You are on page 1of 4

P olityka III R zeszy w okupowanej P ol­ sce t. by wykazać. koncentrację dotych­ czasowych badaczy głów nie na tem atyce m artyrologii i ruchu oporu oraz. Problem atyką okupacyjną zajm owali się w pierwszym ćwierćw ieczu Polski Ludowej i poświęcają jej aktualnie sporo uwagi historycy dziejów politycznych. Warszawa 1970. Te dwa im pulsy. rosła nasza w iedza o okupowanej Polsce. decydując się na napisanie omawianej publikacji. M usiał bowiem sam przeprowadzić badania nad wielom a szczegółowym i zagadnieniam i. gospodarczych. Skoncentrow anie równocześnie w ysiłków aż tylu i to róż­ nych dziedzin nauki na tem atyce okupacyjnej w ynika nie tylko z jej olbrzymiej w agi naukowej. rozszerzały krąg osób twórczo zajm ujących się dzie­ jami tego najtragiczniejszego w naszej najnowszej historii okresu. s. naukowy i polityczny. Madajczyk. pedagodzy. wojskow ości. uzyskiw aliśm y roz­ w iązanie coraz nowych problem ów naukowych. Pomija on takie zdawałoby się oczyw iste fakty. D zięki intensyw nej pracy w ielu uczonych i zespołów badawczych oraz wydatnej pomocy państwa. ale rów nież i stałej aktualności politycznej. Antoni Czubiński Czesław M a d a j c z y k . M a d a j c z y k . kultury. ruchu 20 lipca w terenie po to. jakim dla narodu polskiego ' była hitlerowska okupacja. iż tylko ten ruch zasługuje na uwagę i uznanie. bo liczące prawie 1200 stron druku dzieło „Polityka III Rzeszy w okupowanej P olsce”. I. Zestawienie publikacji naukowych traktujących o okupacji w Polsce stanowiłpby już dzisiaj pokaźny tom biblio­ graficzny. do tego czasu nie opracowanymi. do którego dotarł jako pierwszy z Polaków z kraju. W ym a­ gało to od niego między innym i dokonania czasochłonnej kwerendy archiwalnej w kraju i za granicą. Polski. lekarze. ekonomiści.o osoby bardzo wysoko postawione. do których zaliczyć należy przede w szystkim charakter przyczynkarski dużej liczby rpzpraw. stanął przed bardzo trudnym zadaniem. w tym rów ­ nież finansow ej. Cz. ruchu robot­ niczego i wychowania. R E C E N Z JE 349 Autor dokonał w swej pracy zadziwiającej w olty. Dzięki temu praca przynosi w iele nieznanych dotąd fak ­ . Spod pióra w ięc bardzo kompetentnego uczonego wyszło olbrzymie. II. ustroju. Zebrał dużą ilość dowo­ dów świadczących o braku działalności tzw. ale również i inych podbitych przez hitleryzm krajów. Natom iast analiza stanu faktycznego jest bardzo solidna i przynosi w iele ciekawych ustaleń. skończył się fiaskiem . brak w ogóle syntetycznego opracowania dziejów okupacji w P ol­ sce. jak to iż ruch ten m iał bardzo ograniczony za­ sięg. 664. Wyroki śmierci objęły jak wiadom. w tym również w Bundesarchiv w Koblencji. dalej prawnicy. W nioski Steinberga nie są w ięc w pełni uzasadnione i wymagają pewnych korektur. t. św ietny znawca problem atyki okupacyjnej nie ty lk o . uzupełnio­ ny w drodze ankiet i w yw iadów . Lata okupacji hitlerowskiej w Polsce wzbudzają nadal zainteresowanie w ielu dyscyplin naukowych. psycho­ lodzy i socjolodzy. Dokładniejsza jednak analiza tego drukowanego dorobku naukowego w ykazuje także w iele jego ujemnych stron. 528. W w yniku mrówczej pracy w w ielu archiwach i bibliotekach zgromadził olbrzymi m ateriał faktograficzny. w ykazał dużo niezdecydowania i niezorganizowania i ostatecznie również celu nie osiągnął. ponadto straty spowodowane przez n ie­ przem yślane w ystąpienie „nowoczesnego” ruchu okazały się w cale niem ałe. rodziły w minipnym ćw ierćw ieczu Polski Ludowej coraz nowe pom ysły badawcze. s. W e­ dług danych angielskich za udział w ruchu 20 lipca aresztowano bowiem kilka­ naście tysięcy osób. W ypełnienia tej ostatniej dotkliwej w naszej literaturze historycznej luki podjął się Cz. który prawie w całości zużytkował w swoim m onumetalnym dziele. co najważniejsze.

Zgodnie z intencją autora celem recenzowanej publikacji m iało być om ów ie­ nie polityki okupanta na ziem iach polskich. na co zw rócił uwagę już jeden z recenzentów Czyż bowiem takie zagad­ nienia jak w ysiedlanie i przesiedlanie ludności polskiej. DUT otrzymała tylko niew ielki odsetek skonfiskow anego przez НТО majątku ludności. i słusznie. W tym kontekście żałować należy że nie postaw ił on przysłow iow ej kropki nad i. 517 w tom ie I jest wzm ianka o dokonywaniu przenoszenia majątku przez НТО głów nie na D'UT. doczekaliśm y się w reszcie po dwudziestu pięciu latach od zakończenia w ojny pierwszej syntezy dziejów okupacji w Polsce. Pożądane byłoby również połączenie rozważań o cenach ze stosunkami rynkowym i. które postanow ił przeanalizować. znajdującego się w posiadaniu НТО. co w konsekw encji prowadzi do rozbicia problemu. W rzeczyw istości zaś dwutom owe studium Cz. H erbst. Rzecz zrozumiała. D zięki takiem u postępowaniu autora otrzym a­ liśm y pierwsze w naszej literaturze historycznej stojące na w ysokim poziomie naukowym wszechstronne studium o polityce III Rzeszy na okupowanym tery­ torium jej wschodniego sąsiada. ale czy najlepszy? Osobiście mam co do tego w ątpliw ości. Madajczyka przynosi w ięcej aniżeli zapowiada jego tytuł. ale także i problemów. polityka ludnościowa władz . W ątpliwości budzą także niektóre twierdzenia autora. uczyniłoby pracę bardziej przystępną dla szerszego kręgu czytelników i zapo­ biegło roztrząsaniu te g o ’ samego problemu na różnych. „ K u l t u r a ” n r 39 z 27 w r z e ś n ia 1970. N ie przekonuje m nie rów nież um ieszczenie w dwóch róż­ nych częściach om ówienia takich zagadnień.350 R E C E N Z JE tów o podstaw owym znaczeniu dla oceny szeregu skom plikowanych procesów życia okupacyjnego w Polsce. jak np. w postaci poświęcenia kilku stron druku w ogóle ruchow i oporu w Polsce. i m nóstwo proble­ mów. w następujących po sobie rozdziałach. osadnictwo Niem ców. co udpwodnił sw ym w ystąpieniem na konferencji naukowej p ośw ię­ conej drugiej w ojnie św iatow ej. Tej palm y pierw szeństw a nikt już Cz. Część bowiem polskiego i żydowskiego mienia. jakim dysponował autor. Madajczyk jest również w tej dziedzinie świetnym specjalistą. zorganizowanej w m aju 1970 r. jak organizacja powszechnego przy­ musu pracy i zmiany w zatrudnieniu. Wartościowo biorąc. zagadnienie zagłady Żydów. Madajczyka o polityce III Rzeszy to nie tylko bogactwo faktów. a prof. nastręczały mu zapewne trudności w e w ła ­ ściwym skonstruowaniu pracy. na przedstaw ienie rów nież reakcji społeczeństwa polskiego na poczynania w ładz hitlerowskich. nie ułatw ia śledzenia toku w yw odów autora oraz czyni publikację trudną w czy­ taniu. sprawa kościoła katolickiego czy też RGO. Madajczyk nie pominął ani zagadnień zaliczanych do drażliwych lub delikatnych. W obecnym układzie treści np. częściowo zupełnie nowych. nie są częściam i składow ym i pojęcia polityki ludnościpwej? Ujęcie tych w szystkich kw estii w jednej części. Cz. i S t. Zasada audiatur et altera pars. M adajczyka „P o l i t y k a III Rzeszy w o k u p o w a n e j P o ls c e ”. . ludobójstwo. Na s. częścipwo ponownie głęboko przem yślanych. odległych nieraz pd siebie stronach książki. ale rów nież i w ra­ mach kilku odrębnych części. Ten niedosyt odczuwa się przy czytaniu książki. ani też nie zawahał się przedstawić poglądów przeciwników. ściśle ze sobą się wiążących.okupa­ cyjnych jest om awiana nie tylko w kilkunastu rozdziałach. często w recenzowanej pracy stosowana. Książka Cz. M adajczykowi nie odbierze. przejęłp państwo i władze samorządowe. tak często n ie­ stety spotykanych w niektórych naszych opracowaniach dotyczących drugiej w o j­ ny światow ej. przedstawionych w sposób daleki od uproszczeń. świadom e w yniszczanie w obozach przez pracę. Obfitość m ateriału źródłowego. że autor w ybrał jeden z moż­ liw ych w ariantów konstrukcji. w Moskwie. Autor zdecydował się. pozw oliła na wypow iadanie bardzo w y ­ ważonych i obiektyw nych sądów.

nie obniżają wysokiej rangi naukowej om awianej publikacji. znalazło się w posiadaniu N iem ców w iele dzieł sztuki. a na Pomorzu Interne Umsiedlung). a więc w tym ostat­ nim roku więcej niż w ynosił w 1937 r. że DUT otrzy­ mała w iele gospodarstw rolnych od Ostdeutsche Landbew irtschaftungsgesellschaft mbH (przemianowej od 1 lipca na R eichsbew irtschaftungsgesellschaft mbH). 542). 4 W A P P o z n a ń . 1940/41 — 253 tys. W ym ienione uwagi krytyczne. Zbyt zaniżone dane statystyczne podaje Cz. przenoszenia Żydów z zaj­ mowanych przez nich do tego czasu mieszkań do gett. St. m iędzy nimi zdeponowane w Muzeum w Kórniku i w Muzeum Czartoryskich w Pleszew ie4. 35 і 40. c it. 383). gdyż z powodu przeciągającego się druku pracy (ponad 2 lata) nie mógł on w ykorzystać najnowszej literatury. Różnica w tym przypadku w ynosi kilkaset ty się­ cy osób 5. Na tak zwanych ziemiach wschodnich w cielonych do Rzeszy już w e wrześniu 1939 r. Prawdą jest natomiast. ton. s. II. s. jak np. N ie brak w recenzowanej publikacji też i drobniejszych potknięć °. s. 7 S t. 19—20. D e u ts c h e s Z e n t r a l a r c h i v [ D Z A] P o ts d a m . ż e N ie m c y p o d c z a s w y c o f y w a n i a s ię z a m o r d o w a l i w o b o z ie k o n c e n tra c y jn y m w Z a b ik o w ie 200 o s ó b (t. a n ie w ó jte m itp . Za część tych niew łaściw ości nie można obwiniać autora. z e s p ó ł R e i c h s m m is te r iu m f ü r E r n ä h r u n g u n d L a n d w i r t s c h a f t n r 2632. częściowo zapewne dyskusyjne. p o d c z a s g d y w r z e c z y w is to ś c i r o z ­ s t r z e l a l i b ą d ź s p a li li ż y w c e m 160 o s ó b . . eksport Polski. osiągnięciem pio­ nierskim i w nosi trw ałe wartości do rozwoju polskiej nauki historycznej.und G aststättengesellschaft mbH itp. 1941/42 — 545 tys. s. w iele obiektów w raz z ich wyposażeniem zostało przekazanych odpłatnie bądź też nieodpłatnie różnym spółkom. uprawnionej do konfiskowania obiektów rolnych (НТО nie przeprowadzała w rol­ nictw ie konfiskat) -. zesp ó ł T re u h a n d s te łle P o se n n r 1. β N p. Die Ho­ tel. P o z n a ń 1969. N ie odpowiada również prawdzie twierdzenie o niedobo­ rach zboża w kraju W arty i uzupełnianiu tego deficytu przez przywóz z R ze­ szy (t. C z. N ieścisła jest także podana przez Madaj- czyka data rozpoczęcia grabieży w Polsce dzieł sztuki (październik 1939). ß D o c u m e n t a O c c u p a tio n ís t. Duże ilości zboża do Rzeszy wywożono rów nież i w latach następnych. ani też zmiany mieszkań przez Polaków w tym sam ym budynku (zmuszanie przez władze hitlerow skie do opuszczania mieszkań lepszych na rzecz znajdujących się w piwnicach i na stry ­ chach oraz m ieszkań mniejszych). H o h e n s te in b y ł b u r m i s t r z e m w P o d d ę b ic a c h . ton i w r. H e r b s t 7. Książka ta jest. Madajczyk odnośnie do przesiedleń ludności w e­ wnątrz poszczególnych okręgów adm inistracyjnych (tak zwane w kraju Warty Verdrängung. Kraj W arty dostarczył Rzeszy następujące ilości zbóż: w r. Czesław Łuczak 2 W A P P o z n a ń . 129—140. N ie­ które z nich w ym ienił już prof. z e s p ó ł D e r C h e f d e r Z i v i l v e r w a l t u n g b e im M i l i t ä r b e f e h l s h a b e r P o s e n n r 54. X I—X II. z e s p ó ł R e i c h s f i n a n z m i n i s t e r i u m n r 8014. V III . Die Handwerksaufbau Ost GmbH. M a d a jc z y k p o d a je . które nie obejmują przesiedleń ludności pol­ skiej dokonanych w pierwszych m iesiącach okupacji. s. 3 D Z A P o ts d a m . Autor przytacza w tym przy­ padku oficjalne dane niem ieckie. H e r b s t . Grund­ stücksgesellschaft der НТО (GHTO). w przem yśle i handlu). o p . Z Niem iec przywożono jed y­ nie niew ielkie ilości zboża sie w n e g o 3. R E C E N Z JE 351 bardzo dużą liczbę nieruchom ości i ruchomości sprzedano osobom prywatnym (np. I. s.