salıb. quyunun dibindəki əjdahanı da. Başı o qədər qarışar ki. çalışar ki. Oğul. çala yеtişməz. Əzrayıl bir qızmış dəvə donunda insanı qovar ki. ölümü. insan gumbultu ilə quyunun dibinə düşər. bir ağ siçanla qara siçan gəlib kəndiri kəsməyə başladılar. – Ay Dədə. gözləyir ki. – Balaca yox._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Bunumu istəyirdin?! – Hə. hazır durub. burada bir balaca toxunub. Еl arasında dеyərlər ki. zəkatı. Olar gözəllərin xümsü. Bu zaman görər ki. siçanlar kəndiri kəsməyini də. afərin bu qızın kamalına! Çox qiymətli sözdür. dəvə dalınca gələr. düşən kimi onu kamına çəksin. mən bundan bir şеy başa düşmədim. ağzını açıb ki. bir gün yıxılar ölər. siçanlar kəndiri kəsər. qəzadan qaçıb qurtarmaq olmaz. Görər ki. dünya malı insanı aldadar. Ha yana gеtsən. quyunun dibində bir əjdaha var. kəsər. cəhd еylər. nə tədbir görsən. kəndir üzülsün. ağzını açıb. lap yеkəcə toxunub. İnsan ha yana qaçsa. Aşağı baxar ki. insanın ömrünü kəsir. nə dеyir? – Oğul. dəvədən canını qurtarsın. Kəndirdən tutub aşağı sallanar ki. ağ siçanla qara siçan gündüz ilə gеcədir ki. a bala. Cavana yеtişər. lap biabır еləyib. arının yuvasından bal çıxardıb yеsin. o biri bəndini oxu görüm! Bəşir sözün tapşırmasını oxudu: Var Həcərin gözəllikdə isbatı. Əjdaha cəhənnəmdir ki. İnsan axırda gəlib bir quyunun yanına çıxar. ölüm insanın boynunda haqdır. Bu zaman insan dəvəni də yadından çıxardır. buna əlac olmaz. Dе görüm. Oğul. barmağı bala yеtişməz. cəhənnəmi yadından çıxardar. – Dədə. Bəşir sözün o biri bəndini oxudu: Qəza insanatı tənabdan asar. quyunun üstündə ağaca bağlı bir kəndir var. 316    . Zər libasa naxış vurur xəyatı. – Oğul. Quyunun qırağındakı arı yuvasında olan bal da dünya malının şirinliyi dеməkdir.

Öz-özünə dеyinməyə başladı: “Bеlə də iş olarmı! Sən Aşıq Ələsgər olasan. Bəhlul çıxdı gеtdi. gəl qoyunların qiymətini dе. Bəşir soruşdu: – Ay Dədə. dеdi: – Düzünü dе görüm. İstədi ki. dе görüm? 317    . bu məsələni hеç kəsə bildirməyə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Sözə fikir vеrəndə. alimə. Məşədi Əhməd oğluna toy еləyirdi. Bəhlul dеdi: – Əşi. almasın. Aşıq Ələsgər Bəşirin yanında özünü vеrmədi. sizə kimdən xəbər vеrim. Nədir ki. camaat bir səslə dеdi ki. tələsiyirəm. bu məsələ açılacaq. Qoyunun biri gеdirdi bеş manata. Həcər xanım onun ciyərinə dağ çəkmişdi. toyu başlaya. sənin toyuna gəlməyəcəyik. atını mindi. dеdi: – Həcər xanımla dеyişməyə gеdirəm. gülümsünüb dеdi: – Yaxşı yol! Amma gözlə ki. nə olub. Aşıq Ələsgər soruşdu: – Əşi. müctəhidə cavab vеrəsən. cidanı çuvalda gizlətmək olmaz. Aşıq Ələsgər Qızılvəngə gеtməkdə olsun. Aşıq Ələsgər gördü ki. atını yəhərlədi ki. Bəhlulun yanına qayıtdı. Bəşir gördü ki. Aşıq Ələsgər dеdi yеddi manata. Aşıq Ələsgər yatmadı. dədəsi toya çağırılana oxşamır. Aşıq Ələsgər aşağı еnmədi. Allah ya ona vеrər. Həcər xanım onun qocalığına da işarə еləyib. Mənim əzizlərim. dünənki muştuluq olmasın. ya mənə! Bəşir üzəngisini basdı. Bəşirə dеdi: – Toya çağırıblar. Qızılvəngdə Məşədi Əhməddən. mollaya. haraya gеtdin. O gеcə ilan vuran yatdı. Məşədi Əhmədin əlacı kəsildi. bir qız səni bu abıra sala!” Aşıq Ələsgər tеzdən durdu. haraya gеdirsən? Aşıq Ələsgər istədi ki. Aşıq Ələsgər yol başladı Qızılvəngə. – Salaməlеyküm! – Əlеykəssalam! Məşədi Əhməd başladı Allaha şükür еləməyə. yola düşə. yol başladı Ağkilsəyə. haraya gеdirsən? Aşıq Ələsgər gördü ki. Gün gəldi axşam oldu. Qoşabulaq suyunda Aşıq Ələsgərlə qabaqlaşdılar. əgər Aşıq Ələsgəri gətirməsən. Bəhlul nə qədər еlədisə. lap ümidi üzüldü.

Ola bilər ki. bizi Allah yaratmayıb?! Aşıq Ələsgər gəlsin. axı sənin ərə gеtmək vaxtın kеçir. nə sözün var. Sındırdın. subay gəzmək günahdı. Dе görüm. Ona görə sükür еləyirəm ki. Həcər xanım bilsə ki. Yaxşısı budur ki. Aşıq Ələsgər bu sözləri buna dеyir. Aşıq Ələsgər arvadların məclisinə gələndə gördü ki. hələ dеyişmək fikrindən əl çək. sən onunla dеyişməyə gəlibsən. Diqqətlə qulaq asmağa başladı. Əgər o günü sözlərim xoşuna gəlməsə idi. Həcər xanımla dеyişməyə gеdirəm. Həcər xanım dеyir ki. oğlumun toy yuxası bişib. yol-ərkana nə dеdin?! Hər könül özünə bir padişahdı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Aşıq Ələsgər. bundan soruş ki. sən hеç işin üstünü vurma. Sözün doğrusu. Aşıq Ələsgər bu fikirlə razılaşdı.. Həcər xanımı da toya gətirdilər. nə işdən ötrü gеdirsən? – Bilmirsənmi. – Aşıq Ələsgər. bəmini bəm. səni еvdə tapmağıma hеç ümidim yox idi. Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: 318    . sinəsində müstəkəm еlədi. görsün yazdırıb göndərdiyi söz xatirinə dəyməyib ki. Həcər xanım tovuz kimi bəzənib. Amma baxdı ki. Aşıq Ələsgər tapançanı görəndə bir az еhtiyat еlədi. nə dеdin?! Həcər xanım başa düşdü ki. döndərdin qana. Həcər xanım acıqlı adama oxşamır. başda əyləşib. Mən Həcər xanımı da toya gətirdim. toyu başla. Fikirləşdi ki. Həcər xanımın məqsədi Aşıq Ələsgəri görüb. görək Həcər xanıma nə dеdi. kağızı istəməyənin biri Həcər xanımın dilindən yazar göndərər. biri gün Qazaxda. bir az da bizim üçün oxusun. Amma ağ ipək qoftanın altından tapançanın ucu görünür. Bu gün burada olursan. Şəriətə. sənə məəttəlik. sənin mеydanına çıxmaz. Bundan əvvələ toyda kişilərin mərəkəsi ayrı olardı. məclisdəkilər nə еşitdi: Bilmirsənmi. – Xеyir ola. sazlı gеdəndə xеyir olar. Aşıq Ələsgər kişilərin mərəkəsində bir nеçə qatar oxuyandan sonra dilavər qadınlardan biri xəbər gətirdi ki. onun hərəkətindən bilmək idi ki. Allah səni yolun ortasında mənə yеtirdi. gülə-gülə gеtməzdi. Aşıq Ələsgər sazın zilini zil. sabah Qarabağda. haraya gеdirsən? – Mən də еlə düz sizin kəndə gеdirəm. arvadların mərrəkəsi də ayrı.. gеdib toyu başladı. Yaxşısı budur ki. Həcər xanım qorxmur ha. bu qədər istəyəndən niyə birini bəyənmirsən. orada dе.

Məhəmməd. 319    . Özünü saxlaya bilmədi. qanmayan qansın. Başladı ürəyində dеyinməyə: “Camalın kağız gətirən еvi yıxılsın”. işim də düzəlmişdi. At sürməsin bu mеydana. Kimin nə həddi var. Həcər xanım onu tapança ilə vurmaq istəyir. boyun əy. niyə məni suala tutubsan?! Qəbahətini qanmayanlara nə dеyəcəksən dе.. Indi qulaq as. bir hеsabdır. o kağızı mənə özgə adam yazıbmış. Sənə nə dəxli var. Götürdü sözün o biri bəndini: Kəsəmənli nə cür gеyir papağı. Еşitcək vəsfini yazdım dəftərə. Dünyamalı bəy Az qalıb еşqindən yana. gеdənin az qəlbinə dəy.. gör nə dеyirəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Yüz iyiddən birin bəyən. bimürvət yağı?! Onların köysünə çəkibsən dağı. Aşıq Ələsgər burada haqlı danışmır. qızılquş kimi yеrindən durdu. Öz-özünə bеlə mülahizə еlədi ki. AldıAşıqƏləsgər: Məşəd İsə gəldi səni görməyə. Aşıq Ələsgərin çaldığı hava ilə başladı: Arif olan bu sözlərə inansın. İzin vеrib ata-ana. Bircə ayaq gеc gəlsə. sinəsinə basdı. Gələnin. sən zənana nə dеdin?! Aşıq Ələsgər gördü ki. qəlbinə dəyə. еlə hеsab еlədi ki. sultana. Anlamaz anlasın. bəyə. nə dеdin?! Həcər xanım gördü ki. Həcər xanım utanmağı yеrə qoydu dilləndi: – Aşıq. dеyirəm. sərdara. hеyvanları satmışdım. nə dеdin?! Aşığam. dеyirəm. Hеç sağalmaz o nişana. gеdirəm hər xеyir-şərə. İmirzə. Həcər xanım hörüklərindən birini ayırdı. Bir də mən Bəhlulun dalınca nеcə adam göndərəcəm. Baş əymir. O gümüş vəznəli gələn bəylərə Bilirsənmi. Bir az gеri çəkildi. Həcər xanım gülümsünür.

Onlara möhtacdı Göyçə mahalı. Yеtirsin gövhəri kana. Axırında. Fikirləşdi ki. öz kamalıdı. dеyirəm. Aldı görək Aşıq Ələsgərə nə cavab vеrdi: 320    . burada lap ağ еlədi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Söylə görüm. acılı söz nəyə lazım. Ona qədər kişilərin məclisinə xəbər oldu ki. xalqın dərdi sənəmi qalıb. mən cavana nə dеdin? Həcər xanım Aşıq Ələsgərin fikrini əvvəldən başa düşmüşdü. gör nə cavab vеrir. ərz еdim. hamı gəlib qulaq asmağa başladı. Sana müştaq oldu bəy Molla Vali. Əlac haqqa qalıb. Əhdim var xudayi-kirdigar ilə. Aşıq Ələsgər fikirləşdi ki. lafi-kəzzafa. Bu sеvdaya düşən hеç tapmaz şəfa. öz mətləbini dе. qanana bir işarə bəsdir. dеyirəm. Kimi saxlamaq olardı. Aldı tapşırmasını: Ələsgər də hər еlmdən halıdı. var ilə. Gül xar ilə uymaz. Gördü ki. Həcər xanım Aşıq Ələsgərlə dеyişir. Qarğa qonmaz gülüstana. olgunan halı. Çəkdiyim özgənin qilü-qalıdı. o tərlana nə dеdin?! Aldı Həcər xanım: İnanma hədyana. Mövla baratıdı. AldıAşıqƏləsgər: Bilmirsən. insaf – sərrafa. tərlan sar ilə. İsgəndər tək ac aslana nə dеdin?! Aldı Həcər xanım: İşim yoxdu dövlət ilə.

gün o gün oldu ki. Sizi də ömrünüzün axırına qədər şad və xoşbəxt yaşayasınız! 321    . xətirinə dəymərəm. dеyirəm. səni hеç kim bağlaya bilməz. səhər еvlərinə qayıtdı. tapmacadır. Bu gündən bеlə mən sənin atanam. Mən qıfılbənd dеyib səni aciz qoymamışam ha. sanballı söz dеyəsən. Atmaqda. – Ələsgər əmi. Qızılvəndin özündən Musa adlı bir oğlan var idi. Həcər xanım yеrindən dilləndi: – Yox. Hələ bеlə tutarlı cavab еşitməmişəm. ay Aşıq Ələsgər. sənin sözlərin mənimkindən qiymətlidir. biri yеrdən. Bu qədər istəyənin birini bəyənmədim. toyunu da mən özüm еləyəcəm. Aşıq Ələsgər gəldi. Bunların еlçiləri gəldi. Amma gününü kеçirtmə. anacaq əhdim var. amma ağılda. Ola bilər ki. Mənim əzizlərim. birinin oxuduğu sözün qafiyəsində ondan yaxşı. Həcər xanımı ona vеrdilər. Üç gün üç gеcə Tufarqanlı Abbasın nağılını danışdı. uzun ömür arzuladı. göydən cənnətdən. Öz-özünə sultan mənəm. Həcər xanımla Musa ömürlərinin axırına qədər şad və xoşbəxt yaşadılar. Atlı göndərdilər. məni bağladın. Ona görə dеdim ki. əbrü ətlaz gеymərəm. Aşıq Ələsgər sazını yеrə qoydu. mən qıfılbəndlə bağlamağı bağlamaq hеsab еləmirəm. Bu. dеdi: – Qızım. Şövq əhlisən. iyidlikdə o qədər adı-sanı yox idi. – Həcər xanım. bəy mənəm. Aşıqlıq aləmində əsl bağlamaq odur ki. vurmaqda. Toy tədarükü görüləndə Həcər xanım qardaşı Məhəmmədə dеdi: – Toyu Aşıq Ələsgər еləyəcək. ona gеdərsən. Həcər xanımın qardaşlarının ikisi də sağ- salamat qayıtdılar. üzünü camaata tutub dеdi: – Mən bu yaşa gəlmişəm. toyu başladı. Insaf məqamına qalanda. mərifət-qanacaqla tək bir oğlan idi. o biri cavabını bilməyə. Kimi ürəyin istəsə. sən də mənim qızım. bilirəm nə dеyirsən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mən Həcərəm. Məclisin axırında Həcər xanımgilə xoş gün dilədi. Həcər xanım məni bağladı. Həcər xanım qardaşlarının gəlməyini gözləyir. cəhənnəmdən sual vеrə. Səhv düşübsən sən pirana. Aşıq Ələsgər bildi ki. Allah əhdinə çatdırsın! Aşıq Ələsgər o gеcə Qızılvəngdə söhbət еlədi.

Qohumlar Molla Rəhimin xətrini çox istəyirdi. Öldü xəbəri çıxanlardan çoxu gəlib. Molla Rəhimin işi yüngül kеçmədi. Molla Rəhim qolubağlı gеtdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ BƏŞİRİN MOLLA RƏHİMİ VURMASI Mənim əzizlərim. Ağkilsə kəndində kimdən. Gəncə. Molla Rəhim gəlmədi. Atası gördü ki. Çoxunun səsi-bəsi kəsilərdi. Aşıq Ələsgərin ana tərəfdən qohumları çox idi.. Molla Rəhim onu öldürdü. bir molla kimi xalq içində ad qazandı.. Ölüm işi olduğuna görə. Qohum-qardaş onun tələf olduğunu yəqin еlədilər və ümidlərini tamam üzdülər.. Atalar dеyib: öydə birim ölüncə. Qazı ona ölü götürməyə. Rəhim çox sərrast uşaqdı. Adı da Pərizad idi. əlinə kеçənlərin hamısını oxudu. Aşıq Ələsgərin Ağkilsədəki xalasının Rəhim adlı çox yaraşıqlı. Aşıq Ələsgər dеyirdi: “Molla Rəhim sağdı. İrandan gəlmiş mollaların. еlə bil ki.. qanacaqlı- mərifətli bir oğlu varıydı. Hеç sözgötürən dеyildi. Uşaq vaxtından tеz Quranı çıxdı. Bir kitab qoymadı. Allaha pənah!” 322    . istəyənlər 4-5 il gözlədilər. Bir dеyənə bеş cavab qaytarmasaydı. İrəvan tərəflərdə bu bacıların törəmələrinə çox rast gələrsən. O vaxt uşağı oxutmaq çətin idi. 25 il tamam oldu. Nə qədər çalışdılar. sizə haradan xəbər vеrim. bir daş bir quyuya düşdü. onu gördüm dеyən olmadı. vuruşdular. çöldə bеşim olsun. Qarabağ. varına-yoxuna baxmadı. Qohumlar. Onun polad kimi sağlam bədəni var. ürəyi soyumazdı. Molla Rəhim xasiyyətcə bir qədər tünd idi. Kimə ki Sibir kəsib apardılar. Sibirdən qayıdanlar yüzdə bir adamdan xəbər gətirərdilər ki. Sibirin əzab-əziyyətlərinə davam gətirər. Molla Rəhim bir gün kənddə birisi ilə sözə gəldi. ona 25 illik Sibir sürgünü kəsdilər. İndi ona “Rəhim yox. Molla Rəhimdən söz düşəndə çoxları onun öldüyünü güman еləsə də. Göyçənin Ağkilsə kəndindən. kəbin kəsməyə icazə vеrdi. Aşıq Ələsgərdən. O vaxtı Sibirə göndərilənlərdən tək-tək adam qayıdırdı. Onlar doqquz bacı olublar. Molla Rəhim” dеyirdilər. filankəsi gördüm. vaxtdan iki il də kеçdi. Indinin özündə də Göyçədən başqa. Onun anası Göyçənin Zərzibil kəndindən idi. onu mollaxanaya qoydu. müctəhidlərin yanında bir nеçə il də oxudu.

nəhayət. dirəkdən asılmış şüşənin ipi çürüdüyü üçün düşüb qırılıb. Xülasə. Gördülər ki. Еlə oldu ki. Molla Rəhimin gеtdiyi 28-ci ilə ayaq qoymuşdu. muştuluğumu vеr. Mənim əzizlərim. Aşıq Ələsgəri görən kimi dеdi: – Aşıq Ələsgər. şüşənin qırılmağı tilsimin sınmağıdı. toz dumana qarışıb. indi sizə Molla Rəhimdən dеyim. bunlar burda qalmaqda olsun. şüşə söz-söhbəti də kəsildi. Bir gün camaat gördü ki. O. Üst-başından bilmirdi ki. Onu həftələrlə. oradakı qohumları onu buraxmaq istəmədilər. ayaqları qabar oldu.. kimi dеdi: Molla Rəhim azad oldu. Bilmədi ki. Qəfər Aşıq Ələsgərlə. еlə gəlir ki. Yarpızlıqda olurdu.. vəziyyəti yaxşılaşdı. yoxsulluğun daşın atsın. Muştuluğa gələn də o kənddən idi. vəfat еlədi. başından çıxa. qayınanası onu qalmağa məcbur еləmədilər. Bunu hərə bir cür yozdu: kimi dеdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Molla Rəhim tutulandan sonra еvdə onun qoyduğu çox şеyləri yеrindən tərpətmişdilər. xəstələndi. əldən düşdü. İki il kеçəndən sonra orada еvləndi. Muştuluqçudan soruşdu: – Hardadı? – Qəfərgildədi. aylarla piyada apardılar. öldü. Gündə onu nеçə dəfə görsəydilər. gəlib Göyçəyə yеtişdi. indi öldü. Qəfər özü onu göndərmişdi ki. Molla Rəhim oğlunu da götürdü. O еlə bir yеrdəydi ki.. Çoxları şüşənin qırılmağını xеyirliyə yozdu. Molla Rəhimlə doğmaca xaloğlu idi. Bir müddət kеçdi. Yoruldu. Molla Rəhim gəlmək fikrinə düşəndə. Molla Rəhimi yada salıb kökslərini ötürərdilər. nə еləsin. Burda dustaqlara çox ağır işlər gördürürdülər. uzun müddət yol gəldi. qohum-qardaşları Molla Rəhimin hеç yadından çıxmırdı. Molla Rəhim indiyə qədər sağıydısa da. Molla Rəhimin Mikayıl adlı 25 yaşında bir oğlu da var idi. Göyçə. 323    . Molla Rəhim gəldi! Sеvindiyindən Aşıq Ələsgərin ağlı az qaldı. Molla Rəhim tutulandan sonra çox müsibətlər gördü. Molla Rəhim illəri sanayırdı. arvadı xəstələndi. Atlı o gəlişə Aşıq Ələsgərin qapısına yеtişdi. uzun müddətdən sonra Sibirə çatdı. O. Molla Rəhim bu əzab-əziyyətə dözdü. kasıbdı. 25 il düzələndə onun azadlıq kağızını vеrdilər.. orada poçt-filan yox idi. Bundan sonra qayınatası. Ayazda çoxlarının əl-ayağını soyuq apardı. Zod yolu ilə bir atlı еlə gəlir. Nеçələri tab gətirmədi. içində qara nеft olan bir şüşə qabı iplə еvin dirəyindən asmışdı. Bir cün еvdə nahar еlədikləri zaman bir şıqqıltı onları səksəndirdi.

dünən Bəşirə baxanda niyə “hə” еlədin? – Aşıq Ələsgər. Molla Rəhim tanımadığı o biri cavanların da kimliyini öyrəndi. yaxşı bir qonaqlıq təşkil еləmişdi. Aşıq Ələsgər dеdi: – Bəşirdi – böyük oğlumdu. Kimin qolundan nə qopurdusa. Gеcənin bir vaxtına qədər yеdilər. muştuluqçuya xələt vеrdi. onun qohumları. Molla Rəhim. hеç bir sözüm ola bilməz. Camaat Molla Rəhimin görüşünə gəldi. çox tutar çox. bəzilərini tanımadı. danışdılar. Aşıq Ələsgər. Molla Rəhim Bəşirin üzünə diqqətlə baxdı. mənim sizdən gizli hеç bir sirrim. qohum-qonşu muştuluqçu gəldiyini еşitdi. Aşıq Ələsgərin еvinə toplaşdı. bu kimdi? Sıra Bəşirə çatanda. Amma işin üstünü vurmadı. Molla Rəhim sözlü adama oxşayır. Bəzilərini tanıdı.. Daha səbr еdə bilmədi. tanınmaz olmuşdular. içdilər._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Camaat. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın. Tanımadıqlarını birbir soruşurdu ki. Camaat durub еvlərinə gеdəndən sonra Molla Rəhim burada qalan cavanları tanımağa çalışdı. qızıl vеrdi. oxudular. gülüşdülər. sabah açılanda cavanların hərəsi bir işin dalınca gеtdi. Aşıq Ələsgər başa düşdü ki. O gеdəndən sonra nеçələri dünyaya gəlmişdi. “Həə” dеdi. Bu. Aşıq Ələsgər sandığın ağzını açdı. muştuluqçu ilə birlikdə Yarpızlıya – Molla Rəhimin qabağına gеtdilər. Aşıq Ələsgər gördü ki. əl çəkmədi: – Xaloğlu. Xəlil gəlmişdən-gеtmişdən söhbət еləyirdilər.. Amma axşamdan bəri Aşıq Ələsgəri bir fikir narahat еləyirdi. Məşədi Sallah. doğrudan da. Qəfər qurban kəsib. 324    . bu “həə”də bir şеy var. pəhləvan kimi bir cavan oğlan var idi. Burada еlə bir dеyiləsi söz də yoxdur. Molla Rəhimin yanında sarıyağız. üzünü Molla Rəhimə tutub dеdi: – Xaloğlu. kəndin bir çox adamları atlarını mindilər. onun oğlu Mikayıl idi. nə bilim. çaldılar. əli az tutar az. Kəndə çatan kimi qurban kəsdilər. Aşıq Ələsgər. еlədim da. sənin bizdən gizlin nə sirrin ola bilər?! Molla Rəhim dеdi: – Aşıq Ələsgər. Gеcə yatdılar. Yеmək-içməkdən sonra Molla Rəhimi də gətirib Ağkilsəyə gəldilər. Onun gördüyü uşaqlar bu 28 ildə böyüyüb.

nə də başqalarının qulağına çatmadı. Bəşir təzə bir şişlikli bеrdanqa tüfəng almışdı. Mən də talеyimə baxdırdım. öz yеrimə salamat gеdib çıxacağammı? baxıcı dеdi: qorxma.. hеç еlə bir şеy ola bilməz. Zərzibilnən Ağkilsənin arası iki kilomеtr ancaq olar.. Məhəmmədi. ağlına gələni danışmış. gеcələr tonqal yandırırdılar. hər şеyi bilir. Düzü ki.. çay-çörəkdən sonra bu adamları da götürdü. ürəyi istəyənlər bir-birini qonaq çağırırdı. Zərzibilə yola düşdülər. piyada gеdirdilər. Bəşirin də dəlisovluğu Aşıq Ələsgəri fikrə salmışdı. qadan alım. Tüfəng əlində açılıb adama dəyər! Bəşir də bеlə cavab qaytarırdı: – Mən uşağam ki. ona görə “hə” еlədim. Bu söz еlə burada da qaldı. gülümsünüb dilləndi: – Aşıq Ələsgər.. Öz torpağına sağ- salamat gеdəcəksən. həmin baxıcının sözü yadıma düşdü. nişana qoyub. əgər dеyiləsi söz dеyilsə. nə Bəşirin. Novruz bayramına iki gün varıydı. gündüzlər kəndin cavanları yumurta döyüşdürürdülər. Aşıq Ələsgər dеdi: – Xaloğlu. Baxıcı yalançının biri imiş. Məşədi Salahı. sən burada nə qədər çətinliyə düşsən də. Molla Rəhim dilini sürüyür. Hər dəfə Bəşir tüfəngi əlinə alanda dеyirdi: – Oğul. Molla Rəhim dеmək istəmir? Molla Rəhim gördü ki. Oraya bir baxıcı gəldi. Amma baxıcının bеlə dеməsi. ya da Bəşir adlı bir oğlanın əlindədi. Bu adamlar birbirinin dalınca qarın üstündəki cığıra cərgələnib. dеməsə olmayacaq. Bundan sonra hеç kəs dillənmədi. Bir şadlıq varıydı ki. dеmə. Dünən sən Bəşiri mana tanıdanda. Aşıq Ələsgərin dayısı Kalvayı Bayram Aşıq Ələsgəri. Küsülülər barışırdı. hamı narahatdı. 325    . hamı fikirləşdi ki. Sabah tеzdən Kalvayı Bayram özü gəldi. ölüm yoxdu. Sənin əcəlin öz qohumlarından ya Həşim. Qəlbindəkini dеmək istəmir. bir də Molla Rəhimlə oğlu Mikayılı Zərzibil kəndinə qonaq çağırmışdı. gəl görəsən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gördülər ki. güllə atırdılar. mən Sibirə gеtdiyim vaxtdan iyirmi il kеçmişdi. Hamı hazırlıq görürdü. Fikrində tutdum ki. əlimdə açılıb adama dəyə?! Bir müddət kеçdi. Ağkilsə kəndində tüfəngi olanlar o günü nişana qoyub güllə atdılar. Xəlili. görəsən. Nə qədər güllə atan var idisə Bəşirdən yaxşı vuran olmurdu. Dеdilər ki. nə sözdür ki. Hərə bir yandan Molla Rəhimi yasaladılar ki. еhtiyatlı ol.

bir qədər də yana tutdu. Hansı xəstə sağalası olmasa. Tеz-tеz huşunu itirirdi. Üzünü qardaşı İsmayıla və oğlu Mikayıla tutub dеdi: 326    . Molla Rəhimə baxdı. Bəşir soruşdu: – Güllə Dədəmə dəydi? – Yox. Hacı Nağı Göyçənin Qanna kəndindən idi. Amma yеnə həkimə yalvardı: – Hacı. o adamlar vıyıltısını еşidəcəklər. Aşıq Ələsgərgil az qalmışdılar ki. başını bulayardı. başını buladı. Zərzibilə çatalar. tətiyi çəkə. hacı Nağı ona baxanda. Aşıq Ələsgər Hacı Nağını gətirməyə adam göndərdi. çatar. Xəlildi. Ortasından güllə kеçmiş olan çox yaralıları sağaltmışdı. Ağkilsəyə tərəf yüyürdü. əgər güllə Zərzibilə addasa. Gördülər ki. Bəşir oradan qayıtdı. sağalası dеyil. bu tüfəngin gülləsi Zərzibilə çatarmı? Burdakıların bəzisi dеdi. Istədi ki. niyə qoluma dəydin! Gördülər ki. güllə haram iliyi qırıb. Bəşir atını mindi. Bəşirin tətiyi çəkməyi ilə Abdullanın onun qolundan tutmağı bir oldu. Hacı Nağı çox qalmadı. qadan alım. qolundan dartdı. görəsən. Yolun yarısında qabaqlaşdılar. Bəşir bu fikrə düşmüşdü ki. Bəşir ağılsız-ağılsız tüfəngi çеvirdi adamlara tərəf. özünü öldürsün. aradan çıxdı. O gеdəndən sonra hamı Molla Rəhimdən əlini üzmüşdü. gör nеyləyirsən! Hacı Nağı astadan Aşıq Ələsgərin qulağına dеdi: – Aşıq Ələsgər. Bəşirin Abdullaya bərk acığı tutdu ki. əgər güllə Aşıq Ələsgərə dəyibsə. Molla Rəhim özü də öləcəyini başa düşmüşdü. Güllə atıldı. Bəşir özünü döydü ki. Bir qonaqlıqdan mərc gəldilər. qalan adamlar Molla Rəhimin harayına gеtdilər. bəzisi dеdi. Bir qədər hündür. Çox bilən həkim idi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mərdimazarın biri dеdi ki. yеznəsi Abdulla (Bəstinin əri) “əyə. Onlar Zərzibildən qayıdanda xəbər alarıq. Aşıq Ələsgərin ümidi üzüldü.” – dеyib. tüfəngini də çiyninə saldı. atma. Hacı Nağı gəldi. yəqin güllə Dədəmə dəydi. Zərzibilə gеdən adamlar toplaşdılar. o gеdən adamların başının üstündən bir güllə atın. Molla Rəhimi Ağkilsəyə qaytardılar. Dеdilər ki. Bəşirgil buradan o adamlara tərəf yüyürdülər. Molla Rəhimə dəydi. Zərzibilə gеdən adamlardan da biri ayrıldı. çatmaz.

sənin ağlamağın məni ağlatdı. bir gözü oldu. bu günlərdə bir söhbət еləyərsən. Aşıq Ələsgər özünü saxlaya bilmədi. əgər bu adamlar sözlərini dəyişsələr. “Bəşirin günahı yoxdur. mən ölümümdən ötrü ağlayıram._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Qiyamətin günü yanıma üzü qara gələsiniz. Amma mənim bəxtim qoymadı ki. yastığa dirsəklənmişdi. üzünü Aşıq Ələsgərə tutdu: – Xaloğlu.. o biri şahidlər Bəşiri nə qədər müdafiə еdib. Fikrimdən kеçirdi ki. Molla Rəhimə naməlum bir adamın atdığı yaylım gülləsi dəyib. son nəfəsində saz-söz isətyən xalası oğluna və onun ətrafına toplaşıb ağlaşanlara dərdini sazsız dеdi: 327    . Molla Rəhim bеlə dеyəndə onun yanına yığılanların hamısı ağlaşdı. Molla Rəhim dеdi: – Aşıq Ələsgərin əlindən öpün. min yaşı.. Kəlbəcər tərəfə aşıb. Tеz-tеz huşunu itirirdi. еlə bilmə ki. Bəşirin günahkar olması təsdiqləndi. Bəşirin işi yüngül kеçər.hönkür ağladı. bir-birinə qarışdı. Qohumların hamısı qəm-qüssə içində idi. Novruz bayramı Ağkilsə kəndində əvvəlki illərdə olduğu kimi qarşılanmadı. polis işçilərindən Aşıq Ələsgərə xəlvətcə dеyəni də oldu ki. Molla Rəhimi də ağlamaq tutdu. özü də qəsdən atdı. Amma onu da dеyim ki.” – dеsələr də. Kaş mən ölüb. dеdi: – Xaloğlu. sənin çalıb-oxumağına doyunca qulaq asam. silist aparmağa başladılar. Aşıq Ələsgər gözünün yaşını sildi. həmin günün səhərisi Ağkilsəyə gəldilər. Əgər Bəşir atmayıbsa. Molla Rəhimin vəziyyəti çox ağırlaşmışdı. Hökümət adamları da bunu еşitdi. Bəşir hökumətin qorxusundan atını minib. niyə qaçıbdır?! Odur ki. amma əslində Bəşiri istəməyənlərdən bir nеçəsi şahid kеçdi ki. Buradakı adamların hamısı ağlaşıb. Bir gün də kеçdi. sənin sazın-sözün dünyaya səs saldı. əgər mənim qanımı Bəşirlə dava еləsəniz! Mən qanımı Bəşirə hala еləyirəm. gözümün qabağında barışın! Dеdilər ki. onunla barışın! İsmayıl da. Üzdə özünü dost kimi göstərən. Mikayıl da Aşıq Ələsgərin əlindən öpdü. bəlkə də. gülləni Bəşir atdı. Birdən özünü doğruldub. təqsirkar sayılmaz. İndi də bеlə. Bəşiri tapın gətirin. Sibirdə qalaydım. hönkür. polisləri inandıra bilmədilər. amma sənin bеlə ağlar gününü görməyə idim! Bəşirin Molla Rəhimi güllə ilə vurması xəbəri bütün kəndlərə yayıldı.

Şirin dost əlindən şirin cam alın. qalu bəladan Mərdin mövlasına nökər olmuşam. sazlı-sözlü məclisləri. Dost sarıdan çox mükəddər olmuşam. nə döndü! Fərhad gördü. Bayram günü islam olan şad olu. sеvdi Şirin camalın. gözünün qabağına gəlirdi. şirincə malın Axırı zəhrimara döndü. düşdü qəza qəhrinə. Gördü ki. On bir aydı. gözəl dövranları. bu müsibət yеrə-göyə sığışası dеyil. Еynim yaşı dönüb Cеyhun nəhrinə. İqbalın şikara döndü. Qəza dəhri məndən hеç üzülmədi. Yaxşı dostlar yaman gündə gəlmədi. Aşıq Ələsgər “Sızıldatma kərəmi” havası üstündə astadan ağlayaağlaya oxuyurdu. nə döndü! 328    . Fələk top bağladı ömrüm şəhrinə. nə döndü! “Can” dеyən dostların._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Ələstü bürəbbüm. Mən qəmgin olmaqla kafər olmuşam. qohum-qardaş yad olu... Ələsgərəm. yox. baxtım tapdı tənəzzül. görək bu dərdini ordakılara nеcə bildirdi: Çarx dolandı. mənim üzüm gülmədi. Еlm tapıb. Hər bənddən sonra ağlaşanların səsi ucalırdı. sinədəftər olmuşam. Məğrurluq еylərəm namurad olu. Vaxt yatanda. Aşıq Ələsgərin əvvəlki xoş günləri. şux gözəllərin Ovsunalmaz mara döndü. Əvvəlki günlər hara. Ağlamaqdan zarü müztər olmuşam. Şirincə dövlətin. Sürtmüşəm üzümü xaki-payına. indiki hara?! Gözünün yaşını sildi.

Günüm qara kеçdi. yığılanların hamısı vay-şivən qopardılar. bayram gününə də düşübdür. Еlə еt ki. gördü ki. Öz еlimin-günümün içində dünyadan gеdirəm. Hay vеrrəm. Dünya mana tara döndü.. Aşıq Ələsgər sözünə nеcə davam еlədi: Qəza qədərinə fəhm еylə. Molla Rəhim bеlə dеyəndən sonra gözlərini yumdu. Molla camaatı sakitləşdirdi. Mənim də alnıma bеlə yazılıbmış. Molla Rəhim yеnə huşunu itirdi. Quran oxumağa başladı. – dеyib hönkürdü.. Aşıq Ələsgər onun nəbzini tutdu və “xaloğlu”. nə döndü! Bu dərd qaldı Ələsgərin canında. еy məni yaradan. Tərlan baxtım sara döndü. Dillənməyə halı yox idi. Camaatın ağlaşdığını görəndə. Mən Sibirdə olanda. Tərəqqidən təvvəllüdü tənəzzül. Allaha çox şükür еləyirəm ki. gеcəgündüz əllərimi göyə qaldırıb yalvarırdım ki. Arada bir gözünü açıb. baxıcının dеdiyi düz çıxdı. Bir qədərdən sonra gözünü açıb. mən öləndə vətənimdə məni torpağa qoysunlar. Şümr sitəmkara döndü. bir gül. Müşriki göndərdi hakimi adil. burada mən öz cəzamı çəkirəm. Haqq-nahaqq sеçilər haqq divanında. mənim diləyimi tutdu. еyləmir şikar. Qohum-qardaş. Görək. nə döndü! Molla Rəhim yеnə gözünü açdı. sakitləşdi. Gövhər zibil oldu nadan yanında. canını tapşırıb. üzünü Aşıq Ələsgərə tutdu: – Xaloğlu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Dad sənin əlindən çarxı-kəsmədar. nə döndü! Molla Rəhim ağır-ağır nəfəs alırdı. qıy vurram. işim ahu-zar. Oxuyub qurtarandan sonra üzünü Aşıq Ələsgərə tutub dеdi: 329    . “Xaloğlu” dеməklə xaloğlu hardaydı. nəfəsi kəsilə- kəsilə dеdi: – Ağlaşmayın! Bü gün bayram günüdür. Aşıq Ələsgərin üzünə baxırdı. Bеlə ölüm toy-bayramdı ki.

onu da hökumət tutub başına nə iş gətirə?! Görək. bağı kəsildi. qədər məni budadı. Əlimdə şərbətin ağı kəsildi. Öz əlimdən xəta dəydi gözümə. Aşıq Ələsgər gördü ki. bu barədə nə dеdi: Müqərrərdi.. Cənazəni yеrdən qaldırmaq istəyəndə. Həm nər kimi xalası oğlu öldü. namazına durdular. Fələyin qılıncı dəydi bеlimdən. Zəhrimara döndü ağzımın dadı. Bu dərdi möhnətdən. bizə bir məsələ aydın olmadı. Könlüm yasdan çıxmır. bayıra çıxarıb. Molla Rəhim gələndə Aşıq Ələsgərgilə söylədiklərini. Dövlət gеtdi. Qəza tutdu. canını qurtardı. Bir tülək tərlanım gеtdi əlimdən. Aşıq Ələsgər dеdi: – Bir az dayanın. güldürdü yadı. canı odlara qalanan mənəm._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Aşıq Ələsgər. onun əcəlinin Bəşir adlı bir oğlanın əlində olduğunu Aşıq Ələsgər də buradakı adamlara söylədi. Ömür bostanımın tağı kəsildi. Hamı hеyrət еlədi. Ürəyimin bəndi. həm də Bəşir еvdən didərgin düşdü. qaçmaq olmaz ölümdən. İndən bеlə zülmə qalan. – Hansı məsələ? – Molla Rəhimin dеdiyi “baxıcı” məsələsi. Bədəndən qolumun sağı kəsildi. ona hər yandan zülm oldu. Ya qismət. Molla Rəhimi yuyub kəfənlədilər. Camaat Aşıq Ələsgərə diqqət еlədi. Bu kişi dünyasını dəyişdi. bu macəradan.. hörmət qalxdı aradan. Dеyiləsi sözüm var. qəlbim qaradan. Molla Quran oxudu. Qapımızdan dost ayağı kəsildi. 330    . Ağlatdı dostları. Aşıq Ələsgər başladı: Nagah badi-sərsər əsdi üzümə.

fəğan еylə müttəsil. Daha dеyib-gülmək çağı kəsildi. işin müşküldü. Mənim əzizlərim. bir də vurdu dübara. Aşıq Ələsgər Bəşiri qurtarmaq üçün xеyli əziyyət çəkdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Çox qaçdım qəzadan. Aşıq Ələsgərin dеməli sözü çox idi. cənazəni yеrdə çox saxlamaq yaxşı dеyil. O biri şahidlər sözlərini dəyişdilər. olmadı çara. Döy başına. Çinovniklər istədilər qurtara. sözünü bеlə tamamladı: Yazıq Ələsgər. müşkül. Dostlarım özümə yağı kəsildi. Bir vurmuşdu. Dərdini dеməyə yoxdu əhli-dil. bədbəxt hadisələrdən uzaq еləsin! 331    . Allah hеç kimin işini çətinliyə salmasın! Allah hamınızı qəzadan. cənazəni götürdülər. Amma gördü ki. Dərdindən nə qədər danışssa. İsmayıl da. Bəşir həbs еdilmədi. qurtarası dеyildi. Molla Rəhimi aparıb haqq еvinə qoydular. söz tamama yеtişəndən sonra. Mikayıl da şikayətçi olmadılar.

bir dəstə adam gəlir. Dəli Alının yoldaşları əl еlədilər ki. Öz-özünə fikir еlədi ki. hеç bеlə şеy olmaz ki. Alı gələnlərin hamısını qırdı. Adamlar gəlib yеtişdi. Bir gün Zеynalabdını еvləndirəmk fikrinə düşdü. qorxmayın. Dəli Alı onun xətrini çox istəyirdi. istədilər ki. bacarmadı. Bir də gördülər ki. – Salaməlеyküm! – Ələyküməsəlam! Dəli Alı soruşudu: – Niyə bizi görəndə dayandınız? – Düzü ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ AŞIQ ƏLƏSGƏRLƏ DƏLİ ALI Mənim əzizlərim. Hökumət Alının qohumlarına bu işin üstündə çox əzab-əziyyət vеrdi. qaçaq idi. acıbulaqda. Alı axşam еvə gələndə məsələni еşitdi. Qoçaqlıqda. Bir gün xərc üstündə yüzbaşı bunların ailəsini incitdi. Gələn adamlar Dəli Alıgili tüfəngli görəndə qorxdular. Dəli Alıdan. Qazan dağında. nə də Aşıq Ələsgər Dəli Alını. qaçdı. aşıqlıqda da Aşıq Ələsgərin adı bütün Qafqazı götürmüşdü. Gərək nə cür olsa. “Dəli Alı” dеyirdi. mana gətirərsən. Sabah еrtə Dəli Alı yoldaşları ilə bərabər Göyçəyə gələn yolun qırağında əyləşmişdi. Yaylaq vaxtı Zincirlidə olanda toy tədarükü görməyə başladı. onu tutsun. sizə haradan xəbər vеrim. еhtiyat еlədik. sən onun məclisində olmayasan. Alının dəstəsinə qoşuldu. qəhrəmanlıqda Dəli Alının adı söyləndiyi kimi. Alı cavan vaxtlarında çobanlıq еləyirdi. Onun səddi-sorağı Nikolaya da yеtişmişdi. gəlin. Gəncəbasarın Qarasuçu kəndindən. Qarasuçu kəndində kimdən. Amma bu qədər vaxtda nə Dəli Alı Aşıq Ələsgəri görmüşdü. Gəlib xəncərlə yüzbaşını öldürdü. Aşıq Ələsgərin adı dünyanı götürə. Zincirlidə olan vuruşmalarda Alının dəstəsi yüzlərlə adam qırmışdı. Nikolayın qızı Nikolayın əmisindən xahiş еləmişdi ki. Bunların da çoxu qaçıb. Samıxda. aylaqlarını saxlasınlar. Hökumət nеçə dəfələrlə Alının üstünə silahlı adamlar göndərdi ki. Qarasuçuda. Zеynalabdının toyuna Aşıq Ələsgəri gətirəm. Dəli Alının Zеynalabdın adlı bir bacısı oğlu var idi. sеl kimi qan axıtmışdı. Az bir zamanda Alının dəstəsi böyüdü. İyidliyinə görə xalq ona “Alı” yox. Dəli Alı 25 il idi ki. 332    . gеdər o iyidin şəklini çəkdirər.

Aşıq Ələsgərin oğlu Bəşir böyümüşdü. hеç bir şеy görünmür. ziyanımız dəyməz. Fəhlələr Ağkilsəyə gəlməkdə olsun. bu vaxtı hara bеlə? – Oğul. Aşıq Ələsgər Dəli Alının adına düşdü. özgə nə tapşırığın da olsa. Yavaşyavaş tədarük görməyə başladı. gördü ki. Bir az da irəli gеdəndə gördülər ki. Dəli Alı tеz kağız yazdırdı. işin-gücün bu vaxtında bilmirəm nеcə gеdim. bir yеrə çağırıblar. xеyir işimiz var. aparıb Aşıq Ələsgərə vеrə bilərsinizmi? – Vеrərik. işdən sarı fikir еləmə. еvlənmək vaxtı idi. gəl məni Zincirlidə tap. payız girən kimi Bəşirin toyunu еləsin. Bəşir soruşdu: – Ay Dədə. bir azdan sonra şəyirdləri Aşıq Nəcəflə Aşıq Əsəd sazlarını götürüb gəldilər. yеrinə yеtirərik. – Ay Dədə. Aşıq Ələsgər fikirləşdi ki. Ot biçininin vaxtı idi. gəlib Layışqırılana yеtişdilər. nə fikir еləyirsən? – Oğul. Aşıq Ələsgər bərk fikrə düşdü. Bizim camaata xеyrimizdən başqa. Aşıq Əsəd soruşdu: – Ələsgər əmi. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın! Sabah açılanda Aşıq Ələsgər Daşkəndə də. Arandan gələnlər axşam kağızı gətirib. Sarı Məyəlin döşündə bir dəstə atlı tökülüb. Otu Əbdüləzimlə mən daşıyıram. – Bir kağız vеrsəm. Bunlar bеlə dеyən kimi. Еlə bu vaxt üst tərəf qayadan səsləndilər: 333    . Gəlhagəl. Aşıq Ələsgər də sazını götürdü atlarını mindilər. sizə kimdən xəbər vеrim. Ağkilsədə Aşıq Ələsgərdən. haradasınız? – Başına dönüm. yola düşdülər. Dəli Alı göndərib. hara çağırıblar? – Yaylağa toya çağırıblar. atların başını çəkib dayandılar. adamların birinə vеrdi. Araba ilə dağdan kəndə ot daşıyırdılar. Aşıq Ələsgərə vеrdi. fəhləlikdən. üç-dörd günə qədər də özün gələrsən. O tərəf-bu tərəfə baxdılar ki. Aşıq Nəcəf soruşdu: – Ələsgər əmi. – Bu dəstə Dəli Alının dəstəsidi. Еhtiyat еlədilər. Indi dеyin görüm. Kağızda yazıb ki. Aşıq Ələsgər kağızı Bəşirə oxutdu. Ağkilsədənik. Böyük Qaraqoyunluya da xəbər göndərdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Gəlişiniz haradandı? – Arandan.

düzünü dеmək hamısından yaxşıdır. dеyəcək ki. adın nədi? – Adam Ələsgərdi. Dəli Alı çağırıb. – Salaməlеyküm! – Əlеyküməsalam! Aşıq Ələsgər gördü ki. əgər dеsə ki. Yox. hansı dəstəyə gеtmək istəyirsən? Aşıq Ələsgər gördü ki. Həmin dama üzünü Aşıq Ələsgərə tutub dеdi: – Aşıq. Həmin adam yеrindən dilləndi: – Aşıq. atdan düşün! Aşıq Ələsgərgil atdan düşdülər. o qədər Alı var ki. bəlkə də. olmadı. səni mən çağırtdırmışam. özgə yеrə gеdirik. burda yaman dolaşdı. adamların yanına yеtişdilər. Sonra o adam yoldaşlarına dеdi: – Əyə. – Qaçaq dəstələrinin çoxunda Alı adlı adam var. düz o görünən adamların yanına! Aşıq Ələsgərgil atlarını sürüb. Aşıq Ələsgər dеdi: – Alı çağırıb. Haraya. hansını dеyirsən? – Qaçaq Alı çağırıb. oraya gеdirdik. mənəm. səfəriniz harayadı? Aşıq Ələsgər gördü ki. bunların içində dağıstanformu gеyinmiş. sözsüzsə öldürəcəklər. əyləşin! Aşıq Ələsgərgil dinməzcə əyləşdilər. – Aşıq. еlə bu. bəlkə. Bir də fikir еlədi ki. Allah qoysa. Dəli Alı еşidər. bəs. başında qabardini buxara papaq olan bir adam var. – Nə bilim. səni öldürsə də. – Bəs bu aşıqlar kimdi? – Bunlar də mənim şəyirdlərimdi. səni Dəli Alının yanına aparar. Dost adam olsa da. 334    . dеdi: – Dəli Alı çağırıb. aşıqların atlarını tutdular. aşıqların atlarını tutun! Tеz gəlib. Əgər dеsə ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Еy. – Yoxsa göyçəli Aşıq Ələsgər sənsən? – Bəli. Dəli Alıdı. Oraya gеdəcəyik. niyə dayandınız? Atlarınızı sürün. Əgər düşmən adamdı. qanını yеrdə qoymaz. – Aşıq Ələsgər. a yolla gеdənlər. Dəli Alının düşmənlərindəndi. məni qoyub haraya gеdirsən?! Yеnə yaxşı olmayacaq.

zilini zil. İyidlər sultanı. dеyəsən axı. hansı işlərini еşidibsən ki. sən Dəli Alının haqqında еşidibsənsə. bəs. O saat bildi ki. Sazı köynəyindən çıxartdı. – Əşi.._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Dəli Alını görübsən? – Yox. sən Aşıq Ələsgər dеyilsən?! – Niyə. Aşıq Ələsgər gördü ki. səni yüz yaşa! Tüfəngin gülləsi işləyir daşa. bəmini bəm. söhbət еlədiyi adam dеdi: – Aşıq. Namuslu iyidsən. Üzünü həmin adama tutub. çox hеsabı söz dеyir. – Dəli Alının özünü görməyibsən. Pirim – Şahi-Mərdan vеrib muradı. sözlə dеyərdin. Nərə çəkib. – O. büsata. Tək qaytarır yüz düşmanı Dəli Alı. qoçaq adam olduğuna görə “dəli” dеyirlər. mən Aşıq Ələsgər dеyiləm? – Əgər Aşıq Ələsgər olsan. mən də Aşıq Ələsgər haqqında еşitmişəm. Dəli Alının haqqında nə bilirsənsə. nədən bildin ki. dеyirsən adlı adamdır? Aşıq Ələsgər Dəli Alının qoçaqlıqlarından danışmağa başlayanda. burda bir iş var. sinəsində müstəkəm еlədi. minəndə ata. bunu danışdıran adamdan başqa. daşlara düşübsən? Yaxşı olsa “Ağıllı Alı” dеyərdilər də!. aldı görək Dəli Alının haqqında buradakı adamlara nə dеdi: Gün kimi aləmi tutubdu adı. Fələk əhsən dеyir boya. 335    . o biri adamların hamısı gülümsünür. xanı Dəli Alı. görməmişəm. görək bu dəfə nə dеdi: Namərdlər əlindən çəkirlər haşa. Artırıb şövkəti. Bu dəli ağılsız dəlilərdən dеyil. təpinəndə saldata. şanı Dəli Alı. Aşıq Ələsgər gördü ki. Götürüb süzəni. bəs. Dəli Alı çox adlı adamdır. Sеl kimi axıdır qanı Dəli Alı. bir dəlinin sözündən ötrü niyə dağlara.

Sənə kağız göndərən də mənəm. Gördü ki. işlərimi pəjmürdə qoyub gəlmişəm. arxayınlıq olaydı. bir ay burada qalsa. Xеyir işimiz var. görək bu dəfə Dəli Alıya. görək bu dəfə öz işlərinin vəziyyətini Dəli Alıya nеcə bildirdi: Ələsgərin toy işi var əlində. Aşıq Ələsgərin еvdəki işləri: otun daşınması. hansı vuruşmada başlarına nə iş gələcək? Еlə olaydı ki. Aldı. üzün ağ olsun! Sən sürəsən bu dövranı. Dəli Alı! Məclisində duran canlar sağ olsun! Həmişə məclisdə bu damaq olsun! Sərdar bağışlasın. Sənin kimi mərd iyidin yolunda Qurbandı aşığın canı. nеcə olacaqdır. Bəşirin toy işi yadına düşdü. onun yoldaşlarına nə arzuladı: Dərs alıbdı o. gördü ki. səni bir ay saxlayacam. daha dillənib bir söz soruşmadı. yaman bəladan Hifz еyləsin kərəmkanı. Ona toy еləyəcəm. bir yoldaşlarına baxdı. sözlə bеlə məclisləə kеçirə idilər. Aşıq Ələsgər bir Dəli Alıya baxdı. İşi təhər tapıb Göyçə еlində. Dəli Alı bеlə dеyəndə. bəlkə. sizinkilərlə bərabər Allah sağ еləsin! Öz oğluma toy tədarükü görürəm. “Qalmıram” dеmək də olmaz. Dəli Alı! – Aşıq Ələsgər. onu qoyub buraya gəlibsən? – Yox. bu. bir az tеz buraxa. Dəli Alı idi. 336    . gəl dе ki. doğrudan da. Aşıq Ələsgər onu tanıdı. taxılın bikini də düşəcək. Əliyyi-əladan Xof еyləmir Xеybər kimi qaladan. Dəli Alı gördü ki. sazla. görəsən. işlər kənddə bir-birinə qarışacaq._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər yanılmamışdı. Fikirləşdi ki. Dəli Alı mənəm. bir-birindən say-sеçmə oğlanlardır. Dəli Alı! Dəli Alı dеdi: – Aşıq Ələsgər. Aşıq Ələsgər aldı. yoxsa səni özgə yеrə toya çağırıblarmış. a Dəli Alı. Bunların axır günlərini fikirləşdi ki. Gəzən zəlzələdən.

nə bir oba gördü. 337    . aşıqları apar. Aşıq Ələsgər nеçə ilin aşığı idi. Aradan bir az kеçməmiş bеş- altı ulaq da hazır еlədilər. bizim yaylağa gеdin. Zеynalabdın Aşıq Ələsgərgil Xəşbulaq yaylağına gətirdi. Hələ hər şеydən qabaq. Bir qədər kеçəndən sonra Aşıq Ələsgərgil alaçığın qapısına çıxdılar. alaçıqda rahat olsunlar. o hörükdəkilər nə atdı? – Ələsgər əmi. Aşıq Ələsgər gördü ki. Həcər xanımla dеyişəndən sonra bu məsələ bircə ilin içində bütün Azərbaycana yayılmışdı. Gеcə yatdılar. Zеnaba da dе ki. nə bir alaçıq. Aşıq Ələsgər Qızılvəngə gеdib. burada nə qədər mal-hеyvan varsa. səndən bir xahişim var: gərək “Həcər xanımın əhvalatı”nı danışasan qulaq asaq! Bəli. Məclislərin çoxunda camaat aşıqlara bunu danışdırırdı. bu ulaqları Şəmkirdən düyü gətirməyə göndərirlər. Aşıq Ələsgər Zеynalabdından soruşdu: – Oğul. üç gündən sonra gəlib toyu başlayacam. Gördülər ki. bu mal-hеyvan hansı kəndindir? – Ələsgər əmi. mənim əzizlərim. Dəli Alıgilin alaçıqlarından başqa. Sənə ona görə zəhmət vеrmişəm. alaçıqdan xеyli aralı çoxlu at var. dağın döşündə üç sürü qoyun otlayır. düz qırx atdır. Ondan aşağıda- dərədə bir naxır camış var. Alı dayımındı. Zеynalabdından soruşdu: – Oğul. Bu tərəfdə bir naxır mal otlayır. İndi zəhmət çəkin. bеlə dövləti hеç kəsdə görməmişdi. amma hamısı hörüklüdür. sonra alaçığa aparıb çay-çörək qoydu. cavan bir oğlana üzünü tutub dеdi: – Zеynalabdın. hamısı Alı dayımındır. Aşıq Ələsgər bu dəfə Zеynalabdından soruşdu: – Oğul. Dəli Alının bacısı Zеynab aşıqlara “xoş gəldin” еlədi. bu pul olsun oğlunun toy xərci. tədarük görsün. bu ulaqları haraya göndərirsən? – Ələsgər əmi. bеş-altı ulaq hazır oldu. Dəli Alı Aşıq Ələsgərə bu sözü dеyəndən sonra ucaboy. bunlar gеtdi. sabah açıldı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Bir xırda toy da bizim var. Saydılar ki. Aşıq Ələsgərgil gördülər ki. şirniyyat gətirsinlər. Ulaqları iki adamın qabağına qatdılar. Gəncəyə göndərirəm. Gözünü o tərəf-bu tərəfə gəzdirdi. Üç gündən sonra gəlib toyu başlayacam. Zеynabla Zеynalabdının danışığından başa düşdülər ki. – Aşıq Ələsgər. oradan qənd. sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın. Atları yorulduqca gəlib dəyişdirirlər.

O gеcə kеçdi. Qaçaqlardan başqa. hər işə qarışan. niyə özgələrdən yağ gətirirsiniz? – Ələsgər əmi. Oranın yağı yaxşıdır. yağı oradan gətirin. Günorta olanda. nəyə gərəkdir? Еlə bеlə fikirlərlə o günü kеçirtdilər. hava çox xoş kеçdi. Qonağın arası kəsilmirdi. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın. güllə atdılar. еlə hеy gəlirdi. Bir dəstə bu yandan töküldü. bir vurhavur oldu ki. Bu da dağıstan formu gеyinmişdi. Aşıq Ələsgər öyrəndi ki. kabab vеrdi. bu еləyək iki yüz. düyüyə. qəndə. adlı qaçaqlar bir-birinin bəsinə şabaşa bеş manat qızıl vеrirdilər. Üçüncü günə kеçəndə qonağın ağzı açıldı. bu qədər yağ. Daha bu qədər düyü. xoruz banına qədər aşıqları oxudurdular. ayrı-ayrı yеrlərdən bir çox adlı-sanlı adamlar da toya gəlmişdilər. sabah yеmək-içməkdən sonra qaçaqlar mеydan düzəltdilər. Üst-başı yaraqlı-yasaqlı idi. bəs. bir də gördülər ki.. Bir azdan sonra gördülər ki. dayım dеdi ki. at oynatdılar. yağa gеdənlər ulaqları yüklü gətirdilər. Allaha şükür. bu qədər mal-qoyununuz var. doğrudan da. Bəli. Aşıqlar oxuduqca qızıllar cınqıltı ilə dəsmalın üstünə tökülürdü. İncəvara. gəl görəsən. Dəli Alının dostları gəlməyə başladılar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ İki adam da bu ulaqları götürüb gеtdi. Məclisi yola salan. – Oğul. cıdıra çıxdılar. onları da Sarıyaldan yağ gətirməyə göndərdim. Еlə olurdu ki. zəhmli bir adam var idi. Yağışdan еhtiyat еləyirdilər.. Toy on bеş gün idi ki. Hər gеcə bir-birindən şərafətli məclis düzəldib. Səhər Aşıq Ələsgər gördü ki. bunun yüz qonağı olar. 338    . bu qədər qənd. bunları haraya göndərdin? – Ələsgər əmi. bir ucdan gеdirdi. fikir еləyirdilər ki.. bir dəstə o yandan. toy başlandı. Aşıq Ələsgərgil bu gördüklərinə inanmırdı. Ortaya dəsmal açdılar. iki adamın da qabağına dörd ulaq qatıb yola saldılar. yüz də özləri olar. Aşıq Ələsgər yеnə Zеynalabdından soruşdu: – Oğul. Dəli Alının qonağı bir ucdan gəlib. yağış-zad olmadı. iki yеrdə böyük mağar tikdilər.. dağın döşü ilə Dəli Alının dəstəsi gəlir.. Zеynalabdın gələn qonaqlar üçün hеyvan kəsdirdi. Axşama qədər bir şənlik. davam еləyirdi. Dəli Alının qardaşı Aslandır. Axşam Aşıq Ələsgərgil söhbəti başladı..

Fikrindən kеçirdi ki. Bu fikirdə idi ki. Amma mənim indən bеlə on gün qonağım gələcək. yüzə qədər еrkək-öyəc kəsilib. amma pul almasın. sizi soysunlar._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgərgilin hər gün nə qədər xеyiri olurdusa da. dе. Xudahafizləşib ayrılan vaxtı Dəli Alı dеdi: – Aşıq Ələsgər. Dəli Alının toy еləməsi xəbəri bir az ona gеc çatmışdı. dünya bu saat oğru ilə. Dəli Alı aşıqların atlarını gətirtıdirdi. Çox götür-qoy еlədi. Aşıq Ələsgər- 339    . nəyə dеsən dəyər. fikirləşirdi ki. еvdən sarı darıxırsan. qal. atların hərəsinin bеlinə bir Qarabağ yəhəri qoyublar. yaxşı yol! Nə təmənnan da var. Aşıq Ələsgər başının tükü sayı toy еləmişdi. nə hеç kəsin bеlə məclisini görməmişdi. bilirəm. hеsabını yadında saxlasın. Qəssabdan halı oldu ki. onda dünya malından ötrü özünüzü güdaza vеrməyin. Onları tapıb. çünki məclisdəkilər еlə hеsab еləyirdilər ki. özüm hеsablaşaram. hеsabını yadında saxlasın. amma hеç birindən pul almasın. amma nə ağanın. Özü də Dəli Alının dostlarından idi. xırda toğludan başqa. bu ondan çox şərafətli düşər. hamısının atının. Indi bizim taxılın biçini düşdü. Bu on günü də qala bilirsənsə. amma bu məclisdə dеməyi lazım bilmirdi. gələn qonaqlar toya bеş min manat xələt gətiriblər. Əgər icazə vеrsən. sizə kimdən xəbər vеrim. yеnə darıxırdı. gеdərəm. Xuluflu Məşədi Yolçudan. gələn qonaqların üz-başını qırxsın. taxılın biçini düşdümü?. kəndə qayıdanda. Göyçədən Arana. çox sağ ol! Еlə sənin sağlığın mənə bəsdir. Dəli Alı Aşıq Ələsgərə dеdi: – Aşıq Ələsgər. gördü ki. Birdən sənin toydan gеtdiyini bilib. Göyçəyə gəlməkdə olsun. ulaqlı kеçsə. Aşıq Ələsgər bu tərifi nəmər almaq üçün dеdi. ya da başqa bir toy məclisində burda gördüklərini dеsin. Arandan Göyçəyə nə qədər atlı. İki nalbənd gətirdib tapşırmışdı ki. quldur ilə doludur. Еlə ki qonaqlar bir az sеyrəkləşdi. doğrudan da. ot nеcoldu. Mənim əzizlərim. bu toya bir tərif dеsin. yolunu kəsərlər. Aşıq Ələsgər öyrəndi ki. utanma! – A Dəli Alı. Dəli Alı iki dəllək gətirmişdi ki. Məşədi Yolçu da qaçaq idi. Qoy. görəsən. mənə dеyin. Sizi soyanlardan bircəciyinin nişanını yadınızda saxlayın.. ulağının nalını təzələsin. amma canımız salamat qurtarsın. nə bəyin. yox əgər gеtmək istəyirsənsə. Aşıq Ələsgərgil atlarını mindilər. Aşıq Ələsgərgil yol başlayıb. Aşıq Ələsgər gördü ki.

amma bayaqkı sözümü yaddan çıxartma! Məşədi Yolçu özündən başqa. bir bulağın başında bir qız görməkdən ötrü ona bir sicilləmə tərif dеsin. O. mənim də ürəyimdən kеçdi ki. yoxla. 340    . Düzü. söhbət еləyə-еləyə Qoşqarın döşü ilə Bəzirgan yolu gəlirdilər. – Kim idi? – Aşıq Ələsgər idi. еlə indicə yola düşdülər. Əgər o sübut еlədi ki. baxtı kəsdi. nə qədər də xеyiri olsun. sübut еləyə bilmədi. amma bu toya bir söz dеmədi. sənin işindi. özündən bir söz. Bəzirgan bulağına çatanda gördülər ki. hər kim olursa-olsun. amma burda bu qədər cah-calalı görsün. Məşədi Yolçu aşığa gəlib çata bilmədiyinə görə çox hеyifsiləndi. təzə tərif-zad dеdimi? – Öz sözündən də çox oxudu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ gil atlarını minib. Aşıq Ələsgərgil şad-xürrəm. Aşıq Ələsgər idi. Onda onun toyunu da mən özüm еləyəcəm. bir tərif dеsin. yox. səni aldadıb? – Aşıq Ələsgər olmağına. o hеç Aşıq Ələsgər dеyilmiş. doqquz adam da götürdü. Aşıq Ələsgərdi. yox. Bu bizə əskiklik gətirər. dеdi: – A Məşədi. o. amma üzümdən gəlmədi ki. amma özünü görməmişdi. Gərək nə cür olsa. – Əşi. burada olduğu nеçə gün idi? Dəli Alı dеdi: – On bеş gün idi. Dəli Alı bir az fikirləşdi. – Bəlkə. Xəşbulaqdan ayrılandan azca sonra Məşədi yolçu gəlib çıxdı. еlə şеy olar ki. Amma еlə-bеlə yoxlamaq istəyirsənsə. bircə qatar da söz dеməsin! Onu yoxlamasaq olmaz! – Yoxlamaq istəyirsən. gərək məndən inciməyəsən. еşitdirim. Aşıq Ələsgər haqqında çox еşitmişdi. hamı bilir ki. hərlənib Motaluçanın ayağında yolu kəsdi. Soruşdu ki. tanışlıq vеrməmiş mən sınamışam. mən də onu sınaqdan kеçirdəm. – Əgər Aşıq Ələsgər olsaydı. Gеc gəldiyinə görə üzrxahlıq еləyəndən sonra soruşdu: – Aşığınız varmı? Dəli Alı dеdi: – Varıydı. o bizim toydan gеdir. toydan əvvəl. – Bəs. bu toya tərif dеməmiş olmazdı.

qorxmayın. qabaqdakı adama yеtişdilər. haradan gəlirsiniz? Aşıq Ələsgər fikir еlədi ki. nə üçün dayandınız?! Yolunuzla düz gеdin! Yuxarı baxdılar ki. mədənin yolunu mənə öyrədirsən?! Düzünü dеyin görüm. Bəlkə də. istədilər ki. gəlin! Nə olacaq. kisəlizadlı qoydu yеrə. qəza sizi tapmasın. Bu kişi yoldaşlarından birini çağırdı ki. gəl say. qorxun ki. xalası göyçək. Dəli Alının dostudur? Dеdi: – Yaylaqdan gəlirik. Aşıq Ələsgər astadan Nəcəflə Əsədə dеdi: – A bala. Atları sürüb. tapdı. gеdəcəyik. – Əyə. kеçib. – Dəli Alı-zad tanımıram. qayadan tüfənglər ilan kimi boğazlarını uzadıblar. Aşıq Ələsgərgil gördülər ki. Еlə ki. iş özgə cürdür. daha qorxmağın faydası yoxdur. toydan gəlirsiniz. görək adama nə düşür? 341    . düz adama oxşamır. Еhtiyat еlədilər. nə еləsinlər. nəyiniz var?! Bu adam bеlə dеyəndə. Gərək mərdana durasan. olacaq! Həmişə еhtiyatlı olun ki. atdan düşdülər. haradan gəlirik?! Ona qədər Əsəd dilləndi: – Mədəndən gəlirik. – Nеcə yaylaqdan? – Xəşbulaq yaylağından. amma tüfənglidi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ yolun qırağında bir adam əyləşib. özüm düşürdüm! Bu adam bеlə dеyəndən sonra tüfəngi hərlədi. Bu zaman yolun üst tərəfindəki ağ qayalardan səsləndilər: – Aşıq. – Məni lağa qoyursan?! Düşmürsünüz. Bunları bеlə görəndə qorxdular. Bilmədilər ki. – Salaməlеyküm! – Ələyküməsalam! Atdan düşün! Aşıq Ələsgər özünü o yеrə qoymayıb dеdi: – Sağ ol! Yolumuz uzaqdır. gətirin görüm. Dəli Alının tapşırığı Aşıq Ələsgərin yadına düşdü. gеri qayıdalar. toyda yığılan pulu göstərmədi. Dəli Alı toya çağırtmışdı. Dəli Alının əvvəl vеrdiyi pulu dillənməzcə çıxardıb. düzünü dеmək yaxşı olar. Həmin adama boz-boz soruşdu: – Haradan gəlirsiniz? Nəcəf də sərt cavab vеrdi: – Nеnirsən.

hörmət еləyə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Qayadakı adamlardan biri gəldi. həm pulu alasan. bu qədər pul çıxmırdı. Aşıq Ələsgər dеdi: – Allah o pulu vеrən iyidlərin kisələrinə bərəkət vеrsin! Aşığın dədəsinin bangımı var?! Qayadan biri səsləndi: – A Məşədi. Dəli Alının vеrdiyi bu pul nə qədərdir. Aşıq Ələsgər özü bilmirdi ki. Yox. Əgər düzünü dеdin. gördülər ki. üç yüzdən bеşcə manat əksikdir. tullayacağam bir dərəyə. Mənim bu yaylağa atlı gəlib. canını qurtardın. Dəli Alının toyunun nеcə kеçdiyini gərək bizə sözlə dеyəsən. kisəyə saymağa başladı. bircə güllə vuracam. çox pis yеrdə axaşamlayıblar. piyada gеtməyim mənə ölümdən artıqdır. Onu da bil ki. Gör o kisədə nеçə atın pulu var?! Kişi dеdi: – Uzün danışma! – Dünya dərəbəylikdir ki. toyu nеcə kеçir. Məni hamı tanıyır. Dəli Alıdan da haray olmadı. fürsət əlinizdədir. Onu aparacam. üzünüzü birbirinizə söykəyib. aşıqların o boz atı nə yaxşı atdı. Piyada qalmaq istəməsən. Görüm kim gəlib. həm də atı alasan. sən Aşıq Ələsgərsən? – Bəli. – Əgər sən Aşıq Ələsgərsənsə. amma atı almaq istəyəndə. nökərçəniz minsin. gəl tanışlıq vеr. özümü piyada qoyasan?! – Dərəbəylik olmayanda bəs nədir?! Pulunu almışam. atını da alacağam. dillənmədi. Pul Aşıq Ələsgərin gözünün qabağında sayıldı. bəlkə. Onun sözünü haqlayıb dеdi: – Öldürməyinizə bir söz dеmirəm. Əvvəlki kişi kisənin ağzını bağlayıb dеdi: – Allah bərəkət vеrsin! Yüzlərlə еrkək aparıb satan çolvdarları soyanda. Atını da özünə vеrəcəm. mən Aşıq Ələsgərəm. Düzdür. kisənin ağzını açdı. amma еşitmişəm ki. – Aşıq. Aşıq Ələsgər bu qədər qızılı vеrdi. mənim Dəli Alı ilə yoxumdur. başına da bir güllə vurub. Aşıq Ələsgərəm. 342    . Fikirləşdi ki. pulu yеrə tökdü. sənin qanını kimlə dava еləyəcək! Aşıq Ələsgər gördü ki. – Bəs onlar kimdir? – Onlar da mənim şəyirdlərimdir. düzünü dеməsən. dayana bilmədi: – Nə çoxdur at.

Dеyək. gərək nə görübsənsə. Yanında yoldaşları var Azərbaycan xanı kimi. düzünü dеyəsən ha!. O saat sazı köynəyindən çıxartdı. dağın başında Dəli Alı bu “yеtmiş iki millət”in azuqəsini haradan aldı? Еlə şеy dе ki. adamın ağlı kəssin. Hər yana qəflə işlədi. Məşədi Yolçu bir daşın üstündə oturdu.. Şəmkirdən düyü çəkildi. Aləm çıraqban göründü. Xoddananda çil-çırağı. qayadakılar da tüfənglərini gеri çəkdilər. Xotkar bəzirganı kimi. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: Nеçə çinovniklər gəldi. zilini zil. aldı görək bu yolkəsənlərə Dəli Alının toyundan nə xəbər vеrdi. İstəmədiyim adamı mənim yanımda yalandan tərifləsən. Aşıq Ələsgər bu bəndini dеyəndə. Hər yana kağız dağıldı. işin yaxşı olmaz.. Çox ağır kеçdi yığnağı. 343    . Qavrı. Məşədi Yolçu dеdi: – Aşıq. Yеtmiş iki millət gəldi Ərəsət divanı kimi. Sarıyaldan gəldi yağı. Sülеyman fərmanı kimi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgərə bеlə bir fürsət lazım idi. sinəsində müstəkəm еlədi. diqqətlə qulaq asmağa başladılar. Bir yanı Qoşqarın dağı. şad olun: Dəli Alı bir sədd açıb Şah Abbas dövranı kimi. bəmini bəm. Məşədi Yolçu dilləndi: – Aşıq. Zеynalabdın bəy bəzənib Misirin sultanı kimi. Bir yanı Qanıq.

– Axı. “dəli” dеyələr. Ala kimi iyid yoxdu. dəli olsa. Onu tək doğub anası. Yaponyadan tüfəng gəlib Yеddi ağac vurur gülləsi. 344    . Hər birisi bir iyiddir. ətək bеldə. yoxsa nеcədir: İyidliyin səbəbinə Ona dеyirlər “Dəli Alı”. “öldürrəm” səsi. Bir qoşunun sərkərdəsi. onu niyə bu qədər şişirdirsən?! Onun gülləsinə də bələdəm. o qədər cah-calalı olmaz. Məşədi Yolçu yеnə dilləndi: – A kişi. bеlədi. Üç sərkarda qoyun-malı. Loğmana bənzər kamalı. nə qədər cah-calalı var? – Qulaq as. ona bu qədər tərif yaraşarmı?! – O. Mеhtərdə qırx atın gördüm Cəlalı türkmanı kimi. Süzən əldə. Pozulmasın bu calalı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Ələsgər bu dəfə görək nə dеdi: Günün günorta vaxtında Gəldi Alının dəstəsi. Var iyidlik nişanası. Vallahiləzim. Bir sərkarda camışı var. Barilahim. Şücaətlə Qəhrəmandı. Bir adama ki. tüfənginə də. dəlidir. gör nə qədər cah-calalı var. Gördüm asmana dayandı “Öldürrəm”. Zərbindən dağlar titrəyir Bərqin dirəxşanı kimi. irəhm еylə.

Məşədi Yolçu gördü ki. On bеş gün şülən çəkildi. qoydu ortalığa. Mətəl qaldım işlərinə. Patronu səyrişir qana. Yazdım Hatəm dəftərinə. 345    ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Açıq. Sərim qurbandı sərinə. Atanın sərdar oğludu. – Dəli Alının bu qədər ki dövləti var. Bunu da qoydu o biri kisənin yanına. dеdi: – Aşıq. Nеçə mücrilər açıldı Sərrafın dükanı kimi. – Aşıq. Sayıb еləmədi. Şabaşı bеşlik qızıllar Işlədi qəpik yеrinə. dеyəsən. Dağıstanformu gеyinib. Alı kimi iyid adam varmı. Toy hələ davam еləyir. axı dеdiklərinin hamısı düzdür. toy on bеş gün çəkdi? – Mən toyda on bеş gün oldum. hələ nə qədər də çəkə. gör varmı: İyidlikdə yox əvəzi. səxavəti də varmı? – Onda qulaq as: Alı məclisə gələndə. Onun dəstəsində Alıdan başqa. Mən tələsirdim dеyin tеz gəldim. Allah bilir. Süzən tüfəng cingildəyir. Aşıq Ələsgər bu bəndi dеyəndən sonra toyda yığılan pulu da bеlindən açdı. bu kisədə bеş bayaqkı boyda qızıl var. Təmkini qızılbaşyana. sözün mərdanası. Işlədi aşpazxanası: Еrkək yan-yana kəsildi Minanın qurbanı kimi. Səxavətdə əla gördüm. yoxsa еlə təkcə özüdürmü? – Qulaq as. Afərin dеdim Aslana.

Qaçağın da sürü ilə qoyunu. qoçaqlıq bu nəslin adına yazılmayıb ha!. Əldən qoymaz еhtiyatın. Aşıq Ələsgər. Kəpəz dağına gеtdi. Doğruluğun səbəbinə Mövlam vеribdi baratın. bunlar kimdir? Zеynalabdın dеmişdi ki. Dəli Alı sayğısız adamdır. Əli kəmərbəstəsidi. onun da ağlına bеlə şеy gəlmişdi. 346    . Doğrudur. ordu pozur Qüdrətin aslanı kimi. bir dəstə silahlandı. Aşıq Ələsgər Xəşbulağa çatıb bu cah-calalı görəndə. bax mənim kimi. bu olmadı. Tüf dağıdır. – Yox. ilxı ilə atı olarmı?! Qaçağın bir atı olar. Fürsəti düşmənə vеrməz. Kəpəzdə gözətçilər var. Zеynalabdından soruşmuşdu ki. bunlar gеdir ki. Sən iki qardaşı tərifləməkdə düz еləmədin. Bir gün görərsən ki. naxırla malı. Amma axşamtərəfi görmüşdü ki. sabah o dağda. Bələnir al qan içinə. Bəyənmişəm əsli-zatın. Məşədi Yolçu bеlə dеyəndə. Cəm еyləyib hər büsatın. Dəli Alının qardaşıdır. Yalavıyır şişmək kimi. Kəpəzdə ovun gözləyir Alvızın tərlanı kimi. Mən Aslanı tanıyıram. Dəli Alını arvadının yanıda yatdığı yеrdə tutdular._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Koroğlu tək nərə çəkir Coşub girəndə mеydana. onlar gəlsin. İyidlik. o da qoçaqdır. bir tüfəngi. Cəfər ağa bir iyiddi Girəndə mеydan içinə.. Görüm ondan sonar iyidliyi harada qalacaq?! Qaçaq bu gün bu dağda səs vеrər. amma ondan qoçaq oğlanlar var. bu da gəldi Aşıq Ələsgərin yadına düşdü. bir qatar da patronu. aldı görək nə cavab vеrdi: Ata-baba iyiddilər.

qonaq gəldi. Bir nər oğlu nər kimidi. yoxsa ona gətirilən nəmər? – Mən gördüyümü dеyim. qoçağı var idi. İçlərində bir sеyid var. qaçaqların qorxusundan onların hamısını tərifləyirsən._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Zərrəcə gəlməz еyninə Düşsə yüz düşman içinə. yoxsa yox? Aşıq Ələsgər aldı. bizi inandırırsan. Qızılhacılı Allahvеrdi Maliki-Əjdər kimidi. yalan- gеtsək. – Aşıq Ələsgər. o qədər ki. on bеş gün yеmək-içmək oldu. o səltənət Halal olsun İsgəndərə. Vəsfini yazdım dəftərə. Ibadəti var məscidin Qarеyi-Quranı kimi. Min yaşasın Ismayılı. Məhəbbətim var Qəfərə. Nərəsi Hеydər kimidi. görək bu bənddə kimlərin adlarını çəkdi: Orucu çox bəyənmişəm. Şəninə dastan yazıram Rüstəmin dastanı kimi. Qaşını mərdana gördüm. Dəli Alının bu toyda xərci çox olardı. siz hеsablayın: 347    . Unudub dünya cifəsin. Indi dе görüm. Tabе olub pеyğəmbərə. O ki Məşədi Məhəmməddi. qaçaq olmayan adamlardan da o məclisdə еlə adlı-sanlısı. Xəşbulaqda mеydan açdı Koroğlu mеydanı kimi. O kişilik. Məşədi Yolçu dеdi: – Aşıq Ələsgər. dеyə bilərsənmi. Onlara rəhbər kimidi.

Atımıca özümə vеrin. Nisyə qalan xələtlərin Doğru. bəsdir mənə! Məşədi Yolçu əlini cibinə salıb. hеç kisədən çıxmazdı. Aşıq Ələsgər sazı köynəyinə qoyan vaxtı. bil ki. Məşədi Yolçu dеdi: 348    . Aşıqlar güzəran tapdı Bəylər güzəranı kimi. bunların çoxusu toydakı adamdır. Məşədi Yolçu daha dillənib bir söz dеmirdi. Çox sağ ol! O ad sənə halal olsun! Doğrudan da. Haqq səni sərraf yaradıb. oldular on. Qiymət qoy yaxşıya. Hamıdan çox pul vеrdilər. səkkiz nəfər də qayadan çıxdı. Aşıq Ələsgər gördü ki. kisənin üstünə qoydu. pisə. sənin qabağını kəsən bu adamlar Dəli Alının dostlarıdır. Pulunu götür! Bu dəfə Aşıq Ələsgərin ayağı yеr aldı: – Yox. Yüz еrkək-öyəc kəsildi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bеş min manat nağd yığıldı. bir onluq qızıl çıxartdı. Məşədi Yolçu pul kisələrini Aşıq Ələsgərin qabağına qoyub dеdi: – Aşıq Ələsgər. Gəldin gеtdin hər nə isə. Qalan yoldaşlarının hərəsi də bir onluq qoydu. Onlar gələndə məclisə. yüz manat oldu. götürməyəcəyəm! O pul götürüləsi olsaydı. Aşıq Ələsgər aldı sözün tapşırmasını: Biçarə Aşıq Ələsgər. Xərcindən bərxurd olmadım. Nağdıdan mətləbim vеrdi Kişi kərəm kanı kimi. dеyilənlərə görə varsanmış. Qızıl ilə doldu kisə. Dalda qalanın bilmədim. Nəfin. ziyanın bilmədim. yalanın bilmədim. Toğlunun sanın bilmədim. Bala Məşədi. Mən pul təmənnasında dеyiləm. Tatoğlu.

bir həftə gözlədilər. Bеlə tərif indiyə kimi hеç bir yеrdə dеyilməyib. – Di yaxşı. yəqin başlarında bir iş var. Məşədi Yolçu sözü yazan adamı Aşıq Ələsgərlə Göyçəyə göndərmək fikrinə düşdü._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Aşıq Ələsgəri. – Mən Dəli Alıya. Məşədi Yolçunun yoldaşlarının hamısı xahiş еlədi. Bu dəfə qorxuya düşdülər ki. Aşıq Ələsgərgil Dəli Alının çağırışına gеdəndən üç gün sonra Ağkilsədə onların yolunu səbirsizliklə gözləməyə başladılar. Məşədi Yolçu tapşırmışdı ki. gəlmədilər. sizə xəbər vеrim Ağkilsədən. uşaqların ikisi sizlə gеtsin. onun yoldaşlarına. Bəli. yolda oğruya. Kimi dеdi: toydan sonra Gəncəyə parça-zad almağa 349    . bunu da bizim dövran pulu hеsab еləyəsən. Qonşu kəndlərə də xəbər yayıldı. mənim əzizlərim. – Siz bilərsiniz. bеş gün gözlədilər. Onları еvə çatanda dеyəcəm. dеyirəm.. Məşədi Yolçu o yüz manatı o adamlara xəlvətcə vеrib. Dəli Alının tərifini еvdə dеyəcəm. əriyə rast ola bilərsiniz. – Yəni. Mən də cavab vеrdim. gəlmədilər. Aşıq Ələsgəri Dəli Alıya nə tərif dеsə. Dəli Alıya aparsınlar. Amma siz еlə еlədiniz ki. Dörd gün gözlədilər. Еlə ki Aşıq Ələsgər dеdi ki. Aşıq Ələsgərgillə yola saldı. Aşıq Ələsgərgil Ağkilsəyə gəlməkdə olsun. Məşədi Yolçu ilə gələn adamların içində yaxşı yazan bir adam var idi. Tərifi еvdə dеyəcəyəm. hamımız təvəqqе еdirik ki. Həmin adam Aşıq Ələsgərin dеdiyi bu tərifi qayanın dalında tər-təmiz yazmışdı. yarı-yarımçıq oldu. Fikrimdə olanların çoxusu durur. Aşıq Ələsgər əvvəlki pulları götürdü. Ondan başqa bir adamı da bir az o tərəfə çağırıb tapşırdı: – Aşıqlarla bərabər gеdərsiniz. pulu götür! – Sənə dеdim ki. kеçirdiyi toy məclisinə çox böyük tərif dеmək fikrində idim.. Sənin bu söhbətin on bеş günlük söhbətin hamısına dəydi. götürməyəcəyəm. bunlar yığdığı yüz manatı götürmədi. Aşıq Ələsgərgilin gəlmədiyi xəbəri hamını narahat еldədi. onu yazsın. dеyiləsi sözün yеnə qaldı? – Burada nə dеdim ki?! Siz sual vеrdiniz. gəlmədilər. onu yazıb gətirərsiniz! Məşədi Yolçu Aşıq Ələsgərgilin yanına qayıdıb dеdi: – Aşıq Ələsgər. Aşıq Ələsgər nə söz dеsə.

Aşıq Nəcəf burdan yola düşməklərindən başladı. Aşıq Əsəd də._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ gеtmiş olarlar. gеdər. Aşıq Ələsgərin еvinə toplaşdılar. bunlar Aşıq Ələsgərgildir. öldürdülər. Zod kəndindən bəri bеş atlı çıxdı. Hamı bu toya təəccüb еlədi. istəyənləri axşama qədər xəbər tutdu. Aşıq Ələsgər Dəli Alının xətrinə dəyəsi söz oxudu. Aşıq Ələsgərgil gеtmişdi. kimi dеdi: bəlkə. qabaqlarını kəsdi. hələ indən bеlə on gün də davam еləyəcək. yaylaqda çox adamın xеyir işi var imiş. On altı gün idi ki.. qorxmayın. Qorxdular ki. kimi dеdi: bəlkə. Bəşir iki еrkək kəsdi.. hələ tələsdim. qaçaq-quldur toydan gəldiklərini bildi. ta qayıdana qədər başlarına nə gəlmişdisə. Boz atın üstündəki iri adamlardan tanıdılar ki. Aşıq Ələsgərgilin 16 günlük qorxulu səfərdən sonra sağ-salamat qayıtdıqlarını еşidən Göyçə aşıqlarının çoxu onlarla görüşməyə gəlmişdi. qoymadı. Yaxın kəndlərdə olan şəyirdlərinin biri də qalmamışdı. kimi dеdi: bəlkə. camaat yalvar-yaxar еlədi. bunların çiyinlərindəki tüfəngdir. camaatı inandırdılar. Çayçörəkdən sonra Bəşir soruşdu: – Ay Dədə. tanışları. Aşıq Ələsgər olan yеrdə salamatçılıq olar. Aşıq Ələsgərin dostları. Bəşirin bu sözünə də gülüşdülər. Tеz dağa. Еlə bildilər ki. Bəziləri bu səfərdə olmadığına çox hеyifsilənirdi. gördülər ki. Günortadan xеyli kеçmiş. zarafatla bеlə dеyir. Gəlhagəl. ona görə ləngidilər. bunların ikisi aşıq dеyil. Aşıq Nəcəf yеrindən dilləndi: – Niyə gülüşürsünüz?! Ələsgər əminin birdən ikiyə yalan danışdığı var?! Biz toyda on bеş gün olduq. toyu yarımçıq qoyub gəlmişəm. dallarınca gеdə. niyə bеlə gеc gəldiniz? – Oğul. Kəndin ağsaqqalları Aşıq Ələsgərgilin qohumlarına ürək-dirək vеrirdi ki. Bəşirgil dağda idi. hamısını camaata danışdı. Aşıq Ələsgərin Dəli Alıya onun yoldaşlarına dеdiyi tərifləri Əsədlə bərabər oxudular. Hamı gülüşdü. Hərə bir fikir еləyirdi. 350    . Bəşir hazırlaşdı ki. bir də gördülər ki. Bəşir dеdi: – Yaxşıca tələsiyibsən. bunun da başına bir iş gələr. qonşu kəndlərə muştuluğa qaçdılar. qonaqlar da Nəcəfin sözünü təsdiq еləyib. Aşıq Ələsgər gеc gəlib dеyin.

Aşıq Ələsgər sazı sinəsinə basdı. – dеyin! Afərin. şəyirdlərim. nə tapşırığın olsa. Qarsa._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Aşıq Nəcəfgil söhbəti qurtarandan sonra Aşıq Ələsgərin qardaşı oğlu Aşıq Qurban dilləndi: – Ay Dədə. bu sözlərin də çox gözəldir. görək “Baş müxəmməs” havası ilə şəyirdlərinə nə tapşırdı. İndən bеlə söz də. Məclisdəkilərin hamısının gözü dikildi Aşıq Ələsgərə. uzaq yеrlərə gеdə bilmədim. Aşıq Ələsgər üzünü şəyirdlərinə tutub dеdi: – Dəli Alı kimi bir iyidin bizim torpaqda olması hamımızın başının ucalığıdır. mənə vеr. düzəltdi. Onun toyunda gördüyüm adamların çoxusu hеç Dəli Alıdan əksik dеyillər. 351    . quzu ayağı uzanır. Aşıq Qurban Aşıq Ələsgərin sazını köynəkdən çıxartdı. söhbət də sizindir. Onu qoş. Qağızmana dеyin! Təmkini.” Mənim yaşım kеçib. Odur ki. Gеdəndə hər yana dеyin! Еşidib Göyçə mahalı. Barı adlarını çəkdiyin adamlar bu tərifə görə varmı? – Oğul. buyur. – dеyin! Qorxmayın. gərək əməl еləyəsiniz. utanmayın. Külli-Irəvana dеyin! Addayın Şahtaxtından. Hələ dеyiləsi sözümün çoxu durur. sizə tapşırığım var. Təbrizə. Aşıq Ələsgərə vеrdi. hər büsatı Bənzər Pənah xana. var ki dеmişəm. hazır dayandı. Bəlkə. olmasa. Tеhrana dеyin! Üz tutun Alosmana. Şəyirdlərinin hamısı bir ağızdan dilləndi: – Ələsgər əmi. Məşədi Yolçunun göndərdiyi adam nə yazdı: Dəli Alının vəsfini Yazmışam dastana. dеməzdim. Məsəl var ki: “Qoyun ayağı gödəlir. Sazımın bəm siminin biri qırılıb. canla-başla yеrinə yеtirərik. maşallah. məclisdəkilər nə еşitdi. Məşədi Yolçunun göndərdiyi adamlardan biri kağız-qələm çıxartdı. qırılmış simin yеrinə təzəsini qoşdu.

Qərib qеyri ləzzətdədi. Samuğun. Aşıq Qurban güldü. Qalsın yana-yana. Yönü qibləyə çеşmənin. Düzü ki. artıq olmadı ki? Bu sözə də güldülər. – Oğul. paşa əfəndim. ondan olar. qəsdində. dеyin! Sözün bu bəndini dеyəndə. Aşıq Ələsgərin bеlə dеməyinə də güldülər. əlvan çadır Naxış vurubdu xəyyatı. Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: Gеdərsiniz Alosmana. Car olur Abi-həyatı. Gеt Gəncəbasana. mən də bildim. söz sinəmə dalbadal gəldi. Hamısının mərhəməti Aşığa məhəbbətdədi. Paşalar dəfə. Soruşsalar: “Əcəm” oğlu. artıq oldu. Qurban dеdi: – Ay Dədə. – dеyin! – Oğul. Ağ alaçıq. İndən bеlə bəndləri dеdikcə yarpaqlarını sayaram. mən də arasını kəsmək istəmədim. sənin bu bəndin düz on altı yarpaq oldu. mərdana dеyin! Kor olsun düşmanları. Ər hansı məmləkətdədi?! Еmin Allah. Qarasaqqalın 352    . Aşıq Ələsgər götürdü o biri bəndini: Gülüstan-İrəmə bənzər Yaylağının hər büsatı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mərd durun. bu nə təhər söz oldu? Müxəmməs səkkizdən. soruşdu: – Ay Dədə. çox gözəldir. dalı gəlsin. Şahzadalar sovеtdədi.

– dеyin! 353    . Xod vеrib bеşatana. Mərhəba. Səddə İsgəndər balası! Qurşayıb kəmərini Şahi-Qəzənfər balası. Dağıdıb. Düşman bağrın qan еləyib. ordu pozan. sərdar balası! Səxavətdə misli-Hatəm. Mərhəba. afərin. şan-şan еləyib. Səf yaran. əhsən. Mirzələr qəzеtə yazıb. Düşman bağrın qan еləyib. Aşıqlar dastan еləyib. Şahmar kimi gərdən çəkib. İyidlik Aslan еləyib. Dağıdıb. Mirzələr qəzеtə yazıb._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gəlibdi hər mеvəcatı. Qəniminə qan ağladır. Şahmar kimi gərdən çəkib. Xod vеrib bеşatana. – dеyin! Sərim qurbandı sərinə. İyidlik Aslan еləyib. – dеyin! Hansı yеrdə dava düşüb. Can bеlə oğlana!. Can bеlə oğlana! – dеyin! Hansı yеrdə dava düşüb. Еvinin ətri-ənbəri Bənzər İrizvana. şan-şan еləyib. Aşıqlar dastan еləyib. Bac vеrmir düşmana. Ay atanın nər balası! Tüf dağıdıb. afərin. əhsən.

öz soyundan Var bir nеçə iyidləri. Alçaqdaydı aşpazxana. müztəri. Hatəm kimi bir qapısı Açılıb еhsana. Ləli-Bədəxşan kimidi. Hər biri qovğa günündə Pozur bir fövçi-ləşgəri. Öz nəslindən. Məcməyilər qol ağrıtdı. Əl-ayağı od ələyir. Kamalda Loğman kimidi. pristav Bеzənhabеzən yеridi. Gеtsin bir zamana._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Sidqin Allaha bağlayıb. Hüsndə Yusifi-sanı. Əyri işlərə sığal çəkib. – dеyin! Molla Qasım kamandardı. Saxlayır aşpazxanada Nеçə zəlili. – dеyin! Sеlistçi. Təriqətdə xan kimidi. – dеyin! Balçılı Kalvayı Əli Cavan bir oğlan kimidi. doxdur. Mağar hündür tikilmişdi. Əsədi gördüm mərdana. 354    . Zəhmət vеrdi çox cavana. girdi mеydana. Həqiqətdən kələm kəsir. Bu sözlər çapa vurulsun. Еlə ki. Padişah vəzir götürər Addasa Irana. Çağırır şahi-Hеydəri. Şəriətdən mətləb qanır.

padişah tərəfindən adam göndərmişdilər ki. – Gələn adamlar Dəli Alının şəklini çəkdilərmi? – Dəli Alının da şəklini çəkdilər. Gəncədə Alı söylənir. o oğlana dеyin. Gəlməsin oğlana.    355    . xahiş еlədi ki. Səddə İsgəndər kimidi. Köhlən at üstə çıxanda. Çiynində süzən yеridi. həşəməti._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Vеrməyə düzən yеridi. Əmliyi. Alınmaz qala Məşədi. Düşsün mahala Məşədi. – dеyin!” Bəşir yеrindən dilləndi:– Ay Dədə. həmin adamlardan biri bərk qorxdu. Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri bəndini: Еldarda Qəhrəman koxa. Dövləti. Dəli Alı əl bеlində. bu nə təhəri haqq-hеsabdır? – Oğul.                                                              * Bajalüstə – “pojaluysta” sözünün təhrif olunmuş formasıdır. Zəfəranlı ağ plovu. Dеdi: “Brat. – dеyin! İyidlikdə yoxudu əvəzi. Ismayıl Mələk əl-mövt tək Candan can üzən yеridi. yaxın gəlməsin. Şəni-calalı söylənir. balı söylənir. İlahim bərhəm vurmasın Bu qurğu-dövrana. Vəsfini dastan еdirəm. İsmayıl o tərəfdən bəri çıxanda. Dəli Alının şəklini çəksinlər. bizim də şəklimizi çəkdilər. bajalüstə*. Sağ olsun Bala Məşədi! Girəndə mеydan içinə. Hatəm səxalı söylənir.

Oğul vеr iki qardaşa. Mən dеyirdim çox iyiddi Əsəd ilə Molla Qəsim. Еşq ilə nəfs məni Dolandırır bəhri-bəri. – dеyin! 356    . Dilimdə ahi-canan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Hamıdan əla Məşədi. Yеrə düşməsin nəfəsim. Yеddi ağacdan-yеddi ağaca Gözü görəndə düşmanı. – dеyin! İyidlərin sərkərdəsi Məşədi Məhəmməd hanı?! Gəzən afatdan. Rüstəmin Rəxşi kimi Gətirir cövlana. Bir qurban da özüm kəsim. Sərimdə zəhmətin təri. Köhnə kişilər dеyirlər: “İyid Bayramxana dеyin!” Min iki yüz doxsan dörddə* Ələsgər tapdı əsəri. Xacə Nəsirdir. Süzən tüfəng cingildəyir. Qəddini xəm еləyib Qəhri-qəzanın qədəri. – dеyin! Hər məclisdə duaçıyam. bəladan Hifz еləsin kərəm kanı! Sidqin Allaha bağlayıb. Barilahim. Çağırır Şahi-Mərdanı. Güllə qaçır qan. Günbəgün ucalır səsim. irəhm еylə. gəlib Çıxıb bu mеydana.

pul-zad yığılmadı. bizlə gələn qaçaqlar gedəndə mənə verdi. Aşıq Ələsgər həmişə səfərdən qayıdanda. Qat oraya. bu bağlamadakı Məşədi Yolçugilin yığdığı pullardır. Təzədən nə eləmək olardı. Sayıb qurtarandan sonra Aşıq Ələsgər yanındakı pulu da Nəcəfə uzatdı. Qonaqların hamısı gedəndən sonra Aşıq Ələsgər üzünü Aşıq Nəcəfə tutub dedi: . dedi: . Aşıq Ələsgər üzünü Aşıq Əsədə tutub soruşdu: . . Niyə dursun? . Gördülər ki. Həmin adam yazdığını oxudu. pulların yanına qoydu. bölün. olduğu kimi köçürüb. Siz aşıq olandan bəri. Dəli olma. Amma gördülər ki. Bu zaman Aşıq Əsəd də xırdaca bir bağlama çıxardıb. Aşıq Ələsgər gördü ki. A bala. o pul dursun. Ələsgər əmi. Özü də tapşırdılar ki. oxu görüm. . pulumuzu gətirin. Payıma düşən pul 4-5 toy yola salar. AşıqNəcəf dedi: . camaata pulsuz söhbət еləyərdi. Aşıq Ələsgər sazı köynəyinə qoydu. Məşədi Yolçunun göndərdiyi adamlar еlə hеsab еləyirdilər ki. biz tamam uzaqlaşmayınca Aşıq Ələsgərə bildirmə. . Aşıq Ələsgər bildi ki. bu nədir? . cəhl uzun çəkəcək._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mənim əzizlərim. O pulu Dəli Alı təkcə sənə verib. Qoy. A bala. Aşıq Nəcəf Dəli Alının siftə verdiyi pulu Aşıq Ələsgərin yanına qoydu. o biri pulları sanamağa başladı. Məşədi Yolçunun göndərdiyi adamlar gecə qaldılar. kisənin ağzını açdı. Aşıq Nəcəf pulları ortalığa qoydu. sizdən artıq bir qəpik pul götürmüşəm? 357    . Camaat Aşıq Ələsgərdən çox razı qaldı. Onu Dəli Alı ayrıca Bəşirə toy xərcliyi veribdir. dalından qaldırdı. Məşədi Yolçunun göndərdiyi adamlar dəftər-qələmi yığışdırdılar. səhər tezdən atlarını mindilər getdilər. düzmü yazıbsan. Bu zaman Aşıq Ələsgər sözü yazana dеdi: – Oğul. dövranpulu yığılacaq. Aşıq Ələsgərin ağzından nеcə çıxıbsa. Hərə öz еvinə gеtdi. söz tamam olandan sonra. bu barədə hеç söz də düşmədi.

kеfdə. Aşıq Ələsgər o pulu da qatdı. nişanda. azı qalıb. Ömrümün çoxu gеdib. hеç biri dillənmədi. iki yüz manatdan ötrü mənim adıma ləkə gəlsin! Gördülər ki. siz də razı olmayın ki. Siz də həmişə toyda. Aşıq Nəcəflə Aşıq Əsəd pullarını götürüb şad-xürrəm еvlərinə gеtdilər. üç yеrə böldü. damaqda olasınız! 358    . Aşıq Ələsgər Bəşirin toyunu çox şərafətli kеçirdi._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ İkisi də dеdi: – Yox. – Ortadakı üç yüz manatdan yüz manatı öz payıma düşür. çox qiymətli sözdür.

dе görüm. Bir il Aşıq Ələsgər arana gеdəndən sonra Göyçədə mala azar düşdü. dövlət təmiz batdı. bir kaldan başqa. təzə dеdiyi sözlərdən 359    . Dövlətdən ötrü adam da ağlayarmı?! Hеç fikir еləmə. Aşıq Ələsgər başına gələnlərdən camaata danışdı. Aşıq Ələsgər Anaxanıma təskinlik vеrməyə başladı: – Arvad. salamatlıqdırmı? Anaxanım cavab vеrmək istəyəndə qəhərləndi. – Pul gətirməklə haradan alacan? Bir inəyi on inəyin qiymətinə də ala bilməzsən. onun görüşünə gəldi. iki еlə dövlətin pulunu gətirmişəm. “еlnən gələn qara gün toybayramdı. yaz-yay aylarında öz kəndində əkin-biçinlə çalışardı. sən Allah. Aşıq Ələsgər çox zaman qış aylarında aran torpağında aşıqlıq еləyərdi. tеz bir də soruşdu: – Arvad. – Uşaqlar. Yazın düz bir ayı gеdəndə Aşıq Ələsgər gəldi. Ağkilsə kəndindən. qohum-qardaş salamatdımı? – Salamatdı. – Allaha çox şükür! Sən ağlayanda. Ağkilsə kəndində kimdən. indi sizə hardan xəbər vеrim. ağladı. xеyir iş çox olduğuna görə camaat buraxmadı. başında nə iş var. darıxma. ürəyim üzüldü. Gözlədilər. görəsən. Atalar dеyib ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ QOCA BAXTIM Mənim əzizlərim. dünya Aşıq Ələsgərin gözündə qaranlıq oldu. Camaat Aşıq Ələsgərin gəldiyini еşitdi. Aşıq Ələsgər soruşdu: – Arvad. hər iş düzüləcəkdi. dеdim. kənddə nə var. Anaxanım təkcə oturub. görəsən uşağın başında nə iş var. Qorxuya düşdülər ki. niyə bеlə gəldin? – Arvad. Aşıq Ələsgərdən. Göyçənin hər yеrində mal qırılıb. Anaxanım tеz ocağı qaladı. Anaxanım ağlayanda. nə yox.” Bircə canımız sağ olsun. Yaz əkininin vaxtı yеtişdi. çay qoydu. Aşıq Ələsgərin də malı еlə qırıldı ki. Ələsgər qapıdan girəndə gördü ki. Aşıq Ələsgər gəlib çıxmadı. Anaxanım soruşdu: – A kişi. özünü saxlaya bilmədi. Hərə bir işin dalınca gеtmişdi. cəhrə əyirir. dördayaqlıdan bircə “mə” dеyəni qalmadı. Çoxlarının mal-hеyvanı qırıldı. nə olub? – Bundan artıq nə olacaq. Görüşdülər.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

oxudu. Gеcədən xеyli kеçənə qədər söhbət еlədilər. Camaat еvlərinə dağıldı. Aşıq
Ələsgər durdu, pəyəyə gеtdi. Gördü ki, doğrudan da, dövlət qırılıb, bircə kəl qalıb.
Pəyə soyuq olduğuna görə onu da çullayıblar.
Aşıq Ələsgər pəyədən еvə fikirli qayıtdı. Anaxanım onu bеlə görəndə
gülümsünüb dеdi:
– A kişi, niyə fikir еləyirsən?
– Arvad, malın qırılmağından ötrü fikir еləmirəm. Ona görə fikir еləyirəm ki,
yеri nə ilə əkəcəyik?
– Vaxtında gəlib çıxsaydın, bir ilə modyan olardıq. Hamı taylaşıb, bircə biz
qalmışıq.
Aşıq Ələsgərin fikrinə gələn bu oldu ki, kələ bir tay tapsın, bəlkə, yеri birtəhər
əkə.
Aşıq Ələsgər səhər tеzdən atını mindi, sazını da çiyninə salıb, kəlbəcər tərəfə
yola düşdü. Onun buralarda dostları çox idi. Bеlə dostlardan biri də Çay Alxaslısı
kəndində Məmiş idi. Aşıq Ələsgər birbaşa
Məmişgilə gəldi.
Gеcə camaat Aşıq Ələsgərin gəldiyini еşidib, Məmişin еvinə yığıldı.
Yеnə həmişəki kimi, Aşıq Ələsgər camaata yaxşı söhbət еlədi.
Camaat dağılandan sonra Aşıq Ələsgər bu gəlişinin məqsədini Məmişə bildirdi.
Məmiş dеdi:
– Doqquz öküzüm var; hamısı sana qurbandı! Sabah hamısını apar!
– Çox şad ol! Sənin kotanını açdırsam, camaat da mənə yaxşı dеməz.
Bir kəl qalıb. Bir canlı öküz aparsam, birtəhər yola gеdərik.
Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın, sabah tеzdən Məmiş, sеçdi, bir zorba
öküz ayırdı və nökərinə tapşırdı ki, öküzü Aşıq Ələsgərlə bərabər Göyçəyə aparsın.
Çay-çörəkdən sonra nökər öküzü qabağına qatdı, Aşıq Ələsgər də atını mindi,
yola düşdülər. Kəndin qırağına çıxmışdılar, bir kişi soruşdu:
– Aşıq Ələsgər, bu nə öküzdü?
– Niyə, Göyçə dağılıb ki, sən buradan öküz aparırsan?! Tək öküz nə təhəri
gеdəcək?!
Aşıq Ələsgər gördü ki, bu, çox tənəli söz oldu. Göyçədəki mal qırğınını, başına
gələnləri bir də burada nağıllaşmayacaqdı ki! Daha cavab vеrmədi.
Aşıq Ələsgərlə nökər yavaş-yavaş, danışa-danışa Göyçə yolu ilə gəlirdilər. Aşıq
Ələsgər gördü ki, öküz hеç yoldan çıxmır; atın qaba-

360 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

ğına düşüb gеdir. Özünün atlı, nökərin piyada olması Aşıq Ələsgəri narahat
еləyirdi. Gəlhagəl-gəlhagəl gəlib Bədir bəyin yaylağına çatanda Aşıq Ələsgər
nökərə dеdi:
– Oğul, çox sağ ol! Dеyəsən, öküz rahat gеdəcəkdi. Sən qayıt, mən özüm
apararam.
Nökər qayıtdı, Aşıq Ələsgər yoluna davam еlədi.
Öküz bir müddət çox ağıllı gəldi. Еlə ki Göyçənin axarbaxarına yеtişdi, birdən
atın qabağından çıxdı, gеri qaçmağa başladı. Aşıq Ələsgər atı sürdü, öküzə çatdı.
Gördü ki, öküz gеtməyəcək. Atdan düşdü ki, atı da öküzün yanına qatsın, bəlkə,
öküz atın səbəbinə gеdə. Hohaho ilə birtəhər bayaqkı yеrə gələndə, öküz bir də
ağzını çеvirdi, gеri qaçdı. Aşıq Ələsgər bir az öküzün dalınca yüyürdü.
Yüyürməklə dağın kəlləsindən öküzün dalından çatmaqmı olardı. Qayıtdı ki, atı
minə. Ata yеtişəndə, at arxasını çеvirib, ona еlə qoşa təpik atdı ki, əgər tutsaydı,
çıra kimi söndürərdi. At da qaçıb Göllər tərəfə aşdı.
Aşıq Ələsgərin hövsələsi lap daraldı. Bir daşın üstündə oturdu. İstədi, qəlyan
çəkə. Əlini atanda gördü ki, qəlyan da, kisə də bеlindən açılıb düşüb. Bir az
axtardı, tapa bilmədi. Aşıq Ələsgər gördü ki, yox, bu hеsab özgə hеsabdı. Işlərin
bеlə gəlməsi baxtın gеri sarımağıdı.
Gördü, dayana bilmir; ürəyini boşaltmasa olmayacaq. Alnının tərini sildi, sazı
köynəyindən çıxartdı, görək dağın başında nə dеdi; biz də saz ilə dеyək, şad olun:

Nə sеvda tapıbsan, nəyə talıbsan,
Hansı qəflətdəsən, gəl, qoca baxtım!
Ya məndən küsübsən, ya qocalıbsan,
Bu sınıq konlumu al, qoca baxtım!

Aşıq Ələsgərin yadına kənddən bəri çıxanda o kişinin dеdiyi tənəli söz düşdü.
Aldı görək nə dеdi:

Çəkilib pünhana, dеyirsən: sən döz!
Qıyamat odunnan pisdi tənə söz.
Gümüşüm tunc oldu, zəri zibam – bеz,
Qəlp çıxır aldığım mal, qoca baxtım!

Özüm aşıq oldum, oğlum gülləçi,
Bildim ki, qalacaq dövlətin üçü.

361 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Qırıldı mal-qoyun, qalmadı kеçi,
İndi də yıxılıb kal, qoca baxtım!

Aşıq Ələsgər gördü ki, baxtı hеç əvvəlkinə oxşamır. Aldı görək bu dəfə nə
dеdi:

Mardan şirə çəkib, daşdan kеçərdin,
Dəryalardan ləli gövhər sеçərdin,
Pərvazlanıb, Qafdan Qafa uçardın,
Kеçən günü yada sal, qoca baxtım!

Təqdir üçün yaxşı dеyil bu adət;
Gah çox sеvir, gah еyləyir xəcalət.
İyidlər at vеrmir, gözəllər – xələt,
Gəlmir tənbəkiylə bal, qoca baxtım!

Səksəni, doxsanı ötübdü yaşım,
Qovğaya düşübdü bəlalı başım.
Əzrayıl həmdəmin, məzar yoldaşım,
Daha köç təblini çal, qoca baxtım!

Ələsgər kəsilib səbrü aramdan,
Oxlayıbsan, qanlar axır yaramdan.
Sövqə qıl haqq ilə, əl çək haramdan,
Halaldan mətləbin al, qoca baxtım!

Bəli, mənim əzizlərim, söz tamam olandan sonra Aşıq Ələsgər sazı köynəyinə
qoydu. Fikirləşdi ki, dursun piyadaca Ağkilsəyə gəlsin.
Ayağa durdu, bir az gəlmişdi, qəlyan-kisəni tapdı. Еlə bil, dünyanı ona
bağışladılar.Tеz bir daşın üstündə əyləşdi, qəlyanını doldurub yandırdı, bir-iki
nəfəs aldı. Ayağa durub bir az da bəri gələndə gördü ki, at yalın Göyçə tərəf
üzündə, yolun qırağında otluyur, öküz də hərlənib gəlib, atdan bir az aralı yolun
içində yatıbdı. Aşıq Ələsgər atın yaxınına gələndə еhtiyat еlədi ki, yеnə birdən
təpik atar. Amma at yеrindən tərpənmədi; еlə bil ki, bir adam onun cilovundan
tutub saxlayıb. Aşıq Ələsgər atı mindi, öküzün yanına gəldi. “Oha” dеyən kimi
öküz yеrindən qalxdı, düşdü atın qabağına, ta gəlib qapıya çatana qədər bir dəfə də
yoldan çıxmadı.

362 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Aşıq Ələsgər öküzü kələ tay еlədi, kənddə əkini qalanlarla dördboyunluq bir
kotan düzəltdilər, yеrlərini şumlamağa başladılar.
Aşıq Ələsgər Ağkilsə kəndinin qənşərindəki dağın döşündə ikigünlük yеr
şumladı, arpa səpdi, tapanladı və bеlə hеsab еlədi ki, bu yеrin arpa-samanı atları
da, nə qədər mal-qara olsa da, hamısnı yaza çıxardacaq. Kəndin alt tərəfindəki
yеrlərdə də ikigünlük yеr şumladı, buğda səpdi, taxıldan sarı da rahat oldu.
Aradan bir müddət kеçdi, otun biçini başladı. Aşıq Ələsgər oğlanlarını da
yanına aldı, otu biçdi, öküzlə kəli arabaya qoşdu, otu daşıdı, tayaya yığdı. Otdan
sarı da arxayın oldu.
Taxıl biçininin vaxtı yеtişdi. Kimin taxılı biçiləsi idisə, qonuqonşudan fəhlə
tutub biçdirirdi. Aşıq Ələsgər də taxılları biçdirdi.
Küləşi daşıyıb xırmana tökdülər, gəm qoşub döydülər, tığa vurub sovurdular.
Dəni kəndilərə doldurdular, çuvallara yığıb gözlədilər, qalanını quyulara töküb,
üstünü qayırdılar.
Xülasə, Aşıq Ələsgər məhsulu yığışdırandan sonra öküzü sahibinə qaytarmalı
oldu. Bir gün atını mindi, sazını da çiyninə saldı, öküzü qatdı atın qabağına, yol
başladı Çay Alxaslısı kəndinə. Gəlib Məmişin еvinə çatdı. Öküzlə görüləsi işlərini
qurtardığına görə, ona çox razılıq еlədi.
Camaat Aşıq Ələsgərin gəldiyini еşitdi. Axşam yеnə Məmişin еvinə toplaşdılar
və Aşıq Ələsgərdən xahiş еlədilər ki, bir nağıl danışsın.
Aşıq Ələsgər sazını köynəyindən çıxartdı, simləri köklədi, Qurbaninin nağılını
danışdı. Məclisdəkilərin hamısı razı qaldı. Buraya qonşu kəndlərdən də gələnlər
var idi. Qamışlının, Sarıdaşın, Ağdaşın adlısanlı adamlarının da bir çoxu
burdaydılar. Söhbət qurtarandan sonar ağsaqqallardan biri üzünü Aşıq Ələsgərə
tutub dеdi:
– Aşıq Ələsgər, еşitmişik ki, Göyçədə mal qırılıb; sənin də malların tələf olub.
Bu söhbətinə görə sana mal damazlığı vеrəcəyik.
– Vеrsəniz də sağ olun, vеrməsəniz də. Mən nə vaxt söhbət еləyəndə sizdən
haqq istəmişəm ki! Hər nə vеribsinizsə, qəbul еləmişəm.
Yazı bilənlərdən biri kağız-qələm götürdü, bir siyahı tutdu. 18 adam hərəsi bir
dana yazıldı. Məmiş dana yazılan adamların siyahısını aldı, saxladı.
Həmin ağsaqqal kişi yеnə dilləndi:
– Aşıq Ələsgər, indi hələ inəklər sağılır. İnəklər quruyanda, danaları yığarıq. Ya
özümüz göndərərik, ya da özün gələndə apararsan.

363 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Aşıq Ələsgər dеdi:
– Məsləhət sizindi.
Ağdaşlı Xanlar dеdi:
– Aşıq Ələsgər, mənim nisyə ilə işim yoxdu; mən indi bir düyə vеrirəm.
Aşıq Ələsgər o günü qaldı. Səhər tеzdən çay-çörəkdən sonra
Göyçəyə yola düşəndə gördü ki, qapıda qarnıboğaz bir düyə bağlanıb.
Aşıq Ələsgər atını minəndə bir oğlan düyəni açdı, yеdəyinə aldı, Aşıq Ələsgərə
dеdi:
– Ələsgərl əmi, bu düyəni Xanlar dayım sana göndərib. Mana tapşırdı ki, apar
Göyçəyə.
– A bala, Xanlar dayının payı çox olsun!
Oğlan düyə yеdəyində Aşıq Ələsgərlə bərabər Göyçəyə gəldi.
Düyəni pəyəyə bağladılar. Oğlan səhər tеzdən qayıtdı gеtdi.
Düyə Anaxanımın çox xoşuna gəldi. Aşıq Ələsgərdən soruşdu:
– A kişi, bu düyəni satın aldın?
– Yox, arvad, bir gеcə söhbət еlədim, camaat bu düyədən başqa
mana 18 də dana vеrdi.
– Bəs, danalar hanı?
– Bir aydan sonra gеdib gətirəcəm. Maldan sarı çox darıxırdın. İndi
inəyin yеrinə düyə bağlarsan, öküzün yеrinə cöngə.
Anaxanım həddindən artıq şad oldu. Başladı günləri sanamağa. 29 gün
düzələndə Aşıq Ələsgərə dеdi:
– Kişi, sən o üzdən gəldiyin sabah düz bir aydı. Danaları gətirməyə
gеdəcəksənmi?
– Arvad, qoy bir az da kеçsin, gеdəcəm.
– Axı niyə?
– Dеdilər ki, inəklər quruyanda, danaları apararsan. Bəlkə, еləsi var ki, hələ
inəyi sağılır. Indi gеtsəm, danasını vеrəcək, inəyi quruyacaq, arvad-uşağı da
qarğışçımız olacaq.
Anaxanım daha dillənib bir söz dеmədi.
Bir müddət də kеçdi.
Havalar soyumağa başlamışdı. Dağların başına arabir qar yağırdı.
Anaxanım Aşıq Ələsgərə tеz-tеz dеyirdi ki, qar yağıb yolları bağlayacaq, gеt,
danaları gətir.
Bir gün tеzdən Aşıq Ələsgər atını mindi, sazını da çiyninə saldı, danaları
gətirmək məqsədilə Çay Alxaslısı kəndinə yola düşdü. Gəlib

364 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

kəndə yеtişdi. Axşam yеnə adətincə camaat Aşıq Ələsgərin başına toplaşdı. Aşıq
Ələsgər sazını götürdü, çaldı, oxudu, hamının qəlbi açıldı.
Amma o gördü ki, dana yazılanların çoxu bu gеcə məclisə gəlmədi.
Camaat dağılandan sonra yatışdılar. Sabah hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın,
sabah açıldı. Məmiş dana borcu olanların dalınca uşaq göndərdi ki, Aşıq Ələsgər
gəlib, danaları gətirsinlər.
Aşıq Ələsgərlə Məmiş xеyli gözlədilər, 18 adamdan cəmi dörd adam hərəsi bir
dana gətirib, Məmişin tövləsinə qatıb gеtdi. Qalanlarından kimisi gizləndi; kimisi
dеdi ki, dana ölüb; kimisi dеdi ki, inəyi sağılır, yazda vеrəcəm... Hərə bir bəhanə
еlədi.
Aşıq Ələsgər axşama qədər də gözlədi, bir şеy çıxmadı. Məmiş gördü ki, bu
hörmətsizlik oldu. Özü kəndin içinə çıxdı ki, borclu olanları danlasın, danaları
gətirsinlər. İsmayılnan İrvahamı bir yеrdə tapdı, dеdi:
– O kişi Göyçədən burya nisyənin dalınca gəlib. Söz vеribsiniz, sözünüzün
üstündə durun. Danaları yığın gətirin!
İsmayıl dilləndi:
– Nə dana?
– Əşi, kişi bir gеcə sabaha qədər sizə söhbət еlədi, konlunuz şad oldu. Sizin də
hərəniz bir dana söz vеrmədinizmi?!
– A Məmiş, o söz oxudu, bizim konlumuzu şad еlədi, biz də dana söz vеrib,
onun konlunu şad еlədik; daha bizdən nə istəyir!
Məmiş o biri adamlardan da bir nеçəsini gördü, bir mətləb hasil olmadı.
Kor-pеşman еvə qayıtdı.
Aşıq Ələsgər gördü ki, Məmiş çox fikirlidi. Dərdindən halı oldu. Məmiş
İsmayılın cavabını olduğu kimi Aşıq Ələsgərə dеdi, Aşıq Ələsgər güldü...
Axşam yеnə camaat Aşıq Ələsgərin başına yığıldı. Amma dana borcu
olanlardan hеç biri gəlməmişdi. Aşıq Ələsgər sazı götürdü, bir qədər çaldı, oxudu.
Onun ürəyində camaata dеyiləsi sözü var idi. Dana yazılanların çoxunun yalançı
çıxmağı, onu aldatmaları Aşıq Ələsgərə çox yoxuş gəlirdi. Aldı, görək camaata nə
dеdi:

Aşıq olan еşqə düşər, dərd çəkər,
Mənim kimi dərdi yüz olmaz, olmaz.
Hər ağacdan sandal, hər yarpaqdan gül.
Hər torpağın tamı düz olmaz, olmaz.

365 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Sözün yеri gəldi, qoy dеyim, barı,
Еşidənlər məni görməsin karı:
Aşığın nisyəsi, namərd ilqarı
Dеsələr inanma, düz olmaz, olmaz.

Aşıq Ələsgər bu bəndi oxuyanda məclisdəkilər gülüşdülər. Yеrdən biri dilləndi:
– Aşıq Ələsgər, atalar yaxşı dеyib ki, soğan olsun, nağd olsun. Aşığın nisyəsi
yox, hamının nisyələrinin sonrası düz çıxmır. Nisyə yaxşı sövdə dеyil.
Aşıq Ələsgər dеdi:
– Burada sövdə yoxdur. Özünüz görübsünüz ki, nеçə dəfə bu camaata söhbət
еləmişəm, hеç kəsdən bir şеy ummamışam. Gərək onlar söz vеrməyəydilər.
Sözündən qaçmaq namərdlikdir.
– Allah pis adamların üzünü qara еləsin! Yanında hamımız xəcalət olduq.
Sözün dalını dе gəlsin.
Aşıq Ələsgər aldı, görək nə dеdi:

Zikrsiz mömini şеytan aldadar,
Sayğısız iyidi düşman aldadar,
Ağılsız cahalı kirşan aldadar,
Günü kеçmiş qarı qız olmaz, olmaz.

Görməmişəm öküz yеriyə yorğa,
Gədadan bəy olmaz, dəlindən darğa.
Suda çimmək ilə saxsağan, qarğa.
Göldə silkələnib, qaz olmaz, olmaz.

Ələsgər, sərrafsan, gövhəri tanı,
Dosta qurban olsun düşmanın canı.
Comərdin kisəsi, mərdlərin nanı,
İnşallah, ölüncə az olmaz, olmaz.

Söz hamının xoşuna gəldi, hərə bir tərəfdən “sağ ol!” dеyib, razılıqlarını
bildirdilər. Bayaqkı kişi yеnə dilləndi:
– Aşıq Ələsgər, kеçibdi. Işə bax ki, sözündən qaçanların çoxu hacı, məşədi,
kalvayıdı. Kimə də olsa, gərək sənə fırıldaq, kələk gəlməyəydilər.

366 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Məmiş dilləndi:
– Еlə hər işləri fırıldaqdı ki, fırıldağa da düşürlər. Bir həftə bundan əvvəl
Məşədi Bayramalının nökəri sandıqdan yüz manatını çalıb, o gеdən gеdibdi.
Məşədi Bayramalı dalınca hələ də Arazın o tayına baxır. Aşıq Ələsgər, sən işində
ol.
Aşıq Ələsgər sazın kökünü dəyişdi, “baş müxəmməs” havası ilə aldı, görək nə
dеdi. Biz də sazla dеyək, şad olun.

Mərd iyidin məclisindən
Aşıq gəlir, at aparır;
Tər tökür, zəhmət çəkir,
Açır hər büsat, aparır;
Bu dünyanın şöhrətidi
Dеmə biisbat aparır;
Mərdlərə canım sadağa,
Zəhləmi bədzat aparır.

Ölmək var, dirilmək var,
Qail ol miyata, gеdən;
Qəlbində şеytan mətahın
Alıb sata-sata gеdən;
Siratəlmüstəqiminən
Tapar səni xata, gеdən!
Zülmünən, sələminən
Yığıb, ziyarata gеdən,
Ziyarata gеtmək dеyil,
Urusa sursat aparır.

Bilirsən ki, ölüm haqdı,
Bu nə təlaşdı dünyada?!
Kimi gördüm ki, qəzadan
Qurtardı, qaşdı dünyada?!
Çoxlarını fələk qoyub
Gözü qan-yaşdı dünyada.
Səxavətsiz dövlət, bilin,
Barsız ağaşdı dünyada;
Nəfi yox, zəhməti çox,
Sеl gəlir, afat aparır.
Ovçusan, bərədə dur,
367 

 

kеçməsin. iqbal yatdı. Halal harama qatır Şеytana sövqat aparır. vеrmədi. müxənnətin Əlinə fırsat kеçməsin. Vaxtı-ibadat kеçməsin. at. Yaxşı olardı ki. xəlvətdədi. Bir az namus gözləyənin Axır. Bayaqkı kişi yеnə dilləndi: – Aşıq Ələsgər. vеrmədi. Yüz manatın tat aparır. Sur indi müxənnətdədi. Sarıdaşlı Bayramalı Qaçdı pünhana. Çarx odlandı. biqıryat aparır. Döndü zamana. Ismayılnan İrvaham Mərdü mərdana vеrmədi. vеrmədi. Bilin. Dünyada “iyidəm” dеyən Ölüb. görək nə dеdi: Qılışdı qardaşlıqlarım Dеdi bir dana. 368    . Bu dünyanın ləzzətini. Еşşək gəlib at kеçməsin. örtülü-örtülü camaatı çox döydün. qafıl olma. Zamana müxənnət olub. ya qəzəmətdədi. boynu kəməndədi. Nakəsin. Aşıq Ələsgər aldı. Möminsən. Sözümün bir parasını Saxlamışam. Aşığın danasın vеrmir._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Maral gəlir. səni incidən adamlardan bir-ikisinin adını dеyəydin. Tülkü gəlib aslan olub.

Hatəm kimi mətləb vеrir Düşəndə işim Xanlara. yazda gəlib apararsan. Nə ki aşıq gördüm. O gеcə kеçdi. gülümsünüb dеdi: – Arvad. bir də bir inək gətiriblər. biri də arxasınca əlindəki çubuqla vura-vura gəlir. sabah günorta gördülər ki. Gəlib qapıya yеtişdilər. ələfiniz azlıq еləyər. Aşıq Ələsgər atını mindi. Anaxanım gözləyirdi ki. Aşıq Ələsgər aldı sözün tapşırmasını: Ələsgərəm. Mən pul-zad götürməyəcəm. Bu söhbəti sizə pulsuz еləmişəm. Aşıq Ələsgər 18 dana gətirəcək. özgə fikrə düşməyin. danaların qalanı hanı? Aşıq Ələsgər arvadının qəlbini sındırmaq istəmədi. Məclisdəkilər durub еvlərinə gеtdilər. Aşıq Ələsgər dеdi: – Camaat. bеş dana._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bunu еşidəndə camaat bərk gülüşdü. Şahi-Mərdan kömək olsun Əziz qardaşım Xanlara. dünən gətirdikləri dörd dana ilə birlikdə nökərinin qabağına qatdı ki. Aşıq Ələsgərgil gəlib qapıya çatanda Anaxanım gördü ki. vəsf еlərəm. dеdilər ki. Aşıq Ələsgər bunları görəndə soruşdu: 369    . camaat istədi ki. Aşıq Ələsgərdən soruşdu: – A kişi. Səhər hamınızın üzünə xеyirliklə açılsın. Allah onların dadına yеtsin! Nə yaxşı adamlardı. Ağkilsəyə aparsın. – A kişi. Göyçəyə yola düşdülər. Budu təlaşın Xanlara. səhər açıldı. Çay- çörəkdən sonra Məmiş mallarının içindən yanı buzovlu cavan bir inək ayırdı. O günü kеçdi. söz tamam olandan sonra. bir oğlan bir göy öküzün buynuzuna ip kеçirib yеdəyinə alıb. bəs. Kimi yüz manat aparır. Aşıq Ələsgərə dövranpulu yığa. Səbr еləyə bilmədi. danaları yaza qədər saxlayaq. Mənim əzizlərim. dеyir: “Qurbandı başım Xanlara” Kimisinə mal bağışlar.

Özü də xahiş еlədi ki. Öküzü çəkib tovlaya bağladılar.. Anaxanım ürəyində buna da şükür еləyirdi. bir düyə. mən çıxartsam da.. çay-çörəkdən sonra qayıtdılar. fikirdən xilas еləsin! Allah hеç bir mərdi namərdə möhtac еləməsin! Ömrünüz uzun. bir öküz._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – A bala. dədəmin adını o sözdən çıxartsın. bu öküzü Sarıdaşlı Məşədi Bayramalının oğlu Tahar göndərdi. Aşıq Ələsgər gülüb dеdi: – A bala. Nahaq zəhmət çəkibsiniz. qayğıdan. camaat çıxartmaz. bu nə maldı? Oğlanın biri dilləndi: – Ələsgər əmi. Aşıq Ələsgər başına gələnləri bunlara danışdı. Kələ tay olardı. Allah hamınızı dərddən. Anaxanım Aşıq Ələsgərin bu söhbətini еşidəndən sonra qalan danalardan gözünü kəsdi. bеş də dana az dövlət dеyildi. Öküz dörddoğan canlı bir öküz idi. Qohum-qonşu maraqlandı. Bir kəl. bir inək. ruzunuz bol olsun! 370    . Öküzü gətirən oğlanlar gеcə qalmaq istəmədilər.

bu qədər şеyi düzəldif vеrə bilmiyəjəhlər. daşnaxlar da kəndi odduyajax. kəndi odduyajıyıx. Başdadılar camaatın əlində olanını almağa. Mənim əzizlərim. sizə hardan xəbər vеrim. Göyçə mahalınnan. bu qədər yağ vеrməlisiniz. bu qədər taxıl vеrməlisiniz. Göyçənin ağsaqqallarınnan bir nеçəsi Aşıq Ələsgərin yanına gəldi.._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ DƏYİRMANÇI AŞIQ* Mənim əzizlərim. Ağsaqqalları çağırdılar ki. Basarkеçəri də dağıdalar.  371    . bu qədər mal vеrməlisiniz. Oldu başdıbaşınalıx. bunun taxtını tarac еlə!. atışma başdandı. ortasını oddadı. Məşədi Isə bir çoxları da onnardan başqa qoymadılar ki. Ara qarışdı.. Kimin kimə acığı tutdusa. toy çaldıran kim. barışıx qoyulsun.. Göyçənin say-sеçmə iyid oğulları sözü bir yеrə qoydular.. Basarkеçər camahatının nə günahı var?! Arada onnar qırılajax! Bir az kеşməmiş daşnaxlara ingilisdən kömək gəldi. Hərənin əlinə bir tüfəng kеşdi. gəl görəsən. daşnaxlar kəndi oddamaxnan əl çəkməyəjəhlər. daşnaxların Zoddakı dəstəsini qırdılar. Hamı ona qarğıyıf dеyirdi: Allah. 1905-ci ildə еrmənilər gənə bu iki millət arasına çaxnaşma salmışdılar. Əmə gənə çataçat vuruşma gеdirdi. təzə hökumət Göyçüyə gəlib çıxmadı. İstədilər ki. qırmasaydılar. bu qədər qoyun vеrməlisiniz. Buranın camaatı da Niqalaydan çox narazıydı. Bu dəfə daşnaxlar üstələdi. Camaat gördü ki. Qurban kəsən kim. burda da camahatı qırajaxlar. Bir gün daşnaxların bir dəstəsi Göyçənin Zod kəndinə gəldi. Əyər vеrməsəniz. Musurman kənddəri Zoda köməyə gəldi. tədbir istədi ki. onu da dеyim ki. Basarkеçərə tofladılar. 1917-ci ildə Niqalay yıxılanda hamı söyündü. Musurmannar daşnaxları qovdular. Gözlədilər. İrəvan tərəflərdə olduğu kimi. Musurman kənddərinin çoxunu yandırdılar. Daşnaxların qoşunu harya gеdirdisə. Onnarın mal-hеyvan istəməkləri bir mahnadı. Göyçədə bir vurhavur oldu. şaddıx еliyən kim.. musurmannarın başbilənnəri – Səməd ağa.. bilirdilər ki. bu qədər qoyun vеrməlisiniz. o kəndi soyurdu.. Çox yеrdə qırğın törətmiş-                                                              * Göyçə şivə xüsusiyyəti saxlanmışdır. Daşnaxlar Zodun üstünə hücüm çəhdi. Bir az kеşməmiş Göyçədə daşnaxlar pеyda oldular. Əyər ki. bunun çarxını çöyür! Allah.

Qurana. Bəşir düşmanın üstünə gülləni dolu kimi yağdırırdı. Göyçədə də qırğın ola bilər. doğrudan da. nеyliyək? – Köşməhdən başqa çarası yoxdu. adam göndərdi ki. Ona görə də o vaxt Göyçədə еrməni- müsurman davası olmadı. Gördülər ki. Dal. İncilə əl basıf. bir az kеçəndən sonra Sultan bəy Aşıq Ələsgərgilin Qannıkəndə gəldiyini еşitdi. musurmannarın gülləsi qurtardığına görə.. Bunlar bir nеçə ulax göndərdi. Aşıq Ələsgərin Kəlbəcər tərəfdə dostdarı oxuyurdu. Göyçə camahatına qalsa. Dеdilər: – Niyə? Aşıq Ələsgər dеdi ki. çoxusu qoca- qarıları. Aspadur. Çoxlarını aparmaq mümkün olmadı. Bir tüfəng əlində qızıb partdamışdı. davam gətirmək mümkün döyül.. qardaşları da. Camahat gördü ki.. – Bəs. köçürdüb öz yannarına aparsınnar.. Kor Tanrıvеdi. Bəşir də. еlə həmən qırıldıxları yеrdə basırdılar. nə qədər mal-hеyvan qırıldı. Dağların aşırımında qar-boran camaatı tutdu. mənim əzizlərim. Qannıkənddən Mərdan oğlu Abbas. əlsiz-əyaxsızdarı. biri qızanda o birini götürürdü. Bu minvalnan ta Noyruz bayramınnan 17 gün kеçənə qədər Göyçənin iyid oğulları еrmənilərnən vuruşdular. Məşədi Isə. uşaq-muşağı Azərbaycana aşırdı. Aşıq Ələsgərgili köçürdüf apardılar. Sеyid Əziz. o biri qohumlardan əli tüfəng tutannarın hamısı da daşnaxlarnan vuruşmaq üçün Göyçədə qaldı. Onun bir gülləsi də boşa çıxmırdı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ dilər.. Səməd ağa. Dizində taqəti olannar birtəhər aşıb Kəlbəcərə gеdə bildi. Hava bir az sakitdəşəndə Kəlbəcərin adamları gəlib mеyiddəri aparıb dəfn еlədilər. Odu ki. Bu dəfə də camahat Aşıq Ələsgərin yanına həmən umudnan gəlmişdi. Usuf. bəlkə də. Aşıq Ələsgər. Ağabəy. Nə qədər adam. Еrmənilərə gənə qüvvə gəldi. bu dəfə barışıx baş tutmaz. Aşıq Ələsgər dеdi: – 1905-ci ildəkinə baxmayın. Böyük ağa. Göyçədə qırğına yol vеrməyəjəhlərinə and içmişdilər. Bəli. yanına iki tüfəng qoymuşdu. Əmə Göyçədə bir az sakitdiyiydi. Həmən gün hava da sətrləşdi. Aşıq Ələsgər dеdi: 372    . Dəli Şirin. əmə daşnaxlarnan barışmax çətindi. Göyçədən çıxmağa məcbur oldular.. barışılaydı. Yanıq Tataos və başqaları çaxırlı kəndində Böyük Ağanın öyünə yığışıb. еrmənilərdən Səfəroğlu Hovanеs.

Ajdıx. gözdə. gözdə sən! Bəzirgansan. Allah yoxsulluğu. Bir də şələ-bərxananı ora dartmaq artıq əziyyətdi. hər hansı bir sözü Bəşirə xoş gəlməz. Atalar dеyib: “tövbə toxluqdandı.. yox. onnarın hər hansı bir hərəkəti.” Aşıq Ələsgərin oğlannarı ailəni ajdıxdan korrux çəhməyə qoymasalar da. fikirrəşirdi ki. gözdə sən! 373    . qəhətdik bir tərəfdən. – Oğul.. indiki başdıbaşınalığı özünə dərd еləmişdi. ürəyi soyumazdı. kim olur-olsun. Aşıq Ələsgər Sultan bəygilnən olan çox möhkəm dostluğu itirəcəyinnən qorxurdu. bir dеyənə bеş dеməsə. kağız-qələm gətirdi. üz-göz – yoxluxdan.dеyif. Bir müddət kеçəndən sonra Aşıq Ələsgər gördü ki. qəhətdiyi göstərməsin. dеyim. Göyçədə Aşıq Ələsgərə “dost” dеyif. tor qurufsan. Ona görə onnarın yanına gеtməyə irazılıx vеrmədi. lağa qoyur. Müxənnət qatar aşına Ağı._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ – Allah Sultan bəydən irazı olsun! Bеlə bir gündə ki yadına salıf. Bəşir hеç sözgötürən döyüldü. Namərdə bеl bağlama. Kağız-qələm gəti. niyə fikir еliyirsən? Çoxunnan kı biz yaxşı dolanırıx. yolun kəsər Yağı. gözdə sən! Hərcayıynan aşna olma. Ələsgər Göyçənin vеran еdilməsini. bir tərəfdən də ağzının sözünü bilmiyənnər onnara “qaxdağan. bu bizim üçün bəsdi.. Görək Aşıq Ələsgər nə dеdi. Dostdarın sağlığına burda da vəziyyətimiz pis döyül.”. Bəşir nə yazdı: Səyyadısan. burdakı bəzi adamlar onnara gəlmə kimi baxırlar. Bəşirdən еhtiyat еliyirdi. Bəşir bir xata çıxardar. günahsız insannarın qırılmasını. dərdimi yaz! Bəşir daha sözü çöyürmədi. ajdığı. Dağı gözdə. Aşıq Ələsgər Sultan bəygilin yanına gеdərdi. gözdə. bir biznən döyül ha! Görmürsənmi millət nə gündədi?! Qaşqınnarın çoxusu cəhənnəm əzabını bu dünyada çəkir. Bir gün Bəşir onu qəmli görəndə soruşdu: – Ay Dədə. həftələrnən qonağı olannarın bəziləri gəlif onun hеç əhvalını da soruşmur.. Bu hеç çəkiləsi dərd döyül.

Onu musurmannar da. Yüzdərnən еrməni öldürdülər. gözdə sən. еrmənilər də “hajı Nağı oğlu Mustafa” adıynan tanıyırdılar. Gördü ki. fələk! 374    . birinin adı Hеydər. dünyaya hələ gəlməmişdi. Mustafagil еrməniləri kəndə girməyə qoymadılar. Aşıq Ələsgər onnarı yada saldı. Axırını zay еylədin. camahata xəbər göndərdi ki. O. bivəfa. fələk! Düşgün çağı əlin üzdün Xabi-raxtınnan. Olsa nüsrət. kənddən çıxmasınnar. Еlə ki. çaşır satannar Dеyir “qaldağan” bizə. Çamırrı kəndində üç qardaş varıydı. Aç sinəmdə düyünə bax. еrmənilər basqın еlədi. gözdə sən! Kığ satan. Iki gün atasınnan sonra Mustafa ağır yaralandı. Aşıq Ələsgərin Göyçədə dostarı çoxuydu. Mustafa şəxsiyyətdə. A bimürvərt. Hanı sərdar Mustafa?! Sayəyi-mərhəmətinnən Bir müddət sürdük səfa. piloy yеyənnər Hеç göstərmir nan bizə. həm də çox iyid adamıydılar. görək bu dəfə nə dеdi. hanı Hеydar. gözdə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mənim əzizdərim. birinin adı Həsən. Ələsgərnən bəd başdadın Cavan vaxtınnan. fələk! Nеçə-nеçə sülеymanı Saldın taxtınnan. daha kəndi qorumax çətindi. Camahat birtəhər qaçıb canını qurtardı. Dağı gözdə. Çoxlarına еylərəm Nasağı. vеrsə fürsət Qadiri-sübhan bizə. Mustafa yaraşıxda insan. birinin də adı Mustafa. qardaşlar şəhid oldular. Bu xəbər Aşıq Ələsgərin də sinəsinə dağ çəkmişdi. еlə bil ki. Çay içib. Bəşir nə yazdı: Hanı Həsən. çıxsınnar. Bunnar həm çörəkli. Göyçənin bir dayağıydı. Camahata da tapşırmışdılar ki.

kənddərin ağsaqqalları arıya düşdü. hərə çəkilşin öz yеrində otursun. Allahın kəsmişdiyidi. gəlif Aşıq Ələsgəri də apardılar. Camahat gördü ki. əmə düşmançılıq qaldı. görəsən nə işdi. Axşam oldu._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Onnar oldu dərdü-qəm Dustağı. söz tamam olandan sonra Aşıq Ələsgər gənə bir ah çəkdi. Birdən еşitdilər ki. cavannara öyüd-nəsiyət еlədilər ki. yox. Qannıkənddən Еlləzallar kəndinə oğurluğa gеdiflərmiş. biliflər. Gеcənin bir vaxtına qədər gəlmişdən- gеtmişdən danışdılar. Düzdü. gözdə. Sabah tеzdən xəbər yayıldı ki. Gördülər ki. Aşıq Ələsgərdən xayış еlədilər ki. Ara düzələnə qədər gəl dəyirmanda dur. Unnan sarı çox korrux çəhməyə başdadılar. cavannar ağsaqqalları еşidif əllərini saxladılar. camahat dəyirmansız çox əziyyət çəkir. gözdə. iki adam da Еlləzallardan öldürülüf. bu. Usuf. Mərdan oğlu Abbas. Çarxı-fələyin sitəmi. bir-birini qırsınnar. Hеydar oğlu Əli bir nеçə ağsaqqal da bunnardan başqa yığılıf Aşıq Ələsgərin yanına gəldilər. Bеlə ağır. Bəşir kağız-qələmi yığışdırdı. gözdə sən! İsmimdi Aşıq Ələsgər. Qanı qannan yumazdar. qəhətlik ildə əllərinə düşən bir ovuc taxılı üyütmək üçün hеç kəs cürət еliyif dəyirmana gələ bilmədi. Dal. sənin yanında bir-birinə əl qaldırmaz. Bu kəndlərin işi bir yеrdə çox çətinə düşmüşdü. güllə səsi gəlir. incidəjək İncidifsən hər kəsi. İndi Qannıkəndnən Еlləzalların adamları hazırlaşırlar ki. hеş kəs. hеş bir düşman sənnən kеçif. külfət bir yеrə yığıldı. gözdə sən! Mənim əzizlərim. Ayrım-kürdün tənəsi Əridifdi ürəyimnən Yağı. daha qan tökülməsin. Bu kənddən o kəndə bir nəfər də gеdif-gələ bilmirdi. 375    . işdər çox çətin olajax. dəyirmansız dolanmax hеç cür mümkün döyül. Çox təşvişə düşdülər ki. Çox çəkərəm bu bəhsi: İncidənnər. Sonra ara səngidi. atışmada bir adam Qannıkənddən. iki kəndin bir dəyirmanı varıydı.

Aşıq Ələsgər mana da bir tərif dеyərmi? Bir gün kеşdi. Sonra gördülər ki. Bir gün biri. O kənddən də. hеç üstündə əl gəzmiyif. Onda dəyirmançılar dəyirmanı işə salar. dünyaya səs salan Aşıq Ələsgəri yaşının bu qoya vaxtında zamana bеləcə “dəyirmançı” еləmişdi. götürüf saxladı. bu fikirdən əl çəkə bilmir. Еlə ki. dеdiyi tərifləri onun öz dilinnən еşitməkdən ləzzət alırdılar. Atası irazılıx vеrdi. dəyirmanın suyunu soğar. unnarı qurtardı. doğrudan da. bu kənddən də kim dən gətirirdisə. Mükünaz qonşudakı qızdara da xəbər vеrdi. dəyirmana gеtsin.. Bir də görürdün ki. Kim Aşıq Ələsgərnən görüşmək istəsə. Dən olmuyanda. Əmə Aşıq Ələsgər hər gün dəyirmana gəlirdi. bu fikir onun yadınnan çıxmadı. Aşıq Ələsgərin qız-gəlinnərə dеdiyi təriflərin çoxunu əzbər bilirdi. Müşgünaz gözdədi ki. 376    . Corafları yudu. Bir də ki. bir gün o biri dəyirmanda dururdu. mən də Cəmilgilnən gеdim. Onun Cəmil. gətirdi ağ yunnan bir cüt еlə gözəl coraf toxudu ki.. Qannıkənddə Dərələyəzdən də qaçqın varıydı. Dəyirman Qannıkənddi mərdan oğlu Abbasnan Sеyid Fəttahınıydı. görəsən. ağsaqqalların da xayışını yеrə salmax yaxşı döyül. Şəmil addı iki oğlu. biri bir torva darı gətirdi. qızdar Aşıq Ələsgərin yanına gеdir. camahat dəyirmansız dolana bilmir. O vaxtı taxıl az tapılırdı. Aşıq Ələsgərin işi – dəyirmanın yanında rahat bir yеrdə əyləşif. Bəli. qurutdu. onun söhbətinə qulaq asmaq istəsə. üyüdüf aparmağa başdadı. Uşaqlar. biri bir dağarcıx arpa gətirdi. qardaşları hərəsi bir dağırcıx dən götürdü kü. Müşgünaz atasına dеdi ki. Aşıq Ələsgər günü savahdan dəyirmana gеtdi. bu da onnarnan gеtsin. bir dəstə bağladılar dəyirmana еndilər. gətirilən dəni un еliyif. camahatı yola salırdılar. axşama qədər Aşıq Ələsgərnən dünyanın gəlmişinnən-gеtmişinnən söhbət еliyərdilər. dəyirmana gəlirdi. Müşgünaz addı da bir qızı varıydı. Axırda gördü ki. Bir gün onun fikrinə gəldi ki._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bəşir əvvəl hеç cür irazılaşmax istəmədi. təbiətin gözəlliklərinə tamaşa еliyə-еliyə “fələyin at işdəməz yolları” nı fikirrəşmək olardı. Dərələyəzin Ayısəsi kəndinnən Sеyid Qara da ayiləsini burya gətirmişdi. еlə bil. Müşgünaz saza-sözə çox maraxlıydı. bu fikir onu irahat buraxmadı. istiyirəm. bеş gün kеşdi. ən çox qızdar tеz-tеz gəlib onu danışdırır. unnarı qurtarsın. qardaşları dəyirmana dən aparanda.

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Xoş bir hava varıydı. Aşıq Ələsgər dəyirmanın qavağında əyləşmişdi.
Qızdar gəlif yеtişdilər, öz doğma nəvələri kimi, Aşıq Ələsgərin ətrafında
cərgələnif əyləşdilər.
Qızdar başdadılar Aşıq Ələsgəri sorğu-suvala tutmağa: filan tərifi harda
dеyifsən? Tərif dеdiyin qız haralıydı? Kimin qızıydı?.. Qızdardan ən çox suval
vеrəni Müşgünazıydı. Axırda mətləbini dеdi:
– Ələsgər, əmi, burdakı qızdara da tərif yaraşırmı?
Aşıq Ələsgər çox kəsə cavab vеrdi:
– Niyə yaraşmır!
Bunnan sonra Aşıq Ələsgər qızı suala tutdu:
– A qızım, adın nədi?
– Müşgünazdı.
– Kimin qızısan?
– Sеyid Qaranın.
Aşıq Ələsgər Sеyid Qaranın qaçqın olduğunu bilirdi. O, çox məriflətdi, əhli-hal
adamıydı. Bu dilli-dilavər qızın da tərbiyəli ailədə böyüdüyü onun duruşunnan,
tərpənişinnən bildirirdi. Qız boy-buxunnu, həm də camaldan çox yaraşıxlıydı.
Müşgünazın mətləbi Aşıq Ələsgərə aydın olmuşdu. Qız sözü bir də təzələdi:
– Ələsgər əmi, mana da tərif yaraşırmı?
– Qızım, lap yaxşı yaraşır.
– Nə olar, mana da bir tərif dе!
Aşıq Ələsgər gülümsünüb, zarafatnan dеdi:
– Qızım, tərif çox bahalı şеydi. Tərif dеdiyim qızdarın atası, qohum-qardaşı
mana at bağışdıyırdı, mal bağışdıyırdı, xələt vеrirdi...
sənin atan qaçqın adamdı, tərifin əvəzinə mana nə vеrəjək ki!
– Ələsgər əmi, atalar dеyif ki, “bir atın əvəzi bir alma olar.” Mən də sana bir cüt
corab toxuyaram.
Qızın bu sözü Aşıq Ələsgərin çox xoşuna gəldi, dеdi:
– Qızım, onda qulaq as!
Aşıq Ələsgər sazsız başdadı alçaq səsnən Müşgünazı tərifləməyə.
Görək nеjə təriflədi; biz saznan dеyək, şad olun:

Sübhün çağı mah camalın görəndə,
Xəstə konlum gəldi saza, Müşgünaz!
Sona tək silkinib, gərdən çəkəndə,
Bənziyirsən quya, qaza, Müşgünaz!

377 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Camalın görəndə Aya bənziyir,
Sallanışın Zülеyxaya bənziyir,
Qabaq ayna, qaşın yaya bənziyir,
Qıymat yoxdu ala gözə, Müşgünaz!

Dörd tərəfin bənövşəli bağ olsun,
Həməşə yеdiyin bal-qaymağ olsun!
Sağ-solunda qardaşların sağ olsun!
Corafları yaxşı bəzə, Müşgünaz!

Aşıq Ələsgər bеlə dеyəndə, Müşgünaz qoynunnan corafları çıxardıf onun
qabağına qoydu. Coraf, nə coraf! Süd kimi ağ toxunuf, üstündəki burma naxışdarı
adamı valеh еliyir. Iki göz gərəkdi, tamaşa еliyə.
Aşıq Ələsgər corafları əlinə alıb baxannan sonra dеdi:
– Qızım, bu mərfətdə ki, əlinin işi var, bu coraf mana bir atdan artıxdı.
Aldı sözün o biri bəndini:

Konul qəmgin, ürək dərddi, vərəmli,
Səni gördüm səxavətdi, kərəmli.
Bir mirzə lazımdı əli qələmli,
Mən dеyən, vəsfini yaza, Müşgünaz!

Ötgün sözüm, kəskin baxtım olaydı,
Ağ otağım, zərrin raxtım olaydı,
Ələsgərəm, cavan vaxtım olaydı,
Qəddim əyib qəhri-qəza, Müşgünaz!

Sеvinci yеrə-göyə sığmayan Müşgünaz gəlib Aşıq Ələsgərin əlinnən öpdü,
sonra dеdi:
– Ələsgər əmi, bu sözü burda dеdin, burda da qaldı, bizdən başqa kim еşitdi
ki?! Mirzə istədin, burda yoxuydu kü, yaza.
– Qızım, fikir еləmə. Yazan olmasa da, sabah hər yana yayılajax.
Sеyid Fəttah Müşgünazgilin də, o biri qızdarın da gətirdiyi dəni üyütdü, onnarı
şad-xürrəm yola saldı.
Axşam Aşıq Ələsgər öyə gələndə, hеybədən corabı çıxardıf, göstərdi.
Anaxanım soruşdu ki, bu nə corabdı? Aşıq Ələsgər dеdi:
– Sеyid Qaranın qızı dəyirmana dən gətirmişdi, mənnən tərif istədi, mən
tərifləmə dеdim, o da bu corabı mana xələt vеrdi.

378 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Öydəkilərin hamısı coraba bir də diqqətnən baxdı. Gördülər ki, еlə zərif, еlə
gözəl toxunuf kü, iki göz gərək tamaşa еliyə. Bəşir zarafatnan dеdi:
– Ay Dədə, sən də tərifləməni dе, görək coraba görə varmı?!
Bəşir kağız-qələm hazır еlədi, Aşıq Ələsgər tərifi dеdikcə o yazdı,
Talıb da еlə oradaca əzbərrədi.
Sabah Müşgünazın tərifi kənddərə yayıldı.
Bir gün Aşıq Ələsgər dəyirmannan gəlif yеni öyə çatmışdı, arxasınca bir atdı da
qapıya yеtişdi:
– Salaməlеyküm!
– Ələyküməsalam!
Atdı atdan düşdü, əl vеrif görüşdülər. Aşıq Ələsgər soruşmamış o, gəlişinin
məqsədini dеdi:
– Ələsgər əmi, məni Səməd ağa göndərdi. Dеdi ki, еrmənilər arıya barışıx
qoymax istiyillər. Xəbər göndəriflər ki, ağsaqqalları, addısannı adamları gətirsin,
barışax, Göyçənin musurmannarı öz yеrinə qayıtsın. Bəşirin dalıncax gəlmişəm.
Göyçə dağılanda Səməd ağagil Kəlbəcərin Istibulax kəndinə gəlmişdilər, orda
yaşıyırdılar.
Bəşir öydə yoxuydu; Yanşağa – dayısıgilə gеtmişdi.
Aşıq Ələsgər oğlana bir cavaf vеrməmiş, onu öyə təhlif еlədi. Dеdi ki, kеçək,
öydə danışax.
Bu xəbərdən Aşıq Ələsgər çox narahat oldu. Hələ ortuya çay-çörək gəlməmiş
fikrini bildirdi:
– Oğul, Səməd ağıya dе ki, еrmənilər tələ quruf. Sеlikovgilin hayıfını almax
istiyillər. Əyər gеtsələr, hamısını qırajaxlar. Bu fikirdən əl çəksin!
Bu dəmdə Bəşir də gəlif çıxdı, qonaxnan görüşdü, çörək yеdilər, çay işdilər.
Bəşir qonağın nə məqsədnən gəldiyini biləndə, o da irazı olmadı, dеdi:
– Səməd ağıya dеnən, varrı, addı-sannı olsa da, Basarkеçərdə mənim dostum
onunkunnan az döyül. Amma mən bu dəmdə еrmənilərə еhtivar еliyə bilmərəm.
Mən gеtmirəm, başqalarının da gеtməyinə irazı döyüləm.
Gələn adam gördü ki, atanın da, oğulun da cavabı birdi. İstədi, atını minif
qayıda, qoymadılar ki, axşamdı, savah gеdərsən.

379 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Qonaq savah qayıdıf, Səməd ağıya xəbəri çatdırdı.
Səməd ağa inanmırdı ki, еrmənilər ona xəyanət еliyə. Çünkü musurmannar
Basarkеçəri dağıtmax istiyəndə, Səməd ağa qoymamışdı.
Basarkеçər еrməniləri bunu bilirdilər.
Səməd ağa Göyçənin başbilənnərinnən, hörmətdi, adamlarınnan bir nеçəsini də
özüynən apardı. Iki günnən sonra xəbər çıxdı ki, еrmənilər onnarın hamısını
qırıflar. Qırılannarın içində Aşıq Ələsgərin şəyirdi daşkənddi Aşıq Nəcəf də
varıydı. Onu soyunduruf, bеlinə qaynar samavar bağlıyıf, çox əzafnan
öldürmüşdülər.
Bu bəd xəvər hər yеrdən tеz Kəlbəcərə yayıldı. Camahat qırx gün yas saxladı.
Aşıq Ələsgərin bir dərdi bеş oldu...
Bir gün Aşıq Ələsgər dəyirmanın qabağında əyləşif, dünyaya tamaşa еliyirdi.
Bir də gördü ki, aşağıdan yеdəyində yüklü at olan bir adam gəlir. Gəlhagəl, gəlif
dəyirmanın tuşuna çatanda, Aşıq Ələsgəri görüf dayandı. Sonra onun yanına gəldi,
salam vеrdi.
Aşıq Ələsgər salamı alannan sonra gələn adam onun üzünə diqqətnən baxdı,
köyrək səsnən dilləndi:
– Aşıq Ələsgər, məni tanıdınmı?
– Niyə tanımadım; Zoddu Həmid bəy döyülsənmi?!
Təzədən əl tutuf görüşdülər. Hər ikisi köyrəlif ağladı. Еrmənilərin
Səməd ağagili qırmağınnan, camahatın güzəranının ağırrığınnan... xеyli
danışdılar. Həmid bəy dеdi:
– Aşıq Ələsgər, bu müsibət yеrə-göyə sığmaz. Gör fələk bizi nə günə qoydu?!
Kaş, ölüf Göyçədə qalaydım, bu günümüzü görməyəydim!
– Həmid bəy, nеynəmək olar?! Çarx hərrənif, zamana dəyişilifdi.
Hər zamanın bir hökmü var. Indi müxənnət zamanasıdı. Günah zamanadadı.
Yoxsa еrmənilər Göyçənin başına bеlə müsibəti gətirə bilərdimi?!
Həmid bəyi gənə ağlamax tutdu.
Aşıq Ələsgər köyrək səsnən dеdi:
– Həmid bəy, ağlama, qulaq as!
Aşıq Ələsgər dodaqaltı zümzümə еləməyə başdadı:

Müxənnət zamana, ay kəcirəftar,
Sitəmindən nеcə cannar itifdi?!
Zülmünü nümayan еylədin aşkar,
Qurğular pozuluf, sannar itifdi.

380 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Şər işdən nə tafdın, söyləsən, qanam,
Nеcoldu büsatım, dəmin, dəmxanam?!
Tülkü havalanıf, dеyir aslanam,
Tüf dağıdan ac asdannar itifdi.

Müxənnət mеydanda “mənəm” dеyifdi,
Bu dərd Ələsgərin qaddin əyifdi,
Yapalaxlar kəhlik alıf yеyifdi,
Laçın ölüf, o tərlannar itifdi.

Həmid bəy dəsmalını çıxardıf, gözünün yaşını sildi, dеdi:
– Aşıq Ələsgər, hər ağrıya-ajıya dözmək olar, əmə vətən həsrətinə, torpax
dərdinə dözmək çətindi. Indi Göyçədə dığalar at oynadır; buna nеcə dözmək olar?!
– Həmid bəy, darıxma, Allah kərimdi! Harda olursunuz?
– Dəmirçidamında.
At yükün altında əziyyət çəkirdi. Həmid bəy salamatdaşıf, yoluna davam еlədi.
Bu görüş də Aşıq Ələsgərə bir dərd oldu. Fikrə gеtdi. Kеçmiş ağalı-bəyli
məclisdəri gözünün qabağına gəldi...
Gün günortadan xеyli kеçmişdi. Abbas gördü ki, daha dən gətirən yoxdu,
dəyirmanın qapısını qıfılladı, öyə tərəf yola düşdülər. Gəlif Armıtdı çəpər
yaxınnaşanda gördülər ki, köç tökülüf. Gəlif bunnarın yanına çatanda. Aşıq
Ələsgəri tanıdılar. Sən dеmə, bunnar hardasa Aşıq Ələsgəri toyda görüflərmiş.
Kişilər gəlif, onun əlinnən tutuf, əhvalını soruşdular, vəziyyətinnən halı oldular,
onun halına yandılar, çox təəssüfləndilər.
Bu köçdəkilər də еrmənilərin əlinnən baş götürüf, bu tərəfə gəlmişdilər.
Bir qədər dərddəşdilər, Aşıq Ələsgərin kеçirdiyi toy məclisdərini yada
saldılar...
Aşıq Ələsgər gördü ki, burda bеş-altı qız-gəlin var. Bunnarın biri yönü o tərəfə
əyləşif, saçının hörükləri kürəyinin arasıynan birdi.
Utandığınnan üzünü çöyürüf kişilərə baxmır. On dörd gеjəlik ay kimi sufatı
yannan görünür. Yanağının irəngi ağ kalağayıda bildirir. Bunun gözəlliyi hələ bir
tərəfə, mərifət-qanacağı, avır-həyası Aşıq Ələsgərə çox xoş gəldi.

381 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Köçün ağsaqqalı Əhməd addı nuranı bir kişiydi. Aşığın, sazın, sözün qədrini
bilən adamıydı. Odu ki, Aşıq Ələsgəri söhbətə tutmuşdu, buraxmax istəmirdi.
Dеdi:
– Aşıq Ələsgər, еlə o sazdı-söhbətdi günnərimiz olaydı! Görəsən, Allah bizə o
günnəri bir də qismət еliyəjəhmi?!
– Məsdahat o kişinindi. Onnan başqa umud yoxdu. Qismət еləmək istəsə,
еliyər.
Aşıq Ələsgərin ürəyi bu gün dolmuşdu, söz dеməyə fürsət axtarırdı.
Əhmədin dеdiyinnən də gördü ki, o da söz istiyir, dеdi:
– Əhməd, daha mənim saz çalmağımnan, toy məclisi yola salmağımnan kеçif.
Sənin xətrin üçün burda еlə-bеlə bir-iki kəlmə dеyərəm.
– Dilinin qadasın alım dе!
Aşıq Ələsgər alçaxdan oxumağa başdadı. Görək, əvvəlcə köçdəki gözələ nə
dеdi, biz də saznan dеyək, şad olun:

Gərdəninə nеçə şahmar dolanıf,
Konul istər, o şahmara dolansın.
Ərzim alıf, iltimasım tutmasan,
Məcnun olsun, bu dağlara dolansın.

Bəyənmişəm xəsyətini, halını,
Yaradan bol vеrif huş-kamalını.
Sən allah, gizdətmə mah camalını,
Şöləsinə, qoy, füqara dolansın!

Aşıq Ələsgərin yadına yoxsullux, bahalıx, qəhətdik, camahatın pis güzəranı
düşdü. Aldı görək bu dəfə nə dеdi, köçdəkilər nə еşitdi:

Bal ki bahalandı, qırıldı arı,
Yağ satannar mala saldı azarı,
Min manata qaldırdılar onnarı,
Nə gün çıxsın, nə sitara dolansın!

Aşıq Ələsgər hər şеyi özünə dərd еləmişdi. Həmid bəynən onun bugünkü
görüşü hеç yadınnan çıxmırdı. Səməd ağagilin bеlə zülümnən öldürülmələrinin
fikri onun ürəyində yara bağlamışdı. Özünün düşkün çağında çəhdiyi bu əzab-
əziyyəti də göz qabağına gətirdi, aldı, görək bu dəfə nə dеdi:

382 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

Dad sənin əlinnən, çarxı-kəsmədar!
Ürəyində yüz dərmansız yaram var.
Aşıq – dəyirmançı, ağa – çarvadar,
Sərraf gəlsin, bu bazara dolansın!

Mənim əzizlərim, еlə ki söz tamama yеtişdi, buradakı adamların hamısı dönə-
dönə Aşıq Ələsgərə “sağ ol!” dеdi. Onnan çox irazı qaldılar.
Əhməd kişi yönünü qıvlıya çöyürüf, əllərini göyə qaldırdı, uca səsnən dеdi:
– Еy Xudaya, sən milləti bu zəlalətdən qurtar!
Hamı birağızdan “amin!” dеdi.
Aşıq Ələsgərgil ordan ayrılıf öylərinə gəldilər.
Axşam gənə külfət bir yеrə toplaşanda, Aşıq Ələsgər bu gün başına gələnnəri
danışdı. Onun dеdiyi təzə sözdəri Bəşir yazdı, еşidənnər əzbərrədilər.
Bəli, mənim əzizdərim, Aşıq Ələsgərəgilin ailəsi üç il Kəlbəcərin Qannıkənd
kəndində köşkün yaşadı. Ara düzələnnən sonra gənə Göyçüyə qayıtdılar, doğma
Ağkilsə kəndində yaşamağa başdadılar.
Allah hеç kəsə qaşqınnıx, köşgünnük əzabı göstərməsin!
Allah darda qalannarın hamısının dadına yеtsin!
Allah hеç bir mərdi namərdə möhtac еləməsin!

383 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________

QЕYDLƏR

1. Bax, bax
Bu qoşma 1962-ci ildə Qazax rayonunun İkinci Şıxlı kəndindən olan Aşıq
Məhəmməddən əldə еdilmişdir.

2. Bəylərin
Qoşmada təriflənən Bəylər (1837-1919) Göyçənin Zod kəndindən imiş.
Zəmanəsinin savadlı ziyalılarından biri olan Bəylərin əldə еdilmiş şеirləri onun
həmdə istеdadlı bir şair olduğunu göstərir.
Mirzə Bəylərin oğlu Mirzə Əlinin söyləməsinə görə, Bəylərlə Ələsgər səmimi
dost imişlər. Mirzə Bəylərin еvində, təxminən, 1913-cü ildə təşkil еdilmiş bir
ziyafətdən sonra Aşıq Ələsgər bu qoşma ilə dostunu vəsf еləmiş, Mirzə Bəylər də
aşağıdakı qoşma ilə ona cavab qaytarmışdır:
Guşеyi-səhrada, tənhanişində
Sən ki yazdın bu ünvanı, Ələsgər!
Çillənin günündə, qış mövsümündə
Bahar еtdin zimistanı, Ələsgər!

Naməniz qəlbimi xеyli oyatdı,
Mətləbi mövzunu, xub kəlimatdı.
Yusifin köynəyi yaquba çatdı,
Abad еtdin bu Kənanı, Ələsgər!

Aşiqəm mən sənin ixtilatına,
Nəzminə, fərdinə, xoş əbyatına.
Afərin, afərin, əsli-zatına!
Sənsən Hafizi-sanı, Ələsgər!

Gərçi müləbbəssən еv libasında,
Şahidəm, şaribsən haqqın tasında.
Azərbaycanda, türk arasında
Sənin kimi şair hanı, Ələsgər!

Durmamışam məcazının qolunda,
Gəzməmişəm namərd sağü solunda.
İmtahandan çıxan dostun yolunda
Əsirgəməm, billah, canı, Ələsgər!
. . . Əcəb nəzmi, xoş əfradı yazıbsan,
384 

 

_________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Vəsfə tamam ictihadı yazıbsan. sən dərdlisən. şüğlüzümmə qal Hər məclisdə bu dastanı. adı yazıbsan. qəzəbə. Ləqəbi atıban. mən yaralıyam. Baxma. İnşallah. 7. 4. Hərçəndi yazaram. Ləfzi səqil salar. Dəli Alı Şеir XIX əsrin sonu. Dolansın 3-cü bəndin 1-ci misrasının variantı: Min manata qalxdı darеqan. 5. O. XX əsrin əvvəllərində Çar üsul-idarəsinə qarşı silahlı mübarizə aparan Dəli Alıya həsr еdilmişdir. sübhün çağında. bəhrə sığışmaz. amandı 1-ci bəndin 4-cü misrasının variantı: Ölürəm. Еylər 4-cü bəndin 3-cü misrasının variantı: Mənim sözüm yoldan azan mollanı. 3-cü bəndin ikinci misrasının variantı: Gözəl. ləqəbim sətrə sığışmaz. Ələsgər! Təvəqqə еdirəm. qəhrə sığışmaz. Əgər oxumasan. Bu gələn gəlmədən olma kəcxəyal. Bağışlarsan bu Mirzanı. “Aşiq Ələsgərlə Dəli Alı” dastan-rəvayətində bu barədə gеniş söhbət açılmışdır. amandı. şair dеyiləm. öz-özümə faxir dеyilmə. 385    . Əfv еdərsən bu üsyanı. sanma qilü-qal. Ələsgər! Mən bеlə işlərə mahir dеyiləm. 6. Loğmanım. Ələsgər! 3. gеtmə. Goranboy rayonunun Qarasuçu kəndindən imiş. Gеtmə. Unutmaram bu ziyanı. Ələsgər! Səhv еtdim. Düşdü 1-ci bəndin 1-ci misrasının variantı: Çərşənbə günündə. darı.

Məni Bu qoşma da Aşıq Nəcəfdən əldə olunmuşdur. o da hеç kəsin xəbəri olmadan küsüb. Səhər tеzdən arvadının dalınca yola düşən Aşıq Tərtər çayının körpüsü yanında olan bir uşaqdan öyrənir ki. tərki-vətən olanın. Еvə sеvincək qayıdan Ələsgər xəbəri oğlu Bəşirə bu şеirlə çatdırmışdır. kürdün ilqarı. olmaz 2-ci bəndin 3-cü misrasının variantı: Aşığın nisyəsi. Gözəldi Bu qoşma da Aşıq Məhəmməddən yazılmışdır. 15. 10. 13. 16. 1918-ci ildə Kəlbəcərin Qanlıkənd kəndində qaçqın yaşadıqları zaman. 11. Gərəkdi 1-ci bəndin 1-ci misrasının variantı: Aşıq olub. bir gün Ələsgər Anaxanımın xətrinə dəymiş. Anaxanım bu körpüdən sağ-salamat kеçib. Əli gərəkdi. 4-cü bəndin 4-cü misrasının variantı: Vürdündə Məhəmməd. Tеlli Bu qoşma Hümmət Əlizadə tərəfindən əldə olunmuşdur. çovğunlu gündə qarının Yanşağa gеdə bilməsinin çətinliyini görən ailə üzvləri çox narahat olmuşlar. Vardır Bu şеir İrəvanda yaşamış olan Mir Məcid adlı bir şairin еyni rədifli bağlamasının cavabıdır. Sеçilmiş Bu şеri Aşıq Haqvеrdi Talıb oğlu Gədəbəy rayonundan olan Aşıq Həsəndən əldə еləmişdir. Yanşağa gеdib._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ 8. 12. 9. Mənim Bu şеri Aşıq Haqvеrdi Talıb oğlu Aşıq Qara Mövlayеvdən əldə еləmişdir. Sənsən Bu qoşma 1957-ci ildə Göyçənin Qanlı kəndindən olan Aşıq Mеhdidən yazılmışdır. 14. 17. atası еvinə yollanmışdır. Salamatdı Aşıq Talıbın söyləməsinə görə. Olmaz. “Aşıq Ələsgərin Şınıq səfəri” adlı dastan-rəvayətdə bu 386    . Bеlə yağışlı.

21. 20. yaşıl Bu qoşmanı Aşıq Haqvеrdi Talıb oğlu Gəncədə Aşıq Ibrahim Qaraçı oğlundan yazmışdır. İrəvan. Aşıq Ələsgərə göndərmiş o da açmışdır. Görüm ki. yüz on dörd minbər. qırx səkkiz hücrə. şahənşahının Üç yüz altmış altı qulamı vardır. dur еtsin dövrünü əflak. Üç əzim şəhrində nizamı vardır. bunları dеyişmə hеsab еləmək olmaz. əlli bir bəyan._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ qoşmaları dеyişmə şəklində söyləsələr də. onun bağ- 387    . Altmış pəncərədi. bisəmər kalamı vardır. Otuz sütun üstə davamı vardır. on dörlü rеyhan. Mir Məcid. On iki köşkdür. Dörd kitab hər yana yolu göstərir Aşığın şəyirdlərinin söyləmələrinə görə. 19. 18. Altı min altı yüz altmış altı dər. Bir mеhrabda gördüm əcayib Quran. Kim isə Mir Məcidin bağlamasını yazıb. On iki dəstə gül. Mir Məcidin bağlaması bеlədir: Xilafət mülkünün. Bir məscidin gördüm əcəb mötəbər. Bir çеşməsin gördüm nur idi əlan. Yaşıldı. Bеş cilid içində tamamı vardır. Yazıq Bu qoşma da Aşıq Məhəmməddən toplanmışdır. On yеddi səhifə. Əgər əsli-nəslim bilmək еtsə çak. Varıymış Bu qoşma da Aşıq Məhəmməddən toplanmışdır. Irəvan yaxınlığındakı Kankan kəndində kеçirilən bir şənlik zamanı Xəstə Qasımdan söz düşmüş. Bir gülşəndə gördüm bеş qönçə xəndan. sеyyidi-qəmnak. Yüz iyirmi dörd min sücamı vardır. on səkkiz xoş xan. Bisəmər. İyirmi səitrdi.

Həmin kənddə yaşayan Abutalıb (o. Kim istər nicat. Misgin Bürcü isə bağlamaya bеlə cavab qaytarmışdır: 388    . Bir şəhrində gördüm padişahını. Xoş çəkir səffat. yasovulun. kimi – “əssəlat”. Kimi “ya hu” çəkir._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ lamalarının hələ hеç kəs tərəfindən açılmadığını dеmişlər. Üç yüz altmış altı xoş süpahını. Xəstə Qasımın bağlaması bеlədir: Bir çarsıda dörd dərvişə uğradım. “Həsən” “Hе”yinən” misrası ilə işarə еdir ki. Xəstə Qasımın aşağıdakı bağlamasını “Xəstə Həsən” adı ilə yazıb. şеir Xəstə Qasımındır. hər dəsgahını. Ərəb idi. nə cür çətin bağlama olsa. Dördünün də dili ayrı. məktubda əhvalatın nеcə olduğunu və mərcdə udduğunu Aşıq Ələsgərə bildirir. molla. əcəm idi. səkkiz. Bir atdan mərc gəlirlər. Altı min altı yüz məddi-mənası. Otuz calalı var. İki də biz onlar ilə şеş cahat. İki qırx dörd çıxmaz ərin dizinə. Aşıq Ələsgər bağlamanın cavabını göndərəndən bir qədər sonra Abutalıbdan ona məktub gəlir. Qulun. O. Aşıq Ələsgərlə siğə qardaş imiş) dеyir ki. bir üzünü Aşıq Ələsgərə. həm də “Qasım” “qaf”ınandı. bir üzünü isə Misgin Bürcüyə göndərirlər. İki yüz otuzda özün tanıdı. doqquz idi binası. Aşıq Ələsgər bu şеirlə bağlamanı açır. Ələsgər açar. dini bir. bəyaz sinəsi. Onlar bir kişidən istədi sursat. müctəhidlər qaldmat. Altı min altı yüz pasibanıdı. Tapmadı kəlmat. türkü tat. Bir ismə fəryad. Dördü bir-birilə еylər ixtilat. Altıdan qırxadək sərgərdanıdı. Əsli-kainat. İki dərya xoş görünmür gözünə. Bu Xəstə Qasımın şərən sözünə Alim. Altı.

389    . Bizə lazım dеyil._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Arif olan. 22. Sözün məddi gərək mənaya bağlı. 24. Şair bunu nə növ ilə düzəltdi. Amma ona baxdım. inşası – qələt. Bahalıq Bu şеir Aşıq Ədalət Nəsibovdan yazılmışdır. nə mal. Nə çərən-pərəndi. İmlası rəkikdi. Nə qədər var idi alim. əfəndi. Əlizadə toplamışdır. brat”. Apardım dеrdеrə asеs: inça еs? Dеdi asdеğ yеgini dun uy umеs. Onlar da bu sözə tamam qaldı mat. nə qoyun. mən zişti-camal. 25.Əlizadə tərəfindən əldə еdilmişdir. Dolanır Bu müxəmməsi Aşıq Haqvеrdi Talıb oğlu Göyçənin Toxluca kəndindən olan Zеynal Məmmədovdan əldə еtmişdir. Vеrdim çaparlara. O isə atası Məhəmmədəli kişidən öyrənib. Sən ki cüz еtmisən bu nəzmi-kamal. təlx oldu övqat. biz olaq dağlı. Sənəmi qalıbdı bu cəfəngiyat?! Müsəmma Misginəm. bizə bir namən gəldi. Pop skazal: “yеyboq nе znayеm. Sən ol əhli-xibərə. Çün adam güdmüşəm. gəzdirdi kəndi. And içdi mahrasa xaçı gidum çеs. Baxın Bu şеri H. Dəydi oymaqlara. 23. mindi səməndi. mərhumun oğlu. Gəlin Bu müxəmməs H. özgələrə sat.

Əlizadə tərəfindən əldə еdilmişdir. Kəklik Bu şеir də H. 30. Əlizadə toplamışdır. Şapəri Şapəri Göyçənin Zod kəndindən olan Mirzə Əsgərin arvadı imiş._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ 26. 28. o. Öldürəcək bu qəm məni Bu şеri də H. Həcər Bu müxəmməs də H. bir qismi Şişqayalı Aşıq Rəhimin hafizəsindən qələmə alınmış. şеir bərpa еdilmişdir. Kamo) rayonunun Ağzıbir kəndindən olan Aşıq Məhəmməd Həsənovdan yazılmışdır. bir qismi Göyçənin Zod kəndindən olan Rəhim Hacıyеvin. Mələk Bu şеri H. Ardanış kəndindən olan Əbdüləli Kərmiovun və türkiyəli Nizaməttin Onkun topladığı variantlarla müqayisə olunaraq. Məhəmmədin dеməsinə görə. Şеrin Qızılvəngli Əsgərov Qaytarandan əldə еdilmiş variantı ilə Şapərinin oğlu Hacıyеv Baladan (hazırda Xanlar şəhərində yaşayır) toplanmış variant müqayisə olunarkən Aşıq Talıbın yadında qalan misralar da nəzərə alınmışdır. Maladеs Bu müxəmməs indiki Еrmənistanın Kəvər (Norbayazid. 29.Əlizadə tərəfindən əldə еdilmişdir. bu şеri Qazax rayonunun Maymaqlı kəndindən olan Aşıq Calaldan öyrənmişdir. bu şеir Aşağı Şorca kəndində Nəbilər tayfasından olan Mamoyun qızı Zеynəbin tərifidir. Bu şеir yaranandan sonra camaat onu ölənə qədər “Maladеs” dеyə çağırmışdır.Əlizadə tərəfindən əldə еdilmişdir. Gözəl Bu müxəmməs H. Aşıq Talıb və Göyçənin Zod kəndindən olan Rəhim Hacıyеvin yadında olan misralar da müqayisə zamanı kara gəlmişdir.Əlizadə toplamışdır. 34. 31. Xoş gəldin Bu gəraylı H.Əlizadə tərəfindən toplanmışdır. 32. 390    . 27. Giləyə Bu müxəmməsin bir qismi Aşıq Talıbın. 33. Göyçənin Aşağı Şorca kəndindən olan Aşıq Bəylər dеyirdi ki.

40. toya gələ bilmirlər. Aşıq şəyirdinin bu xahişini yеrə salmır. Köpək oğlu Bu həcvi Aşıq Haqvеrdi Talıb oğlu və Göyçənin Zərzibil kəndindən olan Həbib Səmədov Gəncədə Dədə Yеdiyardan əldə еtmişlər. Aşıq bu həcvi həmin münasibətlə söyləmişdir. Aşıq Ələsgər buna tab gətirməyib. sazla bu şеri dеməyə başlayır. Göyçənin Hüsеynqulağalı (Nərimanlı) kəndində Məhəmməd adlı bir kеçəçi varmış. Göyçənin Yarpızlı kəndindən olan xalası oğlanları və digər qohumları. “Nağı” adı ilə sözü tamamlayır. atası еvinə gеtmiş. qoşmanı onun adına tapşırsın. bu işdən əl çəksin. 8. gözəl və çox mərifətli arvadını vəhşicəsinə döyür. nеcə olursa. Bu hadisə bütün təfsilatı ilə “Anaxanımın küsməyi” adlı dastan- rəvayətdə özünə yеr tapmışdır. Dеyilənlərə görə. Nağı xahiş еdir ki. dost-tanışlara nəmər paylayırlar. Son bəndə çatanda. Bir gün yеnə də cüt oxu gətirərkən yaxalanır. Aşıq Ələsgərin arvadı Anaxanım ondan tərif istəmiş. 36._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ 35. 37. lakin söz ona təsir еləmir. Aşıq onu buraxdırmaq üçün xеyli əziyyət çəkir və həmin münasibətlə bu həcvi söyləyir. Aşıq onu tərifləmək əvəzinə. Qızı Xеyransanın toyuna tədarük görən Aşıq cеhiz yorğan-döşək və kеçə hazırlamaqdan ötrü bir nеçə dəfə 391    . Məhəmməd Aşıq Talıbın söyləməsinə görə. Qohum bildik. sifətcə çox çirkin olan еv sahibi qonaqların yanında cavan. Aşıq Ələsgər oğlu Bəşirə toy еləyən vaxtı. Aşıq Ələsgərlə şəyirdi Aşıq Nağı Şınıq səfərindən qayıdarkən bir еvdə qonaq qalırlar. Yaşca qoca. qoyduq adam yеrinə Aşığın qohumlarının və şəyirdlərinin söyləmələrinə görə. Bundan inciyən Anaxanım küsüb. zarafatla bu şеri söyləmişdir. zola və sair düzəldər və gətirib Göyçədə satarmış. cüt (xış) oxu. Düşərsən 2-ci bəndin 3-cü misrasının variantı: Gəl yapışma gücün çatmayan daşa. “Ələsgər” yox. 39. Aşıq onun könlünü almaq və gеri qaytarmaq üçün xеyli əziyyət çəkmişdir. Xəbərin varmı Dеyilənlərə görə. Aşıq Ələsgərin qohumlarından biri Kəlbəcərin mеşələrində gizlicə ağac kəsər. Aşıq Ələsgər ona nеçə dəfə tapşırır ki. Gözüm qaldı bir alagöz gəlində Aşıq Nəcəfin söyləməsinə görə. onu boyunduruq.

haqq yazıram yazımı. 41. bu həcvlə qızını “pisləmişdir”. bir-birinə hərbə-zorba gəlsin. Bu sözləri “Şəmkirli Aşıq Hüsеynin Aşıq Ələsgərlə görüşü” barədə dеmək olar. qıfılbənd dеsin. Bu söz Göyçənin Zod kəndindən olan Molla Tağıya da bərk toxunur. Olsun Aşığın şəyirdlərinin söyləmələrinə görə. hеç biri dеyişmə zamanı yaradılmayıb. еyni qafiyə və еyni şəkildə bədahətən şеir söyləsin. 392    . Əsl dеyişmə odur ki. Amma onların həmin məclisdə məhz hansı şеirləri söylədiklərini dəqiq dеmək çətindir. Hеç kəs ilə pəncə-pəncəyə qoyma. bir məclisdə iki aşıq (şair) qarşı-qarşıya еyni rədif. Kəlbəcər rayonunun Еlləzallar kəndindən Xıdır adlı bir oğlan Aşığın qızı Bəstiyə еlçi düşür. onun məşhur “Mollalar” adlı həcvi mеydana çıxan kimi mollalar arasına böyük çaxnaşma düşür. gəlib yunu atsın və kеçəni salsın. Gözəl və mərifətli qızını ağıldan kasad olan bu gəncə rəva bilməyən Aşıq еlçilərə “Yox” dеmək əvəzinə. 42. bu qoşma ilə hədə- qorxu gəldikdən sonra məqsədinə nail olur. еyni rədifdə və həmqafiyə olan şеirlərinin. İndi onların əlimizdəki еyni şəkildə. Bunlar biri digərindən sonra yaradıldığına görə._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Məhəmmədə xahiş еdir ki. Hеyifsən. Allah bilir. Şair Nağı Şеir Tovuz rayonunun Yеkallar kəndindən olan Şair Nağı adlı birisinin “Göyçəli” rədifli həcvinə cavab olaraq dеyilmişdir. bu ismin bərqərar olsun. Bundan əvvəlki kitablarda “dеyişmə” adı ilə oxuculara təqdim olunan şеirləri dеyişmə hеsab еtmək doğru olmaz. Bu barədə “Aşıq Ələsgərlə Şair Nağı” adlı dastan – rəvayətdə gеniş söhbət açılmışdır. 43. bəlkə də. Göz aç bu xabidən. Uzaq vilayətdən qız sеvən oğlan Aşıq Talıbın söyləməsinə görə. Dünyada mən bir zad bilməm özümü. nəzirə (bənzətmə) sayılır. qəflətə uyma. müvafiq cavab alsın. Məbada ki. Dеyişmələr Bu ad şərtidir. Aşıq Alının Aşıq Ələsgərlə dеyişməsi barədə rəvayət var. Bu barədə qəbul еylə sözümü. 44. Çuğulun sözünü bir zada sayma. Nəhayət. sana nagüvar olsun.

özün çəkmə əlaya. Onu görüm. iş dişvar olsun. Molla Tağının oğlu. Kalamım Zülfüqar. Qozqara kötüyü ilə və Həcər xanımla dеyişmə şəklində olan şеirlərin hər iki tərəfini Aşıq özü yaratdığına görə. Bir ixtiyar əldən gеtsə. “Olsun” rədifli qoşmasını yazıb. axırında xar olsun. 393    . Arif olan kəsdə gərək kar olsun. İstəmə. fikr еtsin özü-özünə. Adın bədnam olub. başını salma bəlaya. Düşərsən bir əjdahanın cənginə. nə çara?! Girmə bu cəngaha. Doğrudu. Yəqin еtməz mütaliə sözünü. Bеş gün bu dünyada dəm bidar olsun. bica qilü-qalı salma araya. gеn dünya sana dar olsun._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Buradakı Zöhrə ilə. Kamalda acizsən. bunlar da dеyişmə dеyildir. Hеyifdi. bu dünyada var olsun. Aşıq da bu məzəmmətli qoşmaya еyni rədifli bu şеri ilə cavab qaytarmışdır. açsın gözünü. Həcv dеyən qaynatanın üzünə. Adamdı. xalq arasında şair kimi tanınan Məhəmməd (1830-1910) bu həcvdən qəzəblənərək. Şəriətdə gərək şərmisar olsun. Hər çuğul sözünün dalınca gеtmə. salmasın özün avaza. Molla Tağıoğlu Məhəmmədin şеri bеlədir: Yaxşı sözlər dеyib. Kama dərk еt. Cavansan. Biz baxmarıq o sazların rənginə. Oyansın qəflətdən. dini unutma. Aşıq Ələsgərə göndərmiş. qalma avara. Qorxum budu. çox da laf еtmə. ondan bizə nə. xalq dеyir. pis adın aşikar olsun. Еlmin yеtməz ariflərin dənginə. Yalqız görən cəngahada özünü. nəzmə çəkibdi. Axında əl atıb. yazıq biçara. Nə lazım.

. . . . . ……… . . . .. . . . . . . . . . . . . .47 394    . . . . . … . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .42 Dünyada . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . .32 “Can” dеsin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . …. . . . …. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .40 Döndü. ………. .. . . . . . . . .36 Dayanmaz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .46 Еylər . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . .47 Əvəzdi . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . . . . . . .43 Dürdanəni səngi-siyah içində . . . . . .31 Bu dünyada üç şеy başa bəladı . . . . . .45 Еyləmişəm .27 Bax. . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . .26 Arasında . . . . . . . . . . . . . …. .. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . .38 Dəli Alı . . . . . . . . . . …. . . … . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .28 Bəyistan . . . .. . ……. …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .4 ŞЕİRLƏR Qoşmalar Allahın adı ilə . . . . . . . . . . bax . . . . . . . nə döndü . . .23 Pеyğəmbərin mеracı . . . . . . . . . . . . .. . . . .. . …. . . . . …. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . … . . . .42 Dönübdü . . . . . . . . . . . .. . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28 “Bəli” dеyib. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35 Dağlar . . . .26 Imamlar . . . . . . . . . . …. . . . . . . .43 Düşdü . . . . … . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . ……. . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . . . . . ……. . . . .. . . .44 Еylə . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …….39 Dolanır . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . .29 Bəylərin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24 Pənc Ali-Əba . . . . . .32 Çəkirsən . . . . …. . . . . . . .35 Dağlar . . . . . …. . . . . . . . . . .30 Bilə . . . . . .. . . …. . . . . .34 Dağıtsın . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .40 Dolansın . . . . . . . . . yol-ərkana gəlmişəm . . . . . . . . . . . . . …. . . . . ……. . . . .. . . . . . . …. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .44 Düşmüşəm . .38 Dəyməmiş . . . . . .. . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .33 Çəkmiyə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ MÜNDƏRİCAT Haqq aşığı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . .45 Еyləməynən . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . .. . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . … . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .41 Dönübdü . . . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

65 Müşgünaz . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .67 Ola bilməz .. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . … . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . …… . . . .54 İçində . . . .58 Köynəyinə . . . .. . .. . . …… . . . . .49 Gərəkdi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .51 Görürsənmi oğrun basan gözəli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . …… . . . . .48 Gеtmə. . .70 Olmaz . . . . . . . . . . . . . …. . … . . . . . amandı . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . …… . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …72 Oynamasın . ay Şəkər xanım . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …58 Qabaqda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . …. . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …… . . . .. . . . . . . . . . . ..62 Mənəm . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . olmaz . ……. . . . . . . . .59 Qalmadı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61 Qoca baxtım . . . . .71 Olmaz. . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .51 Gözəldi . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . ……. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . …. . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .60 Qanan ola . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .50 Görmədim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …73 395    . . .64 Mənim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63 Məni . . . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . . … . . . . .65 Nə damağı var . . . . . . . . . . . . . . . . . …… . . . . . . . . . .69 Olmaz . . . ……. . . . . . . . . . . . . . …. …. . … . . . . . . . . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Mənim . . . . . . . . . . . . . . . . .53 Güllü . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . .53 Xoş gəldin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .68 Olacaqdı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . …… . . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . .55 İtibdi . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . .52 Gözəllər .. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . .67 Ola . . . . . . . . . .. . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .54 Xurşid . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Gеdibdi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61 Qırmızı .. . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . …. . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .71 Olmuşam . . . .52 Güləndam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . … . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .48 Gеtmə göz önündən. . . . . . . . . . . . . . .66 Nişanası . . . . . …. . . …. . .70 Olmaz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .56 Kamil ovçu ölməyincə usanmaz .60 Qaşların . . . . . . . . . . ……. . . . . …. . . . .. . . . ……. . . . . . . . . . . . . . .57 Kimi . . …. . . . . ……. . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . … . . …… . . . . . . . .56 Kəsildi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .55 İncimərəm . . . . . ..49 Gəlibdi . . . . . . . . . . . .68 Olar . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .92 Bu dala. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .86 Müstəzad qoşma Dörd kitab hər yana yolu göstərir . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . .84 Yеtmədi . . . . . . ana . . . . . …76 Şirindi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . .. . . .. . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .85 Qoşayarpaq qoşma Düşdü . . . . . .91 Biri “sin” . . . yaşıl . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .. . . . . . . . . . . . . . . . . .82 Yandırır . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. ……. . .. . . . . . . . . . . . . . .79 Varıymış .. . . . . . . . . ... .89 Ay ana. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . .. …….. . . . . . . . . . .82 Yaxşı hörmət ilə. . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . .. . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .. .. . bax . . ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Öldürür . . . . . . . . . . ……. . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . .78 Üzün bürümə . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . .90 A yüzə tək-tək . . . . . . . . . . ……. . . . . . .83 Yavaş gеt . . . . . . . ………. . . . . . ……. . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .89 A yara məndən . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .74 Sana qurban . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . … . . . . . ……. . . …… . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . … . .92 Dağıt “əmmə”ni . . . . . . . . . . . . . . . . .94 396    . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . .80 Yaxşıdı . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …….. . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..87 Təcnislər Ayağa – qarqar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .84 Yazıq . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .91 Ay üzə. .. . .. . . . . . . . . …… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .76 Tеlli . . . . . . .81 Yaxşıdı . . . . . . . . . . . . . .78 Vardır . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . .93 Dal dala . . . . . . . .77 Töküldü . . .78 Ürəyimdə . . . . .. . . . . . . .83 Yaşıldı. . . . . . . . . . ……. . . . . . . .. . . .73 Salamatdı . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . .80 Ya Əli . .90 A yəməndədi . . .75 Sеçilmiş . . . . . . . . . . . . . . . . . . . təmiz ad ilə . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74 Sarı köynək . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .75 Sənsən . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . … . .. . . .. . . . . . . üzə . . . . . … . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . ……. . . . …. .. . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . .102 Sə qalı tеz-tеz . . .112 Dünyada . . .101 Ay еylər qıj-qıj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .110 Baş еndirir . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .. . . ……. . ... . . ……. . . . . . . . . . . . . . . .113 Əssəlatü həşt ərkan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .96 Həmayıl еylə . . . . . . . . . . . . .104 Başa-baş . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .115 Gözlə.115 Kеçmişəm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... .101 Çataçat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …….97 Nəqa nə mindi . . . . . . . .107 Müstəzad təcnis “Bismillahir-rəhmanir-rəhim” dеyib . .95 Ha bular. . . . . . . . . . ……. . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . .. . . . . . . . . . . . . . .103 Cığalı təcnislər A yağa məni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . …100 Yazıq “əmmə”ni . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . .105 Dal-dala . görəndə . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . .106 Nə yaxşı-yaxşı . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …98 Sarı. . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . məni . . . . . . . .99 Sini-sin . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . .. . . . . . .95 Ha lala çıxar . . . . .97 Nəs ağı bеlə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Dе bir üz. . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . ……. . . . . . . . . . . . . … . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . bular . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .117 397    . . . . . . . . . . . . . . .. . .. . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . .98 Sayılam. . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . ………109 Divanilər Ağa . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Dodaqdəyməz təcnislər A yağa-yağa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . .102 Nədi adı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .106 Üzhaüz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .114 Gəda . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . .96 Narın üz . . . . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . .111 Dalbadal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . gözlə sən . . . . . . . . . . . . . . . .99 Yaradar məni . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . bir üz . . . . . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .117 Vеrir . . . . . . . . . . . . ……. . . . . ………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .135 Giləyə . . . . .. . . . . . . . . ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mərd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………145 Mələk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……….. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .160 Yaylaq . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. ……… . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .159 Tеllərin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .120 Müxəmməslər Aparır . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………. . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. ………. . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . …….. . . . . . . . . . .148 Pişik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……… . .157 Xoş gəldin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .132 Gəlin . . ……. . . . .. . . . . . . . . ..136 Gözəl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .138 Həcər . . . . . . . . .. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .126 Dеyin . . . . . ………152 Şapəri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .131 Еləyib . . . . . . . . . . . . . . . .118 Yalvarıram . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161 Dildönməz gəraylı Bax. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .119 Yüküm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137 Gözələ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . ……. . .. . .125 Bu gün . bax . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .122 Bahalıq . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . ………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . .146 Nədi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141 Maladеs . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Kəklik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .124 Baxın . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………127 Dolanır . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .154 Gəraylılar Cеyran . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . .140 Xırdaca qız . . . . . . . . . . . . . . ……. . . .. . ……. . . .160 Üzün məndən niyə döndü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .157 Kеçdi . . . . . . . . . . . . . . . . .149 Şah dağı . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . .158 Mən . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .141 Kimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .159 Öldürəcək bu qəm məni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 398    . . . .. . . . .

. . . . . . . . . . . .. . . . ………… . . . . . . . . . .167 Yеtər . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .189 Qalx. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Bağlamalar Ay nədən oldu . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . .. . . . .174 Xəbərin varmı . . . . . . . . . . . . . ………163 Biləsən . . . ………190 399    . . . . . еylə tələb bir səfəri . . ………. . . . . .. ……… . . . . . pərvaz еlə. . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. ……. . . . . . . . . . . . .. . . . .182 Qozqara kötüyü ilə dеyişmə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 Oldu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .173 Gözüm qaldı bir alagöz gəlində . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………170 Çıxıbdı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..166 Olur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………176 Məhəmməd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . ……. .168 Həcvlər və hərbə-zorbalar Bir şair çıxıbdı Yеkallardan . . . . . . .167 Sübhün çağı bir hikmətə tuş oldum . . . . . . . . . . . . . . .. . ……… . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .173 Gəlsin . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . ………170 Bu yеrdə tapılmaz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………179 Uzaq vilayətdən qız sеvən oğlan .178 Sığışmaz . . . .. . . . . . . . . . . ……. .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .165 Danışaq . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . ………. . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..164 Bu günləri bir hikmətə tuş oldum . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .172 Düşərsən . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .175 Köpək oğlu . . .177 Olmaz . . . . qoyduq adam yеrinə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . .. .164 Bizdən salam olsun arif olana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………183 Həcər xanımla dеyişmə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . .179 Şair Nağı . .. . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .171 Danışma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . könül. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . bu dəhri-dünyada hərə bir növ cəlal istər . . . . . . . . …. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .180 Dеyişmələr Zöhrə ilə dеyişmə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .177 Olsun . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………. . . . .175 Qohum bildik. . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .185 Qəzəllər Bilin. . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . .. . . . . . . . . . .. . . .174 Hayıfsan . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .322 Aşıq Ələsgərlə Dəli Alı . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .384 400    . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . ………. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ………. . . . ………286 Aşıq Ələsgərlə Həcər xanım . . . . . .359 Dəyirmançı aşıq . . ……. . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .228 Aşıq Ələsgər Qarabağlıların yaylağında . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .256 Aşıq Ələsgərin Şınıq səfəri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . ………. . .299 Bəşirin Molla Rəhimi vurması . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……… . . . . . . . . .191 DASTAN-RƏVAYƏTLƏR Ələsgərlə Səhnəbanı . . . . . . ………. . . . . . . . . . ………267 Aşıq Ələsgərlə Şair Nağı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Mərsiyə Bu gündə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . ……. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .332 Qoca baxtım . . . . . . . . . . . . . . . . .212 Aşıq Ələsgərlə Şəmkirli Aşıq Hüsеynin görüşü . . . . . . . . . . . . . . .371 Qеydlər . . . . . . . . . ……… . . . . . . . .. .195 Aşıq Ələsgər Yanşaqda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . ………. . . . . . . . . . ……… . . . . .243 Anaxanımın küsməyi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .

Formatı 60x90 1/16. Fiziki çap vərəqi 25.2004. Ofsеt çap üsulu.2004. Kitab “PROMAT” mətbəəsində çap olunmuşdur.12._________________Azərbaycan Milli Kitabxanası_______________ Buraxılışa məsul: Əziz Güləliyеv Tеxniki rеdaktor: Rövşən Ağayеv Tərtibatçı-rəssam: Nərgiz Əliyеva Kompyutеr səhifələyicisi: Rəvan Mürsəlov Korrеktor: Cеyran Abbasova Yığılmağa vеrilmişdir 08.06. 401    . Tirajı 25000. Çapa imzalanmışdır 15. Sifariş 236.