You are on page 1of 12

UNIVERZITET U BEOGRADU

POLJOPRIVREDNI FAKULTET ZEMUN

SEMINARSKI RAD
Predmet: Ruralni razvoj i ruralna politika

Tema:

Ruralni razvoj – ciljevi i strategije, teorije ruralnog razvoja

Studenti: Profesor:

Nikola Nedeljković 66/09 Prof. dr Natalija Bogdanov

Lazar Petrović 579/09

Beograd, novembar 2012.

.........2 Ruralni razvoj i EU....... ZAKLJUČAK....................................................... RURALNI RAZVOJ I POLJOPRIVREDA..3 2.....................................................................................................................6 3.............................. DEFINISANJE RURALNOG RAZVOJA.....................11 Literatura.............................................................................................................................................................................12 Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 2 ......................................................... teorije ruralnog razvoja S a d r ž a j: 1........................4 2..................................................................1 Kriterijumi za definisanje ruralnog razvoja..........................5 3...........................................1 Ruralni razvoj i ruralno područje.............................................................................................................9 4................................1 Evolucija koncepta ruralnog razvoja......... UVOD.................................................9 5......Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije....................9 4.......................................................................... KONCEPT RURALNOG RAZVOJA.........7 4...........................................................................

UVOD Osnovni problem smanjenja siromaštva i gladi u svetu danas postaje sve izraženiji. ali ipak kao deo novog integralnog koncepta ruralnog razvoja. teorije ruralnog razvoja 1. Četvrto poglavlje koje je prikazano pre zaključnog dela govori o konceptu ruralnog razvoja koji se bazira na evoluciji koncepta ruralnog razvoja. čak ni sama poljoprivreda ne zauzima onu poziciju koju bi trebalo. menjao svoju definiciju i prilagaođavao se trentunom stanju privrede. najveći i najvažniji. U našoj zemlji se zanemarljivo malo pažnje pridaje ruralnom razvoju. Više od 70% ekstremno siromašne populacije živi u ruralnim regionima pa se može reći da se ovi problemi mogu rešiti ukoliko se veća pažnja posveti upravo tim regionima. U Republici Srbiji situacija se ne razlikuje mnogo od one na svetskom nivou. u zavisnosti od stepena ekonomskog razvoja. bavimo i problematikom definisianja ruralnog razvoja sa posebnim osvrtom na kriterijume za definisanje ruralnog razvoja. U ovom radu se pored uvodnog dela koji je prikazan u prvom poglavlju. Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 3 . uz opis povezanosti ruralnog razvoja i Evropske Unije. danas je situacija drugačija jer je razvoj primarnog sektora shvaćen kao jedan deo.Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije. U prošlosti se ruralni razvoj izjednačavao sa razvojem poljoprivrede. prikazanog u drugom poglavlju. Slična situacija je i sa definicijom samog ruralnog područja koje se i danas još uvek najčešće definiše principom isključivosti odnosno ono što nije urbano mora biti ruralno. Sam ruralni razvoj je koncept novijeg datuma koji je kroz istoriju. takođe. s obzirom na evidentnu činjenicu da su te dve oblasti rešenje problema sa kojima se susreće naše stanovništvo. međutim. Treće poglavlje govori o povezanosti ruralnog razvoja i poljoprivrede.

dakle isključivo poljoprivreda. postoji i multifunkcionalna definicija Evropske unije koja kaže da ruralni razvoj u odnosu na društveni ima trostruku ulogu:  Ekonomsku – ruralni razvoj bi trebao osigurati stanovništvu određene proizvodne zalihe prehrambenih proizvoda i obnovljivih primarnih sirovina. teorije ruralnog razvoja 2. Nadalje. Istorijski gledano.  prostorni pokazatelj – prema kojem je ruralno neograničeni prostor sa namenom različitom od urbanog prostora.Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije. postoji i sociološki aspekt koji kaže da je „ruralno“ sredina koju karakteriše jaka zaostalost u odnosu na tehnološki i kulturni razvoj koji je uočljiviji u urbanoj sredini.  Društvenu – zbog broja stanovnika i delatnosti koju oni obavljaju međusobni odnos stanovnika je puno drugačiji od onog u gradu zato što stanovnici ruralnog područja imaju više osećaja za običaje i tradicije. pojam „ruralno“ označavao je nešto što se nalazi „izvan gradskih zidina“ dok sa ekonomskog aspekta možemo reći da je „ruralno“ teritorija koja se koristi za proizvodnju.  pokazatelj prema osnovnoj delatnosti stanovnika te teritorije . Takođe. DEFINISANJE RURALNOG RAZVOJA Postoje poteškoće sa određivanjem pojma ruralno. Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 4 .  pokazatelj prema prihodima – ruralni krajevi su mesta siromaštva. U prošlosti su se za analiziranje ruralnog sveta koristili različiti pokazatelji:  demografski – sva slabo naseljena područja su ruralna.  Ekološku – ruralna područja su pogodna za očuvanje flore i faune odnosno očuvanje prirode.

. opštine. teorije ruralnog razvoja 2.1 Kriterijumi za definisanje ruralnog razvoja Postoje dva kriterijuma za definisanje ruralnog prostora:  Administrativni kriterijum . pretežno urbane regije (manje od 15 % stanovništva regije živi u lokalnim ruralnim područjima). značajno ruralne regije (15 – 50 % stanovništva regije živi u lokalnim ruralnim područjima) i . Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 5 . pretežno ruralne regije (više od 50 % stanovništva regije živi u lokalnim ruralnim područjima). Temelji se na gustoći naseljenosti stanovništva.Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije.  Kriterijumi prema gustini naseljenosti odnosno definicija OECD-a - najčešći međusobno priznat i korišćen kriterijum za razlikovanje ruralnih i urbanih područja. ruralna područja. Na regionalnom nivou OECD definiše tri grupe područja. Na lokalnom nivou područja se klasifikuju kao ruralna ili urbana temeljem praga od 150 stanovnika na km2.razlika između ruralnih i urbanih područja se temelji na teritorijalnoj podeli prema kojoj su manje administrativne jedinice. zavisno od udela stanovništva u regiji koje živi u ruralnim lokalnim područjima: . dok su gradovi urbana područja.

kulturoloških osobina. i 1998. Takođe. područja. – 2000. (sa 5.Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije. odnosno koja su se izdvajala za razvoj ovog sektora privrede i populacije pretežno su bila usmerena ka poljoprivredi tj. – 1987. kako na nacionalnim tako i na međunarodnom nivou. ublažavanju ruralno – urbanih migracija stanovništva – a samim tim i uticaja na konačno smanjenje siromaštva. Od pedesetih godina prošlog veka ta sredstva (izdvajana za poljoprivredu) a samim tim i ruralni razvoj beleže kontinuirani pad. nisu uvek uzimale za ozbiljno ove mogućnosti ruralnog razvoja i često su te politike bile “krojene” upravo na štetu poljoprivrede i ruralne ekonomije.14 mlrd $ na 2. Sredstva koja se izdvajaju. teorije ruralnog razvoja 3. tradicija i istorijskog nasleđa ruralnih područja. sredstva koja su izdvajana za poljoprivredu (prema ODA – Official Development Assistance) u najmanje razvijenim zemljama kao i u zemljama sa niskim prihodom. smanjenju regionalnog dispariteta prihoda. ulagana u faktore koji će ovu proizvodnju dići na viši nivo. snižena su za 57% ako se posmatra period 1983. ekonomske i javne politike. Na svetskom nivou. ruralni razvoj može doprineti očuvanju životne sredine. 75% živi u ruralnim područjima i shodno tome. favorizujući industrijski i uslužni sektor. Od 1. Po svetskim podacima.2 milijarde ekstremno siromašnog stanovništva sveta. ekstremno siromaštvo je i dalje fenomen ruralnoih područja. šumarstva i svih srodnih aktivnosti koje omogućuju njihov opstanak. uprkos sve bržoj urbanizaciji. zavise od poljoprivrede. RURALNI RAZVOJ I POLJOPRIVREDA Nije preterivanje ako kažemo da će se svetski ciljevi smanjenja siromaštva i gladi u svetu ostvariti ukoliko dođe do razvoja ruralnih područja. Unapređenje ruralne ekonomije na jedan prihvatljiv i održiv način ima ogromnog potencijala u povećanju zaposlenosti. Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 6 . Uprkos tome.2 mlrd $) Prilikom pojašnjenja odnosa između ruralnog razvoja i poljoprivrede potrebno je pre svega razjasniti određene nejasnoće.

Savremeni problem sa kojima se svet suočava doveli su do preispitivanja starog i konačnog uspostavljanja novog stave u odnosu na poljoprivredu i ruralni razvoj. Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 7 . i shodno tome mere ruralnog razvoja svrstavale u paket mera za razvoj poljoprivrede. Milenijumski ciljevi i Strategija smanjenja siromaštva na nivou država). nepotrebno je reći da je to greška. Novopostavljeni ciljevi koji naglašavaju smanjenje svetskog siromaštva i gladi (kao npr. Naravno. primoravaju vladajuće politike da promene svoj princip i ruralni razvoj shvata kao mnogo širu kategoriju u odnosu na razvoj same poljoprivrede.Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije. Konceptualno pitanje od kojeg smo krenuli jeste uloga poljoprivrede kako u ruralnom tako i u sveukupnom razvoju i hipotezi da poljoprivreda može biti motivator i izuzezno značajan pdsticajni faktor ekonomskog rasta i razvoja zemalja u razvoju a shodno tome i faktor generalnog smanjenja siromaštva na globalnom nivou. teorije ruralnog razvoja U prošlosti se često dešavalo da su ekonomske politike različitih zemalja u praksi izjednačavale ruralni razvoj sa poljoprivredom.1 Ruralni razvoj i ruralno područje Pre svega potrebno je objasniti pojam ruralnog razvoja kao i samog ruralnog područja. analize i sinteze uz korišćenje zvanično dostupnih podataka. Definicija ruralnog razvoja je menjala svoj oblik kroz istoriju. što smo i pokušali metodom deskriptivne analize. Da bi se ova hipoteza potvrdila osnovno je bilo uspostaviti povratne veze između siromaštva i ruralnosti. u zavisnosti od primenjenih ekonomskih mehanizama i ciljeva razvoja. 3. Možda bi najjednostavniji oblik definicije ruralnog razvoja bio da je to razvoj koji koristi ruralnoj populaciji a gde se pod samim pojmom razvoj podrazumeva kontinuirano i održivo poboljšanje životnog standard pomenute ruralne populacije. pošto ti pojmovi još uvek izazivaju određene nesuglasice među autorima.

.) prikazuje ovaj vid shvatanja ruralnog razvoja kroz objašnjenje razlike između poljoprivrednog i ruralnog razvoja: “Poljoprivredni razvoj generalno pokušava da podigne poljoprivrednu proizvodnju i produktivnost na viši nivo i više je tehničke prirode. (Johnston.. Kasnije. takođe u 70 – im težište definicije ruralnog razvoja se pomerilo ka unapređenju javnih usluga za ruralno siromašne. teorije ruralnog razvoja Kako je u 60 – im i početkom 70 – ih godina prošlog veka osnovni concept razvoja bio intenzivna industrijalizacija.Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije. logično je da se i concept ruralnog razvoja uklapa u ovu sliku: “Ruralni razvoj je u svojoj osnovi deo strukturalne transformacije koju karakteriše diverzifikacija ekonomije koja se udaljava od poljoprivredne”. osnovna razlika između čistog poljoprivrednog razvoja i ruralnog razvoja je težište prvog na razvoju fizičkog kapitala a težište drugog humanog kapitala”. Lacroix (1985. Dakle. Ruralni razvoj je prvenstveno orijentisan na siromašne.. Usmeren je razvoj fizičkog kapitiala i sredstava za proizvodnju. Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 8 . 1970)..

Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije. ali i farmerskog preduzetništva. socijalnih i ekoloških principa) u okviru ruralne zajednice. Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 9 .  III faza – počela je ’90-ih i karakteriše je integralni pristup i međusektorska saradnja i koordinacija. teorije ruralnog razvoja 4.1 Evolucija koncepta ruralnog razvoja Evolucija koncepta ruralnog razvoja podeljena je u tri faze:  I faza – od osnivanja EEZ do ’70-ih kada je maksimalno podržavana poljoprivredna proizvodnja  II faza – od ’70-ih do kraja ’80-ih kada je ruralni razvoj sagledavan u kontekstu regionalnih i interregionalnih razvojnih politika. 4. Ruralni razvoj rekonstruiše narušenu ekonomsku osnovu ruralne ekonomije.2 Ruralni razvoj i EU Ruralna područja pokrivaju 80 % teritorije Evropske unije (EU) i u njima živi oko 25% njenog stanovništva i podeljena su na:  predominantno ruralna. KONCEPT RURALNOG RAZVOJA Ruralni razvoj podrazumeva integralno upravljanje prirodnim resursima na održiv način (usaglašavanje ekonomskih. 4. Politika ruralnog razvoja predstavlja program aktivnosti koje su usmerene ka potrebama ruralne zajednice.  značajno ruralna i  predominantno urbana područja. Ruralni razvoj je odgovor na pritisak koji je pratio modernizaciju evropske poljoprivrede.

godine. Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 10 . kojim se definiše više ciljnih programa. multisektorski. odnosno integralni pristup u obnovi i razvoju ruralnih područja. teorije ruralnog razvoja Poljoprivreda i šumarstvo su osnovni korisnici zemljišta i igraju ključnu ulogu u upravljanju prirodnim resursima u ruralnim područjima. EU od tada postepeno afirmiše novi teritorijalni. Najnovija politika ruralnog razvoja obezbeđuje nesmetan i uravnotežen razvoj u svim ruralnim područjima u EU.unecopn. Slika 1.pdf Ključni elementi strategije integralnog ruralnog razvoja se nalaze već u dokumentu «The future of ruralsociety» (Budućnost ruralnog društva) usvojenom 1988.Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije.org/Sumarstvoiruralnirazvoj. – Ruralni razvoj: gustina stanovništva u ruralnim i urbanism područjima Izvor: http://sume.

usmerenih ka mobilizaciji i racionalnoj prostornoj organizaciji u funkciji tržišno orijentisanog iskorišćavanja prirodnih. obnavljanje). Poljoprivreda. razvoja postoje revitalizacija (oživljavanje. kao i netolerantni odnos prema ruralnom prostoru uopšte. Ta briga bila je podstaknuta i evropskom regionalnom politikom koja značajnu pažnju posvećuje ruralnom prostoru i njegovom razvoju. ekološke i prostorne oblasti. poljoprivredi i njenim alternativnim delatnostima. Primarni sektor je osnova ruralnog razvoja i bez stabilne i zdrave poljoprivrede ne može se ni razmišljati o daljem ruralnom razvoju i smanjenju siromaštva. demografskih i materijalnih (proizvodnih) resursa ruralnih naselja i njima administrativno (atari) i funkcionalno pripadajućih teritorija (prostorno-uticajne sfere). depopulacija sa izrazitim trendom demografskog izumiranja. inicirali su porast brige o njihovom planiranju u Srbiji koja se intenzivnije manifestovala tek u poslednjoj deceniji prošlog veka. kao i visoka starost stanovništva. republički ili savezni). prioritetno pitanje prosperitetnog ruralnog. teorije ruralnog razvoja 5. ruralni razvoj i siromaštvo su uskoro povezani. ruralnih naselja i teritorija. Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 11 . dominacija poljoprivrede i slabo proširivanje ostalih proizvodnih i neproizvodnih delatnosti i sl. društvene. Imajući u vidu dosadašnji razvoj i postojeće ruralno stanje u Srbiji. subregionalnom i lokalnom (opštinski). Da bi došlo do ruralnog razvoja potrebno je razvijati poljoprivredu koja će kao posledicu imati smanjenje siromaštva ruralne populacije.Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije. znatna zastupljenost dnevnih migracija nepoljoprivrednog i mladog stanovništva. komunalnim i objektima životnog standarda. Zapostavljanje seoskih naselja. regionalnom. Obeležja najvećeg dela ruralnog prostora u našoj zemlji su: retka naseljenost. ZAKLJUČAK Ruralna područja su specifične i kompleksne privredne. intervencija i akcija iniciranih na različitim nivoima – državnom (nacionalni. ali i sveukupnog. Revitalizacija se može definisati kao skup planski osmišljenih (kontinuiranih i povremenih) mera. zatim slaba opremljenost saobraćajnim.

teorije ruralnog razvoja Literatura [1] dipl.Seminarski rad: Ruralni razvoj – ciljevi i strategije.11.org/Sumarstvoiruralnirazvoj.pdf. šumarstva i vodoprivrede Republike Srbije (dostupno na: http://sume. ing. Dragan: “Ruralni razvoj i šumarstvo”.2012.html Nikola Nedeljković i Lazar Petrović 12 .seminarskirad.pdf [3] http://www.hr/files/ruralni%20razvoj_txt.unecopn. šum. preuzeto: 18.rs/5058-5055-poljoprivreda-Ruralni-razvoj- siromastvo-i-poljoprivreda. Stefanović. Ministarstvo poljoprivrede .) [2] http://cerovlje.