You are on page 1of 3

Surdulica je gradsko naselje u Srbiji u opštini Surdulica u Pčinjskom okrugu. Prema popisu iz 2002.

bilo je 10.914 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 11357 stanovnika).

Surdulica datira još od 1530. godine. Turci su u njoj živeli do 1888. godine. Nalazi se na nadmorskoj
visini od 475 metara. Smeštena je u kotlini okružena planinama: Čemernik, Vardenik i Kukavica. Put
koji vijuga između planina Čemernik i Vardenik stiže se na Vlasinsko jezero koje je na nadmorskoj
visini od 1230 metara. Kroz Surdulicu protiču dve reke i to Vrla i Romanovska reka.

Praistorija[uredi - уреди | uredi izvor]

Lokacija Surdulice u praistorijsko doba nalazila se na području današnjeg gradskog naselja (gradska
periferija pokraj fudbalskog igrališta). U doba antike Surdulica menja svoju lokaciju, zauzimajući
podnožje Vardenika. Lokacija Surdulice kao seoskog naselja u srednjovekovno feudalno doba, znatno
je prostranija od one prethodnog perioda. Ona se nalazila na prostoru koji je zauzimala i u novom
veku.

Prvi pisani tragovi[uredi - уреди | uredi izvor]

Gradska pešačka zona

Pešačka ulica u Surdulici

Priobalje Vrle u Surdulici

Zdanje opštine Surdulica

Prvi pisani trag o Surdulici ostavio je putopisac Benedikt Kuripešić 1530. godine. U srednjem veku
Surdulica je bila u sastavu srpske srednjovekovne države kojom su vladali Nemanjići. Cesar Uglješa
držao je Surdulicu od 1402. do 1423. godine. U srednjovekovnoj Srbiji u vreme turske vladavine
Surdulica je rudarsko selo, pošto su u blizini bili rudnici gvožđa.

Najstariji pomen planine Čemernik nalazimo u delu Konstantina Filozofa, Život Stefana Lazarevića,
gde pominje veliku planinu Čemernik kojom je prošao sa vojskom Sultan Musa 1412. godine u
pohodu na Novo Brdo.

Vrlo detaljan prikaz Surdulice i okoline, donedavno neopravdano smatran prvim pisanim tragom o
Surdulici ostavio nam je Benedikt Kuripešić, austrijski tumač latinskog jezika u carskoj delegaciji koja
je po nalogu cara Ferdinanda austrijskog putovala u Carigrad da zaključi mir ili makar primirje sa
Sultanom Sulejmanom i na taj način pokuša da otkloni opasnost od turskog osvajanja Beča.

kao i današnju kutinsku mahalu (današnja Francuska ulica). Vranjski pašaluk je postao Kajmakamluk. a nahija Vinogoš (nasleđena od srednjovekovne Srbije u granicama bivše župe Inogošte) preimenovana u Vinogoš Kol koji je podeljen na dva dela (veličine sreza): Derven Kol i Vinogoš Kol. godine vlast u Surdulici i okolini bila je u rukama novodoseljenih Arnauta čije je sedište bilo u selu Masurici i Donjem Romanovcu odakle je i čuveni Sulejman-beg trajno zabeležen kroz istoimeni čoček koji čuveni surdulički trubači i danas često izvode. Albanski naseobinski stratum nalazio se u podnožju planinskog oboda Vardenika i pripadao je rasturenom ili razbacanom mahalskom tipu. 27. Ovaj tekst navodi na pomisao da bi se dubljom analizom i ozbiljnijim istraživačkim radom mogla i potvrditi hipoteza gospodina Sandeta Trajkovića da je Surdulica bila središte župe Inogošte (Vinogoš). Surdulice.уреди | uredi izvor] U drugoj polovini 18 i 19 veku sve do oslobođenja 1878. Naselje ili selo Surdulica pominje se. preko koje smo putovali punih 6 sati. Pod vlašću Arnauta u Osmanskom carstvu[uredi . preko vrlo visoke. februara 1531. Vrativši se 9.. duge. Strezimirovca. . Kolovi nisu imali svoja sedišta kao i ranije Nahije. 28 septembra. Zatim pređosmo Moravu pa ispod visokog brda što je ležalo na desnoj strani dođosmo u Surdulicu (Surdulitza) i tu prenoćismo. Surdulica je imala četiri mahalska stratuma: Srpski naseobinski stratum nalazio se na mestu gde se ravan Masuričke kotline i plavina dodiruju s planinskim obodom Vardenika. Sofije stigla do Carigrada. krenula je na putovanje iz Ljubljane preko Sarajeva. velike planine Čemernik (Czinernick). Poslednji je Romski naseobinski stratum. nisu imali ni organe vlasti jer je sva vlast bila skoncentrisana u Kajmakamluku u Vranju. vrlo detaljno. Prištine. Čemernika. siđosmo u dolinu i dođosmo u selo koje je ležalo na levoj strani puta i zvalo se Strezimirovci i tu prenoćismo«. Vranja.Delegacija je 22. septembra. avgusta 1530. Turski mahalski naseobinski stratum zauzimao je nešto niži položaj od srpskog. U sredu. Granica između dva Kola išla je Južnom Moravom. godine 1842. krenusmo iz Katuna prema Vranju.. U doba turske vladavine. krajem XVIII i u XIX veku. u vrlo zanimljivom kontekstu kao selo u sastavu Derven Kola. Novog Brda. krenusmo iz Surdulice pa posle sat hoda. Novog Pazara. granajući se s obe strane reke Vrle ka masuričkoj kotlini. koji se nalazio na stavama planinskog podnožja Vardenika i plavine. tvrđavi i varoši koja leži s leve strane. Naime. Zvečana. Benedikt Kuripešić je sa tog putovanja objavio putopis u kome pominje Surdulicu na sledeći način: »U utorak.

Prokuplja. vesele se Inogoštani stari«. godine. Tada je oduševljeni narod na ulazu u varoš bio postavio slavoluk sa velikim natpisom »Dobro došao mili gospodaru. Leskovca. Surdulica biva proglašena varošicom 1878. a 1894. Bujanovca i Pčinje) počeo je 3. Srpske jedinice posle bitke za Grdelicu. godine dolazi u posetu Surdulici i okolini kralj Srbije Aleksandar Obrenović. u velikom broju ponovo naseljava Surdulicu otkupljujući kuće i imanja od Turaka i Arnauta koji odlaze. Vranju. godine. kada je iz osnova izmenila svoju naseobinsku sliku doseljavanjem brojnog srpskog stanovništva. Ta slika se pogotovo menja kad Surdulica od seoskog naselja postaje varošica i sedište sreza Masuričkog u sastavu vranjskog okruga. . probile su se po snežnim nanosima preko Lebeta i Mačkatice pomognute dobrovoljcima i ustanicima iz ovog kraja. i već 23. Surdulice. decembra 1877.уреди | uredi izvor] Ovakav položaj Surdulica je imala sve do oslobođenja od Turaka 1877. Čuveni vođa ustanka bio je prota Toma Mihajlović sa Vlasine. Niša. januara oslobodile Surdulicu i približile se glavnom cilju rata. Narod oduševljen oslobođenjem. godine.U sastavu Srbije[uredi . a raseljavanjem turskog i albanskog stanovništva. Jovan Hadži Vasiljević ističe da je ova ponovna pojava istorijskog imena Inogošte za Surdulicu upotrebljena po nagovoru Niškog episkopa Nestora ali i zbog još uvek žive legende ovog naroda o postojanju stare srednjovekovne Srpske župe i grada Inogošte na ovim prostorima. Rat za oslobođenje jugoistočne Srbije (Pirota. Vranja.