You are on page 1of 11

Γράθει ο Θεολόγος – Εκκληζιαζηικός Θζηορικός – Νομικός

Θωάννης Ελ. ΢ιδηράς

«ΛΤΣΡΟΝ ΑΝΣΘ ΠΟΛΛΩΝ»
ΠΑΣΡΘΑΡΥΗ΢ ΚΩΝ΢ΣΑΝΣΘΝΟ΢ ΢Σ΄ Ο
«ΑΝΣΑΛΛΑΞΘΜΟ΢» ΚΑΘ Η ΢ΤΝΘΗΚΗ ΣΗ΢
ΛΩΖΑΝΗ΢

 Ο κόιηο 43 εκεξώλ επί ηνπ Θξόλνπ Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο
Κσλζηαληίλνο ΢η΄ (1859-1930), εθπαηξηζζείο σο «αληαιιάμηκνο»,
εζπζηάζζε σο «άδνινλ αξλίνλ», γελόκελνο «ιύηξνλ αληί πνιιώλ»,
ππέξ ηεο επηβηώζεσο ηνπ καξηπξηθνύ Οηθνπκεληθνύ Θξόλνπ.

 Σν Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν δελ είλαη «Μνπθηεία» αιιά
ππνθείκελν ηνπ Γηεζλνύο Γηθαίνπ βάζεη πνιιώλ Γηεζλώλ
΢πλζεθώλ θαη όρη κόλνλ ηεο ΢πλζήθεο ηεο Λσδάλεο.

 Ο Οηθνπκεληθόο Θξόλνο ηεο Κσλζηαληηλνππνιίηηδνο Μεηξόο
Αγίαο Μεγάιεο ηνπ Υξηζηνύ Δθθιεζίαο δελ απνηειεί «ίδξπκα ηνπ
ηνπξθηθνύ εζσηεξηθνύ δηθαίνπ» αιιά «απηνηειή νξγαληθή θνηλσλία,
ηδηόηππν απηνδύλακν ζεζκό «sui generis» θαη ηδηόηππν λνκηθό
πξόζσπν», πνπ θαηέρεη «ipso jure» λνκηθή ππόζηαζε
αλαγλσξηζκέλε ππό ην Γηεζλέο Γίθαην.

Δάλ θάπνηνο πξνζπαζήζεη λα αλεύξεη πξόζσπν Οηθνπκεληθνύ
Παηξηάξρνπ θαηά ηνπο εζράηνπο θαηξνύο θαη θπξίσο κεηά ηελ
ππνγξαθείζα Γηεζλή ΢πλζήθε ηεο Λσδάλεο, ζηνλ νπνίν λα ελζαξθνύηαη
θαη λα επαιεζεύεηαη ζηνλ απόιπην βαζκό ε ξήζε: «δεη ηνλ έλα ππέξ ησλ
πνιιώλ απνιέζζαη», βέβαηνλ είλαη θαη ηζηνξηθώο κεκαξηπξεκέλνλ όηη ην
πξόζσπν απηό δελ είλαη άιιν από ηνλ γεπζέληα «ην καξηύξηνλ ηεο
ζπλεηδήζεσο» ανίδηκν ελ Παηξηάξραηο Κσλζηαληίλν ηνλ ΢η΄, ν νπνίνο
θαηαγξαθείο ζηηο αςεπδείο δέιηνπο ηεο αδεθάζηνπ ηζηνξίαο σο ν
«αληαιιάμηκνο Ρσκεόο Παηξηάξρεο» εζπζηάζζε ππέξ ηεο επηβηώζεσο ηνπ
καξηπξηθώο θαζαγηαζκέλνπ Πξσηνζξόλνπ θαη Πξσηεπζύλνπ
Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ, γελόκελνο όλησο «ιύηξνλ αληί πνιιώλ».
Όηαλ ν αείκλεζηνο Μεηξνπνιίηεο Μύξσλ Πνιύθαξπνο
εθθσλνύζε ηνλ επηκλεκόζπλν ιόγν ηνπ «Δηο Παηξηάξρελ Κσλζηαληίλνλ
΢η΄», ςπρηθή εμάξζεη θαη όκκαζη δαθξύσλ πεπιεξσκέλνηο, έιεγε κεηαμύ
άιισλ θαη ηα εμήο: «Αιιά, θεπ! ελώ ε Δθθιεζία άθαηνλ εζζάλζε
1
αλαθνύθηζηλ αλαθσλνύζα ην «ηνηνύηνο έπξεπελ εκίλ αξρηεξεύο», ελώ ν
ιύρλνο εηέζε επί ηελ ιπρλίαλ, ελώ ηα πάληα ελ γέλεη πινύζηνλ
πξννησλίδνλην ηνλ ακεηόλ ηεο παηξηαξρείαο Κσλζηαληίλνπ ηνπ ΢η΄ όισο
απξνόπησο θαηά ην απζηεξόλ ηνπ πεξί Αληαιιαγήο ησλ πιεζπζκώλ λόκνπ
γξάκκα εδέεζελ ν λνκνηαγέζηαηνο Πξσζηεξάξρεο ηεζζαξάθνληα θαη ηξεηο
κόλνλ εκέξαο κεηά ηελ έλδνμνλ εθινγήλ ηε αιήζηνπ κλήκεο εκέξα εθείλε,
ηε 30 Ιαλνπαξίνπ 1925, ενξηή ησλ Σξηώλ Ιεξαξρώλ, κε ηελ δηαθξίλνπζαλ
Απηόλ ςπρηθήλ γαιήλελ θαη εξεκίαλ λ’ αθήζε εκίλ ηελ Πόιηλ θαη ηα
Βαζίιεηα θαη επινγώλ ηνπο πάληαο θαη επρόκελνο ππέξ πάλησλ ζπεύδσλ,
πάλπ ζπεύδσλ, λα απέιζε εηο ηελ πξσηεύνπζαλ ηεο Μαθεδνληθήο Χώξαο,
ηελ πόιηλ ησλ Θεζζαινληθέσλ. Γλσζηόο είλαη, Παλαγηώηαηε Γέζπνηα, ν
εθξαγείο ηόηε κέγαο ζάινο ησλ αγξίσλ θπκάησλ, άηηλα αύηαλδξνλ
επείιεζαλ πξνο ζηηγκήλ λα θαηαπνληίζσζη ην ζθάθνο ηεο Δθθιεζίαο. Αιιά
ζηήηε, έθξαμελ εκίλ καθξόζελ ν ππέξνρνο Παηξηάξρεο Κσλζηαληίλνο ΢η΄
θαη ιέγσλ κεηά κελ ηνπ Κπξίνπ «δεη ηνλ έλα ππέξ ησλ πνιιώλ απνιέζζαη»,
κεηά δε Γξεγνξίνπ ηνπ Θενιόγνπ «νπθ εηκί ζεκλόηεξνο Ισλά ηνπ
Πξνθήηνπ βάιεηέ κε εηο ηελ ζάιαζζαλ θαη θνπάζεη ν θιύδσλ. Πόιεσο θαη
Παηξηαξρηθνύ Θξόλνπ απειάζαηε, κόλνλ ηελ εηξήλελ θαη αιήζεηαλ
αγαπήζαηε», πξνέβε εηο ηελ επγελή εθείλελ ρεηξνηνλίαλ ηεο νηθεηνζεινύο
παξαηηήζεσο από ηνπ Θξόλνπ θαη ηιαζηήξηνλ Δαπηόλ πξνζελεγθώλ ζύκα
«ελ εκέξαηο Απηνύ εζηεξέσζε ηνλ Ναόλ» (΢νθ. ΢νι. 50,1) θαη έζσζε ηελ
Δθθιεζίαλ…
Βαζύηαηα ζα ππάξρε εζαεί εγθεραξαγκέλνλ εηο ηα κύρηα ηεο
θαξδίαο εκώλ ην ρξπζνύλ παξάδεηγκα ηεο γελλαίαο ππέξ ηεο Δθθιεζίαο
εζεινζπζίαο Απηνύ θαη όηη ελ ηε ηε Δθθιεζία θαη ησ Γέλεη ζύκπαληη ε
ζεπηή κλήκε Απηνύ έζηαη εηο αηώλα ηνλ άπαληα αησλία, αγήξσο θαη
άιεζηνο».
Οη σο άλσ ιόγνη ηνπ ανηδίκνπ Μεηξνπνιίηνπ Μύξσλ
Πνιπθάξπνπ πξνο ην πξόζσπν ηνπ βηώζαληνο ην «καξηύξηνλ ηεο
ζπλεηδήζεσο» ανηδίκνπ κάξηπξνο Παηξηάξρνπ Κσλζηαληίλνπ ΢η΄
απνδίδνπλ κε ηνλ πιένλ αλάγιπθν θαη αμηόπηζην ηξόπν ηα όζα εβίσζε ε
Δζηαπξσκέλε Μήηεξ Αγία Μεγάιε ηνπ Υξηζηνύ Κσλζηαληηλνππνιίηηο
Δθθιεζία ελ ησ πξνζώπσ ηνπ «αληαιιαμίκνπ Παηξηάξρνπ», αθόηνπ
εηέζε ζε εθαξκνγή ε ΢πλζήθε ηεο Λσδάλεο, ε νπνία πξνέβιεπε ηελ
αλαγθαζηηθή αληαιιαγή ησλ πιεζπζκώλ θαη σζαύησο ηνλ απνξθαληζκό
ησλ Παηξηαξρηθώλ Μεηξνπόιεσλ από ην πνιύπαζν πνίκληό ηνπο. Σελ
απηή ηεζιηκκέλε νδό ηνπ εθπαηξηζκνύ αθνινύζεζε θαη ν Παηξηάξρεο
ηνπ Γέλνπο, ραξαθηεξηζζείο σο «αληαιιάμηκνο» επεηδή θαηήγεην εθ ηεο
΢ηγήο ηεο Βηζπλίαο, δώλεο αληαιιαμίκνπ, γελόκελνο αηώλην πξόηππν θαη
αθαηάβιεην ζύκβνιν απηνζπζίαο, ησ όληη «ιύηξνλ αληί πνιιώλ»,
πξνθεηκέλνπ λα ζσζεί εθ ηνπ νιέζξνπ ην καξηπξηθό θαη εζηαπξσκέλν
Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν.

2
Ο «κάξηπξαο ηεο ζπλεηδήζεσο» ανίδηκνο Παηξηάξρεο
Κσλζηαληίλνο ν ΢η΄ αλήιζε ζηνλ Απνζηνιηθό Παηξηαξρηθό θαη
Οηθνπκεληθό Θξόλν ηεο καξηπξηθώο θαζαγηαζκέλεο Πξσηνζξόλνπ θαη
Πξσηεπζύλνπ Μεηξόο Αγίαο Μεγάιεο ηνπ Υξηζηνύ Δθθιεζίαο θαηά ηελ
πιένλ θξίζηκε πεξίνδν γηα ηελ ίδηα ηελ επηβίσζε ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηαξρείνπ ζηελ κεηανζσκαληθή Σνπξθία, δηαδερζείο ηνλ ανίδηκν ελ
Παηξηάξραηο Γξεγόξην ηνλ Ε΄ (1923-1924).
Σν ρξνληθό ηεο παξαρξήκα εθηνπίζεσο ηνπ κάθαξνο Παηξηάξρνπ
Κσλζηαληίλνπ, ν νπνίνο παξέκεηλε ζηνλ Οηθνπκεληθό Θξόλν
επξηζθόκελνο ελ Κσλζηαληηλνππόιεη γηα κόιηο 43 εκέξεο (17
Γεθεκβξίνπ 1924 – 30 Ηαλνπαξίνπ 1925), θαηαγξάθεη κεηά πάζεο
ιεπηνκέξεηαο ν αείκλεζηνο Γεκ. Μαπξόπνπινο ζην κλεκεηώδεο πόλεκά
ηνπ «Παηξηαξρηθαί ΢ειίδεο. Σν Οηθνπκεληθόλ Παηξηαξρείνλ από 1878-
1939», ζην νπνίν αλαθέξεη ηα εμήο: «Η Μηθηή Δπηηξνπή Αληαιιαγήο,
θαηόπηλ ησλ αμηνθαηαθξίησλ ηνύησλ ελεξγεηώλ παξά ησ νπδεηέξσ
Πξνέδξσ Γειάξα θαη ηεο αδξαλείαο θαη κε επηκόλνπ αληηδξάζεσο ηνπ
Πξνέδξνπ ηεο Διιεληθήο Αληηπξνζσπείαο θ. Γ. Δμεληάξε, θεξύηηεη
αληαιιάμηκνλ ηνλ Οηθνπκεληθόλ Παηξηάξρελ Κσλζηαληίλνλ, ηεο
Σνπξθηθήο Αληηπξνζσπείαο επηδνθηκαζάζεο, εθ’ όζνλ επεδίσθελ άιισζηε
αύηε κίαλ ηνηαύηελ απόθαζηλ, σο εμππεξεηνύζαλ ηνπο ζθνπνύο ηεο.
Σελ 30 Ιαλνπαξίνπ 1925, ενξηή ησλ Σξηώλ Ιεξαξρώλ, άκα ηε
αλαηνιή ηνπ ειίνπ, θαηαθζάζαζα ε Σνπξθηθή Αζηπλνκία εηο ηα
Παηξηαξρεία επηδίδεη ησ Παηξηάξρε Γηαβαηήξηνλ αληαιιαμίκνπ,
παξαιαβνύζα δε ηνύηνλ απζσξεί νδεγεί εηο ηνλ ζηδεξνδ. ζηαζκόλ ΢ηξθεηδή
θαη εθείζελ έμσ ησλ νξίσλ ηνπ Κξάηνπο. Σόζνλ δε απξνζδόθεηνο αιιά θαη
εζπεπζκέλε ήην ε απέιαζηο ώζηε ν απειαπλόκελνο Παηξηάξρεο δελ
επξόθζαζε θαλ λα πξνκεζεπζή ην απαηηνύκελνλ δηά ηελ κεηαθίλεζίλ ηνπ
ρξεκαηηθόλ πνζόλ θαη εδαλείζζε παξ’ νκνγελνύο θαηνίθνπ ΢ηξθεηδή 200
ιίξαο. Ο απειαπλόκελνο Παηξηάξρεο, σο Παηξηαξρηθόλ Δπίηξνπνλ ελ
Φαλαξίσ ώξηζε ηνλ Μ. Πξσηνζύγθειινλ Πνιπθάξπνλ, απνζαλόληα
Μεηξνπνιίηελ Πξνύζεο.
Ωο εγξιαςακελ θαη αλσηέξσ, ε ζύιιεςηο ηνπ Μεηξνπνιίηνπ
Γέξθσλ ηελ πξνηεξαίαλ ηεο παηξηαξρηθήο εθινγήο θαη ε παξαπνκπή απηνύ
ελώπηνλ ηεο Μ. Δπηηξνπήο Αληαιιαγήο, ήην κία πξνεηδνπνίεζηο δηά ην
επηζθαιέο ηεο παξακνλήο ηνπ εηο ην Σνπξθηθόλ έδαθνο, θαζ’ όζνλ νύηνο
θαηήγεην εθ ΢ηγήο ηεο Βηζπλίαο δώλεο αληαιιαμίκνπ».
Σν άθξσο παξάδνμνλ είλαη όηη πξν ηεο παηξηαξρηθήο εθινγήο ηεο
εο
17 Γεθεκβξίνπ 1924 ν Ννκάξρεο Κσλζηαληηλνππόιεσο ζε δήισζή ηνπ
αλέθεξε: «νύηνο εηόληζελ όηη ε Κπβέξλεζηο δελ έρεη λ’ αλακηρζή εηο ηελ
εθινγήλ θαη όηη αύηε απνθιεηζηηθώο είλαη ππόζεζηο ησλ Ρσκεώλ».
Δληνύηνηο όκσο κία κέξα πξηλ ηελ εθινγή, ν ππνςήθηνο γηα ηνλ

3
Οηθνπκεληθό Θξόλν Κσλζηαληίλνο καδί κε δύν άιια κέιε ηεο Αγίαο θαη
Ηεξάο Δλδεκνύζεο ΢πλόδνπ ζπλειήθζεζαλ θαη κεηεθέξζεζαλ ζηελ
Μηθηή Τπνεπηηξνπή γηα ηελ αληαιιαγή ησλ πιεζπζκώλ, κε ζηόρν λα
εθδνζεί ελαληίνλ ηνπο πηζηνπνηεηηθό αληαιιαμηκόηεηνο, επεηδή είραλ
έξζεη θαη εγθαηαζηαζεί ζηελ Κσλζηαληηλνύπνιε κεηά ηηο 30-10-1918 θαη
δελ απειάκβαλαλ ην θαζεζηώο ηνπ établis.
Καηά ηελ «Μεγάιε Έμνδό» ηνπ ν Παηξηάξρεο Κσλζηαληίλνο ΢η΄
δηέκεηλε αξρηθώο ζηε Μεηξόπνιε Θεζζαινλίθεο θαη ελ ζπλερεία ζηε
Υαιθίδα απ’ όπνπ εγθαηεζηάζε νξηζηηθώο θαη εθεζπράδσλ ζηελ
πξνζθπγηθή πεξηθέξεηα ηεο Νέαο Φηιαδειθείαο όπνπ θαη εθνηκήζε ηελ
28ε Ννεκβξίνπ ηνπ 1930, εληαθηαζζείο ζην Α΄ Κνηκεηήξην ησλ Αζελώλ.
Σα ιείςαλα ηνπ ανηδίκνπ κάξηπξνο Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ
Κσλζηαληίλνπ ΢η΄, ύζηεξα από 86 ζπλαπηά έηε από ηνλ εθηνπηζκό ηνπ
θαη 81 έηε από ηεο θνηκήζεώο ηνπ, θαηόπηλ ησλ ζπληνληζκέλσλ
ελεξγεηώλ ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ Βαξζνινκαίνπ, θαηά ηνλ
Μάξηην ηνπ 2011, κεηεθέξζεζαλ εμ Αζελώλ ππό ηνπ ΢εβαζκησηάηνπ
Μεηξνπνιίηνπ Πεξγάκνπ θ. Ησάλλνπ ζηελ Κσλζηαληηλνύπνιε θαη
εληαθηάζζεζαλ πιεζίνλ ησλ ηάθσλ ησλ ινηπώλ ανηδίκσλ Οηθνπκεληθώλ
Παηξηαξρώλ ζηελ Ηεξά Παηξηαξρηθή θαη ΢ηαπξνπεγηαθή Μνλή
Εσνδόρνπ Πεγήο Βαινπθιή.
Ο δνθηκαδόκελνο Παηξηάξρεο ηνπ Γέλνπο θαηά ηελ παξακνλή ηνπ
ζηελ Ηεξά Μεηξόπνιε ηεο Θεζζαινλίθεο, όπσο γξάθεη ν ανίδηκνο
Καζεγεηήο Βαζίιεηνο ΢ηαπξίδεο (+2016), πξνέβε ζε νξηζκέλα
δηαβήκαηα: «α΄) Απέζηεηιε ηειεγξάθεκα πξνο ηελ Αξρηγξακκαηείαλ ηνπ
Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ, δη’ νπ ιέγεη, όηη «νπδέλ πθίζηαηαη
παηξηαξρηθόλ δήηεκα», όηη ηελ δηνίθεζηλ ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ
έρεη νύηνο κεηά ηεο πιεηνςεθίαο ηεο Ιεξαξρίαο θαη δηακαξηύξεηαη δηά ηαο
ελεξγείαο ηεο ελ ηε Πόιεη Ιεξαξρίαο, «απνηεινύζεο κεηνςεθίαλ ηεο
Ιεξαξρίαο», β΄) Απέζηεηιελ από 22αο Φεβξνπαξίνπ 1925 ππόκλεκα πξνο
ηελ Κνηλσλίαλ ησλ Δζλώλ δηά λα επηιεθζή ηνπ δεηήκαηνο ηεο ζέζεώο ηνπ,
αμηώλ όπσο επαλέιζε εηο ηελ έδξαλ απηνύ.
γ΄) Απέζηεηιε ηελ 30ήλ Απξηιίνπ 1925 εγθύθιηνλ πξνο ηελ
Ιεξαξρίαλ, δη’ εο πξνεηξέπεην ηνπο αξρηεξείο όπσο ππνβάισζη ηαο γλώκαο
απηώλ πεξί ηεο από ηνπ Θξόλνπ παξαηηήζεσο απηνύ ή νπ. Σέινο δε δ΄)
ππέβαιε ηελ 22αλ Μαΐνπ 1925 ηελ από ηνπ Θξόλνπ θαλνληθήλ παξαίηεζίλ
απηνύ».
Ο Παηξηάξρεο Κσλζηαληίλνο ήρζε ζηελ απόθαζε ηεο
παξαηηήζεώο ηνπ αθόηνπ ε Κνηλσλία ησλ Δζλώλ αλ θαη επειήθζε ηνπ
δεηήκαηόο ηνπ, εληνύηνηο νπδέλ ην δίθαηνλ απεθάζηζε γηα ηελ επηζηξνθή
ηνπ ζηνλ Οηθνπκεληθό Θξόλν θαη γηα ηνλ επηπξόζζεην ιόγν, επεηδή νη
δηαθξαηηθέο δηπισκαηηθέο ζπδεηήζεηο κεηαμύ Διιάδνο θαη Σνπξθίαο

4
νδεγνύζαλ ηελ όιε ππόζεζε ζηελ αλαγθαζηηθή ιύζε απηνύ ηνπ «γόξδηνπ
δεζκνύ» κέζσ ηεο παξαηηήζεώο ηνπ από ηνπ Θξόλνπ. Σν ύζηαην θαη
κέγηζην, ην πξώηηζην θαη έζραην, θξηηήξην όκσο γηα ηελ από ηνπ Θξόλνπ
παξαίηεζε ηνπ ανηδίκνπ Παηξηάξρνπ ππήξμε ε αδηάιεηπηνο αγσλία θαη
κέξηκλά ηνπ ππέξ ηεο επηβηώζεσο θαη ζσηεξίαο ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηαξρείνπ, όπσο ηνύην πηζηνπνηείηαη αςεπδώο ζηα γξαθόκελα ηεο
παξαηηήζεώο ηνπ όπνπ κεηαμύ ησλ άιισλ αλέθεξε: «Έρνληεο εθάζηνηε
σο γλώκνλαο ησλ ζθέςεσλ θαη απνθάζεσλ εκώλ ηελ εμππεξέηεζηλ ηεο
ηνπ Χξηζηνύ Δθθιεζίαο θαη ηνπ θιεξσζέληνο εκίλ Αγησηάηνπ θαη
Απνζηνιηθνύ Θξόλνπ Κσλζηαληηλνππόιεσο, ησ θαλόλη ηνύησ
εζηνηρήζακελ θαη θαηά ην Παηξηαξρηθόλ δήηεκα, ην δηά ηεο απειάζεσο
εκώλ ππό ηεο Σνπξθηθήο Κπβεξλήζεσο δεκηνπξγεζέλ. Φξνλνύκελ δ’ όηη
δηά ηεο πξσηαθνύζηνπ απειάζεσο εκώλ εθ βάζξσλ αλεηξέπεην ην
αησλόβηνλ θαη δηά ΢επηώλ Οηθνπκεληθώλ ΢πλόδσλ θαηεζθαιηζκέλνλ
Παηξηαξρείνλ Κσλζηαληηλνππόιεσο πξνέβεκελ εηο ηαο γλσζηάο απάζε ηε
θαζ’ εκάο Ιεξαξρία ελεξγείαο, δη’ σλ επηδηώθνκελ ηελ εμαζθάιηζηλ ηνπ
ζεζκνύ ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ… θαη ππνδεηρζέληνο εκίλ ίλα
πξνβώκελ εηο πξνζσπηθήλ ζπζίαλ, θαζόζνλ δηά ησλ ελ
Κσλζηαληηλνππόιεη θαη Αγθύξα ζπλελνήζεσλ επεηεύρζε ε κε απέιαζηο
ησλ αληαιιαμίκσλ ζεσξνπκέλσλ ΢πλνδηθώλ Αξρηεξέσλ θαη εμεζθαιίζζε
ν ζεζκόο ηνπ Παηξηαξρείνπ…
Καη ήδε ιεθζεηζώλ ησλ απαληήζεσλ ησλ πιείζησλ ησλ Ιεξσηάησλ
Μεηξνπνιηηώλ, σλ ε πιεηνλόηεο απνθαίλεηαη, όηη, αθνύ νη ππεπζύλσο
δηαρεηξηδόκελνη ην δήηεκα βεβαηνύζη ηελ εμαζθάιεζηλ ηνπ Παηξηαξρηθνύ
ζεζκνύ, δπλάκεζα λ’ απνζέζσκελ ηελ Παηξηαξρηθήλ εμνπζίαλ, πξνζύκσο
πξνβαίλνκελ εηο ηνύην, θαζ’ α θαη απ’ αξρήο δηεθεξύμακελ…».
Ο Γεκ. Μαπξόπνπινο ζρνιηάδνληαο ηελ όιε εμέιημε ηνπ
παηξηαξρηθνύ δεηήκαηνο αλαθέξεη ραξαθηεξηζηηθά όηη ζηελ
πξαγκαηηθόηεηα ε παξαίηεζε από ηνπ Οηθνπκεληθνύ Θξόλνπ επεβιήζε
ζηνλ Παηξηάξρε Κσλζηαληίλν ΢η΄, όηαλ ηελ δηαρείξηζε απηνύ, «…
αλέιαβε πιένλ ε Διιεληθή Κπβέξλεζηο, ππνρσξήζαζα ηειηθώο θαζ’ όιελ
ηελ γξακκήλ αύηε, εηο ηελ απζαηξεζίαλ ηεο ηνπξθηθήο Κπβεξλήζεσο», ελώ
ν ΢ηακάηεο Γεσξγνύιεο αλαθεξόκελνο ζηελ απέιαζε ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηάξρνπ Κσλζηαληίλνπ ΢η΄ από ηελ ηνπξθηθή αζηπλνκία,
ππνγξακκίδεη όηη ην γεγνλόο απηό απνηειεί παξαβίαζε ηνπ άξζξνπ 37,
ηκήκαηνο ηνπ άξζξνπ 38, ηνπ άξζξνπ 40 θαη ηνπ δεπηέξνπ ηκήκαηνο ηνπ
άξζξνπ 42 ηεο ΢πλζήθεο ηεο Λσδάλεο. Πξνζζέηεη δε πεξί ηνπ δεηήκαηνο
ηεο απειάζεσο ηνπ Παηξηάξρνπ όηη «ην γεγνλόο απηό νδήγεζε ζε
πξνζθπγή ηεο Διιάδνο αξρηθά ζηελ Κνηλσλία ησλ Δζλώλ θαη ζηε ζπλέρεηα
ζην Γηεζλέο Γηθαζηήξην ηεο Χάγεο. Λίγν πξηλ ηελ εθδίθαζε ηεο ππόζεζεο
απηήο, επήιζε ζπκβηβαζκόο κεηαμύ Διιάδνο θαη Σνπξθίαο πνπ νδήγεζε ζε
απόζπξζε ηεο Διιεληθήο πξνζθπγήο, κε ηαπηόρξνλε θαλνληθή παξαίηεζε

5
ηνπ Παηξηάξρνπ Κσλζηαληίλνπ ηνπ ΢η΄, ελώ από ηε δηθή ηεο πιεπξά ε
Σνπξθία αλαγλώξηζε σο «κε αληαιιαμίκνπο» όινπο ηνπο αξρηεξείο ηνπ
Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ. Η ελέξγεηα απηή απνηέιεζε, ζηελ πξάμε, κηά
ζεκαληηθή απώιεηα λνκηθήο θαηνρύξσζεο ηνπ δηεζλνύο θαζεζηώηνο ηνπ
Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ, ην νπνίν ζεκεησηένλ, θαηά ηελ ηνπξθηθή
άπνςε, είλαη «ίδξπκα εζσηεξηθνύ ηεο δηθαίνπ», ππαγόκελν σο πξνο ηε
ζύζηαζε θαη ιεηηνπξγία ηνπ ζηελ ηνπξθηθή έλλνκε ηάμε».
Ζ σο άλσ όκσο πξνκλεκνλεπζείζα άπνςε ηεο ηνπξθηθήο
πνιηηείαο πεξί ηνπ λνκηθνύ θαζεζηώηνο ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ
σο δήζελ «ηδξύκαηνο ηνπ εζσηεξηθνύ ηεο δηθαίνπ», ε νπνία είλαη
παληειώο αβάζηκε θαη απζαίξεηε, νπδόισο αλαηξεί ην αδηακθηζβήηεην
γεγνλόο όηη ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν σο ππεξαησλόβηνο ζεζκόο είλαη
λνκηθώο ππνθείκελν ηνπ Γηεζλνύο Γηθαίνπ βάζεη πνιιώλ Γηεζλώλ
΢πλζεθώλ θαη νπρί κόλνλ ηεο ΢πλζήθεο ηεο Λσδάλεο, ηελ νπνία ε
ηνπξθηθή πιεπξά εξκελεύεη «θαηά ην δνθνύλ» θαη νινηειώο απζαίξεηα
πξνο εμππεξέηεζε πνηθίισλ θαλεξώλ ή θαη αθαλώλ πνιηηηθώλ
ζθνπηκνηήησλ, κε πξώηηζην ζηόρν λα παξνπζηάζεη, αλ θαη ε απόπεηξά
ηεο είλαη παληειώο απξόζθνξε θαη παηαγσδώο απνηπρεκέλε, όηη ην
Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν είλαη έλα είδνο «Μνπθηείαο» κε πλεπκαηηθή –
ζξεζθεπηηθή εκβέιεηα εληόο ησλ αζθπθηηθώλ γεσγξαθηθώλ νξίσλ ηεο
Κσλζηαληηλνππόιεσο.
Γελ ζα πξέπεη επίζεο λα δηαθεύγεη ηεο πξνζνρήο καο όηη αθόκε
θαη ν επηβιεζείο ππό ηεο ηνπξθηθήο πνιηηείαο αλειαζηηθόο ηξόπνο ηεο
εθινγήο ηνπ εθάζηνηε Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ δηά ηνπ 1092/1923
Σεζθεξέ ηεο Ννκαξρίαο Κσλζηαληηλνππόιεσο απνθαιύπηεη, όπσο γξάθεη
ε Μαιακαηή Βαιάθνπ – Θενδσξίδνπ, όηη: «ε ηνπξθηθή θπβέξλεζε
ζηόρεπε: 1) λα πεξηνξηζηεί ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν ζηελ θπξηαξρία
ηνπ ηνπξθηθνύ θξάηνπο σο έλαο ηνπξθηθόο ζεζκόο, 2) λα ζπξξηθλσζεί ν
θπζηθόο δεζκόο ηνπ κε ηελ Διιάδα, 3) λα ειεγρζνύλ νη ζρέζεηο κε ηηο άιιεο
Οξζόδνμεο Δθθιεζίεο, θαη 4) λα ππνβαζκηζηεί ν Οηθνπκεληθόο ηνπ ξόινο».
΢ην πιαίζην απηό αξθεί λα ζθεθζεί θάπνηνο όηη ε ζηεγαλνπνίεζε
ηεο εθινγήο Παηξηάξρνπ είλαη ελ πνιινίο ην πξντόλ ηεο πεξί
αλαγθαζηηθήο αληαιιαγήο ησλ πιεζπζκώλ Γηεζλνύο ΢πλζήθεο ηεο
Λσδάλεο, αθνύ κεηαμύ άιισλ , ε ζπκθσλία εθαξκόζζεθε όρη ζηα
λνκαξρηαθά όξηα ηεο Κσλζηαληηλνππόιεσο (πνπ θαη ηόηε ήηαλ θαη
ζήκεξα είλαη πνιύ επξύηεξα), αιιά ζηα δεκαξρηαθά ηεο όξηα (πνπ ήηαλ
θαη είλαη πνιύ πην ζηελά) από κηά άγλνηα θαη θαθή εξκελεία ησλ όξσλ
«Ννκαξρία» θαη «Γεκαξρία».
Γεγνλόο πάλησο είλαη όηη ε λέα θξίζε ζηηο ειιελνηνπξθηθέο
ζρέζεηο, ε νπνία αλέθπςε κεηά ηελ απέιαζε ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηάξρνπ Κσλζηαληίλνπ ΢η΄, ε αληίδξαζε ηνπ ρξηζηηαληθνύ θόζκνπ, ε

6
ζπκπαξάζηαζε ησλ άιισλ Δθθιεζηώλ, επαλέθεξαλ ηελ ζπδήηεζε γηα ην
ζέκα ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ ζε δηεζλέο επίπεδν.
΢ηε Γηεζλή ΢πλζήθε ηεο Λσδάλεο θαη ζπγθεθξηκέλα ζηα άξζξα
37-45 θαζνξίδεηαη ην λνκηθό πιαίζην γηα ηελ πξνζηαζία ησλ κε
κνπζνπικαληθώλ κεηνλνηήησλ θαη ζπλαθόινπζα ζε έλα επίπεδν
«δηαζηαιηηθήο εξκελείαο» ησλ ζρεηηθώλ άξζξσλ θαη ηα δεηήκαηα πνπ
άπηνληαη ηεο παξνπζίαο, απνζηνιήο θαη δξάζεσο ηνπ Πξσηνζξόλνπ
Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ ζηελ κεηανζσκαληθή Σνπξθία.
Δλ πξνθεηκέλσ, αμηνπξόζεθηε είλαη ε επηζήκαλζε ηνπ ανηδίκνπ
Μεηξνπνιίηνπ Γέξνληνο Δθέζνπ, ηνπ από Μύξσλ, θαη Καζεγεηνύ ηεο
Ηεξάο Θενινγηθήο ΢ρνιήο ηεο Υάιθεο Υξπζνζηόκνπ (Κσλζηαληηλίδε), ν
νπνίνο ζε κηά επζύλνπηε κειέηε ηνπ, ππό ηνλ ηίηιν: «Οηθνπκεληθό
Παηξηαξρείν θαη Οηθνπκεληθνί Παηξηάξραη από ην 1923 έσο ζήκεξα»,
αλαθέξεη ηα θάησζη ελδηαθέξνληα: «Ωο γλσζηόλ, ε ΢πλζήθε ηεο
Λσδάλλεο γηα ηηο ηνπξθηθήο ππεθνόηεηνο κε κνπζνπικαληθέο κεηνλόηεηεο,
επνκέλσο θαη γηα ην «ειιεληθνύ νξζνδόμνπ ζξεζθεύκαηνο» κεηνλνηηθό
καο ζηνηρείν (απηή είλαη επί ιέμεη ε νξνινγία πνπ ρξεζηκνπνηεί ην θείκελν
ηεο ΢πλζήθεο) νκηιεί ζε νξηζκέλα κόλν άξζξα ηεο, θαη ζπγθεθξηκέλα ζηα
άξζξα 38-45, ρσξίο εηδηθή κλεία ή αλαθνξά ζην Παηξηαξρείν. Αληίζεηα,
ιόγνο εηδηθόο γη’ απηό γίλεηαη ζηηο ζπλππνγξαθείζεο επί κέξνπο ζπκθσλίεο,
ζπκβάζεηο θαη πξσηόθνιια, κάιηζηα δε θαη θπξίσο ζηα πξαθηηθά ηεο
δηαζθέςεσο, όηαλ επζύο από ηελ αξρή απηήο (21 Ννεκβξίνπ 1922), θαη
όισο ηδηαίηεξα ζηε ζπλεδξία ηεο 10εο Ιαλνπαξίνπ 1923, ν αξρεγόο ηεο
ηνπξθηθήο αληηπξνζσπίαο Ιζκέη Παζάο (ν κεηέπεηηα Ιζκέη Ιλνλνύ) πξόβαιε
ηελ απαίηεζε λα γίλεη ε νιηθή αληαιιαγή ησλ εθαηέξσζελ πιεζπζκώλ,
ζπκπεξηιακβαλνκέλνπ θαη ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ, ξεηώο,
πξνθεηκέλνπ γηα ηνπο εθ Σνπξθίαο πξνβιεπνκέλνπο λα αληαιιαγνύλ θαη λα
κεηαθηλεζνύλ πξνο ηελ Διιάδα. Φπζηθά, ε πξόηαζε απνξξίθζεθε, ηόζνλ
από ηελ ειιεληθή αληηπξνζσπεία, όζν θαη από ηνλ Άγγιν πξόεδξν ηεο
δηαζθέςεσο ιόξδν Κώξδνλ, κε ζπλεπίθνπξνπο ηνπο αληηπξνζώπνπο ηεο
Γαιιίαο Μπαξέξ θαη ηεο Ιηαιίαο Μνληάληα. Πάλησο, όηαλ κηιάκε γηα ηε
΢πλζήθε ηεο Λσδάλλεο θαη ηηο επηπηώζεηο ηεο ζηα παηξηαξρηθά ζέκαηα,
πξέπεη λα ζεσξνύκε, όηη έρνπκε λα θάκνπκε κε έλα παθέην απνθάζεσλ,
πνπ όιεο καδί απνηέιεζαλ λόκν ηνπ ειιεληθνύ θξάηνπο ύζηεξα από ηελ
επηθύξσζή ηνπο από ηελ ειιεληθή βνπιή θαη λόκν ηεο ηνπξθηθήο
δεκνθξαηίαο θαηόπηλ ηεο επηθύξσζήο ηνπο από ηελ ηνπξθηθή
εζλνζπλέιεπζε».
Σν γεγνλόο δε όηη κε ηελ ΢πλζήθε ηεο Λσδάλεο ην Οηθνπκεληθό
Παηξηαξρείν απνηειεί ζηελ κεηανζσκαληθή Σνπξθία έλαλ ακηγώο
ζξεζθεπηηθό – πλεπκαηηθό ζεζκό επεηδή απεγπκλώζε ηεο εζλαξρηθήο
απνζηνιήο ηνπ θαη ησλ ζπλαθώλ δηνηθεηηθώλ αξκνδηνηήησλ θαη
εζλαξρηθώλ πξνλνκίσλ ηνπ, ηα νπνία απειάκβαλε θαη αζθνύζε θαζ’ όιε
7
ηελ δηάξθεηα ηεο νζσκαλνθξαηίαο ν εθάζηνηε Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο
σο «Δζλάξρεο» θαη «Γελάξρεο» ηνπ Γέλνπο ησλ Ρσκεώλ (Rum
Milletbasi) νπδόισο δίλεη ην δηθαίσκα ζηελ ηνπξθηθή πνιηηεία λα κελ
αλαγλσξίδεη ηνλ αλά ηνπο αηώλαο ραξαθηήξα ηνπ σο «Οηθνπκεληθνύ» θαη
ελ ηαπηώ ηελ ππόζηαζή ηνπ σο λνκηθνύ πξνζώπνπ ππνθεηκέλνπ ζην
Γηεζλέο Γίθαην ππνβηβάδνληάο ην - ή νξζόηεξνλ απνπεηξάηαη λα
ππνβηβάζεη - ζε επίπεδν «Μνπθηείαο» θαη έρνληαο ζεζκηθή – ππεξεζηαθή
ζρέζε θαη επηθνηλσλία κε ην επίζεκν ηνπξθηθό θξάηνο κόλν ζε επίπεδν
Ννκαξρίαο Κσλζηαληηλνππόιεσο.
΢ην ζεκείν απηό άμηα κλείαο είλαη ε ιηηή θαη ζαθήο αλαθνξά ηνπ
Μεηξνπνιίηνπ Γέξνληνο Δθέζνπ Υξπζνζηόκνπ πεξί ηεο κεηαβάζεσο
από ηελ νζσκαληθή ζηελ κεηανζσκαληθή Σνπξθία, ν νπνίνο επηζεκαίλεη
ζρεηηθά όηη: «Μεηά ηελ άισζε, άξρηζε κηά άιιε πεξίνδνο, δνπιείαο κελ,
αιιά θαη παξάιιειεο πξνλνκηαθήο ζπλππάξμεσο θαη αληίζηνηρεο
κεηαρεηξίζεσο ηνπ παηξηαξρηθνύ ζεζκνύ από ηελ θπξίαξρε νζσκαληθή
εμνπζία. Γελ ήηαλ βέβαηα κηά ζπλύπαξμε ηδεώδεο. Αλαγλσξηδόηαλ, όκσο,
ηνπιάρηζηνλ, ν εζλαξρηθόο ξόινο ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ θαη είραλ
παξαρσξεζεί ηα γλσζηά πξνλόκηα, πνπ εθηείλνληαλ ζε όρη ιίγνπο ηνκείο
αζθήζεσο ζπλνιηθνύ θαη ηδησηηθνύ δηθαίνπ. Με ηε ΢πλζήθε όκσο ηεο
Λσδάλλεο όια απηά θαηαξγνύληαη… όιεο δε νη άιιεο όςεηο ηεο δσήο ηνπ
νξζνδόμνπ ζηνηρείνπ κπαίλνπλ ππό ηελ άκεζε δηθαηνδνζία ηνπ λενπαγνύο
ιατθνύ (laïque, όρη populaire) ηνπξθηθνύ θξάηνπο, ηνπ νπνίνπ ε λνκνζεζία
ζα δηέπεη εθ’ εμήο όιεο ηηο θάζεηο, ιεηηνπξγίεο θαη ζπλζήθεο ππάξμεσο θαη
δξάζεσο ηνπ Παηξηαξρείνπ θαη ηνπ νξζνδόμνπ πιεξώκαηνο».
Ηρλειαηνύληεο ηζηνξηθώο θαη λνκηθώο ην όιν δήηεκα ηεο ππό ην
Γηεζλέο Γίθαην ππνζηάζεσο ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ
επηθαινύκεζα ηελ κλεκεηώδε εκπεξηζηαησκέλε κειέηε ηεο Υξπζνύιαο
Καξπθνπνύινπ, ππό ηνλ ηίηιν: «Σν Γηεζλέο Καζεζηώο ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηαξρείνπ», ζην νπνίν ε ίδηα επηζεκαίλεη ραξαθηεξηζηηθά: «Σν όηη ν
Οηθνπκεληθόο Θξόλνο αλαγλσξίδεηαη θαη από ηελ ίδηα ηελ Σνπξθία ζαλ
ύπαηε πλεπκαηηθή Αξρή ηεο Οξζόδνμεο Δθθιεζίαο, απαξάιιαθηα όπσο
θαη ζηελ επνρή ηνπ απηνθξάηνξνο Ινπζηηληαλνύ ζεσξνύληαλ ν Θξόλνο
«Κεθάιαηνλ ησλ άιισλ απαζώλ Δθθιεζηώλ», απνδεηθλύεηαη ζαθέζηαηα
από ην θεθάιαην Β΄ άξζξν 3 ησλ «Δζληθώλ Καλνληζκώλ» πεξί εθινγήο
Παηξηαξρώλ: «Δπεηδή ν Παηξηάξρεο εθηόο ηνπ όηη είλαη κέγαο πλεπκαηηθόο
αξρεγόο ηεο Αλαηνιηθήο Δθθιεζίαο…».
Έηζη, ν Οηθνπκεληθόο Θξόλνο ιόγσ ηεο ηδηάδνπζαο ζέζεο ηνπ, ε
νπνία δηακνξθώζεθε από ηδηαίηεξεο ηζηνξηθέο αηηίεο, έρεη ipso jure δηθή
ηνπ λνκηθή ππόζηαζε, παληνύ θαη πάληνηε αλαγλσξηζκέλε θαη κάιηζηα ζε
επνρή πνπ ε Σνπξθία αγλννύζε (κέρξη ην 1913) ηελ ύπαξμε λνκηθώλ
πξνζώπσλ».

8
Σν παληειώο ζαζξό θαη γηα πξνθαλεζηάηνπο ιόγνπο
ζθνπηκόηεηνο επηρείξεκα ηεο ηνπξθηθήο πιεπξάο όηη δήζελ ην
Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν σο θαζίδξπκα εληάζζεηαη ζηελ «ηνπξθηθή
πξαγκαηηθόηεηα» θαη απνηειεί απιώο «ίδξπκα ηνπ εζσηεξηθνύ ηνπξθηθνύ
δηθαίνπ (ελλόκνπ ηάμεσο)» αλαηξείηαη από ηνλ Γ. Κηηζίθε, ν νπνίνο ζε
κία πξν εηώλ ζρεηηθή κειέηε ηνπ αλαθέξεη όηη: «Σν Οηθνπκεληθό
Παηξηαξρείν ήηαλ θαη παξέκεηλε γηα αηώλεο Απηνηειήο Οξγαληθή
Κνηλσλία, Ιδηόηππνο Απηνδύλακνο Θεζκόο. Καη από ηελ άπνςε αθόκα ηνπ
Σνπξθηθνύ Γηθαίνπ πνπ ηζρύεη ζήκεξα (άξζξα 54 θαη 80 ηνπ Σνπξθηθνύ
Αζηηθνύ Κώδηθα) ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν δελ έπαςε λα παξακέλεη
Ιδηόηππν Ννκηθό πξόζσπν». ΢ην πιαίζην απηό ν Απξ. ΢παζάξεο
επηζεκαίλεη κε έκθαζε όηη «θαη ν ίδηνο ν Μερκέη Σδεκίι, Καζεγεηήο ηνπ
Γηεζλνύο Γηθαίνπ θαη Ννκηθόο ΢ύκβνπινο θαηά ηε ζπδήηεζε ηεο ΢πλζήθεο
ηεο Λσδάλλεο, δελ πεξηιακβάλεη ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν κεηαμύ ησλ
άιισλ ζξεζθεπηηθώλ θαηαζηεκάησλ ηνπ άξζξ. 42 ηεο ΢πλζήθεο ηεο
Λσδάλλεο».
Δπεηδή κάιηζηα νη ζεζκνί, όπσο ν ππεξαησλόβηνο νηθνπκεληθόο
πλεπκαηηθόο ζεζκόο ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ, δελ θαηαξγνύληαη
ελ κηά λπθηί θαη δελ αλαηξνύληαη ιόγσ ησλ θαηά ηηο ηζηνξηθέο πεξηπέηεηεο
πνηθίισλ θξαηηθώλ – πνιηηεηαθώλ κεηαβνιώλ, νη νπνίεο επέξρνληαη επί
ηνπ εδάθνπο όπνπ από αηώλσλ έρνπλ ηελ έδξα ηνπο, ε Υξπζνύια
Καξπθνπνύινπ επηθαινύκελε ζεηξά Γηεζλώλ ΢πλζεθώλ, νη νπνίεο
πξνεγήζεθαλ εθείλεο ηεο Λσδάλεο, θαζώο θαη ηελ ζρεηηθή επί ηνπ
πξνθεηκέλνπ δεηήκαηνο ειιελόγισζζε θαη μελόγισζζε βηβιηνγξαθία,
αλαθέξεηαη δηεμνδηθά ζηελ ππό ηνπ Γηεζλνύο Γηθαίνπ αλαγλσξηζκέλε
λνκηθή ππόζηαζε ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ θαη αλαηξεί ηα ζαζξά,
αβάζηκα θαη απζαίξεηα λνκηθά επηρεηξήκαηα ηεο ηνπξθηθήο πνιηηείαο
ππνγξακκίδνληαο όηη: «ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν ηεο
Κσλζηλαηηλνύπνιεο ππήξμε γηα αηώλεο ππνθείκελν Γηεζλνύο Γηθαίνπ, πνπ
ηνπ αλαγλσξίδνληαλ πξνλόκηα ζξεζθεπηηθήο, πνιηηηθήο, δηνηθεηηθήο θαη
δηθαζηηθήο θύζεσο. Καη ζύκθσλα κε ην Γηεζλέο Γίθαην ε πξνζάξηεζε κηάο
ρώξαο δελ αθνινπζείηαη θαη’ αλάγθε θαη απ’ ηνλ εμαθαληζκό θάζε
λνκηθνύ πξνζώπνπ πνπ ππήξρε θαη δξνύζε ζην έδαθόο ηεο. Ο
Οηθνπκεληθόο Θξόλνο,ν νπνίνο ππήξρε πξηλ από ηελ άισζε, δελ
ζπζηήζεθε θαη πάιη κεηά από απηή, ώζηε λα θξίλεηαη ε λνκηθή ηνπ
ππόζηαζε ζύκθσλα κε ην δίθαην ηνπ αιιόζξεζθνπ θαηαθηεηή. Δίλαη
ρξήζηκν, άιισζηε, λα ππελζπκίζνπκε όηη ε λνκηθή ηθαλόηεηα ηνπ
Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ αλαγλσξίζζεθε αξρηθά από ην Οζσκαληθό
Γίθαην κε ηελ έθδνζε θηξκαλίσλ πξηλ θαη θαηά ηελ επνρή ηνπ Μσάκεζ Β΄,
ηα νπνία αλεγλώξηδαλ ηα πνιηηηθά, ζξεζθεπηηθά, δηνηθεηηθά θαη δηθαζηηθά
«πξνλόκηα ησλ Παηξηαξρώλ ελ ησ Βπδαληηλώ Κξάηεη». Σα πξνλόκηα απηά,
Δζσηεξηθνύ Οζσκαληθνύ Γεκνζίνπ Γηθαίνπ αξρηθά, κεηαηξάπεθαλ ζε

9
δηεζλή κε ηελ πξνβνιή ηνπ λνκηθνύ θαζεζηώηνο ηνπ Παηξηαξρείνπ κεηαμύ
ησλ δεηεκάησλ δηεζλνύο ελδηαθέξνληνο.
Η λνκηθή απηή ππόζηαζε ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ
επηβεβαηώζεθε από ηηο ΢πλζήθεο Κηνπηζνύθ – Κατλαξηδή (1774),
Παξηζίσλ (1856), Βεξνιίλνπ (1878), ε νπνία ζεκεησηένλ ζην άξζξν 62
εμαζθάιηδε ηελ απηνδηνίθεζε απηνύ, θαη Λσδάλεο (1923), κε ηηο νπνίεο
θαηνρπξώζεθε δηεζλώο ε ύπαξμε ηνπ Παηξηαξρείνπ, πνπ δηαηεξνύζε ηα ab
antiquo αλαγλσξηζκέλα ζξεζθεπηηθά πξνλόκηα, παξόιν όηη παξαβηάδεηαη
νινθάλεξα από ηελ ηνπξθηθή πιεπξά ην πλεύκα ηεο ΢πλζήθεο όζνλ αθνξά
ηνπο νκνγελείο θαη ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν, πνπ δελ είλαη ζήκεξα
παξά κία ζθηά. Δμάιινπ θαη ε ΢πλζήθε ησλ ΢εβξώλ ηνπ 1920, ε νπνία δελ
επηθπξώζεθε πνηέ, ζην άξζξν 129 πξόβιεπε ηελ επαλαθνξά ζε ηζρύ ησλ
πξνλνκίσλ δηθαζηηθήο θαη δηνηθεηηθήο θύζεο ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηαξρείνπ, πνπ θαηαπαηήζεθαλ θαηά ηελ δηάξθεηα ηνπ πνιέκνπ».
Άμηα ηδηαηηέξαο κλείαο γηα ηελ ππό ηνπ Γηεζλνύο Γηθαίνπ
αλαγλσξηζκέλε λνκηθή ππόζηαζε ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ είλαη
ηα όζα αλαθέξεη ελ ζρέζεη θαη πξνο ηελ Γηεζλή ΢πλζήθε ηεο Λσδάλεο ν
Λόξδνο Fhillimor ζε ζρεηηθή δηάιεμή ηνπ ζηελ Αθαδεκία Γηεζλνύο
Γηθαίνπ ηεο Υάγεο κεηά ηελ ππνγξαθείζα ΢πλζήθε ηεο Λσδάλεο,
επηζεκαίλνληαο όηη: «όρη κόλνλ ηα θξάηε δηθαηνύληαη λα είλαη αληηθείκελν
δηεζλνύο δηθαίνπ, αιιά θαη νξηζκέλεο Δθθιεζίεο, όπσο ε Παπηθή θαη ην
Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν. Σελ άπνςε απηή αλεγλώξηζε θαη ε Σνπξθία εθ’
όζνλ έθεξε ην δήηεκα ηνπ Παηξηαξρείνπ ελώπηνλ ηεο Γηεζλνύο Γηάζθεςεο
ηεο Λσδάλεο». Οη δε Κσλζηαληόπνπινο θαη Βαβνύζθνο ξεηώο θαη κε
ζαθή επηζηεκνληθά – λνκηθά θξηηήξηα επηζεκαίλνπ όηη ην Οηθνπκεληθό
Παηξηαξρείν είλαη «Ννκηθόλ Πξόζσπνλ Γεκνζίνπ Γηεζλνύο Γηθαίνπ».
Ζ δε νπδελόο άιινπ πεξαηηέξσ ζρνιηαζκνύ έρνπζα αλάγθε
απόιπηε απόδεημε, πηζηνπνίεζε θαη αςεπδήο επηβεβαίσζε ησλ σο άλσ
αλαθεξζέλησλ πεξί ηεο ππό ηνπ Γηεζλνύο Γηθαίνπ αλαγλσξίζεσο ηεο
λνκηθήο ππνζηάζεσο ηνπ Οηθνπκεληθνύ Θξόλνπ ή ελ άιιαηο ιέμεζη πεξί
ηεο αλαγλσξίζεσο ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ σο ππνθεηκέλνπ ηνπ
Γηεζλνύο Γηθαίνπ θαη δηά ηεο Γηεζλνύο ΢πλζήθεο ηεο Λσδάλεο, πνπ
παληειώο αβάζηκα, απζαίξεηα θαη έλεθα πνιηηηθώλ ζθνπηκνηήησλ
ακθηζβεηεί ε ηνπξθηθή πνιηηεία, δίδεηαη κε ηνλ πιένλ απνζηνκσηηθό θαη
ερεξό ηξόπν από ηνλ Σνύξθν Ννκνκαζή M. Fuat ζε ζρεηηθή πξαγκαηεία
ηνπ γηα ηηο Μεηνλόηεηεο ζηελ Σνπξθία, ζηελ νπνία παξαπέκπεη θαη ε
Υξπζνύια Καξπθνπνύινπ, επεηδή αθξηβώο αλαθέξεηαη ζηνπο ιόγνπο
πνπ νδήγεζαλ άιινηε ζηελ παξαρώξεζε ησλ ιεγνκέλσλ πξνλνκίσλ,
επηζεκαίλνληαο όηη: «ην θαζεζηώο ηνύην ππό άιιελ κνξθήλ εύξε ζέζηλ εηο
απηήλ ηελ ΢πλζήθελ ηεο Λσδάλεο. Σα δύν πξώηα εδάθηα ηνπ άξζξνπ 42
ηεο Λσδάλεο πξαγκαηεύνληαη ηα δεηήκαηα ηαύηα».

10
Δπεηδή ινηπόλ ε ηνπξθηθή πνιηηεία δελ αλαγλσξίδεη ην
Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν νύηε σο λνκηθό πξόζσπν δεκνζίνπ δηθαίνπ,
νύηε σο λνκηθό πξόζσπν ηδησηηθνύ δηθαίνπ, αιιά εκκνληθώο θαη γηα
πξνθαλέζηαηνπο ιόγνπο πνιηηηθώλ ή θαη άιισλ ζθνπηκνηήησλ αξέζθεηαη
λα ην βιέπεη, λα ην αμηνινγεί θαη λα ην παξνπζηάδεη σζάλ έλα θαζίδξπκα
εληαγκέλν κέζα ζηελ ηνπξθηθή πξαγκαηηθόηεηα θαη ζηελ ηνπξθηθή
λνκνζεζία, ήηνη σο θαζίδξπκα ηνπξθηθήο λνκηθήο θάιπςεο, ν ανίδηκνο
Μεηξνπνιίηεο Γέξσλ Δθέζνπ Υξπζόζηνκνο αλαθέξεη όηη ην
Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν σο πξνο ηηο ζεζκηθέο επαθέο ηνπ κε ηελ
ηνπξθηθή πνιηηεία πξνβάιιεη πάληνηε ηνλ ηδηόηππν ραξαθηήξα ηνπ σο
«ζεζκνύ sui generis» θαη επηζεκαίλεη όηη «απηό παξέρεη ζην Παηξηαξρείν
ηελ όζε ρξεηάδεηαη δηαπξαγκαηεπηηθόηεηα κε ηελ θπβέξλεζε θαη ηνπ
παξέρεη ηαπηόρξνλα ηελ απαηηνύκελε λνκν-πνιηηεηαθή θάιπςε. Με ηελ
θάιπςε απηή ην Παηξηαξρείν έρεη ηε δπλαηόηεηα, ζαλ πλεπκαηηθό
θαζίδξπκα θαη όρη ζαλ «θξάηνο ελ θξάηεη», κε πνιιή επαηζζεζία θαη
ζύλεζε, κε όια ηα κέζα πνπ δηαζέηεη, λα ζπλάπηεη δηάινγν κε ηελ
θπβέξλεζε θαη λα πξνσζεί ηα δεηήκαηα πνπ ην απαζρνινύλ θαη πνπ
απαζρνινύλ θαη ην πνίκληό ηνπ, εηο ηξόπνλ ώζηε λα κελ ππάξρεη θελό
δηαπξαγκαηεπηηθνύ θνξέα ζηα ζέκαηα ηεο νκνγελείαο».
Ωο πξνο ηηο ζρέζεηο θαη ηηο δξαζηεξηόηεηεο ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηαξρείνπ πξνο ηα έμσ ν Μεηξνπνιίηεο Γέξσλ Δθέζνπ
Υξπζόζηνκνο ππνγξακκίδεη όηη απηό «εληάζζεηαη ζηελ θαηεγνξία ησλ
«non-government bodies», δειαδή ησλ κε θπβεξλεηηθώλ ηδξπκάησλ. Απηό
δίλεη ηε δπλαηόηεηα κηάο ζσζηήο θαη λνκόηππεο παξνπζίαο ζηα ζεκεξηλά,
αλνηθηά γηα όινπο ηνπο πγηείο ζεζκνύο, δηεθθιεζηαζηηθά θαη παγθόζκηα
«Fora».
΢πλεπώο, ην Πξσηόζξνλν θαη Πξσηεύζπλν Οηθνπκεληθό
Παηξηαξρείν νύηε «Μνπθηεία» νύηε «ίδξπκα ηνπ εζσηεξηθνύ ηνπξθηθνύ
δηθαίνπ» είλαη, αιιά «ipso jure», ηδηόηππνο «sui generis», απηνδηνίθεηνο,
απηνηειήο θαη απηόλνκνο θαηά ηελ ύπαξμε θαη ιεηηνπξγία ηνπ
νξγαληζκόο θαη παιαίθαηνο ππεξαησλόβηνο νηθνπκεληθόο πλεπκαηηθόο
ζεζκόο αλαγλσξηζκέλνο σο ππνθείκελν ηνπ Γεκνζίνπ Γηεζλνύο Γηθαίνπ
θαη πεξί ηνύηνπ θαη νη «ιίζνη θεθξάμνληαη».

Υ.Γ. Το παρόν ιζηορικό – νομικό κείμενο αθιερούηαι ζηην ιερά μνήμη
ηοσ αοιδίμοσ Καθηγηηού ηης Ιεράς Θεολογικής Στολής ηης Φάλκης
Βαζιλείοσ Σηασρίδη (+2016), ο οποίος ηνάλωζε εασηόν ζηην διακονία
ηης Πρωηοθρόνοσ και Πρωηεσθύνοσ Εζηασρωμένης Μηηρός Αγίας
Μεγάλης ηοσ Φριζηού Κωνζηανηινοσπολίηιδος Εκκληζίας και ηων
απαραγράπηων δικαίων και προνομίων ασηής.

11