DOĞAL TAŞLAR

DOĞAL TAŞLAR

Taş: Dünya üzerinde her yerde görülen, elle
dokunulunca sertlik gösteren ve yer
kabuğunun yapısında bulunan bir çok
mineralden meydana gelen kırılgan bir
maddedir.

TAŞLARIN ÖNEMİ

Taş vazgeçilmez bir yapı malzemesidir.
Çünkü doğal taşların suya karşı direnci tuğla
vb.’ye göre daha fazladır.

Taşlar kendilerini meydana getiren
maddelerin cinsine ve dış tesirlerin durumuna
göre çok değişik yapıda olurlar.

TAŞ ÇEŞİTLERİ
1. Tortul Taşlar
Mevcut taşların zamanla dış tesirlerle ufalanmaları,
sonradan birbiri ile karışarak tabii bir bağlayıcı ile yeniden
sertleşmesi sonucu oluşan taşlardır. Genellikle tabakalar
halindedir. İçerilerinde fosiller bulunur.

Konglomeralar . Traverten h. Alçı Taşı d. Dolamit c. Arduvaz e. Kuvarzit g. Kalkerler b. Killi Şist f. TORTUL TAŞ ÇEŞİTLERİ Yapı taşı olarak kullanılan tortul taşlar: a.

 Sertlik derecesi 3 olan kalker kolay işlenir. kaplama taşı ve kırılarak mıcır olarak kullanılırlar.  Üzerlerine herhangi bir asit dökülürse köpürürler. Kalkerler  Kalsiyum karbonat (CaCO3) ile aralarına karışmış diğer minerallerden meydana gelirler. .  Saf kalkerin özgül ağırlığı 2700 kg/m3 civarındadır. Tortul Taş Çeşitleri a.  Yapıda moloz taş.

. İçerisinde bitki artıkları bulunur. – Kalker Tüf : Gözenekli ve delikli bir yapısı vardır. İnşaat işlerinde kullanılır. Suyu çok geçirir. Yapıda dolgu ve hafif beton imalinde kullanılır. içerisinde fosil bulunur ve kireç yapımında kullanılır. Kalker Çeşitleri – Olitik Kalker : Balık yumurtasını andıran tanelerin tabii çimento ile birleşmesinden meydana gelmiştir. – Tebeşir : Saf kalkerdir. – Litoğrafya Kalkeri : Matbaacılık işlerinde kullanılan çok ince taneli kalker çeşididir.

Dolamit  Magnezyum ve kalsiyum karbonattan oluşmuştur. b.  dolomit özellikle yol inşaatlarında (karayolu.  Kalkerden daha serttir ve asitlere karşı dayanıklıdır. . demiryolu) ve beton yapımında kullanılmaktadır.  Rengi genellikle beyazdır.

. sarımsı.  Suda fazla çözüldüğü için. Alçı Taşı  Jips adı verilen bu taş kalsiyum sülfattan (CaSO4) meydana gelir. sertlik derecesi 2 dir ve tırnakla çizilirler. kırmızımsı.  Çok yumuşaktır.  Renkleri beyaz. boz ve saydam olurlar.c. yapının suyla ilişkisi olmayan iç kısımlarında kullanılır.

 Dona ve yüksek ısıya dayanıklıdırlar. Arduvaz  Siyah ve koyu gri renkli. sık ve homojen dokulu. d. . içerisinde prit billurları bulunduğundan parıldayan bir taştır.  Sık dokulu ve gözeneksiz olanları yapı işlerinde kullanılabilir.  Duvar ve çatı kaplaması olarak levhalar halinde kullanılırlar.

Killi Şist  Sarı.  İşlenmesi zordur ve genellikle mıcır üretiminde kullanılır. . gri. Kuvarzit  Renkleri beyaz ve açık gridir.  Tabakalar halinde ayrılabilen sert ve dayanıklı bir taştır. mavimsi ve siyah renklerde olurlar. f. yeşilimsi. e.  Yapıda kaplama işlerinde kullanılır.

Konglomera Çok yuvarlak. yuvarlak veya yarı yuvarlak çakıl ve blogkların doğal bir çimento ile birleştirilmesi sonucu oluşan kırıntılı kayaçlardır .  kolay işlenir ve kolay kesilir.  Yapıda genellikle kaplama işlerinde kullanılırlar. Oldukça serttir. g. h. Traverten  Kalker tüfü grubundandır. Gözenekleri büyüktür.

. Katılaşır ve sert bir yapıya sahip olur. Püskürük Taşlar Mağma denilen ve yer küresi içinde bulunan kızgın ve erimemiş kütleler yer kürenin zayıf bulunduğu noktalardan özellikle yanar dağlardan dışarıya püskürerek dışarı çıkar ve havanın tesiri ile soğur.2. Bu şekilde oluşan taşlara mağmatik taşlar veya püskürük taşlar adı verilir. Bazen de yer yüzüne çıkmadan sertleşir.

Diorit d. Granitler b. PÜSKÜRÜK TAŞ ÇEŞİTLERİ a. Siyanit c. Porfirler . Gabro e. Volkanitler f.

Granitten farkı kuvars mineralinin içinde bulunmayışıdır. esasını kuvars. İyi cila tutarlar. Keskin ve Gümüşhane’de işletmeleri vardır. Siyanit Granit cinsindendir. döşeme kaplamaları. Bunlarda çok iyi cila tutarlar. moloz taşı. gri mavi ve pembe renklerde bulunan granitin. Sert ve sağlam bir taştır. Sert oluşları nedeniyle işlenmeleri zordur. gri. Basınca karşı dirençleri 1600-2400 kg/cm2 arasındadır. kaba yonu taşı. Yoğunluğu 2600-2800 kg/m3 arasındadır. Kolay yarılabildiğinden merdiven basamağı. . Granitin kullanıldığı yerlerde kullanılır. yeşil.Granitler Beyaz. kaldırım ve bordür taşı ve mıcır imalinde kullanılır. feldispat ve mika mineralleri oluşturur. kırmızıdır. Bandırma. Renkleri koyu gri. koyu yeşil. Bursa. Çanakkale.

Kuvars ve feldispat ve mika gibi minerallerden oluşur. Granitin kullanıldığı yerlerde kullanılırlar. Türkiyede çok az bulunur. Gabro Feldispat minerali esaslıdır. çıkış yollarında. Bünyesinde granitten başka minerallerde bulunur. Püskürük Taş Çeşitleri Diorit Gri. Koyu yeşil ve zeytin yeşili renklidir. Volkanitler Yerkürenin içindeki kızgın ve erimiş kütle yeryüzüne çıkarken. koyu yeşil ve beyaz renklerde bulunan bu taş granit grubu bir taştır. Ağız kısmında soğumuş olanları camsı bir görünüştedir. Soğuması yer kabuğunun dışa yakınlık derecesine göre değişir. . İşlenebilir ve iyi cila tutar. Konya ve Doğu Karadeniz Bölgesinde yatakları mevcuttur. çıkış ağzında ve dışarıda sertleşir.

merdiven basamaklarında. kolay işlenir kesme taş haline gelebilir. Temellerde. volkanik curuflara ve lavlara genellikle volkanik tüf adı verilir. Süphan. Serttirler. Afyonda yatakları vardır. Çok kullanılan bir taştır. kırmızı. yol. Trakit tüfü olan BİMS hafif beton agregası olarak kullanılır. yine bir volkanik tüftür. çok sert ve ağır taştır. Memleketimizde Afyon. Renkleri açık ve koyu gri. Ağrı dağı ve Ankara civarında bulunur. Memleketimizde Erciyes. Çok gözenekli. İyi bir yapı taşıdır. – Andezit : Porfirlerin yeni zamanda oluşmuş cinslerine denir. Bazalt lavları sert olduğundan yapı taşı olarak kullanılırlar. sarımsı ve kırmızımsı olur. – Bazalt : Renkleri koyu gri ve siyahtır. püskürme esnasında etrafa saçılan kütlelerin soğuması ile volkanik cüruflar meydana gelir. Çimentoya katılan TRAS ise. Diyarbakır ve Trakya’da yatakları vardır. Tendürek. Kütlelerinde çatlaklar bulunur. köprü ve rıhtım gibi yerlerde kullanılır. Gri. Püskürük Taş Çeşitleri Porfirler Genellikle kırmızı ve yeşil renkli olurlar. Çok iyi cila tutarlar. yeşil. Ocaklarda bu çatlaklardan yararlanılarak çıkartılırlar. – Lavlar : Kızgın mağmanın yeryüzünde çıktıktan sonra sertleşmesinden sonra lavlar meydana gelir. Genellikle altıgen prizma ve sütunlar halinde bulunur. – Trakit : Memleketimizdeki volkanik taşların çoğu trakittir. pembe veya siyahımsı renklerde olurlar. . Yoğun ve sert olanları inşaatlarda. bazıları da dayanıksızdır. kaplama işlerinde kullanılır. Hava tesirlerine bazıları dayanıklı. Yollarda kaldırım taşı ve betonda suni çakıl (mıcır) olarak kullanılır.

. ısı ve basınç tesiriyle kristal bir yapıya sahip olurlar. Bu taşlara metamorfik taşlarda denir. Kristalsiz bir yapıya sahip olan tortul taşlar. TAŞ ÇEŞİTLERİ 3. kabuğun altındaki tortul taşları yüksek ısı ile başkalaştırması sonucu oluşan taşlardır. Başkalaşmış Taşlar Yerkabuğunun altındaki kızgın kütlenin.

Gnays c. BAŞKALAŞMIŞ TAŞ ÇEŞİTLERİ a. Mermerler b. Mikaşist d. Serpantin .

döşeme ve duvar kaplaması. İçerisinde değişik maden oksitleri ile mor. Afyon ve Marmara’da bol miktarda yatakları vardır. Yapıları şistlidir. Bu nedenle yapılarda merdiven kaplaması. Başkalaşmış Taş Çeşitleri Mermerler Kalker ve dolamitlerin yerkabuğu altında basınç ve sıcaklık tesiri ile değişikliğe uğraması sonucu oluşmuş taşlardır. kurna ve hela taşı yapımında kullanılır. kırmızı. . silikat ve demiroksit gibi minerallerden meydana gelir. tezgah. Boşluksuz ve serttirler. Bazen de damarlar halinde renkli oluşları daha güzel görünüm verir. yeşil. pembe ve siyah renklerde olur. Mermerler % 95 kalsit. az miktarda silis. Genellikle beyaz ve grimsi renkte olurlar. Mermerler kolay işlenir ve iyi cila tutarlar.

Kolay cilalanır. Süs eşyası yapımında kullanılır. Mikaşist Mika ve kuvars minerallerinden meydana gelen bu taş. Kaldırım taşı veya kırma taş olarak kullanılır. Makbul bir taş değildir. Başkalaşmış Taş Çeşitleri Gnays Granite benzer fakat granit gibi iyi değildir. . Serpantin Açık yeşil. Tabakalı bir yapıya sahiptir. toprak halindeki minerallerin tabakalar halinde dizilmesinden oluşmuştur. Serpantin yatakları içinde çoğu defa krom ve manganez yatakları bulunur. sarımtırak ve kahverengi renklerde olan bir taştır. Dondan çabuk etkilenir. koyu yeşil. Yılan derisi görünüşlü olduğundan serpantin adını alır.

Homojenlik : Taşın çeşitli noktalarındaki sertlik. .TAŞLARDA ARANAN ÖZELLİKLER a. b. mukavemet. Aşınmalar aynı olmalıdır.Yatak Satıhları : Taşlar yatak satıhlarına dik doğrultuda daha çok yük taşır ve daha az su geçirirler. bileşim. vurulduğunda sivri parçalar halinde kırılmalıdır. deformasyon kabiliyetlerinin aynı olmasıdır.

TAŞLARDA ARANAN ÖZELLİKLER c. Her taşın belirli sertlikte olması gerekir. Sert taşlar yine dış tesirlere dayanıklı taşlardır. – Eğer taş tırnakla çizilebiliyorsa sertliği 2 den az. Çoğunlukla silisli taşlar serttirler. – Eğer taş çinkoyla çizilebiliyorsa sertliği 3 den az. Taşların sertliğini tesbit etmekle mukavemeti hakkında yaklaşık bilgi elde edilir. – Eğer taş adi camla çizilebiliyorsa sertliği 4-5 arası – Eğer taş çelik çakıyla çizilebiliyorsa sertliği 5-6 sertlikte olduğu kabul edilir. .Sertlik : Taşların sertlikleri mineral yapısına bağlıdır.

Porozite : Birim hacimdeki boşluk miktarıdır. Porozitesi fazla yani çok boşluklu taşlar mukavemetsiz. Ağırlığın fazla oluşu. geçirimlilikleri fazla taşlardır.TAŞLARDA ARANAN ÖZELLİKLER d. Yapılarda % 0. . boşluksuz veya az boşluklu olduğunu gösterir. kolay aşınan. e.Birim Ağırlık : Taşın birim ağırlığı 2-3 arasındadır.3’ e kadar olan taşlar kullanılır. renklerini çabuk kaybeden. Su emmesi % 0.5’ den az olan taşlar yüksek mukavemetli taşlardır.

gözle görülebilecek kadardır. bu suyu yapının üst kısmına kadar iletirler. Bu borular vasıtasıyla bina temelinde suyla. Boşlukların bir kısmı gözle görülemeyecek kadar küçük. bir kısmı ise. g.TAŞLARDA ARANAN ÖZELLİKLER f.Kapilarite : Doğal taşlarda boşluklar iki çeşittir. Çok küçük olan boşluklar taşın içerisinde kapiler boru şebekesini meydana getirirler. .Geçirimlilik : Taşların sıvı gazları geçirme olayıdır. rutubetle temasta olan taş. Bu da istenmeyen bir olaydır. Genel olarak taşların geçirimliliği oldukça azdır.

TAŞLARDA ARANAN ÖZELLİKLER h. – Granitte uzama 7. Girdiği yere basınç yapar çatlatır. i.9 x 10-6 – Bazaltta uzama 10 x 10-6 .Dona Dayanıklılık : Boşluklara giren su donunca hacmi 1/11 kat artar. . Gözeneksiz taşlar dona daha dayanıklıdır. Su –5oC de 620 kg/cm2 basınç.Genleşme : Sıcaklık farkları nedeniyle boyca uzama ve kısalmalardır.10oC de 1140 kg/cm2 basınç meydana getirir.

– Taşın yüzeyi pürüzlü olmalıdır. Taş ile bağlayıcılar arasındaki aderansın iyi olabilmesi için. .Aderens : Doğal taşların harçlara ve betona yapışabilme kabiliyetidir. – Su bir miktar taşın içine geçmelidir. – Taşın yüzeyi temiz olmalıdır.TAŞLARDA ARANAN ÖZELLİKLER j.

Mekanik Özellikleri : Farklı ocaklardan çıkartılan taşlar aynı cins taş olsa bile farklı mukavemet gösterirler.Renk ve Doku : Mimari ve dekoratif maksatla kullanılan taşların renk ve dokusunu muhafaza etmesi çok önemlidir. basınç ve eğilmeye karşı çalıştırılabilir. . l. Taş çekmeye karşı çalıştırılmaz. Önem arzeden inşaatlarda taşlar aynı ocaklardan alınmalı ve mukavemetleri denenmelidir.TAŞLARDA ARANAN ÖZELLİKLER k.

YAPI TAŞLARINDA ARANAN ÖZELLİKLER Yapıda kullanılacak taşlar. lav benzeri. henüz oluşumu tamamlamamış yumuşak taşlar. . damarsız. uzun süre hava tesirine açık kalmış yapı enkazı taşlar kesinlikle kullanılmamalıdır. yarıksız. çatlaksız. şistli. Yapıda kullanılacak taşlar. organik vb. Topraktan. iyi teşekkül etmiş. aynı cins. küçük maddelerden arınmış. karışıksız. kullanılacağı yere göre özellik taşımalıdır. dona dayanıklı ve ocak suyunu kaybetmiş olmalıdır. sert.

Çekiçle vurulunca her yanından tiz ve tok bir ses çıkarmalıdır. En iyi sonucu şantiye veya laboratuvarda yapılacak deneyler verir. harca kolay yapışmalı. • Taşların değerlendirilmesinde en iyi yollardan biri de edinilen tecrübelerdir. iyi veya kötü olduğu anlaşılır. . Taşın daha önce kullanıldığı yerlerde düzlenmesi ile. boşluksuz olmalı. Kof sesler taşın bozuk olduğunu gösterir. çekiç ile vurulunca tabakalar halinde yarılmalı ve pul pul dökülmemelidir.YAPI TAŞLARINDA ARANAN ÖZELLİKLER • Taşlar homojen ve suyu az çeken. dona karşı dayanıklı. Killi taşlar su tesiriyle çabuk dağıldığından kullanılmazlar.

• Kaba yonuda. • Taş hazırlamada. • Peş almada. • Cilâlamada . • İnce yonuda. • Kaba taş hazırlamada. Yapıda Kullanılan Taşlar Taş ocaklarından çıkan taşlar yapıda kullanılıncaya kadar taşçılar tarafından işlenir. Bu işlemler özel taşçı takımları veya makinelerle olur ve taşlar üzerinde aşağıdaki uygulamalarda kullanılırlar.

Kalınlıkları 8. üç milimetreyi geçmez. ile gönyeli olarak işlenir. Bazen kenar düzeltilir. 10 cm. . tarak vb. İnce yonu taş: Bu taşların 1-3 yüzleri kalem. orta kabarık bırakılır. Düzeltilen yüzeyler dikdörtgen olduğu gibi eş altı köşeli de olabilir. Düzeltilen yüzlerin pürüzleri bir santimetreyi geçmemektedir. Düzeltilmiş yüzde pürüz iki.Taşlarının Şekillerine Göre İsimleri Moloz taş: Hiç düzeltilmeden ve işlenmeden kullanılan taşlardır. Kaba yonu taş: Bir yüzleri murç ve madırga ile düzeltilir.’dir. Kesme taşlar: Altı yüzüde muntazam kesilmiş ve düzeltilmiştir.

duvar harpuştası  Özel işlemeli 2. duvar veya çatı kaplamaları  İnce plak halinde cilâlanarak kullanılır. Balast  Demir yollarında 6. Kırma taş  Beton ve bitümlü yol inşaatında 7. Duvarcılıkta  Moloz taş 4. Kemer. Zemin. 3. pencere kornişi. Yapı Taşlarının Genel Kullanım Yerleri 1. Taş unu  Filler (Dolgu) . Blokaj taş  Temel beslemede 5.

• Kompozite. Taş Deneyleri • Birim Ağırlık. • Porozite. • Su verme. • Dona dayanım. . • Çarpma. • Özgül Ağırlık. • Eğilme mukavemeti. • Mukavemet (basınç). • Aşınma. • Kesme mukavemeti.

Taşlar çıkarılır çıkarılmaz taş ocaklarında işlenir. Yüzeyinin kaygan olması harcın yapışmasını zorlaştırır. – Parçalama yöntemi : Matkapla delinip. • Ocak Taşları : Yeraltında kalmış kaya damarlarının açılarak taş ocağı haline getirilmesiyle elde edilen taşlardır. Dışarı çıkınca CaOH olan yapı havanın karbondioksidini alır. Havaya su verir. Nemini kaybederek sertleşir. Patlama ile kaya parçalanır. – Ayrılma yöntemi : Doğrudan doğruya küçük el aletleri ile ana kayadan küçük parçalara ayrılmasıdır. – Kamalama yöntemi : Matkapla delerek ana kayadan ayrılmasıdır. Taşların Elde Edilmesi • Toplama Taşlar : Erozyona uğramış taşlardır. . dinamit yerleştirilir. Sertleştiği için işlenmesi zordur. Hemen yanında taş işleme atölyeleri vardır. İnşaat malzemesi olarak kullanımı zordur. Rüzgâr ve sular etkisi ile yüzeyleri köşesiz ve kaygan taşlardır.

Taşların Elde Edilmesi .

dona dayanıklı.5gr/cm3. yoğun hava etkilerine.40. ocak nemini kaybetmiş darbe etkisiyle dağılmayacak nitelikte olmalı ve harca tam yapışmalıdır. Kırıldıklarında yüzeyi pul pul dökülen taşlar kullanılmazlar. Harcı kurutur ve harcın suyunu emer. • Yonma işlerinde kullanılacak taşlar ince taneli kolay işlenir yapıda olmalıdır. işleme şekillerine bağlı. . • Kalker türünde taşlar fazla ateş altında olan yerlerde kullanılmazlar. • Çekme mukavemeti için 30.8’den büyük olursa dona dayanıksızdır. su emme % 1. taşın niteliği. damarsız. Su emme. aksi halde renk estetiği olmaz. Taşların Özellikleri • Kâgir yapılarda kullanılan taşlar homojen. • Kalker traverten 350 kg/cm2 en düşük basma mukavemeti değerindedir. • Taş duvarın kalınlığı. harcın niteliği.60 kg/cm2 gibi değerleri vardır. Darbe dayanımı 6 kg/cm2’den küçük olmamalı. =2.8’den küçük olmalıdır. taş duvarın yüksekliğine bağlı olarak taşın yük taşıma ortamı düşünülmektedir.50. % 1. • Granit. 1200 kg/cm2 ye kadar basma mukavemetine dayanır. sert.

Taşların yapıda kullanılması .

Taşların yapıda kullanılması Mevlana .

Taşların yapıda kullanılması .

.

.

Taşların yapıda kullanılması .

Taşların yapıda kullanılması .