You are on page 1of 354

1

Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

2
3o Πανελλήνιο Επιστημονικό Συνέδριο
1 o Πα νελ λήν ιο Επ ισ τημονικό Συνέδριο

Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση,
Τo Σύγχρονο
Κοινωνία Σχολείο
και Πολιτική Παιδεία
μέσα από το πρίσμα των Ανθρωπιστικών
και Κοινωνικών Επιστημών:
Aπό τη θεωρία στην καθημερινή πρακτική
ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
Eπιμέλεια έκδοσης:
Σπύρος Χ. Πανταζής
Ελένη Π. Μαράκη
Eπιμέλεια έκδοσης:
Μαρία Ι. Καδιανάκη
Σπύρος Χ. Πανταζής
Εμμανουήλ Δ. Μπελαδάκης
Ελένη Π. Μαράκη
Γεώργιος Ε. Στριλιγκάς
Μαρία Ι. Καδιανάκη
Ιωάννης Α. Τζωρτζάκης
Εμμανουήλ Δ. Μπελαδάκης
Πολυχρόνης Ε. Σιφακάκης
Χρήστος Σ. Ντρουμπογιάννης

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2017
Η ΡΑ Κ Λ Ε Ι Ο 2 0 1 5

11
3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
Ι.Α.Κ.Ε. 1ο
Ι.Α.Κ.Ε. 1ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

I.A.K.E.
I.A.K.E.
IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ
IIΝΣΤΙΤΟΥΤΟ
N ST I T U T E ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ AΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ
O F H U M A N I T I ES N D S O C I A LΕΠΙΣΤΗΜΩΝ
S C I E N C ES
IΈβανς
N ST I83-85
T U T EΓρ.
O Α11
F H UΤ.Κ.
MA N201
71 I T I ES A N D Κρήτης
Hράκλειο S O C I AΤηλ./Fax.
L S C I E N2815
C ES 200045
Website: iake.weebly.com www.iake.gr
Website: iake.weebly.com www.iake.grwww.iake.gr
IΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
IΑΚΕ
IΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών
«Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και και Κοινωνικών
Κοινωνικών Επιστημών»
Επιστημών»
iakekriti@gmail.com
iakekriti@gmail.com
Συνδιοργάνωση:
Συνδιοργάνωση:
Συνδιοργάνωση:
Περιφέρεια Κρήτης
Περιφέρεια
Περιφέρεια Κρήτης
Κρήτης
Κρήτης, Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου
Περιφέρεια
TIMELESS Κρήτης, Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου
GREECE
Σε συνεργασία με την Πανελλήνια Ένωση Γενικών Γραμματέων
Influence on Philosophy, Science and Technology
Σε συνεργασία
Τοπικής με την Πανελλήνια
Αυτοδιοίκησης «ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ»Ένωση Γενικών Γραμματέων
Διεθνές Κέντρο Επιστημών και Ελληνικών Αξιών
Τοπικής Αυτοδιοίκησης «ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ»
Οι αναφορές(citations)
Οι αναφορές (citations) σε άλλες επιστημονικές-ερευνητικές
σε επιστημονικές-ερευνητικές εργασίες
εργασίες γίνονται γίνονται με
με βιβλιογραφική
βιβλιογραφική
παραπομπή παραπομπή στους συγγραφείς, τον τίτλο και την παρούσα δημοσίευση.
Οι αναφορέςστους συγγραφείς,
(citations) τον τίτλο και τα στοιχείαεργασίες
σε επιστημονικές-ερευνητικές της δημοσίευσης.
γίνονται με βιβλιογραφική
παραπομπή στους συγγραφείς, τον τίτλο και τα στοιχεία της δημοσίευσης.
Επιτρέπεται ηη έντυπη
έντυπη ήή ηλεκτρονική αναπαραγωγή της της συγκεκριμένης
συγκεκριμένης επιστημονικής
επιστημονικής
εργασίας μόνοη για
Επιτρέπεται εκπαιδευτική
έντυπη ή ερευνητική
ή ηλεκτρονική χρήση και
αναπαραγωγή την προϋπόθεση
προϋπόθεση
τηςμεσυγκεκριμένης
την ότι τα
ότι τα τυχόν
τυχόν
επιστημονικής
αντίγραφα περιλαμβάνουν
περιλαμβάνουν
εργασίας μόνο για εκπαιδευτικήτην αρχική σελίδαχρήση
ή ερευνητική την
και την παρούσα
καιπαρούσα σημείωση πνευματικών
σημείωση
με την προϋπόθεση πνευματικών
ότι τα τυχόν
δικαιωμάτων. Απαγορεύεται την
αντίγραφα περιλαμβάνουν αυστηρά
αρχικήη αναδημοσίευση, όλου των
των πρακτικών
μέρους ή σημείωση
σελίδα και την παρούσα όλου πρακτικών
πνευματικώνγια
για
οικονομικό όφελος,
δικαιωμάτων. χωρίς την
Απαγορεύεται έγγραφη
αυστηρά του εκδότη
άδεια του εκδότη.
η αναδημοσίευση, Νόμος
(Νόμος
μέρους 2121/1993
2121/1993
ή όλου και κανόνες
και
των πρακτικώνκανόνες
για
Διεθνούς Δικαίου
οικονομικό όφελος,πουχωρίς
ισχύουν
την στην Ελλάδα.
Ελλάδα).
έγγραφη άδεια του εκδότη (Νόμος 2121/1993 και κανόνες
Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα).
Eπιμέλεια έκδοσης:
Eπιμέλεια έκδοσης: Ελένη Π. Μαράκη
Σπύρος Χ. Πανταζής,
Eπιμέλεια έκδοσης:
Μαρία Ι. Καδιανάκη, Ελένη
Σπύρος Χ. Πανταζής, Π. Μαράκη
Εμμανουήλ Δ. Μπελαδάκης
ΣπύροςΙ.Χ.Καδιανάκη,
Μαρία Πανταζής, Ελένη Π. Μαράκη
Εμμανουήλ Δ. Μπελαδάκης
Γεώργιος
Μαρία Ε. Στριλιγκάς,
Ι. Καδιανάκη, Ιωάννης Α.Δ.Τζωρτζάκης
Εμμανουήλ Μπελαδάκης
Γεώργιος Ε. Στριλιγκάς, Ιωάννης Α. Τζωρτζάκης
Πολυχρόνης
Πολυχρόνης Ε. Σηφακάκης,
Ε. Σιφακάκης,
Γεώργιος Ε. Στριλιγκάς, Χρήστος
Ιωάννης Σ.Σ.Ντρουμπογιάννης
Α. Τζωρτζάκης
Χρήστος Ντρουμπογιάννης
Πολυχρόνης Ε. Σηφακάκης, Χρήστος Σ. Ντρουμπογιάννης
Εκδόσεις Ινστιτούτο
Εκδόσεις Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών
Ανθρωπιστικών και
και Κοινωνικών
Κοινωνικών Επιστημών
Επιστημών
CopyrightΙνστιτούτο
Εκδόσεις
Copyright © 2016
© 2017 Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών
Copyright © 2016
Σχεδιασμός εξωφύλλου & εκτύπωση:
Σχεδιασμός εξωφύλλου & εκτύπωση:
Γραφικές Tέχνες
Σχεδιασμός ΕΜΜ. ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ
εξωφύλλου & ΣΙΑ Ε.Ε
& εκτύπωση:
Γραφικές
Κομνηνών 68Tέχνες ΕΜΜ. ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ
Πόρος, Ηράκλειο Κρήτης & ΣΙΑ Ε.Ε
Γραφικές
Κομνηνών
Τ.: 68Tέχνες
Πόρος,
2810 227933, ΕΜΜ. ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ
Ηράκλειο Κρήτης
E.: printpat@otenet.gr & ΣΙΑ Ε.Ε
Τ.: 2810 227933,
Κομνηνών E.: printpat@otenet.gr
68 Πόρος, Ηράκλειο Κρήτης
Τ.: 2810 227933, E.: printpat@otenet.gr
ISBN: 978-618-81896-5-2
ISBN: 978-618-81896-1-4
ISBN: 978-618-81896-1-4
2
2
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ

Διοικητικό Συμβούλιο του Ινστιτούτου
Πρόεδρος:
Μαράκη Ελένη του Παντελή

Αντιπρόεδρος:
Μπελαδάκης Εμμανουήλ του Δημητρίου

Γενική Γραμματέας:
Καδιανάκη Μαρία του Ιωάννη

Ταμίας:
Ντρουμπογιάννης Χρήστος του Σταύρου

Γραμματέας Εκδόσεων, Βιβλιοθήκης και Έντυπου Υλικού:
Στριλιγκάς Γεώργιος του Εμμανουήλ

Γραμματέας Οργανωτικού, Ηλεκτρονικής Δικτύωσης
και Επικοινωνίας:
Τζωρτζάκης Ιωάννης του Αντωνίου

Γραμματέας Καινοτόμων Προγραμμάτων,
Διεθνών Συμπράξεων και Ανταλλαγών:
Σιφακάκης Πολυχρόνης του Αντωνίου

Ελεγκτική Επιτροπή του Ινστιτούτου
Πρόεδρος:
Μηλάκης Εμμανουήλ του Ηρακλή

Αντιπρόεδρος:
Φαραζάκης Νικόλαος του Δημητρίου

Γραμματέας:
Σκουλά Ειρήνη του Νικολάου

3
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

4
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Επιστημονική Επιτροπή του Συνεδρίου 30
Οργανωτική Επιτροπή του Συνεδρίου 32
Γραμματεία του Συνεδρίου 32
Θεματικές Ενότητες του Συνεδρίου 34
Χαιρετισμός Περιφερειάρχη Κρήτης 35
Χαιρετισμός Αντιπεριφερειάρχη Π.Ε. Ηρακλείου 36
Καλωσόρισμα της Προέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής και του Προέδρου της
Επιστημονικής Επιτροπής 37
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ 39
ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΟΜΙΛΗΤΕΣ
Κατανοώντας και αλλάζοντας τον κόσμο 57
Ιωσήφ Σηφάκης, Ακαδημαϊκός, Διευθυντής του Center for Integrative Research στην Grenoble, Ιδρυτής
του εργαστηρίου Verimag στην Grenoble, Βραβείο Turing 2007
Η Πολιτική Παιδεία ως Παράγοντας Πολιτικοποίησης: Συναντήσεις, Αποκλίσεις και
Παθολογίες 58
Κώστας Λάβδας, Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
Critical Theory, Bildung, Democracy – or: On the Political Productivity of a Critical Theory of
Bildung 58
Heinz Sünker, Professor, School of Human and Social Sciences, University of Wuppertal
Mapping the Greek Youth: Youth Unemployment, Social Vulnerability and issues of Civic
Values and Political Behavior 59
Νίκος Παπαδάκης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
The Crisis for Young People in the UK: Generational Inequalities in Education, Work,
Housing and Welfare 60
Andy Green, Professor of Comparative Social Science, Director of ESRC research Centre on Learning and
Life Chances (LLAKES)
Πολιτική Παιδεία και Παιδαγωγούσα Πολιτεία 60
Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια, Πρόεδρος Τμήματος Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστημίου Κύπρου
Broadening our horizons, sharpening our focus: the contributions of childhood sociology to
politics citizenship in childhood 61
Jo Moran-Ellis, Professor, Department of Sociology, University of Sussex, UK
Πολιτική Παιδεία στην κοινωνία της μετανάστευσης 61
Wassilios Baros, Καθηγητής Πανεπιστημίου Σάλζμπουρκ, Aυστρία
Συμβουλευτική Σταδιοδρομίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση: Η Περίπτωση του
Πανεπιστημίου Μακεδονίας 62
Αχιλλέας Ζαπράνης, Πρύτανης Πανεπιστημίου Μακεδονίας
A Progress in Democracy. Human Development, Capabilities Perspectives and Flourishing
Life 63
Hans-Uwe Otto, Professor University of Bielefeld, Bielefeld Center for Education and Capability Research

5
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
ΣΥΜΠΟΣΙΑ
ΠΡΩΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ - ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Η διαπολιτισμική διάσταση στη διδασκαλία
ΣΥΜΠΟΣΙΑ
της Γλώσσας,
ΠΡΩΤΟ των Μαθηματικών
ΣΥΜΠΟΣΙΟ - ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ και της ΙστορίαςΗ διαπολιτισμική διάσταση στη διδασκαλία68
ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ
τηςδιαπολιτισμική
Η Γλώσσας, των διάσταση
Μαθηματικών και της Ιστορίας
στη διδασκαλία της Ιστορίας 68
67
Αιμίλιος Σολωμού, Εκτελεστικός
Η διαπολιτισμική διάσταση στη Αντιπρόεδρος
διδασκαλίαΔιοίκησης Πανεπιστημίου Λευκωσίας
της Ιστορίας 67
Η διαπολιτισμική
Αιμίλιος διάσταση στη
Σολωμού, Εκτελεστικός διδασκαλία
Αντιπρόεδρος των Μαθηματικών
Διοίκησης Πανεπιστημίου Λευκωσίας 68
Κωνσταντίνος Ξενοφώντος, Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Η διαπολιτισμική διάσταση στη διδασκαλία των Μαθηματικών 68
Διαπολιτισμικότητα
Κωνσταντίνος και σχολική
Ξενοφώντος, Λέκτορας,βελτίωση: Βελτιώνοντας
Πανεπιστήμιο Λευκωσίας το σχολείο σε συνθήκες
πολιτισμικού πλουραλισμού
Διαπολιτισμικότητα και σχολική βελτίωση: Βελτιώνοντας το σχολείο σε συνθήκες 68
Χριστίνα Χατζησωτηρίου,
πολιτισμικού πλουραλισμού Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας 68
ΚριτικόςΧατζησωτηρίου,
Χριστίνα σχολιασμός των τριών εισηγήσεων
Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας 68
Παναγιώτης Αγγελίδης, Κοσμήτορας,
Κριτικός σχολιασμός Σχολή Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
των τριών εισηγήσεων 68
ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ
Παναγιώτης - ΠΑΓΚΡΗΤΙΑΣχολή
Αγγελίδης, Κοσμήτορας, ΕΝΩΣΗ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ
Επιστημών ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ
Αγωγής, Πανεπιστήμιο Αστυνομία και
Λευκωσίας
κοινωνία ΣΥΜΠΟΣΙΟ - ΠΑΓΚΡΗΤΙΑ ΕΝΩΣΗ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ Αστυνομία και
ΔΕΥΤΕΡΟ
κοινωνία και οδική ασφάλεια. Ένταξη προγραμμάτων κυκλοφοριακής αγωγής στη
Εκπαίδευση
σχολική
Εκπαίδευσηκοινότητα
και οδική ασφάλεια. Ένταξη προγραμμάτων κυκλοφοριακής αγωγής στη 69
Χρυσάκης Νικόλαος, Αστυνομικός Υποδιευθυντής, Υποδιευθυντής Αστυνομικής Διεύθυνσης Νομού
σχολική κοινότητα 69
Λασιθίου
Χρυσάκης Νικόλαος, Αστυνομικός Υποδιευθυντής, Υποδιευθυντής Αστυνομικής Διεύθυνσης Νομού
Η έννομη τάξη στην Ελλάδα σε περίοδο κρίσης και ο κοινωνικός ρόλος της Αστυνομίας
Λασιθίου 70
Παπαθανασίου
Η έννομη τάξηΕλένη, Αστυνόμος
στην Ελλάδα σεΑ΄, Προϊστάμενη
περίοδο Γραφείου
κρίσης Τύπου Γενικής
και ο κοινωνικός Περιφερειακής
ρόλος της Αστυνομίας 70
Αστυνομικής Διεύθυνσης Κρήτης, Α΄ Αντιπρόεδρος Ένωσης Αξιωματικών Αστυνομίας Κρήτης
Παπαθανασίου Ελένη, Αστυνόμος Α΄, Προϊστάμενη Γραφείου Τύπου Γενικής Περιφερειακής
Η μάστιγα των ναρκωτικών. Τρόποι αντιμετώπισης του φαινομένου από την
Αστυνομικής Διεύθυνσης Κρήτης, Α΄ Αντιπρόεδρος Ένωσης Αξιωματικών Αστυνομίας Αστυνομία
Κρήτης 71
Καρανδινός Εμμανουήλ, Αστυνόμος Α΄, Διοικητής Τμήματος Δίωξης Ναρκωτικών Ηρακλείου
Η μάστιγα των ναρκωτικών. Τρόποι αντιμετώπισης του φαινομένου από την Αστυνομία 71
Κριτικός σχολιασμός
Καρανδινός Εμμανουήλ, Αστυνόμος Α΄, Διοικητής Τμήματος Δίωξης Ναρκωτικών Ηρακλείου 71
Καραμαλάκης Μιχαήλ, Αντιστράτηγος, Προϊστάμενος Επιτελείου του Αρχηγείου της Ελληνικής
Κριτικός σχολιασμός 71
Αστυνομίας
Καραμαλάκης Μιχαήλ, Αντιστράτηγος, Προϊστάμενος Επιτελείου του Αρχηγείου της Ελληνικής
ΤΡΙΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ - ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΚΥΠΡΟΥ Ψηλαφώντας ζητήματα στο Κυπριακό
Αστυνομίας
Εκπαιδευτικό
ΤΡΙΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ Σύστημα
- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΚΥΠΡΟΥ Ψηλαφώντας ζητήματα στο Κυπριακό
Εκπαιδευτικό
Ένα οδοιπορικόΣύστημα
στην κατεχόμενη γη μας … 72
Νίκη Μικελλίδου, Διευθύντρια
Ένα οδοιπορικό Δημοτικής
στην κατεχόμενη Εκπαίδευσης,
γη μας … Κύπρος 72
Οικονομική
Νίκη κρίση,
Μικελλίδου, κοινωνική
Διευθύντρια ανομία,Εκπαίδευσης,
Δημοτικής οικογένεια Κύπρος
και εκπαίδευση 73
Νίκος Ροδοσθένους, Αναπληρωτής καθηγητής, Head of Research Centre “Aristotelis” CDA College,
Οικονομική κρίση, κοινωνική ανομία, οικογένεια και εκπαίδευση 73
Κύπρος
Νίκος Ροδοσθένους, Αναπληρωτής καθηγητής, Head of Research Centre “Aristotelis” CDA College,
Η Επίδραση των Κρατικών Οικονομικών Χορηγιών στην Αποτελεσματικότητα της Σχολικής
Κύπρος
Μονάδας
Η Επίδρασηστητων
Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
Κρατικών Οικονομικών της Κύπρου
Χορηγιών στην Αποτελεσματικότητα της Σχολικής 73
Ανδρέας Στυλιανού, Οικονομολόγος - Β. . Μέσης Γενικής
Μονάδας στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση της Κύπρου Εκπαίδευσης - Επικεφαλής Μονάδας 73
Εσωτερικού ΕλέγχουΟικονομολόγος
Ανδρέας Στυλιανού, Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού
- Β. . Μέσης Κύπρου - Επικεφαλής Μονάδας
Γενικής Εκπαίδευσης
AναδόμησηΕλέγχου
Εσωτερικού του Μαθήματος
Υπουργείου των Αρχαίων
Παιδείας Ελληνικών
και Πολιτισμού στην Κύπρο. Διδακτική μεθοδολογία
Κύπρου
και αξιολόγηση
Aναδόμηση του Μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών στην Κύπρο. Διδακτική μεθοδολογία 74
Ειρήνη Ροδοσθένους, Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων Μέσης Εκπαίδευσης. Συντονίστρια του 74
και αξιολόγηση
Μαθήματος των Αρχαίων
Ειρήνη Ροδοσθένους, Ελληνικών Φιλολογικών Μαθημάτων Μέσης Εκπαίδευσης. Συντονίστρια του
Επιθεωρήτρια
Μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών

6
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Χρηματοδότηση της Δημόσιας Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στα Κράτη Μέλη της
Ευρωπαϊκής Ένωσης 75
Ανδρέας Παπούλας, Συντονιστής στο Φορέα Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας της
Ανώτερης Εκπαίδευσης Κύπρου
ΤΕΤΑΡΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ - ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΑΔΕΔΥ - ΔΟΕ – ΟΛΜΕ Οι στόχοι της
πολιτικής παιδείας στην ελληνική εκπαίδευση. Η προσέγγιση των συνδικαλιστών
Συνδικαλιστική κρίση και οι προκλήσεις του δημοσιοϋπαλληλικού κινήματος 76
Γιάννης Πάιδας, Προεδρεύων της Εκτελεστικής Επιτροπής, της Ανωτάτης Διοίκησης Ενώσεων Δημοσίων
Υπαλλήλων (ΑΔΕΔΥ)
Οι προκλήσεις του συνδικαλιστικού κινήματος την εποχή της κρίσης 76
Δημήτρης Μπράτης, Μέλος Εκτελεστικής Επιτροπής ΑΔΕΔΥ, π. Αιρετός ΚΥΣΠΕ, π. Πρόεδρος
Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος
Πολιτική παιδεία και θέματα εκπαιδευτικής επικαιρότητας 76
Θανάσης Κικινής, Πρόεδρος Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος (ΔΟΕ)
Πολιτική παιδεία και συνδικαλισμός 76
Θεόδωρος Τσούχλος, Μέλος .Σ. Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ)
Πολιτική Παιδεία και εκπαιδευτικός συνδικαλισμός 76
Κώστας Ανθόπουλος, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου, Συνδικαλιστής Α’ Συλλόγου Θεσσαλονίκης “Ο
ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ”
ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ ΠΑΡΑΛΛΗΛΩΝ ΣΥΝΕΔΡΙΩΝ
ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ
Πρόληψη σεξουαλικής κακοποίησης και σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών: Αναλυτικά
Προγράμματα 79
Μάρθα Αποστολίδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδαγωγικών, Αγωγής Υγείας
Οι σχέσεις αυθεντίας κατά τον Erich Fromm 80
Νεφέλη Γκλέζου, Υποψήφια Διδάκτορας
Η επιτελεστική θεωρία για την κατασκευή της έμφυλης ταυτότητας 80
Νεφέλη Γκλέζου, Υποψήφια διδάκτορας
Η τέχνη ως εθνική παιδαγωγία και πολιτειακή αυτοσυνειδησία 81
Hλίας Διαβάτης, Διδακτορικός Φοιτητής
«Πατρίς υπέρ παν»: μάθημα φιλοπατρίας και πολιτικής αρετής σε μια νεοελληνική
υποδειγματική διδασκαλία της Αντιγόνης των αρχών του 20ού αιώνα 82
Ευθύμιος Καλτσούνας, Διδάκτορας Θεατρολογίας
Φυσική Φιλοσοφία και θρησκεία στο Βυζάντιο: Διάλογος ή διαμάχη; 83
Εμμανουήλ Καρτσωνάκης, Καθηγητής - Σύμβουλος, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
Φύλο, τάξη κι εκπαίδευση στους Έλληνες της ΕΣΣΔ κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου 83
Δημήτρης Καταϊφτσής, Διδάκτωρ
Η δικτατορία του παρόντος και συγκεκριμένα ο οικονομικός ολοκληρωτισμός που μας έχει
επιβληθεί υποχρεώνουν να ιχνηλατήσουμε άγνωστες πτυχές των Κρητικών Επαναστάσεων
του 19ου αιώνα: το ιδεολογικό οπλοστάσιο (η Βιβλιοθήκη) του Ανωγειανού Δασκάλου και
Γαριβαλδινού Επαναστάτη Εμμανουήλ Σκουλά (1845-1866) 84
Απόστολος Παπαϊωάννου, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

7
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ
Παράγοντες διαμόρφωσης και ανάλυση της ιστορικής κουλτούρας των υποψήφιων
εκπαιδευτικών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στον ελληνικό χώρο 87
Νικόλαος Αποστολόπουλος, Εκπαιδευτικός Α/βάθμιας - Υποψήφιος Διδάκτορας
Η αξιοποίηση των οπτικών αναπαραστάσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία 88
Γαλάτεια Γερακιανάκη, Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας
Το περιοδικό Παιδεία του Μίλτου Κουντουρά. Διερεύνηση των παιδαγωγικών, γλωσσικών,
επιστημονικών και ιδεολογικών αρχών του 89
Ιωάννης Ιωσηφίδης, Εκπαιδευτικός Π.Ε.70 MSc – Κοινωνικός Λειτουργός
Συνέδρια Κοινοτήτων 1942-1943 στο νομό Ηρακλείου, δάσκαλοι και σχολικά κτήρια,
(ανέκδοτες αρχειακές πηγές) 89
Γεώργιος Καλογεράκης, Δάσκαλος, Δ/ντής Δημ. Σχολείου Καστελλίου Πεδιάδος, υποψ. Δρ
Η πολιτική παιδεία των πριγκίπων της Μέσης Βυζαντινής περιόδου. Οι συμβουλές των
δασκάλων τους και οι στοχασμοί τους πάνω στα πολιτεύματα όπως καταγράφονται στους
βασιλικούς ανδριάντες 90
Κωνσταντίνος Καρατόλιος, Υποψήφιος Διδάκτορας Κοινωνικής ιστορίας του Βυζαντίου ΑΠΚ
Η έκδοση των αρχείων του Δημοτικού Σχολείου Γερανίου Ρεθύμνου 91
Κωνσταντίνος Καρατόλιος, Υποψήφιος Διδάκτορας ΑΠΚ, Εκπαιδευτικός
Η Επίδραση Της Κοινωνικής Θέσης Της Οικογένειας Στη Σχολική Επίδοση 92
Κωνσταντίνα Κουζέλη, Προπτυχιακή Φοιτήτρια Φιλολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης
Ο κινηματογράφος ως παράγοντας διαμόρφωσης ιστορικής σκέψης σε παιδιά της 6ης
Δημοτικού 93
Παύλος Κωνσταντινίδης, Εκπαιδευτικός 1ας Εκπαίδευσης
Γιώργος Κόκκινος, Καθηγητής Ιστορίας και Διδακτικής της Ιστορίας
Η χρήση της Τεχνολογίας Πληροφοριών και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) στην Εκπαίδευση: Μπορεί
να ενισχυθεί η μαθησιακή διαδικασία μέσω της χρήσης ΤΠΕ στην τάξη κατά την
διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας; 94
Ειρήνη Μαρκάκη, Υποψήφια Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης
Βιωμένοι παιδικοί τόποι του οικείου εξωτερικού χώρου: μια μελέτη περίπτωσης παιδιών
μέσης παιδικής ηλικίας στο Κερατσίνι, με ποιοτικά ερευνητικά εργαλεία 95
Άννα Μιχαηλίδου, Εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας
Η μεταγνώση και η επίδρασή της στην επίλυση μαθηματικού προβλήματος 96
Ευάγγελος Μώκος, Διευθυντής 50ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών, Δρ Παν/μίου Αιγαίου
Ναταλία Μαυρίδου, Εκπαιδευτικός, Δρ. Tomsk State University, Ρωσίας
Η σχέση της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης με την πολιτική αλλαγή τη μεταπολεμική
περίοδο μέσα από τα κείμενα της Ρόζας Ιμβριώτη 96
Ελευθερία Παπαστεφανάκη, Φιλόλογος, Υπ. διδάκτωρ Παν/μίου Κρήτης
Οι πόροι λειτουργίας της Χριστιανικής εκπαίδευσης Λασιθίου και ο Τμηματικός Έφορος
Σητείας, Εμμανουήλ Αγγελάκης (1889-1895) 97
Άννα Πατεράκη, Διδάκτωρ
Ερευνώντας τη μεταφορά της θεωρητικής διαμάχης Ιστορίας-Λογοτεχνίας στην
εκπαίδευση: η περίπτωση του Μικρασιατικού πολέμου 98

8
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Νίκος Πατσιούρης, Μεταπτυχιακός φοιτητής
Επαγγελματικό, κοινωνικό και πολιτικό προφίλ των μελών της Σχολικής Διοίκησης στη
Βέροια 1892-1923 99
Δημήτριος Πυρινός, Δρ Ιστορίας, Δ/ντής Σχολικής Μονάδας
Το παιδαγωγικό περιοδικό «Σχολείο και Οικογένεια» (1951-52) 100
Στέφανος Τσιάλος, Εκπαιδευτικός
Δημήτριος Τσιάλος, Μεταπτυχιακός φοιτητής Πληροφορικής
Τα συγκρουσιακά θέματα στην Ιστορία: Περίπτωση μελέτης «Ισπανικός Εμφύλιος» 100
Σπυρίδων Χρηστάκης, Εκπαιδευτικός, ιστορικός
ΚΛΑΣΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ
Αναζητήσεις ελληνικότητας κατά τον Μεσοπόλεμο: Φώτης Κόντογλου, Νίκος
Εγγονόπουλος, Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας 103
Μαρία Καδιανάκη, Σχολική Σύμβουλος Δ.Ε.
Επιτύμβια μνημεία και χώροι μνήμης στη διαχρονία: Από τον Κούρο του Κροίσου και την
στήλη της Αμφαρέτης...στην Κοιμωμένη του Χαλεπά 104
Μαρία Καδιανάκη, Σχολική Σύμβουλος Δ.Ε.
Η εξιδανίκευση της Ελλάδας κατά την περίοδο του νεοκλασικισμού 104
Ευαγγελία Κυπριωτάκη, Φοιτήτρια του Ανοικτού Ελληνικού Πανεπιστημίου
Η διδασκαλία της Τέχνης ως μέσο ανάπτυξης της πολλαπλής νοημοσύνης 105
Στυλιανή Μπάρτζου, Εκπαιδευτικός, Υποψήφια Διδάκτωρ
Cultural travelling betweeen Greece and China (πολιτιστικό ταξίδι μεταξύ Ελλάδας-Κίνας) 106
Ιωάννης Σταθογιάννης, Αν. Καθηγητής Εικαστικών στην Πρωτοβάθμια και Δευτ. Εκπαίδευση
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ, ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ
Η χρήση της μουσικής στο σύγχρονο σχολείο: H περίπτωση του μαθήματος των
μαθηματικών. (Βιβλιογραφική προσέγγιση) 107
Χρυσάνθη Αυλωνίτου, Καθηγήτρια μουσικής ΠΕ 16.01- Υπ.Διδάκτωρ Παν/μιου Αθηνών
Ο ρόλος της γονεϊκής εμπλοκής στα κίνητρα των μαθητών για μάθηση στη δευτεροβάθμια
εκπαίδευση 107
Αθανάσιος Κατσούλης, Υποψήφιος διδάκτωρ
Μεταμορφώνοντας την μαθησιακή διαδικασία: η δημοκρατική εκπαίδευση και τα
ελευθεριακά σχολεία ως πρόταση για την ανάπτυξη και την κοινωνική αλλαγή 108
Δέσποινα Λιμνιωτάκη, Ψυχολόγος
Η συναισθηματική νοημοσύνη ως προϋπόθεση διαμόρφωσης παιδαγωγικού κλίματος και
αποτελεσματικότητας του εκπαιδευτικού έργου 109
Ελένη Μαράκη, Σχολική Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης
Διερεύνηση της σχέσης της θεωρίας του νου με τη γονεϊκή τυπολογία και την
ενσυναίσθηση στη σχολική ηλικία 110
Ελένη Μπελιβανάκη, Εκπαιδευτικός
Ανάπτυξη συναισθηματικής νοημοσύνης 111
Δημήτριος Ξηντάρας, Δ/ντης ιδ. σχ.,εκπαιδευτικός ΠΕ70, Κοινωνιολόγος, Συγγραφέας
Ο Ρόλος της Βιωματικής Παιδαγωγικής στην Ελληνική Εκπαίδευση. Γενικές αρχές και
εκπαιδευτικές πρακτικές 111

9
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ΜΑΡΙΑ ΠΕΤΟΥΣΗ, M.Sc. Επιστήμες της Αγωγής (Θεωρία της Παιδείας και Αναλυτικά Προγράμματα
Ψυχο-εκπαίδευση και στρατηγικές διαχείρισης συναισθημάτων μαθητών/σπουδαστών
εντός του εκπαιδευτικού πλαισίου 112
Θεόδωρος Τσιριγώτης, Δρ. Ψυχολογίας, Διευθυντής σπουδών Ψυχολογικού Κέντρου Χανίων
Αναστάσιος Χαραλαμπάκης, Ψυχολόγος, Ιδρυτής Ψυχολογικού Κέντρου Χανίων
Οικογοκενειακό-θεραπευτικές παρεμβάσεις στη ΔΕΠ-Υ 112
Θεόδωρος Τσιριγώτης, Δρ. Ψυχολογίας, Διευθυντής σπουδών Ψυχολογικού Κέντρου Χανίων
Αναστάσιος Χαραλαμπάκης, Ψυχολόγος, Ιδρυτής Ψυχολογικού Κέντρου Χανίων
Η σχολική ψυχολογία ως μέσο παιδαγωγικής: Πως η ανάπτυξη της συναισθηματικής
νοημοσύνης γονέων, παιδιών κι εκπαιδευτικών επικουρεί στη διαδικασία της μάθησης και
της διαπαιδαγώγησης 113
Όλγα - Ευγενία Φιλίππου, Εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής
Διερεύνηση των απόψεων των φοιτητών του προγράμματος Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. του
παραρτήματος Ηρακλείου Κρήτης γύρω από τη θεωρία της βιωματικής μάθησης και των
εφαρμογών της στην εκπαίδευση 114
Δέσποινα Χατζηδρόσου, Κοινωνική λειτουργός
Μαριάννα Τραβαγιάκη, Κοινωνική λειτουργός
ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Διακυβέρνηση και Διαβούλευση: Δύο άγνωστες έννοιες για το ελληνικό πολιτικό σύστημα 115
Νικόλαος Ζέρβας, Υπ. Διδάκτωρ Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΣΕΙΣ
Συναισθηματική παιδεία: η απάντηση σε μια εκπαίδευση που βρίσκεται σε κρίση 117
Χαρά Γκανέτσου, Εκπαιδευτικός
Βασιλική Τσούνη, Εκπαιδευτικός
Ιωάννης Αναστασόπουλος, Εκπαιδευτικός
Η δημοκρατία εγγυάται τη λήψη ορθών αποφάσεων? 118
Νικόλαος Κοσμαδάκης, Πολιτικός Επιστήμονας-Μεταπτυχιακός Φοιτητής Βιοηθικής
Μεγάλοι και μικροί ή οι κοινωνικές διακρίσεις στον «Ερωτόκριτο» 118
Μαρία Λιναρίτη, Καθηγήτρια φιλόλογος
«Το συναίσθημα της λύπης» Μια γλωσσολογική ερμηνεία μέσα από τη χρήση
εννοιολογικών μεταφορών σε λογοτεχνικά και δημοσιογραφικά κείμενα 119
Μαρία Λιναρίτη, Καθηγήτρια φιλόλογος
Φιλοσοφία για παιδιά: Μία σύγχρονη παιδαγωγική πρόταση 120
Βασιλική Πολυκάρπου, Προπτυχιακή φοιτήτρια ΜΙΘΕ (ΕΚΠΑ)
H συμβολή της προσωκρατικής φιλοσοφίας στην καλλιέργεια της κριτικής και της
δημιουργικής σκέψης των μαθητών 120
Γεράσιμος Ρεντίφης, Δρ Φιλοσοφικής Ε.Κ.Π.Α.
Επαγγελματική ικανοποίηση Εκπαιδευτικών 121
Ευφροσύνη Σαμαρά, Εκπαιδευτικός Β`θμιας Εκπαίδευσης, M.Sc. , M.Sc.
Από τους έλληνες σκεπτικούς στην κβαντική μηχανική μέσω της αρχής της αβεβαιότητος 121
Μαρία Χασιώτη, Φιλόλογος
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

10
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διερευνώντας νέους ορίζοντες στην επαγγελματική συμβουλευτική 123
Θεόδωρος Αντωνίου, Υπεύθυνος ΣΕΠ ΚΕΣΥΠ Ηρακλείου
Ευάγγελος Θεολογής, Υπεύθυνος ΣΕΠ ΚΕΣΥΠ Ελευσίνας
Ο σχεδιασμός καινοτόμου δράσης στην εκπαιδευτική μονάδα: Το εκπαιδευτικό δράμα ως
τεχνική κατά της ενδοσχολικής βίας 124
Βασιλική Γιαννιώτη, Δασκάλα, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΕΑΠ
Διερεύνηση των παρανοήσεων των μαθητών της Ε' Δημοτικού στη σύγκριση και διάταξη
κλασμάτων και της διαχείρισης των παρανοήσεων αυτών από τους εκπαιδευτικούς 124
Γεωργία Κασάρη, Δασκάλα, μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Ειρήνη Ντόβα, Μαθηματικός, μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Γενοβέφα Τσιρικίδου, Δασκάλα, μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Η επιρροή των κοινωνικών παραγόντων στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές
προτιμήσεις εφήβων αθλητών καλαθοσφαίρισης 125
Κωνσταντίνος Μακρόπουλος, Καθηγητής Ειδικής Φυσικής Αγωγής
Ευάγγελος Χαινάς,
Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας στα παιδιά 125
Δημήτρης Μικελλίδης, Επιθεωρητής Δημοτικής Εκπαίδευσης, Κύπρος
Εφαρμογή προγραμμάτων σχολικών Δραστηριοτήτων και τοπικές κοινωνίες: κοινός τόπος
για τη διαμόρφωση ενεργών πολιτών 126
Μαρία Παπαδοπούλου, Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Εκπαίδευσης
Ο ρόλος της συμβουλευτικής στην εποχή της απασχολησιμότητας και της ισχύουσας
πολιτειακής παιδείας 127
Άννα Πατρικάκου, Οικονομολόγος Εκπαιδευτικός/Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ
Ιωάννης Ορφανός, Εκπαιδευτικός ηλεκτρονικών συστημάτων/Μεταπτ. φοιτητής ΑΣΠΑΙΤΕ
Ουρανία Καλούρη, Διευθύντρια ΠΜΣ ΣυΕΠ ΑΣΠΑΙΤΕ/Πρόεδρος ΕΛΕΣΥΠ
Εκπαιδευτικές επισκέψεις: Σκέψεις και Πράξη 127
Παναγιώτης Πίλουρης, Σχολικός Σύμβουλος
Γεώργιος Παπαγεωργίου, Σχολικός Σύμβουλος
Aναδόμηση του Μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών στην Κύπρο. Διδακτική μεθοδολογία
και αξιολόγηση 128
Ειρήνη Ροδοσθένους, Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων Μέσης Εκπαίδευσης. Συντονίστρια του
Μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών
Στρατηγικές Ανάγνωσης- Γραφής και σχολική επίδοση: Έρευνα συσχέτισης 129
Σωτηρία Τζιβινίκου, Επίκουρη Καθηγήτρια
Αλεξάνδρα Φουντουκίδου, Υποψήφια Διδάκτωρ
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ
«Λάθη» και Αντιφάσεις του Βιβλίου Ιστορίας Β'Λυκείου: Άγνοια ή σκοπιμότητα; 131
Αντώνιος Γιακουμάκης, Εκπαιδευτικός, υπ. Δρ Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστημίου Κρήτης
Η Διδασκαλία της Αγγλικής γλώσσας ως όχημα καινοτομίας: Νέο σχολείο και ξένες
γλώσσες 132
Χαρά Μαρκάκη, Καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας ΜΑ in Media Assisted Language Teaching and Learning
Οι ορισμοί ως κρίσιμο κομμάτι του μαθηματικού λόγου στα τρέχοντα αλλά και στα
παλαιότερα εγχειρίδια των Μαθηματικών του Δημοτικού Σχολείου 132

11
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Αλέξιος Μαστρογιάννης, Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε.
Η ανάγκη για συνολική αναθεώρηση της γλωσσικής εκπαίδευσης στα σημερινά
Επαγγελματικά Λύκεια 133
Ελένη Παπαντωνίου, Εκπαιδευτικός, Διδάκτωρ
Η έννοια «αναπηρία» όπως παρουσιάζεται στα νέα διδακτικά εγχειρίδια του Δημοτικού
σχολείου υπό το πρίσμα των Κοινωνικών αναπαραστάσεων 134
Σάββας Παπαπέτρου, Λέκτορας Πανεπιστημίου Λευκωσίας/ Κοινωνικός ψυχολόγος -ερευνητής
Βιλελμίνη Κυριαζή, Εκπαιδευτικός /Ειδική παιδαγωγός
Οι επιπτώσεις της εφαρμογής των αρχών της οικονομίας της αγοράς στον χώρο της
εκπαίδευσης και στα Αναλυτικά Προγράμματα. Αξιολόγηση προγραμμάτων και
εκπαιδευτικών στην Ελλάδα: πολιτική επιταγή ή αναγκαιότητα; 135
Μαρία Πετούση, Ms Επιστήμες της Αγωγής (Θεωρία της Αναλυτικά Προγράμματα
Ο ρόλος των σχολικών βιβλίων στην αναπαραγωγή στερεότυπων των δύο φύλων 136
Αικατερίνη Ρηνάκη, Διευθύντρια Δημοτικού Σχολείου - Ψυχολόγος
Ταυτότητα και ετερότητα στο Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος των Θρησκευτικών
στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο 137
Γρηγόριος Σαχίνογλου, Εκπαιδευτικός
Η διάσταση του φύλου στα σχολικά εγχειρίδια των Μαθηματικών και της Γλώσσας της
δευτέρας δημοτικού 137
Θεοδώρα Τερζοπούλου, Υποψήφια διδάκτορας Πανεπιστημίου Αιγαίου
Διονύσης Γουβιάς, Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής Πολιτικής Πανεπιστημίου Αιγαίου
Η Ειρήνη στα εν χρήσει σχολικά βιβλία των Θρησκευτικών της Δευτεροβάθμιας
Εκπαίδευσης 138
Αικατερίνη Τσέκου, Δρ. Παιδαγωγικής, Δ/ντρια 6ου Γυμνασίου Ν. Ιωνίας
ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ
Επιμορφωτικά Προγράμματα και Δια Βίου Μάθηση 141
Ηλιάννα Γωγάκη, Υποψήφια Διδάκτορας
Γεώργιος Ζαρίφης, Επίκουρος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Η συμβολή της τουριστικής εκπαίδευσης και κατάρτισης στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων
των απασχολούμενων στα τουριστικά επαγγέλματα 142
Σωτηρία Κοτταρά, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Γερμανικής Γλώσσας
Κωνσταντίνος Χατζηνικόλας, Οικονομολόγος ΑΣΤΕ ΡΟΔΟΥ
Η ελληνική wikipedia, τα μνημεία, τα μουσεία και οι συγγραφείς των λημμάτων της
δικτυακής εγκυκλοπαίδειας. Πως επιλέγουμε θέματα και που/πως βρίσκουμε τις
κατάλληλες πηγές για την τεκμηρίωση 143
Μιμίκα (Δήμητρα) Κρίγκα, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Αρχαιολόγος
Μάνος Κεφαλάς, Εκπρόσωπος του Συλλόγου Σχολείων της Wikipedia
Η επαγγελματική ανάπτυξη του εκπαιδευτικού μέσα στα πλαίσια μιας ελληνικής
εκπαιδευτικής πραγματικότητας που αλλάζει 143
Αικατερίνη Μανώλα, Εκπαιδευτικός, Master Πολιτικών Επιστημών
Επιμόρφωση και επαγγελματική ανάπτυξη. Μια σχέση συμπληρωματικότητας 144
Γεώργιος Παναγιωτόπουλος, Επίκ.καθηγητής, ΤΕΙ

12
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Αναστάσιος Καπώνης, Εκπαιδευτικός, ΠΕ70
Κωνσταντίνος Ζωγόπουλος, Εκπαιδευτικός, ΠΕ70
Η ένταξη της «ορθολογικής αυτονομίας» και του «κριτικού στοχασμού» στους σκοπούς
της Εκπαίδευσης Ενηλίκων 145
Σοφία Σαριδάκη, Φιλόλογος, MSc στη Διά Βίου Μάθηση Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
Τα χαρακτηριστικά της Εκπαίδευσης Ενηλίκων στην Ελλάδα μετά την οικονομική κρίση 146
Μελίνα Σολάκη, Εκπαιδευτικός/Δρ. οικονομικών της εκπαίδευσης
Κωνσταντίνος Σολάκης, Πανεπιστ. Υπότροφος ΤΕΙ Ηπείρου, Υπ Δρ εκπαίδευση ενηλίκων
Αικατερίνη Νικολάου, Εκπαιδευτής Ενηλίκων, Yποψήφια Διδάκτωρ στα Οικονομικά,
ΛΕΜΕ ΟΧΙ...ΝΑΙ ΣΤΗ ΖΩΗ: Η πιλοτική εφαρμογή μιας καμπάνιας συμμετοχικού διαλόγου,
κοινοτικής δράσης κι ενδυνάμωσης μέσω της Εκπαίδευσης Ενηλίκων-ΔΒΜ στο Νομό
Χανίων 146
Χρύσα Τερεζάκη, Συντονίστρια Επιστημονικού Δικτύου Εκπαίδευσης Ενηλίκων Κρήτης (ΕΔΕΕΚ)
Διερεύνηση του βαθμού ανάπτυξης των βασικών δεξιοτήτων της επικοινωνίας στη
μητρική γλώσσα, της μαθηματικής ικανότητας και της ψηφιακής ικανότητας από τους
εκπαιδευόμενους των ΣΔΕ. Η περίπτωση του ΣΔΕ Ζακύνθου 147
Τιτίκα-Κωνσταντίνα Τσιντώνη, Εκπαιδευτικός ΠΕ02 Σύμβ. σταδιοδρομίας και απασχόλησης,
Εκπαιδεύτρια ενηλίκων
Η δια βίου μάθηση των εκπαιδευτικών 148
Αγγελική Τσοράγλου, Εκπαιδευτικός ΠΕ70
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ
Φιλοσοφία για Παιδιά ως διδακτική πρόταση 151
Βασιλική Αποστόλου, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια
Καινοτόμες εκπαιδευτικές καλές πρακτικές για τη διδακτική της δημόσιας ιστορίας με τη
χρήση ψηφιακών εργαλείων 152
Γερμανός Βασιλειάδης, Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτορας
Ιφιγένεια Βαμβακίδου, Καθηγήτρια Πανεπιστημίιου
Δωρόθεος Ορφανίδης, Εκπαιδευτικός, Υπ.Διδάκτορας
Students4Europe Εκπαιδεύοντας τους μαθητές ως πολίτες μέσα από την προσομοίωση
του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 152
Ειρήνη Βογιατζή, Εκπαιδευτικός - φιλόλογος
Βασιλική Κατσαρού, Εκπαιδευτικός - οικονομολόγος
Αναστασία Δεικτάκη, Εκπαιδευτικός - Κοινωνιολόγος
Εκπαιδευτικό σενάριο για τα οικονομικά μαθήματα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με
όραμα την Αειφορία: «Τραγωδία Κοινόχρηστων Πόρων» 153
Γεώργιος Βουζαξάκης, Εκπαιδευτικός ΠΕ09
Βασίλειος Μακράκης, Καθηγητής Π.Τ.Δ.Ε. Παν. Κρήτης UNESCO ICT in ESD Chairholder
Σώζω κι εγώ τον υγρότοπο του Αλμυρού 154
Βασιλική Γιαννιώτη, Δασκάλα, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΕΑΠ
Μαθαίνω την ξένη γλώσσα παίζοντας 155
Ευγενία Γκορτσίλα, Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής στο Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής
Μαρία Λαμπίρη, Καθηγήτρια Γερμανικών

13
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Σχεδιασμός διδασκαλίας σε τάξεις μικτής δυναμικότητας. Ένα σχέδιο μαθήματος για τη
Νεοελληνική Γλώσσα 156
Ευγενία Δανιηλίδου, Σχολική Σύμβουλος ΠΕ02
Ιωάννα Βορβή, Σχολική Σύμβουλος ΠΕ02
Αλληλοβοήθεια και αλληλεγγύη : από την τάξη των Γαλλικών σε μια κοινωνία
ευαισθητοποιημένων πολιτών 157
Όλγα Δασκαλοπούλου, Καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας
Αγγελική Γεωργακοπούλου, Καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας
Ερη Λιάκου, Καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας
Η επίδραση των Κειμένων Εννοιολογικής Αλλαγής εμπλουτισμένων με προσομοιώσεις
στην κατανόηση της σωματιδιακής φύσης της ύλης 157
Ειρήνη Ευθυμίου, Διδακτορική Φοιτήτρια
Παναγιώτης Λουκά, Ακαδημαϊκός
Η ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης στο πλαίσιο εκπαιδευτικών προγραμμάτων με
ερέθισμα/επίκεντρο λογοτεχνικά κείμενα. Εφαρμογές στο νηπιαγωγείο 158
Ελένη Ηλία, Δρ. Λογοτεχνίας, Νηπιαγωγός, Συγγραφέας
Ρητορική και πολιτική παιδεία στη σύγχρονη εκπαίδευση. Προϋποθέσεις ουσιαστικής
ανάπτυξης. Η περίπτωση του Δικτύου «Η ρητορική στο σχολείο» 159
Βασιλεία Καλοκύρη, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων - ΠΔΕ Κρήτης με έδρα το Ηράκλειο
Ποίηση και εικόνα: μια πρόταση διδακτικής προσέγγισης των ποιητικών κειμένων με τη
βοήθεια εικόνων 160
Κωνσταντίνος Κωσταβασίλης, Εκπαιδευτικός ΠΕ02, Διδάκτωρ Ιστορίας
Η καλλιέργεια Υπευθυνότητας-Αυτοπειθαρχίας και Δεξιοτήτων για την Επίλυση
Συγκρούσεων 161
Σοφία Μαρκογιαννάκη, Δασκάλα Ειδικής Αγωγής
Χρήστος Ντρουμπογιάννης, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου
Η Βιωματική Εκπαίδευση πηγαίνει νηπιαγωγείο; Απόψεις και στάσεις νηπιαγωγών για τη
Βιωματική Εκπαίδευση 162
Αθηνά Μοτσιοπούλου, Απόφοιτη Τ.Ε.Π.Α.ε
Αλέξανδρος Γεωργόπουλος, Καθηγητής τ.ε.π.α.ε
Σχολικές βιβλιοθήκες και φιλαναγνωσία στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση 163
Νίκη Μπελαδάκη, Αρχειονόμος – Βιβλιοθηκονόμος- Μουσειοπαιδαγωγός
Οι ψηφιακές αφηγήσεις και η διδακτική τους αξιοποίηση. Η περίπτωση της βιογραφίας
του Παστέρ στις Φυσικές Επιστήμες της Στ΄ Δημοτικού 164
Πηνελόπη Ξανθίδου, σχολική σύμβουλος Π.Ε.
Ο ρόλος της πρακτικής άσκησης στην επαγγελματική εξέλιξη των εκπαιδευτικών: όψεις,
προβληματισμοί, προκλήσεις 164
Μαριάνθη Οικονομάκου, Διδάσκουσα στο ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Αιγαίου
Όψεις της διδασκαλίας της γλώσσας στον χώρο της εκπαίδευσης μελλοντικών δασκάλων:
μια έρευνα πεδίου 165
Μαριάνθη Οικονομάκου, Διδάσκουσα στο ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Αιγαίου

14
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Η συμβολή του γνωστικού αντικειμένου της Ιστορίας στην αύξηση της ενεργητικής
συμμετοχής των μαθητών. Μία πρόταση σχεδίου μαθήματος διαφοροποιημένης
διδασκαλίας και αξιοποίησης των ιστορικών πηγών 166
Μαρία Παντέρα, Σχολική Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης
Η επίδραση της διερευνητικής προσέγγισης διδασκαλίας μαθηματικών εννοιών στην
ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στη στερεομετρία 167
Άντρη Παπαντωνίου, Υπ. Διδάκτορας Μαθηματικής Παιδείας, Πανεπιστήμιο Frederick Κύπρος
Ρίτα Παναούρα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Μαθηματικής Παιδείας, Πανεπιστήμιο Frederick Κύπρος
Ο βαθμός αναπτυξιακής καταλληλότητας της διδασκαλίας της Φυσικής Αγωγής στο
νηπιαγωγείο 168
Ιωάννης Παρασχόπουλος, Καθηγητής Φ.Α στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, MEd
Μελέτη περίπτωσης για την κριτική τοποθέτηση ως προς την παρατήρηση και αξιολόγηση
διδασκαλίας για διαμορφωτικούς σκοπούς 168
Γεώργιος Παυλίδης, Εκπαιδευτικός ΠΕ20-Πληροφορικής , ΜΑ
Ιωάννης Σαββίδης, Δρ. & Μέλος ΣΕΠ Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου
Το λεκτικό χιούμορ ως παράγοντας σχηματισμού στάσεων απέναντι στις διαλεκτικές
ποικιλίες και η αξιοποίηση του στην εκπαιδευτική πράξη 169
Ειρήνη Πλουμίδη, Προπτυχιακή Φοιτήτρια Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Διερευνώντας τις έννοιες της ειρήνης και του πολέμου με παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας 170
Ανδρούλα Σάββα, Εκπαιδευτικός
Εφαρμογή καινοτόμων διδακτικών μεθόδων - Αξιοποίηση των αρχαιοελληνικών μύθων 171
Ευφροσύνη Σαμαρά, Εκπαιδευτικός Β`θμιας Εκπαίδευσης, M.Sc. , M.Sc.
Κλιμακούμενος εξοπλισμός και μαθητοκεντρικές προσεγγίσεις για την δυνατότητα
ένταξης της αντισφαίρισης στη φυσική αγωγή στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια
εκπαίδευση 172
Θωμάς Σδούκος, Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής
Ελένη Γκόγκα, Εκπαιδευτικός φυσικής αγωγής
Κίνητρα ενθάρρυνσης των μαθητών σε σχέση με τη συμπεριφορά τους στην τάξη, για τη
βελτίωση της μάθησης και της περιγραφικής τους αξιολόγησης 172
Νικόλαος Σταμπολίδης, Εκπαιδευτικός δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης
Από τον Απολλιναίρ στον Σαχτούρη: η εκπαιδευτική καινοτομία στη διδακτική προσέγγιση
ποίησης και Ιστορίας, από τον Α’ στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, με έμφαση στην εικαστική
αποτύπωση 173
Λουκία Στέφου, Σχολική σύμβουλος φιλολόγων ανατολικής αττικής
Μαθηματικός Διάλογος και Νοεροί Υπολογισμοί 174
Νικόλαος Συμεωνίδης, Υποψήφιος διδάκτορας
Χρήση εναλλακτικών εκπαιδευτικών εγχειριδίων με σκοπό την ανάδειξη της πολιτισμικής
κληρονομιάς 175
Μαρία Σφακιανού, Εκπαιδευτικός M.Sc
Θωμάς Γιαντσελίδης, Εκπαιδευτικός
Αποτελέσματα πειραματικής εφαρμογής Αντεστραμμένης Διδασκαλίας (flipped classroom)
στην Εκπαίδευση Ενηλίκων 176

15
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ιωαννης Τζωρτζάκης, Σχολικός Σύμβουλος
Η συμβολή των διδακτικών επισκέψεων στην εκπαιδευτική διαδικασία. Παραδείγματα
εφαρμογής στα μαθήματα της Τεχνολογίας 177
Ιωάννης Τζωρτζάκης, Σχολικός Σύμβουλος
Στυλιανή Μαρκάκη, Εκπαιδευτικός Τεχνολογίας
Οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής και τα επαγγέλματά τους στην Ελλάδα 177
Σταυρούλα Φραγκομανώλη, Φιλόλογος(ΠΕΟ2) ΓΕΛ. Αμαρύνθου
Αγγελική Μπασούκου, Νηπιαγωγός(ΠΕ60) 2ο Νηπιαγωγείο Ερέτριας
Γενετική και μαθηματικά: στοιχεία του μαθησιακού προφίλ από το σύνδρομο Prader-Willi 178
Ελένη Χανιώτη, Ειδική εκπαιδευτικός σε Τμήμα Ένταξης & Επ.Συνεργατης- ερευνητής στο ΙΕΛ
Αντιλήψεις Φοιτητών Τεχνολογικής Εκπαίδευσης για Εαυτούς και το Τμήμα τους: Μελέτη
περίπτωσης 179
Αικατερίνη Χαρωνιτάκη, Ψυχολόγος - Εκπαιδευτικός
Βασιλεία Κουνελάκη, Εκπαιδευτικός
Γεώργιος Α. Φραγκιαδάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης
Στρατηγικές διδασκαλίας με βάση το συναίσθημα: Εκπαιδεύοντας πρίγκιπες και
πριγκίπισσες 180
Κλαίρη Ψυλλινάκη, Εκπ/κός Π.Ε 70
Στέλλα Καπαράκη, Εκπ/κός Π.Ε. 70
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ, ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Η έννοια του «άλλου» και ο ρόλος της τέχνης στην εξάλειψη του φανατισμού 181
Μαρία Αθανασέκου, Ιστορικός Τέχνης, Διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και το
Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Βασιλική Γκούνη, Εκπ. Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, M.Ed. Διδακτική Γλώσσας - Λογοτεχνία - Θέατρο
και Εκπαίδευση.
Αλέξανδρος Αργυριάδης, Επίκουρος καθηγητής ειδικής αγωγής Frederick University
Family Musicality: το μουσικό παιχνίδι της ανάπτυξης των βρεφών και των νηπίων 182
Δημήτρης Αντωνακάκης, Μουσικοθεραπευτής Μ.Α. Ph.D., Διδάσκων Π.Τ.Π.Ε. Παν/μίου Κρήτης
Μαρία Πατεράκη, Ψυχολόγος, Ph.D. Παν/μίου Κρήτης, Διδάσκουσα ΑΣΠΑΙΤΕ
Η τέχνη ως πολύτιμο εργαλείο στη διδασκαλία του μαθήματος της ιστορίας σε
πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση 182
Αντώνιος Γιακουμάκης, Εκπαιδευτικός - φιλόλογος δευτ. εκπαίδευσης, υπ. Διδάκτωρ
Διδασκαλία διαφοροποιημένων γλωσσικών δεξιοτήτων μέσω θεατρικού παιχνιδιού σε
μαθητή με αυτισμό 183
Μάρθα Ηλιοπούλου, Ειδική παιδαγωγός
Εικαστικές τέχνες σα γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στη Διδακτική και στην Ειδική Αγωγή184
Αργυρούλα Καραγεώργου, Med, Δασκάλα Ειδικής Αγωγής – Νομικός
Ιστορική εκπαίδευση στο σχολείο και στο μουσείο: στερεοτυπικές αντιλήψεις και
σύγχρονες προσεγγίσεις 184
Γεωργία Κουσερή, Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Πώς η ιστορία και η αφήγηση, το παιχνίδι, η τελετουργία, η performance και η μίμηση
αξιοποιούνται δημιουργικά στην εφαρμογή του θεάτρου στην εκπαίδευση; 185
Φλωρεντία Μηνά, Δασκάλα Δημοτικής Εκπαίδευσης

16
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Μια ... πινακοθήκη στο σχολείο μας 186
Κασσάνδρα Μπεϊκάκη, Φιλόλογος
Μαρία Μανιουδάκη, Φιλόλογος
Μουσείο και Εκπαίδευση: Φέρνοντας το συμπόσιο από το Αρχαιολογικό Μουσείο της
Θεσσαλονίκης στη σχολική τάξη 187
Χάρις Νικολαϊδου, Εκπαιδευτικός, Master of Arts, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας
Ασημίνα Ανδρίκου, Εκπαιδευτικός, Master of Arts, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας
Μορφές έκφρασης και αισθητική αγωγή των βρεφών 187
Φανή-Μαρία Παναγοπούλου, Παιδαγωγός προσχολικής ηλικίας, μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Μουσειοπαιδαγωγής
Η τέχνη και η μουσική ως εκπαιδευτική επικοινωνία σε πολυπολιτισμικό περιβάλλον. Η
συνεργατική μέθοδος και η βιωματική μαθησιακή διαδικασία 188
Βύρων Πισσαλίδης, Δρ. Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ., ακαδημαϊκός διευθυντής εκπαιδευτικού ομίλου
COLOMBO
Σοφία Μαρία Χατζηπασχάλη, Ειδική παιδαγωγός, εικαστικός
Το θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα «Το μαγικό ΕΜΕΙΣ», ως εκπαιδευτική παρέμβαση για
τη διαπολιτισμική εκπαίδευση 189
Ελένη Πολυβίου, Πτυχιούχος Φιλολογίας, Εμψυχώτρια Εφαρμοσμένου Θεάτρου, ΜΑ in Applied Drama,
υπ Δρ.Πανεπιστημίου Frederick.
Μαρία Αναστασιάδη, Κοινωνική Λειτουργός, Εμψυχώτρια Θεάτρου, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΑΠΚ
Οι αντιλήψεις του Πλωτίνου για την τέχνη και την Αισθητική 190
Στυλιανός Σαβαϊδης, Φιλόλογος
Σχολείο και Μουσείο: παράλληλοι θεσμοί, τεμνόμενοι στόχοι. Οι απόψεις των
εκπαιδευτικών και η σχέση τους με τους μουσειοπαιδαγωγούς 190
Σταυρούλα Σηφάκη, Ερευνήτρια
Από την ανασκαφή στην έκθεση 191
Μιχάλης Σκούρτης, Συντηρητής αρχαιοτήτων, ιστορικός του ελληνικού πολιτισμού
Μαρία Ξυπνητού, MSc Αρχιτέκτων – αναστηλωτής ΕΜΠ
ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ, ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Η αξιοποίηση του εκπαιδευτικού προγράμματος Alice στη δημιουργική γραφή. Εφαρμογή
στη σχολική τάξη 193
Ιωάννα Βορβή, Σχολική σύμβουλος ΠΕ02
Μαρία Παπαχρήστου, Φιλόλογος ΠΕ02
Ελένη Κοκκίνου, Πληροφορικός ΠΕ19
Διδακτικό σενάριο για τα μαθηματικά της Α’ δημοτικού με τη χρήση του προγράμματος
kodu 194
Αιμιλία Δαλάρη, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Πρόταση Διδασκαλίας με Ψηφιακό Θέατρο Σκιών (ΕShadow) 195
Ροδούλα Καφτάκη, Καθηγήτρια πληροφορικής MSc
Αξιοποίηση των ΤΠΕ στη διδασκαλία του μαθήματος της Λογοτεχνίας από τους εν
ενεργεία Φιλολόγους Γυμνασίων και Λυκείων - Ανασταλτικοί παράγοντες ως προς τη
χρήση τους 195
Δημήτριος Κομποχόλης, Φιλόλογος, ΜEd Επιστήμες Αγωγής Πανεπιστημίου Λευκωσίας

17
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Τασούλα Τσιλιμένη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στη διδακτική των μαθηματικών μέσω ηλεκτρονικών
κοινοτήτων μάθησης και η επίδρασή της στις επιδόσεις των μαθητών σε νοερούς
υπολογισμούς πρόσθεσης 196
Κων/νος Μαστροθανάσης, Δάσκαλος, Προϊστάμενος Δημοτικού Σχολείου Καλλιθέας
Άννα Ζουγανέλη, Σχολική Σύμβουλος 3ης Εκπαιδευτικής Περιφέρειας Π.Ε. Βοιωτίας
Κων/νος Ζερβουδάκης, Μαθηματικός
«Οι πίνακες συνομιλούν με μαθητές και επισκέπτες...»: πιλοτική αξιολόγηση ψηφιακής
εκπαιδευτικής εφαρμογής επαυξημένης πραγματικότητας στην Κερκυραϊκή Πινακοθήκη
του Δήμου Κέρκυρας 197
Σοφία Πάσχου, Ερευνήτρια, υπ. διδάκτορας
Γεώργιος Παπαϊωάννου, Επίκουρος Καθηγητής
Ιωάννης Δεληγιάννης, Επίκουρος Καθηγητής
Η αναγκαιότητα της σχολικής εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης στην Ελλάδα 198
Μαρία Ποντίκη, Εκπαιδευτικός (Φιλόλογος)
Γεώργιος Δεσποτόπουλος, Εκπαιδευτικός (Πληροφορικός)
Η συνδυασμένη (μεικτή) μορφή εκπαίδευσης (blended learning) στο Λύκειο με τη
συμβολή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (social media) 199
Παναγιώτα Σαμιώτη, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης (Dr.)
Μια άλλη οπτική στο μάθημα της Ιστορίας με το καινοτόμο λογισμικό «Godsbirth» 200
Χριστίνα Σμαροπούλου, Εκπαιδευτικός ΠΕ70
Ευφυές Διδακτικό Σύστημα: Μια νέα τεχνολογία με πολλαπλή χρήση 200
Αφροδίτη Σταθάκη, Καθηγήτρια Πληροφορικής
Έμφυλες διαστάσεις της εξ' αποστάσεως εκπαίδευσης 201
Θεοδώρα Τερζοπούλου, Υποψήφια διδάκτορας Πανεπιστημίου Αιγαίου
Έρευνα για τις Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας (ΤΠΕ) στην
εκπαιδευτική διαδικασία 202
Αριστείδης Τίρκας, Καθηγητής
Αφροδίτη Αργυρού Ματθαίου, Καθηγήτρια
Νικολέττα Πιττοκοπίτη, Καθηγήτρια
Ελένη Φιλίππου Καθηγήτρια
ΣΚΟΠΟΙ, ΘΕΣΜΟΙ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ
Προοπτικές επιτυχούς ένταξης μαθητών με ΔΕΠΥ στη σχολική τάξη στα πλαίσια της
οικοσυστημικής προσέγγισης 205
Δημοσθένης Ανδρέου, Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής
Η ένταξη μαθητών με αυτισμό στο γενικό σχολείο μέσω προγραμμάτων ψυχοκινητικής
αγωγής: Μελέτη περίπτωσης 206
Αναστασία Βοσνάκη, Εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής ΠΕ71
Διερεύνηση των αντιλήψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με τη συνεκπαίδευση 206
Γεωργία Δαβλάντη, Φιλόλογος / Ειδική Αγωγή
Η στάση των ειδικών παιδαγωγών απέναντι στη συμπερίληψη και η ανάληψη ηγετικών
ρόλων ως δίαυλος προώθησης της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης 207
Χριστίνα Κορνελάκη, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια, Εκπαιδευτικός

18
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία: Ένα Τριετές Επιμορφωτικό Πρόγραμμα Εκπαιδευτικών
Δημοτικής Εκπαίδευσης με βάση τις νέες τάσεις στην εκπαίδευση της συμπερίληψης /
συνεκπαίδευσης 208
Καλλιόπη Κουμπιά, Προπτυχιακή φοιτήτρια ΤΕΦΑΑ Αθηνών
Εμμανουήλ Κουμπιάς, Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης Ανατολικής Αττικής
O ρόλος της οικογένειας παιδιού με αναπηρία και τα δικαιώματά της. Η στάση της
κοινωνίας στη αναπηρία 209
Μάνια Περάκη Μακρή, Εκπαιδευτικός, Ειδικη Παιδαγωγός, Κοινωνική Λειτουργός
Η αντίληψη των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες για το ψυχολογικό κλίμα της
γενικής τους τάξης και η σχέση της με το επίπεδο αυτοεκτίμηση τους 209
Ευδοξια Τρυφερίδου, Δασκάλα
Αξιολόγηση της πορείας ένταξης μαθητών που φοιτούν σε τμήμα ένταξης δημοτικού
σχολείου 210
Γεωργία Χαραλαμπίδου, Εκπαιδευτικός ΠΕ 70.50
ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Από την Ευρώπη των μύθων στην Ευρώπη των πολιτισμών, των υποστηρικτικών δομών
και παροχών, των αντιθέσεων και των κοινωνικών αγώνων 213
Μαρία Βασιλάκη, Καθηγήτριας Τεχνολογίας στο Πειραματικό Γυμνάσιο
Ψυχολογική προσέγγιση της έννοιας του εαυτού: ενίσχυση της αυτοεκτίμησης των
φοιτητών μέσω της συμβουλευτικής διαδικασίας 214
Χρυσούλα Δαγκωνάκη, Απόφοιτη Φιλοσοφικής Σχολής Msc Αναπτυξιακής Ψυχολογίας
Η επίδραση νευρωτικού άγχους και υπαρξιακής ενοχής στην επιλογή επαγγέλματος
εφήβων 215
Ελένη Κωνσταντοπούλου, Εκπαιδευτικός Α/θμιας Εκπ/σης
Ιωάννης Μακρής, Εκπαιδευτικός - Σύμβουλος Σταδιοδρομίας
Γεωργία Μιχελή, Κοινωνιολόγος - Σύμβουλος Σταδιοδρομίας
Εναλλακτικές δομές εκπαίδευσης και συμβουλευτική κρατουμένων: Η περίπτωση των
θερινών σχολείων σε καταστήματα κράτησης 215
Άννα Πατρικάκου, Οικονομολόγος Εκπαιδευτικός/Μεταπτυχιακός φοιτητής ΑΣΠΑΙΤΕ
Δημήτριος Σάννας, Εργασιακός Σύμβουλος/Μεταπτυχιακός φοιτητής ΑΣΠΑΙΤΕ
Ηλεκτρονική συμβουλευτική και επαγγελματικός προσανατολισμός μαθητών μέσω
facebook 216
Αικατερίνη Πεππα, Αναπληρώτρια εκπαιδευτικός ΠΕ18.02
ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η κατανάλωση αλκοολούχων ποτών από τους νέους στην Κρήτη και ο ρόλος των Δήμων
και των άλλων φορέων: μια σκληρή πραγματικότητα 219
Ιωάννης Ανυφαντάκης, Ψυχολόγος
Η συνεργασία ως κύρια μορφή αλληλεπίδρασης στη σχολική κοινότητα 220
Ισίδωρος Γλαβάς, Καθηγητής μαθηματικών (πε03)
Καλλιόπη Καλαματιανού, Καθηγήτρια κοινωνιολογίας (πε10)
Από την γνωσιοκεντρική στη βιωματική προσέγγιση της γνώσης και από την πολιτική
αγωγή στα Προγράμματα Σχολικών Δραστηριοτήτων και την ενεργό πολιτότητα 221

19
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ευαγγελία Μουλά, Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Β/θμιας Δωδ/σου
Ιωάννης Παπαδομαρκάκης, Διευθυντής Δ/νσης Β/θμιας Εκπ/σης Δωδ/σου
Σχολείο και Αθλητισμός...μια κοινωνική διαδικασία 222
Αννα Νικολαϊδου, Εκπαιδευτικός κλάδου ΠΕ11/ Διευθύντρια Σχολικής μονάδας
Διοργάνωση μαραθώνιας κολύμβησης ανοικτής θαλάσσης «Σκυλλίας 2016» 222
Ιωάννης Παλάντζας Δ/ντής Γενικού Λυκείου Λίμνης
Οι στάσεις των εκπαιδευτικών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης απέναντι στις νεοελληνικές
διαλέκτους 223
Ειρήνη Πλουμίδη, Προπτυχιακή Φοιτήτρια Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Από το Σχολείο στο Μουσείο: Εννοιολογώντας τις αναπαραστάσεις των μαθητών και των
μαθητριών της πρώτης δημοτικού σε ένα κοινό εργαστήρι γραμματισμού 224
Θεοδώρα Τσιαγκάνη, Εκπαιδευτικός ΠΕ 70,Δρ Παιδικής Λογοτεχνίας
ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΔΙΟΙΚΗΣΗ
Η εργασιακή ικανοποίηση των εκπαιδευτικών και η σχολική ηγεσία 227
Αναστασία Αμπατζόγλου, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αιγαίου
Ο ρόλος του διευθυντή της σχολικής μονάδας, στην ένταξη των μαθητών με ειδικές
εκπαιδευτικές ανάγκες, στο μάθημα της Φυσικής Αγωγής 227
Παναγιώτα Αφεντουλίδου, Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής στην Α/θμια εκπαίδευση
Η σχέση της σχολικής ηγεσίας με τη σχολική λειτουργία 228
Μαρία Βλάχου, Φιλόλογος - Υποψήφια Διδάκτωρ - Υποδιευθύντρια
Ο ρόλος της μετασχηματιστικής ηγεσίας και η αναγκαιότητα του πληροφοριακού
συστήματος myschool στην οργάνωση και διοίκηση των σχολικών μονάδων
πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης 229
Ηλέκτρα Βογά, Δασκάλα, Υπεύθυνη myschool Διεύθυνσης Π.Ε. Πειραιά
Βάιος Γεωργούσης,
Σύγχρονες τάσεις και μοντέλα εκπαιδευτικής ηγεσίας. Διερεύνηση του φαινομένου της
εκπαιδευτικής ηγεσίας στο ελληνικό σχολείο 230
Αθανάσιος Γκουτζέλας, Εκπαιδευτικός ΠΕ70
Η διερεύνηση της εφαρμογής ευκρινούς στρατηγικής και προγραμματισμού, στην
υλοποίηση της αποστολής και του οράματος ενός εκπαιδευτικού οργανισμού, με εργαλείο
διοίκησης ολικής ποιότητας το Κοινό Πλαίσιο Αξιολόγησης 231
Κατερίνα Θεοδοσέλη, Εκπαιδευτικός
Ιωάνης Καραβασίλης, Σχολικός Σύμβουλος
Τα περιθώρια άσκησης εσωτερικής πολιτικής στα Γυμνάσια και ο ρόλος του σχολικού
συμβούλου: εμπόδιο ή διευκολυντής 232
Αγγελική Καψάσκη, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων
Κοινωνικοί αισθητήρες και σχολική διοίκηση (ηγεσία). Εδραία προσέγγιση σε ποιοτικά
στοιχεία διερεύνησης 232
Ευάγγελος Μηλιωρίτσας, Δ/ντής 1ου Εργαστηριακού Κέντρου Ανατολικής Αττικής
Βασιλική Μηλιωρίτσα, Λογίστρια-ΕΒΑ-Μεταπτυχική ΕΑΠ
Η μαθητική διαρροή στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Απόψεις
διευθυντών του νομού Ηρακλείου Κρήτης 233

20
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Νικόλαος Μπιτσάκος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αιγαίου
Αναστασία Αμπατζόγλου, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αιγαίου
Η διαχείριση κρίσεων στις σχολικές μονάδες. Ένα επιμορφωτικό πρόγραμμα για τους
εκπαιδευτικούς των σχολικών μονάδων Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Δήμου
Αλμωπίας Ν.Πέλλας 234
Αντωνία Παπαδάκη, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων
Οι επικοινωνιακές δεξιότητες των στελεχών ως καθοριστικός παράγων στην εφαρμογή
της αξιολόγησης των δομών της εκπαίδευσης 235
Μαρία Παπαδανιήλ, Σχολική Σύμβουλος
Διαθεσιμότητα εκπαιδευτικών και κοινωνική δικαιοσύνη - Στάσεις και απόψεις των
εκπαιδευτικών 236
Ευαγγελία Παπαδογιωργάκη, Εκπαιδευτικός ΠΕ14.03, Med
Δόμνα Μπογδάνου, Εκπαιδευτικός ΠΕ03, ΠΕ18.26, Med
Αναστασία Αθανασούλα-Ρέππα, Καθηγήτρια Εκπαιδευτικής Διοίκησης και Οργανωσιακής
Συμπεριφοράς τ. καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ, τ. επισκέπτρια καθηγήτρια Πανεπιστημίου
Η διαχείριση συγκρούσεων, οι πολιτικές τακτικής και η διαχείριση της αλλαγής ως
δεξιότητες του αποτελεσματικού ηγέτη 237
Εμμανουέλα Περυσινάκη, Δασκάλα
Τα Πληροφοριακά Συστήματα στη Διοίκηση της Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης.
Αξιολόγηση της ευχρηστίας τους σε επίπεδο Σχολικών Μονάδων 237
Χριστίνα Πέτση, Διοικητική Υπάλληλος
Ελένη Γκόγκα, Εκπαιδευτικός κλάδου ΠΕ11
Ευθαλία Ζαχαριάδου, Εκπαιδευτικός κλάδου ΠΕ60
Σχολική ηγεσία: Η αποστολή μας, το όραμά μας 238
Αγγελική Τοτόλου, Διευθύντρια πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Κεφαλληνίας
Η διάσταση του φύλου στη διοίκηση της εκπαίδευσης 239
Παρθένα Τριανταφυλλίδου, Δασκάλα, Διευθύντρια Δημοτικού Σχολείου
Διοίκηση- Ηγεσία και Αποτελεσματικότητα στους εκπαιδευτικούς οργανισμούς 240
Βασιλική Τσούνη, Εκπαιδευτικός
Χαρά Γκανέτσου, Εκπαιδευτικός
Ιωάννης Αναστασόπουλος, Εκπαιδευτικός
Εκπαιδευτικοί Στόχοι και Διοίκηση του Εκπαιδευτικού Συστήματος 241
Αικατερίνη Χαλιώτου, Ερευνήτρια Προισταμένη Διοικητικού-Ανθ/νου Δυναμικού Α/θμιας Εκπαίδευσης.
Η λειτουργία των ομάδων στους Οργανισμούς. Η περίπτωση του Συλλόγου Διδασκόντων
στους Εκπαιδευτικούς Οργανισμούς 241
Γεώργιος Χουρδάκης, Μed Εκπαιδευτικός ΠΕ70
Νικόλαος Ράπτης, Dr. Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δωδεκανήσου
Παναγιώτης Διάκου, ΠΕ70, ΜSc Mοντέλα Σχεδιασμού & Ανάπτυξης Εκπ/κών Μονάδων
Η σχέση της επαγγελματικής εξουθένωσης των εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας
εκπαίδευσης με επιμέρους μεταβλητές της αυτοαποτελεσματικότητάς τους 242
Ανθούλα Χρυσαφίδου, Μαθηματικός, M.Ed Σπουδές στην Εκπαίδευση ΕΑΠ
Γεώργιος Αλεξανδρόπουλος, Καθηγητής-Σύμβουλος Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
ΣΧΟΛΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ, ΚΡΙΣΕΙΣ, ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ

21
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Το φαινόμενο mobbing στο Σχολείο 245
Αναστασία Αναστασάκη, Εκπαιδευτικός, M.ed.
Φανή Τσιαμπάση, Εκπαιδευτικός, Διδάκτωρ Π.Τ.Δ.Ε. ΕΚΠΑ
Παρέμβαση Αντιμετώπισης και Πρόληψης Ρατσιστικού Εκφοβισμού στα σχολεία 246
Τατιανή Γκάτσα, Εκπαιδευτικός, μεταδιδακτορική ερευνήτρια
Ιωάννης Γεωργόπουλος, Σχολικός Σύμβουλος Οικονομολόγων
Έρευνα: τα συστήματα παρέμβασης κινήτρων και κυρώσεων κατά τη διαδικασία της
μάθησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση 247
Σπυριδούλα Κατσιφή- Χαραλαμπίδη, Σχολική Σύμβουλος ΠΕ
Κωνσταντίνος Μαστροθανάσης, Δάσκαλος, προϊστάμενος δημοτικού σχολείου
Η ευρηματική δημιουργικότητα των μαθητικών παραπτωμάτων στη σχολική λειτουργία 248
Ευάγγελος Μηλιωρίτσας, Διευθυντής 1ου Εργαστηριακού Κέντρου Ανατολικής Αττικής
Θωμάς Μηλιωρίτσας, Εκπαιδευτικός ηλεκτρολογίας
Εφαρμογές Οικοσυστημικής προσέγγισης σε προβλήματα συμπεριφοράς στο σχολείο 249
Μάνια ( Μαρία ) Περάκη Μακρή M Ed., Εκπαιδευτικός, Ειδικη Παιδαγωγός, Κοινωνική Λειτουργός,
Ερευνήτρια
Ψυχοκοινωνική προσαρμογή μαθητών με επιθετική ή/και παραβατική συμπεριφορά στο
πλαίσιο του δημοτικού σχολείου 249
Μαρία Σμυρνάκη, Ψυχολόγος, PhD, Υπεύθυνη Ανοιχτής Δομής Υποστήριξης ΚΕΘΕΑ Αριάδνη
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ένα οδοιπορικό στην κατεχόμενη γη μας … 251
Νίκη Μικελλίδου, Διευθύντρια Δημοτικής Εκπαίδευσης, Κύπρος
Οικονομική κρίση, κοινωνική ανομία, οικογένεια και εκπαίδευση 251
Νίκος Ροδοσθένους, Αναπληρωτής καθηγητής, Head of Research Centre “Aristotelis” CDA College,
Κύπρος
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Μουσική και Επιχειρηματικότητα στα Μουσικά Σχολεία. Μια πρόκληση για τη νέα εποχή 253
Κωνσταντίνος Δροσουλάκης, Σχολικός Σύμβουλος Μουσικών ΠΕ16 ΠΔΕ Κρήτης
Ψηφιακή τάξη - Αποτελεσματική αυτοσυγκέντρωση. Δημιουργήστε μια ψηφιακή τάξη!
Διεξάγετε όλες τις εξετάσεις σας online με χρήση ελεύθερου λογισμικού 254
Νικόλαος Κουταλάκης, Καθηγητής Γερμανικής
Απόψεις μαθητών/τριών για θέματα δημιουργικής αειφορικής διαχείρισης
προστατευόμενων περιοχών: η περίπτωση της “Κοιλάδας του Αίθωνα” 255
Δημήτρης Ματζάνος, Εκπαιδευτικός - μεταδιδακτορικός ερευνητής
Βασίλης Παπαβασιλείου, Επίκουρος καθηγητής
Χρηματοδότηση της Δημόσιας Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στα Κράτη Μέλη της
Ευρωπαϊκής Ένωσης 256
Ανδρέας Παπούλας, Συντονιστής στο Φορέα Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας της
Ανώτερης Εκπαίδευσης Κύπρου
Η Επίδραση των Κρατικών Οικονομικών Χορηγιών στην Αποτελεσματικότητα της Σχολικής
Μονάδας στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση της Κύπρου 256
Ανδρέας Στυλιανού, Οικονομολόγος - Β.Δ. Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης - Επικεφαλής Μονάδας
Εσωτερικού Ελέγχου Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Κύπρου

22
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Ο ρόλος της συμβουλευτικής στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων 257
Φωφώ Χαραλαμπάκη, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ
ΕΥΑΛΩΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ
Ανισότητες στην Ελληνική Εκπαίδευση στην περίοδο της κρίσης: απόπειρες και εκτιμήσεις
κυβερνησιμότητας 259
Μανόλης Αλεξάκης, εκπαιδευτικός
Σεξουαλικές μειονότητες - Οι αντιλήψεις των φοιτητών για τα άτομα ΛΟΑΤ 260
Μαργαρίτα Γερούκη, Σχολική Σύμβουλος
Η εκπαιδευτική διαδικασία και ο επαγγελματικός προσανατολισμός στο ΕΚΚΝΑ (Ειδικό
κατάστημα κρατουμένων νέων Αυλώνας) 260
Αικατερίνη Γιασεμάκη, Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας
Ανθή Αγγελάκη, Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης
Οικονομική κρίση και υγειονομική διακινδύνευση: όψεις κοινωνικής αλληλεγγύης και
εθελοντισμού στο κοινωνικό ιατρείο του δήμου Ελληνικού (περιφέρεια Αττικής) 261
Νίκος Καμπέρης, Ερευνητής Β΄ Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Κοινωνίας, Ακαδημία Αθηνών
Άλκηστις Βερέβη, Ερευνήτρια Β΄ Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Κοινωνίας, Ακαδημία Αθηνών
Φραγκίσκος Μπερσίμης, Υποψήφιος διδάκτωρ, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο
Ρομά μαθητές στο ελληνικό δημοτικό σχολείο. Μια εμπειρική έρευνα στα σχολεία της
Περιφέρειας Πελοποννήσου 262
Γεωργία Καρούντζου, Προϊσταμένη ΕΠΚΑ Α/θμιας Εκπ/σης Περιφέρειας Πελοποννήσου
Μαρία Πλιώτα, Εκπαιδευτικός
Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Ανθρώπινα δικαιώματα, Εκπαίδευση και ορθόδοξη Παράδοση 263
Ιωάννης Αναστασόπουλος, Εκπαιδευτικός
Βασιλική Τσούνη, Εκπαιδευτικός
Χαρά Γκανέτσου, Εκπαιδευτικός
Κοινωνικές παρεκτροπές - αμαρτήματα, στο τοιχογραφικό πρόγραμμα της Παναγίας
Κριτσάς και της Παναγίας Καρδιώτισας 264
Αθηνά Κυριακάκη- Σφακάκη, Ξεναγός-Σ/ς Τραπεζικός- Συγγραφέας
Το μάθημα των θρησκευτικών: προς ένα πιο πλουραλιστικό μοντέλο εκπαίδευσης 264
Κωνσταντίνος Μαργαρίτης, ΔΝ, LLM, Δικηγόρος
Καινοτόμες εκπαιδευτικές καλές πρακτικές για τη διδακτική της δημόσιας ιστορίας με τη
χρήση ψηφιακών εργαλείων 265
Δημήτριος Σπυρόπουλος, Δάσκαλος Διευθυντής Δ.Σ. Φύλλου Καρδίτσας
ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ, ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Αντιλήψεις και προσδοκίες των αλλοδαπών γονέων στη Νάξο για το νηπιαγωγείο 267
Σοφία Αναματερού, Νηπιαγωγός Κάτοχος μεταπτυχιακού
Ανασκόπηση Σύγχρονων Μεθοδολογικών Παρεμβάσεων στη σύγχρονη Διαπολιτισμική
Εκπαίδευση 268
Τατιανή Γκάτσα, Εκπαιδευικός, Μεταδιδακτορική ερευνήτρια
Στέφανος Τσιάλος, τ. Προιστάμενος ΕΠΚΑ Α/θμιας Εκπ/σης Ηπείρου
Προσφυγικές κοινωνίες και ζητήματα πολιτικής κουλτούρας 269

23
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ευφροσύνη-Εριέττα Δεληγιάννη, Σχολική Σύμβουλος, PhD
Μαρία-Κωνσταντίνα Χολέβα, Ψυχολόγος, MSc
Κωνσταντίνος Kώτσης, Διεθνολόγος, LL.M.
Είμαστε όλοι/ες πρόσφυγες 270
Βασίλειος Καρανικόλας, Εκπαιδευτικός και μεταπτυχιακός φοιτητής
Το μάθημα της Λογοτεχνίας Ανθρωπιστικών Σπουδών ως αφετηρία για την καλλιέργεια
διαπολιτισμικής συνείδησης 270
Κωνσταντίνος Κωσταβασίλης, Εκπαιδευτικός ΠΕ02, Διδάκτωρ Ιστορίας
Εκπαίδευση προσφύγων: ζητήματα διαχείρισης κι αντιμετώπισης σε περίοδο κρίσης 271
Αγγελική Μάνου, Δρ., M.Sc, Εκπαιδευτικός ΠΕ 60
Εμμανουήλ Ανδρουλάκης, Εκπαιδευτικός ΠΕ 70, M.Sc
Το ζήτημα της ένταξης των μεταναστών: η περίπτωση της Ελλάδας 272
Εμμανουήλ Δ. Μπελαδάκης, MSc, Διευθυντής Σχολικής Μονάδας
Η συμβολή της Μουσικής Παιδείας στη διαμόρφωση ορθών στάσεων και συμπεριφορών
σε ένα διαπολιτισμικό σχολείο 272
Βασιλική Παπαντωνίου, Δασκάλα
Η κατασκευή της εθνικής ταυτότητας και η περίπτωση των μεταναστών. (Αναζήτηση της
ελληνικής ταυτότητας των κατοίκων του Salin de Giraud) 273
Δημήτριος Παπασπυρόπουλος, Δάσκαλος
Η εξέλιξη στη διδασκαλία της νέας ελληνικής ως ξένης γλώσσας 274
Νίκος Ρουμπής, Φιλόλογος, Καθηγητής Διδασκαλείου Νέας Ελληνικής Πανεπιστημίου Αθηνών
Επικοινωνώντας με το μετανάστη: η περίπτωση της ευγένειας στις ελληνικές δημόσιες
υπηρεσίες 275
Παναγιώτα Τράκα, Υπ. διδάκτορας Ιονίου Πανεπιστημίου, Υπάλληλος στην Υπηρεσία Ασύλου
Διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών α/θμιας εκπαίδευσης, αναφορικά με τη
θρησκευτική διάσταση της ετερότητας των μαθητών/τριών των σύγχρονων
πολυπολιτισμικών σχολείων 276
Ευτυχία Χαρίση, Εκπαιδευτικός ΠΕ70 - 70.50
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Η βίωση της έννοιας «ανθεκτικότητα» από τους εκπαιδευτικούς. Διερεύνηση της σχέσης
μεταξύ οικονομικής κρίσης, των κοινωνικών σχέσεων και του εκπαιδευτικού συστήματος 277
Σάββας Παπαπέτρου, Κοινωνικός ψυχολόγος -ερευνητής
Ενημέρωση και Ευαισθητοποίηση των πολιτών στα πλαίσια της προσπάθειας Ανάδειξης
και Προώθησης των περιοχών του δικτύου NATURA 2000 στην Κρήτη 278
Γεωργία Πιλιγκότση, Οικονομολόγος Περιβάλλοντος, MSc.
Η Μεσαιωνική πόλη της Ρόδου μέσα από τα μάτια των κατοίκων της. Αξιολόγηση της
Αντιληπτής Οικιστικής Περιβαλλοντικής Ποιότητας 279
Ιωάννης Τσακίρης, Διδάκτορας Ερευνητής
Η Μαθητική Κοινότητα Βιώσιμης Ανάπτυξης και το σύστημα μέτρησης ικανοποίησης του
νέου πολίτη. Case Study: Οι ενεργοί νέοι πολίτες και το περιβάλλον 280
Σμαράγδα Χρυσουλάκη, Μαθήτρια Β΄ Λυκείου (ΙΒ 1), Κολλέγιο Ψυχικού, Πρόεδρος της Μαθητικής
Κοινότητας Βιώσιμης Ανάπτυξης και Εθελοντισμού

24
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Η έλλειψη ορατότητας του φύλου ως πολιτική συνθήκη στη σημερινή οικονομική κρίση 281
Ασπασία Βασιλάκη, Med- Εκπαιδευτικός, φοιτήτρια κοινωνιολογίας
«Το κρυφτούλι της Χαράς», ένα παραμύθι για το συναίσθημα της χαράς σε καιρό
οικονομικής κρίσης 282
Σοφία Καπετανάκη, Νηπιαγωγός
Άννα Σπανάκη, Νηπιαγωγός
Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στα παιδιά, έντεκα έως
δεκατεσσάρων ετών 283
Σοφία Μαρκογιαννάκη, Δασκάλα Ειδικής Αγωγής
Νεκταρία – Γεωργία Δερμιτζάκη, Κοινωνιολόγος
Αγγελική - Μαρία Αμανατίδη, Κοινωνική Λειτουργός
ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ
Οι δυσκολίες των απόφοιτων Επαγγελματικών Λυκείων στην Τριτοβάθμια Τεχνολογική
Εκπαίδευση: Διατροφή-Διαιτολογία 285
Νικόλαος Θαλασσινός, Ειδικό Τεχνικό Εργαστηριακό Προσωπικό ΤΕΙ Κρήτης
Ιωάννης Σφενδουράκης, Διοικητικό Προσωπικό ΤΕΙ Κρήτης
Γεώργιος Φραγκιαδάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης
ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ
Από τον πολίτη του έθνους στον πολίτη του κόσμου: μια συγκριτική εκπαιδευτική έρευνα
ανάμεσα στις Ευρωπαϊκές και Ελληνικές πολιτικές πολιτικής εκπαίδευσης 287
Σοφία Εξάρχου, Παιδαγωγός κοινωνικής ενσωμάτωσης, εκπαιδευτικός ΠΕ70, MSc
Η περιβαλλοντική διάσταση της πολιτικής παιδείας: Ο ρόλος της εκπαίδευσης 288
Σωτήριος Μάιπας, Φυσικός, MSc, PhD Cd
Οι απόψεις των παιδιών προσχολικής ηλικίας για το βίωμα συμμετοχής τους στη
διαδικασία λήψης αποφάσεων κατά την εκπαιδευτική διαδικασία 289
Ευαγγελία Νικολοπούλου, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας
Σοφία Αυγητίδου, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας
Βασιλική Αλεξίου, Υποψήφια διδάκτορας Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας
ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ, ΙΣΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Εκπαίδευση και Γυναίκα. Ανίχνευση των δικαιωμάτων στο χώρο του σχολείου 291
Γεωργία Καρούντζου, Προϊσταμένη Επιστημονικής και Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Α/θμια Εκπ/σης
Περιφέρειας Πελοποννήσου
Μαρία Πλιώτα, Εκπαιδευτικός
Εκπαιδευτική πολιτική και ισότητα των δυο φύλων ευαισθητοποίηση - κατάρτιση –
επιμόρφωση των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης 291
Αικατερίνη Ρηνάκη, Διευθύντρια Δημοτικού Σχολείου - Ψυχολόγος
Ευαγγελία Αντωνάκη, Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ
Η λογοτεχνία στη διαχείριση πολυπολιτισμικών θεμάτων και στη διαπολιτισμική
επικοινωνία και εκπαίδευση 293
Βύρων Πισσαλίδης, Δρ. Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ., ακαδημαϊκός διευθυντής εκπαιδευτικού ομίλου
COLOMBOΣοφία Μαρία Χατζηπασχάλη, Ειδική παιδαγωγός, εικαστικός
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

25
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Επιτυχία στην Τριτοβάθμια Τεχνολογική Εκπαίδευση: Σειρά Εισαγωγής ή Βαθμός
Απολυτηρίου Λυκείου; 295
Νικόλαος Θαλασσινός, Ειδικό Τεχνικό Εργαστηριακό Προσωπικό ΤΕΙ Κρήτης Αικατερίνη Παπαθανασάκη,
Γραμματέας Τμήματος Διατροφής-Διαιτολογίας ΤΕΙ Κρήτης Γεώργιος Φραγκιαδάκης, Αναπληρωτής
Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης
Για έναν οργανισμό του Υπουργείου Παιδείας 296
Κωνσταντίνος Παπαδημητρίου, Εμπειρογνώμονας Δημόσιας Διοίκησης
ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ
Αποκέντρωση και Αυτονομία στην Ελληνική Εκπαίδευση: Διακηρύξεις, Διαπιστώσεις και
Προτάσεις 297
Κωνσταντίνος Παπαχρήστος, Δρ, Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ 70 Παρασκευή Παγώνη, Εκπαιδευτικός ΠΕ 70
Αειφόρος Ανάπτυξη, Διακυβέρνηση και Επιχειρήσεις: Ζήτημα παιδείας ή πολιτικής για την
Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα; 298
Ευάγγελος Ταλιούρης, Διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης
Η μη τυπική και άτυπη μάθηση στο πρόγραμμα Erasmus+: Κινητικότητα στα πλαίσια του
τομέα της νεολαίας 298
Χρυσή Φουκαράκη, Εκπαιδευτικός Π.Ε.70, Μ.Δ.Ε. Ελευθέριος Μαραγκουδάκης, Οικονομολόγος
Ευρωπαϊκή Εκπαιδευτική Πολιτική: Η απάντηση στην οικονομική κρίση; 299
Μαρίνος Χουρδάκης, Υπ. Διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης
ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΗ, ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
H προαγωγή της πολιτικής κοινωνικοποίησης των μαθητών στη διδακτική πράξη μέσω της
Λογοτεχνίας και των Εικαστικών Τεχνών 301
Βασιλική Γκούνη, Εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, Κάτοχος M.Ed. Λογοτεχνία Αλέξανδρος
Αργυριάδης, Επ. Καθηγητής Ειδικής Αγωγής, Frederick University2 Μαρία Αθανασέκου, Dr Ιστορίας
τέχνης, Διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Προτάσεις για την αναβάθμιση της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής στο Δημοτικό
Σχολείο 302
Αθανάσιος Κατσίμπελης, Δάσκαλος-M.Ed, Νομικός Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου
Το Σχολείο Εργασίας, ο εκπρόσωπός του στην Ευρώπη Kerschensteiner και πώς
επέδρασαν στην Ελληνική Δημοκρατική Παιδεία κατά τη δεκαετία του 1920 303
Προκόπης Μανωλάκος, Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε.
Ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης στην πολιτικοποίηση και κοινωνικοποίηση του ατόμου
ως πολίτη. Το παράδειγμα του Δήμου Χερσονήσου 304
Ελένη Μαραγκάκη, Πολιτισμολόγος, Γραφείο Πολιτισμού Παιδείας Νεολαίας Εθελοντισμού Δήμου
Χερσονήσου
Το πλαίσιο διαμόρφωσης του δημοκρατικού πολίτη στον σύγχρονο κόσμο μέσω της
εκπαίδευσης στην πολιτειότητα 304
Γεώργιος Πασιόπουλος, Εκπαιδευτικός/Υποψήφιος Διδάκτορας Πανεπιστημίου Αιγαίου
Το αίσθημα του ανήκειν ως παράμετρος στην κατασκευή της έννοιας της ενεργούς
πολιτειότητας. Το παράδειγμα του προγράμματος κοινωνικής ευθύνης “ASSIST, Basket και
Εθελοντισμός” της ομάδας μπάσκετ «Ρέθυμνο Cretan Kings» 305

26
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Μαργαρίτα Σταυριανάκη, Πτυχιούχος Γαλλικής Φιλολογίας, Μεταπτ. φοιτήτρια τμήματος Πολιτικής
Επιστήμης
ΜαργαρίταΕυαγγελία Σταυριανάκη,
Σταυριανάκη, Πτυχιούχος
Πτυχιούχος Εκπαιδευτικής
Γαλλικής Φιλολογίας, και Κοινωνικής
Μεταπτ. φοιτήτριαΠολιτικής,
τμήματος Μεταπτυχιακή
Πολιτικής
φοιτήτρια
Επιστήμης Frederick
Ευαγγελία Σταυριανάκη, Πτυχιούχος Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής, Μεταπτυχιακή
φοιτήτρια
Ευρωπαϊκή Frederick
Ενοποίηση και Ολοκλήρωση: Το ζήτημα της πολιτειακής παιδείας και της
δημοκρατικής διακυβέρνησης
Ευρωπαϊκή Ενοποίηση και Ολοκλήρωση: Το ζήτημα της πολιτειακής παιδείας και της 306
δημοκρατικής
Ευάγγελος διακυβέρνησης
Ταλιούρης, Δρ Πολιτικής Επιστήμης Πανεπιστημίου Κρήτης Μαρίνος Χουρδάκης, Υπ. Δρ 306
Πολιτικής
ΕυάγγελοςΕπιστήμης Πανεπιστημίου
Ταλιούρης, Κρήτης Πανεπιστημίου Κρήτης Μαρίνος Χουρδάκης, Υπ. Δρ
Δρ Πολιτικής Επιστήμης
ΤΟΠΙΚΗ
ΠολιτικήςΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Επιστήμης Πανεπιστημίου Κρήτης
ΤΟΠΙΚΗ
Ανοιχτό ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ και
Κοινωνικό Σχολείο ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Τοπική Αυτοδιοίκηση 309
Κωνσταντίνος Ανθόπουλος,
Ανοιχτό Κοινωνικό Διευθυντής
Σχολείο 55ουΑυτοδιοίκηση
και Τοπική Δημοτικού Σχολείου Θεσσαλονίκης Παρασκευή Ροδά, 309
Εκπαιδευτικός ΠΕ70 - Νομικός-
Κωνσταντίνος Ανθόπουλος, Μεταπτυχιακή
Διευθυντής ΦοιτήτριαΣχολείου
55ου Δημοτικού Εκπαιδευτική Διοίκηση Παρασκευή
Θεσσαλονίκης και Ηγεσία Παν
Ροδά,
Μακεδονίας
Εκπαιδευτικός ΠΕ70 - Νομικός- Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Εκπαιδευτική Διοίκηση και Ηγεσία Παν
Μακεδονίας
Η δράση «ο μικρός τουρίστας - μια βαλίτσα ταξιδεύει» ως μια ολιστική προσέγγιση του
γραμματισμού (σχολικού,
Η δράση «ο μικρός κοινωνικού
τουρίστας και λειτουργικού)
- μια βαλίτσα ταξιδεύει» ως μια ολιστική προσέγγιση του 310
γραμματισμού (σχολικού,
Ελευθερία Γκρίμπα, κοινωνικού
Δημιουργός και λειτουργικού)
και εθελόντρια εκπαιδεύτρια παιδαγωγικού εργαστηρίου 310
Ελευθερία Γκρίμπα,
Ο ρόλος του Δημιουργόςστην
ΚΠΕ Ανωγείων και εθελόντρια εκπαιδεύτρια παιδαγωγικού εργαστηρίου
τοπική κοινωνία 310
Ζαχαρένια Κεφαλογιάννη,
Ο ρόλος του Εκπαιδευτικός
ΚΠΕ Ανωγείων ΠΕ02,
στην τοπική Υπεύθυνη ΚΠΕ Ανωγείων Ελένη Καπετάνιου,
κοινωνία 310
Εκπαιδευτικός ΠΕ20, Μέλος
Ζαχαρένια Κεφαλογιάννη, ΠαιδαγωγικήςΠΕ02,
Εκπαιδευτικός Ομάδες ΚΠΕ Ανωγείων
Υπεύθυνη ΚΠΕ Ανωγείων Ελένη Καπετάνιου,
Εκπαιδευτικός
Ο ΠΕ20, Μέλος
ρόλος της τοπικής Παιδαγωγικής
αυτοδιοίκησης Ομάδες
στην ΚΠΕ Ανωγείων
έμμεση εκπαίδευση της κοινωνίας σε θέματα
εξοικονόμησης ενέργειας
Ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης στην έμμεση εκπαίδευση της κοινωνίας σε θέματα 311
εξοικονόμησης
Σοφία ενέργειας Μηχανικός ΤΕ, M.Phil, PhD
Υφαντή, Μηχανολόγος 311
Ευτυχία Ανδριανού,
Σοφία Υφαντή, Διοικητικός
Μηχανολόγος Υπάλληλος,
Μηχανικός ΤΕ, Τμήμα
M.Phil,Προγραμματισμού
PhD
ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ
Ευτυχία Ανδριανού, ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
Διοικητικός Υπάλληλος, Τμήμα Προγραμματισμού
ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ
Η κοινωνική καιΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
οικονομική κρίση στην Ελλάδα και οι νέες προκλήσεις που προκύπτουν
για την εκπαίδευση:
Η κοινωνική εμπειρίες,
και οικονομική νοηματοδοτήσεις
κρίση στην Ελλάδα και και
οιπροβολές στον λόγο
νέες προκλήσεις πουτων
προκύπτουν
για την εκπαίδευση: εμπειρίες, νοηματοδοτήσεις και προβολές στον λόγο των
εκπαιδευτικών 315
εκπαιδευτικών
Μαρία Χάλαρη, Doctor in Education, UCL Institute of Education 315
Μαρία Χάλαρη,Ελληνικά
Tα Πρότυπα Doctor in Κλασικά
Education,Λύκεια
UCL Institute
και ηofδιδασκαλία
Education των κλασικών γλωσσών, κατά τα
Tα Πρότυπα
έτη 1979 και Ελληνικά
1980 Κλασικά Λύκεια και η διδασκαλία των κλασικών γλωσσών, κατά τα 316
Σοφία Σκλείδα,
έτη 1979 Φιλόλογος, ΜΑ, Δρ. Συγκριτικής Παιδαγωγικής
και 1980 316
Σοφία Σκλείδα, Φιλόλογος, ΜΑ, Δρ. Συγκριτικής Παιδαγωγικής
Δομή και λειτουργία επιμορφωτικών δομών σε περιφερειακά Α.Ε.Ι.: το παράδειγμα του
διδασκαλείου δημοτικής
Δομή και λειτουργία εκπαίδευσηςδομών
επιμορφωτικών «Αλέξανδρος Δελμούζος»
σε περιφερειακά της Ρόδου
Α.Ε.Ι.: το παράδειγμα του 317
διδασκαλείου
Γεώργιος Φούζας,δημοτικής
Δάσκαλος εκπαίδευσης
- Υπ.Δρ. Π.Τ.Δ.Ε.«Αλέξανδρος
ΠανεπιστημίουΔελμούζος» της Ρόδου
Αιγαίου Ευφημία Τσιαρτσιάρη, Δασκάλα - 317
Υπ.Δρ. Π.Τ.Δ.Ε.
Γεώργιος Φούζας,Πανεπιστημίου Αιγαίου
Δάσκαλος - Υπ.Δρ. Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Αιγαίου Ευφημία Τσιαρτσιάρη, Δασκάλα -
Υπ.Δρ. Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου
Ρητορική και εκπαίδευση Αιγαίου 317
Ευαγγελία
Ρητορική Αγγούρα, Εκπαιδευτικός/ Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Ανθή Αθανασιάδου, Εκπαιδευτικός/
και εκπαίδευση 317
Μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Ευαγγελία Αγγούρα, Εκπαιδευτικός/ Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Ανθή Αθανασιάδου, Εκπαιδευτικός/
Μεταπτυχιακή
Η πολιτειακή φοιτήτρια
παιδεία του ευρωπαίου πολίτη ως εργαλείο κατανόησης της πολιτισμικής
Η πολιτειακήόψεις
ετερότητας: παιδείακαι του ευρωπαίου πολίτη ως εργαλείο κατανόησης της πολιτισμικής
προοπτικές 318
ετερότητας:
Βέρα όψεις
Σπυράκου, και προοπτικές
Υπ. Διδάκτωρ 318
Βέρα Σπυράκου,
Ψηφιακή Υπ. Διδάκτωρ
ταυτότητα και σχολείο 319
ΨηφιακήΘεοφανέλλης,
Τιμολέων ταυτότητα και σχολείο
Σχολικός Σύμβουλος Πληροφορικής Β. Αιγαίου 319
Τιμολέων Θεοφανέλλης, Σχολικός Σύμβουλος Πληροφορικής Β. Αιγαίου

27
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ελένη Καραγεωργίου, Κλινική & Κοινωνική Ψυχολόγος (Μ.Sc., M.A.), Αφηγηματική Ψυχοθεραπεύτρια
Μαρία Σιδερή, ΕΔΙΠ τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας
Η αποτελεσματικότητα/αποδοτικότητα της παραγωγής του εκπαιδευτικού υλικού 319
Αριστείδης Λουκόπουλος, Εκπαιδευτικός, PhD
H Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού και η σημασία της εκπαίδευσης στην στελέχωση και
αξιολόγηση στην Ελλάδα υπό το πρίσμα της κρίσης. Ανίχνευση Εκπαιδευτικών Αναγκών
και Αποτίμηση των αποτελεσμάτων της Επιμόρφωσης 320
Βασιλική Παπαδοπούλου, Υπαξιωματικός Νομικού Σώματος - Απόφοιτη Τ.Ο.Π.Α. Παντείου Παν/μιου &
Μεταπτυχιακού ΕΑΠ
Απόψεις μαθητευομένων κρατουμένων φυλακών για τις προσδοκίες που διαμορφώνει ο
εκπαιδευτής τους για τους ίδιους 321
Ειρήνη Παπαδοπούλου, Επιστημονικός συνεργάτης του ΚΕΓ
Η συμβολή της ανάπτυξης των ανώτερων γνωστικών λειτουργιών στην διαδικασία λήψης
αποφάσεων 322
Αριστείδης Λουκόπουλος, Εκπαιδευτικός, PhD
Εφαρμογή και αξιολόγηση ενός προγράμματος κοινωνικοσυναισθηματικής μάθησης στο
νηπιαγωγείο σε σχέση με τη ρύθμιση δυσάρεστων συναισθημάτων (φόβος, θυμός, λύπη)
και την κοινωνική επάρκεια 323
Ειρήνη Παπαδημητρίου, Νηπιαγωγός
Κριτική παρουσίαση του Μουσείου Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας. Εκπαιδευτική και
επικοινωνιακή πολιτική του Μουσείου. Παρουσίαση πρωτότυπου εκπαιδευτικού
προγράμματος 324
Δήμητρα Κουτουλογένη, Φιλόλογος/ΠΕ Διοικητικός-Οικονομικός Υπάλληλος του ΥΠ.ΠΟ.Α.
Implementing new technologies in the educational process: comparing two websites using
a combined evaluation rubric 325
Fani Sarli, Εconomist, MBA, Adult Educator. Papageorgiou General Hospital – Human Resources
Department, Thessaloniki. Ioanna Sarli, Geologist, MSc, Adult Educator. Directorate of Civil Protection,
Athens.
Το Σύνδρομο της Επαγγελματικής Εξουθένωσης στους Καθηγητές Δευτεροβάθμιας
Εκπαίδευσης 325
Αικατερίνη Αραμπατζή, Εκπαιδευτικός, Διευθύντρια 2ου Γυμνασίου Αλίμου
Ερευνητική μελέτη για την οργάνωση και λειτουργία των σχολικών μονάδων
Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης που εντάχτηκαν στις δράσεις του «Νέου Σχολείου» 326
Φωτεινή Ιορδανίδου, Δασκάλα, M.Ed
Συστήματα δύναμης και ο ρόλος του ηγέτη μέσα από ένα ολιστικό μοντέλο διοίκησης.
Παράδειγμα εφαρμογής σε επίπεδο σχολικής μονάδας 327
Γεωργία Παπαδοπούλου, Νηπιαγωγός, Μ.Α.
Διερεύνηση των αντιλήψεων διευθυντών για το ρόλο της οργανωσιακής κουλτούρας σε
σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Β΄ Αθήνας 327
Κωνσταντίνος Χασιώτης, Διευθυντής 10/θέσιου δημοτικού σχολείου
Η διαπαιδαγώγηση στην ειρήνη μέσω της διαμεσολάβησης συνομηλίκων (peer mediation) 328

28
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Μαρία Αναστασάκη, Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπ/σης ΠΕ05 & ΠΕ13,ΜΔΕ, ΜΔΕ, Υπ. Διδάκτωρ
Γεωργία Αυγουστάκη,Εκπαιδευτικός
Μαρία Αναστασάκη, ΕκπαιδευτικόςΔευτεροβάθμιας
ΔευτεροβάθμιαςΕκπ/σης
Εκπ/σηςΠΕ05
ΠΕ02& ΠΕ13,ΜΔΕ, ΜΔΕ, Υπ. Διδάκτωρ
Γεωργία Αυγουστάκη, Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπ/σης
Ο θεσμός των Μαθητικών Κοινοτήτων. Μαθητική Στρογγυλή ΠΕ02 Τράπεζα στο ΓΕΛ Αριδαίας 329
Ο θεσμός
Αντωνία των Μαθητικών
Παπαδάκη, Κοινοτήτων.
Σχολική Σύμβουλος Μαθητική Στρογγυλή Τράπεζα στο ΓΕΛ Αριδαίας 329
Φιλολόγων
Αντωνία Παπαδάκη, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων
Διαθέσιμοι Πόροι για άτομα με ΔΑΦ στην Ελλάδα- Ενίσχυση της προσβασιμότητας σε
Διαθέσιμοιυγείας,
υπηρεσίες Πόροι για άτομαυγείας
ψυχικής με ΔΑΦ στην Ελλάδα-
, κοινωνικής Ενίσχυση
φροντίδας καιτης προσβασιμότητας
εκπαίδευσης σε με
για άτομα
υπηρεσίες υγείας,
Διαταραχές ψυχικής
Αυτιστικού υγείας ,- κοινωνικής
Φάσματος φροντίδας και εκπαίδευσης για άτομα με
ΔΑΦ (www.autismap.gr) 330
Διαταραχές
Σοφία Αυτιστικού
Παπιδάκη, Φάσματος
Κοινωνιολόγος Χρήστος- ΔΑΦ (www.autismap.gr)
Σιφναίος, Κοινωνιολόγος 330
Σοφία Παπιδάκη, Κοινωνιολόγος Χρήστος Σιφναίος,
Συμβολή του ξένου (μετανάστη) στη διαμόρφωση Κοινωνιολόγος
και εξέλιξη της τοπικής ιστορίας.
Συμβολή του ξένου
Μετανάστευση (μετανάστη)
και ρατσισμός στη
στο διαμόρφωση
παιδικό βιβλίο και εξέλιξη της τοπικής ιστορίας. 331
Μετανάστευση
Δήμητρα και ρατσισμός
Κουτουλογένη, στο παιδικό
Φιλόλογος/ΠΕ βιβλίο
Διοικητικός-Οικονομικός Υπάλληλος του ΥΠ.ΠΟ.Α. 331
Δήμητρα Κουτουλογένη, Φιλόλογος/ΠΕ Διοικητικός-Οικονομικός
Ο αντίκτυπος της οικονομικής κρίσης στα παιδιά και ο ρόλος Υπάλληλος του ΥΠ.ΠΟ.Α.
της εκπαίδευσης 332
Ο αντίκτυπος
Αικατερίνη της οικονομικής
Νταμάνη, κρίσης στα παιδιά και ο ρόλος της εκπαίδευσης
Εκπαιδευτικός 332
Παναγιώτα Θανασούλα,
Αικατερίνη Νταμάνη, Υποψήφια Διδάκτωρ ΔΠΘ
Εκπαιδευτικός
Παναγιώτα Θανασούλα,
Κοσμοπολιτισμός ή/και Υποψήφια Διδάκτωρ
πατριωτισμός ΔΠΘεποχή της παγκοσμιοποίησης; Συζήτηση μέσα
στην
Κοσμοπολιτισμός
από το παράδειγμα ή/και πατριωτισμός στην
της διαπολιτισμικής εποχή της παγκοσμιοποίησης; Συζήτηση μέσα
εκπαίδευσης 332
από τοΔάβουλου,
Μαρία παράδειγμα της διαπολιτισμικής
Εκπαιδευτικός - Μ.Α. εκπαίδευσης 332
Μαρία Δάβουλου,ενεργούς
Διαπλάθοντας Εκπαιδευτικός - Μ.Α.Η συμβολή της εκπαίδευσης και της λογοτεχνίας
πολίτες. 333
Διαπλάθοντας
Ευαγγελία ενεργούς
Αγγούρα, πολίτες. Η συμβολή φοιτήτρια
Εκπαιδευτικός/Μεταπτυχιακή της εκπαίδευσης και της λογοτεχνίας 333
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ
Ευαγγελία Αγγούρα, Εκπαιδευτικός/Μεταπτυχιακή φοιτήτρια
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ
Η διδασκαλία της πολιτικής φιλοσοφίας σε εφήβους: μία βιωματική Προσέγγιση 337
Η διδασκαλία
Βασιλική της πολιτικής
Κατσαρού, φιλοσοφίας
Εκπαιδευτικός σε εφήβους:
– οικονομολόγος μία βιωματική
Ειρήνη Βογιατζή, Προσέγγιση
Εκπαιδευτικός - φιλόλογος 337
Βασιλική Κατσαρού, Εκπαιδευτικός – οικονομολόγος Ειρήνη
Αξιοποίηση Έργων Τέχνης για την Ανάπτυξη Κριτικής ΣκέψηςΒογιατζή, Εκπαιδευτικός - φιλόλογος 338
Αξιοποίηση
Αφροδίτη Έργων Τέχνης
Μιχαηλίδη, για τηνΔευτεροβάθμιας
Εκπαιδευτικός Ανάπτυξη Κριτικής ΣκέψηςM.Sc, M.Ed.
Εκπαίδευσης, 338
Αφροδίτη Μιχαηλίδη, Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης,
Θέατρο και πολιτική παιδεία: Κριτική σκέψη και πολιτική αφύπνισηM.Sc, M.Ed.
στο σχολικό
Θέατρο και πολιτική
περιβάλλον παιδεία:
με τη βοήθεια τηςΚριτική σκέψη και πολιτική
Αποστασιοποιητικής αφύπνιση
τεχνικής στο Brecht
του Bertolt σχολικό 339
περιβάλλον με τη
Σταυρούλα-Λυδία βοήθεια της Αποστασιοποιητικής
Παπαστεφανάκη, τεχνικής
Δασκάλα, Θεατροπαιδαγωγός του Bertolt
Αφροδίτη Brecht
Ανδρέου, Νηπιαγωγός, 339
Θεατροπαιδαγωγός,
Σταυρούλα-Λυδία Υποψήφια Δρ. ΕΚΠΑ
Παπαστεφανάκη, Δασκάλα, Θεατροπαιδαγωγός Αφροδίτη Ανδρέου, Νηπιαγωγός,
Θεατροπαιδαγωγός,
Όταν Υποψήφιαρίχνει
ένα λαϊκό παραμύθι Δρ. ΕΚΠΑ
τα δίχτυα του στη θάλασσα, πόσο ανακατώνει τα νερά
Όταν ένα ψάρια
και πόσα λαϊκό παραμύθι
πιάνει; ρίχνει τα δίχτυα του στη θάλασσα, πόσο ανακατώνει τα νερά 340
και πόσα
Ιωάννα ψάρια
Φώκου, πιάνει;μέλος Π.Ο. Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας
Δασκάλα, 340
Χρυσαφία
Ιωάννα Λάμπρου,
Φώκου, Δασκάλα,
Δασκάλα, μέλος93ο Δημοτικό
Π.Ο. Κέντρουσχολείο Αθηνών Εκπαίδευσης Δραπετσώνας
Περιβαλλοντικής
Χρυσαφία Λάμπρου, Δασκάλα, 93ο Δημοτικό σχολείο
Δυσλεξία και Νέες Τεχνολογίες: μία νέα πλατφόρμα Αθηνώναναγνώρισης δυσλεξικών στοιχείων,
Δυσλεξία και Νέεςτης
παρακολούθησης Τεχνολογίες: μίαβελτίωσης
επίδοσης και νέα πλατφόρμα αναγνώρισης
της αναγνωστικής δυσλεξικών στοιχείων, 340
δεξιότητας
παρακολούθησης
Ελένη Χανιώτη, Ειδικήτης επίδοσης καιΕπ.βελτίωσης
Εκπαιδευτικός, τηςΕρευνητής
Συνεργάτης- αναγνωστικής
του ΙΕΛ δεξιότητας
/Ερευνητικό Κέντρο Αθηνά 340
Ελένη Χανιώτη, Ειδική Εκπαιδευτικός, Επ. Συνεργάτης- Ερευνητής του ΙΕΛ /Ερευνητικό Κέντρο Αθηνά
AΛΦΑΒΗΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΣΗΓΗΤΩΝ 343

29
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Επιστημονική Επιτροπή του Συνεδρίου

ΠΡΟΕΔΡΟΣ
Πανταζής Σπύρος, Ομότιμος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

ΜΕΛΗ
Baros Wassilios, Professor, Universität Salzburg
Garancini Gian Andrea P., Καθηγητής, Πανεπιστήμιο «APULIAE» Bari
Green Andy, Professor, UCL Institute of Education
Kempf Wilhelm, Professor, Universität Konstanz
Moran-Ellis Jo, Professor, University of Sussex, UK
Otto Hans-Uwe, Professor, Universität Bielefeld
Sailer Maximilian, Professor, Universität Augsburg
Seukwa Louis-Henri, Professor, Universität Hamburg
Sünker Heinz, Professor, Universität Wuppertal
Ανδρεαδάκης Νικόλαος, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Αργυριάδης Αλέξανδρος, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Frederick
Αργυρίου Αθανάσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πατρών
Βιτσιλάκη Χρυσή, Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Βλίζος Σταύρος, Επίκουρος Καθηγητής, Ιόνιο Πανεπιστήμιο
Γιαβρίμης Παναγιώτης, Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Γκασούκα Μαρία, Πρόεδρος ΙΝΕΠ–ΕΚΔΔΑ/Καθηγήτρια , Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Γρηγοράκης Ιωάννης, Σχολικός Σύμβουλος Π. Ε., ΠΔΕ Κρήτης
Ελευθεράκης Θεόδωρος, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ζορμπάς Κωσνσταντίνος, Γενικός Διευθυντής , Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης
Καδιανάκη Μαρία, Σχολική Σύμβουλος Π. Ε., ΠΔΕ Κρήτης
Καλογιαννάκης Μιχάλης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Καλοκύρη Βασιλεία, Σχολική Σύμβουλος Δ. Ε., ΠΔΕ Κρήτης
Καραβασίλης Ιωάννης, Σχολικός Σύμβουλος Δ.Ε., ΠΔΕ Κεντρικής Μακεδονίας
Καραδημητρίου Αχιλλέας, Επιστ. Συνεργάτης Τμήματος Επικοινωνίας & MME, Παν/μιο Κρήτης
Κατσαγκόλης Αθανάσιος, Σχολικός Σύμβουλος Δ. Ε., ΠΔΕ Κρήτης
Κορνηλάκη Αικατερίνη, Επίκουρη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Κουκουνάρας – Λιάγκης Μάριος, Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Αθηνών ΕΚΠΑ
Κουλαϊδής Βασίλης, Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
Κουρκούτας Ηλίας, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Κουτούζης Μανώλης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Ε.Α.Π.
Κουτσελίνη Μαίρη, Καθηγήτρια - Πρόεδρος Τμήματος Επιστημών της Αγωγής, University of Cyprus

30
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

Κυπριωτάκη Μαρία, Επίκουρη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Λάβδας Κώστας, Καθηγητής Πάντειο Πανεπιστήμιο, π. Αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης
Μαντάς Παναγιώτης, Σύμβουλος Α΄, Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων
Μανωλάκος Προκόπης, Σχολικός Σύμβουλος Π. Ε., ΠΔΕ Αττικής
Μανωλίτσης Γεώργιος, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Μαράκη Ελένη, Σχολική Σύμβουλος Π. Ε., ΠΔΕ Κρήτης
Μητροπούλου Βασιλική , Επίκουρη Καθηγήτρια, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο
Μουζάκη Αγγελική, Επίκουρη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Μπαμπάλης Θωμάς, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Μπερερής Πέτρος, Σύμβουλοςεπί τιμήτου Π.Ι.τ.Δ/ντήςΣπουδών,Υπ.Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων
Μυλωνάκου – Κεκέ Ηρώ, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Νικολάου Σουζάνα, Επίκουρη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Οικονομάκου Μαριάνθη, Διδάσκουσα ΠΔ. 407/80, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Οικονομίδης Βασίλης, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Παναγιωτοπούλου Αλεξάντρα, Επιστημονικά Υπεύθυνη εκπαίδευσης Κοινωνικού Πολύκεντρου, ΑΔΕΔΥ
Παπαδάκης Νίκος, Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Παπαιωάννου Απόστολος, Ομότιμος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Παπαϊωάννου Γεώργιος, Λέκτορας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο
Παπαπέτρου Σάββας, Λέκτορας , Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Παπαχρήστου Κώστας, Σχ. Σύμβουλος, τ.Δ/ντής Σπουδών, Υπ. Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων
Παπούλας Ανδρέας, Π.Λ.Ε - Προϊστάμενος Φορέα Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας
της Ανώτερης Εκπαίδευσης , (ΔΙ.Π.Α.Ε) Κύπρου
Ράπτης Νικόλαος, Προϊστάμενος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Νομού Δωδεκανήσου, ΠΔΕ Ν. Αιγαίου
Ρογδάκη Αγάθη , Σχολικός Σύμβουλος Π. Ε., ΠΔΕ Δυτικής Ελλάδας
Ροδοσθένους Ειρήνη, Επιθεωρήτρια φιλολογικών μαθημάτων, Γρ. Επιστημονικού Ομίλου Κύπρου
Ρουμπής Νικόλαος, Καθηγητής Διδασκαλείου Νέας Ελληνικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Σαραφίδου Κατερίνα, Σχολική Σύμβουλος Π. Ε., ΠΔΕ Δράμας
Σεραφείμ – Ρηγοπούλου Ευαγγελία, Σx. Σύμβουλος Π. Ε., ΠΔΕ Αν. Μακεδονίας και Θράκης
Σολωμού Αιμίλιος , Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Σπαντιδάκης Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Κρήτης
Στυλιανού Αντρέας, Βοηθός Δ/ντή, Ταμίας Επιστημονικού Ομίλου Κύπρου
Τσατσαρώνη Άννα, Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
Τσιάλος Στέφανος, Σχ. Σύμβουλος Π. Ε.- Προϊστάμενος ΕΠΚΑ Πρωτ/θμιας Εκπ/σης, ΠΔΕ Ηπείρου
Φραγκούλης Ιωσήφ, Αναπληρωτής Καθηγητής, Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε., Καθηγητής Σύμβουλος Ε.Α.Π.
Φωτόπουλος Νίκος, Επίκουρος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας/Φλώρινα
Χατζηδάκη Ασπασία, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Κρήτης

31
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Οργανωτική Επιτροπή του Συνεδρίου

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: ΜΕΛΗ:
Μαράκη Ελένη Αλεξάκης Μανόλης
Ανθόπουλος Κωνσταντίνος
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ: Γιαλιτάκης Νίκος
Μπελαδάκης Εμμανουήλ Δρακάκης Εμμανουήλ
Θεοφάνους Κωνσταντίνος
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ: Καναβάκη Μαρία
Καδιανάκη Μαρία Κατσαγκόλης Αθανάσιος
Μαρκάκη Ειρήνη
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ
Μηλάκης Εμμανουήλ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ:
Πατεράκη Άννα
Ντρουμπογιάννης Χρήστος
Πατεράκης Γεώργιος
Σιφακάκης Πολυχρόνης
Στριλιγκάς Γεώργιος
Τζωρτζάκης Ιωάννης
Τουραμπέλης Μιχαήλ
Ψαλτάκη Ευγενία

Γραμματεία του Συνεδρίου

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ:

Αντωνακάκης Δημήτριος Μαράκη Αγγελική
Βαμβουνάκη Χρυσή Μαρκογιαννάκη Σοφία
Βαρδιάμπαση Τερψιχόρη Μπελιμπασάκης Εμμανουήλ
Βασιλειάδη Αργυρώ Παπαδάκης Σταμάτης
Γιαμαλάκης Γρηγόριος Πατεράκη Μαρία
Γρηγοράκης Ιωάννης Πλουμάκη Ελένη
Καλοκύρη Βασιλεία Ραμουτσάκη Ιωάννα
Κοκοβάκης Εμμανουήλ Σηφάκης Νικόλαος
Κουφάκη Μαρία Σκουλά Ειρήνη
Κτιστάκη Φεβρωνία Τσικαλάκης Ιωάννης
Μαθιουδάκης Ιωάννης Φαραζάκης Νικόλαος
Μανασάκης Βασίλης Χαλκιαδάκη Κλεάνθη

32
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

Γραμματεία του Συνεδρίου

ΜΕΛΗ:
Αγγουράκη Ροδάνθη Μαρινάκη Ζαφειρούλα
Αλδάκου Ελένη Μελιώτη Στυλιανή
Αλεξάκη Σοφία Μερκουλίδη Ελευθερία
Αναγνωστάκης Γεώργιος Μπαλασάκη Αλίκη
Αναγνωστοπούλου Ναταλία Μπαρά Αθηνά
Αρβανιτάκης Μιχαήλ Μπάτσουλης Αναστάσιος
Βαρούχα Μαρία Μπελαδάκη Δέσποινα
Γιαλιτάκη Φωτεινή Μπελαδάκη Μαρία
Γκουλιαμάνη Ειρήνη Μπελαδάκη Νίκη
Γκουτζικίδη Αναστασία Νταλιαδάκης Χαράλαμπος
Γωγάκη Ανδρονίκη Ντρουμπογιάννης Σταύρος
Δαγκωνάκη Χρύσα Ορφανάκης Βασίλειος
Διαμαντούλη Ευθαλία Παναγιωτίδου Μαρία-Ζωή
Εζανίδου Παναγιώτα Παντέρα Μαρία
Ευθυμίου Μαρία Παπαδημητράκη Ευαγγελία
Θεοφάνους Ειρήνη Παπαματθαιάκη Εμμανουέλα
Καδιανάκη Αριστειδούλα Πατεράκη Ευαγγελία
Καλλέργη Άννα Ραμματά Μαρία
Καλούδη Ελευθερία Σταματάκη Έφη
Καρκανάκη Μαρία Σταυρίδη Αργυρώ
Καρκανάκης Στυλιανός Στριλιγκά Μαλαματένια
Καρτσάκη Στυλιανή Συγκελάκης Γεώργιος
Καφετζάκη Καλλιόπη Σωμαράκη Ειρήνη
Καψή Μαρία Ταμιωλάκης Γεώργιος
Κοκκιάδη Μαρία Τρουλλινός Πύραμος
Κοκκίνη Μαρία Τσεντελιέρου Σοφία
Κοκοτσάκη Αντωνία Τσοράγλου Αγγελική
Κομονταχάκης Ιωάννης Φουντουλάκης Αντώνιος
Κονιδάκης Γιώργος Φραγκούλη Ευαγγελία
Κοσμαδάκης Νικόλαος Χαλεπάκη Δήμητρα
Κουσκουρίδα Φραγκούλα Χαλιώτου Αικατερίνη
Λιαπάκης Νίκος Χαραλαμπάκη Ευαγγελία
Μαραγκάκη Ελένη Χουρσανίδου Αναστασία
Μαρκογιαννάκη Αθηνά Χριστοδούλου Μαρία

33
3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
Ι.Α.Κ.Ε. 1ο

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ
- Ιστορία και Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης, εκπαιδευτικές έρευνες
- - ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ
Κλασικές σπουδές,ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
ανθρωπιστικές ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ
προσεγγίσεις, ΑΝΑΠΤΥΞΗ
καλλιτεχνική παιδεία
- Παιδαγωγικές
- ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗπροσεγγίσεις, θεωρίες μάθησης,
ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΗΝνοημοσύνης
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ και διδακτικής
ΕΝΩΣΗ
- Πολιτικές επιστήμες, πολιτική παιδεία, επιστήμες επικοινωνίας
- ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
- Φιλολογικές, ανθρωπολογικές, ψυχολογικές και φιλοσοφικές θεωρήσεις
- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ)
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
- Αναλυτικά Προγράμματα και σχολικά εγχειρίδια
- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ
- Δια βίου μάθηση, εκπαίδευση ενηλίκων
- - ΕΥΑΛΩΤΕΣ
Διδακτική ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣαξιολόγηση,
μεθοδολογία, ΟΜΑΔΕΣ ΚΑΙδιδακτικές
ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ
πρακτικές, εκπαιδευτικά σενάρια
- Εκπαίδευση
- ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣκαιΠΟΛΙΤΙΚΕΣ
τέχνες, μουσειοπαιδαγωγική
ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ εκπαίδευση
- Νέες τεχνολογίες, καινοτομίες, εξ αποστάσεως εκπαίδευση
- ΘΕΜΑΤΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ
- Σκοποί, θεσμοί, διαδικασίες και περιεχόμενο της Ειδικής Αγωγής
- - ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ
Συμβουλευτική ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ,
στην εκπαίδευσηΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
- Σχολείο και τοπική
- ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ κοινωνία
ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
- Σχολική ηγεσία, οργάνωση, διοίκηση,
- ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
- Σχολική λειτουργία, κρίσεις, παραβατικές συμπεριφορές
- ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
- ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
- Εκπαίδευση, οικονομία
- ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ και επιχειρηματικότητα
ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΔΟΜΕΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
- Ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και προσβασιμότητα
- Η- θρησκεία
ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ, ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ
στο δημόσιο χώρο και τηνΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
εκπαίδευσηΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
- Κοινωνικό κράτος,
- ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΙ κοινωνική
ΓΟΝΕΩΝ πολιτική και εκπαίδευση
ΚΑΙ ΚΗΔΕΜΟΝΩΝ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΘΜΗ
- Μετανάστευση, πρόσφυγες
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣκαι διαπολιτισμική εκπαίδευση
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ
- Οικολογικές προσεγγίσεις, κοινωνία και εκπαίδευση
- ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
- Οικονομική κρίση, κοινωνική ανομία, οικογένεια και εκπαίδευση
- - ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ
Πολιτισμικές ΔΙΑΦΟΡΕΣ
διαφορές, ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ
κοινωνικές ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ
ανισότητες
- ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ
ΠOΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ
- ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ
- Ανθρώπινα δικαιώματα, ίσες ευκαιρίες στην εκπαίδευση
ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
- Αποκέντρωση και περιφερειακή ανάπτυξη
- - ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ μοντέλα:
Εκπαιδευτικά ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΙΑκαι
κοινωνικές ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣπροκλήσεις
πολιτισμικές
- Εκπαιδευτική καιΔΡΑΣΕΙΣ
- ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΕΣ πολιτιστική πολιτική
ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ
- Ευρωπαϊκές πολιτικές για την εκπαίδευση, ευρωπαϊκά προγράμματα
- ΣΧΟΛΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
- Πολιτική, πολιτειακή, δημοκρατική παιδεία και ανάπτυξη
- - ΦΟΡΕΙΣ
Τοπική ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
αυτοδιοίκηση καιΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
εκπαίδευση
- Ψηφιακά προγράμματα και έξυπνες πόλεις

34
8
ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ

Χαιρετισμός Περιφερειάρχη Κρήτης

Αγαπητοί σύνεδροι,
Φίλες και φίλοι,

Για την Περιφέρεια Κρήτης, η διοργάνωση του 3oυ Πανελλήνιου Συνεδρίου με Διεθνή
Συμμετοχή για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες, την Κοινωνία και την Πολιτική Παιδεία, το οποίο
διοργανώνεται από το Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών, αποτελεί μια
σημαντική επιστημονική πρωτοβουλία.
Εκτός, όμως, από την επιστημονική αξία του Συνεδρίου, η φετινή διοργάνωση αναμένεται
να προσδώσει πολλαπλά θετικά αποτελέσματα σε όλους τους συμμετέχοντες, καθώς στο
επίκεντρο του επιστημονικού διαλόγου, βρίσκεται η Πολιτική και Πολιτειακή Παιδεία. Δύο
βασικοί πυλώνες για την Κοινωνική και Οικονομική Ανάπτυξη. Ιδιαίτερα για τη χώρα μας,
ύστερα από μια παρατεταμένη περίοδο ύφεσης και αλλεπάλληλων πολιτικών εξελίξεων,
η συζήτηση γύρω από τα εν λόγω σημαντικά ζητήματα, όχι μόνο είναι χρήσιμη για την
εκπαιδευτική κοινότητα, αλλά πολύ περισσότερο απαραίτητη για το κοινωνικό σύνολο.
Ως Περιφέρεια Κρήτης, με ιδιαίτερη χαρά χαιρετίζουμε το 3Ο Επιστημονικό Συνέδριο
του Ι.Α.Κ.Ε. με την βεβαιότητα ότι τα χρήσιμα συμπεράσματα που θα προκύψουν μέσα
από τις δεκάδες επιστημονικές εισηγήσεις-παρεμβάσεις, θα αξιοποιηθούν με τον καλύτερο
δυνατό τρόπο για τη συνολική αναβάθμιση της παρεχόμενης εκπαίδευσης, μέσα και από την
αναβάθμιση του ρόλου της πολιτικής αγωγής των σημερινών μαθητών.
Στους διοργανωτές ευχόμαστε κάθε επιτυχία και καλή συνέχεια στο έργο που επιτελούν.

Σταύρος Αρναουτάκης
Περιφερειάρχης Κρήτης

35
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Χαιρετισμός Αντιπεριφερειάρχη Ηρακλείου

Με μεγάλη χαρά η Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου στηρίζει τη διοργάνωση του
3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου για τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες, την Εκπαίδευση,
την Κοινωνία και την Πολιτική Παιδεία.
Σε μια περίοδο κρίσης, όπως αυτή που βιώνουμε, οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές
επιστήμες μας προσφέρουν τη δυνατότητα της αποτύπωσης της υπάρχουσας κατάστασης,
έχοντας επίκεντρο τον άνθρωπο και το περιβάλλον (οικονομικό, οικονομικό, περιβαλλοντικό)
στο οποίο ζει και καλείται να επιβιώσει.
Οι προκλήσεις είναι πολλές, το έργο της επιστημονικής κοινότητας σίγουρα δύσκολο,
ωστόσο, όμως, αισιοδοξούμε ότι μέσα από τέτοιες δράσεις και πρωτοβουλίες θα καταφέρουμε
όλοι μαζί και ο καθένας από την πλευρά του να αξιοποιήσει τα συμπεράσματα με στόχο την
εξασφάλιση ενός καλύτερου μέλλοντος για τη νεολαία μας.
Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους διοργανωτές για την ευκαιρία που
μας δίνει αυτό το συνέδριο, να συνεργαστούμε για ακόμη μια φορά με την επιστημονική-
εκπαιδευτική κοινότητα, με την οποία έχουμε αναπτύξει μια άριστη συνεργασία εδώ και
χρόνια!

Ευριπίδης Κουκιαδάκης
Αντιπεριφερειάρχης Ηρακλείου

36
ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ

Καλωσόρισμα της Προέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής
και του Προέδρου της Επιστημονικής Επιτροπής

Με ιδιαίτερη χαρά σας καλωσορίζουμε στο 3ο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο του
Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Ηρακλείου Κρήτης, με θέμα:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
που διοργανώνουμε από 5 έως και 7 Μαΐου 2017, στο Ηράκλειο Κρήτης, στο Ξενοδοχείο
Ατλαντίς.
Η Ανθρωπιστική και Πολιτική Παιδεία, η οποία αποτελεί κεντρική στόχευση στο θέμα
του Συνεδρίου μας, μπορεί να αποτελέσει Πυλώνα για την ανανοηματοδότηση, τον
επαναπροσδιορισμό του περιεχομένου και του ρόλου, της Κοινωνικής και Οικονομικής
Ανάπτυξης, μέσα από τη διεύρυνση και ενίσχυση της Δημοκρατίας σε κάθε επίπεδο.
Στην εποχή μας, ίσως περισσότερο από ποτέ, η ανάπτυξη της Πολιτικής Παιδείας καθίσταται
επιτακτική ανάγκη, λόγω των φαινομένων γενικής κρίσης και ανομίας που διανύουμε. Στην
εποχή της μετανεωτερικότητας, η εκπαίδευση διεκδικεί και καλείται να διαδραματίσει έναν
νέο ρόλο, στο ζήτημα αυτό.

Στο πλαίσιο μιας συγκριτικής προοπτικής, το Συνέδριό μας φιλοδοξεί να αποτελέσει
εφαλτήριο για να αναδειχθούν σύγχρονες τάσεις, προσεγγίσεις και θεωρήσεις, μέσα από το
πρίσμα των Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών, σε ζητήματα Ανθρωπιστικής, Πολιτικής
και Πολιτειακής Παιδείας.

Η εστίαση στα ζητήματα αυτά καθίσταται επίκαιρη από το γεγονός ότι η Ανθρωπιστική,
η Πολιτική και η Πολιτειακή Παιδεία συγκροτούν στην Ελλάδα και στο σύγχρονο κόσμο,
πεδίο πολύπαθο. Τα προβλήματα, τα κενά και οι ελλείψεις, ιδιαίτερα στην Πολιτειακή
Παιδεία, αφορούν στο δημοκρατικό πολιτισμό του πολιτικού μας συστήματος και μπορούν
να αξιολογηθούν, αφενός, σε σχέση με τα κριτήρια και τους συγκριτικούς δείκτες που τίθενται
από τους θεσμούς διαχείρισης της τοπικής, εθνικής και υπερεθνικής εξουσίας (κυβερνήσεις,
διεθνή φόρα, Ευρωπαϊκή Ένωση) και, αφετέρου, με αναφορά στις μορφές, τα περιεχόμενα και
την ποιότητα της πολιτικής συμμετοχής.
Το Συνέδριο θα επικεντρωθεί στους σκοπούς, το περιεχόμενο και τις διαδικασίες της
Ανθρωπιστικής, Πολιτικής και Πολιτειακής Παιδείας, με απώτερο στόχο να επισημανθεί
η κρίσιμη σημασία τους στο σχολείο και την εκπαίδευση γενικότερα. Λαμβάνοντας υπόψη
τις ραγδαίες εξελίξεις στο σύγχρονο πολιτικο-οικονομικό και κοινωνικό πεδίο, αλλά και τις
δυναμικές που επηρεάζουν τις παραμέτρους ανάπτυξης της Ανθρωπιστικής, Πολιτικής και
Πολιτειακής Παιδείας στη χώρα μας, και αξιοποιώντας ερευνητικά δεδομένα που σχετίζονται

37
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

με συναφή επιστημονικά πεδία, επιδίωξή μας είναι να αναπτυχθεί γόνιμος διάλογος και
δημιουργικός προβληματισμός για διεξοδικότερες προσεγγίσεις τόσο στα επιμέρους ζητήματα
του σχεδιασμού και της εφαρμογής προγραμμάτων Πολιτειακής Παιδείας (civic education) όσο
και της αλληλεπίδρασης μεταξύ του περιεχομένου της Πολιτικής Παιδείας και του ευρύτερου
πολιτικού μας πολιτισμού.
Διακεκριμένοι εισηγητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, τους οποίους έχουμε την τιμή
να φιλοξενούμε, διασφαλίζουν την υψηλή ποιότητα του ακαδημαϊκού διαλόγου στο Συνέδριο,
ο οποίος σχεδιάζουμε να διεξαχθεί μέσα από τις εισηγήσεις, τις ανακοινώσεις, τις ανοιχτές
επιστημονικές συζητήσεις, τα εργαστήρια, τα συμπόσια και τις παράλληλες δράσεις. Με
λόγο και αντίλογο θα αναδειχθούν τα κορυφαία και κεντρικά ζητήματα Ανθρωπιστικής και
Πολιτειακής Παιδείας στην Ελλάδα αλλά και στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι θεματικές του Συνεδρίου καλύπτουν πολλούς τομείς και πεδία μελέτης των
ανθρωπιστικών και των κοινωνικών επιστημών, καθώς επίσης των πολιτικών επιστημών και
των επιστημών της αγωγής και της εκπαίδευσης, όπως είναι: κοινωνικό κράτος, κοινωνική
πολιτική και εκπαίδευση, οικονομική κρίση, οικογένεια και εκπαίδευση, ανθρώπινα
δικαιώματα και εκπαίδευση, ευρωπαϊκές πολιτικές για την εκπαίδευση – ευρωπαϊκά
προγράμματα, εκπαιδευτική πολιτική και αυτοδιοικητικές παρεμβάσεις, πολιτιστική πολιτική
και εκπαίδευση, πολιτισμικές διαφορές και κοινωνικές ανισότητες, διδακτικές πρακτικές και
εκπαιδευτικά σενάρια, εκπαίδευση, οικονομία και επιχειρηματικότητα, ευάλωτες κοινωνικές
ομάδες και προσβασιμότητα, ιστορία της εκπαίδευσης, αναλυτικά προγράμματα και σχολικά
εγχειρίδια, εκπαιδευτική έρευνα, διοίκηση της εκπαίδευσης, κ.ά.
Με την έκδοση των Πρακτικών του Συνεδρίου προσδοκούμε ότι η εκπαιδευτική και η
ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά και όλοι όσοι ασχολούνται με τη μελέτη της Ανθρωπιστικής και
Πολιτειακής Παιδείας, θα αποκτήσουν ουσιαστική πηγή ενημέρωσης για όλα τα επίκαιρα
διακυβεύματα, όπως θα μελετηθούν και θα καταδειχθούν διεξοδικά στο Συνέδριο.
Αξιοποιώντας την εμπειρία από τη διοργάνωση των προηγούμενων Συνεδρίων μας
επιδιώκουμε να διαμορφώσουμε και διασφαλίσουμε ένα υψηλό επίπεδο επιστημονικού και
ακαδημαϊκού διαλόγου. Είμαστε βέβαιοι, όπως και στα προηγούμενα συνέδρια του ΙΑΚΕ, πως
με την ενεργή συμμετοχή σας θα κάνουμε πράξη τους στόχους που όλοι μαζί έχουμε θέσει.
Καλωσορίζουμε όλους τους συντελεστές του Συνεδρίου και τους συνέδρους στη φιλόξενη
πόλη του Ηρακλείου.
Ευχαριστούμε θερμά όλους όσους βοήθησαν να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την
επιτυχία του Συνεδρίου.

Εκ μέρους της Οργανωτικής και Επιστημονικής Επιτροπής

Η Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής Ο Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής
Ελένη Π. Μαράκη Σπύρος Χ. Πανταζής
Σχολική Σύμβουλος Ομότιμος Καθηγητής
Α/θμιας Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

38
ΚΑΛΩΣΟΡΙΣΜΑ ΠΡΟΕΔΡΩΝ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

39
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 5 ΜΑΪΟΥ 2017 Ξενοδοχείο ATLANTIS Ηράκλειο

08:00-09:00 ΕΓΓΡΑΦΕΣ

ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ
Προεδρείο: Κουκιαδάκης Ευριπίδης, Αντιπεριφερειάρχης Ηρακλείου, Μαστοράκης Ιωάννης, Δήμαρχος Χερσονήσου, Καλογεράκης Ζαχαρίας, Δήμαρχος Μινώα Πεδιάδος,
Hans-Uwe Otto, Professor University of Bielefeld, Bielefeld Center for Education and Capability Research, Μπελαδάκης Εμμανουήλ, Αντιπρόεδρος Ι.Α.Κ.Ε.
Κεντρική ομιλία:
09:00-10:30
Κώστας Α. Λάβδας, Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
Θέμα: Η Πολιτική Παιδεία ως Παράγοντας Πολιτικοποίησης: Συναντήσεις, Αποκλίσεις και Παθολογίες
Κεντρική ομιλία:
Prof. Heinz Sünker, School of Human and Social Sciences, University of Wuppertal
Θέμα: Critical Theory, Bildung, Democracy – or: On the Political Productivity of a Critical Theory of Bildung
Μετάφραση-Διερμηνεία: Γιαννουλάκη Στέλλα – Τουραμπέλης Μιχάλης
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

40
ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Α1 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Α2 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Α3 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Α4 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Α5 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Α6
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙΙ
Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Συντονισμός:
Γιαλιτάκης Νικόλαος, Δρακάκης Εμμανουήλ, Garancini Gian Andrea, Ραμουτσάκη Ιωάννα, Πατεράκης Γεώργιος, Σιφακάκης Πολυχρόνης,
Λαμπράκης Εμμανουήλ, Καλοκύρη Βασιλεία, Γαλανάκης Ιωάννης, Αντωνακάκης Δημήτριος, Μικελλίδη Νίκη, Μπελαδάκη Νίκη,
Καλογεράκης Γεώργιος, Γιαμαλάκης Γρηγόριος, Παπαδάκης Σταμάτης, Δαφέρμος Ηρακλής, Ψυλλάκης Στέφανος, Σηφάκης Νικόλαος
Μορφουλάκη Μαρία, Λιλίτσης Βασίλειος, Στεφανάτος Χαράλαμπος, Μεϊμάρη Ελένη, Ζαχαριουδάκη Ειρήνη,
Καρκανάκη Μαρία Γωγάκη Ανδονίκη Ψαλτάκη Ευγενία Νταλιαδάκης Χαράλαμπος Παπαδάκης Ανδρέας,
Διδακτική μεθοδολογία, Διδακτικές πρακτικές,
Ιστορία και Κοινωνιολογία Νέες τεχνολογίες,
Αναλυτικά Προγράμματα και αξιολόγηση, διδακτικές εκπαιδευτικά σενάρια,
της εκπαίδευσης, καινοτομίες και ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ
10:30-12:00 σχολικά εγχειρίδια πρακτικές, εκπαιδευτικά εκπαίδευση και τέχνες,
εκπαιδευτικές έρευνες επιχειρηματικότητα
σενάρια ανθρώπινα δικαιώματα
Μαρία Πετούση: Οι επιπτώσεις Άννα Μιχαηλίδου: Ευαγγελία Νικολοπούλου, Σοφία Νικόλαος Σταμπολίδης: Κίνητρα Στέλλα Καπαράκη,
της εφαρμογής των αρχών της Βιωμένοι παιδικοί τόποι του Αυγητίδου, Βασιλική Αλεξίου: Οι ενθάρρυνσης των μαθητών σε Κλαίρη Ψυλλινάκη: Στρατηγικές 11:30–12:30
οικονομίας της αγοράς στον χώρο οικείου εξωτερικού χώρου: μια απόψεις των παιδιών σχέση με τη συμπεριφορά τους διδασκαλίας με βάση το
Αφροδίτη Μιχαηλίδη:
της εκπαίδευσης και στα μελέτη περίπτωσης παιδιών προσχολικής ηλικίας για το βίωμα στην τάξη, για τη βελτίωση της συναίσθημα: Εκπαιδεύοντας
Αναλυτικά Προγράμματα. μέσης παιδικής ηλικίας στο συμμετοχής τους στη διαδικασία μάθησης και της περιγραφικής πρίγκιπες και πριγκίπισσες Αξιοποίηση Έργων Τέχνης
Αξιολόγηση προγραμμάτων και Κερατσίνι, με ποιοτικά ερευνητικά λήψης αποφάσεων κατά την τους αξιολόγησης Μαρία Αθανασέκου, Βασιλική για την Ανάπτυξη
εκπαιδευτικών στην Ελλάδα: εργαλεία εκπαιδευτική διαδικασία Γεώργιος Παυλίδης, Ιωάννης Γκούνη,Αλέξανδρος Αργυριάδης:
Κριτικής Σκέψης
πολιτική επιταγή ή αναγκαιότητα; Νίκος Πατσιούρης: Ροδούλα Καφτάκη: Πρόταση Σαββίδης: Μελέτη περίπτωσης για Η έννοια του ‘άλλου’ και ο ρόλος
Αλέξιος Μαστρογιάννης: Οι Ερευνώντας τη μεταφορά της Διδασκαλίας με Ψηφιακό Θέατρο την κριτική τοποθέτηση ως προς της τέχνης στην εξάλειψη του
ορισμοί ως κρίσιμο κομμάτι του θεωρητικής διαμάχης Ιστορίας- Σκιών (ΕShadow) την παρατήρηση και αξιολόγηση φανατισμού
μαθηματικού λόγου στα τρέχοντα Λογοτεχνίας στην εκπαίδευση: η Νικόλαος Κουταλάκης: Ψηφιακή διδασκαλίας για διαμορφωτικούς Δημήτρης Μικελλίδης:

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
αλλά και στα παλαιότερα περίπτωση του Μικρασιατικού τάξη-Αποτελεσματική σκοπούς Η καλλιέργεια της
εγχειρίδια των Μαθηματικών του πολέμου αυτοσυγκέντρωση. Δημιουργήστε Μαριάνθη Οικονομάκου: Ο ρόλος φιλαναγνωσίας
Δημοτικού Σχολείου Γαλάτεια Γερακιανάκη: μια ψηφιακή τάξη! Διεξάγετε όλες της πρακτικής άσκησης στην στα παιδιά
Ελένη Παπαντωνίου: Η ανάγκη Η αξιοποίηση των οπτικών τις εξετάσεις σας online με χρήση επαγγελματική εξέλιξη των Αικατερίνη Ρηνάκη,
για συνολική αναθεώρηση της αναπαραστάσεων στην ελεύθερου λογισμικού εκπαιδευτικών: όψεις, Ευαγγελία Αντωνάκη:
γλωσσικής εκπαίδευσης στα εκπαιδευτική διαδικασία Φωφώ Χαραλαμπάκη: Ο ρόλος προβληματισμοί, προκλήσεις Εκπαιδευτική πολιτική
σημερινά Επαγγελματικά Λύκεια Στέφανος Τσιάλος: Το της συμβουλευτικής στην Σταυρούλα Φραγκομανώλη, και ισότητα των δύο φύλων.
Αντώνιος Γιακουμάκης: "Λάθη" παιδαγωγικό περιοδικό "Σχολείο ανάπτυξη των επιχειρήσεων Αγγελική Μπασούκου: Οι Ευαισθητοποίηση-κατάρτιση-
και Αντιφάσεις του Βιβλίου και Οικογένεια" (1951-52) Δημήτρης Ματζάνος, πρόσφυγες της Μικρασιατικής επιμόρφωση εκπαιδευτικών
Ιστορίας Β' Λυκείου: Άγνοια ή Μαρία Βασιλάκη: Βασίλης Παπαβασιλείου: καταστροφής και τα επαγγέλματά πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης
σκοπιμότητα; Από την Ευρώπη των μύθων στην Απόψεις μαθητών/τριών για τους στην Ελλάδα Αθηνά Κυριακάκη-Σφακάκη:
Χαρά Μαρκάκη: Η Διδασκαλία Ευρώπη των πολιτισμών, των θέματα δημιουργικής αειφορικής Βασιλική Γιαννιώτη: Σώζω κι εγώ Κοινωνικές παρεκτροπές -
της Αγγλικής γλώσσας ως όχημα υποστηρικτικών δομών και διαχείρισης προστατευόμενων τον υγρότοπο του Αλμυρού αμαρτήματα, στο τοιχογραφικό
καινοτομίας: Νέο σχολείο και παροχών, των αντιθέσων και των περιοχών: η περίπτωση της Παναγιώτης Πίλουρης, Γεώργιος πρόγραμμα της Παναγίας Κριτσάς
ξένες γλώσσες κοινωνικών αγώνων “Κοιλάδας του Αίθωνα” Παπαγεωργίου: Εκπαιδευτικές και της Παναγίας Καρδιώτισας
επισκέψεις: Σκέψεις και Πράξη

12:00-12:30 ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ
ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Β1 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Β2 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Β3 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Β4 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Β5 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Β6
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙΙ
Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Συντονισμός:

41
Κατσαγκόλης Αθανάσιος, Καναβάκη Μαρία, Βλαχάκης Γεώργιος, Σχοιναράκης Γεώργιος, Δροσουλάκης Κωνσταντίνος,
Σιφακάκης Πολυχρόνης,
Στέφου Λουκία, Μικελλίδης Δημήτριος, Κερασιώτης Γεώργιος, Μηλάκης Εμμανουήλ, Οικονόμου Τριαντάφυλλος,
Δρετάκη Δέσποινα, Καπετανάκης Χαρίλαος, Μαρκόπουλος Παναγιώτης, Παραδεισανός Κωνσταντίνος, Ιερωνυμάκης Αντώνιος, Μπελαδάκη Νίκη,
Κοτσάφτης Μιχαήλ, Βαλατίδης Ευρυβιάδης, Φουντουλάκης Αντώνιος, Σημαιάκης Δημήτριος, Μαραγκάκη Ελένη, Σηφάκης Νικόλαος
Βλαχοκυριάκου Φωτεινή Κοπιδάκη Αικατερίνη Καρτσάκη Στυλιανή, Στιβακτάκης Ιωάννης Γιαλιτάκη Φωτεινή
Διδακτική μεθοδολογία,
Παιδαγωγικές προσεγγίσεις, Εκπαίδευση και τέχνες,
Αναλυτικά Προγράμματα και Δια βίου μάθηση, αξιολόγηση, διδακτικές
θεωρίες μάθησης, μουσειοπαιδαγωγική ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ
σχολικά εγχειρίδια εκπαίδευση ενηλίκων πρακτικές, εκπαιδευτικά
νοημοσύνης και διδακτικής εκπαίδευση
σενάρια
12:30-14.00
Θεόδωρος Τσιριγώτης, Μάρθα Αποστολίδου: Τιτίκα-Κωνσταντίνα Τσιντώνη: Ειρήνη Βογιατζή, Βασιλική Βύρων Πισσαλίδης,
Αναστάσιος Χαραλαμπάκης: Διερεύνηση του βαθμού Κατσαρού, Αναστασία Δεικτάκη: 12:30–13:30
Πρόληψη σεξουαλικής Σοφία Μαρία Χατζηπασχάλη:
Οικογοκενειακό-θεραπευτικές ανάπτυξης των βασικών Students4Europe Εκπαιδεύοντας
παρεμβάσεις στη ΔΕΠ-Υ κακοποίησης και σεξουαλικής δεξιοτήτων της επικοινωνίας στη τους μαθητές ως πολίτες μέσα Η τέχνη και η μουσική ως
εκμετάλλευσης παδιών: μητρική γλώσσα, της μαθηματικής από την προσομοίωση του εκπαιδευτική επικοινωνία σε Ειρήνη Βογιατζή,
Μαρία Πετούση: Αναλυτικά Προγράμματα ικανότητας και της ψηφιακής Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πολυπολιτισμικό περιβάλλον.
Ο Ρόλος της Βιωματικής ικανότητας από τους Βασιλική Κατσαρού:
Παιδαγωγικής στην Ελληνική εκπαιδευόμενους των ΣΔΕ. Η Βασιλεία Καλοκύρη: Η συνεργατική μέθοδος και η
Η διδασκαλία της πολιτικής
Αικατερίνη Ρηνάκη: βιωματική μαθησιακή διαδικασία
Εκπαίδευση. Γενικές αρχές και περίπτωση του ΣΔΕ Ζακύνθου Ρητορική και πολιτική παιδεία στη
Ο ρόλος των σχολικών βιβλίων φιλοσοφίας σε εφήβους: μία
εκπαιδευτικές πρακτικές σύγχρονη εκπαίδευση.
στην αναπαραγωγή στερεοτύπων Μιμίκα Κρίγκα, Μάνος Κεφαλάς: Προϋποθέσεις ουσιαστικής βιωματική προσέγγιση
Δημήτρης Αντωνακάκης,
Δέσποινα Λιμνιωτάκη: των δύο φύλων Η ελληνική wikipedia, τα μνημεία, ανάπτυξης. Η περίπτωση του
Μεταμορφώνοντας την τα μουσεία και οι συγγραφείς των Δικτύου «Η ρητορική στο σχολείο» Μαρία Πατεράκη:

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
μαθησιακή διαδικασία: η Θεοδώρα Τερζοπούλου: λημμάτων της δικτυακής Αικατερίνη Χαρωνιτάκη, Family Musicality: το μουσικό
δημοκρατική εκπαίδευση εγκυκλοπαίδειας. Πως επιλέγουμε Βασιλεία Κουνελάκη, 13:30–14:30
Η διάσταση του φύλου στα παιχνίδι της ανάπτυξης των
και τα ελευθεριακά σχολεία ως θέματα και πού/πώς βρίσκουμε Γεώργιος Α. Φραγκιαδάκης:
πρόταση για την ανάπτυξη σχολικά εγχειρίδια των τις κατάλληλες πηγές για την Αντιλήψεις φοιτητών βρεφών και των νηπίων
και την κοινωνική αλλαγή Μαθηματικών και της Γλώσσας τεκμηρίωση Τεχνολογικής Εκπαίδευσης για Σταυρούλα-Λυδία
της δευτέρας δημοτικού Αικατερίνη Μανώλα: Η εαυτούς και το τμήμα τους: Αντώνιος Γιακουμάκης: Παπαστεφανάκη,
Όλγα-Ευγενία Φιλίππου: επαγγελματική ανάπτυξη του Μελέτη περίπτωσης
Η τέχνη ως πολύτιμο εργαλείο Αφροδίτη Ανδρέου:
Η σχολική ψυχολογία ως μέσο εκπαιδευτικού μέσα στα πλαίσια
ΣάββαςΠαπαπέτρου, στη διδασκαλία του μαθήματος Θέατρο και πολιτική παιδεία:
παιδαγωγικής: Πώς η ανάπτυξη μια ελληνικής εκπαιδευτικής Τζωρτζάκης Ιωαννης:
της συναισθηματικής νοημοσύνης Βιλελμίνη Κυριαζή: πραγματικότητας που αλλάζει Αποτελέσματα πειραματικής της ιστορίας σε πρωτοβάθμια και Κριτική σκέψη και πολιτική
γονέων, παιδιών κι εκπαιδευτικών Η έννοια «αναπηρία» όπως Σωτηρία Κοτταρά, εφαρμογής Αντεστραμμένης
δευτεροβάθμια εκπαίδευση αφύπνιση στο σχολικό
επικουρεί στη διαδικασία της παρουσιάζεται στα νέα διδακτικά Κωνσταντίνος Χατζηνικόλας: Διδασκαλίας (flipped classroom)
μάθησης και της Η συμβολή της τουριστικής στην Εκπαίδευση Ενηλίκων περιβάλλον με τη βοήθεια της
εγχειρίδια του Δημοτικού
διαπαιδαγώγησης εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ελένη Χανιώτη: Γενετική και Φανή-Μαρία Παναγοπούλου: Αποστασιοποιητικής τεχνικής του
σχολείου υπό το πρίσμα των ανάπτυξη των δεξιοτήτων των μαθηματικά: στοιχεία του Μορφές έκφρασης και αισθητική Bertolt Brecht
Θεόδωρος Τσιριγώτης, κοινωνικών αναπαραστάσεων απασχολούμενων στα τουριστικά μαθησιακού προφίλ από το
Αναστάσιος Χαραλαμπάκης: επαγγέλματα σύνδρομο Prader-Willi αγωγή των βρεφών
Ψυχο-εκπαίδευση και Γρηγόριος Σαχίνογλου: Χρύσα Τερεζάκη:
στρατηγικές διαχείρισης Λέμε ΟΧΙ...ΝΑΙ στη ζωή: Η Πηνελόπη Ξανθίδου: Οι ψηφιακές Αργυρούλα Καραγεώργου:
συναισθημάτων Ταυτότητα και ετερότητα στο πιλοτική εφαρμογή μιας αφηγήσεις και η διδακτική τους
«Πρόγραμμα Σπουδών του Εικαστικές τέχνες σα γέφυρες
μαθητών/σπουδαστών καμπάνιας Συμμετοχικού αξιοποίηση. Η περίπτωση της
εντός του εκπαιδευτικού μαθήματος των Θρησκευτικών Διαλόγου, Κοινοτικής Δράσης κι βιογραφίας του Παστέρ στις επικοινωνίας ανάμεσα στη
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

42
πλαισίου στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο» Ενδυνάμωσης μέσω της Φυσικές Επιστήμες της Στ΄ Διδακτική και στην Ειδική Αγωγή
Εκπαίδευσης Ενηλίκων-ΔΒΜ στον Δημοτικού
νομό Χανίων

ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ
Προεδρείο: Κώστας Α. Λάβδας, Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Ρίτα Παναούρα: Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Μαθηματικής Παιδείας Frederick Universit Κύπρος
Κωνσταντίνος Ξενοφώντος: Λέκτορας Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Γεώργιος Αρμουτάκης, Δήμαρχος Φαιστού,
Σιφακάκης Πολυχρόνης, Σχολικός Σύμβουλος Δ.Ε., Γραμματέας Καινοτόμων Προγραμμάτων ΙΑΚΕ

Κεντρική ομιλία:
14:00-15:30
Νίκος Παπαδάκης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
Θέμα: Mapping the Greek Youth: Youth Unemployment, Social Vulnerability and issues of Civic Values and Political Behavior

Κεντρική ομιλία:
Andy Green, Professor of Comparative Social ScienceDirector of ESRC research Centre on Learning and Life Chances (LLAKES)
UCL Institute of Education
Θέμα: The Crisis for Young People in the UK: Generational Inequalities in Education, Work, Housing and Welfare
Μετάφραση-Διερμηνεία: Γιαννουλάκη Στέλλα – Τουραμπέλης Μιχάλης
15:30-16:30 ΜΕΣΗΜΕΡΙΑΝΗ ΔΙΑΚΟΠΗ

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Γ1 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Γ2 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Γ3 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Γ4 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Γ5 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Γ6
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙΙ
Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Συντονισμός:
Τσιάλος Στέφανος, Αναστασάκης, Ιωάννης, Παπαπέτρου Σάββας, Παπαδανιήλ Μαρία, Παντέρα Μαρία, Σταυρίδη Αργυρώ,
Χουρσανίδου Αναστασία, Τσικαλάκη Κυριακή, Χαχλάκης Ιωάννης, Κωνσταντουδάκης Χρήστος, Τερεζάκη Χρύσα, , Χαλεπάκη Δήμητρα,
Τρουλλινού Αγγελική, Καλογιαννάκης Εμμανουήλ, Μελισσουργάκη Μαρία, Φαραζάκης Νικόλαος, Σπαντιδάκης Εμμανουήλ, Ταμιωλάκης Γεώργιος
Τσαγκαράκης Ευάγγελος, Λαμπράκη Μαριάννα, Στιβακτάκης Αντώνιος, Τσικαλάκης Ιωάννης, Μαρινάκη Μαρία,
Ανδρωνά Μαρίνα Τσατσάκη Ευαγγελία Μαυρουδής Ιωάννης Κουσκουρίδα Φραγκούλα Τζοράγλου Αγγελική
Διδακτική μεθοδολογία, Φιλολογικές,
Μετανάστευση, πρόσφυγες
αξιολόγηση, διδακτικές Ευάλωτες κοινωνικές ομάδες Σχολική ηγεσία, οργάνωση, ανθρωπολογικές,
και διαπολιτισμική ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ
πρακτικές, εκπαιδευτικά και προσβασιμότητα διοίκηση ψυχολογικές και
εκπαίδευση
σενάρια φιλοσοφικές θεωρήσεις
Ευγενία Δανιηλίδου, Ιωάννα Αικατερίνη Γιασεμάκη, Ευφροσύνη-Εριέττα Δεληγιάννη, Αναστασία Αμπατζόγλου: Ηλίας Διαβάτης:
Βορβή: Σχεδιασμός διδασκαλίας Ανθή Αγγελάκη: Η εργασιακή ικανοποίηση των 16:30–17:30
σε τάξεις μικτής δυναμικότητας. Η εκπαιδευτική διαδικασία και ο Μαρία-Κωνσταντίνα Χολέβα, εκπαιδευτικών και η σχολική Η τέχνη ως εθνική παιδαγωγία και
Ένα σχέδιο μαθήματος για τη επαγγελματικός προσανατολισμός Κωνσταντίνος Kώτσης: ηγεσία πολιτειακή αυτοσυνειδησία
Νεοελληνική Γλώσσα στο ΕΚΚΝΑ (Ειδικό κατάστημα Προσφυγικές κοινωνίες Βασιλική Τσούνη, Εμμανουήλ Καρτσωνάκης: Ιωάννα Φώκου,
Γεώργιος Βουζαξάκης, Βασίλειος κρατουμένων νέων Αυλώνας) Χαρά Γκανέτσου, Χρυσαφία Λάμπρου:
Μακράκης: Εκπαιδευτικό σενάριο και ζητήματα πολιτικής Ιωάννης Αναστασόπουλος: Φυσική Φιλοσοφία και θρησκεία
κουλτούρας στο Βυζάντιο: Διάλογος ή Όταν ένα λαϊκό παραμύθι ρίχνει
για τα οικονομικά μαθήματα στη Μανόλης Αλεξάκης: Διοίκηση- Ηγεσία και

43
Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με Ανισότητες στην Ελληνική Αποτελεσματικότητα στους διαμάχη; τα δίχτυα του στη θάλασσα, πόσο
16:30-18:00 όραμα την Αειφορία: «Τραγωδία Εκπαίδευση στην περίοδο της εκπαιδευτικούς οργανισμούς ανακατώνει τα νερά και πόσα
Κοινόχρηστων Πόρων» κρίσης: απόπειρες και εκτιμήσεις Βασίλειος Καρανικόλας: Κατερίνα Θεοδοσέλη, Νικόλαος Κοσμαδάκης:
Είμαστε όλοι/ες πρόσφυγες Η δημοκρατία εγγυάται τη λήψη ψάρια πιάνει;
Ειρήνη Ευθυμίου, Παναγιώτης κυβερνησιμότητας Ιωάννης Καραβασίλης:
Λουκά: Η επίδραση των Κειμένων Η διερεύνηση της εφαρμογής ορθών αποφάσεων;
Εννοιολογικής Αλλαγής Νίκος Καμπέρης, ευκρινούς στρατηγικής και
εμπλουτισμένων με Άλκηστις Βερέβη, Νίκος Ρουμπής: προγραμματισμού, στην Νικόλαος Ζέρβας: 17:30 – 18:30
προσομοιώσεις στην κατανόηση Φραγκίσκος Μπερσίμης: Η εξέλιξη στη διδασκαλία της νέας υλοποίηση της αποστολής και του Διακυβέρνηση και Διαβούλευση :
της σωματιδιακής φύσης της ύλης Οικονομική κρίση και υγειονομική ελληνικής ως ξένης γλώσσας οράματος ενός εκπαιδευτικού Δύο άγνωστες έννοιες για το
Σοφία Μαρκογιαννάκη, Χρήστος διακινδύνευση: όψεις κοινωνικής οργανισμού, με εργαλείο Ελένη Χανιώτη:
Ντρουμπογιάννης: Η καλλιέργεια αλληλεγγύης και εθελοντισμού διοίκησης ολικής ποιότητας το ελληνικό πολιτικό σύστημα
Δυσλεξία και Νέες Τεχνολογίες:
Υπευθυνότητας-Αυτοπειθαρχίας στο κοινωνικό ιατρείο του δήμου Εμμανουήλ Δ. Μπελαδακης: Κοινό Πλαίσιο Αξιολόγησης Χαρά Γκανέτσου,
μία νέα πλατφόρμα αναγνώρισης
και Δεξιοτήτων για την Επίλυση Ελληνικού (περιφέρεια Αττικής) Το ζήτημα της ένταξης των Αντωνία Παπαδάκη: Βασιλική Τσούνη,
Συγκρούσεων Η διαχείριση κρίσεων στις δυσλεξικών στοιχείων,
Λουκία Στέφου: Από τον Γεωργία Καρούντζου, μεταναστών: σχολικές μονάδες. Ένα Ιωάννης Αναστασόπουλος:
παρακολούθησης της επίδοσης
Απολλιναίρ στον Σαχτούρη: η Μαρία Πλιώτα: η περίπτωση της Ελλάδας επιμορφωτικό πρόγραμμα για Συναισθηματική παιδεία:
και βελτίωσης της αναγνωστικής
εκπαιδευτική καινοτομία στη Ρομά μαθητές στο ελληνικό τους εκπαιδευτικούς των η απάντηση σε μια εκπαίδευση
διδακτική προσέγγιση ποίησης και δημοτικό σχολείο. Μια εμπειρική σχολικών μονάδων δεξιότητας
που βρίσκεται σε κρίση
Ιστορίας, από τον Α΄ στον Β΄ έρευνα στα σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του
Παγκόσμιο πόλεμο, με έμφαση Περιφέρειας Πελοποννήσου Δήμου Αλμωπίας Ν.Πέλλας
στην εικαστική αποτύπωση Παρθένα Τριανταφυλλίδου:
Μαριάνθη Οικονομάκου: Οψεις της Μαργαρίτα Γερούκη: Η διάσταση του φύλου στη
διδασκαλίας της γλώσσας στον Σεξουαλικές μειονότητες - διοίκηση της εκπαίδευσης
χώρο της εκπαίδευσης μελλοντικών Οι αντιλήψεις των φοιτητών
δασκάλων: μια έρευνα πεδίου για τα άτομα ΛΟΑΤ

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»

18:00-18:30 ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ
ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Δ1 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Δ2 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Δ3 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Δ4 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Δ5 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Δ6
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙΙ
Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο:
Αλεξάκης Μανώλης, Αγγελίδης Παναγιώτης, Σχοιναράκη Ευαγγελία, Καραμαλάκης Μιχαήλ, Απλαδάς Γεώργιος, Νίκος Σχοιναράκης,
Καρατάσος Νικόλαος, Χατζησωτηρίου Χριστίνα, ΑλεξάκηςΓεώργιος, Καρακούδης Στυλιανός, Γερούκη Μαργαρίτα, Kαρτσωνάκης Εμμανουήλ,
Λέριος Νικόλαος, Ξενοφώντος Κωνσταντίνος, Ινιωτάκης Πέτρος, Ζερβάκης Πέτρος, Πανακάκη Ελένη, Μανωλιτσάκης Νικόλαος,
Αλεξάκης Δημήτριος, Σολωμού Αιμίλιος, Mπαριτάκης Παύλος, Κοκοσάλης Γεώργιος, Χατζηγιαννάκη Αργυρώ, Μπάρα Αθηνά,
Aνδρεαδάκη Βάλια Τζωρτζάκης Ιωάννης Στρατήγης Γεώργιος Καδιανάκη Μαρία Κομονταχάκης Γιάννης Μαρκοδημητράκης Νίκος
Συμπόσιο Πανεπιστημίου
Διδακτική μεθοδολογία,
Νέες τεχνολογίες, Λευκωσίας: Η διαπολιτισμική Τοπική αυτοδιοίκηση και Συμπόσιο Παγκρήτιας Ένωσης
αξιολόγηση, διδακτικές Σχολική ηγεσία, οργάνωση,
καινοτομίες, εξ αποστάσεως διάσταση στη διδασκαλία της εκπαίδευση Αξιωματικών Αστυνομίας:
πρακτικές, εκπαιδευτικά διοίκηση
εκπαίδευση Γλώσσας, των Μαθηματικών Αστυνομία και κοινωνία
σενάρια
και της Ιστορίας
Ιωάννα Βορβή, Μαρία Ελευθερία Γκρίμπα: Γερμανός Βασιλειάδης,
Παπαχρήστου, Ελένη Κοκκίνου: Η δράση «ο μικρός τουρίστας - Ιφιγένεια Βαμβακίδου, Γεώργιος Χουρδάκης,
Η αξιοποίηση του εκπαιδευτικού Παναγιώτης Αγγελίδης: μια βαλίτσα ταξιδεύει» ως μια Μιχαήλ Καραμαλάκης: Δωρόθεος Ορφανίδης: Καινοτόμες Νικόλαος Ράπτης,
προγράμματος Alice στη Κριτικός σχολιασμός ολιστική προσέγγιση του Κριτικός σχολιασμός εκπαιδευτικές καλές πρακτικές για Παναγιώτης Διάκου:
δημιουργική γραφή. Εφαρμογή γραμματισμού (σχολικού, τη διδακτική της δημόσιας ιστορίας Η λειτουργία των ομάδων στους
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

44
στη σχολική τάξη κοινωνικού και λειτουργικού) με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων Οργανισμούς. Η περίπτωση του
Μαρία Ποντίκη, Γεώργιος Χριστίνα Χατζησωτηρίου: Σοφία Υφαντή, Χρυσάκης Νικόλαος: Ελένη Ηλία: Η ανάπτυξη της Συλλόγου Διδασκόντων στους
18:30-20:00 Δεσποτόπουλος: Η αναγκαιότητα Διαπολιτισμικότητα και σχολική Ευτυχία Ανδριανού: Εκπαίδευση και οδική ασφάλεια. δημιουργικής σκέψης στο πλαίσιο Εκπαιδευτικούς Οργανισμούς
της σχολικής εξ Αποστάσεως βελτίωση: Βελτιώνοντας το Ο ρόλος της τοπικής Ένταξη προγραμμάτων εκπαιδευτικών προγραμμάτων με Ευάγγελος Μηλιωρίτσας,
Εκπαίδευσης στην Ελλάδα αυτοδιοίκησης στην έμμεση ερέθισμα/ επίκεντρο λογοτεχνικά Βασιλική Μηλιωρίτσα:
Κωνσταντίνος Μαστροθανάσης, σχολείο σε συνθήκες πολιτισμικού εκπαίδευση της κοινωνίας σε κυκλοφοριακής αγωγής στη κείμενα. Εφαρμογές στο νηπιαγωγείο Κοινωνικοί αισθητήρες και
Άννα Ζουγανέλη, Κωνσταντίνος πλουραλισμού θέματα εξοικονόμησης ενέργειας σχολική κοινότητα Αθηνά Μοτσιοπούλου, σχολική διοίκηση (ηγεσία). Εδραία
Ζερβουδάκης: Επιμόρφωση Ελένη Καπετάνιου, Αλέξανδρος Γεωργόπουλος: προσέγγιση σε ποιοτικά στοιχεία
εκπαιδευτικών στη διδακτική των Ζαχαρένια Κεφαλογιάννη: Η Βιωματική Εκπαίδευση πηγαίνει διερεύνησης
μαθηματικών μέσω ηλεκτρονικών ΚωνσταντίνοςΞενοφώντος: Ο ρόλος του ΚΠΕ Ανωγείων στην Ελένη Παπαθανασίου: νηπιαγωγείο; Απόψεις και στάσεις Αγγελική Τοτόλου:
κοινοτήτων μάθησης και η Η διαπολιτισμική διάσταση στη τοπική κοινωνία Η έννομη τάξη στην Ελλάδα σε νηπιαγωγών για τη Βιωματική Σχολική ηγεσία: Η αποστολή μας,
επίδρασή της στις επιδόσεις των διδασκαλία των Μαθηματικών Ελένη Μαραγκάκη: περίοδο κρίσης και ο κοινωνικός Εκπαίδευση το όραμά μας
μαθητών σε νοερούς Ο ρόλος της τοπικής Μαρία Παντέρα: Η συμβολή του Ευαγγελία Παπαδογιωργάκη,
υπολογισμούς πρόσθεσης αυτοδιοίκησης στην ρόλος της Αστυνομίας γνωστικού αντικειμένου της Δόμνα Μπογδάνου:
Θεοδώρα Τερζοπούλου: Αιμίλιος Σολωμού: πολιτικοποίηση και Ιστορίας στην αύξηση της Διαθεσιμότητα εκπαιδευτικών και
Έμφυλες διαστάσεις της εξ' Η διαπολιτισμική διάσταση στη κοινωνικοποίηση του ατόμου ως Εμμανουήλ Καρανδινός: ενεργητικής συμμετοχής των κοινωνική δικαιοσύνη – Στάσεις
αποστάσεως εκπαίδευσης πολίτη. Το παράδειγμα του Δήμου μαθητών. Μία πρόταση σχεδίου και απόψεις εκπαιδευτικών
Παναγιώτα Σαμιώτη: διδασκαλία της Ιστορίας Χερσονήσου Η μάστιγα των ναρκωτικών. μαθήματος διαφοροποιημένης Αθανάσιος Γκουτζέλας:
Η συνδυασμένη (μεικτή) μορφή Κωνσταντίνος Aνθόπουλος, Τρόποι αντιμετώπισης του διδασκαλίας και αξιοποίησης των Σύγχρονες τάσεις και μοντέλα
εκπαίδευσης (blended learning) Παρασκευή Ροδά: φαινομένου από την Αστυνομία ιστορικών πηγών εκπαιδευτικής ηγεσίας.
στο Λύκειο με τη συμβολή των Ανοιχτό Κοινωνικό Σχολείο και Δροσουλάκης Κωνσταντίνος: Διερεύνηση του φαινομούνου της
μέσων κοινωνικής δικτύωσης Τοπική Αυτοδιοίκηση Μουσική και Επιχειρηματικότητα εκπαιδευτικής ηγεσίας στο
(social media) στα Μουσικά Σχολεία. Μια ελληνικό σχολείο
πρόκληση για τη νέα εποχή.

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»

ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΝΑΡΞΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ
Προεδρείο: Αρναουτάκης Σταύρος, Περιφερειάρχης Κρήτης, Λαμπρινός Βασίλειος, Δήμαρχος Ηρακλείου,
Παναγοπούλου Αικατερίνη, Εθνική Πρέσβειρα της Ελλάδος στο Συμβούλιο της Ευρώπης, Πρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου Επιστημών και Ελληνικών Αξιών,
20:00-21:30 Πανταζής Σπυρίδων, Πρόεδρος Επιστημονικής Επιτροπής,
Μαράκη Ελένη, Σχολική Σύμβουλος Δ.Ε., Πρόεδρος Ι.Α.Κ.Ε. - Οργανωτικής Επιτροπής

Κεντρική Ομιλία:
Ιωσήφ Σηφάκης, Ακαδημαϊκός, Διευθυντής του Center for Integrative Research στην Grenoble, Ιδρυτής του εργαστηρίου Verimag στην Grenoble,
Βραβείο Turing 2007 (αντίστοιχο του βραβείου Νόμπελ στην Πληροφορική)
Θέμα: Κατανοώντας και αλλάζοντας τον κόσμο

ΣΑΒΒΑΤΟ 6 ΜΑΙΟΥ 2017 Ξενοδοχείο ATLANTIS Ηράκλειο

45
08:00-09:00 ΥΠΟΔΟΧΗ
ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ε1 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ε2 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ε3 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ε4 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ε5 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ε6
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙΙ
Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο:
Ζουγανέλη Άννα, Πεικλειδάκης Γεώργιος, Μαστρογιάννης Αλέξιος, Παπαδάκη Αντωνία, Καρούντζου Γεωργία, Παπαϊωάννου Απόστολος,
Μαρκογιαννάκη Σοφία, Τοτόλου Αγγελική, Αμανάκης Νικόλαος, Περισυνάκης Αντώνιος, Ανθόπουλος Κωνσταντίνος, Σιφακάκης Πολυχρόνης,
Μανίκα Μαρία, Γενιτσαρίδου Καλλιόπη, Βιζολίδης Ανδρέας, Μαρκάκης Πολυχρόνης, Βρέντζου Χρυσούλα, Τσακαλάκη Ειρήνη,
Λιάβας Αντώνιος, Στυλιανού Ανδρέας, Κουφάκη Μαρία, Ζωγραφάκη Άννα, Κριτσωτάκη Αθηνά, Χρυσός Εμμανουήλ,
Τερζάκης Στυλιανος Λειτουργάκη Ευαγγελία Μαθιουδάκης Ιωάννης Παπουτσάκη Άννα Βαμβουνάκη Χρυσή Μανασσάκης Βασίλειος
Διδακτική μεθοδολογία,
Μετανάστευση, πρόσφυγες Σχολική ηγεσία, οργάνωση, Ιστορία και Κοινωνιολογία
Σχολική λειτουργία, κρίσεις, αξιολόγηση, διδακτικές
09:00-10:30 και διαπολιτισμική Σχολείο και τοπική κοινωνία της εκπαίδευσης,
διοίκηση παραβατικές συμπεριφορές πρακτικές, εκπαιδευτικά
εκπαίδευση εκπαιδευτικές έρευνες
σενάρια
Κωνσταντίνος Κωσταβασίλης: Παναγιώτα Αφεντουλίδου, Εμμανουήλ Τονίδης: Άντρη Παπαντωνίου, Ασπασία Βασιλάκη: Η έλλειψη Νικόλαος Αποστολόπουλος:
Το μάθημα της Λογοτεχνίας Γκόγκας Κωνσταντίνος: Σχολικός εκφοβισμός, μια Ρίτα Παναούρα: ορατότητας του φύλου ως Παράγοντες διαμόρφωσης και
Ανθρωπιστικών Σπουδών ως Ο ρόλος του διευθυντή της σχολικής δικτυακή προσέγγιση του Η επίδραση της διερευνητικής πολιτική συνθήκη στη σημερινή ανάλυση της ιστορικής
αφετηρία για την καλλιέργεια μονάδας στην ένταξη των μαθητών φαινομένου προσέγγισης διδασκαλίας οικονομική κρίση κουλτούρας των υποψήφιων
διαπολιτισμικής συνείδησης με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μαθηματικών εννοιών στην εκπαιδευτικών της Πρωτοβάθμιας
στο μάθημα της Φυσικής Αγωγής Μαρία Σμυρνάκη: ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στη Ευαγγελία Μουλά, Εκπαίδευσης στον ελληνικό χώρο
Βασιλική Παπαντωνίου: Ηλέκτρα Βογά, Βάιος Γεωργούσης: Ψυχοκοινωνική προσαρμογή στερεομετρία Παπαδομαρκάκης Ιωάννης: Ειρήνη Μαρκάκη:
Η συμβολή της Μουσικής Ο ρόλος της μετασχηματιστικής μαθητών με επιθετική ή/και Όλγα Δασκαλοπούλου, Από την γνωσιοκεντρική στη Η χρήση της Τεχνολογίας
Παιδείας στη διαμόρφωση ορθών ηγεσίας και η αναγκαιότητα του παραβατική συμπεριφορά στο Αγγελική Γεωργακοπούλου, βιωματική προσέγγιση της γνώσης Πληροφοριών και Επικοινωνίας

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
στάσεων και συμπεριφορών σε πληροφοριακού συστήματος πλαίσιο του δημοτικού σχολείου Έρη Λιάκου: και από την πολιτική αγωγή στα (ΤΠΕ) στην Εκπαίδευση: Μπορεί
ένα διαπολιτισμικό σχολείο myschool στην οργάνωση και Αλληλοβοήθεια και αλληλεγγύη: Προγράμματα Σχολικών να ενισχυθεί η μαθησιακή
διοίκηση των σχολικών μονάδων Σπυριδούλα Κατσιφή- από την τάξη των Γαλλικών σε μια Δραστηριοτήτων και την ενεργό διαδικασία μέσω της χρήσης ΤΠΕ
Τατιανή Γκάτσα, πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Χαραλαμπίδη, κοινωνία ευαισθητοποιημένων πολιτότητα στην τάξη κατά την διδασκαλία
Τσιάλος Στέφανος: Χριστίνα Πέτση, Ελένη Γκόγκα, Κωνσταντίνος Μαστροθανάσης: πολιτών Θεοδώρα Τσιαγκάνη: του μαθήματος της Ιστορίας;
Ανασκόπηση Σύγχρονων Ευθαλία Ζαχαριάδου: Έρευνα: τα συστήματα Από το Σχολείο στο Μουσείο: Κωνσταντίνος Καρατόλιος:
Μεθοδολογικών Παρεμβάσεων Τα Πληροφοριακά Συστήματα στη παρέμβασης κινήτρων και Μαρία Σφακιανού, Εννοιολογώντας τις Η έκδοση των αρχείων του
στη σύγχρονη Διαπολιτισμική Διοίκηση της Α/θμιας και Β/θμιας κυρώσεων κατά τη διαδικασία της Θωμάς Γιαντσελίδης: αναπαραστάσεις των μαθητών και Δημοτικού Σχολείου Γερανίου
Εκπαιδευση εκπαίδευσης. Αξιολόγηση της μάθησης στην πρωτοβάθμια Χρήση εναλλακτικών των μαθητριών της πρώτης Ρεθύμνου
ευχρηστίας τους σε επίπεδο εκπαίδευση εκπαιδευτικών εγχειριδίων με δημοτικού σε ένα κοινό εργαστήρι Γεώργιος Καλογεράκης:
Παναγιώτα Τράκα: Σχολικών Μονάδων σκοπό την ανάδειξη της γραμματισμού Συνέδρια Κοινοτήτων 1942-1943
Επικοινωνώντας με τον Νικόλαος Μπιτσάκος, Ευάγγελος Μηλιωρίτσας, πολιτισμικής κληρονομιάς στο νομό Ηρακλείου, δάσκαλοι
μετανάστη: η περίπτωση της Αναστασία Αμπατζόγλου: Θωμάς Μηλιωρίτσας: Ιωάννης Παλάντζας: και σχολικά κτήρια, (ανέκδοτες
ευγένειας στις ελληνικές δημόσιες Η μαθητική διαρροή στην Η ευρηματική δημιουργικότητα Βασιλική Αποστόλου: Διοργάνωση μαραθώνιας αρχειακές πηγές)
υπηρεσίες Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια των μαθητικών παραπτωμάτων Φιλοσοφία για παιδιά ως κολύμβησης ανοικτής θάλάσσης Άννα Πατεράκη:
Εκπαίδευση. Απόψεις διευθυντών στη σχολική λειτουργία διδακτική πρόταση «Σκυλλιάς 2016» Οι πόροι λειτουργίας της
Αναματερού Σοφία: του νομού Ηρακλείου Κρήτης Χριστιανικής εκπαίδευσης
Αντιλήψεις και προσδοκίες των Εμμανουέλα Περυσινάκη: Αγγελική Μάνου, Ευφροσύνη Σαμαρά: Ειρήνη Πλουμίδη: Λασιθίου και ο Τμηματικός
αλλοδαπών γονέων στη Νάξο για Η διαχείριση συγκρούσεων, οι Εμμανουήλ Ανδρουλάκης: Εφαρμογή καινοτόμων Οι στάσεις των εκπαιδευτικών Έφορος Σητείας, Εμμανουήλ
το νηπιαγωγείο πολιτικές τακτικής και η διαχείριση Εκπαίδευση προσφύγων: διδακτικών μεθόδων - Αξιοποίηση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Αγγελάκης (1889-1895)
της αλλαγής ως δεξιότητες του ζητήματα διαχείρισης κι των αρχαιοελληνικών μύθων απέναντι στις νεοελληνικές Ελευθερία Παπαστεφανάκη:
Δημήτριος Παπασπυρόπουλος: αποτελεσματικού ηγέτη αντιμετώπισης σε περίοδο κρίσης διαλέκτους Η σχέση της εκπαιδευτικής
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

46
Η κατασκευή της εθνικής Δημήτριος Πυρινός: Ανδρούλα Σάββα: μεταρρύθμισης με την πολιτική
ταυτότητας και η περίπτωση των Επαγγελματικό, κοινωνικό και Διερευνώντας τις έννοιες της Άννα Νικολαϊδου: αλλαγή τη μεταπολεμική περίοδο
μεταναστών. πολιτικό προφίλ των μελών της ειρήνης και του πολέμου με Σχολείο και αθλητισμός...μια μέσα από τα κείμενα της Ρόζας
(Αναζήτηση της ελληνικής Σχολικής Διοίκησης στη Βέροια παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας κοινωνική διαδικασία Ιμβριώτη
ταυτότητας των κατοίκων του 1892-1923
Salin de Giraud)

10:30-11:00 ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ
ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ζ1 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ζ2 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ζ3 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ζ4 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ζ5 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ζ6
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙΙ
Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο:
Στριλιγκάς Γεώργιος, Παπούλας Ανδρέας, Παληγιάννης Βασίλειος, Φραγκιαδάκης Γεώργιος, Κοκοσάλης Εμμανουήλ, Πατεράκη Μαρία,
Μεϊμάρη Ελένη, Ροδοσθένους Νίκος, Πεπές Δημήτριος, Μουλά Ευαγγελία, Θεοφάνους Κωνσταντίνος, Λεβέντη Καλλιόπη,
Ιατρούδης Χρήστος, Ροδοσθένους Ειρήνη, Φασφαλής Νικόλαος, Μηλιωρίτσας Ευάγγελος, Καλλιτσάκης Ιωάννης, Χορταριά Συραγώ,
11:00-12:30 Σηφάκης Ευάγγελος, Στυλιανού Ανδρέας, Ανδρουλάκης Εμμανουήλ, Φακίνου Καλλιόπη, Κονταξάκη Ηρώ, Ιατράκη Μαρία,
Μαράκης Εμμανουήλ Σιφακάκης Πολυχρόνης Γκούμας Αθανάσιος Κτιστάκη Φεβρωνία Τσιανίκα Βασιλική Καλούδη Ελευθερία
Συμπόσιο: Οι στόχοι της
Συμπόσιο Εκπαιδευτικού Διδακτική μεθοδολογία,
πολιτικής παιδείας στην Εκπαίδευση και τέχνες,
Η θρησκεία στον δημόσιο Ομίλου Κύπρου: Ψηλαφώντας αξιολόγηση, διδακτικές Συμβουλευτική στην
ελληνική εκπαίδευση. Η μουσειοπαιδαγωγική
χώρο και την εκπαίδευση ζητήματα στο Κυπριακό πρακτικές, εκπαιδευτικά εκπαίδευση
προσέγγιση των εκπαίδευση
Εκπαιδευτικό Σύστημα σενάρια
συνδικαλιστών

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
Κωνσταντίνος Κωσταβασίλης:
Νίκη Μικελλίδη: Γιάννης Πάιδας: Μάρθα Ηλιοπούλου: Ποίηση και εικόνα: μια πρόταση Άννα Πατρικάκου,
Ιωάννης Αναστασόπουλος, Ένα οδοιπορικό στην κατεχόμενη Συνδικαλιστική κρίση και οι Διδασκαλία διαφοροποιημένων διδακτικής προσέγγισης των Δημήτριος Σάννας:
Βασιλική Τσούνη, γη μας προκλήσεις του γλωσσικών δεξιοτήτων μέσω ποιητικών κείμενων με τη Εναλλακτικές δομές εκπαίδευσης
Χαρά Γκανέτσου: δημοσιοϋπαλληλικού κινήματος θεατρικού παιχνιδιού σε μαθητή βοήθεια εικόνων και συμβουλευτική κρατουμένων:
Νίκος Ροδοσθένους: με αυτισμό Γεωργία Καρούντζου, Μαρία Η περίπτωση των θερινών
Ανθρώπινα δικαιώματα, Οικονομική κρίση, κοινωνική Δημήτρης Μπράτης: Πλιώτα: Εκπαίδευση και Γυναίκα. σχολείων σε καταστήματα
εκπαίδευση και ορθόδοξη ανομία, οικογένεια και Οι προκλήσεις του Ελένη Πολυβίου, Aνίχνευση των δικαιωμάτων στο κράτησης
παράδοση εκπαίδευση συνδικαλιστικού κινήματος την Μαρία Αναστασιάδη: χώρο του σχολείου
Κωνσταντίνος Μαργαρίτης: Ανδρέας Στυλιανού: εποχή της κρίσης Το θεατροπαιδαγωγικό Ειρήνη Πλουμίδη: Το λεκτικό Αικατερίνη Πεππα:
Το μάθημα των θρησκευτικών: πρόγραμμα «Το μαγικό ΕΜΕΙΣ», χιούμορ ως παράγοντας Ηλεκτρονική συμβουλευτική και
Η επίδραση των Κρατικών Θανάσης Κικινής: ως εκπαιδευτική παρέμβαση για σχηματισμού στάσεων απέναντι επαγγελματικός προσανατολισμός
προς ένα πιο πλουραλιστικό
μοντέλο εκπαίδευσης Οικονομικών Χορηγιών στην Πολιτική παιδεία και θέματα τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στις διαλεκτικές ποικιλίες και η μαθητών μέσω face book
αποτελεσματικότητα της σχολικής εκπαιδευτικής επικαιρότητας αξιοποίηση του στην
Αικατερίνη Τσέκου: Χάρις Νικολαϊδου, εκπαιδευτική πράξη Χρυσούλα Δαγκωνάκη:
μονάδας στη Δευτεροβάθμια Θεόδωρος Τσούχλος: Ασημίνα Ανδρίκου: Θωμάς Σδούκος, Ελένη Γκόγκα: Ψυχολογική προσέγγιση της
Η Ειρήνη στα εν χρήσει σχολικά
βιβλία των Θρησκευτικών της Εκπαίδευση της Κύπρου Πολιτική παιδεία και Μουσείο και Εκπαίδευση: Κλιμακούμενος εξοπλισμός και έννοιας του εαυτού: ενίσχυση της
Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης συνδικαλισμός Φέρνοντας το συμπόσιο από το μαθητοκεντρικές προσεγγίσεις για αυτοεκτίμησης των φοιτητών
Αρχαιολογικό Μουσείο της την δυνατότητα ένταξης της μέσω της συμβουλευτικής
Ειρήνη Ροδοσθένους: Κώστας Ανθόπουλος: Θεσσαλονίκης στη σχολική τάξη αντισφαίρισης στη φυσική αγωγή διαδικασίας
Ευτυχία Χαρίση:
Διερεύνηση των απόψεων των Aναδόμηση του μαθήματος των Πολιτική Παιδεία και στην πρωτοβάθμια και
εκπαιδευτικών α/θμιας Αρχαίων Ελληνικών στην Κύπρο. εκπαιδευτικός συνδικαλισμός Κασσάνδρα Μπεϊκάκη, δευτεροβάθμια εκπαιδευση Ελένη Κωνσταντοπούλου,

47
εκπαίδευσης, αναφορικά με τη Μαρία Μανιουδάκη: Ιωάννης Παρασχόπουλος: Ο Ιωάννης Μακρής,
Διδακτική μεθοδολογία και Μια ...πινακοθήκη στο σχολείο βαθμός αναπτυξιακής Γεωργία Μιχελή:
θρησκευτική διάσταση της
ετερότητας των μαθητών/τριών αξιολόγηση μας καταλληλότητας της διδασκαλίας Η επίδραση νευρωτικού άγχους
των σύγχρονων πολυπολιτισμικών της Φυσικής Αγωγής στο και υπαρξιακής ενοχής στην
σχολείων Μιχάλης Σκούρτης, νηπιαγωγείο επιλογή επαγγέλματος εφήβων
Ανδρέας Παπούλας: Μαρία Ξυπνητού: Κωνσταντίνος Μακρόπουλος,
Χρηματοδότηση της Δημόσιας Από την ανασκαφή στην έκθεση Ευάγγελος Χαινάς: Η επιρροή των
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης κοινωνικών παραγόντων στις
εκπαιδευτικές και επαγγελματικές
προτιμήσεις εφήβων αθλητών
καλαθοσφαίρισης
ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Η1 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Η2 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Η3 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Η4 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Η5 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Η6
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙΙ
Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο:
Πανταζής Σπυρίδων, Πυρινός Δημήτριος, Μουζάκη Αγγελική, Ροδοσθένους Νίκος, Ρουμπής Νικόλαος, Μώκος Κωνσταντίνος,
Καλογεράκης Γεώργιος, Μανατάκης Γεώργιος, Λυραράκη Αργυρώ, Γκουτζέλας Αθανάσιος, Ρηνάκη Αικατερίνη, Καμαριτάκη Μαρία,
Τσέκου Αικατερίνη, Σμυρνάκη Μαρία, Καρπαθιωτάκης Νικηφόρος, Εργαζάκης Βασίλειος, Στεφανάκη Μαρία, Κουφάκης Εμμανούηλ,
12:30-14:00 Στρατάκη Μαρία, Δερμιτζάκης Ζαχαρίας, Χατζιδάκη Μαρία, Σαμαρά Νικολέτα, Πολίτη Μαρία, Αγριμάνης Κωνσταντίνος,
Τζώρτζογλου Κωνσταντίνα Ντρουμπογιάννης Χρήστος Λιαπάκης Νίκος, Τσεντελίερου Σοφία Σκουλά Ειρήνη Χαραλαμπάκη Ευαγγελία
Οικονομική κρίση, κοινωνική Διδακτική μεθοδολογία,
Κλασσικές σπουδές, Σκοποί, θεσμοί, διαδικασίες
Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Οικολογικές προσεγγίσεις, ανομία, οικογένεια και αξιολόγηση, διδακτικές
ανθρωπιστικές προσεγγίσεις, και περιεχόμενο της Ειδικής
Πολιτική Παιδεία κοινωνία και εκπαίδευση εκπαίδευση, κοινωνικές πρακτικές, εκπαιδευτικά
καλλιτεχνική παιδεία Αγωγής
ανισότητες σενάρια

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
Νεφέλη Γκλέζου: Ιωάννης Τσακίρης: Η μεσαιωνική Μαρία Καδιανάκη: Σοφία Καπετανάκη, Ευγενία Γκορτσίλα, Αναστασία Βοσνάκη:
Οι σχέσεις αυθεντίας κατά τον πόλη της Ρόδου μέσα από τα μάτια Επιτύμβια μνημεία και χώροι Άννα Σπανάκη: «Το κρυφτούλι Μαρία Λαμπίρη: Μαθαίνω την Η ένταξη μαθητών με αυτισμό στο
Erich Fromm των κατοίκων της. Αξιολόγηση της μνήμης στη διαχρονία: Από τον της Χαράς» ένα παραμύθι για το ξένη γλώσσα παίζοντας γενικό σχολείο μέσω
Ευθύμιος Καλτσούνας: Αντιληπτής Οικιστικής Κούρο του Κροίσου και την στήλη συναίσθημα της χαράς σε καιρό Νικόλαος Συμεωνίδης: προγραμμάτων ψυχοκινητικής
«Πατρίς υπέρ παν»: μάθημα Περιβαλλοντικής Ποιότητας της Αμφαρέτης... στην Κοιμωμένη οικονομικής κρίσης Μαθηματικός Διάλογος και αγωγής: Μελέτη περίπτωσης
Γεωργία Πιλιγκότση: Ενημέρωση Σοφία Μαρκογιαννάκη,
φιλοπατρίας και πολιτικής αρετής του Χαλεπά Νοεροί Υπολογισμοί
και Ευαισθητοποίηση των Νεκταρία – Γεωργία
σε μια νεοελληνική πολιτών στα πλαίσια της Νίκη Μπελαδάκη: Χριστίνα Κορνελάκη:
Δερμιτζάκη, Αγγελική - Μαρία
υποδειγματική διδασκαλία της προσπάθειας Ανάδειξης και Ευαγγελία Κυπριωτάκη: Αμανατίδη: Ψυχοκοινωνικές Σχολικές βιβλιοθήκες και Η στάση των ειδικών παιδαγωγών
Αντιγόνης των αρχών του 20ού Προώθησης των περιοχών του Η εξιδανίκευση της Ελλάδας κατά επιπτώσεις της οικονομικής φιλαναγνωσία στην πρωτοβάθμια απέναντι στη συμπερίληψη και η
αιώνα δικτύου NATURA 2000 στην Κρήτη την περίοδο του νεοκλασικισμού κρίσης στα παιδιά, έντεκα έως εκπαίδευση ανάληψη ηγετικών ρόλων ως
Νεφέλη Γκλέζου: Σάββας Παπαπέτρου: Η βίωση δεκατεσσάρων ετών Γεωργία Κασάρη, δίαυλος προώθησης της
Η επιτελεστική θεωρία για την της έννοιας «ανθεκτικότητα» από Στυλιανή Μπάρτζου: Νικόλαος Θαλασσινός, Ιωάννης Ειρήνη Ντόβα, Γενοβέφα συμπεριληπτικής εκπαίδευσης
κατασκευή της έμφυλης τους εκπαιδευτικούς. Διερεύνηση Η διδασκαλία της Τέχνης ως μέσο Σφενδουράκης, Γεώργιος Τσιρικίδου: Διερεύνηση των
ταυτότητας της σχέσης μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης της πολλαπλής Φραγκιαδάκης: Οι δυσκολίες των παρανοήσεων των μαθητών της Ε' Δημοσθένης Ανδρέου:
Βύρων Πισσαλίδης, Σοφία κρίσης, των κοινωνικών σχέσεων νοημοσύνης απόφοιτων Επαγγελματικών Δημοτικού στη σύγκριση και Προοπτικές επιτυχούς ένταξης
Μαρία Χατζηπασχάλη: και του εκπαιδευτικού Λυκείων στην Τριτοβάθμια διάταξη κλασμάτων και της μαθητών με ΔΕΠΥ στη σχολική
Η λογοτεχνία στη διαχείριση συστήματος Ιωάννης Σταθογιάννης: Τεχνολογική Εκπαίδευση: διαχείρισης των παρανοήσεων τάξη στα πλαίσια της
Σωτήριος Μάιπας: Η Διατροφή-Διαιτολογία
πολυπολιτισμικών θεμάτων και Cultural travelling between αυτών από τους εκπαιδευτικούς οικοσυστημικής προσέγγισης
περιβαλλοντική διάσταση της Ιωάννης Ανυφαντάκης: Η
στη διαπολιτισμική επικοινωνία πολιτικής παιδείας: Ο ρόλος της Greece and China (Πολιτιστικό κατανάλλωση αλκοολούχων ποτών Αναστασία Αναστασάκη, Φανή
και εκπαίδευση εκπαίδευσης ταξίδι μεταξύ Ελλάδας- Κίνας) από τους νέους στην Κρήτη και ο Τσιαμπάση: Το φαινόμενο Ευδοξια Τρυφερίδου:
Απόστολος Παπαϊωάννου: Σμαράγδα Χρυσουλάκη: Η ρόλος των Δήμων και των άλλων mobbing στο σχολείο Η αντίληψη των παιδιών με
Το ιδεολογικό οπλοστάσιο (η Μαθητική Κοινότητα Βιώσιμης Μαρία Καδιανάκη: φορέων: μια σκληρή πραγματικότητα Ιωάννης Τζωρτζάκης, ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες για
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

48
Βιβλιοθήκη) του Ανωγειανού Ανάπτυξης και το σύστημα Αναζητήσεις ελληνικότητας κατά Ισίδωρος Γλαβάς, Καλλιόπη Στυλιανή Μαρκάκη: Η συμβολή των το ψυχολογικό κλίμα της γενικής
Δασκάλου και Γαριβαλδινού μέτρησης ικανοποίησης του νέου τον Μεσοπόλεμο: Φώτης Καλαματιανού: Η συνεργασία ως διδακτικών επισκέψεων στην τους τάξης και η σχέση της με το
Επαναστάτη Εμμανουήλ Σκουλά πολίτη. Case Study: Οι ενεργοί Κόντογλου, Νίκος Εγγονόπουλος, κύρια μορφή αλληλεπίδρασης στη εκπαιδευτική διαδικασία. επίπεδο αυτοεκτίμηση τους
(1845-1866) νέοι πολίτες και το περιβάλλον Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας σχολική κοινότητα Παραδείγματα εφαρμογής στα
μαθήματα της Τεχνολογίας

ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ
Προεδρείο: Γεώργιος Πιτσούλης, Πρόεδρος Περιφερειακού Συμβουλίου Κρήτης, Αιμίλιος Σολωμού, Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος Διοίκησης Πανεπιστημίου Λευκωσίας,
Prof. Heinz Sünker, School of Human and Social Sciences, University of Wuppertal, Κώστας Παπαδημητρίου, Διευθυντής Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης,
Καδιανάκη Μαρία, Σχολική Σύμβουλος, Γενική Γραμματέας ΙΑΚΕ
Κεντρική ομιλία:
Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια, Πρόεδρος Τμήματος Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστημίου Κύπρου
14:00-15:30 Θέμα: Πολιτική Παιδεία και Παιδαγωγούσα Πολιτεία
Κεντρική ομιλία:
Professor Jo Moran-Ellis, Department of Sociology, University of Sussex, UK
Θεμα: Broadening our horizons, sharpening our focus: the contributions of childhood sociology to politics citizenship in childhood
Μετάφραση-Διερμηνεία: Γιαννουλάκη Στέλλα – Τουραμπέλης Μιχάλης
Κεντρική ομιλία:
Baros Wassilios, Καθηγητής Πανεπιστημίου Σάλζμπουρκ, Aυστρία
Θέμα: Πολιτική παιδεία στην κοινωνία της μετανάστευσης

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
15:30-16:30 ΜΕΣΗΜΕΡΙΑΝΗ ΔΙΑΚΟΠΗ

ΑΝΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
Φουαγιέ ΜΙΝΩΣ ΙΙ

Δήμητρα Κουτουλογένη: Κριτική παρουσίαση του Μουσείου Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας. Εκπαιδευτική και επικοινωνιακή πολιτική του Μουσείου. Παρουσίαση πρωτότυπου εκπαιδευτικού προγράμματος
Δήμητρα Κουτουλογένη: Συμβολή του ξένου (μετανάστη) στη διαμόρφωση και εξέλιξη της τοπικής ιστορίας. Μετανάστευση και ρατσισμός στο παιδικό βιβλίο
Παναγιώτα Θανασούλα, Αικατερίνη Νταμάνη: Ο αντίκτυπος της οικονομικής κρίσης στα παιδιά και ο ρόλος της εκπαίδευσης
Βασιλική Παπαδοπούλου: H Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού και η σημασία της εκπαίδευσης στην στελέχωση και αξιολόγηση στην Ελλάδα υπό το πρίσμα της κρίσης. Ανίχνευση Εκπαιδευτικών Αναγκών και Αποτίμηση των
αποτελεσμάτων της Επιμόρφωσης.
Τιμολέων Θεοφανέλλης, Ελένη Καραγεωργίου, Μαρία Σιδερή: Ψηφιακή ταυτότητα και σχολείο
Σοφία Σκλείδα: Tα Πρότυπα Ελληνικά Κλασικά Λύκεια και η διδασκαλία των κλασικών γλωσσών κατά τα έτη 1979 και 1980
Φωτεινή Ιορδανίδου: Ερευνητική μελέτη για την οργάνωση και λειτουργία των σχολικών μονάδων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης που εντάχτηκαν στις δράσεις του «Νέου Σχολείου»
Αικατερίνη Αραμπατζή: Το Σύνδρομο της Επαγγελματικής Εξουθένωσης στους καθηγητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης
Μαρία Χάλαρη: Η κοινωνική και οικονομική κρίση στην Ελλάδα και οι νέες προκλήσεις που προκύπτουν για την εκπαίδευση: εμπειρίες, νοηματοδοτήσεις και προβολές στον λόγο των εκπαιδευτικών

49
16:30-21:00 Fani Sarli, Ioanna Sarli: Implementing new technologies in the educational process: comparing two websites using a combined evaluation rubric
Σοφία Παπιδάκη, Χρήστος Σιφναίος: Διαθέσιμοι Πόροι για άτομα με ΔΑΦ στην Ελλάδα- Ενίσχυση της προσβασιμότητας σε υπηρεσίες υγείας, ψυχικής υγείας , κοινωνικής φροντίδας και εκπαίδευσης για άτομα με
Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος – ΔΑΦ (www.autismap.gr)
Ανθή Αθανασιάδου, Ευαγγελία Αγγούρα: Ρητορική και εκπαίδευση
Αγγούρα Ευαγγελία: Διαπλάθοντας ενεργούς πολίτες. Η συμβολή της εκπαίδευσης και της λογοτεχνίας
Γεωργία Αυγουστάκη, Μαρία Αναστασάκη: Η διαπαιδαγώγηση στην ειρήνη μέσω της διαμεσολάβησης συνομηλίκων (peer mediation)
Αντωνία Παπαδάκη: Ο θεσμός των Μαθητικών Κοινοτήτων. Μαθητική Στρογγυλή Τράπεζα στο ΓΕΛ Αριδαίας.
Γεώργιος Φούζας, Ευφημία Τσιαρτσιάρη: Δομή και λειτουργία επιμορφωτικών δομών σε περιφερειακά Α.Ε.Ι.: το παράδειγμα του διδασκαλείου δημοτικής εκπαίδευσης "Αλέξανδρος Δελμούζος" της Ρόδου
Μαρία Δάβουλου: Κοσμοπολιτισμός ή/και πατριωτισμός στην εποχή της παγκοσμιοποίησης; Συζήτηση μέσα από το παράδειγμα της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης
Ειρήνη Παπαδοπούλου: Απόψεις μαθητευομένων κρατουμένων φυλακών για τις προσδοκίες που διαμορφώνει ο εκπαιδευτής τους για τους ίδιους
Κωνσταντίνος Χασιώτης: Διερεύνηση των αντιλήψεων διευθυντών για τον ρόλο της οργανωσιακής κουλτούρας σε σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Β΄ Αθήνας
Γεωργία Παπαδοπούλου: Συστήματα δύναμης και ο ρόλος του ηγέτη μέσα από ένα ολιστικό μοντέλο διοίκησης. Παράδειγμα εφαρμογής σε επίπεδο σχολικής μονάδας
Παπαδημητρίου Ειρήνη: Εφαρμογή και αξιολόγηση ενός προγράμματος κοινωνικοσυναισθηματικής μάθησης στο νηπιαγωγείο σε σχέση με τη ρύθμιση δυσάρεστων συναισθημάτων (φόβος, θυμός, λύπη) και την κοινωνική επάρκεια
Δημήτριος Σπυρόπουλος: Το μάθημα των Θρησκευτικών στο Δημοτικό Σχολείο σύμφωνα με το νέο ΠΣ και πώς το θρησκευτικό βίωμα των δασκάλων επηρεάζει την αποτελεσματικότητά του

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»

ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Θ1 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Θ2 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Θ3 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Θ4 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Θ5 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Θ6
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙΙ
Προεδρείο: Προεδρείο: Μοχιανάκη- Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο:
Σανουδάκης Αντώνης, Καραμπατζάκη Μαριλένα, Παπαδημητρίου Κωνσταντίνος, Καραβασίλης Ιωάννης, Ξανθίδου Πηνελόπη, Κωσταβασίλης Κωνσταντίνος,
Βαρδιάμπαση Τερψιχόρη, Ροδοσθένους Ειρήνη, Καραογλανίδης Δημήτριος, Κουμπιάς Εμμανουήλ, Ραμματά Μαρία, Μανωλιτσάκης Εμμανουήλ,
Πετλάκη Μαρία, Καλογιαννάκη Κλειώ, Καρτσάκη Στέλλα, Παρασχόπουλος Ιωάννης, Στειακάκης Γιώργος, Δερμιτζάκης Ευάγγελος,
Αλεγκάκη Ελευθερία, Κωστάκης Ιωάννης, Δαφνομήλη Μαρίνα, Καρπαθιωτάκη Δήμητρα, Μπελιμπασάκης Εμμανουήλ, Σωμαράκη Ειρήνη,
Ντρουμπογιάννης Σταύρος Μπελαδάκη Νίκη Κονιδάκης Γεώργιος Λαδιανού Αρετή Σπανάκη Άννα Σταματάκη Έφη
Φιλολογικές,
Παιδαγωγικές προσεγγίσεις, Πολιτική, πολιτειακή, Ιστορία και Κοινωνιολογία
ανθρωπολογικές, Εκπαίδευση και Σχολική ηγεσία, οργάνωση,
θεωρίες μάθησης, δημοκρατική παιδεία και της εκπαίδευσης,
ψυχολογικές και συμβουλευτική διοίκηση
νοημοσύνης και διδακτικής ανάπτυξη εκπαιδευτικές έρευνες
φιλοσοφικές θεωρήσεις
Ευφροσύνη Σαμαρά: Μαρία Παπαδοπούλου: Δημήτριος Ξηντάρας: Ανάπτυξη Αικατερίνη Χαλιώτου: Ευάγγελος Ταλιούρης, Κωνσταντίνα Κουζέλη:
Επαγγελματική ικανοποίηση Εφαρμογή προγραμμάτων συναισθηματικής νοημοσύνης Εκπαιδευτικοί Στόχοι και Διοίκηση Μαρίνος Χουρδάκης: Ευρωπαϊκή Η επίδραση της κοινωνικής θέσης
εκπαιδευτικών σχολικών Δραστηριοτήτων και Ελένη Μπελιβανάκη: Διερεύνηση του Εκπαιδευτικού Συστήματος Ενοποίηση και Ολοκλήρωση: Το της οικογένειας στη σχολική
τοπικές κοινωνίες: κοινός τόπος της σχέσης της θεωρίας του νου ζήτημα της πολιτειακής παιδείας και επίδοση
Μαρία Λιναρίτη: για τη διαμόρφωση ενεργών με τη γονεϊκή τυπολογία και την Ανθούλα Χρυσαφίδου, της δημοκρατικής διακυβέρνησης Ευάγγελος Μώκος,
Μεγάλοι και μικροί ή οι πολιτών ενσυναίσθηση στη σχολική ηλικία Γεώργιος Αλεξανδρόπουλος: Προκόπης Μανωλάκος: Το Ναταλία Μαυρίδου :
κοινωνικές διακρίσεις στον Άννα Πατρικάκου, Δέσποινα Χατζηδρόσου, Η σχέση της επαγγελματικής Σχολείο Εργασίας, ο εκπρόσωπός Η μεταγνώση και η επίδρασή της
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

50
"Ερωτόκριτο" Ιωάννης Ορφανός, Μαριάννα Τραβαγιάκη: εξουθένωσης των εκπαιδευτικών του στην Ευρώπη Kerschensteiner στην επίλυση μαθηματικού
Ουρανία Καλούρη: Διερεύνηση των απόψεων των της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και πώς επέδρασαν στην Ελληνική προβλήματος
16:30-18:00 Μαρία Χασιώτη: Ο ρόλος της συμβουλευτικής στην φοιτητών του προγράμματος με επιμέρους μεταβλητές της Δημοκρατική Παιδεία κατά τη Παύλος Κωνσταντινίδης,
Από τους έλληνες σκεπτικούς στην εποχή της απασχολησιμότητας και Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. του αυτοαποτελεσματικότητάς τους δεκαετία του 1920 Γιώργος Κόκκινος:
κβαντική μηχανική μέσω της της ισχύουσας πολιτειακής παραρτήματος Ηρακλείου Κρήτης Γεώργιος Πασιόπουλος: Το Ο κινηματογράφος ως
αρχής της αβεβαιότητος παιδείας γύρω από τη θεωρία της Μαρία Βλάχου: πλαίσιο διαμόρφωσης του παράγοντας διαμόρφωσης
Σωτηρία Τζιβινίκου, βιωματικής μάθησης και των Η σχέση της σχολικής ηγεσίας με δημοκρατικού πολίτη στον ιστορικής σκέψης σε παιδιά 6ης
Γεράσιμος Ρεντίφης: Αλεξάνδρα εφαρμογών της στην εκπαίδευση τη σχολική λειτουργία σύγχρονο κόσμο μέσω της δημοτικού
H συμβολή της προσωκρατικής Φουντουκίδου: Ελένη Μαράκη: εκπαίδευσης στην πολιτειότητα Σπυρίδων Χρηστάκης:
φιλοσοφίας στην καλλιέργεια της Στρατηγικές ανάγνωσης-γραφής Η συναισθηματική νοημοσύνη ως Μαρία Παπαδανιήλ: Βασιλική Γκούνη, Τα συγκρουσιακά θέματα στην
κριτικής και της δημιουργικής και σχολική επίδοση: Έρευνα προϋπόθεση διαμόρφωσης Οι επικοινωνιακές δεξιότητες των Αλέξανδρος Αργυριάδης, Ιστορία: Περίπτωση μελέτης
σκέψης των μαθητών συσχέτισης παιδαγωγικού κλίματος και στελεχών ως καθοριστικός Μαρία Αθανασέκου: H προαγωγή "Ισπανικός Εμφύλιος"
Βασιλική Γιαννιώτη: αποτελεσματικότητας του παράγων στην εφαρμογή της της πολιτικής κοινωνικοποίησης Ιωάννης Ιωσηφίδης: Το περιοδικό
Μαρία Λιναρίτη: Ο σχεδιασμός καινοτόμου δράσης εκπαιδευτικού έργου αξιολόγησης των δομών της των μαθητών στη διδακτική πράξη Παιδεία του Μίλτου Κουντουρά.
«Το συναίσθημα της λύπης» Μια στην εκπαιδευτική μονάδα: Το Αθανάσιος Κατσούλης: εκπαίδευσης μέσω της Λογοτεχνίας και των Διερεύνηση των παιδαγωγικών,
γλωσσολογική ερμηνεία μέσα από εκπαιδευτικό δράμα ως τεχνική Ο ρόλος της γονεϊκής εμπλοκής Εικαστικών Τεχνών γλωσσικών, επιστημονικών και
τη χρήση εννοιολογικών κατά της ενδοσχολικής βίας στα κίνητρα των μαθητών για Αγγελική Καψάσκη: Αθανάσιος Κατσίμπελης: ιδεολογικών αρχών του
μεταφορών σε λογοτεχνικά και Θεόδωρος Αντωνίου, μάθηση στη δευτεροβάθμια Τα περιθωρια άσκησης Προτάσεις για την αναβάθμιση Κωνσταντίνος Καρατόλιος:
δημοσιογραφικά κείμενα Ευάγγελος Θεολογής: εκπαίδευση εσωτερικής πολιτικής στα της Κοινωνικής και Πολιτικής Η πολιτική παιδεία των πριγκίπων
Διερευνώντας νέους ορίζοντες Χρυσάνθη Αυλωνίτου: Η χρήση Γυμνάσια και ο ρόλος του Αγωγής στο Δημοτικό Σχολείο της Μέσης Βυζαντινής περιόδου.
Βασιλική Πολυκάρπου: στην επαγγελματική της μουσικής στο σύγχρονο σχολικού συμβούλου: εμπόδιο ή Μαργαρίτα Σταυριανάκη, Οι συμβουλές των δασκάλων τους
Φιλοσοφία για παιδιά: Μία συμβουλευτική σχολείο: H περίπτωση του διευκολυντής Ευαγγελία Σταυριανάκη: Το και οι στοχασμοί τους πάνω στα
σύγχρονη παιδαγωγική πρόταση μαθήματος των μαθηματικών. αίσθημα του ανήκειν ως πολιτεύματα όπως
(Βιβλιογραφική προσέγγιση) παράμετρος στην κατασκευή της καταγράφονται στους βασιλικούς
έννοιας της ενεργούς ανδριάντες

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
πολιτειότητας. Το παράδειγμα του
προγράμματος κοινωνικής
ευθύνης “ASSIST, Basket και
Εθελοντισμός” της ομάδας
μπάσκετ «Ρέθυμνο Cretan Kings»
18:00-18:30 ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ
ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ι1 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ι2 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ι3 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ι4 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ι5 ΣΥΝΕΔΡΙΑ: Ι6
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ Ι ΑΙΘΟΥΣΑ: ΠΑΣΙΦΑΗ ΙΙ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙΙ
Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο: Προεδρείο:
Κωστένης Ελευθέριος, Δασκαλάκη Πόπη, Βαμβακάς Λάμπρος, Καμπουράκης Λάμπρος, Ανδρουλάκης Εμμανουήλ, Μανωλάκος Προκόπης,
Τουραμπέλης Μιχαήλ, Παπαδοπούλου Μαρία, Πίλουρης Παναγιώτης, Σανουδάκης Αντώνιος, Αργυριάδης Αλέξανδρος, Κόκκινος Χαράλαμπος,
Χαλιώτου Αικατερίνη, Παπαγεωργίου Γεώργιος, Χαλκιαδάκη Ανθή, Κατσούλης Αθανάσιος, Μπελαδάκη Μαρία, Αντωνίου Θεόδωρος,
Κοσμαδάκης Νικόλαος, Μπελαδάκη Δέσποινα, Καψάσκη Αγγελική, Πατεράκη Άννα, Παπαδημητράκη Ευαγγελία, Ζαϊμάκης Εμμανουήλ,
Κουφάκη Μαρία Αλδάκου Ελένη Κοκοτσάκη Αντωνία Ορφανάκης Βασιλείος Παναγιωτίδου Μαρία-Ζωή Παπαματθαιάκη Εμμανουέλα
Νέες τεχνολογίες, Σκοποί, θεσμοί, διαδικασίες Εκπαίδευση, τέχνες,
Δια βίου μάθηση, Η εξέλιξη του πολίτη στο
καινοτομίες, εξ αποστάσεως και περιεχόμενο της Ειδικής Πολιτικές για την εκπαίδευση μουσειοπαιδαγωγική
εκπαίδευση ενηλίκων σχολείο και πέρα από αυτό
εκπαίδευση Αγωγής εκπαίδευση
Αριστείδης Τίρκας, Αφροδίτη Μάνια Περάκη Μακρή: Κωνσταντίνος Παπαδημητρίου: Ηλιάννα Γωγάκη: Φλωρεντία Μηνά:
Αργυρού Ματθαίου, Νικολέττα O ρόλος της οικογένειας παιδιου Για έναν οργανισμό του Δημήτρης Καταϊφτσής: Επιμορφωτικά Προγράμματα και Πώς η ιστορία και η αφήγηση, το

51
Πιττοκοπίτη, Ελένη Φιλίππου: με αναπηρία και τα δικαιωματα Υπουργείου Παιδείας Φύλο, τάξη κι εκπαίδευση στους Δια Βίου Μάθηση παιχνίδι, η τελετουργία, η
Έρευνα για τις Τεχνολογίες της της . Η σταση της κοινωνιας στη Έλληνες της ΕΣΣΔ κατά τη performance και η μίμηση
Πληροφορίες και της Επικοινωνίας αναπηρία Μαρίνος Χουρδάκης: διάρκεια του Μεσοπολέμου Σοφία Σαριδάκη: αξιοποιούνται δημιουργικά στην
(ΤΠΕ) στην εκπαιδευτική διαδικασία Ευρωπαϊκή Εκπαιδευτική Η ένταξη της "ορθολογικής εφαρμογή του θεάτρου στην
18:30-20:00 Χριστίνα Σμαροπούλου: Μια άλλη Γεωργία Χαραλαμπίδου: Πολιτική: Η απάντηση στην Στυλιανός Σαβαϊδης: αυτονομίας" και του "κριτικού εκπαίδευση;
οπτική στο μάθημα της Ιστορίας με Αξιολόγηση της πορείας ένταξης οικονομική κρίση; Οι αντιλήψεις του Πλωτίνου για στοχασμού" στους σκοπούς της Σταυρούλα Σηφάκη:
το καινοτόμο λογισμικό "Godsbirth" μαθητών που φοιτούν σε τμήμα την τέχνη και την αισθητική Εκπαίδευσης Ενηλίκων Σχολείο και Μουσείο: παράλληλοι
Αιμιλία Δαλάρη: Διδακτικό σενάριο ένταξης δημοτικού σχολείου Κωνσταντίνος Παπαχρήστος, θεσμοί, τεμνόμενοι στόχοι. Οι
για τα μαθηματικά της Α΄ δημοτικού Παρασκευή Παγώνη: Γεωργία Κουσερή: Αγγελική Τσοράγλου: απόψεις των εκπαιδευτικών και η
με τη χρήση του προγράμματος kodu Καλλιόπη Κουμπιά, Αποκέντρωση και Αυτονομία στην Ιστορική εκπαίδευση στο σχολείο Η δια βίου μάθηση των σχέση τους με τους
Σοφία Πάσχου, Γεώργιος Εμμανουήλ Κουμπιάς: Ελληνική Εκπαίδευση: Διακηρύξεις, και στο μουσείο: στερεοτυπικές εκπαιδευτικών μουσειοπαιδαγωγούς
Παπαϊωάννου, Ιωάννης Διαφοροποιημένη Διδασκαλία: Διαπιστώσεις και Προτάσεις αντιλήψεις και σύγχρονες Τατιανή Γκάτσα,
Δεληγιάννης: "Οι πίνακες Ένα Τριετές Επιμορφωτικό προσεγγίσεις Μελίνα Σολάκη, Ιωάννης Γεωργόπουλος:
συνομιλούν με μαθητές και Πρόγραμμα Εκπαιδευτικών Ευάγγελος Ταλιούρης: Κωνσταντίνος Σολάκης, Παρέμβαση Αντιμετώπισης και
επισκέπτες...": πιλοτική αξιολόγηση Δημοτικής Εκπαίδευσης με βάση Αειφόρος Ανάπτυξη, Χρυσή Φουκαράκη, Αικατερίνη Νικολάου: Πρόληψης Ρατσιστικού
ψηφιακής εκπαιδευτικής τις νέες τάσεις στην εκπαίδευση Διακυβέρνηση και Επιχειρήσεις: Ελευθέριος Μαραγκουδάκης: Τα χαρακτηριστικά της Εκφοβισμού στα σχολεία
εφαρμογής επαυξημένης της συμπερίληψης Ζήτημα παιδείας ή πολιτικής για Η μη τυπική και άτυπη μάθηση Εκπαίδευσης Ενηλίκων στην Μάνια Περάκη Μακρή:
πραγματικότητας στην Κερκυραϊκή /συνεκπαίδευσης την Ευρωπαϊκή Ένωση και την στο πρόγραμμα Erasmus+: Ελλάδα μετά την οικονομική Εφαρμογές Οικοσυστημικής
Πινακοθήκη του Δήμου Κέρκυρας Ελλάδα; Κινητικότητα στα πλαίσια του κρίση προσέγγισης σε προβλήματα
Δημήτριος Κομποχόλης, Τασούλα Γεωργία Δαβλάντη: Διερεύνηση τομέα της νεολαίας συμπεριφοράς στο σχολείο
Τσιλιμένη: Αξιοποίηση των ΤΠΕ στη των αντιλήψεων των Νικόλαος Θαλασσινός, Γεώργιος Παναγιωτόπουλος, Σοφία Εξάρχου:
διδασκαλία του μαθήματος της εκπαιδευτικών αναφορικά με τη Αικατερίνη Παπαθανασάκη, Αναστάσιος Καπώνης, Από τον πολίτη του έθνους στον
Λογοτεχνίας από τους εν ενεργεία συνεκπαίδευση Γεώργιος Φραγκιαδάκης: Κωνσταντίνος Ζωγόπουλος: πολίτη του κόσμου: μια
Φιλολόγους Γυμνασίων και Λυκείων Επιτυχία στην Τριτοβάθμια Επιμόρφωση και επαγγελματική συγκριτική εκπαιδευτική έρευνα

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»
- Ανασταλτικοί παράγοντες ως προς Τεχνολογική Εκπαίδευση: Σειρά ανάπτυξη.Μια σχέση ανάμεσα στις Ευρωπαϊκές και
τη χρήση τους Εισαγωγής ή Βαθμός συμπληρωματικότητας Ελληνικές πολιτικές πολιτικής
Αφροδίτη Σταθάκη: Ευφυές Απολυτηρίου Λυκείου; εκπαίδευσης
Διδακτικό Σύστημα:Μια νέα
τεχνολογία με πολλαπλή χρήση

ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ
Προεδρείο: Νίκος Παπαδάκης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης, Professor Jo Moran-Ellis, Department of Sociology, University of Sussex, UK
Παναγιώτης Αγγελίδης: Κοσμήτορας, Σχολή Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας,
Χριστίνα Χατζησωτηρίου, Λέκτορας Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Κύπρος,
Στριλιγκάς Γεώργιος, Σχολικός Σύμβουλος Θεολόγων, Γραμματέας εκδόσεων, βιβλιοθήκης και έντυπου υλικού του ΙΑΚΕ

20:00-21:00 Κεντρική ομιλία:
Αχιλλέας Ζαπράνης, Πρύτανης Πανεπιστημίου Μακεδονίας
Θέμα: Συμβουλευτική Σταδιοδρομίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση: Η Περίπτωση του Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Κεντρική ομιλία:
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

52
Hans-Uwe Otto, Professor University of Bielefeld, Bielefeld Center for Education and Capability Research
Θέμα: A Progress in Democracy Human Development, Capabilities Perspectives and Flourishing Life
Μετάφραση-Διερμηνεία: Γιαννουλάκη Στέλλα – Τουραμπέλης Μιχάλης
ΤΕΛΕΤΗ ΛΗΞΗΣ
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΜΙΝΩΣ ΙΙ
Προεδρείο: Σηφάκης Ιωσήφ, Ακαδημαϊκός, Διευθυντής του Center for Integrative Research στην Grenoble, Ιδρυτής του εργαστηρίου Verimag στην Grenoble, Βραβείο Turing 2007
(αντίστοιχο του βραβείου Νόμπελ στην Πληροφορική), Andy Green, Professor of Comparative Social ScienceDirector of ESRC research Centre on Learning and Life Chances (LLAKES)
UCL Institute of Education, Ζαπράνης Αχιλλέας, Πρύτανης Πανεπιστημίου Μακεδονίας
Κουτσελίνη Μαίρη, Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Κύπρου, Prof.,
Εμμανουήλ Μπελαδάκης, Αντιπρόεδρος Ι.Α.Κ.Ε.
21:00-21:30
ΒΡΑΒΕΥΣΗ ΕΡΓΑΣΙΩΝ
Σύνοψη – Συμπεράσματα Συνεδρίου:
Σπυρίδων Πανταζής, Πρόεδρος Επιστημονικής Επιτροπής

Λήξη συνεδρίου:
Ελένη Μαράκη, Πρόεδρος Οργανωτικής Επιτροπής

ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΒΡΑΔΙΑ
Πρόγραμμα 3ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Συνεδρίου με διεθνή συμμετοχή:
«Ανθρωπιστικές Επιστήμες, Εκπαίδευση, Κοινωνία και Πολιτική Παιδεία»

ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΜΑΪΟΥ 2017
ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΙΣΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΔΡΟΥΣ
η
09:30-18:00 1 ΕΚΔΡΟΜΗ: ΓΟΡΤΥΝΑ-ΦΑΙΣΤΟΣ-ΜΑΤΑΛΑ-ΒΟΡΟΙ-ΚΑΛΥΒΙΑΝΗ
η
2 ΕΚΔΡΟΜΗ: ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΥ - ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ- ΜΑΡΓΑΡΙΤΕΣ

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΠΡΟΕΔΡΕΙΩΝ

Αλεξάκης Μανώλης Εδανίδου Παναγιώτα
Δρακάκης Μανώλης Καδιανάκη Αριστιδούλα
Κατσαγκόλης Αθανάσιος Καλλέργη Άννα
Πατεράκης Γεώργιος Καφετζάκη Καλλιόπη

53
Πλουμάκη Ελένη Καψή Μαρία
Τουραμπέλης Μιχάλης Κοκκιάδη Μαρία
Ψαλτάκη Ευγενία Κοκκίνη Μαρία
Μαράκη Αγγελική Κοκοβάκη Εμμανουήλ
Μαρκάκη Ειρήνη
Κονιδάκης Γιώργος
Αγγουράκη Ροδάνθη
Λιαπάκης Νίκος
Αλδάκου Ελένη
Μαρινάκη Ζαφειρούλα
Αναγνωστάκης Γεώργιος
Μελιώτη Στυλιανή
Αναγνωστοπούλου Ναταλία
Μερκουλίδη Ελευθερία
Αρβανιτάκης Μιχαήλ
Βαμβουνάκη Χρυσή Μπαλασάκη Αλίκη
Βαρδιάμπαση Τερψιχόρη Μπατσιούλης Αναστάσιος
Γκουλιαμάνη Ειρήνη Νταλιαδάκης Χαράλαμπος
Γκουτσικίδη Αναστασία Τρουλλινός Πύραμος
Δαγκωνάκη Χρύσα Χαλκιαδάκη Ανθή

ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών»
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

54
ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΟΜΙΛΗΤΕΣ

55
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

56
ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΟΜΙΛΗΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΟΜΙΛΗΤΕΣ

Κατανοώντας και αλλάζοντας τον κόσμο

Ιωσήφ Σηφάκης,
Ακαδημαϊκός, Διευθυντής του Center for Integrative Research στην Grenoble,
Ιδρυτής του εργαστηρίου Verimag στην Grenoble, Βραβείο Turing 2007

Ο άνθρωπος διακρίνεται από την ικανότητα του να αναπτύσσει και να χρησιμοποιεί την
γνώση για να κατανοήσει και να αλλάξει τον κόσμο σύμφωνα με τις ανάγκες του.
Σε αυτή την διάλεξη θα εξηγήσω όσο γίνεται πιο απλά, πως ορίζεται η γνώση ως πληροφορία
και θα συζητήσω βασικά προβλήματα που θέτει η ανάπτυξη της και η χρήση
της. Θα εξηγήσω ότι υπάρχουν όρια στην κατάκτηση και ενιαιοποίηση της γνώσης που
καθορίζονται από τρεις παράγοντες. Ο πρώτος είναι συνυφασμένος με το γεγονός ότι τα
φυσικά φαινόμενα είναι εγγενώς πολύπλοκα και «πολυκλιμακωτά». Ο δεύτερος απορρέει
απο την αδυναμία των μαθηματικών και της λογικής να λύσουν ακριβώς μεγάλες κατηγορίες
επιστημονικών και τεχνικών προβλημάτων. Ο τρίτος παράγοντας έχει σχέση με την αδυναμία
μας να τυποποιήσουμε τις φυσικές γλώσσες που καθορίζουν και τα όρια του νοητού.
Θα εξηγήσω πως η ανάπτυξη της επιστήμης της πληροφορικής συνδυασμένη με την
χρήση υπολογιστών, ανοίγουν νέους ορίζοντες για την περαιτέρω ανάπτυξη και χρήση
της γνώσης. Θα συζητήσω την σχέση μεταξύ φυσικής και τεχνητής νοημοσύνης τονίζοντας
την συμπληρωματικότητα μεταξύ τους. Οι υπολογιστές επιτρέπουν ταχείς και ακριβείς
υπολογισμούς, ενώ ο ανθρώπινος νους έχει μοναδικές ικανότητες ερμηνείας και κατανόησης
καταστάσεων καθώς και δημιουργικότητας.
Τελειώνοντας θα συζητήσω συνοπτικά το προδιαγραφόμενο «ψηφιακό μέλλον». Αφενός,
τις επιστημονικές και τεχνολογικές προκλήσεις που αφορούν την βέλτιστη χρήση κρίσιμων
πόρων και την ποιότητα ζωής με εξατομικευμένες και έξυπνες υπηρεσίες. Αφετέρου, τις
κοινωνικές προκλήσεις σχετικές με τον αποτελεσματικό έλεγχο των τεχνοδομών στην υπηρεσία
του κοινωνικού συνόλου.

57
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Η Πολιτική Παιδεία ως Παράγοντας Πολιτικοποίησης:
Συναντήσεις, Αποκλίσεις και Παθολογίες

Κώστας Λάβδας,
Καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Η εισήγηση εξετάζει την πολιτική παιδεία ως μεταβλητή που επηρεάζει μορφές
πολιτικοποίησης (α) σε σχετικά ομοιογενή και (β) σε πολυπολιτισμικά συστήματα. Τα
ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα προβλήματα και οι ελλείψεις στην πολιτειακή παιδεία αφορούν
τη δημοκρατική πολιτική κουλτούρα κάθε πολιτικού συστήματος και δεν θα πρέπει να
αποτιμώνται μόνον σε σχέση με τα κριτήρια και τους συγκριτικούς δείκτες (benchmarks)
που τίθενται από τους θεσμούς διαχείρισης της τοπικής, εθνικής και υπερεθνικής εξουσίας
(κυβερνήσεις, διεθνή φόρα, ΕΕ).
Για την πολιτική επιστήμη, οι σχέσεις μεταξύ πολιτειακής παιδείας και πολιτικοποίησης
είναι σύνθετες και χαρακτηρίζονται από μια ορισμένη αμφισημία. Ούτε η διεύρυνση ή/και
εμβάθυνση της πολιτικής παιδείας οδηγούν απαραίτητα σε εντονότερη πολιτικοποίηση ούτε η
πολιτικοποίηση γενικώς προϋποθέτει απαραίτητα πολιτική παιδεία. Κυρίως μια συγκεκριμένη
μορφή πολιτικοποίησης – αυτή που συνδυάζεται με δημοκρατικές μορφές πολιτικής και
ορθολογική αποτίμηση των πολιτικών επιλογών, των αποτελεσμάτων και των συνεπειών τους
– προϋποθέτει πολιτειακή παιδεία. Αλλά οι προσεγγίσεις στην πολιτικοποίηση συχνά αμελούν
και την επίδραση που έχουν τα περιεχόμενα και τα χαρακτηριστικά της πολιτικής παιδείας
στη συνολική τοποθέτηση των πολιτών απέναντι στους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς,
τα πολιτικά γεγονότα και τη σχέση τους με αυτά. Η περίπτωση της πολιτικής παιδείας σε μια
πολυπολιτισμική κοινωνία προσεγγίζεται ως εξαιρετικά σύνθετη περίπτωση που βοηθά να
φωτιστούν οι ουσιαστικές πτυχές των σχέσεων εκπαίδευσης – ταυτότητας – πολιτικοποίησης.
Προτείνονται ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της πολιτειακής παιδείας που συνδυάζει
θεσμικές και κανονιστικές διαστάσεις και εξετάζονται οι επιπτώσεις τους σε πολυπολιτισμικά
συστήματα που τελούν υπό αυξανόμενη αμφισβήτηση.

Critical Theory, Bildung, Democracy – or:
On the Political Productivity of a Critical Theory of Bildung

Heinz Sünker,
Professor, School of Human and Social Sciences, University of Wuppertal

Between 1996 and 1998 Manuel Castells published one of the most influential analyses of
contemporary times, the trilogy “The Information Age”. In the conclusion to the third volume

58
ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΟΜΙΛΗΤΕΣ

“End of Millennium” he argues – taking up one of the most prominent and relevant leitmotifs
of the Frankfurt School - that there is “an extraordinary gap between our technological overde-
velopment and our social underdevelopment”, concluding that we need not “only responsible
governments but a responsible, educated society” for the survival of the planet and of human-
kind.
In my paper I reconstruct the relevant connections between the analyses of classical Criti-
cal Theory and Castells’ analysis in order to discuss the political productivity of a critical theory
of Bildung. My starting point is the contributions to social analysis by Max Horkheimer and
Herbert Marcuse (in the 1930s) both of which foreground the materialist supersession of the
idealist conception of “reason”. They each argue in favour of an alternative supersession or
overcoming of socially produced misery and injustice, defending the right to happiness for all.
Against this background “Bildung” is understood as a relevant element in the process of the
constitution of the necessary subjectivity of everyone for effective political action, i.e. of po-
litical reflexivity, social judgement and personal efficacy. The aim of a critical Bildung is the
generation of “educated citizens” who recognize and acknowledge public, i.e. political, affairs
as their own and act in these in a manner which overcomes the “dialectics of enlightenment”
incorporated in the capitalist mode of societalisation.

Mapping the Greek Youth: Youth Unemployment,
Social Vulnerability and issues of Civic Values and Political Behavior

Νίκος Παπαδάκης,
Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης

The presentation focuses on the state of play of the Greek Youth, within the era of an on-
going and multi-parametric crisis. The presentation initially briefly presents the consequences
of the ongoing recession in the Economy and Society of the country most heavily affected by
the economic crisis (Greece), while it maps the state of play concerning youth unemployment
and Neets in Europe and Greece, providing comparative insights. Consequently, based on the
findings of the recently completed EEA- funded large- scale research project titled ““Research
and comprehensive intervention for the social inclusion of a major socially vulnerable group”
(Neets2- EEA Grants/GR07-3757), it focuses on the Greek
youth in general as well as on Neets in Greece. It presents their socio- demographics, while
it emphasizes on issues related to young people’s employability, attitudes and views on the
Welfare State and its institutions as well as on the Political System and personnel. Issues of
survival strategies, civic values, individualized perception of social exclusion, public trust and
determinants of political behavior are raised and analyzed.

59
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

The Crisis for Young People in the UK:
Generational Inequalities in Education, Work, Housing and Welfare

Andy Green,
Professor of Comparative Social Science,
Director of ESRC research Centre on Learning and Life Chances (LLAKES)

Much has been written about the changing fortunes of the generations following the baby-
boomer generation born in the UK between 1945 and 1965. Most in the spotlight have been
the Millennial generation who were born after 1979, grew up during the Thatcher years, and
who came to adulthood in the late 2000s, many entering the labour market at the time of the
2008 financial crisis and ensuing recession and austerity. They have been variously labelled the
‘lost generation’, the ‘jilted generation’, the ‘wasted’ generation, ‘stagnation generation’ and
‘generation rent’, pointing to their relative disadvantages as a generation born at a bad time.
This generation of young people were not only harder hit than other age groups by the Great
Recession; they are also experiencing the effects of longer-term structural changes, many of
whose origins predated the crisis, and some of which may impact on opportunities well into
the future. These include changes in the nature of work, the crises in housing and pensions and,
most recently, the ramifications of the UK Brexit vote, which most young people did not sup-
port. It is widely held that they face more limited opportunities than their parents and may be
the first generation to do so since those born at the start of the last century. This presentation
explores the evidence for rising intergenerational inequality in the domains of education, work
and housing

Πολιτική Παιδεία και Παιδαγωγούσα Πολιτεία

Μαίρη Κουτσελίνη,
Καθηγήτρια, Πρόεδρος Τμήματος Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστημίου Κύπρου

Το θέμα της πολιτικής παιδείας είναι κρίσιμο τόσο για τα αναλυτικά προγράμματα όσο
και για την όλη λειτουργία του σχολείου και τη σχολική ζωή. Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά του
(Βιβλίο 8, 1338β) επισήμανε ότι το να επιδιώκει κανείς πάντοτε το Χρήσιμο δεν αρμόζει σε
ελεύθερους ανθρώπους. Όμως, σήμερα, η εκπαίδευση οδεύει ολοένα και περισσότερο σε
χρησιμοθηρικά προγράμματα (i.e., Koutselini, 2005;2006;2012), σε όλες τις βαθμίδες της
εκπαίδευσης, υπό την πίεση μαθητών, φοιτητών και γονέων και υπό την αντίστοιχη πολιτική
της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Συνθήκη Μπολόνια). Η σύνδεση της εκπαίδευσης με τις επιχειρήσεις
και το «σπρώξιμο» για εκπαίδευση που συνδέει με την αγορά εργασίας (Goodson, 2014)
κατέστησε την εκπαίδευση θεραπαινίδα της οικονομίας και καταστρατήγησε την αριστοτέλεια
αρχή για εξισορρόπηση των Χρήσιμων, των Καλών και Αγαθών.
Το θέμα της πολιτικής παιδείας συνδέεται άμεσα και με όλους τους άλλους θεσμούς
κοινωνικοποίησης, πέρα από το σχολείο: πολιτική ζωή, ΜΜΕ, οικογένεια, οικονομικοί θεσμοί,

60
ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΟΜΙΛΗΤΕΣ

δικαστικό σύστημα και σύστημα δικαιοσύνης. Το παράδειγμα της φοροδιαφυγής, του «μέσου»,
της αδίκαστης εγκληματικότητας, του συγκρουσιακού και αδιέξοδου πολιτικού λόγου και η
ηρωο-ποίηση από τα ΜΜΕ της βίας ως αντίδρασης αντισταθμίζουν, με όρους αθέμιτους,
όποια πολιτική παιδεία προσφέρει το σχολείο. Η αναζήτηση και θέσπιση μιας παιδαγωγούσας
πολιτείας και η αντίδραση του πολίτη στις λανθάνουσες μορφές οικοδόμησης της πολιτικής
του συναίσθησης είναι σήμερα το ζητούμενο.

Broadening our horizons, sharpening our focus: the contributions of childhood
sociology to politics citizenship in childhood

Jo Moran-Ellis,
Professor, Department of Sociology, University of Sussex, UK

The question of children’s citizenship is one which has occupied policy makers, politicians
and educators alike over a number of decades now. However, the horizon of interest has often
been narrow, focusing on how children can be educated to be ‘good citizens’ in the future. At
the same time, the notion of ‘children as citizens’ has been a way to usher in debates about
their rights and entitlements within a society whilst they are children – ie in their present rather
than deferred to their futures as adults. Alongside this and probably as some result of it, chil-
dren’s participation in particular fields of their lives has grown in importance and significance.
In this paper, I will argue that whilst such moves are valuable, and indeed have been necessary
for developing an inclusive democratic politics, they have not been sufficient. Drawing on the
work in childhood sociology I will explore how a broadening of our horizons when it comes to
questions of political education can also serve to focus our attention on the means by which
children’s everyday experiences form the basis of the confirmation or denial of their status as
citizens and as political actors.

Πολιτική Παιδεία στην κοινωνία της μετανάστευσης

Wassilios Baros,
Καθηγητής Πανεπιστημίου Σάλζμπουρκ, Aυστρία

Ποια είναι η πολιτική άποψη και γνώση των μαθητών σχετικά με τη διακρατική μετανάστευση;
Ποιες ατομικές και ομαδικές εμπειρίες δοκιμάζουν στην καθημερινότητά τους σε σχέση με
το φαινόμενο της διακρατικής μετανάστευσης; Με τι τρόπους αναφέρονται στο γεγονός ότι
η μετανάστευση ανθρώπων αλλά και στοιχείων πολιτισμού είναι ένα βασικό στοιχείο της
σύγχρονης πραγματικότητας στην Ευρώπη; Το ερευνητικό πρόγραμμα Πολιτική Παιδεία στην
Κοινωνία της Μετανάστευσης διερευνά τις μορφές της πολιτικής άρθρωσης μαθητών και νέων

61
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ενηλίκων στις πόλεις του Μονάχου και του Σάλτσμπουργκ. Η ανάλυση της πολιτικής άρθρωσης
των μαθητών είναι σχεδιασμένη με τέτοιο τρόπο ώστε οι μορφές πολιτικού αλφαβητισμού,
η αλληλεπίδρασή τους και οι επιπτώσεις τους θα γίνουν θεωρητικά και πρακτικά εμφανείς.
Ο αλφαβητισμός γίνεται αντιληπτός με την έννοια των Νέων Μορφών Γραμματισμού ως
ο χειρισμός των γλωσσικά διατυπωμένων θεμάτων και των απεικονίσεων της κοινωνικής
πραγματικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, ο πολιτικός γραμματισμός μπορεί να γίνει κατανοητός
ως μία συγκεκριμένη πρακτική πολιτικής άρθρωσης. Χαρακτηρίζεται από τη γνώση πολιτικών
θεμάτων, από ένα βιωματικό προβληματισμό που σχετίζεται με αυτή τη γνώση καθώς και από
μία επιχειρηματολογία πάνω σε πολιτικές θεωρήσεις. Ένας από τους πρωταρχικούς στόχους
του ερευνητικού σχεδίου είναι να συνεισφέρει σε μία διαφοροποιημένη επεξήγηση αυτής της
αρχικής ερμηνείας του πολιτικού γραμματισμού στη μεταναστευτική κοινωνία.

Συμβουλευτική Σταδιοδρομίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση:
Η Περίπτωση του Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Αχιλλέας Ζαπράνης,
Πρύτανης Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Το ερώτημα «αν τα πανεπιστήμια πρέπει να προετοιμάζουν επιστήμονες ή επαγγελματίες»
θέτει προς συζήτηση και προβληματισμό με εισήγησή του ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου
Μακεδονίας, Καθηγητής Αχιλλέας Ζαπράνης. Στην πραγματικότητα το θέμα αυτό δεν
μπορεί να ερμηνευθεί στα πλαίσια του δίπολου «επιστήμονας» ή «επαγγελματίας» αφού,
οι απόφοιτοί μας θα πρέπει κάπου να μπορούν να εργαστούν και επομένως οι απαιτήσεις
της εγχώριας αλλά και της διεθνούς αγοράς εργασίας θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο
σχεδιασμό των προγραμμάτων σπουδών με στόχο, όχι την κακώς νοούμενη συνταύτιση των
πανεπιστημιακών σπουδών με τις απαιτήσεις της εκάστοτε επιχειρηματικής κοινότητας αλλά
με προσανατολισμό στην ανάπτυξη δεξιοτήτων επαγγελματικής ετοιμότητας, έτσι ώστε οι
νέοι πτυχιούχοι να είναι ικανοί να σχεδιάζουν συστηματικά και μεθοδικά την προσωπική τους
πορεία σταδιοδρομίας, θέτοντας στόχους, εφαρμόζοντας τεχνικές και αξιοποιώντας εργαλεία
αποτελεσματικής προσέγγισης του κλάδου/επαγγέλματος της προτίμησής τους.
Για το λόγο αυτό, το Γραφείο Διασύνδεσης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας αξιοποιώντας
την μακροχρόνια εμπειρία του και την καινοτόμο προσέγγιση που χρησιμοποιεί στην
παροχή των υπηρεσιών του σχεδιάζει και υλοποιεί δράσεις που στοχεύουν στη μείωση της
τεκμηριωμένης, ερευνητικά και εμπειρικά, αναντιστοιχίας προσόντων (mismatch) μεταξύ των
αποφοίτων που προετοιμάζουν τα πανεπιστήμια και της πραγματικής ζήτησης που καταθέτει
η παγκόσμια αγορά εργασίας.
Στο παραπάνω πλαίσιο, πρώτο ελληνικό δημόσιο ΑΕΙ, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, με

62
ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΟΜΙΛΗΤΕΣ

απόφαση Συγκλήτου (αρ. αποφ. 11/23.11.2016) ενέταξε τον κύκλο 12 στοχευμένων σεμιναρίων
υπό τη γενικότερη θεματική: «Ανάπτυξη και Διαχείριση Δεξιοτήτων Σταδιοδρομίας (Career
Management Skills)» στο Παράρτημα Πτυχίου (Diploma Supplement) που χορηγεί στους
αποφοίτους του ως συμπληρωματικό αποδεικτικό εξειδικευμένων
γνώσεων και πρακτικών εμπειριών που απέκτησαν στη διάρκεια της φοίτησής τους στο
πανεπιστήμιο. Στόχος αυτής της εκπαιδευτικής πρωτοβουλίας είναι η ενίσχυση των φοιτητών
με δεξιότητες που σχετίζονται με την προσωπική και επαγγελματική τους ανάπτυξη μέσα από
βιωματικές, εκπαιδευτικές διαδικασίες συμβουλευτικής υποστήριξης. Τα σεμινάρια αυτά θα
ξεκινήσουν να προσφέρονται από το νέο ακαδημαϊκό έτος 2017-2018 και προσβλέπουμε μετά
την πρώτη υλοποίηση του 1ου κύκλου και την αποτίμηση τους: α) από τους συμμετέχοντες και
β) από την αγορά εργασίας, στο να διαμορφώσουμε μία πρόταση “καλής πρακτικής” η οποία
θα μπορεί να αξιοποιηθεί από όλα τα πανεπιστήμια για την ένταξη αναλόγων σεμιναρίων και
δράσεων στα προγράμματα σπουδών (curricula) στο πλαίσιο ουσιαστικής αναβάθμισης και
εκσυγχρονισμού τους.

A Progress in Democracy. Human Development,
Capabilities Perspectives and Flourishing Life

Hans-Uwe Otto,
Professor University of Bielefeld, Bielefeld Center for Education and Capability Research

While social policy can lay the groundwork for enhancing capabilities, its contribution to
human flourishing may be limited by the social context. Human development into practice is a
rather challenging exercise as any effort may be accompanied by detrimental effects. The chal-
lenge lies in making a clearer distinction between ordinary development programs and those
that go beyond by enhancing human security and augmenting individuals’ and groups’ positive
freedoms and fostering democratic communities of mutual support and reciprocity. The CA
is currently amongst the most appealing and convincing of the theoretical approaches with
respect to issues of integrating social justice, human flourishing and development. Therefore
the primary aim of this presentation is to outline central ideas of the new approach towards
more socially balanced and innovative capability-promoting policy activities, models and pro-
grammes that reduce social and human suffering and have the potential to lead to more inclu-
sive and worth-living societies, and thus their emancipatory transformation, even while being
aware of the substantial challenges. The central idea of the capabilities perspective is to merge
substantial and procedural dimensions of a flourishing individual and social life

63
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

64
ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΟΜΙΛΗΤΕΣ

ΣΥΜΠΟΣΙΑ

65
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

66
ΣΥΜΠΟΣΙΑ

ΠΡΩΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ
Η διαπολιτισμική διάσταση στη διδασκαλία
της Γλώσσας, των Μαθηματικών και της Ιστορίας

ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ - ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ:

Παναγιώτης Αγγελίδης, Κοσμήτορας, Σχολή Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Χριστίνα Χατζησωτηρίου, Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Κωνσταντίνος Ξενοφώντος, Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
Αιμίλιος Σολωμού, Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος Διοίκησης Πανεπιστημίου Λευκωσίας
Τζωρτζάκης Γιάννης, Σχολικός Σύμβουλος Δ.Ε Μηχανικών ΠΕ12 (Πολιτικών, Αρχιτεκτόνων και
Τοπογράφων) Περιφέρειας Κρήτης & Κυκλάδων, Οργανωτικός Γραμματέας ΙΑΚΕ,

ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ:

Η διαπολιτισμική διάσταση στη διδασκαλία της Ιστορίας

Αιμίλιος Σολωμού,
Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος Διοίκησης Πανεπιστημίου Λευκωσίας

Σύγχρονα φαινόμενα, συμπεριλαμβανομένων του μοντερνισμού, της παγκόσμιο-ποίησης,
και της μετανάστευσης έχουν αλλάξει άρδην το κοινωνικο-πολιτικό και πολιτισμικό συγκείμενο
της εκπαίδευσης. Η απορρέουσα μεταβολή της σύνθεσης του μαθητικού πληθυσμού καθιστά
αναγκαία τη θεωρητική και εμπειρική πραγμάτευση των τρόπων διαμέσου των οποίων η
εκπαίδευση δύναται να προωθήσει τη διαπολιτισμική κατανόηση, την ειρηνική συμβίωση, τη
συμπερίληψη, και την κοινωνική συνοχή σε συνθήκες πολιτισμικού πλουραλισμού.
Αναντίρρητα, το μάθημα μαθήματα της Ιστορίας αποτελεί πρόσφορο έδαφος για την
προώθηση της διαπολιτισμικότητας και της ανάπτυξης της διαπολιτισμικής συνείδησης και
«συνειδητότητας». Εντούτοις, η σύμπλεξη της διαπολιτισμικότητας και της διδασκαλίας της
Ιστορίας – σε ερευνητικό και παιδαγωγικό επίπεδο – βρίσκονται ακόμη σε νηπιακό στάδιο. Ως
εκ τούτου, η εισήγηση αυτή αποσκοπεί να καλύψει το επισημαινόμενο «κενό» επεξετάζοντας
την ανάπτυξη της διαπολιτισμικής συνείδησης βάσει των σύγχρονων τάσεων στη διδασκαλία.

67
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Η διαπολιτισμική διάσταση στη διδασκαλία των Μαθηματικών

Κωνσταντίνος Ξενοφώντος,
Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Το μάθημα των μαθηματικών θεωρείται από πολλούς ως το αντικείμενο που επηρεάζεται
λιγότερο απ’ όλα τα υπόλοιπα από την πολυπολιτισμική σύσταση των σχολικών τάξεων.
Στην παρουσίαση αυτή θα προσεγγίσουμε τους παράγοντες που επηρεάζουν τη διδασκαλία
και μάθηση των μαθηματικών σε πολιτισμικά και γλωσσικά ποικιλόμορφα περιβάλλοντα,
καθώς επίσης θα εξετάσουμε και κάποιες πρακτικές ιδέες για το πώς οι εκπαιδευτικοί μπορούν
να βελτιστοποιήσουν τα μαθησιακά αποτελέσματα όλων των παιδιών.

Διαπολιτισμικότητα και σχολική βελτίωση:
Βελτιώνοντας το σχολείο σε συνθήκες πολιτισμικού πλουραλισμού

Χριστίνα Χατζησωτηρίου,
Λέκτορας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

H ερευνητική σύμπλεξη της σχολικής βελτίωσης και της διαπολιτισμικότητας αποτελεί
ένα «μαύρο κουτί» στη διεθνή, αλλά και εγχώρια βιβλιογραφία, νοουμένου ότι ο κλάδος
της σχολικής βελτίωσης εξακολουθεί να παραβλέπει συστηματικά την κοινωνικο-πολιτισμική
συγκειμενοποίηση του σχολικού θεσμού. Ως εκ τούτου, η παρούσα εισήγηση αποσκοπεί να
καλύψει το επισημαινόμενο «κενό» επεξετάζοντας τις αντιλήψεις των άμεσα εμπλεκομένων
σχολικών φορέων – διευθυντές, εκπαιδευτικοί, μαθητές, και γονείς - αναφορικά στις
επιτυχημένες συνιστώσες της βελτίωσης του σχολείου σε συνθήκες πολιτισμικού
πλουραλισμού. Στην εισήγηση επεξετάζονται οι παράγοντες και οι προϋποθέσεις σχολικής
βελτίωσης σε συνθήκες πολιτισμικού πλουραλισμού, οι οποίες συμπεριλαμβάνουν: την
προώθηση της συμπερίληψης διαμέσου της ακρόασης των φωνών όλων ανεξαιρέτως των
μαθητών, την υιοθέτηση κοινωνικο-συναισθηματικής και πολιτισμικά-ευαισθητοποιημένης
διδασκαλίας, και την ενίσχυση της γονεϊκής εμπλοκής, κυρίως όσον αφορά στις οικογένειες
μεταναστευτικής προελεύσεως.

Κριτικός σχολιασμός των τριών εισηγήσεων

Παναγιώτης Αγγελίδης,
Κοσμήτορας, Σχολή Επιστημών Αγωγής, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Η εισήγηση αυτή στοχεύει στον κριτικό σχολιασμό των τριών εισηγήσεων και στη
δημιουργία ερωτημάτων για συζήτηση

68
ΣΥΜΠΟΣΙΑ

ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΠΑΓΚΡΗΤΙΑ ΕΝΩΣΗ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ
Αστυνομία και κοινωνία

ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ - ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ:

Καραμαλάκης Μιχαήλ, Αντιστράτηγος, Προϊστάμενος Επιτελείου του Αρχηγείου της
Ελληνικής Αστυνομίας
Καρακούδης Στυλιανός, Αστυνόμος Β’, Διοικητής Αστυνομικού Τμήματος Αρκαλοχωρίου,
Πρόεδρος Ένωσης Αξιωματικών Αστυνομίας Κρήτης
Ζερβάκης Πέτρος, Αστυνόμος Β’, Διοικητής Τμήματος Τροχαίας Αγίου Νικολάου, Γενικός
Γραμματέας Ένωσης Αξιωματικών Αστυνομίας Κρήτης
Κοκοσάλης Γεώργιος, Νομικός Σύμβουλος Παγκρήτιας Ένωσης Αξιωματικών Αστυνομίας
Καδιανάκη Μαρία, Σχολική Σύμβουλος, Γενική Γραμματέας ΙΑΚΕ

ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ:

Εκπαίδευση και οδική ασφάλεια. Ένταξη προγραμμάτων κυκλοφοριακής αγωγής
στη σχολική κοινότητα

Χρυσάκης Νικόλαος, Αστυνομικός Υποδιευθυντής,
Υποδιευθυντής Αστυνομικής Διεύθυνσης Νομού Λασιθίου

Η δομή και η λειτουργία της πολιτείας, η συμπεριφορά του πολίτη και του κοινωνικού
συνόλου, ο βαθμός ανάπτυξης και εν γένει ο πολιτισμός σε μια χώρα κρίνεται κατά πολύ και
μεταξύ των άλλων από το δείκτη των τροχαίων ατυχημάτων, των νεκρών και των τραυματιών.
Κάθε χρόνο ο αριθμός των τροχαίων ατυχημάτων στην Ελλάδα, με ελαφρές αυξομειώσεις
εξακολουθεί να παραμένει αρκετά υψηλός. Η βασική αιτία πρόκλησης των ατυχημάτων
αυτών είναι η έλλειψη οδικής αγωγής. Από έρευνες που έγιναν τόσο στη χώρα μας, όσο και
σ’ άλλες χώρες, έδειξαν ότι ο ανθρώπινος παράγοντας είναι εκείνος που ενοχοποιείται με το
μεγαλύτερο ποσοστό, περίπου το 90 %. Το ποσοστό αυτό μας καταδεικνύει ξεκάθαρα ότι αν
θέλουμε να μειώσουμε τα τροχαία ατυχήματα, οφείλουμε να επενδύσουμε κατά κύριο λόγο
στην κυκλοφοριακή διαπαιδαγώγηση της νέας γενιάς.
Η κυκλοφοριακή διαπαιδαγώγηση μπορεί να επηρεάσει καταλυτικά το επίπεδο της οδικής
ασφάλειας, καθώς επενεργεί στην καλλιέργεια της προσωπικότητας του ατόμου ως χρήστη
της οδού, συμβάλλοντας τόσο στην εδραίωση σωστών στάσεων και συμπεριφορών, όσο

69
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

και στη διαμόρφωση μιας συλλογικής νοοτροπίας στις οδικές μετακινήσεις. Παράλληλα, η
κυκλοφοριακή αγωγή συντείνει στην ευρύτερη κοινωνική αγωγή του νέου ανθρώπου, αφού
είναι μια εξόχως κοινωνικά δια-δραστική εφαρμογή.
Ως εκ τούτου, καθίσταται πλέον αναγκαία, όσο ποτέ άλλοτε, η ένταξη του μαθήματος της
κυκλοφοριακής αγωγής ως υποχρεωτικού μαθήματος και όχι ως διδακτική ενότητα ενταγμένη
σε εθελοντική βάση στην ευέλικτη ζώνη του εκάστοτε σχολικού προγράμματος.
Σε μια τέτοια περίπτωση, δηλαδή η υιοθέτηση της υποχρεωτικής μορφής του μαθήματος
της οδικής παιδείας, θα καταστήσει πλέον ισχυρή και βάσιμη την προσδοκία για τη δημιουργία
μιας αυριανής γενιάς οδηγών με την απαραίτητη κυκλοφοριακή κουλτούρα, που θα τους
επιτρέπει να επιβιώσουν στη μάχη των δρόμων. Τα οφέλη άλλωστε αυτά, τα γνωρίζουν όλες
οι ανεπτυγμένες στην οδική ασφάλεια χώρες, οι οποίες στην πλειοψηφία τους έχουν εντάξει
ουσιαστικά την κυκλοφοριακή αγωγή ως αναπόσπαστο πεδίο του προγράμματος σπουδών
της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης

Η έννομη τάξη στην Ελλάδα σε περίοδο κρίσης και ο κοινωνικός ρόλος της Αστυνομίας

Παπαθανασίου Ελένη,
Αστυνόμος Α΄, Προϊστάμενη Γραφείου Τύπου Γενικής Περιφερειακής Αστυνομικής
Διεύθυνσης Κρήτης, Α΄ Αντιπρόεδρος Ένωσης Αξιωματικών Αστυνομίας Κρήτης

Σε περιόδους οικονομικής κρίσης, παρατηρούνται ζυμώσεις οι οποίες μεταβάλλουν το προφίλ
αρκετών κοινωνικών δομών και λειτουργιών. Μία από τις δράσεις που επηρεάζονται, είναι
προφανώς και η αστυνόμευση. Αρχικά, η ίδια η έννοια της αστυνόμευσης, δηλαδή η επιτήρηση
μιας περιοχής με αστυνομικές δυνάμεις με σκοπό την αποτροπή ή την καταστολή αξιόποινων
πράξεων, φανερώνει τόσο την ευαισθησία της ως άμεσα επηρεαζόμενη δραστηριότητα, όσο και
το ότι δέχεται καταιγιστικά, μια συνισταμένη μεταβλητών οι οποίες την επηρεάζουν ως προς το
είδος, την αποτελεσματικότητα, αλλά και το εύρος των προσπαθειών που απαιτούνται σε μια
κοινωνία προκειμένου να θεωρείται προστατευμένη από τη δημόσια αστυνομία.
Η ελευθερία μιας οικονομίας, επηρεάζει παράγοντες όπως την πρόσληψη προσωπικού,
την επάρκεια σε μέσα, την τεχνογνωσία, την αύξηση δεικτών εγκληματικότητας στα εγκλήματα
κατά της ιδιοκτησίας, την μικρο-εγκληματικότητα και κατ επέκταση την ίδια την καθημερινότητα
του πολίτη. Σε δευτερογενές επίπεδο, συγκεκριμένοι τομείς εγκληματικότητας σημειώνουν
ιδιαίτερη αύξηση όπως το εμπόριο ναρκωτικών, η πώληση όπλων καθώς και εγκλήματα
διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων, αλλά και τα εγκλήματα κατά της ζωής.
Επιπρόσθετα, οι εργαζόμενοι στην αστυνόμευση σε περίοδο οικονομικής κρίσης,
επιφορτίζονται όχι μόνο με τις αυξημένες υπηρεσιακές ανάγκες, αλλά και με την επιπρόσθετη
οικονομικοκοινωνική πίεση που και οι ίδιοι βιώνουν ως πολίτες της δοκιμαζόμενης οικονομίας.
Μέσα στο παραπάνω πλαίσιο, εντάσσεται και η αστυνόμευση στην Ελλάδα, την εποχή της
οικονομικής κρίσης, όπου οι Έλληνες Αστυνομικοί καταβάλλουν προσπάθεια για την καλύτερη
παροχή προστασίας των πολιτών καθημερινά.

70
ΣΥΜΠΟΣΙΑ

Η μάστιγα των ναρκωτικών. Τρόποι αντιμετώπισης του φαινομένου από την Αστυνομία

Καρανδινός Εμμανουήλ,
Αστυνόμος Α΄, Διοικητής Τμήματος Δίωξης Ναρκωτικών Ηρακλείου

Το Τμήμα Δίωξης Ναρκωτικών Ηρακλείου λειτουργεί από το 1990 ως αυτοτελές και ανεξάρτητο
Τμήμα της Υποδιεύθυνσης Ασφαλείας Ηρακλείου της Διεύθυνσης Αστυνομίας Ηρακλείου.
Το Τμήμα Δίωξης Ναρκωτικών Ηρακλείου είναι αρμόδιο για το χειρισμό όλων των σοβαρών,
υποθέσεων ναρκωτικών και ειδικότερα:
Ελέγχει τη διακίνηση των ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών, που υπάγονται στη σχετική
Νομοθεσία.
Θέτει σε διακριτική επιτήρηση τους υπόπτους εμπορίας ναρκωτικών, ημεδαπούς και
αλλοδαπούς, με σκοπό την πρόληψη και καταστολή των σχετικών με αυτά εγκλημάτων.
Ελέγχει σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς και υπηρεσίες, τους διερχόμενους από
τους αερολιμένες, λιμένες, υπόπτους διακίνησης ναρκωτικών.
Επιτηρεί, τους δημόσιους χώρους που είναι πρόσφοροι για τη μεταφορά, διακίνηση
και εμπορία ναρκωτικών, καθώς και τα δημόσια κέντρα, για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες
πραγματοποίησης συναλλαγών ή και χρήσης ναρκωτικών.
Συνεργάζεται με τις αρμόδιες τοπικές αρχές, υπηρεσίες και φορείς για την καλύτερη
αντιμετώπιση της εγκληματικότητας που σχετίζεται με τα ναρκωτικά.
Επιτηρεί τους χώρους πλησίον των σχολείων, καθώς και τα μέρη που συχνάζουν οι νέοι
και συνεργάζεται με το Γραφείο Ανηλίκων της Υποδιεύθυνσης Ασφαλείας Ηρακλείου για την
αποτελεσματική προστασία των μαθητών και της νεολαίας γενικότερα.
Παρακολουθεί τις μεθόδους και τα μέσα δράσης των εμπόρων ναρκωτικών αναλύοντας
και αξιολογώντας τους νέους τρόπους δράσης των εμπόρων ναρκωτικών (modus operandi)
Μεριμνά για την ανάπτυξη δικτύου συλλογής πληροφοριών σχετικών με τις μεθόδους, τους
τόπους, τους τρόπους, τα μέσα και τα πρόσωπα που χρησιμοποιούνται ή με οποιονδήποτε
τρόπο εμπλέκονται σε διαδικασίες διακίνησης, προώθησης, διάθεσης και χρήσης ναρκωτικών
ουσιών και φαρμάκων.
Τελευταίο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, με πρωτοβουλία του Διοικητή του Τμήματος
Δίωξης Ναρκωτικών τα τελευταία 5 χρόνια (2012-2017), σε συνεργασία με φορείς πρόληψης
και απεξάρτησης, εκπαιδευτικούς φορείς όλων των βαθμίδων και ειδικούς ψυχολόγους,
πραγματοποιούνται ενημερωτικές διαλέξεις στα Γυμνάσια και Λύκεια της πόλης του Ηρακλείου
καθώς και σε επαγγελματικές σχολές ή άλλους οργανισμούς με σκοπό την πρόληψη και
αποτροπή του φαινομένου των ναρκωτικών.

Κριτικός σχολιασμός

Καραμαλάκης Μιχαήλ,
Αντιστράτηγος, Προϊστάμενος Επιτελείου του Αρχηγείου της Ελληνικής Αστυνομίας

Η εισήγηση αυτή στοχεύει στον κριτικό σχολιασμό των τριών εισηγήσεων και στη
δημιουργία ερωτημάτων για συζήτηση

71
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ΤΡΙΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΚΥΠΡΟΥ
Ψηλαφώντας ζητήματα στο Κυπριακό Εκπαιδευτικό Σύστημα

ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ - ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ:

Ανδρέας Παπούλας,
Συντονιστής Διασφάλισης Ποιότητας Ανώτερης Εκπαίδευσης Κύπρου
Νίκος Ροδοσθένους,
Αναπληρωτής καθηγητής, CDA College, Κύπρος
Ειρήνη Ροδοσθένους,
Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων Μέσης Εκπαίδευσης.
Ανδρέας Στυλιανού,
Οικονομολόγος - Β.Δ. Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης Κύπρου
Νίκη Μικελλίδου,
Διευθύντρια Δημοτικής Εκπαίδευσης, Κύπρος
Σηφακάκης Πολυχρόνης,
Σχολικός Σύμβουλος Δ.Ε., Γραμματέας Καινοτόμων Προγραμμάτων ΙΑΚΕ

ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ:

Ένα οδοιπορικό στην κατεχόμενη γη μας …

Νίκη Μικελλίδου, Διευθύντρια Δημοτικής Εκπαίδευσης, Κύπρος

Πώς βιώνει μια εκπαιδευτικός την επίσκεψη στην κατεχόμενη κωμόπολή της και στο
αγαπημένο της σπίτι σαράντα χρόνια μετά την κατάληψή τους από τους Τούρκους εισβολείς;
Πώς αντιδρά ένας άνθρωπος στο σφετερισμό της γης του; Ποια τα συναισθήματά του; Πώς
η εκπαιδευτικός, η πρόσφυγας, μεταδίδει αυτά τα συναισθήματα στους γύρω της και κυρίως
στους μαθητές της; Πόσο είναι εφικτό να «παντρέψει» την πίκρα για την κατοχή και τον
ξεριζωμό με την «απαίτηση» για μια εκπαίδευση για την ειρήνη;
2005… Το οδοιπορικό της Νίκης Μικελλίδου, διευθύντριας σήμερα σε δημοτικά σχολεία
της Κύπρου, μέσα από εικόνες και περιγραφές συναισθημάτων και σκέψεων

72
ΣΥΜΠΟΣΙΑ

Οικονομική κρίση, κοινωνική ανομία, οικογένεια και εκπαίδευση

Νίκος Ροδοσθένους, Αναπληρωτής καθηγητής,
Head of Research Centre “Aristotelis” CDA College, Κύπρος

Είναι πλέον κοινή πεποίθηση ότι τόσο η παγκόσμια οικονομική κρίση όσο και η οικονομική
κρίση που διέρχεται τα τελευταία χρόνια η ιδιαίτερή μας πατρίδα, αλλά και η Ελλάδα, είναι
πρωτίστως κρίση πνευματική, αξιακή και ηθική. Με άλλα λόγια είναι κρίση ανθρωπολογική.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον φαίνεται ότι οι διάφορες κυβερνήσεις, αλλά και ο κόσμος
γενικότερα, βρίσκονται αντιμέτωποι με μία περίπλοκη κρίση, που οδηγεί σε οριακές
καταστάσεις για την καθημερινή βιωτή των ανθρώπων.
Σημαντική αιτία φυσικά αποτελεί η έλλειψη ηθικών αξιών, δηλαδή, όλων εκείνων των
αντιλήψεων και κανόνων που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά μας προς τους συνανθρώπους
μας, στο περιβάλλον της οικογένειας αλλά και προς την κοινωνία γενικότερα. Στον χώρο των
επιχειρήσεων έχουμε τον αντίστοιχο κώδικα δεοντολογίας και την εφαρμογή της Εταιρικής
Κοινωνικής Ευθύνης. Αξίζει να σημειωθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητάς
μας επηρεάζεται από αυτούς τους κανόνες, αφού οι νόμοι είναι αδύνατον να ελέγχουν κάθε
ενέργεια που κάνουμε.
Άλλοτε ο άνθρωπος έκανε το κακό και τον βασάνιζε το αίσθημα της ενοχής, ενώ τώρα
κάνει το κακό χωρίς τύψεις. Έχει ατροφήσει το αίσθημα της ευθύνης μέσα του, ζει για να
παίρνει αυτό που θέλει με όποιο κόστος και οποιοδήποτε τρόπο. Άμεσες συνέπειες της
τακτικής αυτής είναι ο προοδευτικός εκφυλισμός της προσωπικής και κοινωνικής ηθικής, η
σχετικοποίηση της εθνικής παράδοσης και η εισβολή ξένων ιδεολογιών με επικίνδυνο για
την εθνική επιβίωση περιεχόμενο. Το ζητούμενο είναι με ποιους τρόπους είναι δυνατόν να
ενδυναμωθεί ο σημερινός άνθρωπος, για να αποκτήσει πνευματικές αντιστάσεις μπροστά
στις όποιες κρίσεις

Η Επίδραση των Κρατικών Οικονομικών Χορηγιών στην Αποτελεσματικότητα της Σχολικής
Μονάδας στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση της Κύπρου

Ανδρέας Στυλιανού, Οικονομολόγος - Β.Δ. Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης - Επικεφαλής
Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Κύπρου

Το άρθρο αυτό πραγματεύεται ένα πολύ σημαντικό θέμα που αφορά στη σχέση κρατικών
οικονομικών χορηγιών με την αποτελεσματικότητα της σχολικής μονάδας στη δημόσια
Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση της Κύπρου. Συγκεκριμένα, στο άρθρο παρουσιάζεται η
δευτερογενής έρευνα που διεξήχθη, για να διακριβώσει κατά πόσο υπάρχει οποιαδήποτε
αιτιώδης σχέση μεταξύ των εκπαιδευτικών δαπανών (εισροών), που διατίθενται για τη
δημόσια Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση της Κύπρου, και των επιδόσεων των μαθητών, όπως
αυτές καταγράφονται στο μοναδικό εθνικό δείγμα, όπως συνοψίζεται στα αποτελέσματα
των Παγκύπριων Εξετάσεων (Π.Ε.), κατά τα σχολικά έτη 2008 έως το 2012. Επιχειρείται η

73
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

διερεύνηση του κατά πόσο οι αλλαγές στις κρατικές χορηγίες, που παρέχονται στα δημόσια
σχολεία της Μέσης Εκπαίδευσης, επιδρούν και με ποιο τρόπο στις αλλαγές των αποτελεσμάτων
των μαθητών που παρακάθισαν στις Π.Ε. για την εισδοχή τους στα Ανώτερα και Ανώτατα
Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της Κύπρου και της Ελλάδας.
Στο πλαίσιο του προβληματισμού αυτού, και εξαιτίας της απουσίας από τη βιβλιογραφία
σύνδεσης των επενδύσεων και των επιδόσεων, το ενδιαφέρον της παρούσας
έρευνας εστιάζεται αποκλειστικά στις έννοιες των εκπαιδευτικών δαπανών και της
εκπαιδευτικής αποτελεσματικότητας. Επιχειρείται, δηλαδή, να διερευνηθούν οι σχέσεις που
ενδεχομένως αναπτύσσονται μεταξύ των παραπάνω μεταβλητών, χρησιμοποιώντας σύγχρονα
πολυεπίπεδα μοντέλα ανάλυσης.
Τα αποτελέσματα της έρευνάς μας αναφορικά με τις εκπαιδευτικές δαπάνες γενικά
επιβεβαίωσαν αυτά στα οποία και η διεθνής βιβλιογραφία κατέληξε, δηλαδή ότι δεν υπήρχε
καμία στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ των δαπανών και των μαθησιακών αποτελεσμάτων.
Ωστόσο, εκπληρώνοντας τον δεύτερο σκοπό της έρευνας, δηλαδή διερευνώντας κατά πόσο
οι αλλαγές που παρατηρούνται στην αποτελεσματικότητα των σχολικών μονάδων από
χρονιά σε χρονιά μπορούν να ερμηνευθούν από αλλαγές που έγιναν στις δαπάνες τους, και
χρησιμοποιώντας διακριτική ανάλυση για τις αναλύσεις, προέκυψε κάτι πολύ σημαντικό
που δεν αναμενόταν, ότι δηλαδή οι εισροές στην εκπαίδευση επιδρούν στα μαθησιακά
αποτελέσματα μόνο σε μια κατηγορία σχολείων, σε αυτά που ανήκουν στα Λιγότερο
Αποτελεσματικά.

Aναδόμηση του Μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών στην Κύπρο.
Διδακτική μεθοδολογία και αξιολόγηση

Ειρήνη Ροδοσθένους, Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων Μέσης Εκπαίδευσης.
Συντονίστρια του Μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών

Το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών, ως μάθημα αρχαιογνωσίας αλλά και κατάκτησης των
δομών της γλώσσας, αποτελεί βασικό κομμάτι της εκπαίδευσης των μαθητών στον γυμνασιακό
και λυκειακό κύκλο σπουδών στην Κύπρο. Ως εκ τούτου, τα τελευταία χρόνια γίνονται
στοχευμένες προσπάθειες αναδόμησης του μαθήματος, έτσι ώστε να μεγιστοποιηθούν τα
μαθησιακά αποτελέσματα προς όφελος της επαρκέστερης γνώσης και της Νέας Ελληνικής και
της κατανόησης των αυστηρών γλωσσικών δομών που διέπουν την Αρχαία Ελληνική.
Γενικότερος στόχος της αναδόμησης των Αναλυτικών Προγραμμάτων είναι η δημιουργία
πολιτών ενεργών, ικανών να κατακτούν μόνοι τους τη γνώση, να κατανοούν τον κόσμο και
να τον αντιμετωπίζουν κριτικά (Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, 2013). Ειδικότερος
στόχος όσον αφορά στη διδασκαλία της Γλώσσας είναι οι μαθητές να καταστούν επαρκείς
αναγνώστες κειμένων και παραγωγοί νεοελληνικού λόγου στη βάση των Δεικτών Επιτυχίας
και Επάρκειας, οι οποίοι αναφέρονται στο τι πρέπει να πετύχει ο μαθητής στην πορεία του στο
σχολείο, δηλαδή στα μαθησιακά αποτελέσματα και στο τι πρέπει να διδαχθεί ο μαθητής, για
να επιτύχει τα αποτελέσματα αυτά (Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, 2015).

74
ΣΥΜΠΟΣΙΑ

Η πορεία αναδόμησης του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών βρίσκεται ακόμα στην αρχή.
Η περιγραφή της αλλαγής αλλά και μια πρώτη αποτίμηση των αντιδράσεων και των
αποτελεσμάτων έχει θετικό χαρακτήρα. Χρειάζεται όμως μια πορεία σε βάθος χρόνου, για
να φανεί η αλλαγή προς το θετικότερο.
Στο πλαίσιο της εισήγησης, θα παρουσιαστούν συγκεκριμένα σενάρια διδασκαλίας, τα
οποία πλαισιώνονται από καλές πρακτικές που διευκολύνουν τη διαδικασία της μάθησης,
καθώς και τρόποι διαμορφωτικής αξιολόγησης των μαθητών. Προσπάθειά μας είναι να
καταστήσουμε το μάθημα προσιτό τους μαθητές, έτσι ώστε να αποκομίσουν τη μέγιστη
ωφέλεια από αυτό, κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους στη Μέση Εκπαίδευση.

Χρηματοδότηση της Δημόσιας Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στα Κράτη Μέλη της
Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ανδρέας Παπούλας, Συντονιστής στο Φορέα Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας
της Ανώτερης Εκπαίδευσης Κύπρου

Η ΕΕ έχει 28 Κράτη Μέλη. Κάθε ΚΜ με βάση τα κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα και
τους αναπτυξιακούς σχεδιασμούς έχει το δικό του εκπαιδευτικό σύστημα για την Ανώτερη
Εκπαίδευση. Έτσι το εκπαιδευτικό σύστημα κάθε κράτους έχει σχεδιασθεί για να ικανοποιεί τις
ποσοτικές και ποιοτικές ανάγκες του. Κατά συνέπεια για να επιτευχθεί ο πιο πάνω σχεδιασμός
απαιτείται μεταξύ άλλων και η απαραίτητη χρηματοδότηση.
Ο τρόπος και οι μορφές της κρατικής χρηματοδότησης της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης
διαφέρουν ανάμεσα στα ΚΜ της ΕΕ αλλά και ανάμεσα στα άλλα κράτη του κόσμου. Η κρατική
χρηματοδότηση διαφέρει σε κλειστά συστήματα πρόσβασης στην ΑΕ (μέσω εθνικών εξετάσεων)
και στα ανοικτά συστήματα. (χωρίς εξετάσεις), και αν υπάρχει Ιδιωτική ΑΕ ή μόνο Δημόσια.
Επίσης ένα μεγάλο θέμα είναι το ύψος της κρατικής χρηματοδότησης σε ποσοστό ΑΕΠ
και πως κατανέμεται αυτή στα ίδια τα Εκπαιδευτικά ιδρύματα. Ισοπεδωτικά, ανάλογα με
το αριθμό των φοιτητών τους, με βάση την ποιότητα της έρευνας, με βάση των αριθμό των
αποφοίτων, με βάση τον ακαδημαϊκό χαρακτήρα του ιδρύματος (ιατρικές σχολές, πολυτεχνικές,
ανθρωπιστικές κλπ)
Η κρατική χρηματοδότηση της ΑΕ μπορεί να είναι άμεση (τα δίδακτρα να καταβάλλονται
από το κράτος) είτε έμμεση (φοιτητική χορηγία, σίτιση, επιδότηση ενοικίου, χορηγία βιβλίων
κλπ) Είναι αποδεκτό, επίσης ότι η κρατική χρηματοδότηση δεν μπορεί ποτέ να θεωρείται
δεομένη και ανεξάρτητη από άλλους παράγοντες διότι αυτό έχει καταστροφικά αποτελέσματα
για την ποιότητα της εκπαίδευσης.
Στην εισήγηση μου θα αναλυθούν χαρακτηριστικά μοντέλα κρατικής χρηματοδότησης σε
διάφορα ΚΜ της ΕΕ θα γίνουν συγκρίσεις και εξαχθούν συμπεράσματα με βάση τα πραγματικά
δεδομένα.

75
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ΤΕΤΑΡΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΑΔΕΔΥ - ΔΟΕ - ΟΛΜΕ

Οι στόχοι της πολιτικής παιδείας στην ελληνική εκπαίδευση.
Η προσέγγιση των συνδικαλιστών

ΠΡΟΕΔΡΕΙΟ - ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ:

Παληγιάννης Βασίλειος, Αιρετός ΚΥΣΠΕ
Πεπές Δημήτριος, Αιρετός ΚΥΣΔΕ
Φασφαλής Νικόλαος, Αιρετός ΚΥΣΠΕ
Γκούμας Αθανάσιος, Γενικός Γραμματέας, Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος
Ανδρουλάκης Εμμανουήλ, Ειδικός Γραμματέας - Ταμίας, Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος

ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ:

Συνδικαλιστική κρίση και οι προκλήσεις του δημοσιοϋπαλληλικού κινήματος
Γιάννης Πάιδας,
Προεδρεύων της Εκτελεστικής Επιτροπής, της Ανωτάτης Διοίκησης Ενώσεων Δημοσίων
Υπαλλήλων (ΑΔΕΔΥ)

Οι προκλήσεις του συνδικαλιστικού κινήματος την εποχή της κρίσης
Δημήτρης Μπράτης,
Μέλος Εκτελεστικής Επιτροπής ΑΔΕΔΥ, π. Αιρετός ΚΥΣΠΕ,
π. Πρόεδρος Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος

Πολιτική παιδεία και θέματα εκπαιδευτικής επικαιρότητας
Θανάσης Κικινής,
Πρόεδρος Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος (ΔΟΕ)

Πολιτική παιδεία και συνδικαλισμός
Θεόδωρος Τσούχλος,
Μέλος Δ.Σ. Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ)

Πολιτική Παιδεία και εκπαιδευτικός συνδικαλισμός
Κώστας Ανθόπουλος,
Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου,
Συνδικαλιστής Α’ Συλλόγου Θεσσαλονίκης “Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ”

76
ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ
ΠΑΡΑΛΛΗΛΩΝ ΣΥΝΕΔΡΙΩΝ

77
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

78
ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Πρόληψη σεξουαλικής κακοποίησης και σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών:
Αναλυτικά Προγράμματα

Μάρθα Αποστολίδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδαγωγικών, Αγωγής Υγείας

Η παιδική σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση παιδιών, πέρα από τον ανείπωτο
πόνο που προκαλεί και το ψυχοκοινωνικό χάος που δημιουργεί στις ζωές των θυμάτων της,
συνιστά ταυτόχρονα σοβαρή παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών για
προστασία και φροντίδα, όπως αυτά προβλέπονται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για
τα Δικαιώματα του Παιδιού (Άρθρα 19 και 34) και στον Χάρτη των Θεμελιωδών
Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Έρευνες σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, εισηγούνται ότι το 1/3 των κοριτσιών και το 1/6 των
αγοριών θα κακοποιηθούν σεξουαλικά μέχρι να φτάσουν στην ηλικία των 18 χρόνων, με
μέσο όρο 1:4 παιδιά.
Στην Κύπρο πρόσφατη σχετική έρευνα έδειξε ότι 1:5 παιδιά κάτω των 18 έχουν υποστεί
κάποιας μορφής σεξουαλική κακοποίηση. Η πρόσφατη αυξημένη δημοσιότητα γύρω από το
θέμα έχει αρχίσει να συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση του κοινού και των επαγγελματιών,
με αποτέλεσμα όλο και περισσότερα περιστατικά να έρχονται στην επιφάνεια και να
καταγγέλλονται. Η Σύμβαση του ΣΤΕ για την Προστασία των Παιδιών από Σεξουαλική
Εκμετάλλευση και Κακοποίηση, καθιστά όλες τις μορφές σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών
ποινικό αδίκημα και προνοεί δράσεις για την πρόληψη του προβλήματος. Οι δράσεις αυτές
αφορούν επιμόρφωση και ευαισθητοποίηση εκπαιδευτικών καθώς και εφαρμογή προγραμ-
μάτων με στόχο την ενημέρωση των παιδιών όλων των ηλικιών για τους κινδύνους που τα
απειλούν και για τρόπους με τους οποίους μπορούν να προστατεύουν τον εαυτό τους.
Στόχος της παρούσας εισήγησης είναι να παρουσιάσει τις μορφές σεξουαλικής
κακοποίησης - εκμετάλλευσης παιδιών και να αναφερθεί σε τρόπους μέσω των οποίων η
παιδεία, και πιο ειδικά τα αναλυτικά προγράμματα, μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη
του προβλήματος και στην προστασία των παιδιών από τη νηπιακή ηλικία. Αναμένεται ότι η
παρούσα εισήγηση θα συμβάλει στην ευαισθητοποίηση γύρω από το θέμα και θα παρέχει
σχετικές εισηγήσεις για πρόληψη

79
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Οι σχέσεις αυθεντίας κατά τον Erich Fromm

Νεφέλη Γκλέζου, Υποψήφια Διδάκτορας

Η παρούσα εργασία πραγματεύεται το ζήτημα της αυθεντίας σύμφωνα με το έργο του
Erich Fromm. Επιχειρείται η διερεύνηση των σχέσεων αυθεντίας, με τη μέθοδο της
βιβλιογραφικής ανασκόπησης, με βάση ορισμένα κείμενα του Fromm αλλά και ορισμένα
άρθρα έγκριτων περιοδικών, τα οποία αποτελούν δευτερεύουσα βιβλιογραφία για το θέμα.
Πιο συγκεκριμένα, στόχος είναι η εξέταση της στάσης του ανθρώπου απέναντι στην
αυθεντία και της σημασίας αυτής της σχέσης για τη ζωή του ανθρώπου. Για ποιο λόγο ο
Fromm επικαλείται τη φροϋδική θεωρία για το Υπερεγώ και με ποιον τρόπο τη
χρησιμοποιεί για τη συγκρότηση της θεωρίας για την αυθεντία; Πώς οι κοινωνικο-
οικονομικές συνθήκες εμπλέκονται στη σχέση πατέρα και γιου, η οποία καθορίζει τη σχέση
του ανθρώπου με τις αυθεντίες; Πώς η σχέση ανθρώπου- αυθεντίας σχετίζεται με την
έλλογη σκέψη του ανθρώπου; Πώς το ζήτημα της αυθεντίας αποκτά κοινωνικό χαρακτήρα;
Με βάση τα παραπάνω ερωτήματα, η παρούσα εργασία εξετάζει τη θεωρία του Fromm και
προβαίνει σε μια κριτική εξέταση των σχέσεων του ανθρώπου με τις αυθεντίες.
Προκύπτει ότι ο Fromm επισημαίνει διαρκώς τη σημασία των κοινωνικών συνθηκών για
τη διαχείριση των ορμών και για τον καθορισμό της ζωής του ανθρώπου. Ο Fromm είναι
σχετικά θετικά διακείμενος απέναντι στις σχέσεις αυθεντίας, παρόλο που ταυτόχρονα
επισημαίνει τα αρνητικά τους σημεία. Σε γενικές γραμμές, όμως, ο Fromm υποστηρίζει ότι
το παιδί πρέπει να έχει πρότυπα στη ζωή του τα οποία προσπαθεί να μιμηθεί, προκειμένου
να συγκροτηθεί ως άνθρωπος αλλά και να επανεξετάζει και να ανασυγκροτεί τη ζωή του. Η
σχέση του ανθρώπου με το πρότυπο, λοιπόν, είναι επιθυμητή για την ανατροφοδότηση της
ζωής του ανθρώπου και την αναπλαισίωσή της με νέους όρους. Με βάση τη διερεύνηση
που έγινε, μπορεί να τεθούν νέα ερωτήματα αναφορικά με τη σχέση του ανθρώπου με
αυθεντίες, τα οποία εστιάζουν σε διάφορα σημεία, συμβάλλοντας στην περεταίρω
πραγμάτευση του ζητήματος.

Η επιτελεστική θεωρία για την κατασκευή της έμφυλης ταυτότητας

Νεφέλη Γκλέζου, Υποψήφια διδάκτορας

Το τρίτο φεμινιστικό κύμα σημαδεύεται από την επίδραση του μεταδομισμού και της
αποδόμησης στη φεμινιστική θεωρία και πράξη. Η πολυσυζητημένη διάκριση ανάμεσα στο
βιολογικό και το κοινωνικό φύλο, πάνω στην οποία έχει θεμελιωθεί η φεμινιστική θεωρία
των δεκαετιών του 1970 και του 1980, αποδομείται. Η κατηγορία της έμφυλης ταυτότητας
αναπλαισιώνεται επιστημολογικά και δεν εκλαμβάνεται πια ως φυσική ουσία αλλά ούτε
απλά ως κοινωνική κατασκευή πάνω σε μία προϋπάρχουσα φυσική ουσία. Το φύλο

80
ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

θεωρητικοποιείται πλέον ως επιτελεστική περίσταση. Αυτή η αλλαγή παραδείγματος στη
φεμινιστική θεωρία, η μετατόπιση, δηλαδή, του φεμινισμού από τη θεωρία της κοινωνικής
κατασκευής του φύλου στη θεωρία της επιτελεστικής υλοποίησης του φύλου,
σηματοδοτείται με το θεωρητικό έργο της Judith Butler. Η εργασία αυτή στοχεύει να
αναλύσει την επιτελεστική αυτή θεωρία για την κατασκευή της έμφυλης ταυτότητας, η
οποία άσκησε μεγάλη επιρροή στη φεμινιστική σκέψη και θέτει έναν διαφορετικό
προβληματισμό για την εννοιολόγηση του φύλου.
Προκύπτει ότι η θεωρία της Butler αντιτίθεται στην προϋπάρχουσα έμφυλη διαφορά,
καθώς το φύλο εννοιολογείται πια ως ενέργημα και όχι ως ουσία. Η έμφυλη ταυτότητα δεν
προϋπάρχει των πράξεων των υποκειμένων, δεν είναι ούτε εγγενής, ούτε απλά
κατασκευασμένη από την κοινωνία. Αντίθετα, συγκροτείται σταδιακά και με προσπάθεια
από το ίδιο το υποκείμενο, μέσω μιας υφολογικά τυποποιημένης επανάληψης πράξεων και
μέσα από μια υφολογική τυποποίηση του σώματος των υποκειμένων. Το φύλο, δηλαδή,
είναι επίκτητο και πραγματώνεται ενεργητικά από τα ίδια τα υποκείμενα.

Η τέχνη ως εθνική παιδαγωγία και πολιτειακή αυτοσυνειδησία

Hλίας Διαβάτης, Διδακτορικός Φοιτητής

Η θεματική περιοχή της παρούσας εισήγησης εντοπίζεται ναι μεν στο έδαφος της
παιδευτικής διαδικασίας υπό την ευρύτερη έννοια αλλά εστιάζει κυρίως στη λειτουργία της
τέχνης ως μέσο συλλογικής μόρφωσης και εμπειρίας. Ως εκ τούτου αποπειράται η
διερεύνηση και καταγραφή των όρων παρέμβασης που συγκροτούν οι μηχανισμοί της
καλλιτεχνικής πράξης όπως αυτή εντέλλεται στη δημόσια τάξη πραγμάτων. Συγκεκριμένα
ενδείκνυται η απογραφή και επεξεργασία συγκεκριμένων πολιτιστικών τεκμηρίων που
συντέλεσαν στις διαδικασίες εθνικής παιδαγωγίας του ελληνικού κράτους και πολιτειακής
αυτοσυνειδησίας του ελληνικού λαού.
Στην κατεύθυνση εκπονείται μια προσπάθεια να καταδειχθεί η κοινή πολιτιστική
εμπειρία άπαξ ως παιδευτικό γεγονός με άμεσα και μετρήσιμα μεγέθη πολιτικών
απηχήσεων. Ιστορικά καταγράφεται η διασύνδεση της καλλιτεχνικής παραγωγής με την
ιερατική και την ανακτορική εξουσία ως μέσο εμπέδωσης απολυταρχικών δομών
εξουσιαστικής οργάνωσης. Ήδη από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους με το
νεοκλασικισμό εκπονήθηκε ένα σχέδιο πολιτιστικού εξευρωπαϊσμού με σκοπό την εθνο-
πολιτισμική κατοχύρωση. Η νεότευκτη κρατική οντότητα αναζητά τα πολιτειακά της
εχέγγυα μέσω δημόσιων τεχνουργημάτων όπως το μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, σε
μια προσπάθεια να συγκροτηθεί πρωτίστως πολιτισμικά η κοινή συνείδηση του σώματος
των πολιτών.
Προκειμένου για την περαιτέρω εμβάθυνση της μελέτης εκλαμβάνεται το μνημειώδες
έργο του Φώτη Κόντογλου στο δημαρχείο των Αθηνών το οποίο επιχειρεί να καταγράψει

81
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

την ιστορική περιπέτεια του ελληνισμού από τα ιστορικά βάθη μέχρι το νέο ελληνικό
κράτος. Με μια σειρά από ενδεικτικές προσωπογραφίες ο δημιουργός σε ένα ημι-δημόσιο
χώρο κρατικό κτίριο ιστορεί τη διαδοχή του ελληνικού πνεύματος από την κλασική
αρχαιότητα, το βυζάντιο έως και τους αρματολούς και τους κλέφτες. Το όλον αυτό
εγχείρημα εγγράφεται στο πολιτισμικό περιβάλλον του μεσοπολέμου και της μεταξικής
δικτατορίας και ό, τι αυτό συνεπάγεται για παιδευτικά πρότυπα και τη σύνδεση με την
εθνική διαπαιδαγώγηση του λαού.
Ενδέχεται η δυνατότητα εξαγωγής χρήσιμων συμπερασμάτων για την ερευνητική
κοινότητα μέσω του συσχετισμού ιδιαιτέρως της δημόσιας τέχνης και του εκάστοτε
ιστορικού φορέα.

«Πατρίς υπέρ παν»: μάθημα φιλοπατρίας και πολιτικής αρετής σε μια
νεοελληνική υποδειγματική διδασκαλία της Αντιγόνης
των αρχών του 20ού αιώνα

Ευθύμιος Καλτσούνας, Διδάκτορας Θεατρολογίας

Κατά τον μακρύ 19ο αιώνα, που καθιστά την αρχαιογνωσία ρυθμιστή της εθνικής
παιδείας, αναζητώντας ισχυρά εθνικά πρότυπα στην αρχαιοελληνική μυθολογία και
ιστορία, το αρχαίο δράμα προσφέρει σε μελετητές και διδάσκοντες ένα ευρύ φάσμα
χαρακτήρων, εξαιρετικά προκλητικών για όσους από αυτούς προσδοκούν να
επιβεβαιώσουν, μέσα στα αρχαία κείμενα, την ισχύ της τρέχουσας ηθικής και των
σύγχρονων κοινωνικών δομών. Το πλήθος ηρωικών, τολμηρών, ανεξέλεγκτων,
παραβατικών προσώπων της αρχαίας τραγωδίας προκαλούν με την δράση τους κρίσιμα
ερμηνευτικά-ιδεολογικά ερωτήματα-αδιέξοδα, τα οποία δύσκολα μπορούν να μείνουν σε
εκκρεμότητα και επιβάλλουν προσεχτικές επεμβάσεις και αναπόφευκτα αλλοιώσεις,
προκειμένου να επιτευχθεί στη ζυγαριά της ηθικής αποτίμησης μια λειτουργική
εξισορρόπηση του τραγικά αμφίσημου και ιδεολογικά δυσλειτουργικού, με τη χρήση όσων
αντίβαρων είναι ικανά να πιστοποιήσουν το εθνικά και κοινωνικά προσήκον. Η δημοφιλής –
και παραδειγματική ως προς τη γενικότερη πρόσληψη του αρχαίου δράματος στην Ελλάδα–
Αντιγόνη συγκεντρώνει το ενδιαφέρον πλήθους μελετητών και διδασκόντων. Στα
περισσότερα ερμηνευτικά σχήματα, που συντάσσουν για το σοφόκλειο κείμενο, σταθερή
αποδεικνύεται η έγνοια να δικαιώσουν ηθικά –και κυρίως με χαρακτηρολογικούς όρους–
την τραγική ηρωίδα απέναντι στον «τυραννικό» Κρέοντα. Μια αβίαστη δικαίωση της
Αντιγόνης, ωστόσο, επιβάλλει αναγκαστικά την ερμηνευτική υποβάθμιση του πολιτικού
περιεχομένου της διακήρυξης του Κρέοντα και κατ’ επέκταση συνολικά της κεντρικής
σύγκρουσης του έργου. Αποκλειστικά στη διακήρυξη του Κρέοντα θα επικεντρωθεί μια
υποδειγματική διδασκαλία της τραγωδίας που κυκλοφορεί στις αρχές του 20ού αιώνα και
στόχο έχει να μετασχηματίσει τον λόγο του σε μάθημα πολιτικής αρετής και φιλοπατρίας,

82
ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

αποσιωπώντας φυσικά τον αντίλογο της Αντιγόνης. Αυτή η δομικά πρωτότυπη –για τα
διδακτικά δεδομένα της εποχής της– πρόταση διδασκαλίας της σοφόκλειας τραγωδίας
εντυπωσιάζει για την έκταση της ερμηνευτικής της αυθαιρεσίας. Κυρίως, όμως, ως τεκμήριο
της χρήσης των δραματικών κειμένων στα ελληνικά Γυμνάσια, βεβαιώνει τον ιδεολογικό
χαρακτήρα που έλαβε στην πραγματικότητα η διδασκαλία τους στη υπηρεσία της εθνικής
παιδείας, πάντα βέβαια πλάι στις κυρίαρχες γλωσσοκεντρικές στοχεύσεις.

Φυσική Φιλοσοφία και θρησκεία στο Βυζάντιο: Διάλογος ή διαμάχη;

Εμμανουήλ Καρτσωνάκης, Καθηγητής - Σύμβουλος, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Η εργασία επιχειρεί, υιοθετώντας τον ερωτηματικό Λόγο ήδη από το τίτλο της, να
προσεγγίσει ένα θέμα το οποίο δεν έχει τύχει επαρκούς βιβλιογραφικής ενημέρωσης.
Η καταγραφή, μελέτη και αξιολόγηση των ερμηνευτικών προσεγγίσεων των βυζαντινών
λογίων για τα φυσικά φαινόμενα μπορούν να φωτίσουν όψεις της προβληματικής που
διέτρεχε τους κύκλους των λογίων (άρα και τη κοινωνία) στη βυζαντινή επικράτεια από τον
9ο έως 14ο αιώνα.
Οι διαφορετικές ερμηνείες που εκφράσθηκαν σε εκείνη τη περίοδο για τα φυσικά
φαινόμενα δεν απηχούν μόνο τις διαφορετικές απόψεις των θιασωτών τους αλλά επίσης
αντανακλούν τις επιδράσεις των εκκλησιαστικών κύκλων στις προσεγγίσεις των λογίων
αλλά και τον βαθμό κατανόησης των αρχών που είχαν εισάγει οι Έλληνες για τα φυσικά
φαινόμενα εκ μέρους των βυζαντινών.
Οι απόψεις των θρησκευτικών κύκλων έχουν ιδιαίτερη σημασία καθώς η εξεταζόμενη
περίοδος αποτελεί μια περίοδο όπου η στάση της Εκκλησίας μετασχηματιζόταν και
εξελισσόταν, περνώντας από τη πολεμική στη σιωπηρή αποδοχή της μελέτης των
αριστοτελικών κειμένων. Συνεπώς, η παρουσίαση των ερμηνειών φυσικών φαινομένων
που επιχειρούμε, όπως έχουν καταγραφεί σε κείμενα διαφόρων βυζαντινών λογίων από
τον 9ο έως το 14ο αιώνα συνεισφέρει σημαντικά στην πληρέστερη κατανόηση αυτής
περιόδου.

Φύλο, τάξη κι εκπαίδευση στους Έλληνες της ΕΣΣΔ
κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου

Δημήτρης Καταϊφτσής, Διδάκτωρ

Οι κοινωνικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στις ελληνο-σοβιετικές κοινότητες κατά
την περίοδο του Μεσοπολέμου δεν αποτελούν μία μόνο πτυχή της ελληνικής

83
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ιδιαιτερότητας στο μωσαϊκό των εθνικών σχέσεων της μεσοπολεμικής ΕΣΣΔ, αλλά μια
αφορμή για την επαναπροσέγγιση της ιστορίας του φύλου, αλλά και των ταξικών σχέσεων
που καταγράφονται στο εσωτερικό των κοινοτήτων. Στη βάση σοβιετικού αρχειακού
υλικού, θα προσπαθήσουμε να ερευνήσουμε τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται το έμφυλο
ζήτημα και η ταξική διάρθρωση στη βάση της εκπαίδευσης και της γλώσσας.
Ως ξεχωριστή κοινωνική ομάδα, μαρτυρούμενη ως τέτοια στα τοπικά αρχεία, οι
Ελληνίδες βρίσκονται μπροστά σε ένα δίλλημα: την συμμετοχή στα κοινά μέσω της χρήσης
και προώθησης της εκλαϊκευμένης ελληνο-ποντιακής γλώσσας και της σοβιετικής
εκπαίδευσης, ή την «σιγουριά της αποστασιοποίησης» που εξασφαλίζει η άγνοια της
ρωσικής γλώσσας, γλώσσας στην οποία επιμένει η ελληνο-σοβιετική διανόηση και τα
τελευταία απομεινάρια μιας υπό εκκαθάριση αστικής ή εμπορικής τάξης.
Η διαμάχη μεταξύ της σοβιετικής εξουσίας και των ντόπιων προοδευτικών
προεπαναστατικών ελίτ, βαθαίνει όταν βρίσκει ένα νέο πεδίο όξυνσης στο ζήτημα των
γυναικών και στις προσπάθειες ιδεολογικής τους γαλούχησης. Είναι σχεδόν αυτονόητο ότι η
νέα σοβιετική εκπαίδευση έχει σαφή προπαγανδιστικό χαρακτήρα και αφορά τις γυναίκες
όχι στο πλαίσιο της ανύψωσης της κοινωνικής τους θέσης, αλλά στην κατασκευή
συγκεκριμένων ανθρωποτύπων, ιδανικών προς εκμετάλλευση ως μελλοντικής εργατικής
δύναμης, συνήθως φθηνής, στις πόλεις ή στην ύπαιθρο. Σε αυτό το πλάνο εντάσσονται οι
νέες σοβιετικές γυναίκες, και μέσα σε αυτές και οι Ελληνίδες.
Μια ταξική, μια έμφυλη διάσταση της εκπαιδευτικής έκρηξης που παρατηρείται στον
Μεσοπόλεμο, δεν είναι μόνο μια παράλληλη αφήγηση, πλάι στην κυρίαρχη που αφορά
τους Έλληνες ως εθνοτικής ομάδας, αλλά μια ανεξάρτητη περιήγηση στον χρόνο που
αναδεικνύει την γυναίκα ως κοινωνικό υποκείμενο, στο πλέγμα των ταξικών και κοινωνικών
σχέσεων

Η δικτατορία του παρόντος και συγκεκριμένα ο οικονομικός ολοκληρωτισμός
που μας έχει επιβληθεί υποχρεώνουν να ιχνηλατήσουμε άγνωστες πτυχές των
Κρητικών Επαναστάσεων του 19ου αιώνα: το ιδεολογικό οπλοστάσιο (η
Βιβλιοθήκη) του Ανωγειανού Δασκάλου και Γαριβαλδινού Επαναστάτη
Εμμανουήλ Σκουλά (1845-1866)

Απόστολος Παπαϊωάννου, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Σε μια εποχή όπως η σημερινή, όπου οι δικτατορίες πληθαίνουν, βαθαίνουν και
διευρύνονται, καθεστώτα ολοκληρωτικά και τραπεζικές τρομοκρατίες σηματοδοτούν και
επιβεβαιώνουν το «τέλος της πολιτικής», είναι απαραίτητη η στροφή στο παρελθόν προς
αναζήτηση των κρυμμένων δυνάμεων και την πιθανή αξιοποίησή τους. Αυτή την έννοια έχει
η μελέτη των ιστορικών προηγούμενων και ιδιαίτερα εκείνων που σχετίζονται με τον

84
ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

κρητικό 19ο αιώνα και τους επαναστάτες διανοούμενους.
Ένα από τα βασικά αίτια της Μεγάλης Κρητικής Επανάστασης του 1866 ήταν η διάδοση
της εκπαίδευσης και της παιδείας σε όλη την κατεχόμενη Κρήτη. Η νεολαία της Κρήτης
απελευθερωμένη από όλα τα δεσμά ανέλαβε τον αγώνα και αποτέλεσε τη μεγαλύτερη
εγγύηση, προκειμένου να αναδειχτούν όλες οι επαναστατικές δυνατότητες της
Μεγαλονήσου. Το μήνυμα, ως επιδίωξη και σκοπός του Εμμανουήλ Σκουλά (1845-1866) «
Εἰς Κρήτην πᾶσαν Ἐλευθερία», ο οποίος στα 21 του χρόνια, Δημοδιδάσκαλος ήδη και
Γαριβαλδινός, είχε συνειδητοποιήσει και διακηρύξει, έπρεπε να πραγματοποιηθεί με κάθε
θυσία. Η Κρήτη χρειαζόταν μιαν αληθινή εξέγερση, μιαν ανατροπή, που μόνον οι υγιείς
κοινωνικές δυνάμεις ήταν ικανές να πραγματοποιήσουν. Αλλά οι εξεγέρσεις απαιτούν
ωριμότητα πνευματική, διαρκή διεύρυνση του γνωστικού ορίζοντα και, ει δυνατόν, μια
συνολική γνώση της ιστορίας του Κόσμου. Έχει τη σημασία της η ανακάλυψη και η ανάδειξη
της Βιβλιοθήκης του πυρπολητή της Μονής Αρκαδίου Εμμανουήλ Σκουλά, που είχε στην
κατοχή του πλούσια συλλογή βιβλίων τελείως δυσανάλογη με την ηλικία του και τις
οικονομικές του δυνατότητες. Αναφερόμαστε σε μια Βιβλιοθήκη από την οποία
διασώθηκαν εκατόν πενήντα περίπου τίτλοι εντύπων, η μελέτη της οποίας συνιστά
εξαιρετική αφετηρία και βασικό κέντρο ή εστία, στην οποία φυλάσσονται πρωτογενή
ιστορικά τεκμήρια. Οι μαρτυρίες αυτές εμπεριέχουν κεφαλαιώδεις ειδήσεις και
πληροφορίες προκειμένου να σχηματίσουμε ακριβή εικόνα ενός διανοούμενου εκείνων των
καιρών, υπεύθυνου εκπαιδευτικού και ταυτόχρονα ενός νέου ανθρώπου που προσπαθεί να
σταθεί στο ύψος της εποχής, έτοιμος να αναλάβει πρωτοβουλίες και δράσεις μπροστά στη
θύελλα που πλησίαζε.

85
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

86
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ,
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

Παράγοντες διαμόρφωσης και ανάλυση της ιστορικής κουλτούρας των
υποψήφιων εκπαιδευτικών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης
στον ελληνικό χώρο

Νικόλαος Αποστολόπουλος, Εκπαιδευτικός Α/βάθμιας - Υποψήφιος Διδάκτορας

Η ιστορική γνώση, η ιστορική κουλτούρα και η πολιτισμική κληρονομιά, όντας εγγενώς
ιστορικοποιημένες, διαμεσολαβημένες από ποικίλους φορείς και ιδεολογικοποιημένες,
δημιουργούν στο πεδίο της Διδακτικής της ιστορίας μια μετατόπιση του ενδιαφέροντος από
το γνωστικό και αξιακό περιεχόμενο της ιστορικής γνώσης προς τους μηχανισμούς
πρόσληψης και διαμόρφωσης ιστορικής σκέψης. Η χαρτογράφηση των νοητικών σχημάτων
και των μηχανισμών συγκρότησής τους, της ιστορικής κουλτούρας όπως επίσης και της
ιστορικής συνείδησης των παιδιών και των νέων, σε συνδυασμό με την προσέγγιση που
επιχειρεί η αποκαλούμενη δημόσια ιστορία, αποτελούν αντικείμενα διερεύνησης. Στη βάση
των νέων αυτών δεδομένων, ιδιαίτερη ερευνητική αξία αποκτά η μελέτη των παραγόντων
που διαμορφώνουν την ιστορική κουλτούρα των υποψήφιων εκπαιδευτικών της
πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ως μελλοντικών διαμεσολαβητών της ιστορικής σχολικής
γνώσης και διαμορφωτών της ατομικής και συλλογικής ταυτότητας των υποκειμένων στη
διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας.
Διαθέτοντας ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από όλες τις Παιδαγωγικές Σχολές της
χώρας, η περιγραφική έρευνα που υλοποιήθηκε με τη μέθοδο της Περιγραφικής
Στατιστικής και της Πολυδιάστατης Στατιστικής Ανάλυσης, κατέδειξε μέσα από τη
συμπλήρωση σχετικών ερωτήσεων ανοιχτού και κλειστού τύπου (διχοτομικών,
διαβαθμισμένης κλίμακας και πολλαπλών απαντήσεων) τις πηγές των ιστορικών γνώσεων
των φοιτητών/τριών, τους τρόπους διασύνδεσής τους με το παρελθόν στην καθημερινή
τους ζωή, τις ιστορικές αντιλήψεις τους, καθώς και τα στοιχεία που συγκροτούν και
συναπαρτίζουν την ιστορική τους κουλτούρα. Όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα,
επιβεβαιώνοντας τα ευρήματα και άλλων σχετικών ερευνών στον ελληνικό χώρο, η

87
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ιστορική κουλτούρα των φοιτητών διαμορφώνεται πρωτίστως από παραδοσιακούς και
θεσμοθετημένους φορείς παραγωγής ιστορικής γνώσης, ενώ από τις αντιλήψεις τους
διαφαίνεται μια εθνοκεντρική - ελληνοκεντρική διάσταση, μια στερεοτυπικού χαρακτήρα
υποτίμηση της βαλκανικής ταυτότητας και ένας ευρωκεντρισμός που συνυπάρχει ως ένα
βαθμό σε ένα μέρος του δείγματος και με μια υπερεθνική τάση, απόρροια της
παγκοσμιοποιημένης και πολυπολιτισμικής πραγματικότητας.

Η αξιοποίηση των οπτικών αναπαραστάσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία

Γαλάτεια Γερακιανάκη, Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας

Στην ανακοίνωσή μου θα επιχειρήσω να αναδείξω την σπουδαιότητα των οπτικών
αναπαραστάσεων (φωτογραφιών και γελοιογραφιών) ως διδακτικό μέσο στην εκπαιδευτική
διαδικασία, μέσω της αξιοποίησης των εικόνων και των πληροφοριακών δυνατοτήτων που
μπορεί αν προέλθουν από αυτές. Εξάλλου στις νέες προτεραιότητες του σχολείου φαίνεται
να ανήκει πλέον η διαμόρφωση ενός πολυτροπικού εκπαιδευτικού περιβάλλοντας, που θα
ευνοεί την καλλιέργεια του οπτικού (ή εικονιστικού) γραμματισμού των μαθητών ήδη από
πολύ μικρή ηλικία. Ιδιαίτερο βάρος θα δοθεί στην παιδαγωγική αξία των εικόνων, ιδιαίτερα
στο μάθημα της Ιστορίας, στην εκμάθηση της «ανάγνωσης» ιστορικών φωτογραφιών και
γελοιογραφιών και στην ενθάρρυνση των μαθητών/τριων να εξασκήσουν τις αναλυτικές και
ερμηνευτικές τους ικανότητες.
Επίσης θα παρουσιαστούν οι τρόποι αξιοποίησης και μελέτης του οπτικού υλικού μέσα
στη σχολική τάξη, αλλά και οι εν δυνάμει παγίδες και δυσκολίες που προκύπτουν κατά τη
διάρκεια της μελέτης των οπτικών αναπαραστάσεων. Ιδιαιτέρως θα τονιστεί η ευθύνη του
εκπαιδευτικού στην «αποκατάσταση» της εικόνας ως σημαντική παράμετρος της
μαθησιακής διαδικασίας, συζητώντας με τους μαθητές/τριες την ιδιαιτερότητά της στην
κατασκευή νοημάτων και συσχετίζοντάς την με τον προφορικό και γραπτό λόγο. Εξάλλου οι
εικόνες θεωρούνται πλέον η σύγχρονη μορφή επικοινωνίας που καθιστούν την κατάκτηση
της ιστορικής (στη συγκεκριμένη περίπτωση) γνώσης πιο φιλική και ελκυστική για τον
μαθητή, παρόλο τους περιορισμούς και τις δυσκολίες αποκωδικοποίησης και πρόσληψης
των μηνυμάτων τους.
Η παρούσα λοιπόν ανακοίνωση θα αναδείξει την εκπαιδευτική λειτουργία των
φωτογραφιών και των γελοιογραφιών και θα παρουσιάσει τους στόχους και τις διδακτικές
κατευθύνσεις που θα πρέπει να θέτει ο εκπαιδευτικός προκειμένου να επικυρώσει την
«διδακτική» παρουσία τους σε ένα σχολικό εγχειρίδιο. Η ανάπτυξη του κριτικού οπτικού
εγγραμματισμού στη σχολική αίθουσα θα βοηθήσει τους μαθητές να αναπτύξουν
δεξιότητες για την κατανόηση του οπτικού νοήματος. Οι στρατηγικές αυτές συνάδουν με τη
σύγχρονη διδακτική άποψη, η οποία υπαγορεύεται από μεθοδολογικές προσεγγίσεις και
καθιστά τους μαθητές ενεργά υποκείμενα της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

88
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

Το περιοδικό Παιδεία του Μίλτου Κουντουρά. Διερεύνηση των παιδαγωγικών,
γλωσσικών, επιστημονικών και ιδεολογικών αρχών του

Ιωάννης Ιωσηφίδης, Εκπαιδευτικός Π.Ε.70 MSc – Κοινωνικός Λειτουργός

Στόχος της συγκεκριμένης εισήγησης αποτελεί η παρουσίαση του παιδαγωγικού
περιοδικού Παιδεία, το οποίο εκδόθηκε στην Ελλάδα, για σύντομο χρονικό διάστημα το
1936, από τον έλληνα παιδαγωγό Μίλτο Κουντουρά. Ειδικότερα, θα παρουσιαστούν εν
συντομία οι θεματικοί άξονες του περιοδικού, οι αρθρογράφοι του και διάφορα εκδοτικά
στοιχεία που το χαρακτηρίζουν. Επίσης, θα διερευνηθούν οι παιδαγωγικές, γλωσσικές,
επιστημονικές και ιδεολογικές αρχές του συγκεκριμένου εντύπου, θα συνδεθεί το
περιεχόμενο των άρθρων του με παιδαγωγικά ρεύματα της εποχής και θα μελετηθεί ο
ρόλος που προσπάθησε να διαδραματίσει εντός του πολιτικού και κοινωνικού πλαισίου της
χώρας μας.
Η χρονιά έκδοσης της Παιδείας συμπίπτει με μια τεταμένη περίοδο του ελληνικού
κράτους, κατά την οποία οι οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις ήταν ραγδαίες.
Το διεθνές ευρωπαϊκό πλαίσιο της εποχής, λίγα χρόνια πριν την απαρχή του 2ου
Παγκοσμίου Πολέμου, επηρέασε το πολιτικό σκηνικό στον ελλαδικό χώρο και συνέβαλε,
μαζί με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιόδου του μεσοπολέμου, στην εγκαθίδρυση της
δικτατορίας Μεταξά. Η τελευταία αποτέλεσε και την αιτία παύσης κυκλοφορίας της
Παιδείας, της οποίας ο εκδότης Μίλτος Κουντουράς δε δέχτηκε να προσαρμοστεί στις
απαιτήσεις του παραπάνω καθεστώτος. Η πολυπλοκότητα του ιστορικού αυτού πλαισίου,
αποτυπώνεται μέσα στο περιεχόμενο του συγκεκριμένου περιοδικού, και η μελέτη του
βοηθάει στην εξαγωγή συμπερασμάτων για την ιδεολογική διαπάλη της εποχής, στοιχεία
χρήσιμα για κάθε μελετητή της παιδαγωγικής ιστορίας του τόπου μας.

Συνέδρια Κοινοτήτων 1942-1943 στο νομό Ηρακλείου, δάσκαλοι και σχολικά
κτήρια, (ανέκδοτες αρχειακές πηγές)

Γεώργιος Καλογεράκης, Δάσκαλος, Δ/ντής Δημ. Σχολείου Καστελλίου Πεδιάδος, υποψ. Δρ

Αμέσως μετά την κατάληψη της Κρήτης, (31 Μαΐου 1941), οι Γερμανοί ξεκίνησαν
οχυρωματικά έργα με υποχρεωτική εργασία, (δεκαπενταμερίες), όλων των κατοίκων,
δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στα αεροδρόμια Μάλεμε, Ηρακλείου, Καστελλίου και
Τυμπακίου.
Η ολιγωρία αρκετών Προέδρων των Κοινοτήτων, που είχαν αναλάβει το έργο της
σύνταξης των εργατικών καταλόγων, η απροθυμία του πληθυσμού στην καταναγκαστική
εργασία, το αντάρτικο που αναπτύχτηκε στα βουνά της Κρήτης και τα σαμποτάζ που
ακολούθησαν, η συγκέντρωση των σιτηρών, οι φόροι που επέβαλλε το κατοχικό καθεστώς

89
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

με τους συνεργάτες του στα αγροτικά προϊόντα και ο κίνδυνος του «κομμουνισμού και
μπολσεβικισμού», ήταν οι αιτίες σύγκλησης των Κοινοτικών Συνεδρίων, που διέταξαν οι
γερμανοί Διοικητές του «Φρουρίου Κρήτη» στο νομό Ηρακλείου.
Με διαταγή του Φρουράρχου Ηρακλείου, ορίστηκε η υποχρεωτική παρουσία των
Προέδρων των Κοινοτήτων, των δασκάλων και ιερέων των χωριών στα Συνέδρια. Όλα τα
χωριά του νομού Ηρακλείου συμμετείχαν στους τέσσερις κύκλους Συνεδρίων που έγιναν
από 29 Ιουνίου 1942 ως 10 Δεκεμβρίου 1943.
Στην πόλη του Ηρακλείου και σε χωριά της ενδοχώρας πραγματοποιήθηκαν συνολικά
είκοσι ένα Συνέδρια.
Ως χώροι των Συνεδρίων ορίστηκαν δεκατρία σχολεία, ένας ναός, μία αίθουσα
Ειρηνοδικείου, τρεις ειδικά διακοσμημένες αίθουσες και τα θέατρα Πουλακάκη και Μινώα,
της πόλης του Ηρακλείου.
Οι δάσκαλοι χρησιμοποιήθηκαν από τη γερμανική προπαγάνδα ως μοχλοί διαφώτισης,
αφού διατάχτηκαν και υποχρεώθηκαν να μεταφέρουν στους κατοίκους των χωριών τις
γερμανικές απόψεις που αναπτύχθηκαν στα Συνέδρια. Όμως, παρά τις προσπάθειες των
γερμανών προπαγανδιστών, πολλοί δάσκαλοι μετά το τέλος των Συνεδρίων αδιαφόρησαν
και δεν υπάκουσαν στις γερμανικές διαταγές, σε αντίθεση με όσα γράφονταν στη
φιλογερμανική εφημερίδα του Ηρακλείου «Κρητικός Κήρυξ».

Η πολιτική παιδεία των πριγκίπων της Μέσης Βυζαντινής περιόδου. Οι
συμβουλές των δασκάλων τους και οι στοχασμοί τους πάνω στα πολιτεύματα
όπως καταγράφονται στους βασιλικούς ανδριάντες

Κωνσταντίνος Καρατόλιος, Υποψήφιος Διδάκτορας Κοινωνικής ιστορίας του Βυζαντίου ΑΠΚ

Οι βασιλικοί ανδριάντες είναι ρητορικά κείμενα γραμμένα από βυζαντινούς λόγιους, οι
οποίοι συχνά ήταν ταυτόχρονα δάσκαλοι των πριγκίπων στους οποίους τα απηύθυναν. Η
ιδιότητα του δασκάλου τους επέτρεπε μία μεγαλύτερη ελευθεροστομία σε σχέση με τους
υπόλοιπους ρήτορες, ενώ ταυτόχρονα τα κείμενα αυτά αποτελούν πηγές πιο κοντά στην
πραγματικότητα, αφού ο σκοπός τους ήταν να νουθετήσουν τους μαθητές τους σε σχέση με
τα μελλοντικά βασιλικά καθήκοντά τους και όχι να εξάρουν το έργο τους.
Ανάμεσα στις συμβουλές φυσικά, δεν λείπουν και αυτές που αφορούν την πολιτική
διαπαιδαγώγηση. Σε κάποιες, μάλιστα περιπτώσεις θα μπορούσαμε να μιλήσουμε και για
πολιτειακές αναζητήσεις των συγγραφέων.
Σε μία κοινωνία όπου οι πολιτειακές εξελίξεις είναι «βουβές» και υπόγειες και ο
δημόσιος λόγος οριοθετημένος στενά, οι βασιλικοί ανδριάντες μας επιτρέπουν να ρίξουμε
μια ματιά στην εκπαιδευτική πρακτική και το περιεχόμενό της και να τη συσχετίσουμε με
τις πολιτικές εξελίξεις και τις αντιλήψεις της εποχής. Τα κείμενα αυτά γίνονται ακόμα
περισσότερο ενδιαφέροντα από το γεγονός ότι προορίζονταν να αναπαραχθούν μπροστά

90
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

σε κοινό και να αντιγραφούν, γεγονός που τους προσέδιδε δημόσιο χαρακτήρα.
Αν και ο στόχος μας είναι να περιοριστούμε σε κείμενα της Μέσης Βυζαντινής
περιόδου, η απόφαση υπαγορεύεται από τη μακροβιότητα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας,
ωστόσο κατά την εξέταση τους θα επιχειρήσουμε να ανακαλύψουμε τομές και συνέχειες σε
σχέση με το παρελθόν και να συσχετίσουμε τις ιδέες με τις πολιτικές εξελίξεις της εποχής
τους.
Ταυτόχρονα θα μας απασχολήσει η παιδαγωγική διάσταση του εγχειρήματος, αφού
μέσα από τους βασιλικούς ανδριάντες μπορούμε αν ανιχνεύσουμε τα στοιχεία εκείνα τα
οποία κρίνουν οι συγγραφείς τους ως απαραίτητα να τα διαθέτει ένας βασιλιάς. Θα
εξετάσουμε, τέλος, τον τρόπο που προσεγγίζονται τα άλλα πολιτεύματα μέσα σε αυτά.

Η έκδοση των αρχείων του Δημοτικού Σχολείου Γερανίου Ρεθύμνου

Κωνσταντίνος Καρατόλιος, Υποψήφιος Διδάκτορας ΑΠΚ, Εκπαιδευτικός

Ποιος έχτισε τις Θήβες τις Επτάπυλες;
Στην Ιστορία διαβάζουμε συχνά για μάχες, συνθήκες μεταξύ κρατών και μεγάλα
επιτεύγματα. Διαβάζουμε για επιστήμονες και βασιλιάδες. Για αριστουργήματα της Τέχνης
και των Γραμμάτων. Τι γίνεται όμως με τους ανθρώπους που μόχθησαν για να γίνουν όλα
αυτά πραγματικότητα; Με τους ανώνυμους εργάτες που χτίζουν τα μεγάλα μνημεία της
ανθρωπότητας, με τους στρατιώτες που πεθαίνουν στα πεδία των μαχών;
Τα «νέα» ιστοριογραφικά ρεύματα υπόσχονται να βγάλουν στην επιφάνεια τα πρόσωπα
αυτά που μένουν κρυμμένα από την παλιά γεγονοτολογική ιστοριογραφία. Μας καλούν να
στρέψουμε το βλέμμα μας στην μικροϊστορία, στο τοπικό, στην μικρή κλίμακα, σε όσους
δεν έχουν φωνή.
Στα πλαίσια αυτά εγγράφεται και η τοπική εκπαιδευτική ιστορία. Εκεί που η γενική
ιστορία βλέπει καμπύλες και στατιστικές εμείς καλούμαστε να αναδείξουμε τις προσωπικές
ιστορίες των ανθρώπων που ως μαθητές ενθουσιάστηκαν και απογοητεύτηκαν, έμαθαν
πράγματα σημαντικά και ή έγειραν στα θρανία τους κουρασμένοι, γρατζούνισαν τα γόνατά
τους στην αυλή του σχολείου, έκαναν φίλους και ερωτεύτηκαν. Να δούμε ακόμα τις
αγωνίες των εκπαιδευτικών, τις συνθήκες εργασίας τους, τις διαπροσωπικές σχέσεις, τις
αποδοχές τους. Αλλά και κτίριο και την υλικοτεχνική υποδομή. Τις στάσεις και τις
αντιλήψεις των τοπικών κοινωνιών απέναντι στην Εκπαίδευση και το σχολείο του τόπου
τους.
Η έκδοση των αρχείων του Δημοτικού Σχολείου Γερανίου Ρεθύμνου αυτές ακριβώς τις
ιστορίες προσπάθησε να αναδείξει. Ένα σχολείο του οποίου η ιστορία ξεκινάει το 1899 και
συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Τα αρχεία του δεν είναι τα μόνα που παρουσιάζουν
ενδιαφέρον. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε, η εμπειρία που αποκτήσαμε
πιστεύουμε ότι μπορεί να είναι χρήσιμοι και σε άλλους ιστορικούς και εκπαιδευτικούς που

91
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

θα μπορούσαν να επιχειρήσουν κάτι ανάλογο για τα δικά τους σχολεία. Είμαστε
πεπεισμένοι ότι η σύνθεση της Ιστορίας της Εκπαίδευσης δεν μπορεί παρά να περνάει μέσα
από τη μελέτη πολλών από αυτές τις μικρές ιστορίες που επιχειρούμε να καταγράψουμε.

Η Επίδραση Της Κοινωνικής Θέσης Της Οικογένειας Στη Σχολική Επίδοση

Κωνσταντίνα Κουζέλη, Προπτυχιακή Φοιτήτρια Φιλολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης

Πολλές φορές έχει παρατηρηθεί και διαπιστωθεί ότι το οικογενειακό περιβάλλον και η
κοινωνική θέση της οικογένειας επηρεάζουν είτε θετικά είτε αρνητικά την επίδοση των
μαθητών στο σχολείο ανεξαρτήτου βαθμίδας. Ως σχολική επίδοση χαρακτηρίζεται η
μέθοδος εργασίας που εφαρμόζεται κατά τις διαδικασίες μάθησης και η
αποτελεσματικότητά της υπολογίζεται με βαθμούς. Επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες,
όπως είναι η διάρθρωση της σχολικής τάξης, οι στόχοι της και η ποιότητα των μελών της και
η προσωπικότητά τους.
Η σχολική επίδοση αποτελεί για το μαθητή κοινωνική και συναισθηματική ανάγκη. Η
οικογένεια ως θεσμός αποτελεί φορέα κοινωνικοποίησης του ατόμου και μελετάται σε
στενή σχέση με το σχολείο που με τη σειρά του αποτελεί το δεύτερο φορέα ένταξης του
ατόμου στην κοινωνία. Η φτώχεια, η έλλειψη χώρου, οι άσχημες συνθήκες στέγασης, οι
ενδοοικογενειακές εντάσεις, η αδυναμία πληρωμής των διδάκτρων, η χαμηλή μόρφωση
των γονέων και οι τιμωρίες-ποινές αποτελούν κάποια από τα κυριότερα αίτια της χαμηλής
σχολικής επίδοσης των μαθητών. Από την άλλη πλευρά, η υψηλή σχολική επίδοση των
μαθητών/μαθητριών οφείλεται στην οικονομική ευμάρεια και στην υψηλή κοινωνική θέση
της οικογένειας, στη χρήση του διαλόγου, στην έκφραση της αγάπης και στην ενίσχυση της
αυτονομίας και στην εμπλοκή των γονιών στα σχολικά θέματα των παιδιών τους.
Όμως, πώς μπορεί να αντιμετωπισθεί η χαμηλή σχολική επίδοση των παιδιών; Όσο
περισσότερη είναι η εμπλοκή των γονιών στη σχολική ζωή του παιδιού, τόσο το καλύτερο. Η
ερμηνεία από το παιδί αυτής της εμπλοκής είναι ένας από τους παράγοντες που
επηρεάζουν το αν είναι θετικές ή αρνητικές οι επιπτώσεις της εμπλοκής. Το κράτος οφείλει,
τέλος, να αντιμετωπίσει και να εξαλείψει τις κοινωνικές ανισότητες, καθώς και να
χρηματοδοτεί με επιδόματα τις ασθενέστερες οικονομικά οικογένειες, έτσι ώστε όλα τα
παιδιά από όποια περιοχή και κοινωνικό στρώμα και αν προέρχονται, να έχουν ίσες
ευκαιρίες εκπαίδευσης και μάθησης και να μην στερούνται σε σχολικά είδη.

92
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

Ο κινηματογράφος ως παράγοντας διαμόρφωσης ιστορικής σκέψης
σε παιδιά της 6ης Δημοτικού

Παύλος Κωνσταντινίδης, Εκπαιδευτικός 1ας Εκπαίδευσης
Γιώργος Κόκκινος, Καθηγητής Ιστορίας και Διδακτικής της Ιστορίας

Στην παρούσα έρευνα μελετάται η επίδραση μιας κινηματογραφικής ταινίας
μυθοπλασίας, η οποία αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός και μια χρονική
περίοδο, ως παράγοντας διαμόρφωσης ιστορικής σκέψης σε παιδιά 6ης Δημοτικού. Η
κινηματογραφική παιδεία προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές να «διαβάσουν» πίσω
από τις εικόνες, να αποκωδικοποιήσουν τα μηνύματα και τους μηχανισμούς που τα
παράγουν και τα διαχέουν στην κοινωνία των πολιτών.
Ειδικότερα, στόχοι της έρευνας είναι η διαμόρφωση αξιών, στάσεων αλλά και
υπεύθυνης συμπεριφοράς στο παρόν και μέλλον, μέσα από την παρακολούθηση της
συμπεριφοράς των χαρακτήρων της ταινίας σε συγκεκριμένες καταστάσεις, ενώ,
παράλληλα, επιδιώκεται η κατανόηση ιστορικών γεγονότων, μέσα από την εξέταση των
αιτιών που οδήγησαν στα διάφορα αποτελέσματα και στην έκβαση της ταινίας. Με αυτό
τον τρόπο επιδιώκεται ο μαθητής να αποκτήσει όχι μόνο την επίγνωση ότι ο σύγχρονος
κόσμος αποτελεί συνέχεια αλλά και μετεξέλιξη του παρελθόντος, παράλληλα όμως να
σχηματίσει την αντίληψη ότι η συνέχεια και η αλλαγή αφορά την ίδια τη ζωή του, δηλαδή
ότι το ιστορικό παρελθόν έχει νόημα για τον ίδιο τον μαθητή.
Για την πραγματοποίηση της έρευνας σχεδιάστηκαν παρεμβατικά προγράμματα, τα
οποία και εφαρμόστηκαν σε δημοτικά σχολεία της Ρόδου (Δημόσιο και Ιδιωτικό). Τα
ερευνητικά δεδομένα συλλέχθηκαν από τυχαίο δείγμα μαθητών 6ης Δημοτικού, από τα δύο
δημοτικά σχολεία της Ρόδου με τη χρήση αυτοσχέδιου ερωτηματολογίου και συνέντευξης
ώστε να ελεγχθεί ο βαθμός επίδρασης της κινηματογραφικής ταινίας στην ανάπτυξη της
ιστορικής σκέψης.
Τα αποτελέσματα της έρευνας κρίνονται πολύ ικανοποιητικά με την ανάπτυξη της
ιστορικής σκέψης να έχει αναπτυχθεί σε ποσοστό κατά μέσο όρο 86% και στα δύο σχολείο
(Δημόσιο/Ιδιωτικό). Μέσω της παρακολούθησης της κινηματογραφικής ταινίας
επιτεύχθηκε η ανάπτυξη των έξι κατασκευαστικών ιστορικών εννοιών ή δευτέρας τάξεως ή
δομικές ιστορικές έννοιες που παρέχουν τη βάση για την ανάπτυξη της ιστορικής σκέψης
σύμφωνα με τον Seixas (2006) σε υψηλό επίπεδο.

93
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Η χρήση της Τεχνολογίας Πληροφοριών και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) στην
Εκπαίδευση: Μπορεί να ενισχυθεί η μαθησιακή διαδικασία μέσω της χρήσης
ΤΠΕ στην τάξη κατά την διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας;

Ειρήνη Μαρκάκη, Υποψήφια Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης

Περίληψη
Η παρούσα έρευνα είχε ως σκοπό της να διερευνήσει εάν και σε ποιο ποσοστό η χρήση
της Τεχνολογίας Πληροφοριών και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) μέσα στην τάξη, μπορεί πράγματι να
ενισχύσει την κατανόηση του μαθήματος της Ιστορίας κατά την διάρκεια της διδασκαλίας,
εν συγκρίσει με τον παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας. Το ερευνητικό ερώτημα αναδύθηκε
μέσα από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, η οποία και υποστηρίζει σαφώς ότι μέσω της
χρήσης ΤΠΕ στην τάξη, η μάθηση ενισχύεται.
Η εν λόγω έρευνα, ανέδειξε ότι οι μαθητές οι οποίοι παρακολούθησαν το μάθημα
συνοδευόμενο από την χρήση ενός εργαλείου της ΤΠΕ (η πειραματική ομάδα),
παρουσίασαν στατιστικά σημαντική διαφορά από τους υπολοίπους μαθητές (ομάδα
ελέγχου), όσον αφορά την κατανόηση του μαθήματος της Ιστορίας. Τα αποτελέσματα της
παρούσης έρευνας ανέδειξαν ότι οι μαθητές οι οποίοι παρακολούθησαν το μάθημα με την
χρησιμοποίηση της ΤΠΕ, συγκέντρωσαν υψηλότερη βαθμολογία στο ερωτηματολόγιο
κατανόησης κειμένου που τους δόθηκε να απαντήσουν στο τέλος του μαθήματος,
συγκριτικά με εκείνους τους μαθητές που παρακολούθησαν το ίδιο ακριβώς μάθημα, αλλά
με τον παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας.
Όσον αφορά την θεωρητική προσέγγιση, υιοθετήθηκε η θετικιστική προσέγγιση και όχι
η κονστρουκτιβιστική. Χρησιμοποιήθηκε το θετικιστικό παράδειγμα λόγω του ότι ο
θετικισμός βασίζεται εξ αρχής στην θεωρία αλλά και την βιβλιογραφία. Η μεθοδολογική
προσέγγιση που χρησιμοποιήθηκε ήταν η μικτή μεθοδολογία, καθώς ο διττός συνδυασμός
ποσοτικής και ποιοτικής μεθοδολογίας κρίθηκε ως η πιο κατάλληλη μέθοδος προσέγγισης
του θέματος υπό διερεύνηση και επιπλέον αποτελούσε απολύτως απαραίτητη προϋπόθεση
για να μπορέσει να επιτευχθεί η επονομαζόμενη τριγωνοποίηση.
Τα αποτελέσματα της προκείμενης έρευνας επιβεβαίωσαν στην πράξη τον ισχυρισμό
που αναδύθηκε αρχικά από την βιβλιογραφική επισκόπηση αναφορικά με την ευεργετική
χρήση των ΤΠΕ στο σχολείο, ότι δηλαδή όντως τα νέα μέσα τεχνολογίας διαφαίνεται να
ενισχύουν την διαδικασία της μάθησης.

94
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

Βιωμένοι παιδικοί τόποι του οικείου εξωτερικού χώρου:
μια μελέτη περίπτωσης παιδιών μέσης παιδικής ηλικίας στο Κερατσίνι,
με ποιοτικά ερευνητικά εργαλεία

Άννα Μιχαηλίδου, Εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας

Τα παιδιά ζητούν επίμονα να ανακαλύψουν το τοπίο γύρω τους και να επενδύσουν σε
αυτό νοήματα και αξίες δημόσιες και ιδιωτικές. Αυτά επιχείρησε να αποκαλύψει μια
έρευνα για τους βιωμένους παιδικούς τόπους του οικείου εξωτερικού χώρου μιας ομάδας
παιδιών μέσης παιδικής ηλικίας, στο Κερατσίνι, εμπνεόμενη από την έρευνα του Roger Hart
(1979) “Children’s Experience of Place”, ακολουθώντας διεπιστημονική και
ανθρωποκεντρική προσέγγιση στο περιεχόμενο και στη μεθοδολογία της, και στηριζόμενη
κυρίως σε ξενόγλωσσες πηγές.
Η εν λόγω έρευνα βρίσκεται στο πεδίο της Ερμηνευτικής ως μια προσπάθεια ερμηνείας
και κατανόησης των πολλαπλών τρόπων που το κάθε παιδί ως άτομο επικοινωνεί με τον
χώρο, υπό τις οπτικές της Φαινομενολογίας και της Συμβολικής Διαντίδρασης. Μεγάλη
έμφαση δόθηκε στη δεοντολογική πρακτική της.
Χρησιμοποιήθηκαν ποιοτικά ερευνητικά εργαλεία (παιδικό σχέδιο, ερευνητικός
περίπατος, φωτογραφία, συνέντευξη) για να αποκαλυφθούν οι παιδικοί τόποι, η γνώση, η
χρήση και η δράση, αλλά και τα συναισθήματα των παιδιών προς αυτούς.
Στόχος ήταν να «διηγηθούν» τα παιδιά τα προσωπικά τους βιώματα στον χώρο και να
ακουστεί η φωνή τους.
Προέκυψαν πλήθος δεδομένων που σχημάτισαν τις Θεματικές Κατηγορίες βιωμένων
τόπων, οι οποίοι παρουσιάστηκαν περιγραφικά και πολυαισθητηριακά.
Συμπερασματικά, οι πληροφοριοδότες φανέρωσαν μια πλούσια εικόνα των εμπειριών
τους στον χώρο και μπορούν τελικά να διεκδικήσουν τους τόπους τους με το δικαίωμα του
ισότιμου πολίτη. Οι επιλεγμένες μέθοδοι αποδείχτηκαν πολύ αποτελεσματικές και τα
αποτελέσματα συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό με έρευνες του εξωτερικού.
Κανένας επιστημονικός χώρος δεν έχει μελετήσει το φαινόμενο στην Ελλάδα και αυτό
θα αποτελέσει τη σημαντικότερη προσφορά στη θεωρία ή στην πρακτική των παιδιών
δίνοντάς τους τη δυνατότητα εμπλοκής σε μια τέτοια διαδικασία ως πληροφοριοδότες και
συμμέτοχοι στην έρευνα.
Τα αποτελέσματα θα κοινοποιηθούν σε κάθε ενδιαφερόμενο (γονείς, δημοτική αρχή)
ώστε να επιφέρουν αλλαγές στις αντιλήψεις και τις στάσεις των ενηλίκων, ξεκινώντας έναν
διάλογο και αξιοποιώντας τις ιδέες των παιδιών για τον σχεδιασμό του χώρου.

95
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Η μεταγνώση και η επίδρασή της στην επίλυση μαθηματικού προβλήματος

Ευάγγελος Μώκος, Διευθυντής 50ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών, Δρ Παν/μίου Αιγαίου
Ναταλία Μαυρίδου, Εκπαιδευτικός, Δρ. Tomsk State University, Ρωσίας

Τα τελευταία 40 χρόνια η μεταγνώση έχει γίνει ένα από τα κύρια πεδία της γνωστικής
αναπτυξιακής έρευνας. Σε σχέση με την εκπαίδευση, η μεταγνώση συνδέεται με την
απόκτηση νέας γνώσης. Μέσω των μεταγνωστικών λειτουργιών μπορούμε να
τροποποιήσουμε την υπάρχουσα γνώση, να αλληλοεπιδράσουμε με αυτή και να φτάσουμε
στην κατασκευή της νέας γνώσης. Η θεωρία των Nelson και Narens το 1990, μπόρεσε να
οργανώσει σχεδόν ολόκληρη την υπάρχουσα έρευνα πάνω στη μεταγνώση. Η θεωρία αυτή
επικεντρώνεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ δύο μεταγνωστικών λειτουργιών: της
παρακολούθησης (monitoring) και του ελέγχου (control).
Ο στόχος της παρούσας εργασίας είναι να εξετάσει το υπόβαθρο της σχέσης ανάμεσα
στη μεταγνώση και την επίλυση μαθηματικού προβλήματος, καθώς μια επισκόπηση της
βιβλιογραφίας δείχνει ότι οι μεταγνωστικές λειτουργίες μπορεί να ενισχύουν τη ικανότητα
των μαθητών να γίνουν καλύτεροι λύτες προβλημάτων και να υποστηρίξει την προσπάθεια
των λυτών κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επίλυσης. Η μεθοδολογική προσέγγιση
στηρίζεται στην παράθεση ερευνών και μελετών, που αναδεικνύουν τη σχέση ανάμεσα
στην ενσυνείδητη χρήση μεταγνωστικών λειτουργιών και την επίλυση μαθηματικού
προβλήματος. Στη μαθηματική εκπαίδευση, η σημασία της έρευνας των μεταγνωστικών
διαδικασιών των μαθητών κατά τη μαθηματική τους δραστηριότητα οδηγεί στο πέρασμα
από μια αντίληψη αποκλειστικά εξατομικευμένης μαθησιακής πορείας, στην αντίληψη ότι η
πορεία αυτή είναι μια πολυπλοκότητα αλληλεπιδράσεων και σταδιακών εξισορροπήσεων.
Ο εκπαιδευτικός της τάξης γνωρίζοντας την αξία της χρησιμοποίησης των
μεταγνωστικών λειτουργιών μπορεί να συμβάλει σε μια ορθότερη και αποτελεσματικότερη
χρησιμοποίησή τους, έτσι ώστε να πετύχει τη μέγιστη απόδοση των μαθητών κατά τη
διαδικασία επίλυσης ενός μαθηματικού προβλήματος. Προαπαιτούμενο βέβαια είναι να
πειστεί ο ίδιος ο εκπαιδευτικός για την αναγκαιότητα και την αξία της ενίσχυσης των
μεταγνωστικών

Η σχέση της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης με την πολιτική αλλαγή τη
μεταπολεμική περίοδο μέσα από τα κείμενα της Ρόζας Ιμβριώτη

Ελευθερία Παπαστεφανάκη, Φιλόλογος, Υπ. διδάκτωρ Παν/μίου Κρήτης

Τη μεταπολεμική εποχή η Ρ. Ιμβριώτη θα εμπλουτίσει τις απόψεις της για το σχολείο
εργασίας με τη σκέψη των μεγάλων Σοβιετικών παιδαγωγών και κυρίως της N. Krupskaya.
Παράλληλα, θα θέσει το αίτημα της πολυτεχνικής μόρφωσης που συνεπικουρούμενη από

96
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

τις μαρξιστικές και μαρξικές επεξεργασίες θα συνδεθεί με την ανθρωπιστική παιδεία. Η Ρ.
Ιμβριώτη θα καυτηριάσει τον κυρίαρχο στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα αφηρημένο
ουμανισμό, τον οποίο υποτίθεται εξυπηρετεί η γνώση των αρχαίων κλασικών συγγραφέων,
ο διδακτισμός και ο φρονηματισμός. Η παιδεία στο πλαίσιο των αιτημάτων της ΕΔΑ γίνεται
ένας κύριος άξονας που καλείται να παίξει ένα πολλαπλό ρόλο στο πολιτικό πρόταγμα της
μεταπολεμικής αριστεράς. Η διαμόρφωση ενός τύπου ανθρώπου με δεξιότητες και ηθικές
αρχές, ικανού να ανταποκρίνεται στις αυξημένες ανάγκες μιας σύγχρονης, σύνθετης και
τεχνολογικά ανεπτυγμένης κοινωνίας αποτελεί βασικό στοιχείο της παιδείας αυτής. Η Ρόζα
Ιμβριώτη θα εκφράσει τις παιδαγωγικές της θέσεις εμπλουτίζοντας την επιχειρηματολογία
της με την προβολή των κατακτήσεων στη σφαίρα της παιδείας των σοσιαλιστικών χωρών,
στις οποίες θα πραγματοποιήσει και αρκετά ταξίδια. Στο παρόν άρθρο θα μελετήσουμε τον
τρόπο που το αίτημα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης συναρθρώνεται με το αίτημα της
πολιτικής αλλαγής. Η Ρόζα Ιμβριώτη ως αναγνωρισμένη τη μεταπολεμική περίοδο αριστερή
παιδαγωγός αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα εκφοράς αυτού του λόγου.

Οι πόροι λειτουργίας της Χριστιανικής εκπαίδευσης Λασιθίου και ο
Τμηματικός Έφορος Σητείας, Εμμανουήλ Αγγελάκης (1889-1895)

Άννα Πατεράκη, Διδάκτωρ

Σημαντική μορφή της περιόδου της ύστερης Τουρκοκρατίας στη Κρήτη, υπήρξε ο
Εμμανουήλ Αγγελάκης, από τους Αρμένους Σητείας (1856-1955).
Πλούσιο αρχειακό υλικό, στο Ιστορικό Αρχείο της Χριστιανικής Δημογεροντίας Λασιθίου,
τεκμηριώνει την καταλυτική παρουσία του τόσο ως εκπαιδευτικού, σχολάρχη, αλλά και ως
πολιτικού και νομικού επιστήμονα, στην Ανατολική Κρήτη. Φιλοδοξούμε να
σκιαγραφήσουμε τη μορφή και τη δράση του, που προβάλλει σ’αυτό με την ιδιότητα του
Τμηματικού Εφόρου Σητείας. Μέλος του 7/μελούς επιτελείου διεύθυνσης, οργάνωσης και
διοίκησης της Χριστιανικής εκπαίδευσης (Τμηματικής Εφορείας Λασιθίου), την περίοδο
ανακατατάξεων στους κόλπους της Χριστιανικής Κοινότητας και διαμόρφωσης του
χριστιανικού εκπαιδευτικού ιστού Κρήτης, υπό Οθωμανική Διοίκηση.
Η εξασφάλιση πόρων λειτουργίας των σχολείων, δημιουργούσε τριβές, ενώ
τροφοδότησε τοπικές διαμαρτυρίες, αλλά και επαναστάσεις ακόμη στο νησί.
Η όξυνση των προβλημάτων, μετά τον Α΄ «περί Παιδείας νόμο» (1881) κατέληξε σε
επανάσταση, με την παράλληλη ψήφιση του Β΄ «περί παιδείας Νόμου» της Κρήτης (1889)
και στην ανάγκη εφαρμογής του στο νησί, και φυσικά στο Τμήμα (νομό) Λασιθίου.
Λόγια μορφή, με διδακτική πείρα και νομικές σπουδές ο Αγγελάκης, ως Τμηματικός
Έφορος Σητείας (1889), συνεργάστηκε αρμονικά με τους συναδέλφους του, Εφόρους των
επαρχιών του Τμήματος Λασιθίου και υπό την προεδρία του επίσης λόγιου Επισκόπου
Πέτρας Τίτου Ζωγραφίδη, συνέβαλε καθοριστικά στη ανάδειξη και λύση των προβλημάτων

97
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

της τοπικής Παιδείας. Πρότεινε ουσιαστικές και ρεαλιστικές λύσεις υπέρβασης της κρίσης
καθώς και του οικονομικού αδιεξόδου, στο οποίο είχαν περιέλθει. Αντέταξε σοβαρή
αντίσταση με επιχειρήματα, τοποθετήσεις και αναφορές, στην εσωτερική αντίδραση, αλλά
και στην ανεπαρκή λειτουργία της Οθωμανικής Διοίκησης Κρήτης, που απέφευγε επιμελώς
την ουσιαστική χρηματοδότηση της χριστιανιακής παιδείας στο νησί.
Τέλος, αιρετός Πληρεξούσιος (βουλευτής) στη Γενική Συνέλευση Κρήτης (1895), ανέλαβε
Πρόεδρος της (Επαναστατικής) Διοικητικής Επιτροπής Σητείας (1897) και Σύμβουλος
Παιδείας, (Υπουργός) επί Κρητικής Πολιτείας, χωρίς να υποτιμάται ή να αγνοείται το
πλούσιο και σημαντικό, συγγραφικό, ιστορικό έργο του.

Ερευνώντας τη μεταφορά της θεωρητικής διαμάχης Ιστορίας-Λογοτεχνίας
στην εκπαίδευση: η περίπτωση του Μικρασιατικού πολέμου

Νίκος Πατσιούρης, Μεταπτυχιακός φοιτητής

Η ιστορική λογοτεχνία δεν καταφέρνει να γίνει αποδεκτή από την ακαδημία και την
εκπαιδευτική κοινότητα ως μια νομιμοποιημένη μορφή ιστορίας αφού συνεχίζει να
εξετάζεται (και να ερευνάται), σχεδόν αποκλειστικά, υπό το αυστηρό πλαίσιο του διπόλου
ιστορίας-μυθοπλασίας. Στο άρθρο θα σκιαγραφηθεί η μεθοδολογία που αναπτύχθηκε στα
πλαίσια ειδικής εκπαιδευτικής έρευνας που πρόκειται να διεξαχθεί σε σχολική τάξη Γ’
Γυμνασίου στις αρχές του 2017, κατά την οποία επιχειρείται η συσχέτιση ιστορικής
λογοτεχνίας και Ιστορίας στην περίπτωση της διδασκαλίας του Μικρασιατικού Πολέμου.
Η έρευνα δεν εξετάζει το αν οι μαθητές εμβαθύνουν στο παρελθόν καθαυτό με όρους
θετικισμού αλλά το αν οι αφηγήσεις (narrative) που δομούν επί του παρελθόντος μέσα από
το παραδοσιακό μάθημα της Ιστορίας, επηρεάζονται (και κατά πόσο, με ποιους τρόπους και
με ποια λογική) από την πρακτική συσχέτιση Ιστορίας και Λογοτεχνίας.
Στο άρθρο θα σκιαγραφηθούν επίσης οι τρόποι ανάλυσης των δεδομένων που θα
προκύψουν από την έρευνα, μέσω των οποίων αναμένεται να υποστηριχθεί, στο μέτρο του
δυνατού, η κεντρική υπόθεση στην οποία βασίζεται το όλο εγχείρημα, ότι, δηλαδή, η
εισαγωγή της ιστορικής λογοτεχνίας στο πρόγραμμα σπουδών των μαθητών Γυμνασίου και
η θεματική δημιουργική γραφή, συμβάλλουν στη βαθύτερη κατανόηση της έννοιας
παρελθόντος, στην καλλιέργεια κάποιου είδους ιστορικής νοημοσύνης που είναι αδύνατο
να προσφέρει με μεμονωμένο τρόπο το μάθημα της Ιστορίας και, εν τέλει, στην επιτυχία
των μαθητών στις κοινωνικές επιστήμες.
Η παρατήρηση μετατοπίσεων στην ιστορική κατανόηση (historical understanding) των
συμμετεχόντων και η ανάλυσή τους σε σχέση με τη διαδικασία ενεργητικής ενασχόλησης
των μαθητών με τη ιστορική λογοτεχνία, αποτελούν τα κεντρικά προσδοκώμενα
αποτελέσματα. Δευτερεύοντα είναι: ο εντοπισμός ικανοτήτων των συμμετεχόντων να
δομούν ιστορικές οπτικές αντιλήψεις (historical empathy) μέσω της έκθεσής τους στην

98
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

ιστορική λογοτεχνία αλλά και να τις αποτυπώνουν στο χαρτί μέσω θεματικών ασκήσεων
δημιουργικής γραφής καθώς και η αύξηση του βαθμού της ενεργητικής συμμετοχής τους
κατά τη διαδικασία απόκτησης ιστορικής γνώσης.

Επαγγελματικό, κοινωνικό και πολιτικό προφίλ των μελών
της Σχολικής Διοίκησης στη Βέροια 1892-1923

Δημήτριος Πυρινός, Δρ Ιστορίας, Δ/ντής Σχολικής Μονάδας

Τα ηγετικά κοινωνικά στρώματα που αναδύθηκαν στο πλαίσιο του οθωμανικού
δημοσιονομικού συστήματος από τους κοινοτικούς θεσμούς, εμπλέκονταν και συμμετείχαν
ενεργά σε ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές και πολιτισμικές διεργασίες και συσχετισμούς. Το
σώμα της Σχολικής Εφορείας, βασικός φορέας διοίκησης της κοινοτικής εκπαίδευσης,
συγκροτημένος γύρω από την ορθόδοξη θρησκευτική αρχή, συνέχισε το έργο της, με μια
σταδιακή αφαίρεση, όχι πλήρης, των αρμοδιοτήτων της. Όλα τα ονόματα σχεδόν των
Σχολικών Εφόρων που διετέλεσαν την περίοδο 1889-1929, εντοπίζονται και στα πρακτικά
συνελεύσεων της Αντιπροσωπείας, της Δημογεροντίας και της Διευθυνούσης Επιτροπής
έως το 1924 και της Ανωτέρας Ενοριακής Αντιπροσωπείας έως το 1936.
Οι Έφοροι ήταν από εύπορες παραδοσιακές οικογένειες της κοινότητας και προέρχονταν
από υψηλά κοινωνικά στρώματα. Έμποροι, ιατροί, γαιοκτήμονες και εργοστασιάρχες,
άτομα με εμπειρίες, γνώση της αγοράς και με υψηλό οικονομικό κοινωνικό και πολιτιστικό
κεφάλαιο. Λειτουργούσαν με οικονομικά και ορθολογιστικά κριτήρια με σκοπό την
αποτελεσματική και εύρυθμη λειτουργία των σχολών. Οι απόψεις, οι σκέψεις και οι
αποφάσεις τους, συμβάδιζαν με το κοινωνικό και οικονομικό κλίμα, χωρίς να παραβλέπουν
την δικαιοσύνη και την ορθόδοξη χριστιανική ηθική που κάλυπταν όλα τα προηγούμενα.
Αν η οικονομική τους επιφάνεια και το κύρος τους, οδηγούσε τα άτομα αυτά στην
ενασχόληση με τα κοινά και την ανάληψη καθηκόντων στην σχολική διοίκηση, ο χώρος του
σχολείου, σχεδόν πολιτικός την εποχή εκείνη, ήταν το μέσο για την ατομική τους διάκριση
και την περαιτέρω κοινωνική και οικονομική τους ανέλιξη.
Στα νέα δεδομένα του ελληνικού κράτους δεν παραιτήθηκαν, ούτε παύτηκαν άμεσα,
προσανατολίστηκαν και προσαρμόστηκαν στις νέες συνθήκες, καταλαμβάνοντας
σημαντικές θέσεις στην νέα κρατική διοίκηση και αποκτώντας νέες μορφές εξουσίας και
επιρροής πάνω στην τοπική κοινωνία

99
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Το παιδαγωγικό περιοδικό «Σχολείο και Οικογένεια» (1951-52)

Στέφανος Τσιάλος, Εκπαιδευτικός
Δημήτριος Τσιάλος, Μεταπτυχιακός φοιτητής Πληροφορικής

Ένα από τα σημαντικότερα παιδαγωγικά περιοδικά που κυκλοφόρησαν στο Ηράκλειο
Κρήτης ( 1951-1952), είναι το «Σχολείο και Οικογένεια». Η έκδοσή του ήταν διμηνιαία, ενώ
το μότο «Η παιδεία εν μεν ταις ευτυχίαις κόσμος εστί, εν δε ταις δυστυχίαις καταφυγή»,
δίνει το στίγμα της θεματολογίας του. Το περιοδικό απευθυνόταν σε γονείς και δασκάλους
με γενικότερο σκοπό να δώσει συμβουλές και να προτείνει «υγιείς αρχές» σε θέματα που
αφορούσαν την υγεία, την ηθική ανάπτυξη και εκπαίδευση των παιδιών του δημοτικού
σχολείου.
Στις σελίδες του περιοδικού δημοσιεύθηκαν άρθρα από παιδαγωγούς της περιοχής,
δασκάλους και δασκάλες της Κρήτης, οι οποίοι καταθέτουν τις απόψεις τους σχετικά με τα
κοινά προβλήματα γονέων και δασκάλων, το παιχνίδι, την πειθαρχεία, τις σχολικές εορτές,
τα εποπτικά μέσα και γενικότερα τις ανησυχίες τους σε εκπαιδευτικά θέματα. Ο
χαρακτήρας του περιοδικού είναι ηθικοπλαστικός, ενώ στα κείμενα των συνεργατών του
φαίνεται η επιρροή από τις αρχές της Νέας Αγωγής και του σχολείου εργασίας
κατ΄επέκταση, από την μεταπολεμική ελληνική εποχή

Τα συγκρουσιακά θέματα στην Ιστορία:
Περίπτωση μελέτης «Ισπανικός Εμφύλιος»

Σπυρίδων Χρηστάκης, Εκπαιδευτικός, ιστορικός

Κυρίως την τελευταία δεκαετία ανακύπτουν ζητήματα με την θεματολογία αλλά και την
απόδοση ιστορικών γεγονότων στην δημόσια ιστορία. Επίσης παρατηρούνται αλλαγές στον
τρόπο απόδοσης των γεγονότων στα διδακτικά βιβλία στην πρωτοβάθμια και
δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Η ιστορία ίσως να είναι η δημοκρατικότερη επιστήμη όλων γιατί ο καθένας μπορεί να
μιλήσει αλλά και να ερμηνεύσει κατά το δοκούν ιστορικές πραγματικότητες. Δημόσιες
συζητήσεις από επιστήμονες διαφορετικών κατευθύνσεων όπως : νομικοί, ιατροί
,δημοσιογράφοι ερμηνεύουν τα ιστορικά γεγονότα
Η ιστορία, βαθιά πολιτική επιστήμη έχει από τους ιστορικούς και όχι μόνο διαφορετικές
αναγνώσεις. Αλλιώς βιώνονται τα γεγονότα από τους ανθρώπους διαφορετικών πολιτικών
παρατάξεων όπως για παράδειγμα ο Ελληνικός Εμφύλιος. Θέλοντας να διαφοροποιηθούμε
αλλά και να πρωτοτυπήσουμε θα μελετήσουμε την ιστορία του Ισπανικού Εμφυλίου.
Μια χώρα με διαφορετική κρατική οργάνωση και με πολύ χαμηλό το αίσθημα της
εθνικής ταυτότητας (οι τοπικές ταυτότητες υπερισχύουν της εθνικής) καλείται να εντάξει

100
ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

στην εκπαίδευση το θέμα του Ισπανικού Εμφυλίου(1936-1939).
Τα ερωτήματα που θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε και να απαντήσουμε είναι τα
παρακάτω: Έχει ενταχθεί στο ωρολόγιο πρόγραμμα εκπαίδευσης και συγκεκριμένα στην
ύλης της ιστορίας ο εμφύλιος ; Αν ναι με ποιο τρόπο διδάσκεται; Πως αντιμετωπίζονται οι
πρότερες εμπειρίες και συναισθηματικές φορτίσεις στο θέμα; Για παράδειγμα ο ένας
μαθητής έχει ένα παππού που πολέμησε με τους Δημοκρατικούς και ο άλλος έχει ακούσει
ιστορίες από την πλευρά τω εθνικιστών. Σε ένα πλαίσιο «συμφιλίωσης» με το παρελθόν
πως επιτυγχάνεται η διδακτική διαδικασία αλλά και η αντιμετώπιση των όποιων δυσκολιών
σε τέτοιου είδους συγκρουσιακών θεμάτων ;
Μπορεί η διδακτική πρόταση της Ισπανίας να αποτελέσει οδηγό και για την χώρα μας;

101
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

102
ΚΛΑΣΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ

ΚΛΑΣΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ,
ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ

Αναζητήσεις ελληνικότητας κατά τον Μεσοπόλεμο: Φώτης Κόντογλου,
Νίκος Εγγονόπουλος, Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας

Μαρία Καδιανάκη, Σχολική Σύμβουλος Δ.Ε.

Μεσοπόλεμος στην παγκόσμια ιστορία ονομάζεται το χρονικό διάστημα 1918-1939 που
μεσολάβησε μεταξύ των δύο παγκοσμίων πολέμων. Ο Μεσοπόλεμος στην Ελλάδα ξεκίνησε
πολύ αργότερα με το 1922 να βρίσκεται στην αρχή της περιόδου και το 1940 στο τέλος της.
Αν και τα δύο γεγονότα, Μικρασιατική Καταστροφή και Ελληνοϊταλικός Πόλεμος,
χαρακτηρίζονται εξωτερικά, επηρεάζουν την ελληνική τέχνη καθοριστικά με τις ρήξεις, τους
μετασχηματισμούς και τις αλλαγές που επέφεραν σε όλη την ελληνική κοινωνία
(Ματθιόπουλος, 2003:401).
Στην παρούσα εισήγηση επιχειρείται η προσέγγιση της ελληνικής τέχνης του
Μεσοπολέμου. Το πόνημα χωρίζεται σε τρεις ενότητες.
Η πρώτη ενότητα πραγματεύεται τα βασικά χαρακτηριστικά της τέχνης στην Ελλάδα και
το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο διαμορφώθηκε.
Η δεύτερη ενότητα επικεντρώνεται στην καλλιτεχνική πορεία τριών ζωγράφων της
εποχής: τον Φώτη Κόντογλου, τον Νίκο Εγγονόπουλο και τον Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα.
Η τρίτη εστιάζεται σε τρία ζωγραφικά έργα των προαναφερθέντων δημιουργών που
φιλοτεχνήθηκαν το διάστημα του Μεσοπολέμου και επιχειρείται η διερεύνηση της
ελληνικότητας σε αυτά. Στόχοι της εργασίας τίθενται η εξοικείωση με την εικαστική τέχνη
του Μεσοπολέμου και την αναζήτηση της ελληνικότητας, η διαπίστωση της βαθειάς
καλλιέργειας των καλλιτεχνών της περιόδου και η διερεύνηση της επίδρασης των
Ευρωπαίων καλλιτεχνών στο έργο των τριών Ελλήνων.

103
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Επιτύμβια μνημεία και χώροι μνήμης στη διαχρονία: Από τον Κούρο του
Κροίσου και την στήλη της Αμφαρέτης...στην Κοιμωμένη του Χαλεπά

Μαρία Καδιανάκη, Σχολική Σύμβουλος Δ.Ε.

Για τους περισσότερους λαούς το νεκροταφείο – κοιμητήριο είναι ο προτιμώμενος τόπος
εναποθέτησης του νεκρού. Η παράδοση της ταφής χρονολογείται χιλιάδες χρόνια πριν, ενώ
ο τρόπος και ο τόπος ταφής δίνουν ανά τους αιώνες πλούσιες πληροφορίες για τις
κοινωνικές και ταξικές δομές, τις συνήθειες, τις προτιμήσεις και τις αξίες των ζωντανών.
Στην παρούσα εισήγηση επιχειρείται η προσέγγιση των ταφικών μνημείων διαχρονικά
και η χωροθέτηση των νεκροπόλεων με εστίαση και στις δύο περιπτώσεις στην Αθήνα. Πιο
συγκεκριμένα, το πόνημα χωρίζεται σε δύο ενότητες. Η πρώτη ενότητα πραγματεύεται
ταφικά μνημεία από τρεις διαφορετικές εποχές: τον Κούρο του Κροίσου, τη στήλη της
Αμφαρέτης και την Κοιμωμένη του Χαλεπά. Η δεύτερη ενότητα επικεντρώνεται στις
νεκροπόλεις του Κεραμεικού και του Α΄ Νεκροταφείου Αθηνών με στόχο να επιτευχθεί μια
σύγκριση μεταξύ τους ως προς τη θέση. Στόχοι της εργασίας τίθενται η εξοικείωση με τη
γλυπτική των τριών διαφορετικών χρονικών σταθμών και η διαπίστωση ομοιοτήτων και
διαφορών μεταξύ τους, η διερεύνηση των ιδεών για τη ζωή και τον θάνατο που
διαφαίνονται μέσα από τα έργα και η προβολή σε αυτά των κοινωνικών και οικονομικών
συνθηκών κάθε εποχής, καθώς και η σύλληψη της θέσης των νεκροπόλεων σε σχέση με το
χρόνο δημιουργίας τους και τη σημερινή τους κατάσταση.

Η εξιδανίκευση της Ελλάδας κατά την περίοδο του νεοκλασικισμού

Ευαγγελία Κυπριωτάκη, Φοιτήτρια του Ανοικτού Ελληνικού Πανεπιστημίου

Στην παρούσα εισήγηση επιχειρείται η προσέγγιση των συσχετισμών και των εξελίξεων
στην Ευρώπη του 18ου αιώνα και κατ’ επέκταση στην ελληνική επικράτεια, ως τις παρυφές
του 20ου αιώνα μέσω της μελέτης δύο έργων τέχνης: του πίνακα του Joseph-Denis
Odevaere, «Ο Λόρδος Βύρων στο νεκρικό κρεβάτι του» (1826), ο οποίος συγκαταλέγεται
στην νεοκλασική περίοδο και αποσπάσματα από το ποίημα του Βύρωνα, «Το προσκύνημα
του Childe Harold» (1812-18). Η εργασία περιλαμβάνει τέσσερις ενότητες. Στην πρώτη
αναλύεται η έννοια της υψηλής τέχνης και το κίνημα του νεοκλασικισμού, μέσα στο οποία
εντάσσεται και διερευνώνται τα νεοκλασικά στοιχεία του πίνακα. Στη δεύτερη ενότητα
αναπτύσσονται οι προτεραιότητες που τίθενται εξαιτίας της επίδρασης του ευρωπαϊκού
διαφωτισμού και του ρομαντισμού ακολούθως στον νεοελληνικό κόσμο σε σχέση με την
περιρρέουσα πραγματικότητα. Στην τρίτη παρουσιάζονται αναδρομικά οι συνέπειες της
αρχαιοφιλίας που προκάλεσε η στροφή των Ευρωπαίων στον νεοκλασικισμό. Τέλος η
τέταρτη ενότητα πραγματεύεται τις πρακτικές ανάδειξης, διεκδίκησης και διαχείρισης της

104
ΚΛΑΣΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ

ελληνικής πολιτισμικής κληρονομιάς, στα πλαίσια της αναγνώρισης της ως καθοριστικού
παράγοντα στη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας.

Η διδασκαλία της Τέχνης ως μέσο ανάπτυξης της πολλαπλής νοημοσύνης

Στυλιανή Μπάρτζου, Εκπαιδευτικός, Υποψήφια Διδάκτωρ

Στόχο του συγκεκριμένου πονήματος αποτελεί η ανάδειξη της σημασίας και της
δυνατότητας της διδασκαλίας της τέχνης για την ανάπτυξη της πολλαπλής νοημοσύνης του
Howard Gardner. Αρχικά η ανάπτυξη της λογικομαθηματικής νοημοσύνης επέρχεται με την
έμφαση στο σχέδιο και τη γραμμή, αυτονόητα στην αρχιτεκτονική και γλυπτική, αλλά και
στη ζωγραφική η προοπτική απαιτεί ανάλογες δεξιότητες, ενώ παράλληλα καλλιεργείται η
χωρική νοημοσύνη. Συχνά στην ιστορία της τέχνης καλλιτεχνικά ρεύματα καλλιεργούν τη
λογική μέσω του σχεδίου και της γραμμής, ενώ άλλα σε σχέση αντιθετικής συνύπαρξης ή
διαδοχής με τα προηγούμενα, δίνουν έμφαση στο συναίσθημα με κυρίαρχο μέσο το χρώμα.
Η αναφορά στο χρώμα συμβάλλει στην ανάπτυξη της μουσικής νοημοσύνης μέσω της
συναισθησίας, η οποία προωθεί την αντίληψη για ένα ολοκληρωμένο έργο τέχνης.
Επιπλέον η Ιστορία της Τέχνης συνδέεται με τη γλωσσική νοημοσύνη καθώς σύμφωνα με τη
θέση του Ορατίου «ut pictura poesis» η γλώσσα και η ζωγραφική, για να εκφράσουν ιδέες,
χρησιμοποιούν ανάλογα μέσα, λέξεις και χρώματα ή σχήματα, ενώ οι μέθοδοι της
περιγραφής και της αφήγησης αφορούν και τις δύο διαδικασίες.
Η τέχνη ως μέσο επικοινωνίας και έκφρασης κοινωνικών προβληματισμών συμβάλλει
στην ανάπτυξη της διαπροσωπικής νοημοσύνης, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί τρόπο
διαχείρισης, έκφρασης και αποτύπωσης του ψυχικού κόσμου του καλλιτέχνη. Η τελευταία
συνδέεται με τα μοντερνιστικά κινήματα λόγω της υποκειμενικότητας του βιώματος,
εμφανή κυρίως στον 20ο αιώνα, ενώ παράλληλα η Action Painting και η ευρωπαϊκή εκδοχή
της, η art gestuel, αποσκοπώντας στην ψυχική εκτόνωση μέσω της διαδικασίας παραγωγής
έργου τέχνης καλλιεργούν την κιναισθητική νοημοσύνη. Τέλος η οικολογική διαχείριση των
απορριμμάτων ή ακατέργαστων υλικών με καλλιτεχνικούς στόχους στην arte povera
συμβάλλει στην ανάπτυξη της οικολογικής ή νατουραλιστικής νοημοσύνης. Επομένως για
τη σφαιρική ανάπτυξη του ατόμου η αισθητική αγωγή αποτελεί σημαντικό και
αποτελεσματικό γνωστικό πεδίο, η ένταξη του οποίου στην εκπαιδευτική διαδικασία
αποτελεί ζητούμενο.

105
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Cultural travelling betweeen Greece and China
(πολιτιστικό ταξίδι μεταξύ Ελλάδας-Κίνας)

Ιωάννης Σταθογιάννης, Αν. Καθηγητής Εικαστικών στην Πρωτοβάθμια και Δευτ. Εκπαίδευση

Το αρχέγονο ελληνικό σύμβολο του Μαιάνδρου έγινε το αντικείμενο παρατήρησης για
την συγγραφή του βιβλίου Cultural Traveling between Greece and China (Πολιτιστικό ταξίδι
μεταξύ Ελλάδας Κίνας). Η συγγραφική αυτή προσπάθεια παρουσιάζει σε ένα βιβλίο-
λεύκωμα γνωστούς μύθους, ήρωες και ιστορικά πρόσωπα, αλλά και τα ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά των δυο αρχαίων πολιτισμών που στην ουσία δεν συναντήθηκαν ποτέ αλλά
παρουσιάζουν κάποιες ομοιότητες. Αυτό το βιβλίο είναι ένα μέσο παρατήρησης, ένα
παράθυρο στον κόσμο της Κίνας, το οποίο αν και σε εμάς φαίνεται τόσο διαφορετικό και
εξωτικό, έχει πάρα πολλές προσλαμβάνουσες και κοινά στοιχεία στους δυο φαινομενικά
διαφορετικών αλλά στην ουσία τόσο όμοιων πολιτισμών της Ελλάδας και Κινάς. Απώτερος
σκοπός του είναι η διάσωση των ελληνικών μύθων και η διασπορά τους σε τρίτες χώρες,
όσο και η διάδοση του άγνωστου ως προς τη Δύση Κινέζικου πολιτισμού, οι οποίοι θα
αποτελέσουν εκπαιδευτικό μέσο μεταφοράς ανθρωπιστικών μηνυμάτων σημαντικό της
κοινωνικής και ανθρωπιστικής κρίσης. Στο βιβλίο έχουν μελετηθεί και αναπτυχθεί νέες
τεχνικές σχεδίασης και εικονογράφησης με δυτικό τρόπο σκέψης και συνταίριασμα της
ανατολίζουσας νοοτροπίας. Σ’ αυτήν την εισήγηση θα αναλυθούν κάποιοι μύθοι των δυο
πολιτισμών που εμφανίζουν ομοιότητες. Θα γίνουν αναφορές στις έννοιες της φαντασίας
και του μύθου, θα μελετηθεί η μεθοδολογία της εικονογράφησης με τα νέα τεχνολογικά
μέσα, καθώς και η συγκριτική μέθοδος που μπορεί να οριστεί: ως η προσπάθεια
κατανόησης ενός κοινωνικοπολιτιστικού φαινομένου διαμέσου της αντιπαραβολής των
διάφορων καταστάσεων μέσα στις οποίες εμφανίζεται.

106
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ, ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ,
ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ

Η χρήση της μουσικής στο σύγχρονο σχολείο:
H περίπτωση του μαθήματος των μαθηματικών. (Βιβλιογραφική προσέγγιση)

Χρυσάνθη Αυλωνίτου, Καθηγήτρια μουσικής ΠΕ 16.01- Υπ.Διδάκτωρ Παν/μιου Αθηνών

Το μάθημα των μαθηματικών σε πολλές περιπτώσεις αντιμετωπίζεται αρνητικά από το
παιδί. Η μουσική μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο για την μεταβολή της αρνητικής διάθεσης
του παιδιού προς τα μαθηματικά σε θετική καθώς και τη βελτίωση των επιδόσεων του σε
αυτό. Εξάλλου, γενικότερα η μουσική στην εκπαίδευση θεωρείται ότι μπορεί να συμβάλλει
στην κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού, να το ωθήσει στη συνεργασία, να διευρύνει τους
ορίζοντες του και συνεπώς να το κάνει πιο δεκτικό σε νέα ερεθίσματα. Αυτό μπορεί να
συμβάλλει και στη γνωστική του ανάπτυξη αφού η μουσική βοηθά το παιδί να αναπτύξει
την κριτική του σκέψη, την φαντασία του, τη συναισθηματική του νοημοσύνη και μία σειρά
άλλων χαρακτηριστικών που θα το βοηθήσουν κατά τη διάρκεια των διεργασιών μάθησης,
ειδικά στην περίπτωση των μαθηματικών.

Ο ρόλος της γονεϊκής εμπλοκής στα κίνητρα των μαθητών για μάθηση
στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Αθανάσιος Κατσούλης, Υποψήφιος διδάκτωρ

Μια επιλογή σύγχρονων πλαισίων σκέψης πρόσφατα συλλέχθηκε μαζί και μετρήθηκε
ποσοτικά. Αν και τα κίνητρα μάθησης δεν είναι μια νέα ιδέα, ο ερευνητής ωστόσο εστίασε
σε αυτά, καθώς εξακολουθούν να αποτελούν ένα βασικό θέμα στο εκπαιδευτικό μας
σύστημα. Η παρούσα εργασία περιγράφει την έρευνα που διεξήχθη σε τρία σχολεία
δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Αθήνας-με Έλληνες και αλλοδαπούς μαθητές-
προκειμένου να απαντήσει στο αν η συμμετοχή των γονέων τους επηρέασε τα κίνητρά τους

107
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

για μάθηση και όχι εξερευνώντας τη γονεϊκή εμπλοκή καθεαυτή ως κίνητρο μάθησης. Το
δείγμα αποτελούνταν από 120 μαθητές της Γ’ γυμνασίου (62 αγόρια, 58 κορίτσια).Οι γονείς
και οι εκπαιδευτικοί ενημερώθηκαν για αυτή την έρευνα και συνεργάστηκαν πλήρως, με τη
συμβολή τους να είναι η άδεια στους μαθητές να συμπληρώσουν ένα προσαρμοσμένο
στους δείκτες της ελληνικής πραγματικότητας ερωτηματολόγιο. Έμφαση δόθηκε σε αβίαστο
κλίμα απαντήσεων, καθώς και στην ανωνυμία και εμπιστευτικότητα αυτών.
Προσεγγίστηκαν επίσης επιστημονικά συσχετίσεις μεταξύ διαφορετικών στυλ γονέων και
στόχων, ερμηνεύοντας έτσι έννοιες όπως ο ψυχολογικός έλεγχος, η άνευ όρων αποδοχή και
ο προσανατολισμός έργου ή αποφυγής. Μετά από αποκωδικοποίηση των αποτελεσμάτων
μέσω SPSS στον υπολογιστή, βρέθηκε τελικά ότι εκείνοι οι μαθητές πραγματικά υπήρξαν
σταδιακά επηρεασμένοι από το οικογενειακό τους περιβάλλον. Θετικός αντίκτυπος στην
συμπεριφορά τους είχε να κάνει με λιγότερη πίεση και αυξημένη ικανότητα για
ισορροπημένες σχολικές αποφάσεις, ενώ στα αρνητικά συγκαταλέγονται χαμηλή
αυτοπεποίθηση και σχολική επίδοση. Το φύλο υπήρξε άλλη μια βαρυσήμαντη παράμετρος
στην έρευνα αυτή, καθώς αγόρια και κορίτσια δεν αντέδρασαν παρόμοια. Τα κορίτσια
αποδείχτηκε ότι δεν αντέχουν την πίεση, όμως προσδοκούν την αγάπη και φροντίδα των
γονέων ταυτοχρόνως. Αντιθέτως, τα αγόρια βρέθηκε να είναι λιγότερο συναισθηματικά
εξαρτημένα και περισσότερο προσανατολισμένα σε πιο απαιτητικές εργασίες. Εντούτοις,
και τα 2 φύλα επιζητούσαν την προσοχή των γονέων προς επίρρωση των στόχων τους.
Επομένως, η οικογένεια είχε επιρροή στους παρόντες μαθητές γυμνασίου, όμως για
γενικεύσεις απαιτείται πολύ μεγαλύτερο δείγμα.

Μεταμορφώνοντας την μαθησιακή διαδικασία:
η δημοκρατική εκπαίδευση και τα ελευθεριακά σχολεία
ως πρόταση για την ανάπτυξη και την κοινωνική αλλαγή

Δέσποινα Λιμνιωτάκη, Ψυχολόγος

Όσο ρομαντικοί κι αν είμαστε σαν άτομα - νοσταλγοί της εποχής που ο δάσκαλος
απολάμβανε τον αμέριστο σεβασμό της τοπικής κοινωνίας για την ικανότητά του να
επιβάλλει την πειθαρχία και την στείρα απομνημόνευση - οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι
η εκπαιδευτική διαδικασία έχει αλλάξει προς το καλύτερο σε σχέση με το παρελθόν. Ο
εκπαιδευτικός δεν είναι πια ο μοναδικός ρυθμιστής της γνώσης. Αντιθέτως, ο μαθητές
έχουν από καιρού αναλάβει ενεργητικό ρόλο. Τα προγράμματα που προτείνονται
παγκοσμίως από τους επιστήμονες της Παιδαγωγικής, της Κοινωνιολογίας και της
Ψυχολογίας ενθαρρύνουν τη συμμετοχή, αναγνωρίζουν διαφορετικά στυλ μάθησης,
παρέχουν ευκαιρίες εξατομικευμένης διδασκαλίας, φτιάχνουν γέφυρες πολυπολιτισμικών
ανταλλαγών, δημιουργούν κοινότητες. Όλα αυτά είναι ενεργητική μάθηση που βρίσκει το
καλύτερο έδαφος για να δρέψει καρπούς μέσα από την οργανωτική πρόταση που ακούει

108
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ, ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ

στο όνομα «δημοκρατική εκπαίδευση». Με έμφαση στην αυτενέργεια του ατόμου και
όχημα την ισότητα, η δημοκρατική εκπαίδευση δίνει στα νέα παιδιά τη δυνατότητα να
διδαχθούν από την εμπειρία, να έχουν μια διεπιστημονική προσέγγιση στα γνωστικά
αντικείμενα που διδάσκονται στο σχολείο και να σχεδιάσουν από κοινού το πρόγραμμα
που θα οδηγήσει στην προσωπική τους καλλιέργεια αλλά και στην ανάπτυξη του ευρύτερου
περιβάλλοντος. Τα σχολεία που προκύπτουν μέσα από αυτή τη διαδικασία, βοηθούν στη
στήριξη και στην αυτονόμηση των μαθητών μέσα στο γενικότερο κοινωνικό σύνολο.
Παρόλο το αυξημένο ενδιαφέρον γονέων, εκπαιδευτικών και επιστημόνων για τα
ελευθεριακά σχολεία, το ελληνικό σύστημα δεν επιτρέπει τη δημιουργία δημοκρατικών
δομών εκπαίδευσης. Η παρούσα μελέτη κάνει μια αναφορά στις αρχές και στις κυριότερες
τάσεις που εμφανίζονται ανά τον κόσμο σε σχέση με την ελευθεριακά εκπαίδευση και
προτείνει αυτό το διαφορετικό μοντέλο θεώρησης της μαθησιακής διαδικασίας ως πρόταση
για την γενικότερη ανάπτυξη της χώρας και την επίτευξη των πολυπόθητων αλλαγών στην
παιδεία και στην κοινωνία.

Η συναισθηματική νοημοσύνη ως προϋπόθεση διαμόρφωσης παιδαγωγικού
κλίματος και αποτελεσματικότητας του εκπαιδευτικού έργου

Ελένη Μαράκη, Σχολική Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης

Είναι αποδεκτό ότι οι συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις που επιτελούνται στο σχολικό
περιβάλλον επηρεάζουν θετικά και αρνητικά τον ψυχισμό των μικρών παιδιών και
συμβάλλουν καθοριστικά στην ενήλική ζωή τους. Οι εκπαιδευτικοί κατά της διαδικασία της
μάθησης είναι υπεύθυνοι όχι μόνο για τη διανοητική ανάπτυξη των μαθητών αλλά και για
τη συναισθηματική τους υποστήριξη. Ο τρόπος που χειρίζονται τόσο τα δικά τους
συναισθήματα όσο και των άλλων, η καλή και ισορροπημένη ψυχολογική και
συναισθηματική τους κατάσταση, βρίσκονται σε άμεση συνάρτηση με τη διαμόρφωση ενός
ισορροπημένου παιδαγωγικού κλίματος μέσα στην τάξη. Τα μηνύματα που εκπέμπονται
την ώρα της διδασκαλίας και όχι μόνο, επηρεάζουν την ποιότητα της μάθησης καθώς και
την επικοινωνία με τους μαθητές. Η ενδυνάμωση των κοινωνικών και συναισθηματικών
δεξιοτήτων βοηθά εκπαιδευτικούς και μαθητές να συμπεριφέρονται με υπευθυνότητα και
να αναπτύσσουν θετικές σχέσεις, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού
έργου και της σχολικής επίδοσης. Στη παρούσα μελέτη γίνεται επισκόπηση των σύγχρονων
θεωρητικών προσεγγίσεων για τη σχέση της συναισθηματικής νοημοσύνης και της
επαγγελματικής ικανοποίησης των εκπαιδευτικών, το ρόλο της στις αντιδράσεις και στη
συμπεριφορά που αναπτύσσουν, τους παράγοντες που την επηρεάζουν και τη συμβολή της
στην αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού έργου. Στην εργασία αυτή επιδιώκεται να
αναδειχθεί η ανάγκη ενίσχυσης της κοινωνικής και συναισθηματικής αγωγής στην
εκπαίδευση, σήμερα που οι κοινωνικές αλλαγές απαιτούν άτομα με ιδιαίτερα

109
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ανεπτυγμένες τις συναισθηματικές και κοινωνικές δεξιότητες αλλά και να προτείνει
τρόπους παρέμβασης για την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης στη σχολική
κοινότητα.

Διερεύνηση της σχέσης της θεωρίας του νου με τη γονεϊκή τυπολογία
και την ενσυναίσθηση στη σχολική ηλικία

Ελένη Μπελιβανάκη, Εκπαιδευτικός

Στόχος της παρούσας μελέτης αποτέλεσε η διερεύνηση της σχέσης της θεωρίας του νου
με τη γονεϊκή τυπολογία και την ενσυναίσθηση στη σχολική ηλικία. Ηλικία, για την οποία
έχουν ελάχιστα μελετηθεί, σε σχέση με τη προσχολική, οι παράγοντες που επηρεάζουν την
ανάπτυξη της θεωρίας του νου, σε διεθνές και εγχώριο επίπεδο. Επιμέρους στόχος
αποτέλεσε η διερεύνηση πιθανών σχέσεων ανάμεσα στις ανεξάρτητες μεταβλητές της
έρευνας.
Στην έρευνα συμμετείχαν 87 παιδιά ηλικίας 6-11 ετών και οι μητέρες τους. Στα παιδιά
αξιολογήθηκε η θεωρία του νου με έργο ανώτερης τάξης της θεωρίας του νου και η
ενσυναίσθηση, μέσω κλίμακας αυτοαναφοράς για την ενσυναίσθηση. Η γονεϊκή τυπολογία
των μητέρων αξιολογήθηκε μέσω του ερωτηματολογίου για την αξιολόγηση της Ελληνίδας
μητέρας.
Τα αποτελέσματα ανέδειξαν σχέση ανάμεσα στη θεωρία του νου των παιδιών και την
ενσυναίσθηση, παρόλα αυτά, η σχέση έπαψε να είναι στατιστικά σημαντική, μετά τον
έλεγχο της ηλικίας. Δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική σχέση ανάμεσα στη θεωρία του
νου και τη γονεϊκή τυπολογία, παρά μόνο ενδείξεις που χρίζουν περαιτέρω διερεύνησης.
Θετικός παράγοντας πρόβλεψης, τόσο για τις επιδόσεις των παιδιών στο έργο της θεωρίας
του νου, αλλά και για τη χρήση νοητικών όρων (mental state talk) στις σωστές αιτιολογήσεις
τους στο έργο, όσο και για στη κλίμακα της ενσυναίσθησης, αποτέλεσε η ηλικία.
Επιπρόσθετα, η ηλικία των παιδιών εμφάνισε θετική συσχέτιση με την αυταρχική γονεϊκή
τυπολογία και αρνητική με την υποστηρικτική γονεϊκή τυπολογία, δείχνοντας πως και όσο
πιο μικρή ήταν η ηλικία των παιδιών, τόσο λιγότερο αυταρχικές και περισσότερο
υποστηρικτικές ήταν οι μητέρες τους.
Η έρευνα συμπεραίνει πως η θεωρία του νου και η ενσυναίσθηση ακολουθούν
εξελικτική πορεία στη σχολική ηλικία και αναδεικνύει τις δυνατότητες ενδυνάμωσης τους.
Τέλος, καταλήγει σε προτάσεις για πρακτικές εφαρμογές και προτάσεις για περαιτέρω
διερεύνηση της σχέσης της θεωρίας του νου με την ενσυναίσθηση και τη γονεϊκή τυπολογία
στη σχολική ηλικία.

110
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ, ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ

Ανάπτυξη συναισθηματικής νοημοσύνης

Δημήτριος Ξηντάρας, Δ/ντης ιδ. σχ.,εκπαιδευτικός ΠΕ70, Κοινωνιολόγος, Συγγραφέας

Είναι πλέον επιστημονικά και κοινωνικά τεκμηριωμένη η σημασία της Συναισθηματικής
Νοημοσύνης (E.Q.) στη ζωή, την εξέλιξη και την επιτυχία των παιδιών.
Στην εισήγηση, αφού οριοθετείται η σχετική έννοια, παρουσιάζονται οι λόγοι που η
προσπάθεια ανάπτυξης της Συναισθηματικής Νοημοσύνης δίνει εξαιρετικά εφόδια στα
παιδιά. Επίσης, υπό το πρίσμα μιας ψυχαναλυτικής προσέγγισης, εξηγείται πώς
απομακρύνεται ο κίνδυνος από μελλοντικές νευρώσεις ή και ψυχώσεις. Στη συνέχεια
αναπτύσσονται οι στόχοι ενός προγράμματος Ανάπτυξης της Συναισθηματικής Νοημοσύνης
στο Σχολείο. Κάποιοι από τους Στόχους είναι: καλύτερη διαχείριση σχέσεων με αύξηση της
έγνοιας των παιδιών μεταξύ τους, έλεγχος του θυμού, περισσότερη ενσυναίσθηση,
λιγότερες διασπαστικές ενέργειες στις ομάδες, λιγότερο κοινωνικό άγχος. Οι μαθητές
γίνονται: πιο καλοί ακροατές, πιο επικοινωνιακοί, πιο "κοινωνικοί" και εναρμονισμένοι σε
ομάδες, πιο δημοκρατικοί στη συναναστροφή τους με τους άλλους. Κατόπιν εξηγούνται οι
τρόποι που μπορεί να εφαρμοστεί μέσα στην εκπαιδευτική πράξη. Τελικά ένα τέτοιο
πρόγραμμα σηματοδοτεί ένα άλλο παράδειγμα Δασκάλου και Σχολείου.

Ο Ρόλος της Βιωματικής Παιδαγωγικής στην Ελληνική Εκπαίδευση.
Γενικές αρχές και εκπαιδευτικές πρακτικές

ΜΑΡΙΑ ΠΕΤΟΥΣΗ, M.Sc. Επιστήμες της Αγωγής (Θεωρία της Παιδείας και Αναλυτικά
Προγράμματα

Στην σύγχρονη Παιδαγωγική, ο επικοινωνιακός και βιωματικός χαρακτήρας της
εκπαίδευσης αποτελεί μια από τις κύριες διεθνής ερευνητικές προσπάθειες καθώς και μια
διεθνή στροφή της εκπαιδευτικής πολιτικής. Στόχος της παρούσας έρευνας ήταν να
διερευνήσει κατά πόσο, οι Βιωματικές δράσεις προσφέρουν τις κατάλληλες διδακτικές
πρακτικές και μεθοδολογίες για την καλύτερη οργάνωση και εφαρμογή των καινοτόμων
προγραμμάτων στην εκπαίδευση.
Επιπροσθέτως, μελέτησε την μεθοδολογία και τις παιδαγωγικές πρακτικές που μπορούν
να χρησιμοποιηθούν κατά την διαδικασία της Βιωματικής δράσης στα πλαίσια του
Αναλυτικού Προγράμματος της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

111
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ψυχο-εκπαίδευση και στρατηγικές διαχείρισης συναισθημάτων
μαθητών/σπουδαστών εντός του εκπαιδευτικού πλαισίου

Θεόδωρος Τσιριγώτης, Δρ. Ψυχολογίας, Διευθυντής σπουδών Ψυχολογικού Κέντρου Χανίων
Αναστάσιος Χαραλαμπάκης, Ψυχολόγος, Ιδρυτής Ψυχολογικού Κέντρου Χανίων

Σε μια κοινωνία που αλλάζει διαρκώς, η εκπαίδευση δείχνει να είναι αναγκαίο και
δομικό χαρακτηριστικό της κοινωνίας. Το σχολείο έρχεται να παίξει έναν δεύτερο γονικό
ρόλο στην ανάπτυξη των παιδιών. Πέρα από το γνωσιακό περιεχόμενο για να θεωρηθεί ένα
εκπαιδευτικό πρόγραμμα πετυχημένο οφείλει να "φωτίζει" και τη ψυχική υγεία των
εκπαιδευομένων. Μέσα από τις βασικές αρχές τις Λογικοθυμικής, η οποία όπως λέει και το
όνομά της στοχεύει στη διαχείριση συναισθημάτων και σκέψεων, οι συγγραφείς επιχειρούν
τους μαθητές/εκπαιδευόμενος τη καλύτερη διαχείριση των δικών τους συναισθημάτων
μέσα από μία δομημένη μέθοδο επεξεργασίας. Βασικός σκοπός αυτής της ανακοίνωσης
είναι η ανάδειξη τεχνικών διαχείρισης των συναισθημάτων από τους ίδιους τους μαθητές
αλλά και την απαραίτητη συμβολή των εκπαιδευτικών σε αυτή τη διαδικασία.

Οικογοκενειακό-θεραπευτικές παρεμβάσεις στη ΔΕΠ-Υ

Θεόδωρος Τσιριγώτης, Δρ. Ψυχολογίας, Διευθυντής σπουδών Ψυχολογικού Κέντρου Χανίων
Αναστάσιος Χαραλαμπάκης, Ψυχολόγος, Ιδρυτής Ψυχολογικού Κέντρου Χανίων

Οι επιπτώσεις της ΔΕΠ-Υ στην ανάπτυξη του παιδιού μπορεί να είναι μακροχρόνιες αν
δεν αντιμετωπιστούν σωστά και έγκαιρα. Οι περισσότερες επιπτώσεις σχετίζονται με τα
επακόλουθα προβλήματα στις κοινωνικές σχέσεις, στην σχολική επίδοση και τη
συναισθηματική ανάπτυξη. Σε ότι αφορά στις κοινωνικές σχέσεις μελέτες δείχνουν πως
παιδιά με ΔΕΠ-Υ εκλαμβάνονται από τους συνομηλίκους τους ως ντροπαλά ή ακοινώνητα.
Η επιθετική συχνά συμπεριφορά τους παίζει σημαντικό ρόλο στην απόρριψη από τους
συνομηλίκους και συνήθως παρουσιάζονται δυσκολίες στη σύναψη και διατήρηση φιλικών
σχέσεων και στην κοινωνικοποίηση του παιδιού. Στο σπίτι η συμπεριφορά των παιδιών με
ΔΕΠ-Υ οδηγεί συχνά σε σύγκρουση με τους γονείς και τα αδέρφια. Οι γονείς αισθάνονται
απόγνωση και δυσκολεύονται να κατανοήσουν την συμπεριφορά των παιδιών τους. Συχνά
χάνουν την υπομονή τους, συγκρούονται μαζί τους, τα επιπλήττουν ή επιβάλλουν τιμωρίες,
οι οποίες δεν έχουν μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Η υπερκινητικότητα αυξάνει την
ένταση των γονιών που προσπαθούν να την ελέγξουν χωρίς να το επιτυγχάνουν. η
εξάντληση της υπομονής εκφράζεται με ξεσπάσματα οργής, δυσανάλογα προς την αφορμή
εκ μέρους του παιδιού. Τα αισθήματα ενοχής ακολουθούν μοιραία. Η παρορμητικότητα και
η υπερκινητικότητα σε συνδυασμό με την απουσία αίσθησης κινδύνου θέτουν το γονιό σε
δίλημμα: αν τρέχει διαρκώς πίσω από το παιδί του θεωρείται υπερπροστατευτικός. Στόχος

112
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ, ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ

της συγκεκριμένης παρουσίασης είναι ν΄αναδειχθεί ένα νέο πλαίσιο αντιμετώπισης της
ΔΕΠ-Υ μέσα από την οικογένεια - οικογενειακή θεραπεία.

Η σχολική ψυχολογία ως μέσο παιδαγωγικής: Πως η ανάπτυξη της
συναισθηματικής νοημοσύνης γονέων, παιδιών κι εκπαιδευτικών επικουρεί
στη διαδικασία της μάθησης και της διαπαιδαγώγησης

Όλγα - Ευγενία Φιλίππου, Εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής

Αποτελέσματα εμπειρικών ερευνών και συμπεράσματα θεωρητικών προσεγγίσεων
βασισμένων σε μελέτες παιδαγωγικών ινστιτούτων και φορέων κάνουν λόγο για την ανάγκη
αναθεώρησης κι εκ βάθρων ανασύστασης των τρόπων προσέγγισης τόσο της παιδαγωγικής
όσο και των θεωριών της μάθησης.
Σημαντικά εργαλεία σε αυτό αναδεικνύονται οι θεωρίες της πολλαπλής νοημοσύνης, κι
ειδικότερα η ανάπτυξης της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης. Μέσω
αυτών ο κλάδος της σχολικής ψυχολογίας –στον οποίο υπάγονται- ανοίγει νέους δρόμους
κι ορίζοντες στην διδακτική.
Μάλιστα, η εφαρμογή της σε παιδιά είτε τυπικής ανάπτυξης είτε με αναπηρίες αλλά και
στους γονείς αυτών αποδεικνύει έμπρακτα την μεταξύ τους αλληλεπίδραση, και την
σημαντική σύνδεση γονέα και σχολείου στην εκπαίδευση. Έτσι, η χρησιμότητα της
ανάπτυξης της συναισθηματικής νοημοσύνης (EQ ή ΣΝ) κρίνεται αναγκαία όχι μόνο στα
παιδιά, αλλά και στους δυο βασικούς συντελεστές διαπαιδαγώγησης των αυτών: γονείς κι
εκπαιδευτικούς.
Στόχοι της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι να προαχθεί η συναισθηματική/ψυχική
υγεία του παιδιού και η πρόληψη προβλημάτων συμπεριφοράς
(παραβατικότητα/bullying/αυτοκτονίες) στην μαθητική κοινότητα , ώστε αφενός η
διδασκαλία να γίνει αποτελεσματικότερη, κι αφετέρου η διαπαιδαγώγηση γονιμότερη.
Η αλλαγή του χαρακτήρα και του ύφους υπάρχουσων προαιρετικών –και καθ’ όλα
θεωρητικών- δομών (σχολικά προγράμματα δραστηριοτήτων, σχολές γονέων, ομάδες
προσωπικής ανάπτυξης από τα κέντρα ψυχικής υγείας, σεμινάρια) σε επιβεβλημένες –
βιωματικές- θα αποτελέσει για παιδιά, γονείς κι εκπαιδευτικούς τη θεμέλια βάση της
ψυχικής αγωγής.
Επομένως, η εφαρμογή της σχολικής ψυχολογίας και της ανάπτυξης της ΣΝ (οικογένειας
& επαιδευτικών) επηρεάζουν μοιραία τη στάση και την συμπεριφορά των παιδιών και τη
βάση της, που δεν είναι άλλη από τη διαπαιδαγώγηση αυτών.
Εν κατακλείδι, αυτό το άρθρο αιτιολογεί και στηρίζει την αναγκαιότητα της
επιβεβλημένης συναισθηματικής εκπαίδευσης, προτείνοντας από ποιους πρέπει να γίνει
και κάτω από ποιες προϋποθέσεις χρειάζεται να εφαρμοστεί, μιας και η μεταξύ τους
αλληλεπίδραση είναι μοιραία για τη ζωή του εκάστοτε μαθητή και μετέπειτα πολίτη.

113
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Διερεύνηση των απόψεων των φοιτητών του προγράμματος Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. της
Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. του παραρτήματος Ηρακλείου Κρήτης γύρω από τη θεωρία της
βιωματικής μάθησης και των εφαρμογών της στην εκπαίδευση

Δέσποινα Χατζηδρόσου, Κοινωνική λειτουργός
Μαριάννα Τραβαγιάκη, Κοινωνική λειτουργός

Η παρούσα μελέτη επικεντρώνεται στη βιωματική μάθηση. Όπως διαπιστώθηκε από τη
μελέτη του θέματος, μέσω αυτής οι μαθητές κατέχουν ενεργότερο ρόλο, συμμετέχοντας σε
όλες τις φάσεις της διδασκαλίας. Μαθητές και εκπαιδευτικοί διαμορφώνουν και εξελίσσουν
τη διδασκαλία, χρησιμοποιώντας τις γνώσεις και τη σκέψη τους, καθώς συνεργάζονται
ισότιμα για την παραγωγή της γνώσης. Η βιωματική μάθηση είναι μια ιδιαίτερη διαδικασία,
με προοπτικές για τους μετέχοντες, αλλά σχετικά δύσκολη για τους συντονιστές-
εκπαιδευτικούς. Όμως, μέσα από επιμόρφωση και μέριμνα απ’ τους εκπαιδευτικούς μπορεί
να αποτελέσει εργαλείο, ώστε οι μαθητές να λάβουν εφόδια για τη ζωή τους, και να
κατακτήσουν τη μεταγνώση. Επομένως, αν χρησιμοποιηθεί ευρύτερα, μπορεί να δώσει
σημαντικά κοινωνικά αποτελέσματα.
Το δείγμα της έρευνας αποτελείται από 111 φοιτητές του προγράμματος Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. της
Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. του Ηρακλείου Κρήτης κατά το ακαδημαϊκό έτος 2015 -2016. Εργαλείο
συλλογής δεδομένων είναι το γραπτό ερωτηματολόγιο. Τα βασικότερα ερευνητικά
ερωτήματα εστιάζουν στις τεχνικές βιωματικής μάθησης που οι φοιτητές προτιμούν να
χρησιμοποιούν περισσότερο κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, στη στάση τους απέναντι
στη βιωματική μάθηση βάση διάφορων παραμέτρων και στις διαφορές των απόψεων
μεταξύ εκείνων που είχαν και εκείνων που δεν είχαν εμπειρία. Επίσης διερευνάται η χρήση
και η χρησιμότητα της βιωματικής μάθησης στην εκπαιδευτική διαδικασία, σύμφωνα με τις
γνώσεις και τις απόψεις των φοιτητών.
Βασικότερο συμπέρασμα της έρευνας αποτελεί το γεγονός πως η εφαρμογή
προγραμμάτων βιωματικής μάθησης στη διδασκαλία κερδίζει τους εκπαιδευτικούς και τους
μελλοντικούς εκπαιδευτικούς στην πάροδο των χρόνων, καθώς η στάση και η χρήση
βιωματικής μάθησης αυξάνεται και βελτιώνεται από τις παλαιότερες στις νεότερες έρευνες,
συμπεριλαμβανομένου και της παρούσας.

114
ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ,
ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διακυβέρνηση και Διαβούλευση:
Δύο άγνωστες έννοιες για το ελληνικό πολιτικό σύστημα

Νικόλαος Ζέρβας, Υπ. Διδάκτωρ Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διακυβέρνηση αποτελεί ένα σύγχρονο υπόδειγμα άσκησης δημόσιας εξουσίας. Σε
αυτό, πλην των παραδοσιακών οργάνων της κεντρικής διοίκησης, μετέχουν
αποκεντρωμένοι και αυτοδιοικητικοί θεσμοί, φορείς της ιδιωτικής οικονομίας, υπερεθνικοί
οργανισμοί και ενώσεις, καθώς και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών. Με πρότυπό
του τις μετατοπίσεις του κέντρου βάρους της εξουσίας από τους managers στα διοικητικά
συμβούλια ιδιωτικών ομίλων και εταιριών, που συναντώνται στη σύγχρονη εταιρική
διακυβέρνηση, το εν λόγω μοντέλο λήψης αποφάσεων και εφαρμογής πολιτικών άρχισε να
υιοθετείται στις Η.Π.Α. και μετέπειτα σε κράτη-μέλη της Ε.Ε. στα τέλη του 20ου αιώνα.
Σκοπός του είναι η εμπέδωση του δημιουργικού και γόνιμου διαλόγου κατά τον σχεδιασμό
και την υλοποίηση δημοσίων πολιτικών. Ο δε διάλογος κατά την χάραξη αντιστοίχων
πολιτικών αποκρυσταλλώνεται, κατά πάγια διεθνή πρακτική, σε διαδικασίες διαβούλευσης.
Εντούτοις, στην ελληνική πολιτεία οι εν λόγω διαδικασίες πάσχουν, παρεμποδίζοντας
την απέκδυση από τον στενό πυρήνα του κράτους του μονοπωλίου της εξουσίας του. Αντί
να προωθούν τη συμμετοχή και έτερων «μετόχων» (stakeholders) τόσο στον σχεδιασμό,
όσο και στην άσκηση δημοσίων πολιτικών, αποσκοπώντας στη νομιμοποίηση και στην
αποτελεσματική εφαρμογή τους, οι μορφές διαβούλευσης -ηλεκτρονική (στο
www.opengov.gr), κοινοβουλευτική, “κοινωνική”- στην Ελλάδα είτε είναι αμιγώς
προσχηματικές, είτε οριοθετούν τη συμμετοχή των εμπλεκόμενων παραγόντων ενός
δημοσίου προβλήματος. Συνεπεία τούτου ενθαρρύνονται φαινόμενα «αποτυχίας»
αμφότερων του κράτους και της ελεύθερης αγοράς, με ενδεικτικά παραδείγματα εκείνων
της «δυσκυβερνησίας» (ungovernability), της «μεταρρυθμιστικής κόπωσης» (reform
fatigue), της άνισης μεταχείρισης των πολιτών και της κατανεμητικής
αναποτελεσματικότητας. Γι’ αυτό και προκρίνεται αναλυτικά μέσω της εισήγησης η
υιοθέτηση ενός συστήματος «πραγματικής» διαβούλευσης μεταξύ όλων των εμπλεκομένων

115
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

φορέων κάθε δημοσίου προβλήματος. Σε αυτό αξιοποιούνται ταυτόχρονα ο οριζόντιος και
κάθετος, πολυμερής, διάχυτος, συμμετοχικός και αμιγώς διαβουλευόμενος συντονισμός.
Μάλιστα, για την αποτελεσματική λειτουργία αυτού προτείνονται ορισμένες καταστατικές
προϋποθέσεις, με χαρακτηριστικότερες την επανενεργοποίηση του απονεκρωμένου,
σήμερα, θεσμού του Υπουργικού Συμβουλίου, καθώς και την αξιοκρατική στελέχωση
θέσεων ευθύνης (λ.χ. Γενικών Γραμματειών) του κρατικού μηχανισμού.

116
ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΣΕΙΣ

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ
ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΣΕΙΣ

Συναισθηματική παιδεία:
η απάντηση σε μια εκπαίδευση που βρίσκεται σε κρίση

Χαρά Γκανέτσου, Εκπαιδευτικός
Βασιλική Τσούνη, Εκπαιδευτικός
Ιωάννης Αναστασόπουλος, Εκπαιδευτικός

Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να αναζητήσουμε κάποιο αποτελεσματικό τρόπο
μέσα από μια παιδεία που βρίσκεται σε κρίση έτσι ώστε να επαναπροσδιορίσουμε την
εκπαιδευτική διαδικασία και να επικεντρωθούμε σε μία εκπαίδευση με ευδιάκριτο
ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα. Είναι δεδομένο πια ότι η γνώση από μόνη της είναι στείρα
και παρότι επενδύονται υπέρογκα ποσά γι’αυτή, στην ουσία τα κοινωνικά προβλήματα
εντείνονται και η εγκληματικότητα, η επιθετικότητα και η κατάθλιψη μεγιστοποιούνται
επικίνδυνα. Γίνεται επιτακτική, λοιπόν, η ανάγκη για σχεδιασμό νέων εκπαιδευτικών
προγραμμάτων, όπου κεντρική θέση θα κατέχει ο άνθρωπος, οι ανάγκες του και το
δικαίωμά του να ζει μια αξιοπρεπή και ευτυχισμένη ζωή.
Είναι καιρός να δοθεί χώρος μέσα στο Αναλυτικό Πρόγραμμα ώστε να επιτυγχάνεται
συγχρόνως ή και πρωτίστως η ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης και ο άνθρωπος
να είναι ικανός να αποκτήσει γνώση του συναισθήματός του, έλεγχο αυτού και να οδηγηθεί
στην εξεύρεση κινήτρων για τον εαυτό του με σκοπό να προσεγγίσει τον εαυτό του αλλά και
τον άνθρωπο δίπλα του..
Η διαδικασία αυτή θα τον οδηγήσει επίσης σε αυξημένη ενσυναίσθηση αφού
κατανοώντας το διπλανό του, το φίλο του, το συμμαθητή του, τον διαφορετικό από αυτόν
γίνεται καλύτερος διαχειριστής των σχέσεών του και των συγκρούσεων στην καθημερινή
του ζωή. Με τη χαρτογράφηση των συναισθημάτων του γίνεται περισσότερο εφικτή η
διαχείριση καταστροφικών συναισθημάτων όταν αυτά διαταράσσουν την ισορροπία ,
διαστρεβλώνουν την αντίληψη και επηρεάζουν τις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας.
Το αποτέλεσμα θα είναι μέσα από μια εκπαίδευση στοχευμένη στο να ενισχύει τα
θετικά σημεία της προσωπικότητας, ο άνθρωπος να βιώνει θετικά συναισθήματα, να

117
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

βελτιώνει και να εμπλουτίζει το ρεπερτόριο των σκέψεών και πράξεων που μπορεί να
χρησιμοποιήσει όταν αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της ζωής, διευρύνοντας το πεδίο
εναλλακτικών λύσεων. Έτσι δε βρίσκεται ποτέ σε αδιέξοδο και με την πλήρη εναρμόνιση
του συναισθήματος με τη σκέψη μπορεί να επιλέξει να ζήσει ευτυχισμένος στο μέτρο του
δυνατού.

Η δημοκρατία εγγυάται τη λήψη ορθών αποφάσεων?

Νικόλαος Κοσμαδάκης, Πολιτικός Επιστήμονας-Μεταπτυχιακός Φοιτητής Βιοηθικής

Μία από τις κοινής αποδοχής πολιτικές εκτιμήσεις της εποχής μας είναι πως η
δημοκρατία είναι το καλύτερο πολίτευμα. Οι πολίτες των δημοκρατικά ευνομούμενων
κοινωνιών αντιλαμβάνονται το πολίτευμά τους ως μία άριστη μορφή διακυβέρνησης ,
καθώς εγγυάται αξίες (όπως :η ισοτιμία, η ελευθερία ) που κανένα άλλο πολίτευμα δεν
μπορεί να ορίσει. Ένεκα των θετικών αυτών χαρακτηριστικών που διαθέτει ένα
δημοκρατικό πολίτευμα, οι πολίτες αποδέχονται άκριτα πως η δημοκρατία οδηγεί σε ορθές
αποφάσεις. Υπάρχει ταύτιση μεταξύ δημοκρατίας και ορθών αποφάσεων. Είναι, όμως,
όντως έτσι; Και αν η δημοκρατία δεν οδηγεί σε ορθές αποφάσεις;
Για να εξεταστεί το παραπάνω ερώτημα, πρέπει να ανατρέξουμε στον Αμερικανό
πολιτικό φιλόσοφο John Rawls, ο οποίος συστηματοποίησε στη Θεωρία της Δικαιοσύνης
την «αναστοχαστική ισορροπία». Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή, πρέπει να ξεκινήσουμε από
τις κρίσεις των ανθρώπων που οι ίδιοι τρέφουν βεβαιότητα και σιγουριά για εκείνες.
Ύστερα, πρέπει να ανακαλύψουμε τις αρχές εκείνες που δημιουργούν αυτές τις κρίσεις και ,
σε τελικό στάδιο, πρέπει να τις εντάξουμε σε ένα κύκλο ερωτημάτων. Το αποτέλεσμα , τις
περισσότερες φορές, είναι η αναπροσαρμογή ή ακόμα και η κατάργηση των υφιστάμενων
πεποιθήσεων μας, που τις θεωρούμε δεδομένες.
Μέσα από την εργασία, θα προσπαθήσω με βάση τη συγκεκριμένη μέθοδο να εξετάσω
εάν η δημοκρατία όντως οδηγεί σε ορθές αποφάσεις για την κοινωνία, μελετώντας την
εγγενή της διαδικασία αλλά και προβαίνοντας σε μια εργαλειακή αποτίμηση. Στο πλαίσιο,
αυτό θα αξιολογηθεί και εάν η δημοκρατία ,ως ένα αξιακό σύστημα, μπορεί να έρθει σε
αντιπαράθεση με βασικές της αξίες: όπως η αυτονομία των πολιτών , αλλά και η ελευθερία
(είτε αρνητική είτε θετική)

Μεγάλοι και μικροί ή οι κοινωνικές διακρίσεις στον «Ερωτόκριτο»

Μαρία Λιναρίτη, Καθηγήτρια φιλόλογος

Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να διατρέξει τον "Ερωτόκριτο" αναζητώντας
κειμενικές ενδείξεις, που αποκαλύπτουν τις κοινωνικές διακρίσεις, όπως οι ίδιοι οι

118
ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΣΕΙΣ

πρωταγωνιστές του αναγνωρίζουν με τα λόγια και τη συμπεριφορά τους. Συγκεκριμένα
διατρέχει στίχους, όπου η διαφορά κοινωνικής θέσης των δύο πρωταγωνιστών εκφράζεται
με τη χρήση των αντωνύμων επιθέτων «μεγάλος-μικρός παρακολουθεί πώς εξελίσσεται η
διαφορά αυτή και μελετά τη θέση που κρατά ο ποιητής απέναντι στο θέμα, επιχειρώντας
να την εντάξουμε στο κοινωνικό-οικονομικό και ευρύτερα ιδεολογικό πνεύμα της εποχής. Η
μελέτη μας οδήγησε σε δύο βασικά συμπεράσματα: Η "λύση" της μυθιστορίας, σχετίζεται
αφ΄ ενός με τις εξελίξεις σε κοινωνικοοικονομικό επίπεδο στη βενετοκρατούμενη Κρήτη και
τις διεκδικήσεις της ανερχόμενης αστικής τάξης και αφ΄ ετέρου με τις ουμανιστικές
αντιλήψεις του δημιουργού της μυθιστορίας, ο οποίος γράφει μέσα στο πλαίσιο της
Κρητικής Αναγέννησης, «εκμεταλλευόμενος» το κύμα εκείνο της δημιουργικής ενέργειας
που ξεχύθηκε προς όλες τις κατευθύνσεις κατά τον 15ο και 16ο αιώνα. Η μελέτη
αναδεικνύει έναν καινούργιο κόσμο που αναδύεται: αυτόν που διεκδικεί την ευτυχία του
πέρα από τις κοινωνικές συμβάσεις και την εξ΄αίματος καταγωγή και το σημαντικότερο, ότι
και ο δημιουργός του έργου, βενετοκρητικός ευγενής, βλέπει με συμπάθεια την εξέλιξη
αυτή.

«Το συναίσθημα της λύπης» Μια γλωσσολογική ερμηνεία μέσα από τη χρήση
εννοιολογικών μεταφορών σε λογοτεχνικά και δημοσιογραφικά κείμενα

Μαρία Λιναρίτη, Καθηγήτρια φιλόλογος

Η παρούσα εργασία αποτελεί μια απόπειρα προσέγγισης και ερμηνείας του
συναισθήματος της λύπης μέσα από ένα σύνολο παραδειγματικών και συνταγματικών
σχέσεων που μελετήθηκαν με τη βοήθεια των εννοιολογικών μεταφορών, όπως αυτές
εντοπίζονται σε επιλεγέν σώμα λογοτεχνικών και δημοσιογραφικών κειμένων. Στόχος της
εργασίας ήταν να μελετήσουμε και να ερμηνεύσουμε το συναίσθημα της λύπης και των
συνωνύμων της, τις ποικίλες αποχρώσεις και πιθανές διαβαθμίσεις που αυτό αποκτά, μέσα
από τη λειτουργία των εννοιολογικών μεταφορών, όπως αυτές ορίζονται από τη γνωσιακή
γλωσσολογία. Η εννοιολογική μεταφορά ορίζεται ως ένας γνωσιακός μηχανισμός
κατανόησης αφηρημένων όρων με διακριτικούς, συγκεκριμένους όρους της καθημερινής
ανθρώπινης εμπειρίας, συνδέοντας τη σκέψη με τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά .
Με την ανάλυση τους, επιχειρήσαμε να συγκρίνουμε τον τρόπο που αυτές λειτουργούν στα
δυο διαφορετικά είδη κειμένων, λογοτεχνικά και δημοσιογραφικά, και καταλήξαμε στο εξής
συμπέρασμα: οι εννοιολογικές μεταφορές και ειδικά εκείνες που εννοιοποιούν
συναισθήματα, αποτελούν για τους ομιλητές καθημερινές αξίες: όλοι μας σκεφτόμαστε και
εκφραζόμαστε με αυτούς και δι’ αυτών, χωρίς να συνειδητοποιούμε τη μεταφορική τους
λειτουργία. Η σημασία λοιπόν της μελέτης έγκειται στον διαφορετικό τρόπο προσέγγισης
του συγκεκριμένου συναισθήματος με όρους της γνωσιακής γλωσσολογίας, που
μετατρέπουν τη φαντασιακή λογική και τη δημιουργικότητα του μη κυριολεκτικού λόγου,
σε συλλογική εννοιολογική κατάκτηση και ασυνείδητο τρόπο επικοινωνίας.

119
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Φιλοσοφία για παιδιά: Μία σύγχρονη παιδαγωγική πρόταση

Βασιλική Πολυκάρπου, Προπτυχιακή φοιτήτρια ΜΙΘΕ (ΕΚΠΑ)

Αποτελεί η φιλοσοφία ένα ωφέλιμο μεθοδολογικό εργαλείο για την εκπαίδευση; Και αν
ναι, πως είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί η επαφή των παιδιών με το αντικείμενο της
φιλοσοφίας; Ποια είναι τα οφέλη αυτής της διαδικασίας; Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης
εισήγησης θα γίνει η απόπειρα να απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα, μέσα από την
πρόταση που παρουσιάζει το αποκαλούμενο κίνημα της «φιλοσοφίας για παιδιά». Πιο
συγκεκριμένα, θα επισημανθούν βασικές θέσεις και σύγχρονες θεωρίες που στόχο έχουν
την εξοικείωση με τη φιλοσοφία στο χώρο της εκπαίδευσης από μικρή ηλικία.
Ήδη από τις απαρχές του κινήματος το 1970, με τον Matthew Lipman, χαρτογραφήθηκαν
οι βασικοί στόχοι και τα αιτήματα αυτού του νέου κλάδου, ο οποίος αναπτύσσεται
σταδιακά έκτοτε. Θα γίνουν αναφορές σε θέσεις συγγραφέων όπως, η Joanna Haynes, ο
Matthew Lipman, ο Gareth Matthews και η Ann Margaret Sharp. Συμπληρωματικά, θα
επισημανθούν ορισμένες απόπειρες υλοποίησης εγχειρημάτων σχετικών με τη φιλοσοφία
για παιδιά. Τέλος, θα διερευνηθεί το αν και κατά πόσο, θα μπορούσε η φιλοσοφία για
παιδιά να αποτελέσει μία πρόταση σύγχρονης εκπαιδευτικής πολιτικής και σε τι είδους
πλαίσιο μία τέτοια ιδέα μπορεί να υλοποιηθεί.

H συμβολή της προσωκρατικής φιλοσοφίας στην καλλιέργεια της κριτικής
και της δημιουργικής σκέψης των μαθητών

Γεράσιμος Ρεντίφης, Δρ Φιλοσοφικής Ε.Κ.Π.Α.

Το αίτημα της ανθρώπινης ευδαιμονίας και η επιδίωξη μιας πληρέστερης και
ουσιαστικότερης ανθρώπινης ζωής στη Γη συνιστά ίσως ένα πρόβλημα πολύ άμεσο και
σημαντικότερο από οποιοδήποτε άλλο. Η φιλοσοφία για να είναι συνεπής με τον εαυτό της
θα πρέπει να είναι φιλοσοφία της ζωής, όχι ενός μέρους της, αλλά του όλου της ζωής του
ανθρώπου. Η φιλοσοφία νοείται ως η επιστήμη, η οποία αποδέχεται ως κύριο έργο της τό
δοῦναι και δέχεσθαι λόγον και παραπέρα προχωρεί, αφού πρώτα χρησιμοποιήσει, εκτός
των άλλων, την ανάλυση (διαίρεση) και τη σύνθεση (συναγωγή) των εννοιών, σε προβολή
προτύπων, σε διασαφήσεις, σε λύσεις προβλημάτων και ζητημάτων. Στο πλαίσιο αυτό στην
παρούσα ανακοίνωση θα εστιάσουμε την προσοχή στον τρόπο κατά τον οποίο η
προσωκρατική φιλοσοφία δύναται να συμβάλλει στην ανάπτυξη της κριτικής και
δημιουργικής σκέψης των μαθητών.
Έχοντας ως φιλοσοφικό πλοηγό τον πρώτο προσωκρατικό φιλόσοφο και θεμελιωτή της
ελληνικής φιλοσοφίας Θαλή τον Μιλήσιο θα επιχειρήσουμε οι μαθητές να πετύχουν: α) σε

120
ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΣΕΙΣ

επίπεδο γνώσεων: Να ορίσουν τί είναι η Φιλοσοφία, να προσδιορίσουν χρονικά τη γένεση
της φιλοσοφικής διανόησης, β) σε επίπεδο ικανοτήτων: Nα συγκρίνουν τις διαφορές που
υπάρχουν ανάμεσα στη μυθική-θεολογική και στη φιλοσοφική εξέταση των φυσικών
φαινομένων, να διερευνήσουν τις αίτιες γένεσης του φιλοσοφικού στοχασμού και γ) σε
επίπεδο στάσεων: να αποδεχτούν την αξία της Φιλοσοφίας ως ορθολογικού τρόπου
σκέψης, να επικυρώσουν τη σημασία της αμφισβήτησης ως στάση ζωής.

Επαγγελματική ικανοποίηση Εκπαιδευτικών

Ευφροσύνη Σαμαρά, Εκπαιδευτικός Β`θμιας Εκπαίδευσης, M.Sc. , M.Sc.

Με δεδομένο ότι η επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών έχει άμεση
επίπτωση στην αποτελεσματικότητα και την άρτια λειτουργία της σχολικής μονάδας, στην
εργασία αυτή γίνεται αναφορά στις θεωρίες που κατά καιρούς έχουν ανακοινωθεί και
αφορούν στην επαγγελματική ικανοποίηση των εργαζόμενων.
Ακολουθεί μικροέρευνα με το ερωτηματολόγιο που ανέπτυξαν οι Everard και Morris
(1985), για να εξακριβωθεί ο βαθμός ικανοποίησης των μελών του διδακτικού προσωπικού.
Στο παράρτημα παρατίθεται το ερωτηματολόγιο καθώς και η επεξεργασία των
ερωτηματολογίων.
Γίνεται ανάλυση των Μ.Ο. των ερωτηματολογίων και στο τέλος εξάγονται
συμπεράσματα που δείχνουν ότι και στον επαγγελματικό χώρο της εκπαίδευσης βρίσκει
εφαρμογή η θεωρία της ιεράρχησης των πέντε αναγκών του Maslow.
Συμπερασματικά, όποιος διοικεί έναν οργανισμό πρέπει να δώσει προσοχή στην
ικανοποίηση αναγκών κατώτερου επιπέδου για να μπορέσει να καταστήσει τις ανάγκες
ανώτερου επιπέδου ως παρωθητικές δυνάμεις μέσα στην υπηρεσία.

Από τους έλληνες σκεπτικούς στην κβαντική μηχανική
μέσω της αρχής της αβεβαιότητος

Μαρία Χασιώτη, Φιλόλογος

Στόχος της εισηγήσεως είναι να καταδειχθεί η συνάφεια έως ταυτότητα της αρχής της
αβεβαιότητος, την οποία διετύπωσαν πρώτοι οι αρχαίοι Έλληνες Σκεπτικοί και μετά από
δυόμισυ χιλιάδες χρόνια ο Γερμανός Φυσικός Heisenberg, ο οποίος για την διατύπωση
αυτής της αρχής, που απετέλεσε βασικό αξίωμα της Κβαντικής Μηχανικής, έλαβε το
βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 1932. Η εισήγηση δομείται σε δύο θεματικούς άξονες. Αφ’
ενός, αφορμάται από την σκεπτική φωνή: «πάντα ἐστίν ἀόριστα», η οποία δηλοί την
παραδοχή και του υποκειμενισμού και του απρόβλεπτου και τυχαίου από τους Σκεπτικούς,

121
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

αφ’ ετέρου, πραγματεύεται την αρχή της απροσδιοριστίας, διατυπωμένη το 1927 από τον
Heisenberg, βάσει της οποίας είναι αδύνατον να μετρηθεί ακριβώς και ταυτοχρόνως, τόσο
θεωρητικά, όσο και πρακτικά, η θέση και η ορμή (ή ταχύτητα) ενός σωματιδίου. Το αξίωμα
αυτό της κβαντομηχανικής φανερώνει την παραδοχή του απροσδόκητου, αφού η απάντηση
της Κβαντικής θεωρίας στο ερώτημα: «Πού βρίσκεται ένα σωματίδιο με κυματοειδή
συμπεριφορά;», όσο και αν μας “σοκάρει” είναι: «Δεν μπορούμε να ξέρουμε πού βρίσκεται
ακριβώς». Έτσι, μέσω της σύγκρισης του Σκεπτικισμού και της Κβαντομηχανικής,
επιχειρείται να καταδειχθούν οι ομοιότητες (έως ταυτότητες) του συγκεκριμένου
φιλοσοφικού ρεύματος με την ορισμένη Φυσική θεωρία, το μεγάλο πλήγμα και η ανατροπή
που δέχτηκε και από τους δύο (αρχαίους Σκεπτικούς και Heisenberg) ο ντετερμινισμός, η
διαθεματική συγγένεια Φιλοσοφίας και Φυσικής, η διαλεκτική του προχριστιανικού
παρελθόντος με το παρόν και, τελικώς, η σύνδεση των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων με τη
σύγχρονη επιστήμη. Η προσέγγισή τους γίνεται μέσα από πηγές και ειδικότερα μέσω των
αρχαίων κειμένων του Σέξτου του Εμπειρικού αναφορικά με τους φιλοσόφους και μέσω
των συγγραμμάτων του Γερμανού Φυσικού. Εν κατακλείδι, η συμβολή της εισήγησης
έγκειται στην ανάδειξη του Σκεπτικισμού και στην συνάφειά του με την Κβαντομηχανική, η
οποία οδήγησε τον Bohr να παραδεχτεί ότι «εκείνοι που δεν συγκλονίζονται με την
Κβαντική θεωρία, σίγουρα δεν την έχουν κατανοήσει».

122
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Διερευνώντας νέους ορίζοντες στην επαγγελματική συμβουλευτική

Θεόδωρος Αντωνίου, Υπεύθυνος ΣΕΠ ΚΕΣΥΠ Ηρακλείου
Ευάγγελος Θεολογής, Υπεύθυνος ΣΕΠ ΚΕΣΥΠ Ελευσίνας

Στις ημέρες μας οι ραγδαίες κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές, οι οποίες
χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη πραγματικότητα σε όλους τους τομείς των ανθρώπινων
δραστηριοτήτων, επηρεάζουν με απρόβλεπτο τρόπο τη σταδιοδρομία, αλλά και την
προσωπική κη οικογενειακή ζωή. Ο κόσμος της εργασίας συνεχώς αλλάζει, όλοι
αντιμετωπίζουμε σοβαρές προκλήσεις όπως, το να κάνουμε επαγγελματικές επιλογές
λαμβάνοντας υπόψη τα νέα δεδομένα μάθησης και εργασίας, να βρούμε αλλά και να
διατηρήσουμε μια θέση εργασίας, να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τα ζητήματα της
σταδιοδρομίας μας αλλά και της προσωπικής μας ζωής, να διαχειριστούμε τις συχνές
εναλλαγές μεταξύ εκπαίδευσης, ανεργίας και εργασίας και να επανασχεδιάσουμε την
επαγγελματική μας πορεία, όταν χρειάζεται. Οι προκλήσεις αυτές, για θέματα σπουδών και
σταδιοδρομίας, είναι κοινές για τον μαθητή, για τον νέο, το φοιτητή, σπουδαστή, αλλά και
για τον ενήλικα εργαζόμενο. Η δεξιότητα «ετοιμότητα στο τυχαίο» είναι μια διαφορετική
προσέγγιση της σταδιοδρομίας. Συνίσταται στο να αναγνωρίζουμε, να δημιουργούμε και να
αξιοποιούμε τις τυχαίες καταστάσεις και τα αποτελέσματα τους και είναι ένας τρόπος να
διαχειρίζεται κανείς αποτελεσματικά όχι μόνο τα θετικά αλλά και τα αρνητικά απρόοπτα
γεγονότα της ζωής του. Έτσι, το άτομο είναι προετοιμασμένο για το τυχαίο χωρίς να αφήνει
τίποτε στην «τύχη». Σημαντικά στοιχεία είναι να μάθουμε να αναγνωρίζουμε πιθανές
ευκαιρίες, να ξεπερνάμε τις δυσκολίες οι οποίες εμποδίζουν να δράσουμε, να μη
σταματάμε ποτέ να μαθαίνουμε και να μη φοβόμαστε τα λάθη και την αποτυχία. Από την
άλλη η προσέγγιση της επαγγελματικής συμβουλευτικής με βάση τις εσωτερικές δυνάμεις
του ανθρώπου είναι ένα μοντέλο που θέτει υπό έλεγχο το εσωτερικό μας δυναμικό και έτσι
διευκολύνει την βέλτιστη επίδοση και την ευημερία. Η χρήση των προσεγγίσεων της
ετοιμότητας στο τυχαίο και της αξιοποίησης των δυνάμεων του ατόμου, αποτελούν νέους
ορίζοντες στην επαγγελματική συμβουλευτική ικανοποιώντας τις ανάγκες για ευτυχία,
πληρότητα και ισορροπία προσωπικής και επαγγελματικής ζωής.

123
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ο σχεδιασμός καινοτόμου δράσης στην εκπαιδευτική μονάδα:
Το εκπαιδευτικό δράμα ως τεχνική κατά της ενδοσχολικής βίας

Βασιλική Γιαννιώτη, Δασκάλα, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΕΑΠ

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να κατανοηθεί η αναγκαιότητα σχεδιασμού
εκπαιδευτικής καινοτομίας ως αποτέλεσμα άσκησης εσωτερικής πολιτικής της
εκπαιδευτικής μονάδας και να περιγραφεί ο σχεδιασμός και η εφαρμογή καινοτομίας σε
δημοτικό σχολείο. Συγκεκριμένα προσδιορίζεται ο όρος της εκπαιδευτικής καινοτομίας από
την αλλαγή και περιγράφεται διαδικασία υλοποίησής της. Στη συνέχεια αναφέρεται ο
ρόλος της εκπαιδευτικής κοινότητας στην εισαγωγή και εφαρμογή των καινοτομιών. Τέλος
καταγράφεται καινοτόμος δράση που πραγματοποιήθηκε στο 1ο Δημοτικό σχολείο Γαζίου
με στόχο την αποδοχή της διαφορετικότητας από τους μαθητές και την αντιμετώπιση της
ενδοσχολικής βίας. Η καινοτομία έγκειται στη χρήση της τεχνικής του εκπαιδευτικού
δράματος για να επιτευχθεί η αλλαγή της συμπεριφοράς κι άλλων καλών πρακτικών για
την αντιμετώπιση του φαινομένου. Το εκπαιδευτικό δράμα είναι μια μορφή θεατρικής
τέχνης με παιδαγωγικό χαρακτήρα που μπορεί να διδαχθεί στο μάθημα της θεατρικής
αγωγής αλλά και σε οποιοδήποτε άλλο μάθημα (Αυδή & Χατζηγεωργίου, 2007). Μέσω της
δράσης οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με την θεατρική τέχνη, γνώρισαν καλύτερα τον εαυτό
τους και τους γύρω τους, αναπτύχθηκαν ψυχοκινητικά και συναισθηματικά, απέκτησαν
αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση, αποδέχτηκαν τη διαφορετικότητα, έμαθαν να
σκέφτονται τις συνέπειες πράξεών τους, απέκτησαν ενσυναίσθηση. Το άρθρο απευθύνεται
σε εκπαιδευτικούς ώστε να δοθούν νέες ιδέες στα πλαίσια διαμοιρασμού εμπειριών και
καλών πρακτικών.

Διερεύνηση των παρανοήσεων των μαθητών της Ε' Δημοτικού
στη σύγκριση και διάταξη κλασμάτων
και της διαχείρισης των παρανοήσεων αυτών από τους εκπαιδευτικούς

Γεωργία Κασάρη, Δασκάλα, μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Ειρήνη Ντόβα, Μαθηματικός, μεταπτυχιακή φοιτήτρια
Γενοβέφα Τσιρικίδου, Δασκάλα, μεταπτυχιακή φοιτήτρια

Η παρούσα εργασία πραγματεύεται τις παρανοήσεις των μαθητών στη σύγκριση και
διάταξη κλασμάτων καθώς και τους τρόπους διαχείρισης των παρανοήσεων από τους
εκπαιδευτικούς. Πιο συγκεκριμένα, στο πρώτο κεφάλαιο του θεωρητικού μέρους
αναλύονται οι μαθητικές παρανοήσεις που εντοπίζονται από προηγούμενες έρευνες τόσο
σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Στο επόμενο κεφάλαιο επιχειρείται η καταγραφή

124
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

των αιτιών τους, εξετάζοντας ιδιαίτερα την ίδια τη φύση της έννοιας του κλάσματος, το
φορτίο των άτυπων γνώσεων των μαθητών αλλά και τον ρόλο του εκπαιδευτικού ως προς
την παιδαγωγική και επιστημονική του κατάρτιση ή τα υλικά που χρησιμοποιεί στη
διδακτική διαδικασία. Εν συνεχεία, γίνεται προσέγγιση των μεθόδων που χρησιμοποιούνται
συχνότερα από τους εκπαιδευτικούς για τη διαχείριση των παρανοήσεων των μαθητών στη
σύγκριση και διάταξη κλασμάτων. Στο ερευνητικό μέρος της εργασίας παρουσιάζεται η
μεθοδολογία της έρευνας, τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει.
Ειδικότερα, δόθηκαν ερωτηματολόγια σε δείγμα 36 μαθητών της Ε’ Δημοτικού και 42
εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης τα οποία αναλύθηκαν με ποσοτικές
μεθόδους. Η έρευνα καταλήγει στην ανάδειξη σημαντικού βαθμού ασυμφωνίας μεταξύ του
δείγματος των μαθητών και των εκπαιδευτικών ως προς τις συχνότερες παρανοήσεις των
πρώτων καθώς και τις αιτίες των παρανοήσεων αυτών. Παράλληλα, φάνηκε ότι οι
εκπαιδευτικοί τείνουν να χρησιμοποιούν ποικίλους τρόπους διαχείρισης των παρανοήσεων,
όπως λεκτικές εξηγήσεις, επανάληψη αλγοριθμικών κανόνων, απτά αντικείμενα και κυκλικά
διαγράμματα. Τελικό μέρος της εργασίας αποτελεί η σύνδεση των συμπερασμάτων με
προτάσεις για περαιτέρω έρευνα και διερεύνηση.

Η επιρροή των κοινωνικών παραγόντων στις εκπαιδευτικές και
επαγγελματικές προτιμήσεις εφήβων αθλητών καλαθοσφαίρισης

Κωνσταντίνος Μακρόπουλος, Καθηγητής Ειδικής Φυσικής Αγωγής
Ευάγγελος Χαινάς,

Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι να καταγράψει τις εκπαιδευτικές και
επαγγελματικές προτιμήσεις έφηβων αθλητών (αγόρια) καλαθοσφαίρισης, όπως επίσης και
τους κοινωνικούς παράγοντες που τους επηρεάζουν. Το δείγμα περιλαμβάνει αθλητές-
μαθητές λυκείων της Αττικής αλλά και επαρχιακών πόλεων της Ελλάδας.

Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας στα παιδιά

Δημήτρης Μικελλίδης, Επιθεωρητής Δημοτικής Εκπαίδευσης, Κύπρος

Ο όρος «Φιλαναγνωσία» παραπέμπει στη θετική σχέση ανάμεσα στον αναγνώστη και το
βιβλίο, αλλά και περιλαμβάνει όλες εκείνες τις εξειδικευμένες εκπαιδευτικές
δραστηριότητες, που στοχεύουν στη διαμόρφωση αυτής της σχέσης μέσα από την
ανάπτυξη γνωστικών δεξιοτήτων, κοινωνικών δεξιοτήτων και αισθητικών κριτηρίων
(Markidis, K. 2011, ελεύθερη απόδοση). Η σύντομη αυτή παρουσίαση πραγματεύεται καλές

125
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

πρακτικές προώθησης της αγάπης στα βιβλία στα παιδιά του Δημοτικού Σχολείου. Ιδιαίτερη
έμφαση δίνεται στην «Ελεύθερη Εθελοντική Ανάγνωση» (Free Voluntary Reading).

Εφαρμογή προγραμμάτων σχολικών Δραστηριοτήτων και τοπικές κοινωνίες:
κοινός τόπος για τη διαμόρφωση ενεργών πολιτών

Μαρία Παπαδοπούλου, Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Εκπαίδευσης

Το ερώτημα εάν το σημερινό πρωτοβάθμιο σχολείο έχει την πρόθεση και τη δυνατότητα
δημιουργίας πλαισίου διαμόρφωσης ενεργών πολιτών είναι προς διερεύνηση. Η κοινωνική
και πολιτική αγωγή των μαθητών/τριών, αυριανών πολιτών στην προσχολική και την
δημοτική εκπαίδευση διαμορφώνεται κυρίως μέσω της Μελέτης του Περιβάλλοντος και της
Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής. Οι δύο αυτές μαθησιακές περιοχές, ταυτόχρονα με άλλα
μαθήματα, δραστηριότητες και δράσεις της σχολικής ζωής όπως είναι η Αγωγή Υγείας, η
Αγωγή Καταναλωτή, η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, κ.ά. συντελούν στο να καταστούν οι
μαθητές και οι μαθήτριες ικανοί/-ες να διαχειρίζονται και να αντιμετωπίζουν δύσκολα
κοινωνικά και ηθικά προβλήματα τα οποία ολοένα και συχνότερα εμφανίζονται στη ζωή
τους τόσο στο άμεσο όσο και στο ευρύτερο φυσικό και κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον.
Από την άλλη, από καιρό έχει επισημανθεί η έλλειψη ικανοποιητικού ανοίγματος του
σχολείου στη ζωή και τις δραστηριότητες της τοπικής ή (και) της ευρύτερης κοινωνίας
καθώς και τα οφέλη της διασύνδεσης του σχολείου με φορείς, ομάδες και πρόσωπα του
τοπικού αλλά και του ευρύτερου περιβάλλοντος. Το ζήτημα είναι εάν επιδιώκει το
πρωτοβάθμιο σχολείο αυτό το άνοιγμα και εάν ναι με ποιους τρόπους. Ένας από τους
βασικούς τρόπους είναι ο προσανατολισμός του σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες, δράσεις
και προγράμματα που φέρνουν τους μαθητές και τις μαθήτριες σε επαφή με τις τοπικές
οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και πολιτιστικές συνθήκες. Το άρθρο εστιάζει σε
ένα θεσμοθετημένο είδος εκπαιδευτικών προγραμμάτων, τα Προγράμματα Σχολικών
Δραστηριοτήτων και στοχεύει α. να αναδείξει τον ρόλο που αυτά κατέχουν στη σύνδεση
του πρωτοβάθμιου ελληνικού σχολείου με τις τοπικές και τις ευρύτερες κοινωνίες
(θεσμούς, φορείς, ομάδες και πρόσωπα), β. να εστιάσει στην θεματολογία τους και στην
δυναμική που αναπτύσσεται από τη σύνδεση αυτή η οποία μπορεί μεταξύ άλλων να
συμβάλλει έμπρακτα στην ενδυνάμωση των παιδιών και στην δημιουργία πλαισίου
διαμόρφωσης ενεργού πολίτη.

126
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Ο ρόλος της συμβουλευτικής στην εποχή της απασχολησιμότητας
και της ισχύουσας πολιτειακής παιδείας

Άννα Πατρικάκου, Οικονομολόγος Εκπαιδευτικός/Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ
Ιωάννης Ορφανός, Εκπαιδευτικός ηλεκτρονικών συστημάτων/Μεταπτ. φοιτητής ΑΣΠΑΙΤΕ
Ουρανία Καλούρη, Διευθύντρια ΠΜΣ ΣυΕΠ ΑΣΠΑΙΤΕ/Πρόεδρος ΕΛΕΣΥΠ

Η παρούσα εργασία επιχειρεί να σκιαγραφήσει τον ρόλο της συμβουλευτικής
παρέμβασης σε θέματα σταδιοδρομίας σε μια εποχή που είναι έντονη η ανάγκη για
προσαρμογή στις νέες απαιτήσεις που διαμορφώνονται στην αγορά εργασίας. Στις
σύγχρονες συνθήκες απασχόλησης, στις οποίες επικρατεί η κατάργηση της εργασιακής
ασφάλειας και η διαπραγμάτευση των εργασιακών δικαιωμάτων, η συμβουλευτική
υποστήριξη είναι επιβεβλημένη για την ατομική πλέον ευθύνη διαχείρισης της
επαγγελματικής σταδιοδρομίας και της εύρεσης εργασίας. Εστιάζοντας στην έννοια της
απασχολησιμότητας τα άτομα καλούνται να επενδύσουν στην δια βίου ανάπτυξη της
καριέρας τους αναπτύσσοντας νέους μηχανισμούς. Καθώς ολοένα και πιο έντονα γίνεται
λόγος για αυξημένες δεξιότητες των νεοεισερχόμενων στην εργασία αλλά και όλων εκείνων
που βρίσκονται ενώπιον των εργασιακών αλλαγών και του επαναπροσδιορισμού του
εργασιακού τους ρόλου ο προβληματισμός αφορά τόσο στον εκπαιδευτικό όσο και τον
συμβουλευτικό τομέα και τις παροχές τους. Η διαμόρφωση επιτυχούς πολιτικής ως προς τις
δεξιότητες διαχείρισης σταδιοδρομίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τους εμπλεκόμενους
φορείς, τη μεταξύ τους συνεργασία και το κοινό πλαίσιο λειτουργίας.

Εκπαιδευτικές επισκέψεις: Σκέψεις και Πράξη

Παναγιώτης Πίλουρης, Σχολικός Σύμβουλος
Γεώργιος Παπαγεωργίου, Σχολικός Σύμβουλος

Στα σύγχρονα πολυδιάστατα και πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα η σύγχρονη
επιστημολογία αντιλαμβάνεται τη γνώση ως σύνθετη διαδικασία αλληλεπίδρασης ανάμεσα
στο μαθητευόμενο και το κοινωνικό περιβάλλον. Στη προσέγγιση αυτή ο ρόλος του
δασκάλου συνίσταται, ουσιαστικά, στην προσπάθεια να διευκολύνει και να καταστήσει
δυνατή τη διαδικασία αυτή. Οι εκπαιδευτικές επισκέψεις δεν διαχωρίζονται από την
διδασκαλία, αφού έρχονται να ενισχύσουν όσα «διδάσκονται» μέσα σε μια τάξη, αλλά στις
αντιλήψεις των εκπαιδευτικών μοιάζουν να ακροβατούν σε αλληλοσυμπληρούμενους και
αλληλοσυγκρουόμενους ρόλους αφού οι διδακτικές επιλογές τους παραπέμπουν σε
συνειδητοποιημένες ή μη απόψεις οι οποίες δομούν την προσωπική τους θεωρία. Στην
παρούσα εργασία με τη χρήση ερωτηματολογίου προσπαθούμε να μελετήσουμε τις
αναπαραστάσεις των δασκάλων για τις διδακτικές επισκέψεις ως κοινωνικά και πολιτισμικά

127
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

πλαίσια μάθησης, και το νέο ρόλο που επιφυλάσσουν οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί για τον
εαυτό τους στην διδακτική αξιοποίηση των πλαισίων αυτών. Για τους περισσότερους
δασκάλους του δείγματος οι διδακτικές επισκέψεις αποτελούν ένα εργαλείο έρευνας
καθώς και ένα σημαντικό παιδαγωγικό μέσο. Η οργάνωση και η πραγματοποίηση
διδακτικών επισκέψεων δείχνει να διαφοροποιεί τις αντιλήψεις των δασκάλων για τη
διαδικασία της μάθησης, τη φύση της γνώσης, το ρόλο των εκπαιδευτικών και τη δυναμική
της τάξης. Η καλύτερη επικοινωνία μεταξύ όλων των φορέων της εκπαίδευσης καθώς και οι
νέες σχολικές - διδακτικές πρακτικές αναδύονται σε σημαντικούς παράγοντες οι οποίοι
κάνουν τους δασκάλους να αισθάνονται περισσότερο αποτελεσματικοί και θετικοί στην
υλοποίηση των διδακτικών επισκέψεων. Στην προσπάθειά μας να ερμηνεύσουμε και να
κατανοήσουμε τη διλημματική φύση των εκπαιδευτικών θεωρήσεων και πρακτικών του
δείγματος της έρευνάς μας καταφύγαμε σε θέσεις της Προσωπικής Θεωρίας (teachers’
personal theory) στο βαθμό που αυτή μπορεί να οδηγήσει στη βελτίωση της εκπαιδευτικής
πράξης και του ίδιου του εκπαιδευτικού.

Aναδόμηση του Μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών στην Κύπρο.
Διδακτική μεθοδολογία και αξιολόγηση

Ειρήνη Ροδοσθένους, Επιθεωρήτρια Φιλολογικών Μαθημάτων Μέσης Εκπαίδευσης.
Συντονίστρια του Μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών

Το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών, ως μάθημα αρχαιογνωσίας αλλά και κατάκτησης
των δομών της γλώσσας, αποτελεί βασικό κομμάτι της εκπαίδευσης των μαθητών στον
γυμνασιακό και λυκειακό κύκλο σπουδών στην Κύπρο. Ως εκ τούτου, τα τελευταία χρόνια
γίνονται στοχευμένες προσπάθειες αναδόμησης του μαθήματος, έτσι ώστε να
μεγιστοποιηθούν τα μαθησιακά αποτελέσματα προς όφελος της επαρκέστερης γνώσης και
της Νέας Ελληνικής και της κατανόησης των αυστηρών γλωσσικών δομών που διέπουν την
Αρχαία Ελληνική.
Γενικότερος στόχος της αναδόμησης των Αναλυτικών Προγραμμάτων είναι η δημιουργία
πολιτών ενεργών, ικανών να κατακτούν μόνοι τους τη γνώση, να κατανοούν τον κόσμο και
να τον αντιμετωπίζουν κριτικά (Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, 2013). Ειδικότερος
στόχος όσον αφορά στη διδασκαλία της Γλώσσας είναι οι μαθητές να καταστούν επαρκείς
αναγνώστες κειμένων και παραγωγοί νεοελληνικού λόγου στη βάση των Δεικτών Επιτυχίας
και Επάρκειας, οι οποίοι αναφέ¬ρονται στο τι πρέπει να πετύχει ο μαθητής στην πορεία του
στο σχολείο, δηλαδή στα μαθησιακά απο¬τελέσματα και στο τι πρέπει να διδαχθεί ο
μαθητής, για να επιτύχει τα αποτελέσματα αυτά (Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού,
2015).
Η πορεία αναδόμησης του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών βρίσκεται ακόμα στην
αρχή. Η περιγραφή της αλλαγής αλλά και μια πρώτη αποτίμηση των αντιδράσεων και των

128
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

αποτελεσμάτων έχει θετικό χαρακτήρα. Χρειάζεται όμως μια πορεία σε βάθος χρόνου, για
να φανεί η αλλαγή προς το θετικότερο.
Στο πλαίσιο της εισήγησης, θα παρουσιαστούν συγκεκριμένα σενάρια διδασκαλίας, τα
οποία πλαισιώνονται από καλές πρακτικές που διευκολύνουν τη διαδικασία της μάθησης,
καθώς και τρόποι διαμορφωτικής αξιολόγησης των μαθητών. Προσπάθειά μας είναι να
καταστήσουμε το μάθημα προσιτό τους μαθητές, έτσι ώστε να αποκομίσουν τη μέγιστη
ωφέλεια από αυτό, κατά τη διάρκεια της φοίτησής τους στη Μέση Εκπαίδευση.

Στρατηγικές Ανάγνωσης- Γραφής και σχολική επίδοση: Έρευνα συσχέτισης

Σωτηρία Τζιβινίκου, Επίκουρη Καθηγήτρια
Αλεξάνδρα Φουντουκίδου, Υποψήφια Διδάκτωρ

Οι στρατηγικές μάθησης συμβάλλουν σημαντικά στη μάθηση καθώς η χρήση τους
βοηθά τους μαθητές να αναπτύξουν τις δεξιότητες της παραγωγής και της πρόσληψης του
γραπτού και του προφορικού λόγου. Οι στρατηγικές μάθησης είναι ενέργειες που
επιλέγονται συνειδητά ή ασυνείδητα από τους μαθητές ή ενέργειες που διδάσκονται στους
μαθητές, για να ολοκληρώσουν διάφορες δραστηριότητες με πιο σύντομο και αποτελε-
σματικό τρόπο ή να διευκολύνουν τη μάθηση και να την κάνουν πιο αποτελεσματική.
Η παρούσα έρευνα έχει σκοπό να διερευνήσει τον τρόπο και τον βαθμό χρήσης
στρατηγικών ανάγνωσης-γραφής από έμπειρους αναγνώστες και πώς η χρήση αυτή
συναρτάται με την κατά δήλωσή των συμμετεχόντων, σχολική τους επίδοση στο Δημοτικό,
το Γυμνάσιο και το Λύκειο.
Οι συμμετέχοντες στην έρευνα ήταν 230 προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές,
ηλικίας 18-28 ετών. Η συλλογή δεδομένων έγινε με ερωτηματολόγιο, σχετικά με τις
στρατηγικές μάθησης για την ανάγνωση και γραφή, το οποίο βασίστηκε στη διεθνή
βιβλιογραφία και κυρίως στην Oxford, 1999. Η συμμετοχή στην έρευνα έγινε έπειτα από
πρόσκληση των ερευνητών και ήταν εθελοντική, ανώνυμη και απολύτως εμπιστευτική,
τηρώντας την επιστημονική δεοντολογία.
Οι συμμετέχοντες φοιτητές, ως έμπειροι και αποτελεσματικοί αναγνώστες, αφού η
σχολική τους επίδοση τους επέτρεψε να εισαχθούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση,
δήλωσαν μεγάλο εύρος χρήσης στρατηγικών και επίδοσης κατά τη σχολική τους ηλικία. Τα
αποτελέσματα έδειξαν πως χρησιμοποιούσαν πλήθος διαφορετικών στρατηγικών μάθησης
κατά την ανάγνωση και τη γραφή, ενώ οι φοιτητές που ανέφεραν χαμηλή σχολική επίδοση
χρησιμοποιούσαν πολύ λιγότερες στρατηγικές ανάγνωσης και γραφής. Αξίζει να σημειωθεί
ωστόσο ότι όλοι οι φοιτητές δήλωσαν ότι επεδείκνυαν μεγαλύτερη προτίμηση προς τη
χρήση μνημονικών, γνωστικών, στρατηγικών αντιστάθμισης και μεταγνωστικών
στρατηγικών ενώ λιγότερο ενδιαφέρον παρατηρείται προς τη χρήση των συναισθηματικών
και κοινωνικών στρατηγικών.

129
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

130
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ

«Λάθη» και Αντιφάσεις του Βιβλίου Ιστορίας Β'Λυκείου:
Άγνοια ή σκοπιμότητα;

Αντώνιος Γιακουμάκης, Εκπαιδευτικός, υπ. Δρ Βυζαντινής Ιστορίας Πανεπιστημίου Κρήτης

Στο ΦΕΚ 1313/2002 του Υ.Π.Ε.Θ. για το Π.Σπ. του μαθήματος της Ιστορίας για το Λύκειο
ως γενικός σκοπός ορίζεται «η ανάπτυξη ιστορικής σκέψης (των μαθητών) στην κατανόηση
των ιστορικών γεγονότων και των σχέσεων που τα συνδέουν» αλλά και η καλλιέργεια
ιστορικής συνείδησης με απώτερο στόχο «την υπεύθυνη στάση και συμπεριφορά». Η
εισήγηση έχει στόχο την καταγραφή των αντιφάσεων και «σφαλμάτων» που ενυπάρχουν
στα σχολικά βιβλία Ιστορίας Α’ και Β’ τάξης του Γενικού Λυκείου και που δυσχεραίνουν το
έργο του εκπαιδευτικού αλλά και τον μαθητή, επιχειρώντας να απαντήσουν παράλληλα στο
ερώτημα αν επιβεβαιώνεται αυτό, που έχει διατυπωθεί για τα «νέα» βιβλία ιστορίας του
Γυμνασίου, ότι δεν διακρίνονται για τον ριζικό αναπροσδιορισμό του χαρακτήρα της
σχολικής ιστορίας ως δημόσιου αγαθού ούτε συνιστούν καρπό και έκφραση ουσιαστικής
ρήξης με το παραδοσιακό μοντέλο εκφοράς του ιστορικού λόγου, χαρακτηρίζει και τα
βιβλία ιστορίας των δύο πρώτων τάξεων του Λυκείου ή αν κάνουν ένα, έστω δειλό, άλμα
προς τα εμπρός. Ερωτήματα σχετικά με την ιστορική αφήγηση των δύο αυτών βιβλίων,
όπως, πώς ορίζεται η βυζαντινή ταυτότητα, η Ευρώπη σε αντιδιαστολή ή οργανική σχέση με
τη βυζαντινή αυτοκρατορία και οι «έννοιες» του «Έλληνα» και της «εθνότητας» στον
Μεσαίωνα, είναι γνωστό ότι υπερβαίνουν τον χώρο του σχολείου και ανάγονται στη
δημόσια σφαίρα, καθώς σχετίζονται άμεσα με το πεδίο των Ιδεολογιών. Επιπλέον, οι
ιστορικές και πολιτικές έννοιες ορίζονται με τρόπο επιστημονικά αποδεκτό; Είναι σαφείς οι
αιτιώδεις σχέσεις των ιστορικών γεγονότων; Τελικά τα δύο αυτά βιβλία βρίσκονται πιο
κοντά στην «εθνική» ή «εθνοκεντρική» ιστορική αφήγηση ή, έστω και σε κάποιο βαθμό,
συνιστούν μία απόπειρα καταγραφής «υπερεθνικής» ιστορίας και εν προκειμένω
ευρωπαϊκής, στο πλαίσιο της επιταγής μίας νέας σχολικής ιστορίας και της διαμόρφωσης
στο σχολείο μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας; Εν τέλει οι αντιφάσεις και τα «σφάλματα»
υπηρετούν τους βασικούς σκοπούς του ιστορικού μαθήματος, της ανάπτυξης και
καλλιέργειας της ιστορικής σκέψης και συνείδησης;

131
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Η Διδασκαλία της Αγγλικής γλώσσας ως όχημα καινοτομίας:
Νέο σχολείο και ξένες γλώσσες

Χαρά Μαρκάκη, Καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας
ΜΑ in Media Assisted Language Teaching and Learning

Η γλωσσομάθεια πλέον αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι των σύγχρονων και
πολυπολιτισμικών κοινωνιών. Οι άνθρωποι έρχονται σε επαφή, τα σύνορα των κρατών
ανοίγουν επομένως η γλωσσομάθεια καθίσταται μια διαδικασία αναγκαία.
Επιπρόσθετα, μεγάλη είναι η σημασία της γλωσσομάθειας και στον πολιτιστικό τομέα. Η
σπουδή ξένων γλωσσών επιτρέπει στους ανθρώπους να έρχονται σε επαφή με άλλες
κοινωνικές ομάδες. Γνωρίζει τα ήθη και τα έθιμα τους και μέσα από την ανταλλαγή ιδεών,
το άτομο απαλλάσσεται από τις όποιες προκαταλήψεις του και γίνεται πιο δεκτικός σε νέες
ιδέες και αντιλήψεις. Μάλιστα, μέσα από αυτή την επαφή, συνειδητοποιεί κατά κάποιο
τρόπο και τη δική του πολιτιστική ιδιαιτερότητα και ταυτότητα.
Αναμφισβήτητα τόσο η μελέτη του λεξιλογίου όσο και των ιδιωματισμών και των
εκφραστικών μέσων μιας γλώσσας οξύνει το πνεύμα και βοηθά στην άσκηση της μνήμης
και της κρίσης του ατόμου που ενεργά εμπλέκεται στη διαδικασία μάθησης μιας ξένης
γλώσσας.
Υπάρχουν αποκλίνουσες απόψεις μεταξύ της ελληνικής κοινωνίας και του δημόσιου
σχολείου. Τα τελευταία χρόνια η διδασκαλία των ξένων γλωσσών στο πλαίσιο του
ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος βρίσκεται στο κέντρο του ενδιαφέροντος και
αποτελεί πεδίο διεξοδικής έρευνας και ενδοσχολικής διερεύνησης.
Το νέο αναλυτικό πρόγραμμα ΕΠΣ–ΞΓ αποτελεί σίγουρα μια πολύ θετική προσπάθεια
για τη διδασκαλία των ξένων γλωσσών στη δημόσια εκπαίδευση και μπορεί να θεωρηθεί
σημαντικά καινοτόμο σε σχέση με τα προηγούμενα. Μέσα από τη μελέτη όλου του υλικού
όμως, προκύπτουν εύλογα ερωτήματα στα οποία θα γίνει προσπάθεια να δοθούν
απαντήσεις μέσα από παραδείγματα πρακτικής εφαρμογής της πιλοτικής εφαρμογής του
προγράμματος στο σχολικό περιβάλλον του Πειραματικού Γυμνασίου Ηρακλείου.

Οι ορισμοί ως κρίσιμο κομμάτι του μαθηματικού λόγου στα τρέχοντα αλλά και
στα παλαιότερα εγχειρίδια των Μαθηματικών του Δημοτικού Σχολείου

Αλέξιος Μαστρογιάννης, Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε.

Η εισαγωγή των τρεχόντων διδακτικών πακέτων του Δημοτικού Σχολείου, τον
Σεπτέμβριο του 2006, πυροδότησε μια σωρεία γενικευμένων, αμείλικτων και
καταφρονητικών, κυρίως, αξιολογικών κρίσεων και σχολίων. Ειδικά τα εγχειρίδια των
Μαθηματικών, εξαιτίας της δεσπόζουσας θέσης τους ως κρίσιμων και κυρίαρχων μέσων

132
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ

διδασκαλίας στην καθημερινή σχολική πρακτική, αντιμετώπισαν πλείστη αρνητική και
απαξιωτική κριτική. Η εστίαση των περισσότερων αξιολογικών μελετών για τα εγχειρίδια
των Μαθηματικών του Δημοτικού περιστράφηκε γύρω από τη διδακτική
αναποτελεσματικότητά τους και την αδυναμία τους να παράσχουν παραθετικά μαθησιακά
περιβάλλοντα. Η ύλη τους χαρακτηρίστηκε πολύ εκτεταμένη, πλημμελώς πλαισιωμένη,
δυσνόητη, αινιγματική και πυκνή, με αποτέλεσμα, κατά τις κριτικές, οι μαθητές να
δυσκολεύονται υπερβολικά στην κατανόηση και την αφομοίωσης της. Πράγματι, ένα κύριο
αξιολογικό κριτήριο για τα εγχειρίδια των Μαθηματικών αποτελεί ο βαθμός της
επιτυχημένης ανταπόκρισής τους ως προς το εύρος, την οργάνωση και την κατανόηση του
περιεχομένου. Κάθε εγχειρίδιο Μαθηματικών περιλαμβάνει και τις εκφράσεις της
μαθηματικής γλώσσας με μαθηματικό περιεχόμενο, δηλαδή τις μαθηματικές εκφράσεις.
Μέρος αυτών των εκφράσεων, ως κομμάτι του μαθηματικού λόγου των εγχειριδίων,
αποτελούν και οι ορισμοί, απλοί ή σύνθετοι. Οι ορισμοί και οι έννοιες που εισάγονται,
σαφώς, μπορεί να συνθέσουν ένα έμμεσο κριτήριο ως προς τη δυσκολία των εγχειριδίων,
αφού μπορεί να εντοπιστεί αν κάποιες γνώσεις, που παλαιότερα προορίζονταν για
μεγαλύτερες τάξεις, τώρα διδάσκονται σε μικρότερες. Η παρούσα εργασία αποδελτιώνει,
αρχικά, δημοσιευμένα σχόλια, σχετικά με το περιεχόμενο των τρεχόντων διδακτικών
εγχειριδίων των Μαθηματικών του Δημοτικού και στη συνέχεια εντοπίζει και καταγράφει
όλους τους ορισμούς των σχολικών βιβλίων κάθε τάξης, της παρούσας αλλά και της
προηγούμενης γενιάς, με σκοπό τον έλεγχο της διαφοροποίησής τους, μέσω μιας ποσοτικής
και ποιοτικής σύγκρισής τους. Για παράδειγμα, στο εγχειρίδιο της Έκτης τάξης μετρήθηκαν
περίπου 80 ορισμοί. Στο προηγούμενο εγχειρίδιο, οι ορισμοί ήταν σχεδόν οι μισοί, γεγονός
που φανερώνει, ίσως, την κάθετη αύξηση της μαθηματικής ύλης αλλά και τη μετακίνησή
της, σε μικρότερες τάξεις.

Η ανάγκη για συνολική αναθεώρηση της γλωσσικής εκπαίδευσης
στα σημερινά Επαγγελματικά Λύκεια

Ελένη Παπαντωνίου, Εκπαιδευτικός, Διδάκτωρ

Στην Ελλάδα, η ελκυστικότητα της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης είναι
ιδιαίτερα προβληματική. Μια παράμετρος αυτού του σύνθετου εκπαιδευτικού και
κοινωνικού ζητήματος, αποτελεί και ο τρόπος που τα μαθήματα γενικής παιδείας
συναρθρώνονται με τα μαθήματα των Τομέων και Ειδικοτήτων στα σημερινά ΕΠΑ.Λ. Η
παρούσα πρόταση εκσυγχρονισμού του περιεχομένου και της μεθοδολογίας της γλωσσικής
εκπαίδευσης στα ΕΠΑΛ αποτελεί ένα από τα πορίσματα εμπειρικών ερευνητικών μελετών
που διεξήχθηκαν σε ΕΠΑΛ της Λαμίας κατά το σχολ. έτος 2012-13 και το σχολ. έτος 2015-16.
Τα δεδομένα των αναλύσεων αυτών των ερευνών υπέδειξαν την ανάγκη για ανασχεδιασμό
του γλωσσικού Προγράμματος Σπουδών.

133
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Αν και η γλωσσική ευχέρεια και η τεχνική επικοινωνία αξιολογούνται ως σπουδαία
προσόντα για την επαγγελματική ανάπτυξη των μαθητών στη σύγχρονη κοινωνία, κανένας
ειδικός σχεδιασμός δεν έχει γίνει για την δευτεροβάθμια επαγγελματική γλωσσική
εκπαίδευση. Τα σχολικά κειμενικά είδη δεν επιλέγονται με βάση τους γνωστικούς και
κοινωνικούς-επαγγελματικούς στόχους των μαθητών/τριών που φοιτούν σε αυτά και η
ακολουθούμενη μεθοδολογία δεν είναι προσαρμοσμένη στο μαθησιακό τους προφίλ. Τα
Νέα Ελληνικά εξακολουθούν να διδάσκονται ως αυτόνομο μάθημα, αποκομμένο από τα
εργαστηριακά και θεωρητικά τεχνικά μαθήματα, ενώ μεθοδολογικά συνεχίζεται η ίδια
συμβατική κειμενοκεντρική προσέγγιση πάνω σε κατεξοχήν λογοτεχνικά και
δημοσιογραφικά κειμενικά είδη. Σε κανένα 'νέο' Π.Σ δεν υπάρχει χώρος για τεχνικά,
επαγγελματικά είδη γραφής, δηλαδή για κειμενικά είδη που είναι χρηστικά, πρακτικά, και
που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με συγκεκριμένα περιβάλλοντα εργασίας ή
επαγγελματικές/επιχειρηματικές πρακτικές.
Στην παρούσα εισήγηση επιχειρείται μια εμπεριστατωμένη πρόταση για ένα πιο ευέλικτο,
σύγχρονο Πρόγραμμα Σπουδών που να δίνει την ευκαιρία για ανάπτυξη γλωσσικού
γραμματισμού με πρακτικό, πραγματιστικό και κοινωνικό προσανατολισμό ώστε να τεθεί η
διδασκαλία των Νέων Ελληνικών στα σημερινά ΕΠΑ.Λ σε άλλη βάση.

Η έννοια «αναπηρία» όπως παρουσιάζεται στα νέα διδακτικά εγχειρίδια του
Δημοτικού σχολείου υπό το πρίσμα των Κοινωνικών αναπαραστάσεων

Σάββας Παπαπέτρου, Λέκτορας Πανεπιστημίου Λευκωσίας/
Κοινωνικός ψυχολόγος -ερευνητής
Βιλελμίνη Κυριαζή, Εκπαιδευτικός /Ειδική παιδαγωγός

Η «αναπηρία» ως αφηρημένη και πολυδιάστατη έννοια αποτελεί ένα δυσνόητο όρο για
τους μαθητές της πρώτης σχολικής βαθμίδας. Η κατονομασία της δεν αποτελεί μέρος των
όρων που διδάσκονται οι μαθητές ωστόσο η προσέγγισή της πραγματοποιείται στα
διδακτικά εγχειρίδια του δημοτικού σχολείου τόσο μέσα από οπτικές αναπαραστάσεις όσο
και μέσα από κειμενικές περιγραφές. Στόχο των διδακτικών εγχειριδίων δεν αποτελεί μόνο
η γνωριμία των μαθητών με την έννοια της αναπηρίας, αλλά και η καλλιέργεια θετικών
στάσεων και αντιλήψεων απέναντι σε αυτή μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Γι αυτό
συνεπικουρεί η Κοινωνική Ψυχολογία μέσα από τη θεωρία περί κοινωνικών
αναπαραστάσεων.
Στη μελέτη εξετάστηκαν τα διδακτικά εγχειρίδια των γνωστικών αντικειμένων της
Γλώσσας και των Θρησκευτικών του Δημοτικού με σκοπό να διερευνηθούν τόσο τα είδη της
αναπηρίας που προσεγγίζονται όσο και ο τρόπος που αυτά προβάλλονται στους μαθητές.
Από τη μελέτη προέκυψε ότι τα διδακτικά εγχειρίδια δεν προσεγγίζουν όλες τις μορφές
αναπηρίας που συναντώνται ενώ πλειοψηφικά προβάλλουν τις μορφές εκείνες που είναι

134
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ

εμφανείς οπτικά. Ακόμη, κατά κύριο λόγο προβάλλεται η ίση αντιμετώπιση των ατόμων με
ανεπάρκειες χωρίς υπόνοιες διαχωρισμού. Συμπερασματικά διερευνώντας την εικόνα της
αναπηρίας από την άποψη των βιολογικών αναγκών των ατόμων με ειδικές ανάγκες και
των αναγκών για ψυχαγωγία, ανάπαυση και υγεία, διαπιστώνεται ότι υπάρχει προσπάθεια
αναδόμησης της αναπηρίας, καθώς αυτή παρουσιάζεται ως κάτι φυσιολογικό, το οποίο
ενυπάρχει σε όλες τις σύγχρονες κοινωνίες. Τα άτομα με ειδικές ανάγκες έχουν τα ίδια
γενικά χαρακτηριστικά, γνώσεις, δεξιότητες και ενδιαφέροντα με τους υπόλοιπους
μαθητές, ενώ είναι, σε γενικές γραμμές, ανεξάρτητα και ικανά να αυτοεξυπηρετηθούν. Ο
τρόπος αυτός παρουσίασης δημιουργεί θετική στάση για τα άτομα αυτά και συμβάλλει
στην προσπάθεια να μην ξεχωρίζουν από το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο.

Οι επιπτώσεις της εφαρμογής των αρχών της οικονομίας της αγοράς στον
χώρο της εκπαίδευσης και στα Αναλυτικά Προγράμματα.
Αξιολόγηση προγραμμάτων και εκπαιδευτικών στην Ελλάδα:
πολιτική επιταγή ή αναγκαιότητα;

Μαρία Πετούση, Ms Επιστήμες της Αγωγής (Θεωρία της Αναλυτικά Προγράμματα

Στο χώρο του σχολείου επιδιώκεται η ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού, αλλά και η
δημιουργία κοινωνικών σχέσεων και κοινωνικής συνοχής. Η κεντρική εξουσία με τα
οργανωμένα αναλυτικά της προγράμματα, στοχεύει και επιδιώκει να παρέχει τη
δυνατότητα μύησης του παιδιού, τόσο σε γνωστικά αντικείμενα όσο και σε ηθικές αξίες,
που θα το βοηθήσουν ώστε να γίνει παραγωγικό και συνεργατικό μέλος της κοινωνίας. Το
εκάστοτε πολιτικό σύστημα αναδιαμορφώνει τα Α.Π. τα οποία αποτελούν βασικό άξονα
διαμόρφωσης και αναπαραγωγής της ιδεολογικής λειτουργίας του και συνδέονται άμεσα
με την εκπαιδευτική πολιτική.
Στην παρούσα έρευνα εξετάστηκε αρχικά η σχέση των κοινωνικοοικονομικών-πολιτικών
αντιλήψεων και των ιδεολογικών προσεγγίσεων ως προς την επίδραση τους στα Α.Π. και,
κατά πόσο αποτελούν πολιτικό προϊόν ή αντικείμενο αντιμαχόμενων πολιτικών δυνάμεων.
Διαπιστώθηκε ότι, οι οικονομικές και κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που επικρατούν στον
παγκόσμιο χώρο, τα ολοένα αυξανόμενα προβλήματα που επιζητούν άμεσες λύσεις,
μεταφέρουν στο χώρο της εκπαίδευσης διαρθρωτικές αλλαγές. Η επικράτηση του
νεοφιλελευθερισμού και της ρητορικής της αγοράς επιβάλλει, η εκπαίδευση να
ανασχεδιαστεί, να αναθεωρηθεί και να ανταποκριθεί στις νέες ανάγκες και απαιτήσεις
καθώς και, να ικανοποιήσει την κοινωνική δυσαρέσκεια που υπάρχει από την
αναποτελεσματικότητα της ήδη προσφερόμενης εκπαίδευσης. Σημαντικός παράγοντας του
μακροεκπαιδευτικού σχεδιασμού αποτελεί η ανάπτυξη αναστοχαστικών αναλυτικών
προγραμμάτων ώστε να εξασφαλίζουν την πνευματική, διανοητική, πολιτισμική και
ηθικοκοινωνική ανάπτυξη του ατόμου και όχι μόνο την δημιουργία εξειδικευμένων

135
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

εργατών. Για να εξασφαλιστεί μια ποιοτικότερη εκπαίδευση, που να συνδυάζει τις
σύγχρονες κοινωνικοπολιτικές επιταγές, την ευαισθητοποίηση και συνειδητοποίηση των
κοινωνικό-οικονομικών, των περιβαλλοντικών και πολιτισμικών αρχών και προβλημάτων,
θα πρέπει να εισαχθεί η αξιολόγηση των Παιδαγωγικών προγραμμάτων και του
εκπαιδευτικού προσωπικού από έμπειρες, ανεξάρτητες, επιστημονικές-ερευνητικές
επιτροπές αξιολόγησης.

Ο ρόλος των σχολικών βιβλίων στην αναπαραγωγή στερεότυπων
των δύο φύλων

Αικατερίνη Ρηνάκη, Διευθύντρια Δημοτικού Σχολείου - Ψυχολόγος

Η εισήγηση έχει ως θέμα το ιδεολογικό περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων όσον αφορά
τα σεξιστικά στοιχεία και τα στερεότυπα για τους ρόλους των δύο φύλων που περιέχουν,
καθώς επίσης και τον τρόπο με τον οποίο διαπραγματεύονται τις σχέσεις των δύο φύλων
μεταξύ τους.
Εκπονήθηκαν πλήθος μελετών που ως κεντρικό άξονα είχαν την τεκμηρίωση της άνισης
προβολής των δύο φύλων στα σχολικά βιβλία, που παρουσιάζονται στο θεωρητικό μέρος
της εισήγησης. Οι μελέτες αυτές αποδεικνύουν πως τα σχολικά εγχειρίδια του
νηπιαγωγείου και του δημοτικού σχολείου συμβάλλουν στην αναπαραγωγή στερεοτύπων
των δύο φύλων. Επισημαίνεται επίσης ότι τα αποτελέσματα των παραπάνω ερευνών δεν
ευαισθητοποίησαν το Υπουργείο Παιδείας σε καμία μεταρρυθμιστική προσπάθεια
αντικατάστασης των βιβλίων ως προς το θέμα που διαπραγματεύεται η εισήγηση. Ακόμα
και τα νεώτερα βιβλία που ξεκίνησαν να γράφονται το 2000, ολοκληρώθηκαν το 2004 και
δόθηκαν προς έκδοση και χρήση στα σχολεία το σχολικό έτος 2006-2007, είναι σίγουρα
πολύ πιο προοδευτικά σε σύγκριση με τα παλαιότερα, δεν αξιολογήθηκαν όμως κι
εξακολουθούν να εμπεριέχουν συνειδητά ή ασυνείδητα προκαταλήψεις για τα φύλα..
Στο ερευνητικό μέρος της εισήγησης θα παρουσιαστούν τα αποτελέσματα μελέτης των
εγχειριδίων που σήμερα διδάσκονται στο Δημοτικό σχολείο, η οποία διερεύνησε σε πιο
βαθμό αναπαράγουν εσφαλμένα μηνύματα για τα δύο φύλα μέσω της γλώσσας, του
περιεχομένου και της εικονογράφησης αυτών.
Σκοπός της εισήγησης είναι ν’ αναδειχθεί η αναγκαιότητα α) έκδοσης προδιαγραφών
για την εξάλειψη σεξιστικών προτύπων στα βιβλία, β) να δοθεί προτεραιότητα στην
επόμενη ανάθεση συγγραφής νέων διδακτικών εγχειριδίων μη προώθησης σεξιστικού
διδακτικού υλικού και γ) αξιολόγησης αυτών πριν την έκδοσή τους για χρήση στα σχολεία,
συμβάλλοντας όχι μόνο στη μετάδοση γνώσεων αλλά και στην υγιή κοινωνικοποίηση των
παιδιών. Επιδίωξή μας είναι οι συγγραφείς σχολικών βιβλίων της επόμενης γενιάς να έχουν
γαλουχηθεί σ’ ένα περιβάλλον, που να μην επιτρέπει τη διαιώνιση στερεότυπων
συμπεριφορών.

136
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ

Ταυτότητα και ετερότητα στο Πρόγραμμα Σπουδών
του μαθήματος των Θρησκευτικών στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο

Γρηγόριος Σαχίνογλου, Εκπαιδευτικός

Η έννοια της ετερότητας είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με την έννοια της
ταυτότητας, καθώς δεν νοείται ετερότητα χωρίς την ύπαρξη συγκεκριμένης ταυτότητας,
όπως δεν δομείται και δεν συνειδητοποιείται ταυτότητα χωρίς την ύπαρξη του
διαφορετικού. Σήμερα στην εποχή της μετανεωτερικότητας οι άνθρωποι διαφορετικών
εθνικών, θρησκευτικών και πολιτισμικών ταυτοτήτων βρίσκονται σε στενή επαφή και
επικοινωνία μεταξύ τους και αυτό το λαμβάνει σοβαρά υπόψη η εκπαίδευση, η οποία
καταρτίζει αναλυτικά προγράμματα, τα οποία καλλιεργούν στους μαθητές τον σεβασμό στη
διαφορετικότητα και την αποδοχή του «άλλου». Αυτό ισχύει και για το Μάθημα των
Θρησκευτικών, το οποίο στα παλαιότερα αναλυτικά προγράμματα της πρωτοβάθμιας
εκπαίδευσης έκανε αόριστες αναφορές στον «άλλο» και στην αγάπη που οφείλει να δείχνει
ο χριστιανός προς αυτόν. Όμως στα νεότερα αναλυτικά προγράμματα του μαθήματος
γίνονται σαφείς αναφορές στις άλλες θρησκείες και στους πολιτισμούς τους. Αυτή η
αναφορά στον «άλλο» και κυρίως στις άλλες θρησκείες που ξεκίνησε από το Διαθεματικό
Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών και τα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών (2002)
γίνεται ακόμη πιο έντονη στο «Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος των Θρησκευτικών στο
Δημοτικό και στο Γυμνάσιο», το οποίο καταρτίστηκε το 2011, αναθεωρήθηκε το 2014 και το
2016, εφαρμόστηκε πιλοτικά μέχρι τώρα και επισήμως από το σχολικό έτος 2016-2017. Το
πρόγραμμα αυτό έχει ως επίκεντρο την ταυτότητα της Ορθοδοξίας, ενώ πραγματεύεται και
άλλες ομολογίες και μεγάλες θρησκείες του κόσμου στοχεύοντας στην αρμονική συνύπαρξη
ταυτότητας και ετερότητας, μεριμνώντας παράλληλα για τους αλλόδοξους και
ετερόθρησκους μαθητές που βρίσκονται στη χώρα μας.

Η διάσταση του φύλου στα σχολικά εγχειρίδια των Μαθηματικών
και της Γλώσσας της δευτέρας δημοτικού

Θεοδώρα Τερζοπούλου, Υποψήφια διδάκτορας Πανεπιστημίου Αιγαίου
Διονύσης Γουβιάς, Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής Πολιτικής Πανεπιστημίου Αιγαίου

Παρά την εξέλιξη της κοινωνίας με την πάροδο των χρόνων, έρευνες που διεξάγονται
αποδεικνύουν πως τα σύγχρονα σχολικά εγχειρίδια αναπαράγουν συστηματικά
στερεοτυπικές αντιλήψεις μέσα από το περιεχόμενό τους. Τα ελληνικά σχολικά εγχειρίδια
εμπεριέχουν φανερά σεξιστικά πρότυπα τα οποία συντελούν μοιραία στη διαιώνιση των
παραδοσιακών ρόλων των φύλων και επιδρούν στην εκπαιδευτική και επαγγελματική
πορεία των ατόμων, όπως και στην οικογενειακή τους ζωή.

137
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Η αναπαραγωγή του φαινομένου αυτού διενεργείται μέσω της εικονογράφησης των
σχολικών εγχειριδίων, της γλώσσας που χρησιμοποιείται στα κείμενα αλλά και μέσω του
τρόπου που οι εκπαιδευτικοί επιλέγουν να τα προσεγγίσουν.
Η έρευνα που διενεργήθηκε, κατά την πρώτη φάση, επιχείρησε με τη μέθοδο της
ανάλυσης περιεχομένου να μελετήσει τα σύγχρονα σχολικά εγχειρίδια της Γλώσσας και των
Μαθηματικών της δεύτερης τάξης του δημοτικού και είχε σκοπό να εντοπίσει σεξιστικά
στερεότυπα στα κείμενα και την εικονογράφησή. Κατά τη δεύτερη φάση,
πραγματοποιήθηκε μία ομαδική ημιδομημένη συνέντευξη εκπαιδευτικών της δευτέρας
δημοτικού, με σκοπό τη διαπίστωση τους σχετικά με τα στερεότυπα που εντοπίζονται είτε
μέσω των εγχειριδίων, είτε μέσω της διδασκαλίας και των προσωπικών τους πεποιθήσεων.
Τα αποτελέσματα της έρευνας διαβεβαιώνουν την ύπαρξη σεξιστικών στερεοτύπων
κυρίως στα εγχειρίδια των Μαθηματικών, γεγονός που μαρτυρά τη σύνδεσή τους με το
αντρικό πρότυπο. Αναφορικά με τη Γλώσσα, τα δεδομένα είναι περισσότερο ενθαρρυντικά,
αν και υπάρχουν δεδομένα που φανερώνουν σεξισμό κατά των αγοριών. Τέλος, οι
εκπαιδευτικοί μέσα από την ομαδική συνέντευξη, διαπίστωσαν όλα τα παραπάνω και
αναγνώρισαν την αναγκαιότητα για μια αναλυτικότερη, εις βάθος διερεύνηση των
μηχανισμών αναπαραγωγής παραδοσιακών προτύπων στο σχολικό σύστημα.
Αν και στόχος είναι η διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος που προωθεί την ισότητα σε όλα
τα επίπεδα, οι εκπαιδευτικές παρεμβάσεις που προτείνονται στα πλαίσια της έρευνας, θα
καταστήσουν τους πολίτες του μέλλοντος ικανούς, αρχικά να ερευνούν και έπειτα να
αποδέχονται οποιαδήποτε πληροφορία λαμβάνουν, αποφεύγοντας την υιοθέτηση
παθητικών ρόλων και καταρρίπτοντας το φαινόμενο της ανισότητας των φύλων.

Η Ειρήνη στα εν χρήσει σχολικά βιβλία των Θρησκευτικών
της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Αικατερίνη Τσέκου, Δρ. Παιδαγωγικής, Δ/ντρια 6ου Γυμνασίου Ν. Ιωνίας

Η παρούσα έρευνα βρίσκει τα θεωρητικά της ερείσματα στην Παιδαγωγική της Ειρήνης,
στη Διεθνή Έρευνα των Σχολικών Βιβλίων και στην αντίστοιχη πολιτική προσέγγιση του
μαθήματος των Θρησκευτικών. Σκοπός της έρευνας είναι να καταγράψει και να αναλύσει
την ειρήνη όπως προβάλλεται στο κείμενο και στο περικείμενο των εν χρήσει σχολικών
βιβλίων των Θρησκευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Αντικείμενο της έρευνας
αποτέλεσαν έξι (6) σχολικά βιβλία Θρησκευτικών Γυμνασίου και Λυκείου ενώ η μέθοδος
που χρησιμοποιήθηκε είναι η Ποιοτική Ανάλυση Περιεχομένου. Από τις αναλύσεις
προκύπτει ότι τα υπό ανάλυση σχολικά βιβλία στο σύνολό τους διακρίνονται από μια
ιδεολογική κατεύθυνση συμβατή προς το πνεύμα της ειρήνης με στόχευση τη δημιουργία
στους μαθητές και στις μαθήτριες φιλειρηνικών στάσεων και συμπεριφορών. Εστιάζοντας
σε επιμέρους πτυχές των βιβλίων του μαθήματος των Θρησκευτικών, θα πρέπει να

138
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΑ

επισημάνουμε ότι κατά περιόδους τα σχολικά βιβλία των Θρησκευτικών έχουν υποστεί
αλλαγές βάσει των γενικών προδιαγραφών του εκάστοτε Αναλυτικού Προγράμματος. Οι
αλλαγές αυτές αντιστοιχούν σε ένα γενικό ρυθμιστικό πλαίσιο του μαθήματος των
Θρησκευτικών η οποία διαφοροποιείται από περίοδο σε περίοδο, από τάξη σε τάξη αλλά
και από βιβλίο σε βιβλίο. Τα εν χρήσει σχολικά βιβλία του Λυκείου που εισήχθησαν από το
1997 έως το 2000 ως απόρροια του Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών του 1997
στοχεύουν σε μια λανθάνουσα αξιακή ανωτερότητα του Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Τα εν
χρήσει σχολικά βιβλία του Γυμνασίου που γράφτηκαν από το 2003-2006 σύμφωνα με το
Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) και τα συνακόλουθα
Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών (Α.Π.Σ.) για την υποχρεωτική εννεαετή εκπαίδευση,
εμφανίζονται βελτιωμένα σε σχέση με τα προηγούμενα. Χωρίς να ξεφεύγουν απόλυτα από
την Ορθόδοξη χριστιανική πίστη και παράδοση, διακρίνονται για μία προσπάθεια ήπιας
κριτικής επεξεργασίας του φαινομένου της ειρήνης από διαφορετικές θρησκευτικές
παραδοχές και ενσωματώνουν στοιχεία ομαλής διαχριστιανικής επικοινωνίας και
αλληλογνωριμίας, με σκοπό προφανώς την κατάδειξη της ύπαρξης διαφορετικών
εκφράσεων της θρησκευτικότητας.

139
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

140
ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

Επιμορφωτικά Προγράμματα και Δια Βίου Μάθηση

Ηλιάννα Γωγάκη, Υποψήφια Διδάκτορας
Γεώργιος Ζαρίφης, Επίκουρος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Η παρούσα έρευνα μελετά τα επιμορφωτικά προγράμματα που προσφέρονται από την
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, καθώς αποτελούν βασικό αίτημα των σύγχρονων κοινωνιών.
Σκοπός της έρευνας είναι να διερευνήσει τα επιμορφωτικά προγράμματα που
προσφέρονται από την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (Πανεπιστήμια) και συγκεκριμένα το
Πανεπιστήμιο Αιγαίου, αν και κατά πόσο αυτά ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των
καταρτιζόμενων και πόσο τους βοηθούν να αναπτύξουν συγκεκριμένες δεξιότητες βάσει
του περιγράμματός τους.
Η έρευνα διεξήχθη κατά την περίοδο Νοεμβρίου – Δεκέμβριου 2015 στη Ρόδο. Ήταν
επιτόπια και ως βασική μέθοδος επιλέχτηκε η μελέτη περίπτωσης, έχοντας ως κύριο
μεθοδολογικό εργαλείο την ημιδομημένη συνέντευξη. Το δείγμα μας συμμετείχε στο
επιμορφωτικό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου «Αρχές Διοίκησης, Ηγεσία και
Αξιολόγηση Εκπαιδευτικών Μονάδων».
Από τα αποτελέσματα προκύπτει ότι, κύριοι λόγοι συμμετοχής σ’ ένα επιμορφωτικό
πρόγραμμα είναι προσωπικό ή/και επαγγελματικό ενδιαφέρον, ανάπτυξη νέων ικανοτήτων
και δεξιοτήτων απαραίτητων για την εργασιακή εξέλιξη, η κατάκτηση νέων γνωστικών
αντικειμένων και ο τρόπος προσφοράς ενός προγράμματος (δια ζώσης ή εξ αποστάσεως).
Φυσικά, όλοι υποστηρίζουν την εξ αποστάσεως επιμόρφωση, καθώς είναι πιο ευέλικτη. Οι
κύριες προσδοκίες των καταρτιζόμενων είναι η βελτίωση των επαγγελματικών δεξιοτήτων,
η απόκτηση νέων γνώσεων και δεξιοτήτων και η ευελιξία του προγράμματος ως προς τα
ζητήματα μελέτης και αξιολόγησης. Δυστυχώς, όπως τόνισε το δείγμα μας, δεν υπήρξε
διερεύνηση των εκπαιδευτικών αναγκών τους πριν την πραγματοποίηση του
προγράμματος. Δυσκολίες ως προς τον τρόπο λειτουργίας της πλατφόρμας, κατανόησης
εκπαιδευτικού υλικού και επικοινωνίας με τους διδάσκοντες δεν εντοπίστηκαν. Η βασική
πρόταση του δείγματος για να καταστούν περισσότερο ελκυστικά τα επιμορφωτικά
προγράμματα που προσφέρονται με την εξ αποστάσεως μέθοδο, είναι η μείωση του

141
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

κόστους, και για να καταστούν πιο γνωστά, είναι η αύξηση της διαφήμισης και τον τρόπων
προώθησής τους, προτείνοντας παράλληλα πιθανούς τρόπους βελτίωσης. Υποστηρίζουν ότι
τα οφέλη που έλαβαν σε γνωστικό επίπεδο ήταν αρκετά, τονίζοντας την επαγγελματική
αξιοποίησή του με τη βελτίωση της θέσης εργασίας τους.

Η συμβολή της τουριστικής εκπαίδευσης και κατάρτισης στην ανάπτυξη των
δεξιοτήτων των απασχολούμενων στα τουριστικά επαγγέλματα

Σωτηρία Κοτταρά, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Γερμανικής Γλώσσας
Κωνσταντίνος Χατζηνικόλας, Οικονομολόγος ΑΣΤΕ ΡΟΔΟΥ

Στην παρούσα έρευνα γίνεται μελέτη της συμβολής της τουριστικής εκπαίδευσης και της
δια βίου κατάρτισης στην διεύρυνση και τον εμπλουτισμό των δεξιοτήτων των σπουδαστών
και των απασχολούμενων στον τουρισμό. Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας
προκύπτει ότι δεν έχει γίνει ενδελεχής μελέτη αναφορικά με τις γνώσεις, δεξιότητες και τα
προσόντα των σπουδαστών και απασχολούμενων στον τουρισμό. Για τον λόγο αυτό
κρίνεται η συγκεκριμένη έρευνα ιδιαίτερα σημαντική καθώς έρχεται να καλύψει αυτό το
κενό και να προτείνει ένα πλαίσιο δεξιοτήτων, ικανοτήτων και προσόντων που θα πρέπει να
πληρούν οι εργαζόμενοι στον τουρισμό.
Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο και εξελισσόμενο περιβάλλον είναι αδήριτη ανάγκη για
περαιτέρω εξειδίκευση και διεύρυνση των δεξιοτήτων των σπουδαστών αλλά και των
απασχολούμενων στον τουρισμό προκειμένου να προσφέρονται υπηρεσίες υψηλού
επιπέδου οι οποίες θα συμβάλλουν στην διατήρηση του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος
του τουριστικού προϊόντος.
Από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας προκύπτει ότι υπάρχει μία ανάγκη για την
τουριστική βιομηχανία και την πολιτική ηγεσία να δώσουν μεγαλύτερη προτεραιότητα στην
ανάπτυξη των δεξιοτήτων των ατόμων για τα τουριστικά επαγγέλματα.
Οι βασικές ελλείψεις που αναφέρονται από τους εργοδότες σχετίζονται με κοινωνικές,
γλωσσικές, διαπροσωπικές δεξιότητες και δεξιότητες στη χρήση των Ηλεκτρονικών
Υπολογιστών παρά σε τεχνικές και επαγγελματικές δεξιότητες που απαιτούνται σε
συγκεκριμένα επαγγέλματα.
Στην παρούσα έρευνα θα εφαρμοστεί ποσοτική έρευνα και θα χρησιμοποιηθεί το
ερωτηματολόγιο ως ερευνητικό εργαλείο. Θα περιλαμβάνει προτάσεις οι οποίες
προκύπτουν από την βιβλιογραφική ανασκόπηση. Ο πληθυσμός της έρευνας θα
αποτελείται από σπουδαστές και σπουδάστριες των τουριστικών επαγγελμάτων των ΔΙΕΚ,
ΑΣΤΕ, ΑΕΙ, ΤΕΙ, όπως και άτομα που απασχολούνται στα τουριστικά επαγγέλματα.
Αναμένεται να έχει προκύψει αδήριτη ανάγκη για εμπλουτισμό γνώσεων και ανάπτυξη
νέων δεξιοτήτων προκειμένου οι απασχολούμενοι στον τουρισμό να ανταποκρίνονται στο
διαρκές μεταβαλλόμενο εργασιακό περιβάλλον.

142
ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

Η ελληνική wikipedia, τα μνημεία, τα μουσεία και οι συγγραφείς των
λημμάτων της δικτυακής εγκυκλοπαίδειας. Πως επιλέγουμε θέματα και
που/πως βρίσκουμε τις κατάλληλες πηγές για την τεκμηρίωση

Μιμίκα (Δήμητρα) Κρίγκα, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Αρχαιολόγος
Μάνος Κεφαλάς, Εκπρόσωπος του Συλλόγου Σχολείων της Wikipedia

Η διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια Wikipedia είναι ίσως ο σημαντικότερος και πιο γνωστός
ιστότοπος για την συλλογή πληροφοριών σε διάφορα θέματα. Ξεχωριστό της
χαρακτηριστικό είναι ότι τα λήμματα της παρέχουν συνδέσμους που οδηγούν τον χρήστη σε
σχετικές σελίδες με επιπλέον πληροφορίες. Το ελληνικό παρακλάδι της εγκυκλοπαίδειας, η
Βικιπαίδεια, φαίνεται να έχει πολύ ακόμη δρόμο να διασχίσει προκειμένου να θεωρείται
ισάξιο του αντίστοιχου αγγλόγλωσσου ιστότοπου.
Η παρούσα μελέτη εστιάζει στα θέματα που αφορούν στα αρχαία και νεώτερα μνημεία
και μουσεία της ελληνικής επικράτειας, ως περιπτώσεις που θα μπορούσαν να γίνουν
λήμματα στην ελληνική Wikipedia από όχι κατ΄ ανάγκη ειδικούς, αλλά από τον κάθε χρήστη.
Πως θα μπορούσε λοιπόν ένας ενήλικας χρήστης με ενδιαφέρον για τα θέματα αυτά να
δουλέψει δικτυακά ή και επί τόπου (κάνοντας επισκέψεις σε αρχαιολογικούς χώρους και
μουσεία και συγκεντρώνοντας υλικό), προκειμένου να συγγράψει λήμματα στην Wikipedia;
Προτείνεται η δικτυακή έρευνα για την συγκέντρωση υλικού ως ευκολότερη για τους
πολλούς, μια και δεν έχουν όλοι πρόσβαση στις μεγάλες και εξειδικευμένες αρχαιολογικές
βιβλιοθήκες των αστικών κέντρων. Επίσης η συγγραφή λημμάτων σε μια διαδικτυακή
εγκυκλοπαίδεια αποτελεί τρόπο διαχείρισης του ελεύθερου χρόνου του ενήλικα, οπότε
πρέπει να γίνεται με όσο το δυνατόν ευκολότερο τρόπο. Ανάμεσα στις προδιαγραφές που
θέτει η Wikipedia στους επίδοξους συγγραφείς λημμάτων είναι να γράφουν όσο το δυνατόν
με πιο επίπεδο και αντικειμενικό τρόπο και να τεκμηριώνουν με ορθό τρόπο τις πηγές τους.
Αυτό όμως δεν το ξέρουν όλοι, οπότε η παρούσα μελέτη προτείνει τρόπους για να μάθει
ο/η κάθε ενδιαφερόμενος/η να επιλέγει τις έγκυρες πηγές που είναι διαθέσιμες στο
διαδίκτυο για αυτά τα θέματα.

Η επαγγελματική ανάπτυξη του εκπαιδευτικού μέσα στα πλαίσια μιας
ελληνικής εκπαιδευτικής πραγματικότητας που αλλάζει

Αικατερίνη Μανώλα, Εκπαιδευτικός, Master Πολιτικών Επιστημών

Κυρίαρχη θέση στο σύνολο των προσπαθειών που αποσκοπούν στη βελτίωση της
εκπαίδευσης προκειμένου εκείνη να ανταπεξέλθει στις σύγχρονες οικονομικές, πολιτικές
και κοινωνικές απαιτήσεις αναγνωρίζεται ότι κατέχει ο εκπαιδευτικός, καθώς επιφορτίζεται
να υλοποιήσει και να εφαρμόσει στην τάξη στοιχεία καινοτομίας και νέα πρότυπα

143
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

διδασκαλίας. Η επιτυχία ωστόσο των απαιτήσεων και των πρωτοβουλιών, οι οποίες πολλές
φορές μπορούν να χαρακτηριστούν ιδιαιτέρως φιλόδοξες, εξαρτάται άμεσα και σε μεγάλο
βαθμό από την επαγγελματική ικανότητα και τα προσόντα των εκπαιδευτικών.
Η εργασία με τίτλο «Η επαγγελματική ανάπτυξη του εκπαιδευτικού μέσα στα πλαίσια
μια ελληνικής εκπαιδευτικής πραγματικότητας που αλλάζει», για τη συγγραφή της οποίας
χρησιμοποιήθηκε πλήθος σχετικών συγγραμμάτων, αποτελεί μια προσπάθεια παρουσίασης
των σύγχρονων συνθηκών που καθιστούν απαραίτητη την ανάπτυξη αυτή, τι ακριβώς
σημαίνει και πώς μπορεί να επιτευχθεί.

Επιμόρφωση και επαγγελματική ανάπτυξη. Μια σχέση συμπληρωματικότητας

Γεώργιος Παναγιωτόπουλος, Επίκ.καθηγητής, ΤΕΙ
Αναστάσιος Καπώνης, Εκπαιδευτικός, ΠΕ70
Κωνσταντίνος Ζωγόπουλος, Εκπαιδευτικός, ΠΕ70

Η επιμόρφωση είναι κομβικής σημασίας για τις ανάγκες ενός εκπαιδευτικού
συστήματος. Ο σχεδιασμός και η υλοποίησή της θα πρέπει να γίνεται και με βάση τις
ανάγκες των εκπαιδευτικών.
Η παρούσα έρευνα πραγματοποιήθηκε Απρίλιο του 2016 και χρησιμοποίησε ένα
δείγμα 10 ατόμων, οι οποίοι εργάζονται ως εκπαιδευτικοί στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση
σχολείων του Νομού Αττικής και είχαν παρακολουθήσει προγράμματα επιμόρφωσης. Η
μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ήταν η ποιοτική έρευνα με κύριο εργαλείο συλλογής των
δεδομένων, τη συνέντευξη. Η έρευνα έγινε για να διαπιστωθούν τυχόν ελλείψεις στις
ακολουθούμενες πρακτικές των επιμορφωτικών προγραμμάτων, που δρουν περιοριστικά
με σκοπό τη βελτίωσή τους. Διερευνήθηκε για το ποιο θα πρέπει να είναι το πλαίσιο, οι
θεματικές περιοχές, οι στρατηγικές και ο χρόνος υλοποίησης ενός επιμορφωτικού
προγράμματος, ώστε να συμβάλουν στην επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών με
βάση και τις απόψεις τους.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας ο τρόπος που το πλαίσιο του επιμορφωτικού
προγράμματος συμβάλλει στην επαγγελματική ανάπτυξη του εκπαιδευτικών, εξαρτάται
από την καταγραφή των αναγκών με την ενεργητική συμμετοχή των εκπαιδευτικών και να
σχετίζεται με τις παιδαγωγικές τεχνικές και την επικοινωνία, να συνδυάζει τη χρήση του
διαδικτύου και να προσφέρει σύγχρονους προβληματισμούς. Η θεματική ενός
επιμορφωτικού προγράμματος βελτιώνει επαγγελματικά τους εκπαιδευτικούς, όταν
αναφέρεται στη σχολική πράξη και διδακτική, στις πραγματικές ανάγκες και τα
ενδιαφέροντά του, σε νέα ζητήματα που έχουν προκύψει στη σύγχρονη εκπαίδευση, όπως
είναι η διαπολιτισμικότητα, οι νέες τεχνολογίες και οι μαθησιακές δυσκολίες, στην
αξιολόγηση, καθώς και στη διαχείριση προβλημάτων της σχολικής τάξης. Σχετικά με το
χρόνο υλοποίησης του προγράμματος, αυτό θα πρέπει να διενεργείται σε όλη τη διάρκεια

144
ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

της σχολικής χρονιάς, να προσαρμόζεται στις ανάγκες των εκπαιδευτικών και να
πραγματοποιείται στην αρχή του σχολικού έτους και εκτός σχολικού ωραρίου, αν είναι
δυνατό. Θα πρέπει η θεωρία να σχετίζεται με την πράξη, οι εκπαιδευτικοί να συμμετέχουν
και να αξιολογούν και να προσανατολίζεται στην εξειδίκευσή τους.

Η ένταξη της «ορθολογικής αυτονομίας» και του «κριτικού στοχασμού»
στους σκοπούς της Εκπαίδευσης Ενηλίκων

Σοφία Σαριδάκη, Φιλόλογος, MSc στη Διά Βίου Μάθηση Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Η συγκεκριμένη βιβλιογραφική έρευνα αποσκοπεί στην απόδειξη της θέσης ότι μια
ιδεολογική εκδοχή της «ορθολογικής αυτονομίας» είναι κατάλληλη για να συμπεριληφθεί
στους βασικούς σκοπούς της Εκπαίδευσης Ενηλίκων και ότι ο «κριτικός στοχασμός»
σχετίζεται με αυτήν και μπορεί να αποτελέσει μέσο για την επίτευξή της.
Ως προς τη μεθοδολογική προσέγγιση, αξιοποιήθηκαν έντυπες και ψηφιακές πηγές που
εντοπίστηκαν σε βιβλιογραφικές βάσεις δεδομένων και περιβάλλοντα αναζήτησης έγκριτων
εκδοτικών οργανισμών. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της έρευνας, επιχειρήθηκε να
προσδιορισθεί η ιδεολογική εκδοχή της ορθολογικής αυτονομίας που μπορεί να αποτελέσει
σκοπό της Εκπαίδευσης Ενηλίκων, αφού πρώτα αποκλείσθηκαν άλλες εκδοχές που δεν
είναι κατάλληλες.
Πιο συγκεκριμένα, διερευνήθηκαν ορισμένα ζητήματα στο έργο φιλοσόφων και
διανοητών, προκειμένου να εξετασθεί γενικότερα αν η ορθολογική αυτονομία μπορεί να
ενταχθεί τους βασικούς σκοπούς της Εκπαίδευσης Ενηλίκων. Επίσης, έγινε μια προσέγγιση
της έννοιας στο έργο του Kant, εξετάσθηκε το ζήτημα του προσδιορισμού των ορίων της
προσωπικής αυτονομίας στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής κοινωνίας σύμφωνα με κάποιες
θεωρίες πολιτικής φιλοσοφίας και τεκμηριώθηκε γιατί αυτές οι μορφές αυτονομίας δεν
μπορούν να θεωρηθούν ως ουσιαστικοί σκοποί της Εκπαίδευσης Ενηλίκων.
Η συνεισφορά της παρούσας έρευνας είναι ότι σε αυτήν προτείνεται η ιδεολογική
εκδοχή της ορθολογικής αυτονομίας που θα μπορούσε να αποτελέσει σκοπό της
Εκπαίδευσης Ενηλίκων, η οποία δομείται πάνω στο βασικό σχήμα που ορίζεται στο έργο
του Αριστοτέλη "Ηθικά Νικομάχεια". Επίσης, επιχειρείται να καταδειχθεί ότι ο κριτικός
στοχασμός (όπως προβάλλεται από τον Brookfield) έχει κοινά στοιχεία με την αριστοτελική
θεωρία και ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο για την ανάπτυξη της συγκεκριμένης
εκδοχής της ορθολογικής αυτονομίας.
Η έρευνα επιδιώκει να συμβάλει στην εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση αναφορικά
με τον κοινωνικό και πολιτικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Εκπαίδευση Ενηλίκων.
Προς την κατεύθυνση αυτή, η διαμόρφωση κατάλληλων σκοπών στο πλαίσιό της αποτελεί
παράγοντα καθοριστικής σημασίας.

145
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Τα χαρακτηριστικά της Εκπαίδευσης Ενηλίκων στην Ελλάδα
μετά την οικονομική κρίση

Μελίνα Σολάκη, Εκπαιδευτικός/Δρ. οικονομικών της εκπαίδευσης
Κωνσταντίνος Σολάκης, Πανεπιστ. Υπότροφος ΤΕΙ Ηπείρου, Υπ Δρ εκπαίδευση ενηλίκων
Αικατερίνη Νικολάου, Εκπαιδευτής Ενηλίκων, Yποψήφια Διδάκτωρ στα Οικονομικά,

Στην Ελλάδα η δια βίου εκπαίδευση που περιλαμβάνει την έννοια της εκπαίδευσης
ενηλίκων και της κατάρτισης, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ειδικότερα,
ιδιαίτερη έμφαση δίνεται πλέον, στην αύξηση της ζήτησης για την εκπαίδευση των
ενηλίκων, τη δια βίου μάθηση και τη συνεχιζόμενη επαγγελματική κατάρτιση. Σε αυτό το
γεγονός έχουν συντελέσει οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης (ανεργία) και οι
νομοθετικές ρυθμίσεις στο χώρο της παιδείας Νόμος 3879/2010, ενώ ο ρόλος της αποκτά
μεγαλύτερη σπουδαιότητα λόγω της κατάργησης της πρόωρης συνταξιοδότησης. Για την
αντιμετώπιση της ανεργίας οι νέες πρακτικές προτείνουν τις Ενεργητικές πολιτικές
απασχόλησης. Τα νέα δεδομένα της Ελλάδας, αποτελούν πολύ σημαντικά κίνητρα για την
αύξηση του ενδιαφέροντος προς την εκπαίδευση ενηλίκων, τόσο από πλευράς κρατικού
μηχανισμού, όσο και από πλευράς ιδιωτών με σκοπό τη βελτίωση των προσόντων τους.
Σκοπός, του παρόντος άρθρου είναι η παρουσίαση και καταγραφή των χαρακτηριστικών
της εκπαίδευσης ενηλίκων στην Ελλάδα. Για την επίτευξη του σκοπού χρησιμοποιούνται
δευτερογενή μικροδεδομένα από την έρευνα του OECD (2016) για την Ελλάδα, σε σύνολο
4.925 παρατηρήσεων, εκ των οποίων το 45,1% είναι άνδρες. Από την ανάλυση προκύπτει
ότι, τον τελευταίο χρόνο, οι άνδρες που παρακολούθησαν κάποια σεμινάρια εκπαίδευσης
ενηλίκων από απόσταση, είναι περισσότεροι σε σχέση με τις γυναίκες, ενώ αντίστοιχα οι
ηλικιακές ομάδες που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ποσοστό κυμαίνονται μεταξύ των 30
έως 50 ετών. Τέλος, προκύπτει ότι οι περισσότεροι (σε απόλυτους αριθμούς 167 άτομα)
άνεργοι σε σχέση με τους εργαζόμενους (125 άτομα) κατά τη διάρκεια του τελευταίου
έτους παρακολούθησαν κάποιο είδος σεμιναρίου.

ΛΕΜΕ ΟΧΙ...ΝΑΙ ΣΤΗ ΖΩΗ: Η πιλοτική εφαρμογή μιας καμπάνιας συμμετοχικού
διαλόγου, κοινοτικής δράσης κι ενδυνάμωσης μέσω της Εκπαίδευσης
Ενηλίκων-ΔΒΜ στο Νομό Χανίων

Χρύσα Τερεζάκη,
Συντονίστρια Επιστημονικού Δικτύου Εκπαίδευσης Ενηλίκων Κρήτης (ΕΔΕΕΚ)

Η εισήγηση αφορά στον εξάμηνο σχεδιασμό ενός κοινοτικού Σχεδίου Δράσης του ΕΔΕΕΚ
σε συνεργασία με το Παν/μιο Κρήτης (ΦΚΣ), τον Ιατρικό Σύλλογο Χανίων, την ΠΕΠΣΥ και
τους Δήμους του Νομού στην κατεύθυνση της Κοινοτικής Ενδυνάμωσης μέσω του

146
ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

σχεδιασμού και της υλοποίησης μιας Καμπάνιας Συμμετοχικού Διαλόγου «με» την Κοινωνία
των Πολιτών. Το Σχέδιο Δράσης έχει συγκεκριμένη κατεύθυνση, βάσει των αρχών και των
πρακτικών της Εκπαίδευσης Ενηλίκων και της ΔΒΜ, γεγονός που υπαγορεύει την εφαρμογή
της Μεθόδου Project (χειραφετική κοινωνική παιδαγωγική κατά Freire) με διττό στόχο. Από
τη μία, την ευαισθητοποίηση-κριτική συνειδητοποίηση της Κοινωνίας των Πολιτών σε
ζητήματα που ταλανίζουν (υγεία στο ανθρωπιστικό και φυσικό περιβάλλον). Από την άλλη,
την δια-Δημοτική συνεργασία/δικτύωση των έξι (6) Δήμων του Νομού Χανίων μέσω της
συμμετοχής των πολιτών τους στον ευρύτερο κοινοτικό Διάλογο (συμμετοχική διάγνωση-
καταγραφή αναγκών, μελλοντική εκτίμησή τους, σχεδιασμός-υλοποίηση Παρέμβασης,
αξιολόγησή και περάτωσή του εγχειρήματος με την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του
στην Κοινότητα). Η Πρωτοβουλία ξεκινά όταν τα μέλη της Οργάνωσης, αφυπνίζονται από
τον αιφνίδιο θάνατο στελέχους της, εθελοντή ιατρού, κι αποφασίζουν να αναλάβουν Δράση
με περιεχόμενο την οραματική του πρόταση «Λέμε ΟΧΙ σε Ό,τι μας ρυπαίνει, ΣΕ ό,τι μας
πεθαίνει…ΝΑΙ στη ζωή». Στο παραπάνω πλαίσιο Ζητήματα- Αιχμές όπως ‘Το κάπνισμα’, ‘το
αλκοόλ- τα τροχαία’, ‘η κακοποίηση των ανηλίκων και η κακοποίηση των ζώων’, ‘η
ρύπανση/ μόλυνση της διατροφικής αλυσίδας’ και ‘η κλιματική αλλαγή’ αποτέλεσαν μαζί με
την Εκπαίδευση Ενηλίκων, τον Πολιτισμό και την Κοινοτική Δράση το τρίπτυχο της
Μεθοδολογικής προσέγγισης του Σχεδίου. Ένα Σχέδιο που, τόσο σε φιλοσοφικό, όσο και σε
πραξιακό επίπεδο δεν έπαψε να αφορά στον Εθελοντισμό, στην Ηθική & Κριτική Κοινοτική
Εργασία, αλλά και στην Πολιτειότητα, καθώς αναδύθηκε απευθείας «από τα κάτω», την
Κοινωνία των Πολιτών.

Διερεύνηση του βαθμού ανάπτυξης των βασικών δεξιοτήτων
της επικοινωνίας στη μητρική γλώσσα, της μαθηματικής ικανότητας και
της ψηφιακής ικανότητας από τους εκπαιδευόμενους των ΣΔΕ.
Η περίπτωση του ΣΔΕ Ζακύνθου

Τιτίκα-Κωνσταντίνα Τσιντώνη, Εκπαιδευτικός ΠΕ02
Σύμβ. σταδιοδρομίας και απασχόλησης, Εκπαιδεύτρια ενηλίκων

Η εκπαίδευση ενηλίκων αποτελεί ένα επιστημονικά εξειδικευμένο πεδίο που προσφέρει
εκπαίδευση σε όλους, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Γι’ αυτό άλλωστε χαρακτηρίζεται
και δια βίου εκπαίδευση. Για τα ελληνικά δεδομένα, το Ίδρυμα Νεολαίας και Δια Βίου
Μάθησης συνιστά φορέα τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης ενηλίκων που έχει ως σκοπό του
την υλοποίηση δράσεων, προγραμμάτων και έργων για τη Δια Βίου Μάθηση και τη Νέα
Γενιά, με έμφαση τη στήριξη των νέων στη σταδιοδρομία τους, την ανάδειξη και τη στήριξη
της νεανικής καινοτομίας, τη διαχείριση των θεμάτων που σχετίζονται με οποιονδήποτε
τρόπο με τη μαθητική και φοιτητική μέριμνα. Ανάμεσα στις βασικές αρμοδιότητες του είναι
η μελέτη, έρευνα, παροχή πληροφοριών και ανάπτυξη δραστηριοτήτων σε θέματα που

147
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

αφορούν την εκπαίδευση ενηλίκων και τη λαϊκή επιμόρφωση και η τεχνολογική,
επιστημονική, διαχειριστική, λογιστική υποστήριξη των δράσεων, προγραμμάτων και έργων
που υλοποιεί η Γενική Γραμματεία Δια Βίου Μάθησης του Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας
και Θρησκευμάτων.
Αντικείμενο της έρευνας είναι η διερεύνηση του βαθμού ανάπτυξης της βασικής
ικανότητας της επικοινωνίας στη μητρική γλώσσα - την ελληνική, της μαθηματικής
ικανότητας και της ψηφιακής ικανότητας από τους εκπαιδευόμενους των ΣΔΕ. Στο
μεθοδολογικό πλαίσιο περιγράφεται η ποιοτική έρευνα που διεξάγεται με τη μέθοδο της
συνέντευξης, στο ερευνητικό δείγμα που αποτελείται από εικοσιπέντε εκπαιδευόμενους
και εκπαιδευόμενες του ΣΔΕ Ζακύνθου, κατά τα εκπαιδευτικά έτη 2013-2014 και 2014-
2015. Από την ανάλυση των δεδομένων προκύπτει ότι βασικές συνιστώσες και παράμετροι
των τριών οριζόντιων δεξιοτήτων που ερευνώνται στην παρούσα εργασία κατακτώνται ως
ένα βαθμό από τους εκπαιδευόμενους του ΣΔΕ, στοιχείο που υποδηλώνει πως
επιτυγχάνεται ως ένα βαθμό η αποστολή του εν λόγω θεσμού. Ωστόσο, προκύπτουν και
κάποιες αρνητικές μετρήσεις και καταγραφές, οι οποίες αποδεικνύουν πως υφίστανται
παράγοντες και παράμετροι που δυσχεραίνουν το έργο και την αποστολή του σχολείου. Ως
εκ τούτου, διατυπώνονται προτάσεις προκειμένου να βελτιωθούν κομβικές συνιστώσες που
σχετίζονται με την επιτυχία του θεσμού.

Η δια βίου μάθηση των εκπαιδευτικών

Αγγελική Τσοράγλου, Εκπαιδευτικός ΠΕ70

Αντικείμενο της παρούσας εργασίας είναι η δια βίου μάθηση των εκπαιδευτικών. Πιο
συγκεκριμένα, στόχο έχει να αναδείξει τις στάσεις και τις απόψεις των εκπαιδευτικών
Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της Ελλάδας απέναντι στη χρησιμότητα
της δια βίου μάθησής τους, καθώς και τα κίνητρα και τα αντικίνητρα συμμετοχής τους σε
αυτήν. Για να απαντηθούν τα ερευνητικά ερωτήματα υλοποιήθηκε έρευνα με
ερωτηματολόγιο, το οποίο χορηγήθηκε ηλεκτρονικά σε 104 εν ενεργεία εκπαιδευτικούς
Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της Ελλάδας κατά τη θερινή περίοδο
Ιουλίου-Αυγούστου 2016. Από την έρευνα προέκυψε ότι οι εκπαιδευτικοί του δείγματος
διάκεινται, στην πλειοψηφία τους, θετικά απέναντι σε δραστηριότητες δια βίου μάθησης
και έχουν σκοπό να εξελίξουν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους στο μέλλον. Ως
σημαντικότερα κίνητρα των εκπαιδευτικών για την εμπλοκή τους σε δραστηριότητες δια
βίου μάθησης αναδείχθηκαν η επαγγελματική βελτίωση και η προσωπική ικανοποίηση.
Πολύ μεγάλη έμφαση αποδείχτηκε ότι δίνουν, επίσης, στη λήψη κάποιας πιστοποίησης,
βεβαίωσης ή μοριοδότησης από τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες στις οποίες επιδίδονται.
Από την άλλη, στα αντικίνητρα συμμετοχής τους στη δια βίου μάθηση την πρώτη θέση
κατέχει το χρηματικό κόστος των επιμορφωτικών δράσεων και ακολουθεί ο φόρτος

148
ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

εργασίας των εκπαιδευτικών με τη συνακόλουθη έλλειψη διαθέσιμου χρόνου. Ένας, ακόμη,
σημαντικός ανασταλτικός παράγοντας διαπιστώθηκε ότι είναι οι οικογενειακές
υποχρεώσεις, οι οποίες, όμως, βαραίνουν κατεξοχήν τις γυναίκες εκπαιδευτικούς.
Συμπερασματικά, οι εκπαιδευτικοί φαίνεται να αναγνωρίζουν την αξία, τη χρησιμότητα και
τη σπουδαιότητα της δια βίου μάθησης. Επιδίδονται σε έναν αρκετά μεγάλο βαθμό σε
επιμορφωτικές δράσεις, που συμβάλλουν στην επαγγελματική τους εξέλιξη και
αναβάθμιση, με σκοπό να προσαρμοστούν στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και τις
αυξανόμενες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας.

149
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

150
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ,
ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

Φιλοσοφία για Παιδιά ως διδακτική πρόταση

Βασιλική Αποστόλου, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια

Στόχος της παρούσας εισήγησης είναι η σκιαγράφηση των όσων νέων δεδομένων
επιδιώκει να εισάγει σε ευρεία κλίμακα ο Κλάδος της Φιλοσοφίας για Παιδιά στον χώρο της
Πρωτοβάθμιας κυρίως Εκπαίδευσης και του αντίκτυπου που αναμένεται να επιφέρει στην
εκπαιδευτική πραγματικότητα στο σύνολό της. Επιχειρείται η διερεύνηση των
προαναφερθέντων ζητημάτων με τη μέθοδο της βιβλιογραφικής ανασκόπησης, καθώς και η
ταυτόχρονη σκιαγράφηση του σημαντικότατου ρόλου που διαδραμάτισε ο Μάθιου Λίπμαν
στη διαμόρφωση και εξέλιξη του συγκεκριμένου Κλάδου, όντας ο βασικός εμπνευστής του.
Σημειώνονται επίσης οι βασικότερες θέσεις, καθώς και προτάσεις του αναφορικά με την
Εκπαίδευση.
Συμπερασματικά, προκύπτει πως ο Κλάδος της Φιλοσοφίας για Παιδιά ως διδακτική
πρόταση συμβάλλει όσο το δυνατόν θετικότερα στον τρόπο με τον οποίο όλοι οι
εμπλεκόμενοι στη σχολική πράξη σκέφτονται, μαθαίνουν, συμπεριφέρονται στη ζωή τους,
όντας κυρίαρχοι του εαυτού τους. Δεδομένου μάλιστα ότι σύμφωνα με τον Μάθιου Λίπμαν
τα παιδιά είναι ικανά να κατακτήσουν την ικανότητα της αυτόνομης σκέψης, εφόσον
συγκροτούν την ταυτότητά τους στη σχέση τους με ένα κατάλληλα διαμορφωμένο
περιβάλλον, γίνεται σαφής ο λόγος που θεωρεί εξαιρετικής σημασίας την επαφή των
παιδιών με τη Φιλοσοφία, ακόμη και παιδιών που φοιτούν στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.
Αυτή ακριβώς η πρωτοτυπία της αντιμετώπισης των παιδιών ως ικανών να φιλοσοφούν και
του κατάλληλα διαμορφωμένου μαθήματος της Φιλοσοφίας, υπόσχεται μια σημαντική
βελτίωση στην εκπαιδευτική πραγματικότητα όπως τη γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, καθώς και
μια σημαντική αλλαγή στην αντιμετώπιση των παιδιών, τόσο από τους άμεσα
εμπλεκόμενους στην Εκπαίδευση, όσο και από την κοινωνία γενικότερα. Η τεκμηρίωση και
πλαισίωση αυτής της προσέγγισης πραγματώνεται μέσα από γεγονότα, παρατηρήσεις,
επίσημες θεωρίες, νέες θεωρίες, καθώς και εγχειρίδια που την καθιστούν άξια
ενδιαφέροντος και μελέτης.

151
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Καινοτόμες εκπαιδευτικές καλές πρακτικές για τη διδακτική
της δημόσιας ιστορίας με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων

Γερμανός Βασιλειάδης, Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτορας
Ιφιγένεια Βαμβακίδου, Καθηγήτρια Πανεπιστημίιου
Δωρόθεος Ορφανίδης, Εκπαιδευτικός, Υπ.Διδάκτορας

Στο πεδίο της δημόσιας ιστοριογραφίας παρουσιάζουμε τα υπαίθρια δημόσια γλυπτά
που τοποθετήθηκαν από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τις μέρες μας στα αστικά πάρκα και
στους δρόμους της Θεσσαλονίκης. Το ερευνητικό ερώτημα αφορά στη δημόσια γλυπτική ως
δίαυλο αισθητικής, αστικής και ιστορικής μυθολογίας αλλά και ως ιστορικό και δημόσιο
λόγο. Στόχος της μελέτης είναι η ανάδειξη των ιστορικών κωδίκων που αναδεικνύουν
συγκεκριμένο κάθε φορά ιστοριογραφικό επιστημολογικά μοντέλο (θετικιστικό, μοντέρνο ή
μεταμοντέρνο).Η συλλογή του υλικού γίνεται στο πεδίο της επιτόπιας ιστορικής έρευνας
και της ψηφιοποίησης του υλικού. Για την ανάλυση των έργων ακολουθούμε την ιστορική,
ερμηνευτική εικονογραφική πρόταση (Burke, 2003). Οι κατηγορίες που προκύπτουν από το
ίδιο το υλικό ως πολιτισμικό «κείμενο-σημείο» αναφέρονται στην ταυτοποίηση των έργων
στο αστικό συγκείμενο και στις αναπαραστάσεις τους.
Η δυναμική είσοδος το νέων τεχνολογιών και ψηφιακών μέσων, η ευρεία χρήση τους, η
δυνατότητες που παρέχουν αποτελούν αφετηρία νέων συζητήσεων-αναζητήσεων για την
καλύτερη αξιοποίησή τους στο χώρο της διδακτικής της δημόσιας ιστορίας και της
ιστοριογραφίας. Προτείνουμε για τη διδακτική της δημόσιας ιστορίας ψηφιακά εργαλεία
(σελίδα διαδικτύου, QR Codes), ώστε οι εκπαιδευτές, δάσκαλοι και εμψυχωτές να
«παρουσιάσουν» μέσω της δημόσιας γλυπτικής την πολεοιστορία.

Students4Europe Εκπαιδεύοντας τους μαθητές ως πολίτες
μέσα από την προσομοίωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Ειρήνη Βογιατζή, Εκπαιδευτικός - φιλόλογος
Βασιλική Κατσαρού, Εκπαιδευτικός - οικονομολόγος
Αναστασία Δεικτάκη, Εκπαιδευτικός - Κοινωνιολόγος

Η εισήγησή μας αναφέρεται σε μια μαθησιακή δραστηριότητα ημιτυπικής μορφής
γραμματισμού στο πλαίσιο των Ομίλων που λειτουργούν στο Πειραματικό Λύκειο
Πανεπιστημίου Κρήτης και στοχεύει στην αλλαγή παραδείγματος όσον αφορά στις σχολικές
πρακτικές που καλλιεργούν τις δεξιότητες ενεργών μαθητών – πολιτών. Υποστηρίζεται ως
διδακτική πρόταση από παιδαγωγικές θεωρίες που προάγουν τη βιωματική και
εμπλαισιωμένη μάθηση, τη διδακτική στρατηγική της μάθησης βασισμένης σε πρόβλημα
(problem-based learning) και τη συνεργατικότητα. Αξιοποιεί το επιστημονικό επιχείρημα για

152
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και τις μεθόδους της ρητορικής για την καλλιέργεια της
δημιουργικής σκέψης και των επικοινωνιακών δεξιοτήτων. Η ανάπτυξη της δημιουργικής
παράλληλα με την κριτική σκέψη θεωρείται, αφενός απαραίτητη προϋπόθεση για τη
διαμόρφωση ενεργών πολιτών, συνειδητοποιημένων και χειραφετημένων, και αφετέρου,
αναγκαία ικανότητα για την αποτελεσματική και εύρυθμη λειτουργία των σύγχρονων
κοινωνιών και την αντιμετώπιση των προκλήσεων στον 21ο αιώνα.
Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του δικτύου teachers4europe και σε συνεργασία του
Ομίλου Students4Europe με το Ινστιτούτο Έρευνας και Κατάρτισης Ευρωπαϊκών Θεμάτων
ΙΕΚΕΘ. Μέσα από ένα «παιχνίδι ρόλων», οι συμμετέχοντες μαθητές θα έχουν την ευκαιρία
λήψης αποφάσεων, διαπραγμάτευσης, στρατηγικής και διαχείρισης κρίσεων και θα
εξοικειωθούν με το ευρωπαϊκό οικοδόμημα ενισχύοντας την ταυτότητα τους ως ενεργοί
Ευρωπαίοι πολίτες. Για την υλοποίηση του Ομίλου και της δράσης απαιτείται η συνεργασία
εκπαιδευτικών διαφορετικών ειδικοτήτων στη βάση της συμπληρωματικότητας γνώσεων,
δεξιοτήτων και στάσεων που προέρχονται από διαφορετικά επιστημονικά πεδία. Σ΄ αυτό το
πλαίσιο η μαθησιακή αυτή δραστηριότητα ενισχύει την επαγγελματική ανάπτυξη των
εκπαιδευτικών καθώς λειτουργεί ανατροφοδοτικά τόσο στη διδακτική προσέγγιση και
πρακτική και την αποδοτικότητα των μεθόδων μέσα από τον αναστοχασμό όσο και στην
ευκαιρία γνωστικής ανανέωσης μέσα από τη συνεργασία.

Εκπαιδευτικό σενάριο για τα οικονομικά μαθήματα στη Δευτεροβάθμια
Εκπαίδευση με όραμα την Αειφορία: «Τραγωδία Κοινόχρηστων Πόρων»

Γεώργιος Βουζαξάκης, Εκπαιδευτικός ΠΕ09
Βασίλειος Μακράκης, Καθηγητής Π.Τ.Δ.Ε. Παν. Κρήτης UNESCO ICT in ESD Chairholder

Το προτεινόμενο εκπαιδευτικό σενάριο αποτελεί πρόταση εμπλουτισμού του
Αναλυτικού Προγράμματος των μαθημάτων με οικονομικό προσανατολισμό στην
Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και δημιουργήθηκε στα πλαίσια μιας διδακτορικής έρευνας με
τίτλο «Αποδόμηση και αναδόμηση του αναλυτικού προγράμματος μαθημάτων οικονομικής
κατεύθυνσης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση προς τη βιώσιμη/αειφόρο ανάπτυξη με την
υποστήριξη των Τ.Π.Ε.». Σήμερα διαπιστώνεται ένα κενό στα Αναλυτικά Προγράμματα
σχετικά με θέματα που αφορούν τα οικονομικά του περιβάλλοντος και την προοπτική της
αειφορίας και το προτεινόμενο σενάριο ευελπιστεί να το καλύψει. Αφορά στην «τραγωδία
των κοινόχρηστων πόρων», το οποίο αποτελεί κλασικό ζήτημα της οικονομικής του
περιβάλλοντος. Το σενάριο δομήθηκε με βάση την φιλοσοφία της Εκπαίδευσης για την
Βιώσιμη / Αειφόρο Ανάπτυξη και συγκεκριμένα τους έξι μαθησιακούς στόχους και τις 10
δεξιότητες του 21 αιώνα καθώς και τους τέσσερις πυλώνες της Αειφόρου Ανάπτυξης.
Επίσης αξιοποιεί τις Τ.Π.Ε. με βάση το χειραφετικό γνωσιακό ενδιαφέρον. Οι μαθητές
χωρίζονται σε ομάδες και συμμετέχουν σε ένα βιωματικό παιχνίδι όπου αλιεύουν ψάρια

153
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

από μία κοινόχρηστη λίμνη. Σκοπός του σεναρίου είναι να αντιληφθούν οι μαθητές
βιωματικά την επίδραση των επιχειρήσεων στο φυσικό, οικονομικό και κοινωνικό
περιβάλλον και την πιθανή σύγκρουση ατομικού και κοινωνικού συμφέροντος.
Επιμέρους στόχοι: Οι μαθητές να είναι σε θέση να
1)σε επίπεδο γνώσεων:
- αντιληφθούν την επίδραση των επιχειρήσεων στο φυσικό, οικονομικό και κοινωνικό
περιβάλλον
- αναγνωρίζουν το πρόβλημα διαχείρισης των κοινόχρηστων πόρων
2)σε επίπεδο δεξιοτήτων:
- συνεργάζονται για την επίλυση προβλημάτων που αφορούν το κοινωνικό σύνολο
όπως το πρόβλημα των κοινόχρηστων πόρων
3) σε επίπεδο στάσεων:
- διερωτώνται για την προβληματική διαχείριση του οικονομικού συστήματος στους
κοινόχρηστους πόρους καθώς και για την καταναλωτική συμπεριφορά τους και την
επίδραση της στο περιβάλλον. Το σενάριο αυτό, μαζί με άλλα εκπαιδευτικά σενάρια, θα
υλοποιηθεί στην τάξη από οικονομολόγους εκπαιδευτικούς την σχολική χρονιά 2016-2017
και κατόπιν θα ακολουθήσει αξιολόγηση και ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής
διαδικασίας μέσα από μια ηλεκτρονική κοινότητα πρακτικής.

Σώζω κι εγώ τον υγρότοπο του Αλμυρού

Βασιλική Γιαννιώτη, Δασκάλα, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΕΑΠ

Η παρούσα εισήγηση έχει στόχο να περιγράψει πρόγραμμα περιβαλλοντικής
εκπαίδευσης που πραγματοποιήθηκε σε μαθητές Δ΄τάξης το σχολικό έτος 2011-2012 ώστε
να παρουσιαστεί η παρακάτω καλή πρακτική. Στόχος του προγράμματος η άμεση εμπλοκή
των μαθητών σε θέματα προστασίας περιβάλλοντος και η μετατροπή τους σε ενεργούς
πολίτες καθώς ασχολήθηκαν με υγρότοπο πλησίον της περιοχής τους, τον Αλμυρό. Το
σχέδιο δράσης περιλάμβανε ποικιλία δραστηριοτήτων, κινήθηκε διαθεματικά στα
μαθήματα της γλώσσας, της μελέτης περιβάλλοντος και των κοινωνικών επιστημών. Μέσα
από τον γενικό όρο του νερού τα παιδιά σταδιακά μεταβήκανε στους υγρότοπους της
Κρήτης και συγκεκριμένα σε εκείνον του Αλμυρού.
Πέραν από τις πληροφορίες που έδωσε η εκπαιδευτικός οι μαθητές και οι γονείς τους
είχαν την ευκαιρία να μάθουν επιπλέον πράγματα από ειδικούς σε παρουσίαση στο
σχολείο και ξενάγηση στον χώρο του υγρότοπου. Παράλληλα οι μαθητές
ευαισθητοποιήθηκαν τόσο που οργάνωσαν δράσεις για τη σωτηρία του τις οποίες
παρουσίασαν στο δήμαρχο της περιοχής μαζί με μουσικοκινητικά δρώμενα. Το άρθρο
απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς κι έχει ως στόχο να εμπλουτίσει τις ιδέες τους πάνω σε
περιβαλλοντικά προγράμματα.

154
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

Μαθαίνω την ξένη γλώσσα παίζοντας

Ευγενία Γκορτσίλα, Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής στο Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής
Μαρία Λαμπίρη, Καθηγήτρια Γερμανικών

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να διερευνηθεί ως μελέτη περίπτωσης η
αποτελεσματικότητα ενός συνδυαστικού προγράμματος Φυσικής Αγωγής και Γερμανικής
Γλώσσας για την ανάπτυξη του προφορικού λόγου, όταν αυτό σχετίζεται με την ανάπτυξη
των κινητικών δεξιοτήτων των παιδιών και συγκεκριμένα με το παιχνίδι.
Στην έρευνα συμμετείχαν 40 μαθητές-τριες (23 αγόρια, 17κορίτσια) ηλικίας 13 ετών που
φοιτούσαν σε σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του νομού Αττικής. Όλοι ήταν
μαθητές-τριες της Α Γυμνασίου, τυχαία χωρισμένοι σε δύο τμήματα και αποτέλεσαν τις
πειραματικές ομάδες. Η Α πειραματική ομάδα ακολούθησε ένα διαθεματικό πρόγραμμα
που συνδύαζε το παιχνίδι και την κίνηση με την προφορική επικοινωνία, ενώ η Β
πειραματική ομάδα ένα πρόγραμμα εστιασμένο στην τυπική διδασκαλία της γερμανικής
γλώσσας. Το πρόγραμμα διήρκησε τρεις μήνες, με 24 δομημένα διαθεματικά μαθήματα,
σύμφωνα με το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών. Για τη γλωσσική αξιολόγηση των παιδιών
δημιουργήθηκε ένα εργαλείο με συγκεκριμένα κριτήρια. Οι μετρήσεις έγιναν στην αρχή και
το τέλος της παρέμβασης. Διδακτικός στόχος στο μάθημα των γερμανικών ήταν η
εξοικείωση με τα γράμματα της αλφαβήτου και η αναγνώριση τους, τα χρώματα, επίθετα
και επιρρήματα, αριθμοί καθώς και η καλλιέργεια φωνητικών –φωνολογικών δεξιοτήτων
στη γλώσσα στόχο. Από τα αποτελέσματα διαπιστώθηκε ότι η Α πειραματική ομάδα μετά
την εφαρμογή του προγράμματος, ήταν σε θέση να αναγνωρίζει και να χρησιμοποιεί
αποτελεσματικότερα την γερμανική γλώσσα στον προφορικό λόγο. Επίσης σημαντικό
εσωτερικό κίνητρο για την ενεργοποίηση και ετοιμότητα για μάθηση από πλευράς των
μαθητών αποτέλεσε η χαρά και το κέφι που παρήχθησαν μέσω του παιχνιδιού αλλά και η
ευκαιρία συνεργασίας που είχαν μεταξύ τους. Οι σχέσεις βελτιώθηκαν και καλλιεργήθηκαν
επικοινωνιακές και κοινωνικές δεξιότητες.
Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι το πρόγραμμα της Φυσικής Αγωγής
μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά σε μαθητές Α Γυμνασίου ως εργαλείο για την
κατανόηση και εκμάθηση της Γερμανικής ως ξένης γλώσσας.

155
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Σχεδιασμός διδασκαλίας σε τάξεις μικτής δυναμικότητας.
Ένα σχέδιο μαθήματος για τη Νεοελληνική Γλώσσα

Ευγενία Δανιηλίδου, Σχολική Σύμβουλος ΠΕ02
Ιωάννα Βορβή, Σχολική Σύμβουλος ΠΕ02

Το περιεχόμενο της διδασκαλίας δεν έχει μόνο ποσοτική, αλλά και ποιοτική διάσταση,
καθώς επιταγή της σύγχρονης παιδαγωγικής δεν είναι η διεκπεραιωτική μηχανιστική
διαχείριση της ύλης αλλά η διαχείρισή της με τρόπο που λαμβάνει υπόψη τα
χαρακτηριστικά του γνωστικού αντικειμένου και τις ανάγκες και ιδιαιτερότητες των
μαθητών.
Ο σχεδιασμός της διδασκαλίας μιας ενότητας, η άρθρωση των διδακτικών ενεργειών, η
κατανομή του χρόνου σε συγκεκριμένες δραστηριότητες με βάση το Αναλυτικό και το
Ωρολόγιο Πρόγραμμα, η διαδικασία και τα κριτήρια αξιολόγησης αποτυπώνονται και
αναπτύσσονται στο πλαίσιο ενός σχεδίου μαθήματος.
Με δεδομένο ότι ο μαθητικός πληθυσμός στα ελληνικά σχολεία εμφανίζει μεγάλο εύρος
διαφοροποιήσεων, κοινωνικοοικονομικών – πολιτισμικών - μαθησιακών, κατά το
σχεδιασμό της διδασκαλίας θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η διάσταση της μικτής
δυναμικότητας της μαθητικής τάξης. Η διαφοροποιημένη διδασκαλία, ως προσαρμογή
οργανωτική και παιδαγωγική της διδασκαλίας, διαμορφώνει τη διδακτική διαδικασία
σύμφωνα με τις μαθητικές ιδιαιτερότητες, με κύριο σκοπό να ανταποκριθεί στις ανάγκες
όλων των μαθητών λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορές τους ως προς το βαθμό ετοιμότητας,
το μαθησιακό στυλ και τα ενδιαφέροντά τους.
Η διδασκαλία σε τάξεις μικτής δυναμικότητας οφείλει να διαφοροποιείται ως προς τη
μεθοδολογία και ως προς που το υλικό που αξιοποιείται, προκειμένου να επιτευχθεί
αποτελεσματικότερα η μάθηση. Οι διαδικασίες μάθησης σε τάξεις μαθητών με
διαφοροποιημένες ικανότητες και δεξιότητες βασίζονται στις παιδαγωγικές αρχές
ενεργοποίησης του μαθητή, αλληλεπίδρασης, αυτοανάπτυξης, σεβασμού της
διαφορετικότητας και ανάπτυξης της κριτικής σκέψης. Στην κατεύθυνση αυτή, θεωρείται
σημαντική η αξιοποίηση στρατηγικών διδασκαλίας και μάθησης, σύγχρονων
μαθητοκεντρικών προσεγγίσεων και τεχνικών, καθώς και οπτικοακουστικού υλικού,
προκειμένου να διαμορφώνεται ελκυστικό μαθησιακό περιβάλλον και οι μαθητές να
διευκολύνονται στην οργάνωση των ιδεών τους και στην αποτελεσματικότερη
διεκπεραίωση των δραστηριοτήτων που τους ανατίθενται, με τελική επιδίωξη την
αυτόνομη μάθησή τους εντός και εκτός σχολείου.
Στην εργασία παρατίθεται ενδεικτικό σχέδιο μαθήματος συγκεκριμένης ενότητας της
Νεοελληνικής Γλώσσας Α΄ Λυκείου, που μπορεί να εφαρμοστεί σε τάξη μικτής
δυναμικότητας.

156
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

Αλληλοβοήθεια και αλληλεγγύη :
από την τάξη των Γαλλικών σε μια κοινωνία ευαισθητοποιημένων πολιτών

Όλγα Δασκαλοπούλου, Καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας
Αγγελική Γεωργακοπούλου, Καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας
Ερη Λιάκου, Καθηγήτρια Γαλλικής Γλώσσας

Πώς ένα βίντεο που δημιούργησαν μαθητές γυμνασίου για τον πανελλήνιο διαγωνισμό
της Γαλλοφωνίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο ευαισθητοποίησης στο μάθημα των
Γαλλικών; Μπορεί να κινητοποιήσει νοητικά και συναισθηματικά τους μαθητές μέσα από
ομαδικές δραστηριότητες και να τους οδηγήσει στην παραγωγή προφορικού και γραπτού
λόγου με ανθρωπιστικό περιεχόμενο; Εικόνες της φύσης, εικόνες της ζωής εναλλάσσονται,
δίνουν μηνύματα και προβληματίζουν για τις ευθύνες του σύγχρονου ανθρώπου απέναντι
στη φύση, τον κύκλο της ζωής και τον ίδιο τον άνθρωπο.
Το συγκεκριμένο σχέδιο μαθήματος μπορεί να ολοκληρωθεί σε δύο διδακτικές ώρες 45
λεπτών και απευθύνεται σε μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης επιπέδου Β1 στη
γαλλική γλώσσα. Οι προτεινόμενες δραστηριότητες κατά τις οποίες καλλιεργούνται πολλές
δεξιότητες των μαθητών είναι γλωσσικές, επικοινωνιακές, δημιουργικές, διαθεματικές και
πολιτισμικές. Επίσης, ενθαρρύνουν την διάδραση της γλώσσας και έχουν ως απώτερο
σκοπό οι μαθητές να ανακαλύψουν ότι η αλληλοβοήθεια και η αλληλεγγύη είναι αξίες που
τους ωθούν να δράσουν ατομικά αλλά και ομαδικά προς όφελος του κοινωνικού συνόλου.
Το θεατρικό παιχνίδι και η δημιουργική γραφή τούς βοηθούν να εκφραστούν, να
συλλάβουν ιδέες και να δημιουργήσουν εργαζόμενοι ομαδοσυνεργατικά ενώ διάφορες
δραστηριότητες γραπτού λόγου τούς μαθαίνουν πώς να παρουσιάζουν τις ιδέες τους σε ένα
κείμενο με συνοχή. Η διαθεματικότητα των προτεινόμενων ασκήσεων, η χρησιμοποίηση
ψηφιακών μέσων και οι ερευνητικές εργασίες στοχεύουν στην ενεργοποίηση ποικίλων
στρατηγικών μάθησης, στην κατανόηση και παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου στη
γαλλική γλώσσα και στην κινητοποίηση των σημερινών μαθητών και αυριανών υπεύθυνων
πολιτών γιατί «Entre les rives du même et de l’autre, l’homme est un pont» («ανάμεσα στις
όχθες του εαυτού μας και των άλλων, ο άνθρωπος είναι γέφυρα»).

Η επίδραση των Κειμένων Εννοιολογικής Αλλαγής εμπλουτισμένων με
προσομοιώσεις στην κατανόηση της σωματιδιακής φύσης της ύλης

Ειρήνη Ευθυμίου, Διδακτορική Φοιτήτρια
Παναγιώτης Λουκά, Ακαδημαϊκός

Η παρούσα εργασία, αποτελεί ερευνητική πρόταση η οποία θα υλοποιηθεί κατά τις
αρχές του εαρινού εξαμήνου του 2017 και, στοχεύει να αξιολογήσει την κατανόηση των

157
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

φαινομένων του βρασμού και της εξάτμισης από μαθητές Γ΄τάξης Γυμνασίου όταν μελετούν
Κείμενα Εννοιολογικής Αλλαγής (ΚΕΑ), τα οποία θα είναι ή δε θα είναι εμπλουτισμένα με
Προσομοιώσεις, σε αντιπαραβολή με Παραδοσιακά Κείμενα τα οποία θα είναι ή δε θα είναι
εμπλουτισμένα με Προσομοιώσεις. Ταυτόχρονα, θα λάβει υπόψη το στάδιο γνωστικής
ανάπτυξης των μαθητών, το γνωστικό τους τύπο, αλλά και την αρχική τους επίδοση. Τα ΚΕΑ
που στηρίζονται στην οικοδομιστική προσέγγιση και παρουσιάζουν στους μαθητές, τόσο
εναλλακτικές αντιλήψεις άλλων μαθητών, όσο και αντιφατικά γεγονότα, μέσω της
παράθεσης αληθοφανών και πιστευτών στοιχείων.
Αναλυτικότερα η προτεινόμενη έρευνα θα πραγματοποιηθεί σε τρία στάδια. Στο στάδιο
χορήγησης προ-πειραματικών δοκιμίων θα χορηγηθούν δύο ψυχομετρικά δοκίμια καθώς
και το δοκίμιο εννοιολογικής κατανόησης για το βρασμό/εξάτμιση. Στο στάδιο της
διδακτικής παρέμβασης οι άθικτες τάξεις των συμμετεχόντων θα κατανεμηθούν τυχαία σε
τρεις ομάδες. Στην κάθε ομάδα θα πραγματοποιηθεί διαφορετική διδακτική παρέμβαση
κατά τη διάρκεια της οποίας θα δοθούν κείμενα διαφορετικής μορφής (ΚΕΑ/ ΠΚ) για την
κάθε ομάδα. Αντίστοιχα, θα αξιοποιηθεί η συνθήκη χρήσης/ μη χρήσης προσομοιώσεων.
Στο μετά πειραματικό στάδιο οι μαθητές θα αξιολογηθούν ως προς τη γνώση τους
απαντώντας στο ίδιο δοκίμιο.
Τα αποτελέσματα θα αναδείξουν την αποτελεσματικότητα των Κειμένων Εννοιολογικής
Αλλαγής, καθώς θα τα συγκρίνουν με Παραδοσιακά Κείμενα, τα οποία όμως θα είναι
εμπλουτισμένα με προσομοιώσεις, όταν αυτά αφορούν ένα δύσκολο θέμα του αναλυτικού
προγράμματος, όπως είναι τα φαινόμενα του βρασμού και της εξάτμισης. Επιπλέον, θα
διερευνήσει εάν το στάδιο γνωστικής ανάπτυξης των μαθητών επηρεάζει την
αποτελεσματικότητα των Κειμένων Εννοιολογικής Αλλαγής. Τέλος, ο πειραματικός
σχεδιασμός επιτρέπει τις πολλαπλές συγκρίσεις μεταξύ των διαφορετικών διδακτικών
παρεμβάσεων και σταδίων γνωστικής ανάπτυξης καθώς και τις πιθανές αλληλεπιδράσεις
μεταξύ σταδίων και διδακτικών παρεμβάσεων.

Η ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης στο πλαίσιο εκπαιδευτικών
προγραμμάτων με ερέθισμα/επίκεντρο λογοτεχνικά κείμενα.
Εφαρμογές στο νηπιαγωγείο

Ελένη Ηλία, Δρ. Λογοτεχνίας, Νηπιαγωγός, Συγγραφέας

Στη σύγχρονη εποχή της εικόνας και της τεχνολογίας θέτουμε ως πρώτιστο στόχο της
εκπαιδευτικής διαδικασίας την ανάπτυξη της δημιουργικής σκέψης των μαθητών μας και
αυριανών πολιτών. Αντιμετωπίζοντας την τεράστια αυτή πρόκληση, σχεδιάζουμε
εκπαιδευτικά, εμψυχωτικά προγράμματα, που να διασφαλίζουν την καθολική δυνατότητα
συμμετοχής, προβληματισμού και έκφρασης-ανταλλαγής των προσωπικών εμπειριών,
επιθυμιών και προσδοκιών των μαθητών, αναφορικά με τον εαυτό τους, την οικογένεια, το

158
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

στενότερο ή ευρύτερο κοινωνικό τους περίγυρο. Κοινό στοιχείο όλων των εφαρμοσμένων
προγραμμάτων μας συνιστά η αξιοποίηση σε αυτά της λογοτεχνίας. Αναλυτικότερα,
βασιζόμαστε καταρχάς στην ιδιότητα της λογοτεχνίας όχι απλώς να μεταδίδει γνώση αλλά
αυτό να το επιτυγχάνει, προκαλώντας βιώματα. Επίσης, αξιοποιούμε την ανεξάντλητη φύση
της, το γεγονός δηλαδή ότι η κάθε ατομική ανάγνωση είναι διαφορετική, μοναδική,
πρωτότυπη, ανεπανάληπτη και αξίζει να εκφραστεί, ακριβώς επειδή απορρέει από την
ιδιαιτερότητα, τη μοναδικότητα του κάθε αναγνώστη. Άλλοτε επιλέγουμε αδιαμφισβήτητης
αισθητικής ποιότητας κείμενα από την παγκόσμια λογοτεχνία, όχι κατ’ ανάγκην
χαρακτηρισμένα ως παιδικά. Άλλοτε αφήνουμε στους ίδιους τους μαθητές την ελευθερία
της επιλογής. Σε κάθε περίπτωση, αξιοποιούμε τα εν λόγω έργα ως λογοτεχνικά πρότυπα,
ως πεδίο έμπνευσης, αναφοράς και ερεθισμάτων. Συχνά οι μαθητές καλούνται να
εκφράσουν την ταύτισή τους με τα αφηγηματικά πρόσωπα που περιλαμβάνονται στα
κείμενα. Στο πλαίσιο των συγκεκριμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων οι μαθητές
οδηγούνται τελικά στη δημιουργία δικών τους ατομικών και ομαδικών πρωτότυπων
αφηγηματικών κειμένων, με βάση την αρχή της φθίνουσας καθοδήγησης. Όσο δηλαδή οι
απαντήσεις των μαθητών γίνονται πληρέστερες και σαφέστερες τόσο οι σχετικές ερωτήσεις
που απευθύνει ο δάσκαλος περιορίζονται. Στην εισήγηση παρουσιάζονται επίσης τα
αποτελέσματα, τα κείμενα δηλαδή των νηπίων που δημιουργήθηκαν μέσα από είκοσι πέντε
περίπου προγράμματα, τα οποία πραγματοποιήσαμε τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια σε
δημόσια νηπιαγωγεία της Δυτικής Αττικής. Έτσι προκύπτουν συμπεράσματα για το βαθμό
επίτευξης των στόχων των σχετικών προγραμμάτων και κυρίως αυτού της ανάπτυξης της
δημιουργικής σκέψης.

Ρητορική και πολιτική παιδεία στη σύγχρονη εκπαίδευση. Προϋποθέσεις
ουσιαστικής ανάπτυξης. Η περίπτωση του Δικτύου «Η ρητορική στο σχολείο»

Βασιλεία Καλοκύρη, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων - ΠΔΕ Κρήτης με έδρα το Ηράκλειο

Στην εργασία επιχειρείται να αναδειχτεί ότι η καλλιέργεια της ρητορικής στη σύγχρονη
εκπαίδευση δεν συμβάλλει «αυτονόητα» στην πολιτική παιδεία των μαθητών/τριών·
αντιθέτως, η «εξάσκηση» στη ρητορική αντιπαράθεση που εστιάζει στην επικράτηση της
«μίας» άποψης μέσω της επιχειρηματολογίας, απολυτοποιώντας την αντίθεση (διάζευξη
των αντιθέτων), στο βάθος αναπαράγει το στερεότυπο της διπολικής αντίθεσης
σωστού/λάθους, απ’ όπου τροφοδοτούνται ποικίλοι ιδεολογικοί φονταμενταλισμοί,
φανατισμός και μισαλλοδοξία. Ακόμη επισημαίνεται ότι στην περίπτωση που η ρητορική
καλλιεργεί «τη λογική» της αντιπαράθεσης, η εκπαίδευση καταλήγει να αντανακλά την
«κουλτούρα αντιπαλότητας», τον ανταγωνισμό ως κυρίαρχη αξία και τον «πολιτισμό της
αντιπαράθεσης» του σύγχρονου δυτικού κόσμου. Στην εργασία ανιχνεύονται ελλείμματα
και αδυναμίες ή και πτυχές που χρειάζονται προσεκτική διαχείριση από τους

159
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

εκπαιδευτικούς, για παράδειγμα οι σχέσεις ηθικής-ρητορικής, ατομικών και κοινωνικών
αξιών. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι απαραίτητες προδιαγραφές της ρητορικής στην
εκπαίδευση, προκειμένου οι φιλότιμες και δημοκρατικές στις προθέσεις τους προσπάθειες
των εκπαιδευτικών να υπηρετούν πράγματι και ουσιαστικά την πολιτική παιδεία.
Ειδικότερα προτείνεται οι δράσεις και τα «αγωνίσματα ρητορικής» να διαμορφώνονται
μεθοδολογικά με θεωρητικό πλαίσιο: α) τη μύηση των μαθητών/τριών στον στοχαστικό
διάλογο που υπερβαίνει τη λογική της πόλωσης των απόψεων· β) την αναζήτηση της
διαλεκτικής σύνθεσης (με βάση την αρχαιοελληνική σκέψη)· γ) τη σύγχρονη θεωρία της
Μετασχηματίζουσας Μάθησης που προωθεί τον αναστοχασμό και την επαναξιολόγηση των
απόψεων διαμέσου της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Στο πλαίσιο αυτό, η επιχειρηματολογία
θα συνδυάζεται με την ανοχή στο διαφορετικό και τη διαπολιτισμική συνύπαρξη, δηλαδή
με σύγχρονες αξίες πολιτικής παιδείας. Τέλος, υπό το πρίσμα του παραδείγματος
εφαρμογής στην εκπαιδευτική πράξη των «ποιοτικών» προϋποθέσεων που κρίνονται
απαραίτητες, ώστε η ρητορική να υπηρετεί πράγματι την πολιτική παιδεία, η συγγραφέας
εισηγείται μια μεθοδολογική πρόταση που αφορά στην επιχειρηματολογία/αντιλογία στην
τάξη καθώς και στο ρητορικό αγώνισμα «διττών λόγων» (debate), στο πλαίσιο του Δικτύου
«Η ρητορική στο σχολείο», στην ίδρυση και τη λειτουργία του οποίου μετέχει ως Σχολική
Σύμβουλος.

Ποίηση και εικόνα: μια πρόταση διδακτικής προσέγγισης των ποιητικών
κειμένων με τη βοήθεια εικόνων

Κωνσταντίνος Κωσταβασίλης, Εκπαιδευτικός ΠΕ02, Διδάκτωρ Ιστορίας

Στην παρούσα εργασία επιχειρείται η ανάλυση της σχέσης της Ποίησης με την Εικόνα,
ως μορφή και ως κώδικα επικοινωνίας έτσι ώστε να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο μεθόδου
διδασκαλίας της Ποίησης στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Μέσα από αυτή τη σχέση
καταδεικνύεται η δυσκολία αντικειμενικής, καθολικής θεώρησης ενός ποιήματος, και
αναπτύσσεται προβληματισμός για το πώς θα πρέπει να διδάσκεται ή και να αξιολογείται η
Ποίηση στην εκπαίδευση και ειδικότερα στη Δευτεροβάθμια. Οπωσδήποτε θα πρέπει να
μελετάμε τα ποιήματα και τους ποιητές, όμως αυτό που θα έπρεπε να αναζητούμε, όταν
μελετάμε ένα ποίημα, δεν είναι η πρόθεση, αλλά το αποτέλεσμα. Όχι δηλαδή «τι ήθελε να
πει ο ποιητής», αλλά τι μας «λέει», κυριολεκτικά και μεταφορικά. Υπάρχει λοιπόν σωστός ή
λάθος τρόπος να συλλάβει κανείς το νόημα ενός ποιήματος;
Για να δούμε αν υπάρχει απάντηση στο ερώτημα αυτό, μαζί με μια ομάδα 15 μαθητών
της Β΄ Λυκείου, προχωρήσαμε σε ένα πείραμα. Δοκιμάσαμε, μετά από την ανάγνωση ενός
ποιήματος, να αποτυπώσουμε σε εικόνα την εντύπωση που προκάλεσε στον καθένα
μαθητή ξεχωριστά. Το κάναμε αυτό πριν μελετήσουμε σε βάθος το ποίημα κι ενώ η
συναισθηματική του επίδραση ήταν έντονη. Πρόκειται για το ποίημα «Μαρίνα των

160
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

βράχων» του Οδυσσέα Ελύτη, ένα δημιούργημα που χαρακτηρίζεται από κυριαρχία
μεταφορών και εικόνων στο λόγο. Ήταν λοιπόν ερευνητέο κατά πόσον οι απεικονίσεις θα
έμοιαζαν ή θα διαφοροποιούνταν και ως προς τι. Χωρίς να ανατρέξουμε στη διερεύνηση
των προθέσεων του ποιητή, η συναισθηματική πρόσληψη του δημιουργήματος από τον
κάθε μαθητή και μαθήτρια ξεχωριστά, οδήγησε σε περίπου κοινές απεικονίσεις. Επομένως,
παρόλο που δε μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε ότι καταλαβαίνουμε πάντα «τι ήθελε να
πει ο ποιητής» με ακρίβεια, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι είναι εφικτή η διατύπωση μιας
κοινής αφετηρίας για την ανάλυση ενός Ποιήματος. Θα πρέπει ωστόσο να έχουμε πάντα
στο νου μας ότι εμπεριέχεται έντονα το στοιχείο της υποκειμενικότητας.

Η καλλιέργεια Υπευθυνότητας-Αυτοπειθαρχίας και Δεξιοτήτων
για την Επίλυση Συγκρούσεων

Σοφία Μαρκογιαννάκη, Δασκάλα Ειδικής Αγωγής
Χρήστος Ντρουμπογιάννης, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου

Το συγκεκριμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, επεξεργάζεται θέματα που συνδέονται με
την παιδική επιθετικότητα και την πρόληψη της. Το υλικό βασίζεται στη βιωματική
προσέγγιση και χρησιμοποιεί δραστηριότητες ενεργητικής μάθησης, κατάλληλες για τα
παιδιά αυτής της ηλικίας.
Οι μαθητές έχουν την ευκαιρία μέσα σε ένα κλίμα εμπιστοσύνης και ασφάλειας να
επεξεργαστούν θέματα της καθημερινότητας τους. Είναι ελεύθερα να εκφραστούν, χωρίς
την κριτική των ενηλίκων. Παράλληλα επικοινωνούν, παίζουν, καβγαδίζουν και κάποιες
φορές πληγώνουν το ένα το άλλο.
Τα θέματα παρουσιάζουν μια ακολουθία, έτσι ώστε αρχικά τα παιδιά να εξοικειωθούν
με τη διαδικασία και το πνεύμα του προγράμματος. Στη συνέχεια προχωρούν στο θέμα,
συζητώντας για την επικοινωνία και τη συναισθηματική εκπαίδευση και από εκεί συνέχεια
στην παιδική επιθετικότητα και τις εκφράσεις της στο σχολείο.
Στη διάρκεια του προγράμματος τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να γνωριστούν καλύτερα
και να θέσουν τα ίδια όρους λειτουργίας της ομάδας. Ενισχύθηκε ο αυτοσεβασμός και η
εμπιστοσύνη των παιδιών στα δικά τους κριτήρια αξιολόγησης και ενθαρρύνθηκαν στο να
διαφοροποιούνται από τους άλλους και να αρνούνται αυτό που τους ζητούν αν
αισθάνονται άβολα με αυτό Μίλησαν για θέματα συνεργασίας και επαφής στην ομάδα
.Κατόπιν, η ομάδα έθεσε τις προϋποθέσεις δημιουργίας ενός σχολείου που συμβάλει στη
μείωση της επιθετικότητας. Μέσα από την έκφραση των συναισθημάτων τα μέλη της
ομάδας είδαν τα αρνητικά και τα θετικά συναισθήματα, τον τρόπο που εκφράζεται ο
εκνευρισμός και ο θυμός. Στη συνέχεια «ειπώθηκαν» οι «λέξεις που πληγώνουν» και
μπορεί να είναι η αιτία ή η αφορμή επιθετικών συμπεριφορών. Αναγνωρίστηκε η σημασία
της επικοινωνίας ως μέσο επίλυσης διαφορών και διαμόρφωσης καλών σχέσεων.

161
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Συζητήθηκε η διαφορετικότητα που μπορεί να αποτελέσει αφορμή για κακομεταχείριση ή
μη κατανόηση με αποτέλεσμα να παρατηρούνται εντάσεις, συγκρούσεις, δυσκολίες. Τελικά
διερευνήθηκαν οι τρόποι με τους οποίους εκφράζονται οι συγκρούσεις και δόθηκε η
ευκαιρία στα μέλη της ομάδας να αναζητήσουν άλλους τρόπους επίλυσης συγκρούσεων.

Η Βιωματική Εκπαίδευση πηγαίνει νηπιαγωγείο;
Απόψεις και στάσεις νηπιαγωγών για τη Βιωματική Εκπαίδευση

Αθηνά Μοτσιοπούλου, Απόφοιτη Τ.Ε.Π.Α.ε
Αλέξανδρος Γεωργόπουλος, Καθηγητής τ.ε.π.α.ε

Η σύγχρονη Παιδαγωγική αναδεικνύει τα πολλαπλά παιδαγωγικά οφέλη της Βιωματικής
Μάθησης, ενώ το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών για βιωματικές πρακτικές εντείνεται.
Παρατηρείται λοιπόν έντονος διάλογος γύρω από τη Βιωματική Εκπαίδευση, ενώ
ταυτόχρονα εγείρεται το ερώτημα : όσοι αναφέρονται σ΄ αυτήν , μιλούν πράγματι μία κοινή
γλώσσα; Ο παραπάνω προβληματισμός αποτέλεσε το έναυσμα της εργασίας, στόχος της
οποίας είναι μία πρώιμη χαρτογράφηση των αντιλήψεων και στάσεων νηπιαγωγών σχετικά
με τη Βιωματική Εκπαίδευση.
Ιδιαίτερα η Προσχολική Αγωγή θεωρείται σχεδόν εξ’ορισμού συνυφασμένη με
βιωματικές διαδικασίες παροχής της γνώσης. Κατά πόσο όμως στην προσπάθεια
υλοποίησης τέτοιων βιωματικών πρακτικών , οι νηπιαγωγοί βρίσκονται σε συμφωνία με τις
αρχές της Βιωματικής Εκπαίδευσης;
Για την διερεύνηση των παραπάνω εκπονήσαμε έρευνα όπου συμμετείχαν έξι
νηπιαγωγοί (που θεωρητικά ακολουθούν τη βιωματική κατεύθυνση). Ως εργαλείο
χρησιμοποιήθηκε η ατομική ημιδομημένη συνέντευξη, ενώ για την ανάλυση των
αποτελεσμάτων ακολουθήθηκε η ποιοτική μέθοδος.
Τα κυριότερα σημεία που αναδείχθηκαν αφορούν τις θεωρητικές αρχές της Βιωματικής
Εκπαίδευσης καθώς και τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτικού που απορρέουν με βάση
αυτές. Επίσης διερευνήθηκε ο τρόπος επιλογής των θεμάτων που πραγματεύεται η τάξη,
αλλά και λόγοι που μπορεί να οδηγήσουν σε αλλαγή του αρχικού εκπαιδευτικού
σχεδιασμού. Κατόπιν αναζητήθηκαν πιθανά μειονεκτήματα της βιωματικής μορφής
διδασκαλίας καθώς και τα θετικά στοιχεία που τη συνοδεύουν.
Συμπερασματικά, φαίνεται ότι οι νηπιαγωγοί αναγνωρίζουν τη θεωρία της Βιωματικής
Εκπαίδευσης, αναδεικνύοντας σημαντικά γνωρίσματά της. Ωστόσο ομολογούν ότι
πρόκειται για μία δύσκολη κατεύθυνση, με ποικίλες, απαιτητικές ευθύνες. Εντούτοις, τα
πλεονεκτήματα που προσφέρει τόσο σε γνωστικό όσο και σε κοινωνικοσυναισθηματικό
επίπεδο, τις ενθαρρύνουν ώστε να συνεχίζουν τη συνειδητή εφαρμογή της.
Θεωρούμε ότι η συμβολή της εργασίας έγκειται στο γεγονός ότι μελετάει μία διάσταση
της Βιωματικής Εκπαίδευσης που δεν έχει τύχει εκτενούς μελέτης, αυτήν της αποτίμησης

162
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

της μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών. Παράλληλα συνεισφέρει στο να
αντιληφθούμε τη σημασία της βιωματικής στην ανάπτυξη αυτόνομων, ευτυχισμένων
παιδιών , ενεργών, συνειδητοποιημένων πολιτών.

Σχολικές βιβλιοθήκες και φιλαναγνωσία στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Νίκη Μπελαδάκη, Αρχειονόμος – Βιβλιοθηκονόμος- Μουσειοπαιδαγωγός

Τα συμπεράσματα πολλών ερευνών, απαντούν στον προβληματισμό που τίθεται
σήμερα για την παρεχόμενη εκπαίδευση, και συγκλίνουν στην ανάγκη για υιοθέτηση
διδακτικών προσεγγίσεων πρόσφορων για την οικοδόμηση της γνώσης, από τα ίδια τα
παιδιά, μέσα σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα πλούσια σε ερεθίσματα. Οι νέες εκπαιδευτικές
αντιλήψεις, θέλουν το μαθητή μόνιμα ενεργό και όχι παθητικό μέλος, με δυνατότητες
εξέλιξης και αυτορρύθμισης. Παράλληλα θέλουν το δάσκαλο συντονιστή της διαδικασίας
μάθησης. Όλα αυτά απαιτούν ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον το οποίο πρέπει να διαθέτει
κατάλληλη υλική και κοινωνική δομή που προωθεί την ενεργητική εμπλοκή των μαθητών
στη μαθησιακή διαδικασία και ευνοεί σχέσεις θετικής αλληλεπίδρασης και επικοινωνίας. Η
επισκόπηση της βιβλιογραφίας, αποκαλύπτει ότι η σχολική βιβλιοθήκη μπορεί να
αποτελέσει το κατάλληλο υλικό πλαίσιο για την εφαρμογή των σύγχρονων αυτών
αντιλήψεων, διότι χαρακτηρίζεται ως ουσιαστικός παράγοντας για την παροχή ποιοτικής
εκπαίδευσης. Σε αρκετές χώρες, η σχολική βιβλιοθήκη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της
εκπαιδευτικής διαδικασίας και στοιχείο ποιοτικής αναβάθμισης του εκπαιδευτικού έργου.
Στην Ελλάδα επιχειρούνται αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα προς τις σύγχρονες
αυτές κατευθύνσεις, ωστόσο, δε φαίνεται να υπάρχει το κατάλληλα εμπλουτισμένο
εκπαιδευτικό περιβάλλον για να υποστηρίξει αυτές τις αλλαγές. Σχετικά με τις σχολικές
βιβλιοθήκες στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, αν και νομοθετικά έχει θεσπιστεί η ίδρυση και
η λειτουργία τους με το νόμο 1566/1985, οι λίγες ενεργές, οφείλουν την ύπαρξή τους στην
πρωτοβουλία ορισμένων εκπαιδευτικών και συλλόγων γονέων. Έτσι, η απουσία τους, ως
κέντρα μάθησης και πολιτισμού, αφενός εμποδίζουν τον εκπαιδευτικό να εφαρμόσει
αποτελεσματικά τις σύγχρονες μεθόδους των επιστημών της αγωγής και, αφετέρου, στερεί
από τους μαθητές το σύνολο της θετικής συνεισφοράς αυτού του εκπαιδευτικού-
πολιτιστικού περιβάλλοντος.
Σκοπός της εισήγησης αυτής, είναι η μελέτη του θεσμικού πλαισίου, η εφαρμογή και ο
ρόλος του εκπαιδευτικού, σχετικά με την Σχολική Βιβλιοθήκη και την ανάπτυξη της
φιλαναγνωσίας στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.

163
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Οι ψηφιακές αφηγήσεις και η διδακτική τους αξιοποίηση. Η περίπτωση της
βιογραφίας του Παστέρ στις Φυσικές Επιστήμες της Στ΄ Δημοτικού

Πηνελόπη Ξανθίδου, σχολική σύμβουλος Π.Ε.

Η ψηφιακή αφήγηση είναι μια σχετικά νέα μορφή τέχνης, η οποία μεταφέρει δεδομένα
και γεγονότα με λέξεις, με εικόνες, με ήχους, εμπλουτίζοντας την πληροφορία και
παρουσιάζοντάς την πιο αισθαντικά και συναρπαστικά. Χαρακτηρίζεται ως μια δημιουργική
διαδικασία κατά την οποία η παραδοσιακή αφήγηση συνδυάζεται με τα πολυμέσα του
21ου αιώνα. Είναι μια διαδικασία δημιουργίας διηγημάτων, που δίνει την ευκαιρία στους
μαθητές να εργάζονται συνεργατικά σε ομάδες για τη συλλογή πληροφοριών και την
επίλυση προβλημάτων, αναπτύσσοντας την δημιουργική τους σκέψη. Διευρύνεται η
φαντασία τους, έρχονται σε επαφή με τις τέχνες, μαθαίνουν να αναπτύσσουν τη φωνή τους
ως αφηγητές και εξελίσσονται σε ψηφιακούς καλλιτέχνες. Ως προς την θεματολογία μπορεί
να πρόκειται για την αφήγηση παραμυθιών, την εξιστόρηση (έρευνα) ιστορικών γεγονότων
ή για την «εξερεύνηση» της ζωής ενός ατόμου. Η βιογραφία του Παστέρ, για παράδειγμα,
μπορεί να αξιοποιηθεί στην διδασκαλία της ενότητας «μεταδοτικές ασθένειες» των
Φυσικών της Στ΄ Δημοτικού. Με την χρησιμοποίηση του διαδικτύου και λογισμικών όπως το
moviemaker, μπορεί να δημιουργηθεί μία ψηφιακή αφήγηση (ταινία) με τη χρήση εικόνων
ή βίντεο, την προσθήκη της φωνής, του ήχου. Ακολουθώντας τα βήματα που προτείνει το
κέντρο ψηφιακής αφήγησης (CDS) δίνουμε την δυνατότητα στους μαθητές μας, να
δημιουργήσουν εργαζόμενοι ομαδοσυνεργατικά, την δική τους ψηφιακή αφήγηση για την
βιογραφία του Παστέρ, μέσω της οποίας διερευνούν και διαπιστώνουν, με ευχάριστο και
δημιουργικό τρόπο, πότε και πως πραγματοποιήθηκαν ανακαλύψεις σχετικά με τις
μεταδοτικές ασθένειες. Σκοπός μας είναι η δημιουργία μιας ψηφιακής αφήγησης από τους
μαθητές μας και η καλλιέργεια του ψηφιακού γραμματισμού. Στόχοι μας είναι η ανάπτυξη
της μεταγνώσης, της κριτικής σκέψης και της δημιουργικότητας. Επίσης, η απόκτηση
δεξιοτήτων χρήσης ηλεκτρονικών εργαλείων όπως π.χ. το moviemaker. Η προσέγγιση είναι
μαθητοκεντρική, με βιωματικές δράσεις στο πλαίσιο της ομαδοσυνεργατικότητας.

Ο ρόλος της πρακτικής άσκησης στην επαγγελματική εξέλιξη των
εκπαιδευτικών: όψεις, προβληματισμοί, προκλήσεις

Μαριάνθη Οικονομάκου, Διδάσκουσα στο ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Η πολυπλοκότητα των σύγχρονων κοινωνικοπολιτισμικών εξελίξεων επιτάσσει τη
συνεχή επανεξέταση του ρόλου που καλείται να επιτελέσει ο εκπαιδευτικός και, συνεπώς,
τον επαναπροσδιορισμό των μεθόδων που υιοθετούνται κατά την εκπαίδευση ή
επιμόρφωσή του. Η επιλογή ενός ή περισσοτέρων συνδυαστικών μοντέλων που έχουν

164
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

εφαρμοστεί στον χώρο της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών υπαγορεύεται από την
αναγκαιότητα ενσωμάτωσης νέων επιστημονικών πορισμάτων στη διδακτική πρακτική,
αλλά και ενίσχυσης των διαδικασιών ανατροφοδότησης και κριτικού στοχασμού. Μέσω της
δημιουργίας, ειδικότερα, μιας δυναμικής κοινότητας μάθησης ευνοείται η κριτική
παρατήρηση και η ανταλλαγή απόψεων στη βάση ζητημάτων που διαμορφώνονται και
αξιολογούνται με κριτήριο ρεαλιστικές συνθήκες και ανάγκες. Με άξονα αυτές τις
παραδοχές και την εμπειρία εφαρμογής διαφορετικών προσεγγίσεων στις πρακτικές
ασκήσεις της γλώσσας στο ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Αιγαίου, διερευνάται ο ρόλος τους
στην εκπαίδευση των δασκάλων με σημείο αιχμής την αποτελεσματικότητα στην πράξη των
διαφορετικών αυτών θεωρητικών μοντέλων και τη μελέτη της σχέσης που αναπτύσσεται
μεταξύ ασκούμενων-εκπαιδευτικών μέσα στις σχολικές μονάδες. Η επεξεργασία των
ερευνητικών δεδομένων που αντλούνται στο πεδίο με ποικίλα μέσα (ερωτηματολόγια,
ημερολόγια, ατομικές συνεντεύξεις κα.) καταδεικνύει πως, πέραν από την καταγραφή και
εξέταση οργανωτικών και λειτουργικών αδυναμιών, ζητούμενο αποτελεί ο προσδιορισμός
του τρόπου επίδρασης διαφορετικών τύπων εποπτείας στην επαγγελματική ανάπτυξη τόσο
των εκπαιδευτικών όσο και των ασκούμενων. Έτσι, όπως προκύπτει από τα δεδομένα, η
γνωστική επάρκεια των ασκούμενων σ' ένα γνωστικό αντικείμενο, εν προκειμένω σε αρχές
που διέπουν τη γλωσσική διδασκαλία, και η κανονιστικού τύπου συνεργασία με τους
εκπαιδευτικούς δεν επιφέρουν ουσιαστικά αποτελέσματα: αυτό που προέχει είναι η
ενδυνάμωση των διαδικασιών που συμβάλλουν στη δημιουργία μιας διαφορετικής
επαγγελματικής κουλτούρας στα σχολεία, μιας κουλτούρας ερευνητικής, συμμετοχικής και
κυρίως κριτικής.
Λέξεις-κλειδιά: πρακτικές ασκήσεις, εκπαίδευση εκπαιδευτικών, τύποι εποπτείας,
επαγγελματική ανάπτυξη, γλωσσική διδασκαλία

Όψεις της διδασκαλίας της γλώσσας στον χώρο της εκπαίδευσης
μελλοντικών δασκάλων: μια έρευνα πεδίου

Μαριάνθη Οικονομάκου, Διδάσκουσα στο ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2016 με τη μέθοδο του ερωτηματολογίου
στο σύνολο των τελειοφοίτων φοιτητών και φοιτητριών του Παιδαγωγικού Τμήματος
Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου με στόχο να καταδειχθεί ο βαθμός
αξιοποίησης του θεσμικού πλαισίου αρχών που έχει προσδιοριστεί από τα υφιστάμενα ΠΣ
(ΔΕΠΠΣ, 2003; ΠΣ, 2011) για τη διδασκαλία της γλώσσας στην Α/βαθμια Εκπαίδευση.
Αντικείμενο διερεύνησης αποτέλεσε κατά πόσο η οργάνωση και η λειτουργία των
πρακτικών ασκήσεων ανταποκρίνεται στις σύγχρονες απαιτήσεις της διδασκαλίας της
γλώσσας και με ποιους τρόπους υποβοηθά τους μελλοντικούς εκπαιδευτικούς στον
σχεδιασμό και υλοποίηση δημιουργικών παιδευτικών δραστηριοτήτων. Προς αυτή την

165
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

κατεύθυνση κινήθηκε και η καταγραφή των πρακτικών δυσκολιών που συναντούν τόσο στο
στάδιο της παρακολούθησης όσο και στο στάδιο της πραγματοποίησης των διδασκαλιών, η
μελέτη των προσδοκιών και των στάσεων που διαμορφώνουν απέναντι στο αντικείμενο
διδασκαλίας, τη γλώσσα ως κοινωνική πρακτική, και η αποσαφήνιση πτυχών της
συνεργασίας τους με τους συμβούλους-εκπαιδευτικούς. Εξετάστηκαν επίσης και τα κάτωθι
ζητήματα: α) ποιες αρχές της επικοινωνιακής κειμενοκεντρικής προσέγγισης ή του κριτικού
γραμματισμού εφαρμόζονται στη σχολική τάξη και με ποιον τρόπο, β) πώς επιτυγχάνεται η
καλλιέργεια των επικοινωνιακών δεξιοτήτων των μαθητών/τριων, γ) ποια η θέση που
καταλαμβάνει η διαθεματικότητα, ο βασικός πυλώνας του αναλυτικού προγράμματος, και
τέλος δ) πώς αξιοποιούνται οι δυνατότητες των ΤΠΕ στη διδακτική πρακτική. Οι
αναστοχαστικές αντιλήψεις των ασκούμενων, που σκιαγραφούν γλαφυρά πτυχές της
εκπαιδευτικής πραγματικότητας, μπορούν να τεθούν ως βάση για την περαιτέρω
προώθηση του διαλόγου αναφορικά με τη βελτίωση του επιπέδου της γλωσσικής
διδασκαλίας στα δημοτικά σχολεία.

Η συμβολή του γνωστικού αντικειμένου της Ιστορίας στην αύξηση της
ενεργητικής συμμετοχής των μαθητών. Μία πρόταση σχεδίου μαθήματος
διαφοροποιημένης διδασκαλίας και αξιοποίησης των ιστορικών πηγών

Μαρία Παντέρα, Σχολική Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης

Η μελέτη της Ιστορίας αφορά στη γνώση του παρελθόντος, στην κατανόηση του
παρόντος και στο σχεδιασμό του μέλλοντος. Η καλλιέργεια της ιστορικής κριτικής σκέψης
αποτελεί προϋπόθεση για την κατανόηση των ιστορικών συμβάντων, των αιτίων και των
αποτελεσμάτων της εξελικτικής πορείας των υποκειμένων των ιστορικών ενεργειών.
Η διαπραγμάτευση των θεματικών ενοτήτων του γνωστικού αντικειμένου της Ιστορίας
είναι αναγκαίο να προσεγγίζεται με αξιοποίηση ποικίλων διδακτικών μεθόδων. Η διδακτική
παράδοση του μαθήματος η οποία πρότασσε την επιλογή της στοχοθεσίας και των
ιδεολογικών αναφορών με δασκαλοκεντρικό προσανατολισμό έχει αντικατασταθεί από τη
σύγχρονη διδακτική αντίληψη, η οποία αναφέρεται στην καλλιέργεια της ιστορικής σκέψης
του μαθητή ως παραγωγού της ιστορικής μελέτης και όχι ως αποδέκτη του διδακτέου.
Οι σύγχρονες μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη διδακτική του μαθήματος της Ιστορίας
αναφέρονται στη συμβολή της αφήγησης, του διαλόγου και της διερεύνησης των ιστορικών
πηγών με επεξεργασία εικόνων, χαρτών και πινάκων. Η αξιοποίηση των Νέων Τεχνολογιών
με διαδικτυακή αναζήτηση πληροφοριών, όρων και εννοιών των σύγχρονων και ιστορικών
ζητημάτων δύναται να υλοποιείται και να εφαρμόζεται στη Διδακτική του μαθήματος με
υποστήριξη από σύγχρονα εκπαιδευτικά λογισμικά περιβάλλοντα. Στο σύγχρονο σχολείο οι
εκπαιδευτικοί μπορούν να επιτύχουν τους στόχους του μαθήματος της Ιστορίας, την
αύξηση του ενδιαφέροντος και της συμμετοχής των μαθητών , προσεγγίζοντας τη γνώση

166
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

διαθεματικά με σχέδια εργασίας σύμφωνα με τις αρχές του Νέου Σχολείου.
Στην εργασία αυτή αναφέρεται ένα σχέδιο οργάνωσης της διδασκαλίας και
πραγματοποίησης διαφόρων εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, το οποίο μπορεί να
υλοποιηθεί από τους εκπαιδευτικούς με αξιοποίηση των ιστορικών πηγών, του σχολικού
εγχειριδίου και των νέων τεχνολογιών, της πληροφορίας και της επικοινωνίας.

Η επίδραση της διερευνητικής προσέγγισης διδασκαλίας μαθηματικών
εννοιών στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στη στερεομετρία

Άντρη Παπαντωνίου, Υπ. Διδάκτορας Μαθηματικής Παιδείας,
Πανεπιστήμιο Frederick Κύπρος
Ρίτα Παναούρα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Μαθηματικής Παιδείας,
Πανεπιστήμιο Frederick Κύπρος

Όλα τα σύγχρονα αναλυτικά προγράμματα στα Μαθηματικά αναφέρουν στους στόχους
που τίθενται την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης για την επίλυση προβλημάτων και για την
αιτιολόγηση της λογικότητας των επιχειρημάτων και των απαντήσεων. Σύμφωνα με τους
Rumanova, Záhorská και Vallo (2014) οι μαθητές πρέπει όχι μόνο να οικοδομήσουν τη
γνώση αλλά και να αποκτήσουν μια ενεργή προσέγγιση για τον τρόπο που μαθαίνουν, να
κρίνουν την ορθότητα των συλλογισμών και να αξιοποιούν τις γνώσεις τους για διερεύνηση
νέων μαθηματικών εννοιών. O τρόπος οργάνωσης αλλά και διεξαγωγής της διδασκαλίας
αποτελεί ένα από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν τη μάθηση των
μαθηματικών (Eggen & Kauchak, 2001). Αποτέλεσμα της διδακτικής προσέγγισης που
ακολουθείται είναι η κατανόηση ή μη, κάθε μαθηματικής έννοιας εφόσον έχει σημασία εάν
η προσέγγιση συνάδει με το μαθησιακό στιλ του μαθητή (Sternberg, 1994), με το γνωστικό
στιλ του μαθητή (Riding, 2002), με τις προηγούμενες γνώσεις και εμπειρίες του.
Η παρούσα εργασία αποτελεί μέρος έρευνας που βρίσκεται σε εξέλιξη και αφορά στη
διερεύνηση του βαθμού και του τρόπου που συνδέεται η κατανόηση της στερεομετρίας,
μέσω της διερευνητικής μάθησης, με την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών. Η
έρευνα πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο Μάρτη-Απρίλη 2016 με χορήγηση
Ερωτηματολογίων Κριτικής Σκέψης και Δοκιμίων Στερεομετρίας ανάμεσα σε 100 παιδιά Γ΄
Γυμνασίου σε σχολείο της Πάφου. Το δείγμα χωρίστηκε σε ομάδα ελέγχου, όπου η
διδασκαλία του μαθήματος της στερεομετρίας έγινε με τον παραδοσιακό τρόπο και την
πειραματική ομάδα όπου η διδασκαλία έγινε με διερευνητική μέθοδο διδασκαλίας. Τα
αποτελέσματα των αναλύσεων παρουσιάζουν ενδιαφέροντα στοιχεία που σχετίζονται με τη
διερεύνηση της επίδρασης της διερευνητικής διδασκαλίας γεωμετρικών εννοιών
στερεομετρίας στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Στο κείμενο γίνεται συζήτηση των
αποτελεσμάτων και διατυπώνονται εισηγήσεις που αφορούν τόσο στη διδασκαλία του
θέματος όσο και την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση του θέματος.

167
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ο βαθμός αναπτυξιακής καταλληλότητας της διδασκαλίας
της Φυσικής Αγωγής στο νηπιαγωγείο

Ιωάννης Παρασχόπουλος, Καθηγητής Φ.Α στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, MEd

Βασικό θεωρητικό πλαίσιο της παρούσας εργασίας αποτέλεσαν οι αρχές, τόσο των
αναπτυξιακά κατάλληλων παιδαγωγικών πρακτικών, όσο και της αναπτυξιακής Φυσικής
Αγωγής. Ωστόσο, εξαιτίας του γεγονότος ότι η Φυσική Αγωγή στην προσχολική εκπαίδευση
διδάσκεται μόνο από νηπιαγωγούς, δημιουργείται το ερώτημα κατά πόσο εφαρμόζονται οι
παραπάνω αρχές κατά την οργάνωση δραστηριοτήτων στα πλαίσια του εν λόγω γνωστικού
αντικειμένου. Επομένως, βασικός σκοπός της εργασίας είναι η διερεύνηση των
δραστηριοτήτων που οργανώνουν οι νηπιαγωγοί στη Φυσική Αγωγή, λαμβάνοντας υπόψη
το θεωρητικό πλαίσιο, τόσο των αναπτυξιακά κατάλληλων παιδαγωγικών πρακτικών, όσο
και της αναπτυξιακής Φυσικής Αγωγής. Στα πλαίσια του δειγματοληπτικού ερευνητικού
σχεδιασμού αντιπροσωπευτικού δείγματος, συγκροτήθηκε δείγμα με νηπιαγωγούς της
νήσου Λέσβου, μέσω της απλής τυχαίας δειγματοληψίας. Για τη συγκέντρωση των
δεδομένων αναπτύχθηκε ένα εργαλείο, το οποίο ελέγχθηκε ως προς την εγκυρότητα και την
αξιοπιστία του. Παράλληλα, μέσω της παραγοντικής ανάλυσης αναδείχθηκαν τρεις
παράγοντες για την υπό διερεύνηση μεταβλητή. Στα πιο σημαντικά ευρήματα
συγκαταλέγονται ο αναπτυξιακά κατάλληλος τρόπος που οι νηπιαγωγοί της νήσου Λέσβου
οργανώνουν κινητικές δραστηριότητες στη Φυσική Αγωγή. Εξαίρεση αποτελεί η προτίμηση
των συμμετεχόντων στο ελεύθερο παιχνίδι αντί των δομημένων κινητικών δραστηριοτήτων,
στοιχείο που δε συνάδει με τις αρχές τις αναπτυξιακής Φυσικής Αγωγής. Σε μία προσπάθεια
ερμηνείας του τελευταίου ευρήματος υπάρχουν ερευνητές που υποστηρίζουν ότι οι
νηπιαγωγοί προτιμάνε το ελεύθερο παιχνίδι, επειδή το θεωρούν περισσότερο ελκυστικό
και διασκεδαστικό για τα παιδιά. Παράλληλα, η έλλειψη ενός ξεκάθαρα ιεραρχημένου
περιεχομένου στη Φυσική Αγωγή του νηπιαγωγείου, χωρίς προτεινόμενους τρόπους
διδασκαλίας και αξιολόγησης των παιδιών, αποτελεί έναν πρόσθετο λόγο. Ίσως μία
μελλοντική μελέτη, η οποία θα στοχεύει στη διερεύνηση των αιτιών που οι νηπιαγωγοί
επιλέγουν συγκεκριμένα περιεχόμενα στη Φυσική Αγωγή έναντι άλλων, θα δώσει τις
απαραίτητες εξηγήσεις.

Μελέτη περίπτωσης για την κριτική τοποθέτηση ως προς την παρατήρηση
και αξιολόγηση διδασκαλίας για διαμορφωτικούς σκοπούς

Γεώργιος Παυλίδης, Εκπαιδευτικός ΠΕ20-Πληροφορικής , ΜΑ
Ιωάννης Σαββίδης, Δρ. & Μέλος ΣΕΠ Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Η παρούσα εργασία αποτελεί μια μελέτη περίπτωσης όπου γίνεται παρουσίαση και
κριτική, μιας ολοκληρωμένης και καλά προετοιμασμένης παρατήρησης διδασκαλίας που

168
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

πραγματοποιήθηκε σε ένα ελληνικό σχολείο αστικής περιοχής της περιφέρειας. Ο
παρατηρητής είναι παράλληλα και εκπαιδευτικός του συγκεκριμένου σχολείου και γνωρίζει
τόσο τον παρατηρούμενο εκπαιδευτικό, όσο και τους μαθητές του τμήματος της
παρατηρούμενης διδασκαλίας. Μετά από δοκιμαστικές χρήσεις, επιλέχθηκε ως εργαλείο
παρατήρησης, αυτό που θα δημιουργούσε λιγότερο άγχος στον παρατηρητή και
θεωρήθηκε ότι μπορεί να το διαχειριστεί καλύτερα, για να αποδώσει τα μέγιστα των
δυνατοτήτων του. Μετά από μια μικρή εισαγωγή, στην παρούσα εργασία, ακολουθεί η
παρουσίαση του συγκειμένου της παρατηρούμενης διδασκαλίας και των τριών σταδίων
αυτής -πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την παρατήρηση της διδασκαλίας- όπως αυτά
υλοποιήθηκαν. Αναφέρονται τα συμπεράσματα που εξήγαγε ο παρατηρητής και γίνεται
κριτική ανάλυση ως προς την αναγκαιότητα της παρατήρησης της διδασκαλίας, των
προτεινόμενων από τη βιβλιογραφία εργαλείων παρατήρησης και του εξαιρετικά
σημαντικού ρόλου του παρατηρητή. Ο σκοπός του παρατηρητή είναι η αξιολόγηση του
εκπαιδευτικού και του εκπαιδευτικού έργου και γι’ αυτό το λόγο, η θέση και η στάση του
απέναντι στον εκπαιδευτικό μπορεί να συνδράμει θετικά στην ανάπτυξη κουλτούρας
αξιολόγησης, κάτι που λείπει από την ελληνική εκπαιδευτική κοινότητα. Αξίζει επίσης να
σημειωθεί ότι το κλίμα συνεργασίας σε ένα σύλλογο καθηγητών είναι ένας από τους
παράγοντες που διευκολύνει ή παρεμποδίζει την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου και
τη διαδικασία της παρατήρησης της διδασκαλίας ως μιας μεθόδου αυτής.

Το λεκτικό χιούμορ ως παράγοντας σχηματισμού στάσεων απέναντι στις
διαλεκτικές ποικιλίες και η αξιοποίηση του στην εκπαιδευτική πράξη

Ειρήνη Πλουμίδη, Προπτυχιακή Φοιτήτρια Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης

Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται τις επιδράσεις του λεκτικού χιούμορ στη
διαμόρφωση γλωσσικών στάσεων απέναντι στις διαλεκτικές ποικιλίες. Σκοπός της έρευνας
είναι να διερευνήσει αν το λεκτικό χιούμορ, όταν στοχεύει μία γλωσσική ποικιλία, μπορεί
να δράσει ως παράγοντας σχηματισμού στάσεων αρνητικών ή/και θετικών απέναντι σε
αυτή. Παράλληλα, επιχειρείται να εξεταστεί πως το λεκτικό χιούμορ απέναντι στις
νεοελληνικές διαλέκτους μπορεί να αξιοποιηθεί μέσα στα πλαίσια της εκπαιδευτικής
πράξης ώστε να οι μαθητές να αναγνωρίσουν και να εκτιμήσουν την γλωσσική ποικιλία.
Πραγματοποιήθηκε ποιοτική μελέτη. Τα υποκείμενα της έρευνας ήταν είκοσι εκπαιδευτικοί
που υπηρετούν στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Η συλλογή των δεδομένων έγινε με την
διαδικασία της συνέντευξης, η οποία αποτελούνταν από ερωτήσεις ανοιχτές - μη
κατευθυντικές. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως η χιουμοριστική συμπεριφορά, όταν
στοχεύει μία διαλεκτική ποικιλία, επιδρά στη διαμόρφωση στάσεων απέναντι σε αυτή. Τα
ευρήματα της μελέτης φαίνεται να υποδεικνύουν ότι, καθώς οι στάσεις των μαθητών
απέναντι στις διαλέκτους διαμορφώνονται ήδη από τα πρώτα χρόνια της σχολικής τους

169
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ζωής, είναι σημαντικό να αξιοποιηθεί το λεκτικό χιούμορ με φυσικό και παιγνιώδη τρόπο
μέσα στα πλαίσια της εκπαιδευτικής διαδικασίας ως εργαλείο που θα αποβλέπει αφενός
στην εξοικείωση του μαθητικού κοινού με την γλωσσική ποικιλότητα και αφετέρου στην
αποδοχή της. Η εν λόγω μελέτη επιχείρησε να συνδέσει το λεκτικό χιούμορ με την γλωσσική
ποικιλότητα διερευνώντας τις επιδράσεις του πρώτου απέναντι στις διαλέκτους ενώ
ταυτόχρονα έγινε προσπάθεια να διερευνηθεί αν το λεκτικό χιούμορ μπορεί να
εργαλειοποιηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να ωθήσει το μαθητικό δυναμικό να αποδεχτεί την
γλωσσική ποικιλότητα ως εγγενές χαρακτηριστικό της γλώσσας.

Διερευνώντας τις έννοιες της ειρήνης και του πολέμου
με παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας

Ανδρούλα Σάββα, Εκπαιδευτικός

Τι είναι ειρήνη; Τι είναι πόλεμος; Διάφορα ερεθίσματα δημιουργούν ερωτήματα στα
παιδιά γι'αυτές τις έννοιες, που συνιστούν ένα ευρύ πεδίο αναφοράς.
H εισήγηση αφορά πρόταση προσέγγισης της θεματικής «Ειρήνη – Πόλεμος», με παιδιά
6-7 ετών. Αυτή θεμελιώνεται σε 3 πυλώνες:
(α) συνεκτικό και επαρκές σώμα γνώσεων και δεξιοτήτων
(β) καλλιέργεια αξιών και αισθητικής που να οδηγούν, ή και να ενισχύουν την υιοθέτηση
στάσεων, σύμφωνων με τη σύγχρονη δημοκρατική πολιτότητα
(γ) καλλιέργεια ιδιοτήτων, ικανοτήτων και δεξιοτήτων που απαιτούνται από την
κοινωνία του 21ου αιώνα.
Η συγχρονική και διαχρονική προοπτική της θεματικής, ορίζει προσέγγιση που σέβεται
στόχους και δείκτες του Α.Π.Σ., χωρίς να τυποποιείται, αφού η διαπραγμάτευσή της
υποδαυλίζεται από το κοινωνικό συγκείμενο και την πολυτροπικότητα των πηγών.
Σε συνεχές αισθητικού – πληροφοριακού, σχεδιάζονται δραστηριότητες που κεντρίζουν
τη φαντασία και προσφέρουν τον ορίζοντα για καλλιέργεια κριτικής και αποκλίνουσας
σκέψης και ανάδυσης της δημιουργικής ευφυΐας. Η τέχνη (λόγου, μουσικής, εικαστικών)
αποτελεί ένα μέσο όπου καλλιεργεί την αισθητική πρόσληψη, ενώ η πληροφοριακή οδός
προσφέρει γνωστική βάση.
Παιδιά με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο συγκροτούν μια ανομοιογενή ομάδα, με
διαφορετικές εκπαιδευτικές ανάγκες, αλλά με κοινή την ανάγκη επικοινωνίας και
αυτοπραγμάτωσης στο σχολικό γίγνεσθαι. Έτσι, η ενότητα δομείται με τρόπο που όλα τα
παιδιά να συμμετέχουν στη διαμόρφωση αυτής, στη διερεύνηση εννοιών και ζητημάτων, τα
οποία φέρνουν στο προσκήνιο της δικής τους ζωής και στην έκφραση της δικής τους φωνής.
Διαμορφώνεται μια προσέγγιση ευαίσθητη και ευέλικτη, η οποία διατηρεί την
ισορροπία τέρψης – γνώσης και είναι ανοικτή σε συνθήκες «συνομιλίας» κειμένων. Οι
έννοιες διερευνώνται σφαιρικά, ως πράξεις, συναισθήματα, ήχοι, λόγος, εικόνες,

170
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

ανεξαρτήτως χωροχρονικής διάστασης. Παρέπονται οι συγγενείς θεματικές των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της διαφορετικότητας, συγκροτώντας μια ενότητα
πολυδιάστατη και πολυτονική.
Καταληκτικά, κατατίθεται η φωνή παιδιού, που στην αθωότητα μιας παιδικής ηλικίας,
χωρίς πολεμικές συρράξεις, συμπυκνώνει το όλο νόημα: «Ειρήνη είναι να μπορώ να
εύχομαι να γίνω καλός ποδοσφαιριστής»

Εφαρμογή καινοτόμων διδακτικών μεθόδων -
Αξιοποίηση των αρχαιοελληνικών μύθων

Ευφροσύνη Σαμαρά, Εκπαιδευτικός Β`θμιας Εκπαίδευσης, M.Sc. , M.Sc.

Στην εργασία αυτή θα παρουσιασθεί η επίτευξη των μαθησιακών στόχων με τη χρήση
σύγχρονων εποπτικών μέσων διδασκαλίας καθώς και της ενεργοποίησης των γνωστικών
δεξιοτήτων μέσα από την παρατήρηση και την κριτική σκέψη του μαθητή. Με την προβολή
βίντεο με Αρχαίο Ελληνικό μύθο, οι μαθητές της Γ` τάξης Γυμνασίου θα κατανοήσουν
έννοιες σχετικές με το μάθημα επίσης τεχνολογίας. Δεδομένου ότι στα πλαίσια αυτού του
μαθήματος οι μαθητές οφείλουν να υλοποιήσουν τη δική επίσης πειραματική και πιθανά
καινοτόμα έρευνα, με αυτού του είδους τη διδασκαλία θα κατανοήσουν τη θεωρία που
προαπαιτείται για τη μετάβαση στο πείραμα.
Ποιο συγκεκριμένα, με την προβολή του μύθου που αναφέρεται στην κατασκευή των
φτερών από τον Δαίδαλο προκειμένου με το γιό του Ίκαρο να δραπετεύσουν από τον
εγκλεισμό τους στη φυλακή, οι μαθητές, με απλό και άμεσα τρόπο, θα κατανοήσουν επίσης
τις έννοιες του πειραματισμού της καινοτομίας, της υπόθεσης και του σκοπού της έρευνας,
των παραμέτρων-μεταβλητών απαραίτητων για την επιτυχή έκβαση του πειράματος αλλά
και τη σύνδεσή των με τις επιστήμες της φυσικής και της Χημείας δεδομένου ότι η επιτυχία
του εγχειρήματος βασίσθηκε και στις φυσικοχημικές ιδιότητες των υλικών που
χρησιμοποιήθηκαν.
Μετά την προβολή του βίντεο διανέμεται φυλλάδιο – ερωτηματολόγιο με
συγκεκριμένους μαθησιακούς στόχους (παρατίθεται παρακάτω), που απαντούν οι μαθητές
μετά από τη δεύτερη προβολή του βίντεο. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι μαθητές να
κατανοούν επίσης έννοιες.
Η συγγραφή και προβολή αυτής της εργασίας στόχο έχει να αποτελέσει παράδειγμα
διδακτικής διαδικασίας σε εκπαιδευτικούς που διδάσκουν το συγκεκριμένο μάθημα καθώς
επίσης να αποτελέσει κινητήριο δύναμη εφαρμογής και σε εκπαιδευτικούς άλλων
ειδικοτήτων να αξιοποιήσουν απλές, κατανοητές πρακτικές για την επίτευξη του
μαθησιακού στόχου.

171
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Κλιμακούμενος εξοπλισμός και μαθητοκεντρικές προσεγγίσεις
για την δυνατότητα ένταξης της αντισφαίρισης στη φυσική αγωγή
στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Θωμάς Σδούκος, Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής
Ελένη Γκόγκα, Εκπαιδευτικός φυσικής αγωγής

Το τένις είναι παιχνίδι εμποδίου με φιλέ. Περιλαμβάνει δύο παίχτες κατά κανόνα να
χτυπούν μια μπάλα πάνω από ένα δίχτυ στο γήπεδο του αντιπάλου. Δημοφιλής
δραστηριότητα για παιδιά. Ο κλιμακούμενος εξοπλισμός στο τένις συμπεριλαμβανόμενων
των ελαφριών ρακετών των χαμηλής συμπίεσης μπαλών, τη μείωση του ύψους του φιλέ και
των μικρότερων διαστάσεων γηπέδου υφίσταται για πολλές δεκαετίες .Τα τελευταία χρόνια
παρουσιάστηκε μια εναλλακτική προσέγγιση στην διδασκαλία του μαθήματος της φυσικής
αγωγής κατά την οποία ο διδάσκων δίνει περισσότερη έμφαση στην τακτική του παιχνιδιού
παρά στην αρτιότητα εκτέλεσης των κινητικών δεξιοτήτων που χρησιμοποιούνται κατά την
διάρκεια αυτού.
Με τον κλιμακούμενο εξοπλισμό θα είναι σε θέση να παίζουν τα μικρά παιδιά όπως
όταν θα ωρίμαζαν πλήρως. Το σύστημα της κλιμάκωσης του εξοπλισμού είναι πολύ ευνοϊκό
για την TGFU(παιχνίδια κατανόησης) μεθοδολογική προσέγγιση .Ένας απλός ορισμός της
είναι: «Βάλτε τα παιδιά να παίξουν και στη συνέχεια ,δώστε τους βοήθεια να παίζουν
καλύτερα» .Οι κατάλληλες διαστάσεις γηπέδου οι κατάλληλες μπάλες και ο σύμφωνος με
την ηλικία εξοπλισμός (ρακέτες) επιτρέπουν στα παιδιά να παίξουν με κάποια επιτυχία
αμέσως. Η διδασκαλία της αντισφαίρισης μέσω της τακτικής προσέγγισης μπορεί να
οδηγήσει στην ενίσχυση της εσωτερικής παρακίνησης των μαθητών και στην ικανοποίηση
τους από το μάθημα, μαθαίνοντας κανονισμούς, τρόπους στρατηγικής και δράσεις μέσα
από το παιχνίδι. Η υποστήριξη της αυτονομίας και η ευχαρίστηση με τον μαθητοκεντρικό
τρόπο διδασκαλίας της αντισφαίρισης στην εκπαίδευση μπορεί να συμβάλει στην
προώθηση της ενασχόλησης τους με αθλητικές δραστηριότητες στον ελεύθερο χρόνο των
μαθητών αλλά και μετά από την αποφοίτηση από το σχολείο. Οι καθηγητές φυσικής
αγωγής θα μπορούν με τον κλιμακούμενο εξοπλισμό να εντάσσουν επιτυχώς την μάθηση
της αντισφαίρισης με παιγνιώδη μέθοδο στους ιδίους χώρους των υπολοίπων αθλημάτων
του σχολείου ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο την παρακίνηση των μαθητών για άσκηση.

Κίνητρα ενθάρρυνσης των μαθητών σε σχέση με τη συμπεριφορά τους στην
τάξη, για τη βελτίωση της μάθησης και της περιγραφικής τους αξιολόγησης

Νικόλαος Σταμπολίδης, Εκπαιδευτικός δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης

Η εργασία αυτή επικεντρώνεται στη σχέση μεταξύ των ποιοτικών τεχνικών ενθάρρυνσης
των μαθητών για μάθηση και της διαχείρισης της συμπεριφοράς τους στην τάξη. Με βάση

172
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

δέκα θεωριών και μοντέλων διαχείρισης της τάξης καθορίστηκαν κλίμακες περιγραφικής
αξιολόγησης με διαβαθμισμένα κριτήρια αποτίμησης της διδασκαλίας. Tα κριτήρια αυτά
αποτελούν δείκτες καλής πρακτικής της διδασκαλίας βασισμένα σε συμπεράσματα της
εκπαιδευτικής έρευνας. Η κατανόηση των μεθόδων διδασκαλίας, η γνώση των κινήτρων
ενθάρρυνσης και των πρακτικών διαχείρισης της συμπεριφοράς των μαθητών στην τάξη
αποτελούν κύριους συντελεστές της δημιουργίας κριτηρίων περιγραφικής αξιολόγησης.
Έτσι, αναπτύχθηκαν 20 δείκτες αποτίμησης για την ενθάρρυνση των μαθητών στην τάξη και
συμπληρώθηκαν από 96 εκπαιδευτικούς του Γυμνασίου. Με αυτό τον τρόπο, διερευνάται
το ποσοστό ενθάρρυνσης των μαθητών σε σχέση με τις μεθόδους διαχείρισης της τάξης για
τη βελτίωση της επίδοσης των μαθητών, τη συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών -μαθητών
και τη δυνατότητα της συστηματικότερης περιγραφικής αξιολόγησης των μαθητών.
Επιπλέον, προτείνονται ποιοτικά κριτήρια για την περιγραφική αξιολόγηση των μαθητών ως
αποτέλεσμα της δημιουργίας δραστηριοτήτων στην τάξη που αποσκοπούν στην συμμετοχή,
την ενθάρρυνση αλλά και την αυτορρύθμισή του. Επιπλέον, αναφέρονται δραστηριότητες
που προσφέρουν κίνητρα στους μαθητές μέσω δραστηριοτήτων και συνεργασίας. Από τα
αποτελέσματα παρατηρείται ότι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να δραστηριοποιούνται δια βίου,
χρησιμοποιώντας κίνητρα ενθάρρυνσης, ώστε να μειώνεται ο χρόνος που χάνεται σε
θέματα συμπεριφοράς στην τάξη με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο χρόνος για μάθηση.

Από τον Απολλιναίρ στον Σαχτούρη: η εκπαιδευτική καινοτομία στη διδακτική
προσέγγιση ποίησης και Ιστορίας, από τον Α’ στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο,
με έμφαση στην εικαστική αποτύπωση

Λουκία Στέφου, Σχολική σύμβουλος φιλολόγων ανατολικής αττικής

Τα ποιήματα της συλλογής του Απολλιναίρ (1880-1918) με γενικό τίτλο Καλλιγραφήματα
(Calligrammes) και υπότιτλο «Ποιήματα της ειρήνης και του πολέμου», είναι εμπνευσμένα,
τα περισσότερα, από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, και η καταγραφή τους με τρόπο εικαστικό
αντανακλά και στο περιεχόμενο. Με τα φανταστικά του παιχνίδια, τις νοσταλγικές
αποστροφές, τους δημοτικοφανείς τόνους και τις μορφικές του αναζητήσεις, το βιβλίο αυτό
του Απολλιναίρ, μαζί με τα ποιήματα της συλλογής του Αλκοόλ, αποτελούν μια σημαντική
στιγμή στην ιστορία της ευρωπαϊκής ποίησης του 20ού αιώνα, γιατί είναι ένα από τα κύρια
σημεία μετάβασης από τον Συμβολισμό στον Μοντερνισμό.
Στην περίπτωση του Μίλτου Σαχτούρη (1919-2005), η ποίηση στη συνολική της σύνθεση
αποτυπώνει έναν κόσμο τερατώδη συνήθως κι εφιαλτικό αλλά και απέραντα ανθρώπινο—
με λόγο λιτό, απογυμνωμένο από στολίδια, δημιουργικό, ζωγραφικό, εικονοπλαστικό και
εικονοκλαστικό, με δομή ενιαία, ενώ αποκαλύπτει εμπειρίες που συνεχώς αναπαράγονται
με μια κυκλική φορά: αφορμάται από τη λαϊκή παράδοση, και διά του συμβολισμού και του
υπερρεαλισμού, οδεύει στον εξπρεσιονισμό, εξεικονίζοντας στη δική του ποιητική

173
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

αισθητική τον κόσμο του υπέρκοσμου και των παραλογών. Κατά τούτο διαφοροποιείται
από τους σύγχρονους ομοτέχνους του θιασώτες του υπερρεαλισμού, κατά το ότι η δομή
του έργου του στηρίζεται όχι στη συνειρμική εκφορά του λόγου ή στην απόδοση των
εννοιών αλλά στην εξεικόνισή τους, με σύμβολα εφιαλτικά και αποτρόπαια. Κι όμως, η
ποίησή του δεν είναι απαισιόδοξη. Ο δημιουργός της ομολογεί «Πάντα θα 'χουμε ανάγκη
από ουρανό».
Είναι λοιπόν καινοτομία το να δείξουμε στους μαθητές την εξέλιξη της Ιστορίας ανάμεσα
στους δύο πολέμους, διά της εξεικόνισης του ποιητικού λόγου, κάνοντας το μάθημα
ελκυστικό, αντισυμβατικό, εφαρμόζοντας μεθόδους συνανάγνωσης, με συστηματική και
ταυτόχρονη συγκριτική κειμενική προσπέλαση, υποστηρίζοντας μεθοδική και διεξοδική
σύγκριση μεταξύ των δύο ποιητικών κειμένων με βάση προκαθορισμένες παραμέτρους,
που θα οδηγήσουν σε συναγωγή συμπερασμάτων, αλλά και διατύπωση συνοπτικών
διαπιστώσεων μέσω της σκιαγράφησης του ιστορικοκοινωνικού πλαισίου στο οποίο
εγγράφεται η ποίηση.

Μαθηματικός Διάλογος και Νοεροί Υπολογισμοί

Νικόλαος Συμεωνίδης, Υποψήφιος διδάκτορας

Η διδακτική πρόταση που κατατίθεται έχει ως στόχο να εγείρει τις στρατηγικές νοερών
υπολογισμών των μαθητών μέσω των γλωσσικών εργαλείων των αντωνυμιών και να
αναδείξει τη συμβολή των νοερών υπολογισμών στις πράξεις.
Σε ένα τέτοιο εγχείρημα, πλατφόρμα ερευνητικής προσέγγισης μπορεί να δώσει ο
διάλογος στη διδακτική διαδικασία.
Βιβλιογραφικά είναι κοινώς αποδεκτό ότι οι αντωνυμίες στα μαθηματικά, κωδικοποιούν
λειτουργίες της γλώσσας και ειδικά του διαλόγου. Θα πρέπει όμως να αναζητηθεί
περαιτέρω μεθοδολογικά, αν στο καθημερινό μάθημα των μαθηματικών συμβάλλουν
στους υπολογισμούς που κάνουν οι μαθητές και με ποιον τρόπο. Αναμένεται λοιπόν να
κωδικοποιήσουν, να αποτυπώσουν στρατηγικές νοερών υπολογισμών και να γενικευτεί η
χρήσης τους.
Αυτή η υπόθεση σχεδιάστηκε και ελέγχθηκε σε μαθητές της Στ’ Δημοτικού οι οποίοι
κλήθηκαν να επιλύσουν ένα μαθηματικό πρόβλημα, εργαζόμενοι στις ομάδες τους. Η
διδακτική διαδικασία, περιλάμβανε πέντε φάσεις: 1) Ανακοίνωση στόχων και διερευνητική
αξιολόγηση των γνώσεων των μαθητών, 2) Εισαγωγή στη νέα έννοια και πραγματοποίηση
εισαγωγικής δραστηριότητας, 3) Επισημοποίηση- Ανακοίνωση της νέας γνώσης, 4) Ασκήσεις
εφαρμογής εμπέδωσης, 5) Αξιολόγηση. Η έρευνα, (ανάπτυξη του διαλόγου και χρήση των
αντωνυμιών), υλοποιήθηκε εστιάζοντας κυρίως στην πέμπτη φάση της διδασκαλίας
δίνοντας στις ομάδες των μαθητών, από ένα φύλλο αξιολόγησης που περιλάμβανε
αριθμητική δραστηριότητα με συγκείμενο (πρόβλημα).

174
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

Με αυτή τη διδακτική πρόταση παρατηρήθηκε, πως αρκετοί μαθητές ενεργοποίησαν και
χρησιμοποίησαν στρατηγικές νοερών υπολογισμών βοηθώντας τους να εκτελέσουν σωστά
τους υπολογισμούς τους. Μάλιστα, σε δεύτερο επίπεδο ανάλυσης των αποτελεσμάτων
παρατήρησης, οι μαθητές προχώρησαν σε μαθηματική γενίκευση της χρήσης των νοερών
υπολογισμών σε πράξεις όμως που αναγνώρισαν κοινά χαρακτηριστικά γνωρίσματα και όχι
κατά αναλογία μεταφορά. Συμπεραίνεται πως η χρήση του γλωσσικού εργαλείου των
αντωνυμιών συνέβαλε ώστε οι μαθητές να έρθουν πιο κοντά στους νοερούς υπολογισμούς,
οι οποίοι με την βοήθεια της μαθηματικής γενίκευσης αναδείχτηκαν ως η επικρατέστερη
μορφή υπολογισμού

Χρήση εναλλακτικών εκπαιδευτικών εγχειριδίων
με σκοπό την ανάδειξη της πολιτισμικής κληρονομιάς

Μαρία Σφακιανού, Εκπαιδευτικός M.Sc
Θωμάς Γιαντσελίδης, Εκπαιδευτικός

Η παρούσα εργασία έχει ως στόχο να διερευνήσει το κατά πόσο ο σχεδιασμός και η
εφαρμογή εναλλακτικών εκπαιδευτικών εγχειριδίων από τον ίδιο τον εκπαιδευτικό, στο
μάθημα των Καλλιτεχνικών, μπορεί να αναδείξει την πολιτισμική κληρονομιά ενός τόπου
και να έρθουν οι μαθητές σε επαφή μαζί της. Πιο συγκεκριμένα, για την διερεύνηση του
θέματος, σχεδιάστηκε ένα μικρό, αλλά περιεκτικό, εκπαιδευτικό εγχειρίδιο με θέμα τη
Λίνδο (περιοχή της Ρόδου με πλούσια πολιτισμική κληρονομιά), το οποίο αποτελούνταν
από 9 ενότητες, οι οποίες περιελάμβαναν εκτός από πληροφορίες για την αρχιτεκτονική του
τόπου, τον οικισμό, τα ήθη και τα έθιμα, τις φορεσιές, τα παραδοσιακά προϊόντα κλπ.,
συνοδευτικό φωτογραφικό υλικό, γραμματικές ασκήσεις και εικαστικές δραστηριότητες
που άπτονταν κάθε φορά στο θέμα της ενότητας (π.χ. δημιουργία μακέτας με τον οικισμό
της Λίνδου, παραδοσιακών πήλινων «σκουτελλών» κ.α.). Μετά την ολοκλήρωση του
εγχειριδίου διεξήχθησαν δύο πιλοτικές διδασκαλίες, διάρκειας οκτώ εβδομάδων, σε δύο
τμήματα της Ε’ τάξης σε σχολείο της Ρόδου, με συνολικά 44 συμμετέχοντες μαθητές. Η
μέθοδος διδασκαλίας που εφαρμόστηκε ήταν η μέθοδος project και η ομαδοσυνεργατική,
ενώ τα ερευνητικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν για την συλλογή των δεδομένων ήταν
τα pre και post-test, τα οποία ελέγχουν την πρότερη εμπειρία των μαθητών και αξιολογούν
την συνολική πειραματική δράση αντίστοιχα. Από την ανάλυση των δεδομένων προέκυψε
ότι το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο είχε υψηλή θετική ανταπόκριση στους μαθητές με τις
εικαστικές δραστηριότητες να κρατούν τα πρωτεία, ενώ το βασικό συμπέρασμα της
έρευνας ήταν ότι οι μαθητές συνειδητοποίησαν μέσα από όλη αυτή την δράση την υλική,
αλλά και άυλη φύση της πολιτισμικής κληρονομιάς της Λίνδου. Τέλος, το άρθρο ανοίγει
νέους δρόμους προς τη σύμπραξη των πεδίων των Εικαστικών και της Πολιτισμικής
Κληρονομιάς, ώστε οι εκπαιδευτικοί, καθώς επίσης και όσοι διαμορφώνουν την

175
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

εκπαιδευτική πολιτική, να μπορέσουν να εξετάσουν τη δυνατότητα δημιουργίας τέτοιων
εκπαιδευτικών εγχειριδίων με σκοπό την επαφή των μαθητών με την τοπική τους
πολιτισμική κληρονομιά.

Αποτελέσματα πειραματικής εφαρμογής Αντεστραμμένης Διδασκαλίας
(flipped classroom) στην Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ιωαννης Τζωρτζάκης, Σχολικός Σύμβουλος

Με τον όρο Αντεστραμμένη Διδασκαλία (Flipped Classroom) περιγράφεται η
παιδαγωγική προσέγγιση κατά την οποία η μετωπική διδασκαλία μετακινείται από το
συλλογικό χώρο μάθησης (τάξη) στον ατομικό χώρο μάθησης (σπίτι), με σκοπό τη
μετατροπή της τάξης σε ένα διαδραστικό περιβάλλον μάθησης όπου τόσο ο χρόνος όσο και
οι συνθήκες, επιτρέπουν τη δημιουργική εμπλοκή των μαθητών στο αντικείμενο της
διδασκαλίας. Η διδασκαλία του μαθήματος γίνεται κυρίως μέσω video που είναι
προσβάσιμα στους μαθητές μέσω διαδικτύου. Σύμφωνα με έρευνες, η πλειοψηφία των
εκπαιδευτικών που εφάρμοσαν την Αντεστραμμένη Διδασκαλία σε μαθητές
δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, δήλωσε ότι υπήρξε αύξηση της βαθμολογίας των μαθητών
στα μαθητικά τεστ και βελτίωση στη στάση των μαθητών σχετικά με τη μαθησιακή
διαδικασία.
Τα αποτελέσματα εμφανίζονται ακόμα πιο θετικά στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση,
όπου η ηλικία των εκπαιδευόμενων είναι μεγαλύτερη, δεν υπάρχουν όμως αντίστοιχες
έρευνες για την Εκπαίδευση Ενηλίκων, όπου οι εκπαιδευόμενοι έχουν ακόμη μεγαλύτερη
ηλικία, αλλά και σημαντικές γνώσεις, απόψεις, εμπειρίες και επιθυμία για ενεργή εμπλοκή
στη μαθησιακή διαδικασία.
Στην παρούσα εργασία παρουσιάζονται τα αρχικά αποτελέσματα έρευνας που αφορά
στη διδασκαλία ενός μη γνωστού μαθησιακού αντικειμένου, σε δύο ομάδες ενήλικων
σπουδαστών της ΑΣΠΑΙΤΕ Κρήτης, που πραγματοποιήθηκε με δύο τρόπους, την
παραδοσιακή διδακτική μεθοδολογία και την Αντεστραμμένη Διδασκαλία αντίστοιχα. Οι
δύο ομάδες διέφεραν ως προς το διαθέσιμο διδακτικό χρόνο, που για την ομάδα που
ακολούθησε την Αντεστραμμένη Διδασκαλία ήταν ο μισός εκείνου της ομάδας που
ακολούθησε τον παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας.
Συγκρίνονται τα αποτελέσματα των μαθητικών τεστ των δύο ομάδων και συμπεραίνεται
ότι η παιδαγωγική προσέγγιση της Αντεστραμμένης Διδασκαλίας επέτρεψε την καλύτερη
αξιοποίηση του διαθέσιμου διδακτικού χρόνου, καθώς επιτυγχάνονται μαθησιακά
αποτελέσματα με μη στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων. Καθώς και
οι απόψεις των σπουδαστών εμφανίζονται πολύ θετικές για τη νέα παιδαγωγική
προσέγγιση, φαίνεται ότι η αξιοποίηση της Αντεστραμμένης Διδασκαλίας στην Εκπαίδευση
Ενηλίκων έχει καλή προοπτική και πρέπει να μελετηθεί σε ευρύτερη κλίμακα

176
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

Η συμβολή των διδακτικών επισκέψεων στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Παραδείγματα εφαρμογής στα μαθήματα της Τεχνολογίας

Ιωάννης Τζωρτζάκης, Σχολικός Σύμβουλος
Στυλιανή Μαρκάκη, Εκπαιδευτικός Τεχνολογίας

Μεταξύ των στρατηγικών ενεργητικής μάθησης, εκείνη που επιτρέπει στους μαθητές να
πραγματοποιούν επισκέψεις σε χώρους εκτός σχολείου, να βλέπουν εφαρμογές και να
διδάσκονται βιωματικά τα θέματα για τα οποία έχουν συζητήσει στην τάξη, είναι η
Διδακτική Επίσκεψη. Πρόκειται για θεσμοθετημένη εκπαιδευτική διαδικασία της
δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, που πραγματοποιείται εντός διδακτικού ωραρίου και
μεταφέρει το μάθημα έξω από τους χώρους του σχολείου. Δίνει σημαντικά μαθησιακά
οφέλη, αν και παρουσιάζει μεγάλη πολυπλοκότητα. Ο σχεδιασμός της αφορά σε μαθητικές
δραστηριότητες που γίνονται πριν, κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά την επίσκεψη και για
την διεξαγωγή της εμπλέκονται οι μαθητές και οι αρμόδιοι εκπαιδευτικοί, αλλά και ο
Σύλλογος Διδασκόντων, οι γονείς, οι Σχολικοί Σύμβουλοι, η Διεύθυνση Εκπαίδευσης, η
Περιφέρεια και ο φορέας υποδοχής στον οποίο γίνεται η επίσκεψη.
Στην εργασία παρουσιάζεται ο εκπαιδευτικός σχεδιασμός, οι διαδικασίες και τα
αποτελέσματα διδακτικών επισκέψεων που πραγματοποιήθηκαν σε γυμνάσια του
Ηρακλείου στο πλαίσιο των μαθημάτων της Τεχνολογίας.

Οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής
και τα επαγγέλματά τους στην Ελλάδα

Σταυρούλα Φραγκομανώλη, Φιλόλογος(ΠΕΟ2) ΓΕΛ. Αμαρύνθου
Αγγελική Μπασούκου, Νηπιαγωγός(ΠΕ60) 2ο Νηπιαγωγείο Ερέτριας

Στα πλαίσια προγράμματος αγωγής σταδιοδρομίας, οι μαθητές της Β΄ Λυκείου του ΓΕΛ.
Αμαρύνθου θέλησαν να δημιουργήσουν ένα ξεχωριστό αφιέρωμα για τους πρόσφυγες της
Μικρασιατικής καταστροφής
Η προσπάθεια του αφιερώματος αυτού είχε διττή σημασία και σκοπό. Από τη μια να
γνωρίσουν το ιστορικό αυτό γεγονός, από την άλλη κατανοώντας το δυναμικό της
ανθρώπινης ψυχής να το αποδώσουν καλλιτεχνικά και η καλλιτεχνική αυτή δημιουργία να
προσφέρει ψυχαγωγία, χαρά και αισθήματα αγάπης και συνεργασίας όλων προς όλους. Στο
συγκεκριμένο πόνημά τους με τίτλο «Οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής καταστροφής και τα
επαγγέλματά τους στην Ελλάδα» επιδίωξαν τη συνεργασία και άλλων μαθητών, τόσο από
τη δευτεροβάθμια όσο και από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Η ανταπόκριση των
σχολείων στα οποία απευθύνθηκαν για την επίτευξη του παραπάνω σκοπού υπήρξε άμεση
και υπερβολικά δυναμική. Με πυξίδα τον Αγωνιζόμενο άνθρωπο, τα παιδιά μας,

177
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

λειτουργώντας ομαδικά, δημιούργησαν.
Ως στοιχείο πρωτοτυπίας της συγκεκριμένης αυτής εργασίας μπορεί να θεωρηθεί η
κοινή θεματολογία των σχολείων που συμμετείχαν . Αυτή αποτέλεσε το συνεκτικό κρίκο
που διασχολικά μας ένωσε και μας έφερε πιο κοντά. Επίσης, σημαντική υπήρξε η
συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και των απλών ανθρώπων της. Η αγάπη και η ζεστασιά
τους, η ανθρωπιά και τα μηνύματα ζωής τους ήταν αυτά που μας οδήγησαν και στην
προβολή της εργασίας μας
Η βιβλιογραφία μας, τέλος, στηρίχτηκε κυρίως στα σχολικά εγχειρίδια. Σκόπιμη κίνηση…
η γνώση και η δημιουργία μας περιμένουν να τις κατακτήσουμε!

Γενετική και μαθηματικά: στοιχεία του μαθησιακού προφίλ
από το σύνδρομο Prader-Willi

Ελένη Χανιώτη, Ειδική εκπαιδευτικός σε Τμήμα Ένταξης &
Επ.Συνεργατης- ερευνητής στο ΙΕΛ

Η αποτυχία στην απόκτηση μαθηματικών δεξιοτήτων αποτελεί το πιο έντονο
χαρακτηριστικό στο γνωστικό προφίλ των ατόμων με σύνδρομο Prader Willi και ειδικότερα
με τον τύπο της δισωμίας.
Στην παρούσα μελέτη διερευνήθηκαν οι μαθηματικές δεξιότητες ενός παιδιού με
σύνδρομο Prader Willi (τύπος δισωμίας), μία παθολογική κατάσταση οφειλόμενη σε
γονιδιακή μετάλλαξη στο χρωμόσωμα 15 και η σχέση τους με τα υπόλοιπα γνωστικά
χαρακτηριστικά του παιδιού.
Η διαδικασία που ακολουθήθηκε κατά τη διάρκεια τεσσάρων ετών (β΄ εξάμηνο της Α΄
τάξης - β΄ εξάμηνο της Ε΄ τάξης δημοτικού) περιελάμβανε: α) τη δημιουργία του
μαθηματικού προφίλ ανά έτος μέσα από ποιοτικές μορφές αξιολόγησης όπως είναι η
ανάλυση του λάθους και η «κατασκευαστική» συνέντευξη, β) το συσχετισμό του
μαθηματικού προφίλ με τα αποτελέσματα του τεστ νοημοσύνης WISC-III και γ) τη σύγκρισή
του με τις βιβλιογραφικές αναφορές.
Βρέθηκαν αδυναμίες στη σωστή απαρίθμηση αντικειμένων, στη μετατροπή των
αριθμών από τη λεκτική τους μορφή στη συμβολική, στην εκμάθηση μόνο κάποιων από τα
αριθμητικά δεδομένα του πολλαπλασιασμού, στις κάθετες πράξεις, στους νοερούς
υπολογισμούς και στα αριθμητικά προβλήματα.
Οι αδυναμίες είναι σύμφωνες με τις βιβλιογραφικές αναφορές. Τα δυνατά σημεία του
προφίλ του παιδιού αποτελούν η μοντελοποίηση μιας δύσκολης πράξης ή ενός
προβλήματος. Το πιο δύσκολο σημείο για το υποκείμενο της έρευνας και μελλοντική
πρόκληση για την περαιτέρω μαθησιακή του επίδοση αποτελεί η επίλυση προβλήματος. Η
επίλυση προβλήματος σχετίζεται με τις Εκτελεστικές Λειτουργίες και με τη Θεωρία του Νου.
Μελετώντας τη βιβλιογραφία για το σύνδρομο Prader Willi διαπιστώνεται έντονη

178
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

ερευνητική δραστηριότητα ως προς την ιατρική διάσταση του συνδρόμου. Τα ερευνητικά
δεδομένα παγκοσμίως για την παιδαγωγική και τη νευροψυχολογική διάσταση του
συνδρόμου είναι πολύ περιορισμένα και αφορούν κυρίως ενήλικες. Για τους παραπάνω
λόγους η παρούσα μελέτη καθίσταται σημαντική. Μέρος της έρευνας δημοσιεύτηκε σε
poster στο 8ο παγκόσμιο συνέδριο για το Σύνδρομο Prader Willi τον Ιούλιο του 2016 στο
Τορόντο.

Αντιλήψεις Φοιτητών Τεχνολογικής Εκπαίδευσης
για Εαυτούς και το Τμήμα τους: Μελέτη περίπτωσης

Αικατερίνη Χαρωνιτάκη, Ψυχολόγος - Εκπαιδευτικός
Βασιλεία Κουνελάκη, Εκπαιδευτικός
Γεώργιος Α. Φραγκιαδάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης

Η αξιολόγηση επιτρέπει το σχηματισμό θεμελιωμένης αντίληψης και είναι απαραίτητη για
τη βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αλλά και των συνολικών υπηρεσιών (π.χ.
φοιτητική μέριμνα) και διαδικασιών της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στα πλαίσια της
εσωτερικής αξιολόγησης του Τμήματος Διατροφής και Διαιτολογίας του ΤΕΙ Κρήτης, ανα-
λύσαμε τις απόψεις 77 φοιτητών του 7ου εξαμήνου σπουδών, σε σχέση με την συνολική
ικανοποίησης και αντίληψης για την κατάσταση των σπουδών τους, όπως η αίσθηση
επιτυχίας, η πρόσληψη ενδιαφερόντων γνώσεων, η εμπειρία διαφορετικών εκπαιδευτικών
μεθόδων (ομαδική εργασία, εργασία σε ζεύγη κ.α.), η επικοινωνία τους με τους διδάσκοντες,
η αυτοαξιολόγησή τους, η αίσθηση σεβασμού προς το πρόσωπό τους (από τους διδάσκοντες
κ.α.), κ.λπ.. Στους 77 φοιτητές, οι 53 ήταν απόφοιτοι ΓΕΛ και οι 10 ΕΠΑΛ. Οι υπόλοιποι 14
είχαν εισαχθεί με το 10% (υποψήφιοι παλαιότερων ετών), με κοινωνικά κριτήρια κλπ. Η
πλειοψηφία των φοιτητών (50/77) θεωρούσαν ότι έχουν επιτύχει τους στόχους τους στην
εξέλιξη των σπουδών τους, ότι η γνώση που τους παρεχόταν ήταν ενδιαφέρουσα (68/77), ότι
η εκπαίδευση γινόταν σε μικρές ομάδες (41/77) με χρήση διαφορετικών μεθόδων
διδασκαλίας (61/77), ότι υπήρχε δυνατότητα επικοινωνίας με τους διδάσκοντες (43/77) και
επικοινωνία συμμετοχής σε εκπαιδευτική κινητικότητα όπως τα προγράμματα Erasmus
(58/77), ότι τα κριτήρια αξιολόγησής τους είχαν ανακοινωθεί έγκαιρα (51/77) και γενικά η
συμπεριφορά των διδασκόντων και του προσωπικού απέναντι τους ήταν με τον πρέποντα
σεβασμό (65/77). Αντίθετα, θεωρούσαν ότι η βαθμολογία τους δεν ήταν αυτή που ανέμεναν
(46/77), οι χρόνοι που έπρεπε να αναμένουν για να τους δοθεί η βαθμολογία τους δεν ήταν
σύντομοι (44/77), διατηρούσαν αμφιβολίες για το κατά πόσον δεν ευνοούνταν κάποιοι
φοιτητές στη βαθμολόγηση των γραπτών δοκιμίων (24/77). Τέλος, ορισμένοι φοιτητές δεν
συμφωνούσαν καθόλου (10/77) ή πειθόντουσαν οριακά (22/77) ότι η ομαδική εργασία
βελτίωνε τελικά την εκπαίδευση τους, ενώ κάποιοι θεωρούσαν ότι το διαφορετικό γνωστικό
υπόβαθρο (π.χ. το απολυτήριο ΕΠΑΛ) αποτελούσε μειονέκτημα στην εξέλιξή τους (17/77).

179
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Στρατηγικές διδασκαλίας με βάση το συναίσθημα: Εκπαιδεύοντας πρίγκιπες
και πριγκίπισσες

Κλαίρη Ψυλλινάκη, Εκπ/κός Π.Ε 70
Στέλλα Καπαράκη, Εκπ/κός Π.Ε. 70

Τι σχέση μπορεί να έχουν το αγαπημένο παραμύθι « Μικρός Πρίγκιπας» ή το σύγχρονο
τραγούδι των Ονιράμα «Δύσκολοι καιροί για πρίγκιπες» με την εκπαιδευτική διαδικασία;
Ένα παραμύθι με ήρωα τον μικρό πρίγκιπα, που δεν καταλαβαίνει τον κόσμο των μεγάλων.
Και ένα τραγούδι που αναφέρει ότι οι σημερινοί πρίγκιπες γεννήθηκαν σε λάθος εποχή.
Δεν υπάρχει όμως λάθος εποχή. Υπάρχουν λάθος χειρισμοί. Ζούμε στην εποχή της
ραγδαίας τεχνολογικής ανάπτυξης, του καταιγισμού των πληροφοριών, της οικονομικής
κρίσης, της μαζικής μετακίνησης πληθυσμών. Η σημερινή εκπαίδευση πραγματοποιείται
κάτω από δύσκολες συνθήκες. Ο Έλληνας εκπαιδευτικός οφείλει να μετασχηματίσει τη
συγκεκριμένη κοινωνική πραγματικότητα σε μια δυναμική διαδικασία αλληλεπίδρασης και
αμοιβαίας συνεργασίας. Μέσα στο κλίμα της διαρκούς ροής κι ανακατάταξης της γνώσης,
της αλλαγής στα οικονομικά μεγέθη, στους κοινωνικούς συσχετισμούς, στις αξίες, στο άγχος
των γονέων, στην ανεργία, στην έλλειψη χρόνου, ο ρόλος του εκπαιδευτικού, ανεξάρτητα
από βαθμίδα και ειδικότητα, είναι a priori πολύπλοκος και πολυδιάστατος. Όλες αυτές οι
παραπάνω δυσκολίες του 21ου αιώνα, φέρνουν εμάς τους εκπαιδευτικούς αντιμέτωπους
με επιθετικές συμπεριφορές και συναισθηματικά μπλοκαρισμένα παιδιά.
Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να αναδείξει πρακτικές και μικρές καθημερινές
στρατηγικές διδασκαλίας με βάση το συναίσθημα. Να αναδείξει νέες ιδέες και εμπειρίες
που χρησιμοποιούνται στη σχολική τάξη και έχει αποδειχθεί ότι η ζωή στο 2ο Δημοτικό
Σχολείο γίνεται ομορφότερη. Συγκεκριμένα στην εισήγησή μας προσεγγίζουμε δράσεις και
διδασκαλίες που στηρίζονται στη συναισθηματική αγωγή και έχουν θετικά αποτελέσματα:
διατήρηση του ενδιαφέροντος των παιδιών, αποτελεσματική διαχείριση της τάξης,
δημιουργία κινήτρων, ενίσχυση της ομάδας. Γονείς που συμμετέχουν στην σχολική
καθημερινότητα, «εκτάκια» που υιοθετούν «πρωτάκια», ένα κουτί συναισθημάτων και
τόσα άλλα μικρά και καθημερινά. Είναι σημαντικό οι εκπαιδευτικοί να «εφευρίσκουν»
καλές πρακτικές, να κερδίζουν γονείς και παιδιά, για να επιτύχουν την εμπιστοσύνη στο
εκπαιδευτικό έργο.

180
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ, ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ, ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η έννοια του «άλλου» και ο ρόλος της τέχνης στην εξάλειψη του φανατισμού

Μαρία Αθανασέκου, Ιστορικός Τέχνης,
Διδάσκουσα στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Βασιλική Γκούνη, Εκπ. Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης,
M.Ed. Διδακτική Γλώσσας - Λογοτεχνία - Θέατρο και Εκπαίδευση.
Αλέξανδρος Αργυριάδης, Επίκουρος καθηγητής ειδικής αγωγής Frederick University

Στην σημερινή πολυπολιτισμική/διαπολιτισμική κοινότητα της εκπαίδευσης, δυστυχώς,
υπάρχει έλλειμμα πολιτικής παιδείας, το οποίο εκδηλώνεται, ανάμεσα σε άλλα με το συχνό
φαινόμενο του φανατισμού μεταξύ μαθητών και του εξοστρακισμού του ‘άλλου’. Είναι ο
φανατισμός διαταραχή μιας λεπτής ψυχικής ισορροπίας, μια εύκολη αγελαία επιλογή ή
μέσο εκμετάλλευσης μη σκεπτόμενων ατόμων; Σε κάθε περίπτωση, ο φανατισμός απέχει
μόλις ένα βήμα από την βαρβαρότητα (Diderot).
Σκοπός αυτής της εργασίας είναι η παρουσίαση της έννοιας της διαφορετικότητας και
του τρόπου με τον οποίο η τέχνη μπορεί να συμβάλει στη θεραπεία και την πρόληψη
ακραίων συμπεριφορών στο σχολείο. Ο φανατισμός, που ανεξάρτητα της σημασιολογικής
του εξέλιξης, ως όρος προέρχεται από την λατινική λέξη fanum (=ιερόν), βεβηλώνει την
ανθρώπινη κατάσταση εγκλωβίζοντας το μυαλό σε στεγανά και ανεξέταστες συμπεριφορές.
Η κατανόηση, η αφομοίωση της τέχνης προϋποθέτει παιδεία, καλλιέργεια ή τουλάχιστον
ιδεολογική ανεκτικότητα και ένα βαθμό πνευματικότητας, γνωρίσματα που δεν
συμβαδίζουν με την ιδεοληψία και την εμμονή του φανατισμού.
Η υψηλή, αληθινή τέχνη και ο φανατισμός είναι δύο έννοιες φύσει και θέσει
ασυμβίβαστες, που η μια προϋποθέτει την απουσία της άλλης. Ο Αιγύπτιος συγγραφέας Al
Aswany, συνοψίζει αυτή την κοινή αντίληψη: «Αν κάποιος καταλαβαίνει την τέχνη, δεν θα
γίνει ποτέ φανατικός. Αν είναι φανατικός, τότε καλό είναι να μείνει μακριά από την τέχνη
γιατί ποτέ δεν θα την καταλάβει». Η καλλιέργεια της ανεκτικότητας, της αποδοχής, της
ενσυναίσθησης και ένταξης αντί της αποπομπής του ‘άλλου’, είναι μερικά από τα σημεία τα
οποία θα συζητηθούν υπό το πρίσμα της συμβολής της τέχνης και των διαπολιτισμικών
σπουδών, ένα πεδίο ουσιαστικό, αλλά αχαρτογράφητο στο σημερινό σχολείο.

181
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Family Musicality: το μουσικό παιχνίδι της ανάπτυξης
των βρεφών και των νηπίων

Δημήτρης Αντωνακάκης, Μουσικοθεραπευτής Μ.Α. Ph.D.,
Διδάσκων Π.Τ.Π.Ε. Παν/μίου Κρήτης
Μαρία Πατεράκη, Ψυχολόγος, Ph.D. Παν/μίου Κρήτης, Διδάσκουσα ΑΣΠΑΙΤΕ

Η παρούσα εργασία μας μελετά την αναπτυξιακή και μαθησιακή διαδρομή από τη
βρεφική έως την πρώτη σχολική ηλικία των παιδιών, με όχημα τη μουσική. Η επικοινωνιακή
μουσικότητα της βρεφικής ηλικίας, τα ιδιοσυγκρασιακά παιχνιδοτράγουδα της πρώιμης
νηπιακής ηλικίας, τα παραδοσιακά παιχνιδοτράγουδα της νηπιακής ηλικίας και οι
μουσικοπαιδαγωγικές εφαρμογές της νηπιακής και πρώτης σχολικής ηλικίας, αποτελούν τα
ορόσημα αυτής της διαδρομής. Είναι τα μέσα αλληλεπίδρασης με τον σημαντικότερο άλλο
(μητέρα), με τους σημαντικούς άλλους (πατέρα και παππούδες – γιαγιάδες), μεταξύ των
νηπίων αλλά και με τον παιδαγωγό - νηπιαγωγό – δάσκαλο. Οι στόχοι αυτών των
αλληλεπιδράσεων μέσω της μουσικής είναι αναπτυξιακοί και μαθησιακοί. Πυρηνικά
στοιχεία των παραπάνω είναι ο ρυθμός, η μίμηση, η μελωδία, η αφήγηση, το μοίρασμα
συγκινήσεων και προθέσεων, και το παιχνίδι, τα οποία δομούν το μυστήριο της μουσικής
των ανθρώπων για χιλιετίες. Πώς τα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα καταδεικνύουν τον
ρυθμό και τη μίμηση ως τα κλειδιά της λύσης αυτού του μυστηρίου;
Οι σύγχρονες θεωρίες της αναπτυξιακής ψυχολογίας και οι νευροεπιστήμες
προσπαθούν διεπιστημονικά να φωτίσουν την μυστηριώδη και έμφυτη χρήση της μουσικής
στην ανάπτυξη των βρεφών και των νηπίων. Η θεωρία της διυποκειμενικότητας του
Trevarthen, η θεωρία της έμφυτης μίμησης του Κουγιουμουτζάκη, η θεωρία της
επικοινωνιακής μουσικότητας των Trevarthen και Malloch, η θεωρία της συναισθηματικής
συνήχησης του Stern και η θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης του Gardner προσπαθούν να
ερμηνεύσουν το μουσικό παιχνίδι της ανάπτυξης των βρεφών και των νηπίων του
ανθρώπου. Η FAMILY MUSICALITY συνθέτει όλα τα παραπάνω σε ένα σύγχρονο σύστημα
μουσικής αλληλεπίδρασης βρεφών και νηπίων με τους γονείς. Μέσω αναπτυξιακά και
πολιτισμικά κατάλληλων εφαρμογών υποστηρίζει την ανάπτυξη και την μάθηση των
βρεφών και των νηπίων.

Η τέχνη ως πολύτιμο εργαλείο στη διδασκαλία του μαθήματος της ιστορίας
σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Αντώνιος Γιακουμάκης, Εκπαιδευτικός - φιλόλογος δευτ. εκπαίδευσης, υπ. Διδάκτωρ

Είναι γνωστός στην εκπαιδευτική κοινότητα ο φόβος μεγάλης μερίδας των μαθητών για
το μάθημα της Ιστορίας. Ημερομηνίες, πρόσωπα και γεγονότα μάλλον προκαλούν την

182
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ, ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

αποστροφή και όχι το ζωηρό ενδιαφέρον αυτών για το ιστορικό παρελθόν, για το οποίο
άλλωστε έχουν μάλλον μια αμβλυμμένη αίσθηση. Πώς θα μπορούσε συνεπώς η Τέχνη,
πέραν της αισθητικής απόλαυσης, να αποτελέσει, ως πολύτιμη ιστορική πηγή, σημαντικό
εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού, προκειμένου να ικανοποιηθούν οι γενικοί και
ειδικοί στόχοι του μαθήματος και να αποκτήσει η ιστορική αφήγηση χαρακτηριστικά μιας
πιο «πραγματικής» αναπαράστασης του ιστορικού παρελθόντος;
Με την παρούσα εισήγηση θα παρουσιασθούν τρεις ενδεικτικές διδακτικές
παρεμβάσεις, οι οποίες έχουν δοκιμασθεί τα προηγούμενα χρόνια, από το 2005 μέχρι και
σήμερα, στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο και με κατάλληλες δε τροποποιήσεις και
προσαρμογές μπορούν να υλοποιηθούν και στο Δημοτικό. Οι παρεμβάσεις αυτές
καλύπτουν τις τρεις χρονικές βαθμίδες, με τις οποίες συνηθίζεται να ορίζεται ο ιστορικός
χρόνος, δηλαδή την Αρχαιότητα, τους Μέσους και τους Νεότερους Χρόνους.
Η παρούσα εισήγηση πρέπει τέλος να εννοηθεί στο πλαίσιο του διαλόγου που έχει
αναπτυχθεί τις δύο τελευταίες δεκαετίες τουλάχιστον για τη Διδακτική της Ιστορίας.

Διδασκαλία διαφοροποιημένων γλωσσικών δεξιοτήτων
μέσω θεατρικού παιχνιδιού σε μαθητή με αυτισμό

Μάρθα Ηλιοπούλου, Ειδική παιδαγωγός

Ο σκοπός της εισήγησης είναι ο σχεδιασμός και η εφαρμογή ενός διαφοροποιημένου
προγράμματος διδασκαλίας γλωσσικών δεξιοτήτων με την αξιοποίηση του θεατρικού
παιχνιδιού σε μαθητή με αυτισμό στο ΕΕΕΕΚ(Δυτικής Αθήνας) και επικεντρώνεται στον
Τομέα της Ειδικής αγωγής και Εκπαίδευσης .
Στο σχεδιασμό, ακολουθήθηκαν οι βασικές αρχές οργάνωσης ενός διαφοροποιημένου
ΣΑΔΕΠΕΑΕ συγκεκριμένα στα μαθήματα της Νεοελληνικής Γλώσσας και της Αισθητικής
Αγωγής. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε είναι η μεικτή μέθοδος που συνδυάζει την
ποιοτική και ποσοτική προσέγγιση και βασίζεται στη συλλογή ποιοτικών και ποσοτικών
δεδομένων .
Τα ποιοτικά δεδομένα προέκυψαν σε 140 ώρες προσεχτικής παρακολούθησης, μέσω της
παρατήρησης (άτυπη παιδαγωγική αξιολόγηση Λίστες Ελέγχου Βασικών Δεξιοτήτων ,
συνεντεύξεις, πειραματικά πρωτόκολλα), ενώ τα ποσοτικά δεδομένα προήλθαν μέσω ενός
σύντομου ερωτηματολογίου που απαντήθηκε από όλους τους ενήλικες που σχετίζονταν με
τον μαθητή της μελέτης περίπτωσης. Τα αποτελέσματα του προγράμματος παρέμβασης
ήταν ιδιαίτερα θετικά ως προς την αποτελεσματικότητα του θεατρικού παιχνιδιού στα
πλαίσια μιας διαφοροποιημένης μεθόδου διδασκαλίας .
Τα ευρήματα υπήρξαν πολύ χρήσιμα, καθώς ανέδειξαν την έλλειψη κατάλληλης
επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών στο θεατρικό παιχνίδι, αλλά και την επιθυμία τους να
μάθουν περισσότερα σχετικά με αυτό και την αξιοποίησή του ως μέσο διδασκαλίας.

183
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Εικαστικές τέχνες σα γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στη Διδακτική
και στην Ειδική Αγωγή

Αργυρούλα Καραγεώργου, Med, Δασκάλα Ειδικής Αγωγής – Νομικός

Από την αρχή της ανθρώπινης ιστορίας η τέχνη χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο μέσο
επικοινωνίας αλλά και για θεραπευτικούς λόγους. Χρησιμοποιούμε την τέχνη για να
διευκολύνουμε τα παιδιά που δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, να
περιγράψουν βιώματα και προβλήματα με λόγια.
Μέσα από το παιχνίδι, το θέατρο, τη δραματοποίηση, τη ζωγραφική, την ποίηση και τη
μουσική, ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, μέσα από συμβολικούς τρόπους
έκφρασης και αυτοσχεδιασμούς και με συγκεκριμένες ελεύθερες δράσεις, το παιδί «λέει»
αυτά που δεν μπορεί να πει με το στόμα, δείχνει με την έκφραση και τη γλώσσα του
σώματος αυτά που εμποδίζεται να εκδηλώσει με άλλους τρόπους.
Εκφράζει τα συναισθήματά του χωρίς να αισθάνεται φόβο ή απειλή και μαθαίνει
παίζοντας να τα κατανοεί και να τα διαχειρίζεται.
Η αξία των εικαστικών τεχνών είναι μεγάλη γιατί προσφέρουν έναν «καθρέφτη» στα
συναισθήματα και στις σκέψεις. Με βάση τον «καθρέφτη» αυτό, μπορούμε να βοηθήσουμε
τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες να βιώσουν ευκολότερα την εκπαιδευτική διαδικασία
και να κατακτήσουν την μάθηση.
Λέξεις κλειδιά: εικαστική τέχνη, συναισθήματα, έκφραση, μάθηση, μαθησιακές
δυσκολίες.

Ιστορική εκπαίδευση στο σχολείο και στο μουσείο:
στερεοτυπικές αντιλήψεις και σύγχρονες προσεγγίσεις

Γεωργία Κουσερή, Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση,
Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Σκοπός της ανακοίνωσής μου είναι να εστιάσει στην ιστορική εκπαίδευση στο σχολείο
και το μουσείο και ειδικότερα στις στερεοτυπικές αντιλήψεις των μαθητών αλλά και τις
σύγχρονες προσεγγίσεις που μπορούν να τις υπερβούν. Οι προβληματισμοί αυτοί θα
συζητηθούν σε σχέση με τα αποτελέσματα της έρευνας που διεξήγα κατά το σχολικό έτος
2009-2010 αναφορικά με την έκφραση ιστορικής σκέψης μαθητών Δευτεροβάθμιας
εκπαίδευσης, ηλικίας 12-13 και 15-16 ετών (Κουσερή 2015). Σκοπός της έρευνας ήταν η
διερεύνηση του εάν και κατά πόσον παρατηρούνται διαφορές ως προς την ιστορική σκέψη
που εκφράζουν μαθητές όταν μελετούν υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος, ως ιστορικές
πηγές, και μάλιστα όταν η εκπαιδευτική αυτή διαδικασία πραγματοποιείται στον σχολικό
και στον μουσειακό χώρο. Η ποιοτική έρευνα διεξήχθη σε 5 σχολεία του Νομού Αττικής

184
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ, ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

(Συνολικό δείγμα Ν=189, Δείγμα Συνεντεύξεων Ν=78). Η μέθοδος συλλογής των δεδομένων
πραγματοποιήθηκε με την αξιοποίηση τριών διαφορετικών ερευνητικών εργαλείων:
Ερωτηματολόγιο, Συνεντεύξεις και Παρατήρηση. Στην παρούσα ανακοίνωση θα αναφερθώ
ειδικότερα στα αποτελέσματα της ανάλυσης που προέκυψαν από την παρατήρηση των
συμμετεχόντων κατά την συμπλήρωση του ερωτηματολογίου και από τη συμμετοχή τους
στη διαδικασία της συνέντευξης.
Σύμφωνα με τα ευρήματα ως θετική προσέγγιση θεωρήθηκε η προσεκτική παρατήρηση,
η αυτενέργεια και η ομαδική εργασία των μαθητών με βάση τα υλικά κατάλοιπα ως φυσικά
αντικείμενα στο χώρο του μουσείου. Ως αρνητική προσέγγιση, διαπιστώθηκε η εξάρτηση
τους από το διδακτικό βιβλίο κατά τη συμπλήρωση του Ερωτηματολογίου στο σχολείο και
κατά συνέπεια η αναπαραγωγή της ιστορικής γνώσης. Ειδικά, μέσα από τις ατομικές
συνεντεύξεις, διαφάνηκε ότι οι μαθητές περιγράφουν με απόλυτους χαρακτηρισμούς τις
εργασίες και τα στείρα διαγωνίσματα που τους ανατίθενται στο σχολικό περιβάλλον και
επισημαίνουν ότι είναι προκατειλημμένοι για τις αντίστοιχες εκπαιδευτικές επισκέψεις σε
μουσεία. Ταυτόχρονα, μέσα από τα σχόλια τους, προτείνονται τρόποι προσέγγισης του
παρελθόντος οι οποίοι συγκλίνουν με σύγχρονες προσεγγίσεις της ιστορικής εκπαίδευσης,
θέμα που θα απασχολήσει και την ανακοίνωσή μου.

Πώς η ιστορία και η αφήγηση, το παιχνίδι, η τελετουργία,
η performance και η μίμηση αξιοποιούνται δημιουργικά
στην εφαρμογή του θεάτρου στην εκπαίδευση;

Φλωρεντία Μηνά, Δασκάλα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Το θέατρο, μέσα στο σχολικό χώρο, δεν αναφέρεται μόνο σε μία ολοκληρωμένη
παράσταση, την οποία παρουσιάζουν με επιτυχία οι μαθητές και οι μαθήτριες μπροστά
στους θεατές. Η σχολική παράσταση είναι μια εξαιρετική άσκηση που απευθύνεται στη
συλλογικότητα, στην επικοινωνία, στην ελευθερία και ταυτόχρονα στην πειθαρχεία των
μικρών μαθητών – ηθοποιών. Παρόλο αυτά δεν είναι και η μοναδική έκφραση της
θεατρικής αγωγής που γίνεται μέσα στους χώρους του σχολείου. Ένα πλούσιο λεξιλόγιο
αναφέρεται στην εφαρμογή του θεάτρου στο χώρο της εκπαίδευσης, όπως είναι: το
συμβολικό παιχνίδι, το δραματικό παιχνίδι, το θεατρικό παιχνίδι και τα διάφορα παιχνίδια
ρόλων.
Η παρούσα εργασία αναφέρεται στο ρόλο που παίζουν η ιστορία και η αφήγηση, το
παιχνίδι, η τελετουργία, η performance και οι κώδικες στην εφαρμογή του θεάτρου στην
εκπαίδευση.
Σε αυτή την εργασία θα εξετάσουμε κάποια από τα στοιχεία του θεάτρου που μπορούν
να αναδείξουν και να ενισχύσουν τον δημιουργικό πλούτο της παιδικής ψυχής. Το θέατρο,
όντας μια αρχέγονη τέχνη, αξιοποιεί ταυτόχρονα πολλές πλευρές και ανάγκες των

185
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

ανθρώπων και συγκεκριμένα, των παιδιών: Την ανάγκη τους για λεκτική, αλλά και
σωματική έκφραση, την ανάγκη τους για ταύτιση, για την ανακάλυψη του κόσμου, αλλά και
την επανεφεύρεση της σημασίας του να παίζεις, να εξερευνείς, να χάνεσαι σε κόσμους
μαγικούς, να σχετίζεσαι με γνώμονα την κοινή αναζήτηση και συμπόρευση.

Μια ... πινακοθήκη στο σχολείο μας

Κασσάνδρα Μπεϊκάκη, Φιλόλογος
Μαρία Μανιουδάκη, Φιλόλογος

Το μάθημα της Ιστορίας της Τέχνης διδάσκεται στη Γ’ Λυκείου ως μάθημα επιλογής. Σε
γενικές γραμμές στοχεύει «να φέρει το μαθητή σε επαφή με τις σημαντικότερες περιόδους
της Τέχνης και τα έργα της, ώστε να καταστεί ικανός να αντιληφθεί τη σχέση της
καλλιτεχνικής δημιουργίας με τη γενικότερη πολιτισμική εξέλιξη κάθε περιόδου».
Σε αυτό το πλαίσιο ο μαθητής καλείται να εμπλουτίσει τις παραστάσεις του, να
καλλιεργήσει την καλλιτεχνική ευαισθησία του, να συνδυάσει την καλλιτεχνική δημιουργία
με τις παραμέτρους των εποχών που την παρήγαγαν και να αποτιμά με επιστημονικούς
όρους ένα έργο τέχνης. Παράλληλα, λοιπόν, με το αισθητικό κριτήριο οι μαθητές
αναπτύσσουν και προβληματισμούς κοινωνικής φύσεως που αντιστοιχούν σε ιδεολογικές
αντιλήψεις και κοινωνικούς προσανατολισμούς. Με ενεργητικό και βιωματικό τρόπο
καλλιεργείται αφενός η κριτική σκέψη των μαθητών και αφετέρου η ενσυναίσθηση μέσα
από την οποία δημιουργείται ευαισθητοποίηση για κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα αλλά
και σύσφιξη των διαπροσωπικών σχέσεων.
Η εισήγηση αφορά στην παρουσίαση της διαδικασίας, με την οποία στο σχολικό χώρο
δημιουργήθηκε μια περιοδική και ανανεούμενη Πινακοθήκη, από τους ίδιους τους
μαθητές. Η πινακοθήκη εκτείνεται σε πολλές σχολικές αίθουσες και συσχετίστηκε τόσο με
άλλες Τέχνες (θέατρο, μουσική κ.ά.) όσο και με άλλα διδακτικά αντικείμενα
(διαθεματικότητα).
Η διδακτική μας πρόταση ακολουθεί κυρίως κοινωνικοπολιτισμικές θεωρίες μάθησης
αλλά και τις θεωρίες οικοδόμησης της γνώσης. Διαμορφώνει συνθήκες εμπλαισιωμένης
μάθησης, η οποία συνδέεται με τα ενδιαφέροντα, την πρότερη γνώση και την κουλτούρα
των μαθητών, υποστηρίζει τη συμμετοχή τους με ενεργό και συνεργατικό τρόπο και
προωθεί ως μέθοδο την ομαδοσυνεργατική, αξιοποιώντας και τεχνικές από το θέατρο.
Η πρόταση δίνει μεγάλη βαρύτητα στη βιωματικότητα, καλλιεργεί τις προφορικές
δεξιότητες επικοινωνίας και ευνοεί τη δημιουργική σκέψη των μαθητών, με αναφορές στη
σύγχρονη πραγματικότητα και τα αισθητικά τους κριτήρια.
Τέλος, η πρόταση αναδεικνύει τη συνεισφορά των σημειωτικών μέσων (γλωσσικών,
ηχητικών, οπτικών) στη διαμόρφωση του νοήματος.

186
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ, ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Μουσείο και Εκπαίδευση: Φέρνοντας το συμπόσιο
από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης στη σχολική τάξη

Χάρις Νικολαϊδου, Εκπαιδευτικός, Master of Arts, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας
Ασημίνα Ανδρίκου, Εκπαιδευτικός, Master of Arts, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας

Η παρούσα εργασία αφορά μια ολοκληρωμένη διδακτική πρόταση για παιδιά
δημοτικού, με αφόρμηση την έκθεση για το συμπόσιο που φιλοξενείται στο Αρχαιολογικό
Μουσείο Θεσσαλονίκης και περιλαμβάνεται στις εκθέσεις: «Η Μακεδονία από τον 7ο
αιώνα π.Χ. ως την ύστερη αρχαιότητα» και «Θεσσαλονίκη, Μακεδονίας Μητρόπολις».
Η εν λόγω διδακτική πρόταση απευθύνεται σε μαθητές/τριες Δ’ Δημοτικού και αποτελεί
ένα project τριών φάσεων. Οι μαθητές ως μικροί αρχαιολόγοι – ερευνητές καλούνται σε
ομάδες να αξιοποιήσουν τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις τους και μέσα από τη συλλογή και
επεξεργασία δεδομένων από την επίσκεψη πεδίου στο μουσείο, να κατανοήσουν σε βάθος
την έννοια του συμποσίου και τη διαφορά ανάμεσα στα συμπόσια της κλασικής εποχής με
τα συμπόσια της ελληνιστικής εποχής στην περιοχή της Μακεδονίας.
Το διδακτικό μας σενάριο βασίζεται στη μαθητοκεντρική και την ομαδοκεντρική μορφή
διδασκαλίας, καθώς οι μαθητές μας σχεδιάστηκε να προσεγγίσουν σε ομάδες άμεσα το
διδακτικό αντικείμενο σε ένα περιβάλλον ανοιχτής διερεύνησης κι ο δικός μας ρόλος να
είναι περισσότερο συμβουλευτικός και συντονιστικός. Κατά το σχεδιασμό του διδακτικού
αυτού πλάνου συνδυάστηκαν και άλλα γνωστικά αντικείμενα με την Ιστορία όπως η
Γλώσσα, η Αισθητική Αγωγή, τα Θρησκευτικά κ.α. με αποτέλεσμα να γίνεται λόγος για μια
διαθεματική προσέγγιση.
Αναμφίβολα, η σύγχρονη εκπαιδευτική προσέγγιση μέσα από τις μουσειακές
δραστηριότητες δίνει νέα πνοή στο εκπαιδευτικό σύστημα αλλά και στο περιεχόμενο της
σχολικής ιστορίας, φέρνοντας τους μαθητές αντιμέτωπους με νέα ερεθίσματα που εάν
οργανωθούν κατάλληλα από τους εκπαιδευτικούς της εκάστοτε τάξης, μπορούν να
αποτελέσουν το ιδανικό υλικό για τη διδασκαλία της ιστορίας. Έτσι, η συμβολή του
συγκεκριμένου άρθρου έγκειται στο ότι αποτελεί ένα εκπαιδευτικό εργαλείο έτοιμο να
αξιοποιηθεί επακριβώς ή να λειτουργήσει ως πρότυπο για την παιδαγωγική αξιοποίηση
άλλων μουσειακών εκθέσεων που θα αφορούν μαθητές όλων των σχολικών βαθμίδων.

Μορφές έκφρασης και αισθητική αγωγή των βρεφών

Φανή-Μαρία Παναγοπούλου, Παιδαγωγός προσχολικής ηλικίας,
μεταπτυχιακή φοιτήτρια Μουσειοπαιδαγωγής

Η αναγκαιότητα των αισθητικών ενασχολήσεων στην αγωγή του μικρού παιδιού,
απορρέει μέσα από τις ίδιες του τις ανάγκες για ανακάλυψη και δημιουργία. Τα παιδιά αν

187
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

βρεθούν σε ένα περιβάλλον, πλούσιο σε ερεθίσματα, όπου τα άγουν με αγάπη και
σεβασμό, τότε θα μπορέσουν να ερευνήσουν τον κόσμο γύρω τους ελεύθερα και
δημιουργικά. Ποια είναι άραγε η πρώτη μορφή αισθητικής έκφρασης ενός βρέφους;
Μπορεί να είναι η φρουτόκρεμα ή το γιαούρτι, όπου μέσα από την σωματική επαφή με το
υλικό το βρέφος νιώθει, καταλαβαίνει, βιώνει, θυμάται, δημιουργώντας σχέδια στο πιάτο ή
ακόμη και στο ίδιο του το σώμα. Αν όμως είχε αποτραπεί αυτή η ελευθερία έκφρασης,
μήπως θα περιόριζε το παιδί απλά σε μια παθητική διαδικασία πρόσληψης της τροφής; Άρα
ο ρόλος του ενήλικα είναι πολύ σημαντικός ώστε να ωθήσει το παιδί και να μη το
αποθαρρύνει από τις διαδικασίες αισθητικής μάθησης. Στόχος είναι ο ενήλικας να μάθει ότι
το παιδί, σε όποια ηλικία και αν είναι, μαθαίνει μέσω της βιωματικής μάθησης και ότι δεν
υπάρχει λάθος και σωστό στην ελεύθερη καλλιτεχνική δημιουργία. Η κοινωνία μας θα ήταν
πολύ καλύτερη αν βοηθούσαμε τα παιδιά να εκφραστούν με τα μέσα εμπειρίες που
επιθυμούν. Θα είχαμε μια πολιτεία με ανθρώπους με κριτική σκέψη ,οπού ξέρουν τι θέλουν
και ξέρουν πώς να το αναζητήσουν. Ας δώσουμε λοιπόν την ευκαιρία στα παιδιά μας να μας
αποδείξουν τι μπορούν να κάνουν ακόμη και από βρεφική ηλικία.

Η τέχνη και η μουσική ως εκπαιδευτική επικοινωνία σε πολυπολιτισμικό
περιβάλλον. Η συνεργατική μέθοδος και η βιωματική μαθησιακή διαδικασία

Βύρων Πισσαλίδης, Δρ. Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ.,
ακαδημαϊκός διευθυντής εκπαιδευτικού ομίλου COLOMBO
Σοφία Μαρία Χατζηπασχάλη, Ειδική παιδαγωγός, εικαστικός

Η μουσική παιδαγωγική και οι εικαστικές τέχνες εξετάζονται ως προπαρασκευαστικά
εργαλεία στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, για την αμεσότερη ένταξη
μαθητών με πολιτισμικές διαφορές, στην ελληνική κοινωνία. Προτείνονται προσθήκες και
αλλαγές στα αντίστοιχα μαθήματα, με έμφαση στη βιωματική, συνεργατική μάθηση, στην
καλλιτεχνική ανταλλαγή και δημιουργία, στην ελεύθερη έκφραση και στην ομαδική
συμμετοχή. Προσαρμογές που προσφέρουν κοινωνικές και διδακτικές ευκαιρίες για την
εξάσκηση δεξιοτήτων επικοινωνίας, αλληλεγγύης και αλληλοκατανόησης. Ως αποτέλεσμα,
θέτονται τα απαραίτητα θεμέλια για τη εμβάθυνση των δημοκρατικών θεσμών με στόχο
την πολυπολιτισμική συνύπαρξη και συμμετοχή.

188
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ, ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Το θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα «Το μαγικό ΕΜΕΙΣ»,
ως εκπαιδευτική παρέμβαση για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Ελένη Πολυβίου, Πτυχιούχος Φιλολογίας, Εμψυχώτρια Εφαρμοσμένου Θεάτρου,
ΜΑ in Applied Drama, υπ Δρ.Πανεπιστημίου Frederick.
Μαρία Αναστασιάδη, Κοινωνική Λειτουργός, Εμψυχώτρια Θεάτρου,
Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΑΠΚ

Έχοντας ως βάση την κοινωνική διάσταση του θεάτρου και λαμβάνοντας υπόψη την
πολυπολιτισμικά αναπτυσσόμενη κοινωνία της Κύπρου, δημιουργήσαμε το
θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα «Το μαγικό ΕΜΕΙΣ». Επιδίωξη μας, είναι να ερευνήσουμε
κατά πόσο η θεατροπαιδαγωγική μέθοδος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως διδακτικό
εργαλείο και ως εργαλείο κοινωνικής παρέμβασης σε θέματα διαπολιτισμικότητας. Στην
παρούσα εργασία παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας που έγινε μετά την
εφαρμογή του προγράμματος σε σχολεία της Κύπρου και συγκεκριμένα σε παιδιά ηλικίας
τριών έως και επτά ετών. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δύο θεατροπαιδαγωγικά
εργαστήρια και μια διαδραστική θεατρική παράσταση και διαρκεί συνολικά τρεις ώρες. Τα
σχολεία που συμμετέχουν έχουν τη δυνατότητα είτε της εξολοκλήρου εφαρμογής του
προγράμματος, είτε τμηματικής εφαρμογής του, καθώς τα δύο εργαστήρια είναι αυτοτελή.
Το πρόγραμμα καλύπτει τις θεματικές ενότητες: (α) Ανθρώπινα δικαιώματα, (β) Φιλία και
(γ) Αγάπη. Στόχοι του προγράμματος είναι η ενίσχυση της δημιουργικότητας, της
αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης των παιδιών μέσω του θεατρικού παιχνιδιού, η
αναγνώριση των συναισθημάτων, η καλλιέργεια των κοινωνικών και συναισθηματικών
δεξιοτήτων καθώς και η ευαισθητοποίηση των παιδιών σε κοινωνικά θέματα. Το
πρόγραμμα επιδιώκει την επίτευξη των στόχων του μέσω της εμπλοκής των παιδιών που
συμμετέχουν σε θεατρικές δραστηριότητες, που παρέχουν ερεθίσματα για ενημέρωση
γύρω από θέματα ετερότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ηθικών αξιών. Η ποιοτική
μεθοδολογία έρευνας αξιοποιήθηκε για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο
επιτεύχθηκαν οι στόχοι του προγράμματος. Συγκεκριμένα, χορηγήθηκαν ερωτηματολόγια
ανοιχτού τύπου στους εκπαιδευτικούς και λήφθηκαν προσωπικές, μη δομημένες
συνεντεύξεις από παιδιά που συμμετείχαν στο πρόγραμμα. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων
έδειξε ότι η εφαρμογή του προγράμματος συνέβαλε θετικά στην ανάπτυξη της
δημιουργικής σκέψης, στην ενδυνάμωση των σχέσεων μεταξύ των παιδιών, στην
καλλιέργεια της συναισθηματικής αγωγής και της αποδοχής του «άλλου». Η εργασία
προβαίνει επίσης στην παρουσίαση των εκπαιδευτικών προεκτάσεων της έρευνας που
εφαρμόστηκε, καθώς και σε διατύπωση προτάσεων για περαιτέρω έρευνα αναφορικά με το
εν λόγω παρεμβατικό πρόγραμμα.

189
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Οι αντιλήψεις του Πλωτίνου για την τέχνη και την Αισθητική

Στυλιανός Σαβαϊδης, Φιλόλογος

Η Αισθητική και πώς αυτή ορίζεται σε κάθε εποχή καλλιτεχνικής δημιουργίας
απασχόλησε όχι μόνο τους καλλιτέχνες, αλλά και τους φιλοσόφους οι οποίοι επιχείρησαν
να νοημοδοτήσουν την έννοια του ωραίου και να σταθούν κριτικά απέναντί του..
Με πλοηγό την αισθητική αντίληψη του Πλωτίνου ως θεωρία του Ωραίου όσο και ως
στοχασμός πάνω στην τέχνη, η οποία εμφανίζεται ως αντανάκλαση του νοητού κόσμου και
ως αποκάλυψη της ιδέας στην περιοχή του αισθητού αποκτά αναγωγικό χαρακτήρα.. Η
θεωρία του εμφανίζεται στη φύση και στην τέχνη και αυτό το έντονο αίσθημα για το ωραίο,
είναι φανερό σε κάθε πεδίο της σκέψης του.
Εφορμόμενος λοιπόν από την φιλοσοφία του στόχος της ανακοίνωσής είναι να
αναδειχθεί η σπουδαιότητα της τέχνης στην εκπαίδευση και ιδιαίτερα στην εκπαίδευση
ενηλίκων και η αναγκαιότητα που υπάρχει για να εδραιωθεί και να επεκταθεί..
Τα έργα τέχνης, από τη μία, δεν έχουν απλώς φυσική υπόσταση αλλά διαποτίζονται με
τη φαντασιακή διάσταση που τους προσδίδει ο καλλιτέχνης. Από την άλλη, για να
κατανοούμε τα νοήματά τους χρειάζεται με τη σειρά μας να επιστρατευτεί στο έπακρο η
δική μας φαντασία. Η Εκπαίδευση μέσω της Τέχνης και η αξιοποίηση της Τέχνης στην
Εκπαίδευση γίνεται ολοένα και συστηματικότερη τα τελευταία χρόνια. Ολοένα και
περισσότεροι σύγχρονοι παιδαγωγοί και κοινωνιολόγοι της εκπαίδευσης υποστηρίζουν πως
το εκπαιδευτικό σύστημα, προκειμένου να ανταποκριθεί στις προκλήσεις των καιρών, θα
πρέπει να βγει από τα στενά του όρια, να ανοιχτεί στην κοινωνία και κυρίως να έρθει σε
διάδραση με τον πολιτισμό και τις πολιτισμικές δράσεις της ευρύτερης κοινωνίας στην
οποία ανήκει.
Επομένως μέσω της φιλοσοφίας του Πλωτίνου αναδεικνύεται ο ρόλος της τέχνης κατά
την εκπαιδευτική διεργασία που έχουν οι τέχνες στην εκπαίδευση και την εκπαίδευση
ενηλίκων.

Σχολείο και Μουσείο: παράλληλοι θεσμοί, τεμνόμενοι στόχοι. Οι απόψεις των
εκπαιδευτικών και η σχέση τους με τους μουσειοπαιδαγωγούς

Σταυρούλα Σηφάκη, Ερευνήτρια

Το Μουσείο του 21ου αιώνα προτάσσει έντονα τον εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό
χαρακτήρα του. Για το λόγο αυτό υπάρχει διαρκής συζήτηση αναφορικά με τις μαθησιακές
και εκπαιδευτικές δυνατότητες και προοπτικές του, με έμφαση στον τρόπο με τον οποίο το
κοινό έρχεται σε επαφή και μαθαίνει σε έναν χώρο «άτυπης» εκπαίδευσης (Γκαζή,
2004:10). Στο πλαίσιο αυτής της συλλογιστικής αναπτύσσονται δραστηριότητες, όπως είναι

190
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ, ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

τα εκπαιδευτικά προγράμματα, με κύριο αποδέκτη τους μαθητές (Νικονάνου, 2002).
Μουσείο και σχολείο προάγουν την εκπαίδευση και τη μαθησιακή ικανότητα εν γένει.
Συμβάλλουν επίσης στην μετάδοση και στην απόκτηση γνώσης και εμπειριών (Hooper –
Greenhil, 1999). Η ουσιαστική και εξελισσόμενη συνεργασία τους προσφέρει ευκαιρίες και
δυνατότητες για την ολιστική καλλιέργεια και μόρφωση των παιδιών.
Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει για πρώτη φορά τα ευρήματα στοχευμένης
έρευνας σε 290 εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης του Νομού Θεσσαλονίκης.
Η συγκεκριμένη έρευνα διεξήχθη με τη χρήση ανώνυμου ερωτηματολογίου με ερωτήσεις
κλειστού και ανοικτού τύπου. Ερευνητικό ζητούμενο αποτέλεσαν οι αντιλήψεις των
εκπαιδευτικών αναφορικά με τον ρόλο του μουσείου και την προσφορά του στη μαθησιακή
διαδικασία. Έμφαση δόθηκε στη διερεύνηση της σχέσης εκπαιδευτικού -
μουσειοπαιδαγωγού όπως ισχύει και διαμορφώνεται στη σύγχρονη ελληνική
πραγματικότητα. Από τα ευρήματα των ανοικτού τύπου ερωτήσεων αναδείχθηκαν τρόποι
και προτάσεις ενδυνάμωσης και βελτιστοποίησης της σχέσης αυτής, με ιδιαίτερο μάλιστα
ενδιαφέρον, λόγω της μειωμένης ερευνητικής δραστηριοποίησης αναφορικά με τις
δυνατότητες και προοπτικές αυτής της συνεργασίας.

Από την ανασκαφή στην έκθεση

Μιχάλης Σκούρτης, Συντηρητής αρχαιοτήτων, ιστορικός του ελληνικού πολιτισμού
Μαρία Ξυπνητού, MSc Αρχιτέκτων – αναστηλωτής ΕΜΠ

Στην έκθεση ενός μουσείου, πολλές φορές, τα αρχαιολογικά ευρήματα παρουσιάζονται
ως έργα τέχνης, αποκομμένα από το αρχικό τους περιβάλλον. Ο επισκέπτης τα ανακαλύπτει
μέσα σε προθήκες, και λαμβάνει μόνο την ερμηνεία που τους έχει αποδοθεί. Η
παρατήρηση τους του δίνει συγκεκριμένες και αποσπασματικές πληροφορίες, οι οποίες
συνήθως αφορούν τον τόπο, το χρόνο, τα υλικά και τη χρήση τους.
Το αρχαιολογικό μουσείο Άργους, έχοντας στόχο του να προσεγγίσει και να
μεταπλάσσει τον παθητικό θεατή σε ενεργό επισκέπτη, μετασχηματίζεται από εκθέτης και
μεταδότης πληροφοριών σε παραγωγό γνώσης. Η προσπάθεια αυτή πραγματώνεται μέσα
από εκπαιδευτικά προγράμματα, που οργανώνονται βασισμένα στα εκθέματά του, και
απευθύνονται τόσο σε σχολεία όσο και σε οργανωμένες ομάδες επισκεπτών.
Ο σχεδιασμός του προγράμματος «Από την Ανασκαφή στην Έκθεση» έγινε με σκοπό τη
συμμετοχή των μαθητών σε ένα γνωστικό ταξίδι με όχημα την αλληλεπίδραση του
εικαστικού λόγου και της αρχαιολογικής ανακάλυψης. Τα τέσσερα εργαστήρια του
προγράμματος αναζητούν επίδοξους αρχαιολόγους, συντηρητές, μελετητές και
μουσειολόγους για να ανακαλύψουν, συντηρήσουν, μελετήσουν και παρουσιάσουν τα
ευρήματα της προσπάθειάς τους, να ανασυνθέσουν μια κατοικία του αρχαίου Άργους και
μέσα από αυτή, την καθημερινή ζωή των κατοίκων της πόλης. Με την παρατήρηση, τη

191
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

μελέτη, τους γρίφους, το παιχνίδι και την εικαστική δημιουργία τα παιδιά ανακαλύπτουν
και περιπλανιούνται στο συναρπαστικό κόσμο της επιστήμης της αρχαιολογίας και γίνονται
ενεργό κομμάτι της συλλογικής ιστορικής μνήμης.
Η εμπειρία της συμμετοχής στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι πολυδιάστατη, καθώς
παρέχει στους μαθητές πνευματικά και αισθητικά ερεθίσματα, ενθαρρύνει τον
πειραματισμό, τη δημιουργική μάθηση και έκφραση και τους δίνει κίνητρα για την
εξερεύνηση του περιβάλλοντος. Παράλληλα εμπλουτίζει την άυλη ιστορική γνώση των
σχολικών βιβλίων, καθώς τα παιδιά είναι αυτά που ανακαλύπτουν, κατανοούν και
παρουσιάζουν πτυχές της ιστορίας της πόλης και των αρχαίων κατοίκων της.

192
ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ, ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ, ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η αξιοποίηση του εκπαιδευτικού προγράμματος Alice
στη δημιουργική γραφή. Εφαρμογή στη σχολική τάξη

Ιωάννα Βορβή, Σχολική σύμβουλος ΠΕ02
Μαρία Παπαχρήστου, Φιλόλογος ΠΕ02
Ελένη Κοκκίνου, Πληροφορικός ΠΕ19

Η δημιουργική γραφή αποτελεί σημαντική δεξιότητα λογοτεχνικού γραμματισμού και
έχει ενταχθεί δυναμικά στη διδακτική μεθοδολογία της λογοτεχνίας. Μέσα από
δραστηριότητες παραγωγής κειμένου οι μαθητές ενεργοποιούν τη φαντασία και τις
δημιουργικές τους δυνάμεις και συνειδητοποιούν με άμεσο τρόπο τη διαδικασία της
λογοτεχνικής γραφής και της καλλιτεχνικής έκφρασης. Αναπτύσσουν έτσι τη διαλεκτική και
κριτική σχέση τους με τα κείμενα και καλλιεργούν πολλαπλά τις αναγνωστικές και
κοινωνικές τους δεξιότητες. Η χρήση νέων τεχνολογιών πολλαπλασιάζει τα εργαλεία
δημιουργικής γραφής και συμβάλλει σε μια καινοτόμο, πιο συμμετοχική συγγραφική
διαδικασία. Οι διαδικτυακές εφαρμογές εξοικειώνουν τους μαθητές με νέα κειμενικά είδη,
ενθαρρύνουν τη συνομιλία της λογοτεχνίας με τις άλλες τέχνες και προσαρμόζουν την
παραγωγή λόγου στις ανάγκες των μαθητών σύμφωνα με τις αρχές της διαφοροποιημένης
παιδαγωγικής.
Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να παρουσιαστούν τεχνικές και δραστηριότητες
δημιουργικής γραφής όπως εφαρμόστηκαν στο μάθημα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄
Λυκείου, σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί η δημιουργική σχέση των μαθητών με τη
λογοτεχνία μέσα από ατομικές και ομαδοσυνεργατικές διαδικασίες.
Οι μαθητές ασκήθηκαν στην παραγωγή λόγου με τρόπο που να εκφράζουν τα
συναισθήματα και τα διανοητικά τους ερεθίσματα και να συνδέουν βαθύτερα τη
λογοτεχνία με τις προσωπικές τους εμπειρίες. Λαμβάνοντας υπόψη τα ενδιαφέροντα και τις
ανάγκες των μαθητών, η διδασκαλία εμπλουτίστηκε με τη χρήση του εκπαιδευτικού
προγράμματος Alice, το οποίο είναι ένα ανοιχτό τρισδιάστατο περιβάλλον
προγραμματισμού, που δίνει τη δυνατότητα δημιουργίας ιστοριών μέσω αυτοκινούμενων
χαρακτήρων, δηλαδή τη δημιουργία παιχνιδιών βάση σεναρίου. Οι μαθητές, μετά την

193
Ι.Α.Κ.Ε. 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

εξέταση λογοτεχνικών κειμένων και την παραγωγή νέων κειμένων που δημιούργησαν οι
ίδιοι αποτυπώνοντας την προσωπική τους έκφραση, ασκήθηκαν στην οπτικοποίησή τους
και στην κινηματογραφική τους απεικόνιση. Με αυτόν τον τρόπο διευρύνθηκε η ποικιλία
των αξιοποιήσιμων στη διδασκαλία δραστηριοτήτων και, παράλληλα, δόθηκε η δυνατότητα
να ενισχυθεί όχι μόνο ο λογοτεχνικός, αλλά και ο ψηφιακός γραμματισμός των μαθητών, οι
οποίοι απέκτησαν γνώσεις προγραμματισμού σε 3D περιβάλλον.

Διδακτικό σενάριο για τα μαθηματικά της Α’ δημοτικού
με τη χρήση του προγράμματος kodu

Αιμιλία Δαλάρη, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Σήμερα, χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο η τεχνολογία της εικονικής
πραγματικότητας σε πολλές πτυχές της ζωής του ανθρώπου. Με τη χρήση της μπορεί
κάποιος να πλησιάσει μέρη που δε θα μπορούσε διαφορετικά, να προσφέρει γνώση σε
ανθρώπους με κινητικά προβλήματα ακόμη και να κάνει πιο διασκεδαστική την εκπαίδευση
για παιδιά. Όσο περισσότερο χρησιμοποιείται η τεχνολογία της εικονικής πραγματικότητας
στη καθημερινότητα, τόσο θα ανακαλύπτονται και νέες τεχνικές, πιο βελτιωμένες από τις
προηγούμενες με σκοπό την καλύτερη απεικόνιση και αλληλεπίδραση.
Στα πλαίσια μαθήματος που σχετίζεται με νέες τεχνολογίες οργανώθηκε εκπαιδευτική
δραστηριότητα με θέμα τη δημιουργία προγράμματος εικονικής πραγματικότητας. Η δράση
είχε σαν αποδέκτες παιδιά Α’ τάξης δημοτικού σχολείου.
Το λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε για την υλοποίηση της παρούσας δράσης ήταν το
λογισμικό Kodu της Microsoft. Σκοπός της δράσης ήταν η εκμάθηση από τους μαθητές
βασικών χαρακτηριστικών τριών γεωμετρικών σχημάτων (κύλινδρος, πολύγωνο, σφαίρα)
και η αναγνώρισή τους.
Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε στο χώρο ενός δημόσιου δημοτικού σχολείου της Ρόδου
και είχε διάρκεια δύο ημερών. Προτεινόμενες ενέργειες, εκ μέρους της εκπαιδευτικού, ήταν
η εισαγωγική συζήτηση κατά την οποία τα παιδιά ρωτήθηκαν για τη σχέση τους με τη νέα
τεχνολογία γενικότερα, και με τη χρήση του Η/Υ, ειδικότερα. Στη συνέχεια, εφαρμόστηκε το
λογισμικό σε ομάδες παιδιών της Α’ τάξης.
Η υλοποίηση του συγκεκριμένου έργου βοήθησε τους μαθητές να αναγνωρίσουν
σχήματα που έχουν διδαχτεί και να τα κατονομάσουν καθώς και να αναγνωρίσουν τη
φόρμα των στερεών σωμάτων σε αντικείμενα της καθημερινότητας.
Επίσης, ανέπτυξαν θετική διάθεση απέναντι στον Η/Υ ως εργαλείο στην εκπαιδευτική
διαδικασία. Αντιλήφθηκαν τη νέα γνώση μέσω του παιχνιδιού με διασκεδαστικό και
πρωτότυπο τρόπο και κατανόησαν το παιγνιώδη χαρακτήρα του διδακτικού σεναρίου.

194
ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ, ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ, ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Πρόταση Διδασκαλίας με Ψηφιακό Θέατρο Σκιών (ΕShadow)

Ροδούλα Καφτάκη, Καθηγήτρια πληροφορικής MSc

Το σύγχρονο σχολείο χαρακτηρίζεται από την αρμονική συνύπαρξη της παράδοσης με
την τεχνολογία. Είναι πολύ ωφέλιμο για τους μαθητές να έρχονται σε επαφή άλλα και να
συνεχίζουν την παράδοση του τόπου μας ενώ ταυτόχρονα να εξοικειώνονται με την χρήση
ψηφιακών εργαλείων που αυξάνουν την αυτενέργεια και την δημιουργικότητα τους.
Η παρούσα εργασία αφορά μία διδακτική πρόταση για τη διδασκαλία μέσω της
δημιουργίας ψηφιακού θέατρου σκιών με το λογισμικό Eshadow καθώς και τις δυσκολίες
που προέκυψαν από την εφαρμογή της στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο. Επίσης παρουσιάζει
την αξιολόγηση της χρήσης της μεθόδου από τους μαθητές. Το Eshadow έχει δημιουργηθεί
από το Εργαστήριο Διανεμημένων Πληροφοριακών Συστημάτων και Εφαρμογών
Πολυμέσων του τμήματος ΗΜΜΥ του Πολυτεχνείου Κρήτη και αποτελεί ένα νέο εργαλείο
με στόχο την αναβίωση του θεάτρου σκιών με χρήση της τεχνολογίας. Ενδεικτικά έχει
επιλεγεί ως θέμα διδασκαλίας το “Εκπαιδεύοντας τον παππού στο Διαδίκτυο” που
διαπραγματεύεται την Ασφαλή Χρήση Διαδικτύου. Οι μαθητές καλούνται να
δημιουργήσουν ένα σύγχρονο καραγκιόζη βάζοντας την τρίτη ηλικία σε διαδικτυακές
περιπέτειες, αναδεικνύοντας με αυτόν τον