You are on page 1of 286

MASINSKI FAKULTET UNIVERZ!

TETA U SARAJEVU

l. DemirdZic

ZBIRKA RIJESENIH ZADATAKA
IZ TEHNIEXE TERMODINAMIKE
I PRENOSA TOPLOTE

{
I

IJniverzi tetski ud 2benici

Na VII sjednici NNV od 8.4.'76, odobreno Srarnpanje

Recenzerrti

V. pof. D Zdravko Mirkovi6. dipl. inZ.
Doc. D Orest Fabris, dipl. inz.

z,8 Stampsriju: Betri6 Perazi(.
Stempa: Izdavadka djelatnost Malinskog fakulteta u Sarajevu
Sramproo u 500 primjeraka

PREDGO VOR

Prije ni godine na MaSinskom fakultetu u Sarajevu formiran je poseban kurs rermodinamike za studente
proizvodnog, organizaciono-proizvodoog smjera i smjera mehaniEke prerade drvera. Ovaj isri kurs pedrje
se i studentima mrsinskih fakulteta u Mostsru i Banjaluci. Da bi se slulaocimt ovog kursa olal<salo sevlr-
davanje materije koja se predaje u okviru ovog predmeta, a samim tim i povedsla prohznosr srudeorrl .
odnomo skratilo vrijeme studiranja. napravl.jena je ova Zbirka, koja zajedno s postojedim skriptama profe
sole Dr Z.Mirkovida cini komplemu literanrru za taj predmer. Pored roge, ova Zbirkr moZe koriuo pos -
luZiti i studentima ostalih smjerova, speciielno za predmete Termodinemika II i henos toplore. za koje
jo5 nisu st&mpane zbirke zadataka, a postoje6a literatura iz tih oblasri nije dovoljna i do nje se tesko do-
lszi.
Kostur ove Zbirke Eine zadaci koji su u periodu 196?. do 19?4. godine bili na ispitima na MTD odsjeku
MaSioskog fakulteta u Sarajevu i na Eleknotehnidkom fakultetu u Sarajevu (gdje je tada predavan slican
kurs termodinarnike), kao i na piovjerama znanja i ispitima n8 P, OP i MTD smjerovima Masinskog fa-
kulteta u 1974. i 19?5. godini. To su mahom originalni zadaci.ili zadaci za koje je ideja uzet iz na-
vedene literature s originalnim rjeSenjima. Pored ovih zadataka, da bi se upotpunile izvjesne prazrine,nr
pravljen je izvjestan manji broj zadataka, uglavnom u uvodnom dijelu Zbirke (poglavlje Osnovni principi
termodinamike).

Podije telsta svakog zadatka navedeno je porije.ltlo tog zadatka. Na primjer. oznaka

ETF 1971 zneli Ispit na ETF fakulteru 19?1. godine
Nl TD 1969 znaei Ispit na MTD odsje.ku 1969. godine
IS 19?5 znsEi Ispit na P, OP i MTD smjeru 19?S. godine
PR 7914 zns6,i Provjera zoanja na P, Op i MTD smjpru 19?4. godine
L9 znaCi Zedatak uzet iz literature navedene pod brojem 9

Zadacr poslije kojih nije navedgna neka od ovih oznaka napravljeni su specijalno ze ovu Zbirku.

Zedaci su rasporedjeni u Sest poglavlja. Na poEetku svakog poglavlja dat je kratak teoretski uyod sa svim
formulama i objasnjenjima potrebnim za rjelavanje zadataka. Svi zadaci u Zbirci su detrljno uredjeni i
prodiskutovani" Gdje god je to bilo mogude rjelenje zadatka je ilustrovano preclstavljanjem procesau jed -
no:n ili vise termodinamidkih dijagrama.

InaCe, svaki zadatak Fedstavlja jedan mali praktiEan problem, tako da ova Zbirka mo2e korisno posluriti
i svim onim koji se u svom radu sre6u s problemima iz oblasti termodinamike i penosa roplote.

Da bi se ova Zbirka sto vise prilagodila ssvrernenom nacinu provjere znanja, u posebnom Dodatku dat je
pregled vaZnijih formula potebnih za rjeSlvanje zadataka, kao i sve potrebne tablice i dijagrami. Sve ve-
liCine u tablicams i dijagramime date su u SI jedinicama, Iro im daje i praktidnu vriiednort. bududi da
se takve tablice i dijagrami jol uvijeJr teSko nalaze.

Ieko je materijal za ovu Zbirku uglavnom ve6 odavno postoj8o, ze nieo nlsreoak ueba zahvaliti Dr Zdrav
ku \tirkovidu, v,prof. Ma5inskog fakulteta u Sarajevu. koji mi je predloZio i strlno me podsticao da taj
materijal sredim i napilem ovu Zbirku, n8 cemu mu najiskrenije zahvaljujem,
Du2an sam sPomenuti da je u ovu Zbirku u5ao i izvjestan broj zedarakt koje su u toku svog r8da na pred-
metime Termodinamika i Prenos toplote napravili i ostali saradnici - asisrenti (O.Fabris,
E.Kuli6, R.Bajra-
7 movic, A. Leki6, M.lvanovid, N. Srotid, D, Markovi6).

Ovom pilikom Zelim da iztazim i zahvalnost recenzentime Zbirke D Zdravku Mirkovicu. v. pof. i
Dr Orestu Fabrisu, docentu Ma$nskog fakultera u Sarajevu na njihovim korisnim primjedbarna i sugestijr-
mr, koje sam sa zahvalnoS6u usvojio.

Pose'xu zahvalnost dugujem kolektivu IzdavaEke djelatnosti Masinskog fekulteta u Sarrjevu, koji su ucini-
iisve da ova Zbirke izadje u ovom obliku.

S.:ajevo, juna 19?6, Autor

SA DR ZAJ

Strana

ll
Spisak osnovnih oznaka
1
Osnovni princiPi termodinamike
9
Idealnigasovi.....
l0l
Pare.... .

132
Teoretski osnovi
l9l
Mijesanje gasovai para. VlaZan vazduh
227
Prenostoplote....
17
Literatura
1
Dodatak

UVOD

Cilj ove zbirke zadataka je da ornogu6i studentima da kroz rijeSene pimjere shvate osnovne principe
termodinarnike i da nauCe da ih pimjenjuju u razliditim oblastima tehnike.

U ovorn radu poSlo se od osnovuih postavki na kojima se zasniva poudavaoje termodinamike i njihove
primjene na bilo kakvo homogeno tijelo, a tek poslije toga posve6ena je posebna, duZoa paZnja pim-
jeni ti.h principa na proudavanje idealnih gasova. para itd.

Istorijski, termodinamika je nastala kao rezultat prouEavanja pojava koje se dogadjaju pilikom pretva-
ranja toplote u rad kod parnih ma5ina. Danas. termodinamika je nauka koja proudava pojave povezane
s petvaranjem toplote u druge oblike energije (mehani0ku, elektriCnu, hemijsku) i bazira se na ekspe-
rimentalno uwrdjenim zakonima, nazvanim prvi i drugi zakon termodinamike.

Termodinamsko prouCavanje problema predstavlja logidku primjenu tih zakona, iz kojih se matemat-
skim putem izvode porebne zakonitosti.

Ovako detinisn zadatak termodinamike obuhvata Sirok krug problema" Zato se termodinamika desto di -
jeli
na vi5e oblasti: termodinamiku koja prouCava Cvrsta, teEna i gasovita tijela, elekniene i magi'let-
ne pojave, zraeenje (tzv. fizidku terrnodinarniku), termodinamiku koja poudava hemijske pojave, he-
mljske procese i ravnoteZu (tzv, hemijsku termodinarniku) i termodinarniku primjenjenu na terrnotehni-
ku i rashladnu tehniku (tzv. tehniCku termodinamiku). Jasno je, medjutim, da se ove oblasti medjuso-
bno preplidu i uzajamno dopunjujr.l, tako da u tehnidku termodinamiku ulazi niz poglavlja iz drugih o-
blastih termodin amike,

Ova zbirka zadataka obuhvata prije wega teoretske osnove termodinamike, specijalno termodinamiku i-
dealnih gasova i para, teoretske osnove toplomih motora i energetskih ciklusa, a zatim proces s yla?-
nim vazduhom i penos toplote.

N/m .duZina. l/kg r . l/kg K d .Rejnoldsov broj r .kolidina toplote po 1 kg materije.specifiCna entalpija.koeficijent tetmiCke difuzije.molekularna masa. W Nu . kg. n t naCenja sivog tijela.81 m.mz a .t"rnp".Grashofov broj C .Pekleov broj a .koeficijent golzza toplote kroz cilindriCan zid. m E . W/K L . m/s' g = 9. m C .koeficijent polaza toplote kroz sferni zid.zapreminski udio komponente u mje5avini S .debljina.koeficijent prolaza toplore kroz ravan zid. Sirina. W /*2y:a . dimenzija 2 A-povrlina.temperatura.sila.porast neupouebljive energije.koliCina goriva. W/m K U. kg/kmol m .eksergija 1 kg materije. specifidna toplota. oc .(donja) toplotna moi goriva. l/kg K T . J.entropija.Furijeov broj G . l/kg F . m I . I kg K Re . I/kmol K C .tezina.eksergija.entalpija. J i . kg N . . J/K s .visina. nt zraceoja crnog tiiela .gasna konstaora. J q .rad. K t . J En . w/m2K4 c . J/kg h .Nuseltov broj n .rtura.snaga.broj molova P .eksponent polirope n .peEnik.specifiCna toplota. J I .ubrzanje zemljine teZe.kolicina toplote. J. m M .masa. Cc . J e ./kg R ./kg 2 k .specifiCna entropija. SPISAK OSNOVMH OZNAKA Oznaka Naziv. Pe .pritisak.toplota isparavanja./s' Hd . W/m-K kc .maseni udio komponenre u nyeSavini 2 C . N Gr . N Fo . m /s B ./s b .

karakteristika idealnog gasa ( ae = c_/c_ ). m"/s n.odvedeno P. stepen zasi6enja Indeksi B. koeficijent povodjeoja loplot". beskonaEno mala promjena e.minimalni max. topli izvor t. m/s x. E Oznake Naziv. mjelavin a m.unutrasnja energija. sadrZaj pare. kglkg x. na stezaljkama generatora HI. regenerativni sis . wZ*Pr u stepen pove6anja pitiska kod moora SUS ^I . pomoina rurbina P. mehaniCki min. razlika d. stepen izobamog Sirenja kod motora SUS 9.specifiCna unu$ahia energija. dimenzija U . termiEki . sadrZaj vlage u vlaZnom vazduhu-kg/kg ot koeficijent geLaza toplote. m v specifiEna zapemina. stepen iskoriStenja n. PT. sistem $ sednji sv wijet TI . gustina (specifiCne mase). kglm 9. ugao L. J u . na spojnici turbine o generaror. eksponent adijabate (izentrope) 1.ZaPremlna. Para relativni. barometarski C Karnoov d. dovedeno e.const. kondenzator 1. relativna vlaZnost v. stepen povedanja pitiska u komgresoru kod gasnih turbina 9. koeficijent emisije (stepen crno6e) kod zraCenja E. W/miX B. . maksimalni ok. hladni izvor K kotao k. pomjena. J/kg v . dinamiCki viskozitet.okolin a od. kgdm s \) .. led M.3/t g brzina. stepen kompresije kod motora SUS "l. kinematski vlskozitet.. P .

v . dimenzija teh . Ozoaka Naziv.voda x . z .v=const.Ziva donja graniena linija gornja graniCna linija H .vazduh w .x=const.zasiienje Z .tehniCki v .

w = d\/dt nletar u sekundi. Veza izmedju temperarure u kelvinima i stepenima Celzijusa data je sa . r o c-. L=F. 1 Kad sistem prelazi iz jednog stanja u drugo kaze se da tada vrSi neki proces. bez obzrra Sta se izmedju dva ista stanja u medjuvremenu de5avalo i zato se nazivaju velidine stanja. OSNOVM PRINCIPI TRN.N=titZ vat. Za definisanje sistema koriste se sljedede velidine (parametri) i mjerne jedinice (u Sl sistemu. Izmedju sistema i njegove okoline razmjenjuju se razliCite vrste energije. m masa. m7's o ubrzanje. osnovne veliCine VeliEina. Pa Velidine koje definiSu sistern q odnosu na okolinu (brzina. Uvod Svaki skup elementarnih Cestica (molekula. a = dw/dt metar u sek. N energija. Na primjer: TKV o us Celzij 0 100 (- o Farenhajt 32 212 F Yeze izmedju ovih velidina date su sljededim relacijama. ? sekunda./m . T kelvin.1. ozoaka Mjerna jedinica. vidi Dodatak 2): . K . Kod svih su uze- te iste reperne tacke (tempelatura topljenja leda TT L i temperatura kljueanja vode TKV pri priti- sku od 760 mm Hg). 1 melar. F: m. apsolutne nule. m/s' sila. zapemina.IODINAMIKE 1. visina. (1. In kilogram. oznaka duZina. atoma) ograniden stvarnim ili zamilljenim granicama na- ziva se makroskopski termodinamidki sistem. LI termodinamici je od posebnog znalaja mjerenje lemperarure od tzv. na kvadrat. + oz. Sve sto okruZuje taj sistem predstavlja okolinu posmat- ranog sistema. kg vrijeme. gdje vladatem- peratura od 0 K (nula kelvina). ) na- zivaju se eksterni parametri. pitisak. kineticka energija sistema itd. rnasa) nazivaju se interni pararnetri. Za temperaturu su se u razoim krajevinra svijeta zadrlale razliCite urjerne jedinice. a njtlln. 1) o t o F= -tc \. Oni defini5u stanje sisterna ili nekog njegovog dijela u svakom Eenutku i imaju uvijek istu vrijednost kod istog stanja. P = F/7 6irrtn po metru kvadramonr N.-It 5 9 o F 32 ). rad. sve ostale veliCine izvode se iz ovih osnovnih brziaa. y'/ VeliCine koje su odredjene rasporedom i kretanjem elementarnih destica u sarnonr sistemu (temperatu- ra. w 2 pritisak. s temPeratura. ali je podjela izmedju tih taCaka razli(ita. odnosno Paskal. J snaga.1.1 dzul.

2 o TK=t C+273. to se u SI sistemu kao jedinici za pritisak najdesde koristi 1 bar 5 N 1b=10 =1o5pa. {'k a rn. nadpritisak i polpritisak lvakuum). ier je ranije najde56e bila u upotrebi jedinica 1 atmos - fer a ko lat=1 -+./-tzrnt fxkdq{<. Medju- sobni odnos tih I'elicina jasan je sa sl. 735.4) m" (lzet je malo neuobitajen multiplikator 105.2 ur VS.Ua{prilisok Pritisok Aoso/u/nr oko/rne irilicak pnhiak sl. stepenima Reomira. (r.2) U angloameriCkim zemljama u upotrebi je. Rankinova skala.1. za koju vrijedi o TR= TK. joS uvijek se pritisak aesto izrazava u milimetrima Zivinog stuba. 1. 2 Kao za temperaturu. Reomirova skala se. U tehnickoj paksi desto se sreiu pojmovi: apsoluini pritisak. oR oznaka R ili ' U starijoj literaturi upotebljava se iol za i. fizi(.0.U13 b.. rnedjutinr. 1. ( { .. danas viSe nigdje ne upotrebljava./')"'/zl*k t. (1. ili u metrima vodenog stuba 1 b = ?50 nrm Hg . . Li fizici je jos uvijek u upouebi tzv. (1. u upotrebi su razlieite mjerne jediaice za gitisak. 2 (1.1.ti mm Hg I0 nr VS. (1. 10.ka atmosfera 1 atm .A D o-- . PoSto je 1 Nlm za tehni i Cku pra-ksu mala jedinica.ztalavanje temperatue u rzv. pored Farenhajtove. (t. 6) 1 at .. 3) = o TR=t F+460.i) . 5) cIl1 Pored toga.981b.76 mnt HB 1.

zbog sloZenog predstavljanja termodinamiCkih povr5ina (jedoaCina(1. (1. . hema rome.4 - gdje je M molekularna masa gasa. T* .ir Van der Valsova (Van d-u Waals) jednaCina stanja a (Pr-)(v -b)=RT. 8) i na taj naCin se broj parametara koji defini5u stanje sistema smanjuje za iedaa. Dijeljenj em zaP- remine sa masom dobije se specifidna zaPremina J vm v= --. v) = 0.o2e se izraziti u obliku: ilementarna kolieina toplote dovedena nekom sistemu trosi se na promjenu njegove toplotne unutralnje :::erqije' i na vrSenje vanjskog rada. odnosno masu. 2 _U J termodinamicr_r"_ryd ryiTom pritis. Nm3 nije mjera za zapremiou. obidno se mjesto prostornih krivih koriste njihove projekcije na : rcrdinatne ravni i to najCeS6e u P-r. jednadinom stanja definisana je neka povrSina u trodimenzionalnom prostoru. Cesto se kolidina matexije (masa) izraZava u kilomolovima: 1 krrol ima onoliko kilograma materije kolika joj je molekularna masa.11) :. za jedioicu mase 1 kg. P. v. Prvi zakon termodinamike ':-rro o odrZanju energije primijenjen na termodinamiCke prrocese naziva se prvi zakon termodinamike . Dakle. ' rored r:plotne unutralnje energije svaki sistem posjeduje i hemijsku unutrasnju energiju.. P.ak -rydJa1umiJer. stanje homogenog si5tenra moZe se definisati sa tri osnovna parametra T. Medjutim. b konstante. tj.. i neke druge.:dstavlja hiperboliCki paraboloid!).273 K) ima zapreminu 1m3. .Ja- sno je da ie pri svakom drugom pritisku ili ternperaturi ta koliCina gasa imati zapreminu razliditu od 1 m3.ti jednadinom F (T. nekog gasa. oego za koliCinu. (1.-. Vrijedi relaci- ja 3M I Nnr ke. Ta veza moze se tzrazi. koji su rnedju- sobno funkcionalno 1-ovezani.12) 2 rdje su R.. LI tehniCkoj termodinamici najde56e se koristi se tzv.013 b. 11 ) -:r. mkg :- (1. ravni. a. reomeuijski. To je ko' lieina gasa koja pri tzv. "rtrrrl]jrrlrjl U termodinamici se za jedinicu zapremiry koristi 1 rn3. Klapejronova (Cla- peyron) jednadina stanja Pv=RT.nuklearnu u- i. 9) 22.dsnju energiju. normalnim uslovima (PN = . . koja se na zrva termodinamiEka povrsina. (1"10) koja oaziva jednaCina stanja... U tehnickoj termodinamici desio se srede i pojam normalni metar kubni 1Nm3. Neprekidnoj promjeni stanja odgovara neka (prostorna) kiva na termo- :-namiCkoj povrSini. (7.

(t .qJ (1. ili aroma. Dakle.2t) 1 . (1. (7. dovodi li se spolja sistemu toplota. dV. 19) x x knrol K aaziva se srednja molarna specifiCna toplota.= J P. prema tome. on vrsi rad ili tu energiju akumulira pove6anjem irrzine kretanja svojih molekula. a rad koji se dovodi si- stemu negativnim.onstantninr paramerrom x jednaka je t '. Dakle. 4 dQ=du+ 6L.77 ) x lr 1 gdje je t 5'. pa. Pri tome treba znati sljede6e: koliCina toplote dovedena sistemu predstavlja vanjski faktor i ne zavi- si od parametara koji karakteriSu stanie sistema i proporcionalna je njegovoj masi i promjeni tempera- ture JQ=cmdT.13) Pri aemu je usvojeno da se toplota koja se dovodi sistemu smara pozitivnom. 1 6) 1 odnosno Itz o'72 =c I (r2 ./ 2 (- orz = c*dt' Jt (1. xmx odnosno dq= -da. i ukupoo dove- dena toplota zavisi od uslova pri kojima se sistemu dovodi (ili od sistema odvodi) toplota.74) gdje je f.rJ (rial Dodatak 3). u-'^' Pod pojmonr rad u rehnidkoj terrnodinarnici se najcesie podrazumijeva rad pri promjeni zapremine siste m a $L = P. (1. (1.dV. Srednja specifiCna toplota koja se odnosi na 1 kmol (1. odnosno iaaz d Q nije totalni diferencijal. ko- lidina toplote nije velieina sranja. 18) 1 srednja vrijednost specifidne toplote u inrervalu f rr. 1 l-t 21 (1 . . ilkupno dovedena toplota u procesu 1-2 s k. cdr l'z t x "l*1.=cdT. 15) x dT 'kgK sPecifidna toPlota. 11). Indeks x govori o tome da specifidna toplota.20) odnosno L.

nije veliCina stanja. Ovo je jedna od vrlo vaZnih posljedica Ptvog za- rqra rermodinamike.13) za prvi zakon termodinamike na osnovu (7. tada 1e L. takodje."tl = .v dP. koja govori da se vr5enjem niza ciklusa pomoiu nekog toplotnoS motora moZe . hema tome .. dP (1."tl . a izraz Pz V. odnosno od oblika funkcije P = f (V) i u P-v koordinatnom sistemu jedna.lepekidno dobijati rad. rada je L.24) gdje se veliCina I=U+P (r.20) moZe se pisati u obliku do = dU + P. :z )rvog zakona rermodinamike slijedi.2s) oaziva entalpija i kao funkcija velicina stanja ona je.28) teh J P 1 naziva se tehnidki koga je. 0 pa se Felna Prvorn zakonu termodi - :amike (l .(.27) \tedjutim. velilina stanja. risti samo jednom. ni rad. 29) 1 .ll. izraz dU totalni diferencijal.. (1.22) sva koliCina toplote pretvara u rad."h ) 0. Medjutim. 5 Jasnoje da rad zavisi od naCina pomjene stanja sistema. da je nenroguie ostvariti tzv. kao odraz rasporeda i brzine kretanja ele- mentarnih Cestica sistema. (1. 23) te rl ili u obliku Q=AI+ Lt"h t (t.tko sisrem vrSi neki zatvoren proces (ciklusL tada je A tl .k je velidini povrsine ogranicene tom kivom i v-osom. 28) a za komoresor ' lL. razlika dovedene toplote i odvedenog rada predstavlja (toplotnu) unutrasnju energiju sistema."t' (1. ako postoje gubici i ako se ti gubici iztaZavajt je za ek' slePenom iskoristenja 1 . a ako maSina troli rad. Za konacan poces od stanja 1 do stanja 2 prvi zakon termodinamike moZe se naPisati u obliku a = AU + L. za razliku od (apsolutnog. Ekspanzione ma3ine i kompresori rade s odredjenim masenlm protocima radnog fluida (m. dv = d (u + PV) .irr tont sludaj u ona se naziva kontpresor lkompresiona masina). koja je. velidine stanja pa je i. Ako neka masina daje tehniCki rad (ekspanziona rrta3lna). kao ni toplota. takodje. odnosno dQ = dl+d1."tl r\- tl ."1. tada spanzionu maSinu lJ = 1 L. (1.22) lzraz (1. moguc'e kontinualno dobijati. jednokratnog dL = P dV) rada koji se ko rad. PerPetuum mobile prve . kg/s) pa je u sludaju da nema gubitaka njihova snaga jednaka tehniekom radu N =ll. (r.

Ostvald /Ostwald./): Sistem koji vrSi zatvoren proces i pri tome raznrjenjuje toplotu samo s jednim toplotoim izvorom ne moze vrsiti pozitivan rad (tj. ta dva toplotna izvora nisu dovoljna za cio- bijanje rada. O pravcu u kome se odvijaju realni makoskopski procesi govori drugi zakon termodinamike. potrebno je izmedju toplotnih izvora ostvariti neki zatvoreni proces.2). toplote i rada. jednak je razlici apsolu- tne vrijednosti koliCine toplote koju radno tijelo primi od toplog izvora (TI) i koliCine toplote koju pre- tlB Irladnom izvoru (Hl) L: t.2. prema prvonr zakonu termodinamike (22). gtlrf i'z- . nemoguie je ostvariti perpetuum nrobile druge vrste .z Ternrieki stepen iskoristenj a toplomog rnotora definise se kao L -od 't|: (t i.t . 7.{./Clausius/) : Toplota ne moZe sama od sebe preii sa tijela niLe na tijelo vise temperatue.31) Qo -. 1. Top_lotni nrotor koji vrSi povratan kruZni proces (tzv.()-oJ (1. Dugi zakon termodinamike hvi zakon termodinamike govori samo o kvantitativnim odnosima koji vladaju izmedju promjene unu- trasnje energije. tj. II formulacija (prema Planku iPlanck.1. Karnoov. Qo Na osnovu drugog zakona terrrrodinanrike slijedi da je nernoguie napraviti toplotni rnotor koji bi irnao vec'i rermieki stepe. N4edjutim. r{1. sI. medju istih toplotnih izvora. Da bi se konsuuisao toplotni motor.n iskoristenja od toplotnog motora koji radi po povratnom ciklusu. da je nemogu6e realizovati motor koji bi proizvodio rad iz nicega. koji bi oeprekidno davao rad.3. Postoji viSe medjusobno ekvivalentnih formulacija drugog zakona termodinamike: I formulacija (prerra Klauzijusu . a\za to je potrebno joS jedno tijelo (radno tijelo)(sl. lz ove formulacije drugog zakona termodinamike slijedi da je za neprekidno dobijanje rada potrebnoi- mati najmanje dva tijela razliCitih temperatura. Rad proizveden toplotnim motorom. ako oba rade iz. 6 vrste. 30) d .

35) - pri Cemu se integracija vrsi p() nekont F)vralnonr procesu.'.35) zamjeojujuii u prirodi vladajuc'e nepovrame procese po- '. 7--r promjerne etrom x. i T2 (T1 ) Tr) naziva se Karnoov toplomi motor.rlint rre ()slJIe tlaga prL)(:(. . tore. 7 medju.Jstavlja rnatematski oblik drugog zakona terrnodlnanrike.33) dijedi da jr: dS totalni diferencijal.ieki stepe_q iskoristenja je T .ia S veliCina stanja.ednaka je . dovodi.ratninr procesima iznredju isrog poaetnog i krajnjeg stanja.3rl) ' Proces Jt] poVratail ako sc suprotan proces VraL<ania rr poletno stanje il)oze izvrsiti tako da nigdje u oi. Nj_"99y__lsr!f. 33) Velidin a ds do = T 11.lvalentna velieini povrSine izmedju krive T = (S) i S-ose u T-S ko - . promjena ent roPr.0. napisanog u oblikrr s.-dva toplotna izvol1 stalnih temperatura T. za koj e vrijedi r 1..) d Q = T. Na osnovu drugog zakona termodinamike takodje slijedi da je za proizvoljan povratni' ciklus d& JT =u. (1. l:r':rt)jqn2 enrr()pije raauna se nt osno\ u (1. Pr ema dogovo - :. lz izraza n.rdnt:srro () = .. '. n. 11. T 1 'L'. nazira se prorujena entropije.je . koji pre.r.' a ako se lopl ota odvodi (jer je u tom sluealu.9 Karnoov toplotni motor je neizvodljiv u praksi i sluZi samo kao uporedjenje za tehnidki izvodljive mo'. Iz (l.34).37) xi Ct-ltrr jr.Q( 0t. crdnosno da jc entropi. slur'aju rlr T AS "t tn 3..l' S .1-- t1. . LI sludaju procesa pri konstantnoj teriper+ | tun dobije se AS (1.34) odnosno integral te velieine \ /\ \ - tdo I J1 (1.sa. 36) I sliieJi da 1e kolicina toplote ekr. (1 .rrdinatnorr sistenru.lS.14).

o tnaksimalnl fad veliCina stanja Povratno uravnoteZavanje sistema s okolinom vr5i se u opstem sluCaju kornbinacijom adijabatskog pro - cesa (pri kome nema razmjene toplote s okolinom: d Q = 0) i izotermnog pocesa (pri kome je T= raCuna se iz relacije . 6 Veli_Cina En = T.43) I a 1 I naziva se anergija. =l--l -T (S--S)-V-(P.(1 . cije je stanje odredjeno parameuirna Pr. energiju koja se viSe ne moze koristiti za dobijanje rada. .?.'AS (1.Maksimaln@ v- ie se dobiti ako se to uravnoteZavanje obavi povramim putem i iznosi l. oK sv srs oK pod uslovom da se u svijetu ne dogadjaju pomjene izuzev posmatrane. plote pomnoZiti s koeficijentorn iskori5tenja Karn. r^. -promjenaentropijesistemaiokoline. maxLooIoIl0 I I Vidi se da je za fiksirane parametre okoline to.ffi"jenjegovimuIavnotezavanjemsokolinimd6bitirad. takodje.lQ Da bi se dobila eksergija (radna sposo ueba tu koliCinuto- .-P). 3e) ol( sv gdje jeT. velicinu stanja (za fiksirane Paratnetre okoline!) hrlsui . tj.. Ee=Q.4orea'a\7/a7 Ako sistem. koji bi radio izmedju tenlpe- rature T. i temperature okoline ToU. ! I I I .r?C= Q. naziva se porast neupoueblji- ve energije i predstavlja "obezvrijedjenu" energiju u toku procesa. n" stoji u ravnote2i s okolinom stanja P. +AS.p.(1 . a AS =AS. koji se ne moze pervoriti u rad.CT )= (1.rovoq toplotnog nrolora. I T I ok ts =Q. l Preostali dio toplote. tr. A<. temperatuaokoline. I ! l-=Ltehmax=l 1 -r o -T o /sI -s)o I predstavlja.

A 6' .44 C.I) ::l {l o [ :: t ]32 -i) 100 +32=212 F.5 I (.. Rjesenje: a) Prema r1.t. c)1800RuK. 32t d . 4r) . o9tr CF b) Na osnovu (1. (100 32) = 37. d) Na osnovu (1 .2i je o t .T -2i3 =3i3-!?3-100 C oK i. a na osno!u (1. . na osnovu (l. FC a na osoovu 11. d)373Ku o F.rr . o b)-40 CuR.1) ie I 9 o tat o5o + 32 = i(-4qt +32--40 F.. o C ' Interesantno je uoCiti da u ovont slucsju ()elzijusov i Farenhajtov termometar pokezuju istu nurleriCku o velicinu .ra) '. Ako po Farenhajtovoj skali razlika remperarura izno - si A t = 2lb oF.I) .r) wijedi 5 5 o t : -(t . 2(: t.lfl00 .-r t2'. Ro F c) Na osnovu (1. -l ar o__ 5 .3) T =t +41ju-_40. i) 119.3 a. lF . Tada je.o F Arog . oi)o F(: @ Prilikonr razrrih laboratorijskih mierenja cesto se nepouedno mjai razlika remperatura (n8 prim- jer ponrodu diferencijalnih rermoparova).-21s.4fi0 = 420 R. 32) -(t 9'2t: .. 321 =. -(l 5 o.3) je 55 T K9R9-T : . 1000 K. a kOlika u Kelvinima? RjeSenje: Neka je Ar. kolit(a je ta razlika u stepenima Celzijusa. ZADACI: tTlheracunati oo a)100 Fu C..t (.

.5 kg tereta pri okolnom (barometarskom) pitisku P.osz .B. 1.5470.=b.1 . prema slici..3 0. a u drugoj 90 % vakuurne.1013) 10 0.013 = 0.4m8-1 4'12'5'9'81 . Odrediti silu koja djeluje oa zLd. moZe se ohjesiti najvi- 5e m = 12. a na osnovu (2. o.t . o. gdje je.013b.013 .2mpregradjujedvijekomore..44 K. (19) RjeSenje: Da bi se na vjeSalicu nrogao objesiti dati teret.2 N.A. prema (1. h=0. gdje je a'2lc A= 4 Odatle je (apsolutni) pitisak u polulopti vjesalice p-<p lI-E-p . mora biti ispunjen uslov P A + m 8-<Pr.06. t2 = O.A B tt a2 :i5- 1t.06 m Pa je | = (1 .2) /o ATKlK =T T =t lC +273-t -273 =t lC -t 2K 2C 2C' AT--=At KO = 119. . Ako se zanemari debljina zidova vje5alice. fljelenjer Sila koja djeluje aa zid jednaka je o-{Pr -P2)4. iz - racunati podpritisak u vielalici. = 1b. @O plasticnu vjesalicu oblika polulopte precnika d = 50 mrn.2 = 0.'0.3mmivisineh=o.6) 760 '1 - P ?so 1.Ujednojvladabaro- metarski (atmosferski) pritisak od ?60 mm Hg. c [E]Rru"nzidsilineb=0. 2 A.1013 b.

05 P. a okolni (barometarski) pritisak j" Pg = 1.?649b.02 b.0049 -0.625 b. P= 1 . na osnovLr (1 . ntjerenje malih (razlika) pritisaka upotebljava se mikromanometar sematski prikazan na slici.375 b.eka su oznake kao na slici. Tada je.r. nagnutoj pod uglom od [3 = 30". 1 = 150 mm. 5N P-( (1 0.0049=1.2 - 180 P2 =P-| . Odrediti (apsolumi) pritisak u cjevovodu ako je duZina stuba tecnosti u cijevi manometra.=P + =1+0.0049b. PooPr b t'/ /j @u nekoj prostoriji u kojoj vlada nadpritisak od so mmylpostavljena je posuda u kojoi ie izmje- ren vakuum od 180 mmHg. Naii apsolutni pritisak u posudi. laaziti taj pritisak u mmHg. cija je specificna masa p = ZSO fgztn'. B 750 0. 15.6) 750 PI = 1 b. 2 m odnosno podpritisak P )-P_ . 1 B t0. . Baronletar van prostorije pokazuje 750 mmHg. (11. \ F s N (17 ) RjeSenje: .. Radna tecnost je alkohol. 114) .--750 =7.0.24 =0.375 = 0. @4.625) 10 = 0.

Taj pad pritiska mjeri se diferencijalninr U .sinB dobije se pritisak u cjevovodu 0. I .0258. rn".750 = 768 rnnr Hg. f.4) P = 1.+ s gdje je m .8I m odnosno. specifi- Cna masa vode 9 .15 sin 30 = 102580 _2.g . Fluid u cijevi prolazi kroz mjernu prigu5nicu 1 i kao rezultat pigusivanja pritisak iza prigusnuce je manji nego ispred nje. A P . A . kgz's. tu*9g. ?90 9. pokazivanje diferencijalnog manotnetra h = 22 mm Hg.specificna masa fluida.l mjerne prigusnice ako je k = 0.6) taj pritis.fia7eai tnaseni protok fluida. Maseoi protok fluida raduna se po formuli nr=kAv6(AP). 998 kg/n . 1OS . 1. k . pad pritiska na prigusnici. prema (1. o P. kglmo.rJ< se rr)oze izr aziti kao P=1.1.povrsina ulaznog otvora pri- gusnice. L14) .(akva se greSka Cini ako se zanentari teZina sruba vode nad Zivom u lijevom kraku diferencijal- nog manomerra l (Ll.konstantr.manometrom 2.025t1 b. N/rn". preC- nik ulaznog otvora prigusnice d = 10 mm.8. Odrediti maseni protok vode u k6zh izmjeren ponloir. Prema (1. @ Za mjereoje protoka tecnosti i gasova upotebljavaju se mjerne prigusnice (blendel kao na slici . /2 RjeSenje: Iz uslova ravnoteze sila na nivou teanosti u posudi mikrom anornetra D.02 .

0. zatvori se ventil V. m PA JE m x = 0. 6) AP= 9 s h- "zo -vosn=3 -. stvarni protok je za 3. odnosno.4) 5N A p = 0.@lo manji od protoka raCunatog na ovaj nadin. Posto se sistem napuni uljem pomodu ventila V i prese P. = ?40 mmHg odrediti: a) koji pritisak bi rebalo da pokazuje ispitivani rnanometar.786 10 = 0.2 -ry = o. Ako je popredni presjek klipa A = 0. 146. )akle. s odnosno m = 0.3600 = 527 +.02i74 .1 k8 i ako je ukupna masa tegova na platformi m. -2m Povrsina ulaznog otvora prigu5nice jednaka je o. dobije se 22 N Apt= Qeh= 750 =o. Uredjaj se sastoji baZdarenje manometna vrSi se pomo6u uredjaja prikazanog na od prese P. Konuofa i slici.9 kg i barometarski pritisak P.9 ' 750 lo. 70 = 2714 . /3 Rjesenje Pad pritiska na mjernoj priguSnici jednak je. to-4 {zzna .152 4ke . 3600 = 546'ls- h >a je uCinjena gre5ka x m 546 .152 .8.?86 10 m pa je maseni protok vode m . .Jr u ravnotezni poloZaj pomo6u prese P i vrsi se ocitavaoje na manometru M.. m s27 = o .o293ob=2930 .T -4 2 "44 = 0.Zatinseklip doYo. 0.id = o. cilindra s klipom K i prikljuEka L za postavljanje ispitivanog manometra M. rezervoara napunjenog uljem R s ventilom V.o27r4 b. n Ako se zanemari tezina stuba vode nad zivonr u lijevom kraku diferencijalnog manometra.5 cm2. na platformu klipa K postave se tegovi tacno odredjene mase T. 527 Am .?86.r+o 9. = 29. prema (1. d:'l| o. b) apsolutni pitisak u sistemu. a njegova masa zajedno s platformom m1 =0. o1. prema (1. s cdnosno mx = 0.8. o-/u.0.

+ P =58.. ako je za taj gas vrijednost konstanti : R = 1E9 l/kg K. /4 RjeSenje bi trebalo a) Manometar da pokazuje vrijednost IT] +m p= 21 29. F.!+=S9. b=o. (L 9) RjeSenje: Na osnovu relacije (1. = 28). M b) Apsolutni pritisak u sistemu jednak je P=P-.86 .5mSnalazisenekig4snapitiskuP=25bitemperaturit=l?oc.44f.1 5 N N.86 .8Sb."Jof e. .00og84rn3/k& ..9+0.3228 16.24il+61.r_ + 76. a = 190. Odrediti masu gasa u posudi korisredi a) Klapefionovu jednaCinu sranja. t0 .44 Nm azota (molekularne mase M.g N m4Ag2.8t = 58. .24#+6r.9) dobije se M m-m+1 ^2=76. IzraCunati ukupnu masu mjeSavine u kg.I I .24 Nm" kisika (molekularne nrase M.= 32) 1 i ti1 . Nl B 750 33 GEU nekoj mjelavini Sasova nalazi se 16.8ti b.-C)tlposudizapeminev=0.44-. b) Van der Valsovu jednadinu stanja. P = 58.8 = 100 kg.

n2 * + (189. 0. koja se za grije za 2\ t = 30 C. 25 . [I.8) u Van der Valsovu jednaCinu (1.8 kg.000984 . poslije mnoZenja sa m .12) dobije se 2 am (P+:)(.2 kJlkg K). Prl tome se rad koji proiz- vodi motor usljed trenja pretvara u toplotu. V 2 (PV +am)(V-mb)=mRTV. = 1500 kglh vode (specifidne toplote c* = 4.290 + 0.s3 = 0. /5 fl.10 0. 1go. abm 3 -aVm 223 +(RT+bP)Vm-PV =0.5.rro. . Eije je rjelenje m = 2S. v2 odnqsno. odakle je 5 PV 25./min. od koje 25dlo odlazi u okolinu.n .8) Klapejronova jednadina (1.290 b) Uvrltavajuii (1.g .52 .1051 0.5 RT 189. 105 .?ach/qd.11) moZe se napigati u obliku PV = mRT.ooogg4rnt . b) ako motc ima n = 1200 o.jeIenje: a) Na osnovu jednadine (1. 2s .zo voda .lil Za odredjivaoje snage motora koristi se ko[aica koja se hladi vodom. a to je algebarska jednaEina tredeg stepen& po rl. koliki je kodioni moment potrebno ostvariti na obimu koI- nlce.t *. odrediti: a) snagu isPitivanog motora. 0.g. 0. V '2m -b)=RT. Ako se pri tome *oo. a ostalo se predaje rashladnoj vodi.

17) slijedi da je koliCina toplote dovedena jednom kilogramu neke materije pi stalnom paramehu x prilikom promjene temperature od t. oc 1800 0.75 w w 0. x I '2 l' x 2x t 0 1 .1. ml 2a interval od 0 do t U tablicar4a (Dodat4 3. Izvesti iz- taz za srednjd specifiEnu toploiu u'intervalu o? t1 do t2 Ako Je srednja specifiCna toplota pi stalnoj zapremini nekog gaga u intervalu od 0 do SOOoC . ako mu je molekularna masa M = 29. /6 Rj e penj e: a) Posto se 7 9lo toplote renj a predaje rashladnoj vodi. I c I (t -t)=c t -c . ?0.16) i (1 . do )z ll 'h 9t2= Jtt "*ot="* | rtr-trl' (1) 11 S druge strane.?6 kJlkg K.14) 0. prema (1.: 30 pa je ko0ioni moment 30 N 30 . c dt=c l" I (t^-0)-c 1 (t 't2 J x x x I . sednje specifidne toplote date su oC. izraeunati ". l:oo = "u lO = 0r87 toplonr pri stalnoj zape rini tog gasa u intervalu od t. 103 \{= il= T[. (2) 0 0 0 Iz (1) i (2) slijedi t t t . ""^Ol]B^r*"rficnu . t t 0 1 1 odnosno.= = 800 C. ww pdakle se dobije snaga motora 1 ' 1 1500 N= m c At 0. ?5 3600 .1roo =559Nm' oC. na osnovu osobine integrala vrijedi t 0 t ^2 r'2 q-L2Jx =l I c dt =J c dt+ [ xvx I cdt.jedna-ka je b) Snaga motora 'lf. n N = MCrf = .1?) t to t I o=l I c dt. e u intervalu od 0 do 800 kllkg K. Kolikaje srednja molarna specifiCna toplota pri stalnoj zapemini tog gasa u datom intervalu temperatura. to je. Rje5enje: lz relaciia (1. prema (1.2 '1 0).?5N=mc At. = 300 -C do t.2 2 l.

300 cl= = 0. = = 1 m3 do krajnje zagemioe 4 mu. (L47 . ).2 (100 . siedrlie lpeclfiCne oittlie c.8 . b (gdje je V u m ).8? 800-0. llclenj e: [ota koju predaje aluminijum toSi se na zagrijavanje vode i kalorimeua i piema (1. 3 d)P = .roEetnog stanja: odredienog iluadleilma P.19) 800 800 cu Ilroo=v".24 C. 15) a ' 0.985=27. V. c) P. ).t) = mwcw (t .V + 10. U kalorimetdr mase mk = 0.19 . 20. se dobija sednja specificna toplota aluminijuma (mc 'ww +mc)ft-t) kk" l' c= e m (t^-t) a'2 C= (0.76.25 .t. 4186 + 0.6 a +.24 . t1 ) * .V=C (C = const. t1). (."".1?) vrijedi . = 8 b. Odrediti srednju specifiCnu toplotu aluminijuma.935 Iroo 800 - ' 300 $ednja molarpa specificna toplota pri stalnoj zapremini tog gaia jednaka je. N{on uspostavljanja ravnbtotn6g stanjll izmiere- na je temperatura vode u kalorimenu t = 79.25 kg i sednje specifidne toplote cU = I/kg'K. kqji je potpuno za- 5ti6en od gubitaka topiote i u kome se nalazi m* = 0. pelni (f..24) t" c= 8e. dot C I 2 tt t c I t2 t lr xro 2 x Iro t -c l' 1 t -t t 1 27 hema torne.f= c (C = const. ako je promjena stanja siBtema deflnisarna relacijom: t)P=C (C = const.k"k (t . = 4186 J/kB K na tempraturi ta = 1S C..k.2 .8 kg vote.0. kgK _r O&editi rad izvrSen u toku tr a od . /7 o odakle se dobije srednja speciiicna'tuploti utnterValu bd t. za dati gas je 800 | 0. ). b)P. 234\ (19.u |lroo =29.

10. -1 I (.1=8 1 .to5 Nm PA JE r=lr.= 3. 10 t.4 = 11. =3. 3l3tem pokorava a) KlapejronovoJ jednaCinl stsqia.deftnlryr FqnJcoe lrOle dobge re: v l2 f4 l4 at'vL =J p. 4z + 10. v 1 L=10 1-10V +10V) l.V l.1o5=e. 20 V + l0) dV.ro5I v4 d)L= :'PdV=105. do y2 nt odrovu fl. 105.1.r0 ln. t8 Rj e!enje: Na osnovu izraza (1. 4) lO-. V n2 4 lc b)L= J I v PdV= J I v dV=C.dv=c. 1 C. L= .f2sz 52 = 1'10 .21) i relaciie kojom Je. I N C=P =p =8. v ^4 4 C lt 3 c)L dV=-C [' v PdV= J 1 V 2 urr . b) Van der' Valsovoj jednaCtnli stanJr Rj eSenj e: al lz Klapalronove jednaCine 11.10 5 1 ? Pa je 5 5 l.8.V 2 2 52 = trv1 =8. (l0.2r) jednak: . 1 5 5 Q= PV=P v =$ 10.P. -t c.dv=Jr c.1 .11) dobije se p=!J v pa je rad prilikom pomjene stania Fi konstantnot tempcntrrl od v.ln4. 10 =2A . @ Izvesti izraz za rad koji izvrli nekl sistem plllkom FomraG rrrr pl koqrtrntnoJ remperaturi od speciflCne zapremine v. do specifillne zapeml$c v2t rko re tr.10 t.l' + 10.lnV l'I =C.c.l2o.10 l. I 1 Pa je 5 5 l= 8.1 =g. to5 l.

v (2 1 l. a drugi put po putu 1b2. = 5 b. )' 1 2 1 ml Stanje nekog gasa odredjeno tackom 1 je u P-v dijagramu.o. G8s vrsi pqces do stanja 2 jednom po putu 7a2. to je - aUla2= AU 1b2 .z = A'r".oo od pocemog i kajnjeg stanja).12) dobija se P=--RT a v-b -2 v pa je rad izvrsen prilikom pomjene sranja pri konstantnoj temperaturi odv do v. Odrediti da li se razlikuju koliCine toplote razmijenjene prilikom ta dva procesa. Qr.ina stanja (rj. /9 v v . . njena promjena ne zavisi od na0ins promjene stanja. 1z L2 =J Pau=J (-v-b j)dv = LRTIn(v. jednak. * trbr' tA jc uoutrasnja energija veli.^=J 12Pdv=J RT-dv=RTln I 2 tz'1'1"'1 vl .b)+ -J a'! I vv 11 v2 -b 1 1 12 =RTln v -b + a (. g.[ m3. a pomjena zapemine AV=Vr-Vr=6. Ptirisci u taCkama 1 i 2 su rl = 1 O. * Lrr2' Qr* = Aur. v 1 =Rttni L2v 1 b) Iz Van der Valsove jednaCine (1. r.?1) vv 12 12 RT a. prema (1. lL 1) l-cleoje.

= Qr".Lr^.1ilGas.50 kJ rada? (L 1) Rj eSenj e: Na osnovu prvog zakona termodinamike (1. ako se ii vrseniu. fl. . pti tome se gasu dovodi QlrZ = 80 kl toplote i od gasa odvodi Ll^Z = B0 U rada. 0.rrrr.. tOSJ. 20 Pa ie AQ = Qr". at a c- Zatim se taj gas vra6a u pocetno stanje duz puta definisanqkrivom 2b1. . ose q p-v koordinamom sistemu pa je Lr^2 = P2 av' L7b2= P1 av' odnosno AQ = Qr". = Q1"2 - 'r"r' odakle se dobije . Q1b2 = . Ae = 1. . Cije je stanje odredjeno tackom 1 u P-v dijagramu.r* . Takodje je (jer je unutraSnja energija veliEina stanja) A ur. 30 = 50 kJ. Na osoovu (1. = 80 .5=2. . ry rot.21) rad je ekvivalentan velidini povrsine izmedju linije promjene stanja i v. yelaz! u stanje 2 duz puta La2. AQ = 200 kJ.l0 Urada? ^ b) Koliko treba dovesti ili odvesti toplote u procesu 2b1 . a) Koliko toplote Eeba dovesti u nekom Frocesu 7c2 da bi se od gasa dobilo L.22\ dobije se AUr. .og'"p'ro""ra Eoli (dovodi gasu) L2b1 = .(Pz P1) a V. Qro.

vr= 0.lSlGas. Proces 1a2 je adijabatski (bez raznjene toPlote) i njegova jednatina je 5 3 P=Cv . On rnoze vrsiti dva procesa do stanja 2 s parametrirna P. Odrediti: a) rad prilikom procesa 1a2. O t-l.Eijajermasam=lkg.= 0. = I b.21) rad u toku procesa 1a2 jednak je c2 V o2 vv5 o2 | 7e2= vI PdV=m Jvll3 I I Pdv=m I Cv dv. v 1 _? tu. ili od njega odvedeno.kg. ..262 mr/kE. b) da li je prilikom procesa 1b2 vise toplo. Proces 1b2 pedstavljen je pravom linijom u P-v dijagamu i karakteriSe se tim da se u podet- ku procesa toplota dovodi gasu. odakle je -2b1= -AU t2 +L2br =-50-50=-100k]. 2 . gdjejeC=const.Arr. 22 3 3l lv 3 33-v I '^e2=...t m. . a poslije se od gasa odvodi. = Q2b. .te dovedeno gasu. L2b1.oalazlsepodklipomcilindraustanjulsparametrr1urr_-t-1. (L 1) ilesenje: )ia osnovu relacije (1. 2/ -7c2= n U72+Llc2 =50+10=60kJ O Orr.-mCv 2 I = -mC(v 2 'l ).1.

1).6 U Pa je Qrb. 22 3 L!^2=.22) ukupro razmijenjena toplota u toku Procesa 1b2 ied' naka je Qr.7 = . vr). '' Llr2 = 35'? u' b) Na osnovu prvog zakona termodinamike (1.l 33 . flJrl Kompresor sabija vazduh.(1. to se u procesu 1b2 vise toplote gasu dovodi nego sto se od gaga odvodi. Na osnovu (1.' ' 10'*:o'1 (O.6 = 12. . . 1 Lror='i (E + 1). polto je ero. = .35.0.7 kI. 1o-3 = 48.9 U. pi Cemu se entalpija vazduha pvela za 6 t = 1B0000 kJ'ft' a ra- shladnoj vodi se peda Q = 10000 Uft roplote. .262 .22\ AUrr= Q1"2 'Lr^Z = 0 . Znak minus dolazi otuda sto se za pokretanje kompresora trosi rad. 105 10.I 2e a Koostanta C moZe se odredlti iz relacije 5 I 1l=Q v 5 3 C=P11v Pa je 522 333 "rrr= f * Pr'r (nt -yZ ).0. to je iz Fvog zakona termodinamike. 19O0OO = . = 0). AI = 10000 .24) dobiie se Lt"h = Q . 35. nadi rnagu elek - uomotora koji polce6e komPresor. Zaaemarujudi gubitke i promjenu kineticke i potencijalne engrgije vazduha..2ff2 -) ='35700 J. (t 1) Rj eSenj e: Na osnorlu prvog zakona termodinamike napisanog u obltku (1.7 + 48. 180000 kIA. o.21) rad u toku procesa rb2 jednak ifvelcini Pousine rapeza 7234 1 L7b2= m-2 (P1 + P2) (v' .b2=A'rr*tror' polto je poces 1a2 adijabatshi (Qr". 35.

P 1 Iz datog zakona promjene stanja sistema dobije se \/-.5 3 a za V_ = 1. Za vrijerne vrsenja tog pocesa sis - tem odaje Q = .200 kJ toPlote.Ito.5 m3.5 m do zaPremine V.= 1 3=5b. 990) = 790 kJ.I05 . pema (1. promjena entalpije sistema jednaka je AI = . dakle.5 pe je tehnidki rad u toku tog Focesa I 5t c o .il.26) tehnidki rad jednak je P |teh = -l J ^2 V dP. 200 .5 m3 1 9 P.raooool I = 5okw.27) tt= lL I tehl|=Il3600 | . 5 5 9-3 Lteh=-9. . Odrediti promjenu entalpije sistema.I ' P-3' r za y = 4. RjeSenje: Iz prvog zakooa termodioamike (1.10 ln :-=-990000I. rn(P-3) l. L -teh' a na osnovu (1.29 dobije se AI =Q . 23 Soaga pogooskog motora kompresora jednaka je. .(. 4. 5-3 r. E-rO-ll Promjena stanja nekog sistema wsi se pema zakonu 93 P= -+3.9 Lteh =-10 I wr P-3 dP=-9.5 m 2 I P2 =-+3=9b 1. = 1.b.(gdjejeVum) V 3 od zapemin" Vl = 4.

rz= 240 oc. na osnovu (1.10 dv = 3.g. na osnovu (1. t + ffz ln (t + 8o)] KJ q12 = 538. vdp=0.1111.^= '12 [.Zg .5. Za vriieme powamog procesa pri konstanmom Fitisku P = 3.76)" raz- mijenjena kolidina toplote 2 240 q. I' . I e 1 orr=f. .z 5 . b) izvrleni rad. 10 u lO.24) A tr.pdt= Jro J. c) promjenu unuEasnje energije. . to je. (L 4) RjeSenje: a) Polto se proces od stanja 1 do stanja 2 vrSi pri konstantnom Fitisku. .tOr.-^=- tehl2 f \..ril (Stvarna) specificna roplota pri stalnom tritisku nekog termodinamskog sistema data je izrazom 62U p t+80' kgK ' oc. gdje je t temperatur" .5 . d) promjenu entalpije. = tz .za -'/r. . 1650 = .5 . v.28 "kI 1t2 =1650+ kg c) hema prvom zakonu termodinamlke (L. 1 = o.I 0.5 b sistem mijeoja staoie od v_= oc do' .22) promjena unutraSnje eoergije sistema jednaka je KI ArtZ= rrr' rr.5 .5 - b) Na osnovu (1.F. ='ro = Odrediti: a) koliCinu toplote razmijenjenu u toku procesa.26) P2 1.r= 538.1 P jer se poces 1-2 vrSi pri konstantnom Fitisku pa je dP = 0.21) izvrSeni rad jednak je v5 l-_= 2r- rl5 12J I Pdv= J 3.ltenrz' Bdje je. E d) Promjena entalpije dobije se takodje iz prvog zakooa termodinamike napisanog u pbliku (1.

r :-'flomih izvora TI.ZaS Dokazati da su Klauzijusova i Plankova formulacija drugog zekooa termodinamike medjusobno ekvivalentne. mogao ukljuditi povratan(Karnoov) toplotni motor M. primio koliCinu toplote Q. to bi znadilo da taj toplotni motor razmjenjuje toplotu sar. : -a bi se dokazalo obrnuto. tj.: a-l je u rad. dovoljno ie dokazati da je Klauziju- sov princip narusen ako je narulen Plankov princip.r.elo vise temperature TIr. na tijelo vise temperature TIr.a termodinamike. suprotno Plankovoj formulaciji drugog zakon. >4 r -laao rezultat tog Focesa bio bi da toplota Q sama od sebe prelazi sa tijela niZe temperature TI.2=e12 =538.5 kg F-. . i davao pozi- :ivan rad L. koji bi od tople rD-\ -:. * Q. koji je oa viSoj temperaturi od toplotnog izvo- :a TIr.''ora TI. a) Da bi se dokazalo da Plankov princip slijedi iz Klauzijusovog. Rj eSenj e: Da bi se dokazala medjusobna ekvivalencija Klauzijusove i Plankove formulacije drugog zakona termo- dinamike. koji bi primao toplotu Q samo od jednog toplomog izvora TI. . a to se protivi Plankovoj formulaciji drugog zakona terr. KJ Ai 1. tada bi se izme- i'. r-r --jusov pincip bi bio narusen ako bi kolidina toplote Q. tada bi se taj rad mogao (na primjer pomo6u trenja) pretloriti u toplotu proizvoljaog in- :enziteta (temperature) i predati toplotnom izvcru Tlr. treba dokazati a) da iz Klauzijusove formulacije slijedi Plankova i. tr ::. .no s toplotnim izvororn TI. Tz) T/ r. obrnuto b) da iz Plankove formulacije slijedi Klauzijusova. mogla sama od sebe preii na tijela niZe E:E-arure TI. a to se protivi Klauzijusovoj formulaciji drugog zakona termodinamike. da Klauzijusov princip slijedi iz Plankovog.nodinamike. i davao rad L = Qr. 25 Vrijedi dakle. Ako se Fetpostavi da je tg mogude. >lIr:=3.{ko se pretpostavi da je. i TI. mogu6e reali- zovati toplotni motor M. dovoljno je dokazati da _: nankov princip narusen ako je narusen Klauzijusov pincip.

j[.Bb. . povezana su u seriju izmedju toplog izvora TI temperature T.30) L=O-d -O-od dobije se koliCina toplote odvedena od toplotnog motora Qoa =Qd . i I . = 1200 K i hladnog izvora HI temPeratue T2 = 500 K.= o-d dobije se koliCina toplote dovedena roplotnom motoru ad = L -4320 = 12350 kJ. = O. je dva puta vedi nego kod toplomog motora Mr. tDva povratoalKarnoova) toplotna motora *r r r. 26 L\ t-1-rgl Toplotni moror koji poizvodi L = 4320 kI rada ima termiCki stepen iskorilrenja .31) L .Z. Odrediti koli0inu toplote dovedenu toplotnom motoru od toplog izvora i kolilinu toplote odve- denu od toplotnog motora hladnom lzvoru. F.Jt n a iz izraza za rad toplotnog motora (1. Termicki stepen ir kori3tenja toplotnog motora M. RjeSenje: Iz izraza za termidki stepen iskori5tenja toplotnog motora (1.1. L = 12350 .4310 = 8030 kI.

i MZ xlveztns su u seriju izmedju toplog izvora TI i hladnog izvora HI.32) T 1. _ . dva puta ve6i od termiCkog stepen:a iskori5tenja toplotnog motorA Mz lct =' 1o' to je.E). (L 4) RjeSenjel Neka jetemperatua na kojoj toplotni motor MI pedaie toplotu toplohom motoru M. Rje5enje ove kvadratne jednadine je T=650K. lema tome.1200 500=0. koju toplo- tni motor M.T-=2(7 T . 2V Ako je rad proizveden toplotnim motororr M. LZ = 40 U i T2 = 330 K.32) Tz 5oo 1--=1- lar. prema sliei.tesavajudi ovaj sistem od dvije linearne jedna6ine s dvije nepoznate dobije se koliEioa toplote koju =-otor M2 preda hladnom izvoru HI Qz = 33s ttl' il Dva povratna (Karnoova) toplotna motora M. Neka je Q. Q. na osnovu (1. -z izraza (1 .tor I\4. = 240 kl. 2 1 odalle je T2 + TrT . prerna (1. PoSto jo terrnidki stepen iskoriftenia oplqlnog motort M. 1850 K) nema smisla. T2 +12007-2. o l. l-7=0. )ugo rjeSenje (T = .23. preda hladnorn izvoru HI. a ta kolicina toplote neka fe Q. "Qi1-- Tlcz= ' rjnosno Q-Qr=100.2 T. lednaka T.30) i (1.Tr= 0.23. = 100 U. termidki stepen iskoriltenja ropl'otnog motora Mr.31 ) slijedi za toplotni mo. 2 L^=Q-Q^. iednak L. 6so =0. odredfti koliCinu toptote.

Qr' Na osnovu izraza (\. a - odakle je Q. = Q.31) o -o f . =i - 2 Q. prima toplotu.. = 1l c2' to je.801 dobije se za toplotni motor M2 Q')o =Q-L -a Pa je o2 = er(e-12). 2 O -240Q+240.. odrediti: a) termiCki stepen iskori5tenja roplotnih motora b) rad Lr. (L 4) Rtesenje: Posto je 1.40= n . 'l 6' c) kolicinu toplote e. 28 0 n Q/ 9t Ako oba toplotna morora imaju jednak termidki stepen iskoristenja. odnosno a2 -QrQ+erlr=0. na osnovu (1. d) temperaturu T na 'kojoj toplomi motor M. 2 e) temperaruru Tr.

Ako je specifiCna toplota radnog tijela c = 1 kl/kg K. a] -1 = 0. koji radi po povratnom ciklusu.c1_Q- L_ kJ.30) Q.lakle je temperatura T T 2 330 T=-=7-n 1 -0. = 100 kJ/kg toplote hiadnom izvo- ru konstantne temperatur" To = 293 K. L 1 '?cr = il'-1 odakle je rad toplotnog motora M. c) Kolicina toplote Q. n'( 'fi ". :l Na osnovu izraza (7.211 =419K.211 Topli izvor konadnog toplotnog kapaciteta podetne temperature T.2 kl.31. dobije se iz (1. = 893 K povrarno predaje toplotu toplotnom motoru i pri tome smanjuje svoju temperaturu od T. dobije se T 2 n =1- 'c2 T c. Takodje je za toplotni motor M. a't = -l -- T - tct T ' 1 alakle je 419 T= 1-a) tcI 1. Toplotni mo- tor. 29 Prema tome.2 .2 kJ. i temperature T ^. 'c2 e. kolika je krajnja temperarura toplog izvora? .31) dobije se teimiCki stepen iskoristenja toPlotnih motora rr t r.Zil c1 = Lc2= . Dugo rjesenje Q = 50.8 kJ je teoretski takodje moguie.O . 789.5 1 = .40 = 749. 1650 K. jednaka je Q = 18e.240 = 50. 40 = i.LZ= 189. kolicina toplote koju toplotni motor M. Tt.o a) Na osnovu (1.8250 K). . = 530 K.32. = Q . predaje povratno eo. ali uz tehniCki neosrvarljive uslove (uz . 1 0.8. do Tr. primjenjenog na toplotni motor M.l 0. preda toplomom motoru M.211 .2 b) Takodje je prema (1.

z1. 293 .e 1 o=893.14) dq.3?) i (1. to je pomjena enUopije svijeta As=As. !o je As. srs = Q Pa je A s =As -. s-). sv oK TI HI ili na osnovu (1. q lbdbd . Neki sistemvrli povratan poces koji moze biti predstavljen pravom linijom u T-s koordinamom sistemu. Rjelenje: Dati proces Fedslavlj€E je u T-s dijagramu na slici.+As. Koordinate poCeme tadke su T1 = 500 K. a koordinate kajnje tacke su T. radi po povraftrom ciklusu.. = ?00 K.85 U/K.cT 1.=0.= c dT od T q s'T dT T *T=0. poSto je. na osnovu (1..e =608K F. I - . Sl = 2. od o 1 To 2 + 'od ln = 0- -TT odakle - je krajnja temperaura toplog izvora 'od 100 -.38) T 't ^2 dq. 0. w sis oI( a polto toplotni motor (sistem.5 kJlK. Skicirati dati proces u T-s dijagramu i izraCunati koliCiou toplote razmijenjenu u toku procesa. t2 = .z =T. IednaCina prave 1-2 u T-s koordinatnom sistemu ima oblik T.As + As = Q.T 2l T-T 1 = s2l-s (s . 30 Rj eSenj e: Posto se radi o povrptnom Focesu. TTT 1o odoosno.

3f 700 . na osnovu (tr"37) . Ekspanzija i kompresija su izentroPne (Pri s = consr. (L 11) Rj e Senj e: : il prvom sludaju promjena entropije prilikom dovodjenja toPlote jednaka je.5 odnosno T=148. l. * . 1 2 . = 300 K. do istog rezultata moglo se do6i neposredno. 2.85 12 r e= I rds=-l _ .us " 2. U prvom sludaju toplota se dovodi pri konstantnoj temperaturi T.5r.2. b Irnaju6i u vidu ro da je kolicina toplote ekvivalentna velidini povrsine izmedju krive T = f (S) i S - ose u T-s dijagramu. pri Cemu je najviSa temPeratura takodje T1 = 2500K Srednja specificna toplota pri stalnom pritisku radnog tijela jednaka je cp = 1. 1 Q =. (S .5) = 810 kJ.8S Q = (148.500 T. (500 + ?00) (3.5S+129 PA JE.5+129)ds.85 . = 2500 K.85 .36). 3. a u drugom sluCaju pri konstantnom pritisku. .1 kllkg K..5 12e s)12 = 810 kJ. U oba sluCaja toplota se odvodi na konsranrnoj temperaturi T. (r. Za oba kruZna procesa odrediti odvedenu toplotu qod i termidki stepen iskoriStenja ciklusa"/r. ). 3. koliCina toplota razmijenjena u toku Procesa s 3. S1). na osnovu (1. ) (s2 . raCunaju6i povrSinu trapeza (Srafi- ranog na slici) 1 Q =. 50u = -77.5 (148. Kod dva kuZna procesa radnom tijelu se dovodi ga = 2 Ml/kg toplote.2.

:o =1'1'ln 6% =1'43fr. prema (1..1?) od = "P (T1 .43 = 3rg t + a termiCki stepen iskoriStenja 9od2 szg d T T 4 rl 6 T2 .L0 KJ As_=-:-=. 1.31.. odakle se dobije najniZa temperatura u toku dovodjenja toplote q3 'd 1 ..t0 b) U drugom sludaju je kolitina dovedene toplote.1 = 300 -odl= T.8 I T 2500 kgK 1 Takodje je (vidi sliku !) 300 .8 o -.rLrr= 300 . 9odl 240 'd 2. %)..n-" 2 p . pa je odvedena koliCina toplore (vidi sliku) Qod2 = ..nO 24o fr.::. prema (1. 0..2 As 0-8 = .-=0. - Termidki stepen iskorittenja jean/ak je. 32 o3 'd 2.1 P Promjena entropije u toku dovodjenja toplote jedoaka je prema (1..88) 25oo kJ As-=". 1. 10 To =T_1 --c =2500--=628K.

11 I 2 . = lro oa do t.2 (280 . a koliCina toplote koja se peda rashladnoj vodi jednaka je. 420 oo = 0.=. = 4. LX/ f1--rrl U reaktorskom kanalu atomskog reaktoraQ=420 kWtoPlote nastale usljed nuklearne reakcije peda- je se rashladnoj vodi (c.= 4.380oC. c = je wl = 2. na osnovu (1.50 kg leda pocetoe temperature.K = 0. = = 28ooc.2 1o 553 -643 = 0.37) o kw 442 AS TI ge 653 = .95 0.5oC ostavljeno je u okolinu konstantne temPeratu- re r = 15-C dok se temperarura vode nastale topljenjem leda nije izjednadina s temPeratu- ok rom-okolnog vazduha.2 kllkg K).4.03 kllkg K.sis*AS--+AS.ok=AS.95 =442kw. Odrediti koliki je pri tome Porast neuPotrebljive energije."rnp"r"r#"" tok = 20oC. 1 a na osnovu (1. Voda se pri tome zagriiava od t. Odrediti: a) promjenu entropije svijeta i . TI HI gdje je. w c (t ..187 kJ/kg K.05 .0?5 ok Porast neupotrebljive energije jednak je.11 l8-. o. s% od "uku- pne toplotergenerisane u gorivom elementu gubi se u okolinu .223= 67. na osnovu (1. t) 4. na osnovu (1.4kW.825 -F. = 333 kllt8. Qo _ 0. 442 kw ASHI = T 293 .1?) Q = mw cw (r2 . t1). AS =293 0... $ednje specifiEne toPlote vode i leda su c.38) T kw AS = m sisww c ln--==1.-. noksv m.l = . a toplota topljenja leda q.o5 . 190) s w'2 1 homjena entropije svijeta jednaka je ASsv= ASsis+LS. 33 Vidi se da je za jednaku temperaturu hladnog izvora i jednaku odvedenu kolicinu toPlote termidki ste pm iskoriltenja toplotnog motora losiji Sto je pomjena enuopije ve6a. 0-67'l 7. odakle se dobije koliCina rashladne vode koja Protite kroz reaktorski kanal m a 420 = 1. Temperatura llpki gorivog elementa je konstantna i jednaka t .39) E =T. Rj eSen j e: Ukupno generisana koliCina toplote uslied nuklearne reakcije jednaka je Q .

5s = TB.2. = 2. 213).12 -K 1 promjena entropije usljed zagrijavanja leda od temperature T1 do temperature topljenja leda To = 273 K. voda) na temperat*t toU Qot = *"1(To . pa je O . (11. *[ Promjena entropije okoline jednaka je.78't.. ln 268= 2. = A s. IS 19?4) Rjelenje : . 333 U = = Or 2T273 K o promjena entropije usljed topljenja leda i - . promjena entropije svijeta jedoaka je Arru = 19.2. sis723' gdje je.787 (288 .1? #.u. ok .5 = 3. 268) + 50. To). odnosno (1.37) o-ok --ot = _ T as ' ok Sdje le QoU koliCina toplote koju je okolina pedala sistemu (led .4. 288 U ln.Tr) + -t * *"* (Tok . Promjena entopije sistema jednaka'je A s.4. 20300 kr ASok 288 =-10.55 K o promjena entropije usljed zagrijavanja vode nastale topljenjem leda od temperarure T do temperatu - o re ToU.5 -K KonaCno. 333 + 50 . 'ou As3 =mcwnT=50. Qok = 50 .rr. QoU = 20300 kJ PA JC . na osnovu (1.273 = 10. sis +As.37).03.f / I L a) Promjena entopije svijeta jednaka ie zbiru promjena entropije sistema i okoline Assv=As. 34 b) porast neupouebljive energije nastale usljed tog procesa.61 . t. .03 (273 .38) T o 273 kr AS1 =mc.12 + 61 + 10.+As^ +As^. mo'1 ZJo 50 . pema (1 .?0. ln L =50.

prema (1 ..t2). temperature tl = 600 specifi6ne toplote Ki "r=O^rrrkl/kg ubEEena je u dobrs izolovanu posr. . 0.. voda) u tom procesu. 500 + 18 4. ln 288 As = 3"1 kJ -- "K Odrediti Q = 100 kJ toplote na temPeratui t1 = ?OOoC alto je temPeratrua okoline oeksergiju t =0C. ( L 1) RjeSenje: KoliEina toplote koju je predala kugla jednaka je koliEini toplote koju je pimila voda *1 (. bile onda eksergij3 te koliCine .787 11 22 o t =45. temPerptue t2 = 15-C i speci- ". ( L t) ij e Senj e: \i osnovu (1"42) eksergija date koliCine toplote na rempereturi T. 0. 4.39) E = T. noksv oC CeliCna kugla mase .813 . -2'"ln Iq "'2 c 318. ok Odrediti gubitak eksergije te toplote ako se ona preda toplom izvoru konstantne temPerature t2 = 500 oC.= e G Q1 .187 15 m mc +mc 10 .. ry)=12 973 N" Aio se ta toplota peda toplotnom izvoru konstantne temperature Tr.ln ry773 +"18. = kg.513.ldu sa m2 = 18 kg vode.. AS = 288 .38) TT g+m AS=mc ---1-1 ln -'.*) = (tm . 0.787 . prema (1.8 C m pa je promjena entopije sistema.= 1oo (1 . "1 ^z "2 odakle se dobije temperatura poslije uspostavljanja ravnoteznog sranja m c t +m c t 1 1 I . 3. jednaka je T E-.8 AS = 10. ficne toplote = 4"187 kJ/kg K.i)T1'.17 = 915 kI. Nakon izvjesnog vremena uspostavljeno je ravnoteZno stanje "2 oa temperaturi tm. = 100 (1 - fi) = 64.7 N -)T 2 :: je gubitak eksergije . 35 b) Porast neupotrebljive energije jednak je.dote T o 273 to'= Q(1 .. 4. Odrediti promjenu entropije sistema (kugla .t.513 + 18 .2 2 2 10.

i Fedstavlti povrslnom l-2-g-4. odrediti mtksi- malnu visinu na koiu se ponovo moZe PodiCi tal komad olova kcisteei tu toplotnu energiju. odnosno 1o-2'-b"-6'. NeupotrebffIvi dio te toplote (anergija) jedna-k je.37). na osnovu (1.6. fll-. . r 4 To* Razlika (gubitak) eksergije jednak je At=ter-ter= Eo2 . = 2OoC padne s visine h = 200 m. pema (1r39). Data koliElna toplote moZe se. odnosno 3'-4'-5'-6' pa je eksergija te koliCine toplote T T ok ok El=Q Enl=Q-O _dra . = t.ASz= il. ='12 . 4 -5 . te. Odatle je ASI= oo f.i I ol( Ako se sva epergija nakon pada petvorila u toplotu i ortala u kornadu olova. 2 i ekvivalentan je povrsini 3 . odnosno (1.Q U.Enl = Tok ( As2 -A sr) i ekvivalentna je trafiranoj povrlini 3-3' -6-60.43) T T ok ok E AS =ri-T'a2ok E = f =J ok1 AS =Q nl I 2-T .U tr - T T)o 1olr 1ry' OK 'ok ter=Q-En2=a-o :I =Q(1 T.l Komad olova rpecificrle toplote c = 130 l/kg K i temperarwe jednake temperaturi okolnog var duha t. 2 2 i ekvivalentna je povrsini 1-2-5-6. 36 A E = Eg1 .1 = ?.u. odnosno 7'-2'-g' -4' u T-s dijagramu (vidi sliku). izraziti u obliku t Q=rrASl=rrAt.

a (kao hladnog izvora l<onstantne fernperature) ukljuci poytat]n (Karnoov) toplotni rnotor.'oo = Bb.40 T l' 1. 200 .koji zbog konacnog r. T . maksirnalna visina na koju se komad olova moze ponovo podiii koristeii (povratnim pu- t€m) iskoristivu toplotnu trnergiju (ekselgljr..*=j.* 8'h 2lcI30 -.i< T .30 ln = 6. .c ln E n f Ah= mg m. koji ie.-=1.oplorrrog kapaciteta inra pronrienljivu ternperaturu) i okolnog vaz. inrati prornjenljiv termiCki stepeo iskoriStenja /formula T '11 ok ''(.1 oc.: kolidine toplote akumulirane u konradu olova nakon pada (Q = mgh) rnaksimalna kolidina rada 6e. prema (1.nr. nlax 9.. pLema (1.:'. 37 RjeSenje: KoliCina toplote kpia je poslije pada ostala u komadu qlov/ (nrase m) jednaka je njegovoj potencijal- noj energiji prije pada Q=mgh=mc(r2-11) pa je ternpe.39) l- 2 E = T AS = T m c In nokok T 1 ljslijed toga.38) iznosi T 2 As=mcln T I pa je gubitak raspolcZive energije (Porast neuponebljive euqrgije). odnosno komad fe se modi pdiii na rnaksinralnrr visinu ako se izlledju kornada olova (kao l'elcg izvora .g )i je fiaze\a visina T hrnax=h-Ah=h.5 nr. Promjena entropije sviieta usljed ovog procesa jednaka je promjeni entropije komada olova (jer okcli- na niti prima niti odaje toplotu) i ha osnovu (tr.. rr-'E promjenljive tenrperature tcplog izvora.20 + Lt'.31) T dL .r. I T cln .ratura komada ollova nakon pada t^ = r. 'I' ok :f l-i.8i 2t3 -adatak se mo2e rijeliti i na drugi naCin: . biie ryania od poCerne visine za --^r-12 Tok. --)dQ.ido =a-rokr dq r.J cr n)ax= a^ rr .1 I .-. ::.r.(. J. i -re nraksimalna koliCina rada (eksergija).293 3')S' 1 h .dobiti.r 2 rx) I ck -'.

5m.-T cln rlax g ok .AS=mgh. mcloa_).2 . .tTz h =h. na osnovu (f. a to je izaz identidao izrazu (x). 38 ili. maxl (mgh-T. T mc ln- ok okT 1 pa je makeimalna visina na koju se komad olova mpZe ponovo podidi LT h . iz kojeg se neposrecinim uvistavanjem zadanih podataka dobije | max =6.35) T 2 Lnrax=Q -T..

idi Dcdatak 3.llugog zakcna ternrodinamike izvode se iz.ve idealne gasove ima vrijednost Mk J.1) a za M kg idealnog gasa (gcije je 1.11).s) pedstavlja. Otuda i velika pa2nja koja sE u termodindmici posve6ujepro- uCavahju ideaJnih gasova. vodik.4ayer) relaciiir/ c =R.- :azi za porn.. 4) Cdnos specifienih toplcta pri stalnr:rn pririiku i pri .n gas ima odredjenu vriie..rrjenir enuopije ideainilr gasrlv:r. J9 2. takodje .c ('I . jednu kar akte.. naziva se gssna konsfanta i za svaki ideall.5) nrolru se speci[i(ne topiote ide.clncst. na osnovu (1.3) i (2. 6) "P= [-r' "u. ('2 .2) VeliCina R. pronrjerru :-. pti Eemu se iskljrlcuju temperature bliske apsolutnoJ nulii Ponasanje velikog brojd real - nih gasova pi visokinr temperaturrma i nlalim Fitisciinar qj. a ve- litina MR. tehniIki rad.T Au12v21 r./h{ajerova (X. koja se oaziva i jednaEina stanja idealnog gasa. gasa (r.€ R ('t. na osnol'u (1 .4 molekularna rhasa tog gasa) u obliku PV=lv{RT. nepisati u obliku PV=mRT (2.xoosno Ai = c (T . azot.1. Klapejronova jednaCina stanja (1"1i. (2. u 5tanju daleko od kondenzacije lveo- ma pregrijane pare) jako se SibliZava ponr5anju idealnih gasova..penrini izraziti preko R i ae R.) (2.alncj zaprerrini c C 7g=Jc _ _!_ (.SOVI I Pod pojmom idealui gas podrazumijeva se zirhi5ljeni gas koji se pokoiava Klapejrrihovoj jedna[ini sta nja (1!11). pir-.Jealoog gasa (1. ?t. (2. 19) C -C =lt{R. rad. prvog i t. Takvi SUi 0& primjer. (2.l 5a osncvu jednadine stanja i. prontjenu unrriraSnje energije.lte. kolieinu toplr. /r) Q\ i2p2t ' Si'c sljcder-ie relacijc odnose sr: na l kg idealrrog girsa . i zA .h-rrza grsa pri slalnom pritisku i pri stalncj osnovu z. vazduh.r stil<u rdr:alnop. njlo kakav proces iLieainog gasu vrijedi .s". !l: (2.trlpije. takoCje.sove vrijedi.T). J/kg K.8). -.ikrnol K oaziya se univerzalna gasna koristanta = 8315 J/krnol K. ki- sik. moze se zanl kg idealnog gasa.3) ccnosno.ienu stanja. plemeniti gasovi itd. Za idealrte ga.1 ) . IDEALNI Gr'.

(2.9\ t.t4) 172 = 0.t2) L4 =-r PT.77) '22 a TV 't 1 (2 . 1r (2. velirine sranja). (2..'22) '1 2 \\ . 15) 1t"h -rtPt-tr)=R(T1 -T2)' 12 T (2. '12P2 (2. . T1) = Airr.) stanie nekog idealnog gasa' ie. .20) 1teh 12= 0.1r) A.= c_ (To . Q.. to8 gasa' zavise sAmo od temperatrfe pomjena (Tz. 18) q. =c ln L +c ln-' -"tZvtrP't pomjene sranja idealnog Sasa vrijedi: za oeke speciiaine (poliuopske) a) ftomjena Pri v = const' PT^ 6r) (2. ln (bez obzira kakve su se pomiene T krajnja temPelatura u toku tog Procesa sro zaaci datuoutasnja eoergijai lAr}*l'.13) o'12 =c v (Tz-Tt)=Au1z.21\ --12 =c Pln -'Tr As c) Promiena Pri T = const' PV (1. 1 e) 112:z =P(v^-vr)-R(TZ-'r)' 12..' veticini s!anie) jednaka je 12.10) Arr... Tz @.="rro t. . . v. Pz.16) 2 As12v =c lnT' 1 b) Plomjena Pri P = const' TV p.Rln-' Po u2 (2.o I .2 ..

Bomrenr. rX roffi. -.t) (2.3'!) .t =(*.36) .23) tl .28) {i2 = o (aciirbetrka Fomiqra!.2 'rr (2.-.-) =( v I (2.) [1g:: ftsi (2. t '1 .. Na sl.(Prt.r.. .30) teh lg' (2. I lr.vidn4) epecificn0 toplots pi -pdiuopskoJ Fofntenir . PqtigoPi}te Fplr}iena (vidi Dodatak 6): Pv n T rr n v. 33) o'12n2 =c (T Tr)r 3die je n'tl ..l n-l 2L Pv 3 T'1 P .34) C = n =e .(P-vr'':'u.2e) 1 '12=l(1 (2.z'.26) d) . (2.T.25) '*uo u i lr3i b'ts= $=*h -+-=** +. = ffi tr.2 =(. kAit .121 l? =n1 Astz=eoln Y- il' (2. (2.f) .35) I'reh (2.32) t2 .l 2 (2. 1t Pr o't2 = Pv ln ? =f.) R.oat) e) Promjena pri '80 . P-lC G (2.f.T2) = Fi.tzrz)' (2. l' '.I iomjene stanie fdeafnoS S?11 lello ie koriclo . = TtRI (rl . (2.o'l - Ey.31) At12 = 0 (izenoopsltt:Promi€.ptp. er-t P T 'v ' '.o*ru. odnosno tr T-s diiagramu..'l .Fotitl U P-V.1 Pri bzrn fe rqk Pgjedinth polinopskih pioc-ilsa.1 t'z =tfr =. 2.plaze lz aajerlnilke taEke A.24'.v -{i!t n-t a1. (pi. ln (2. Go{lilr .' rr) = -.

2 . u opstem sluEaju. izohora. n =@ 6 . P = const. dobije se povrlina ekvivalentna maksimalnom radu u P-v i T-s dija- gramima (sl.. ho = const.\ 2'.41) pri demu se veliCine t. a2 3' . v = const. tr = 1 3. a velidina t'sopo formuli (2. 2. politropi.1 Vrijednosti maksimalnog rada i eksergije idealnog gasa raCunaju se po formulama (1.9). n = 0 2.3). odnosno(. adijabata. . politropa. Proces dobija nja maksimalnog rada i eksergije sastoji se. a povlade6i izobare do presjeka s P-osom iz taCaka 1 i 0 dobije se u P-v dijagra- mu povr5ina ekvivalentna eksergiji (sl.8). PvD = const.. izentropa. 1 < n<x 4.ro raCuna po fornruli (2.-) . Slika 2. T = const. od adijabate povucene iz tai. .O. izobara.ke 1 do pre sjeka s izotermom T_ (tacka 2) i izoterme 2 .40). izoterma. 2. a ako se joS iz tacke 1 povuEe izohora do presjeka o s izobarom iz talke 0 (ta6ka 3).f \ I I Ilt +-. o < Slika 2.. n = ?C 5..2)../ 6."/ 1.

radi praieii-ia procesa s mjeBavinarna idealnih gasova. *r1kom crtanja i-s dijagrama treba voditi raduna da je i = c T.ie.sllka 2.ini polozaj izobara i krainjih taCaka po. U i-s dijagramu eksergiji odgovara duZ koja se dobije tako da se u tadki 0 povude tangenta na izoba- :'.Sa'. pa tok i relati. r j':a nljesAvine jednaka je n \-- nr: m.5o 5/ .rriodi i tehnici obiCno se ne sreiLi dtsti qasovi. njihove rnjesavine (vazdLih. adijabatskog procesa 1-2 (2. pi cemu je (za idealan gas) cD = :a1sr.Sainit procesa u i-s dijagralnu oclgcfara '-:li{u i relarivnom poloZaju odgovarajuiih ieobara i krajnjih tadaka Procesa u T-s dijagratnu. oego. 50 I uI f-s .38) -i=t I i:'( je m. rrrasa i-te komponente m.I . potrehno utvr- l:: neke osobine mjesavine idealnih gasovar.t . ::-r:sak rrrje-savine odredjuje se na osrjovrr i)altcncvog zal<ont '1: torne se pretF)stavlia da gasovi r. mnogo ce56e.o. ).: nrjel.aBorijevanja itci. (2. Prilikom crtanja dijagrama takodje treba provjeriti poloZaj tadke I u odnosu nata- ciu 0 uporedjivanjem veli0ina u1 i .3 .lvini henrijski ne reagiraiu jedan s drugim .. Zato je.27)/. vodedi raCu' :a da je rr= Uo.r Po (pravac okoline. l3 lTformula polo2aj ra6ke 2 odredjuje se iz jednaCine.pro- a-ati . tg B = To) i da se iz tacke 1 povuEe a<iijabata do presjeka s Pravcem okoline d.'i:re.2.3).

(2. Zapemina mjeSavine jednaka je .II i R.parcijalni pitisak i-te komponente mjelavine (pritisak koji bi imala i-ta komponenta mje- Savine (pitisak koji bi . (2. I (2..47) i-. molekularna masa i gasna l<clnsranta i-te kompouente tnjeSavine. Ako str c i f-.1 Karaktrrisrilr a€.46) i-1 a nrolarr:a speeifitna toplota mjeSavine pi x = consr rl c:x \-' L. . .imala i-ta kompohenta mielavine kad bi se nalazild na temperaturi mjelavine i sama zauzimala ukupnu zapemlnu mjelavine). f-_J i i. t (2. (2..2.3e) i=1 gdie je P. r:rjeiavine odredjuje se na osnovu relacije (2.40) i-l gdje jeV.43) i=1 gdje su V P.5).42\ i=1 i gasna konstanta nrjelavine n Qt r..471 i' i=1 Ako su M. n != D v. BiRi' (2. Ukupan broj molova mielavine jednak je zbiru rnolova kornponenata nrjelavine n n = ]-.45) zaprenrinski i maseni ildio i-te kompcnenre mjelavine.parcijalna zapremina i-te komJrcnente mje3avine (zapentina koiu bi zauzifialt i-ta kom- ponenta nrjesavine kad bi se nalazila na pritis.n. rtxt C. i II f:J (2. toplota i molarna specifii:na toplora i-te komponente mjelEvine pri kon - xl xl x r const ilantnom parametru x.. specrtidn:. o.ularna nra- sa mjeSavine n It = f. bi6e nrolelr. tada je specifiEna toplota mlelavioe pli n c: x r-' Bi "*i' (. .44) iV Pn' nl I 8i=. rlvl.ku i tempera:uri mjeSavine). 44 n p= D P. (2. .

I spcifiCna masa. odnosno specifiEna zapemina i-te kompooente mje5avine.ln lr 1 -i 'kgK' I (2.48) I=I n S Z. T.53) e z:peminski protok mje5avine n Ts1 PV 3 y= ii m (2. fr alo je pilikom mije5anja ideatnih Sasova zaFemina nastale mje5avine jednaka zbiru zapremina koje su imale komponente mjessvlne pije mijelanja (2. r) r. (2. 1l . Ako se vrsi mije5anje sruja idealnih gasova. (2. ii L.49) l=I gdje su I i v. i Prilikom mijelanja idealnih ga$va (koji medjusobno hemijski ne reaguju) razliCitih pitisaka i tempe ratrua.K.50) tada je temperatura rnjeSavine n PV ).57) -1=l (rt. T (-Il D- v l.tC-r I=I I I= n P.54) PT s i=l i krt eanopije usljed mijelanja razli0itih gasova jednakih pritisaka i temperatura lacuna se po formu- a n o'=# f i=1 . 55) . a pitisak mjelavine n P. 9 r. .52) i=l e. e. Pri tome reba razlikovati dva sluCaja. Cesto je pouebno odrediti laajnje stanje mjelavine. (2.V. tada je temperatura mjelavine (2. 45 Specifidna masa I specifidna zaqemine mieIavine raEunaju se po formulama n 9= D r. .V. i b. gi ui.

2. to je s =s + As (2.2. s Budu€i da je mijesanje nepovratan proces.56) i -i I -s MlMl 62 o= -i i272L s . 2. tada tom pitisku (sl. mijeSaju dvije struje istih pritisaka.4). P -Conc/ sl. koja odgovara staniu mje5avine. 57) sr Pov pa 6e se stvaroo stanje mje3avine nalaziti na istoj entalpiji kao i radka M. ali pomjerena udesno za -st 6e se i tacka lvl nalaziti na A s. PrL tome tadka M. 46 Sranje mjesavine poslije povrarnog mijelanja dviju struia istog gasa razliEitih veliCina stanja nalazi na piavcu mijesanja u i-s dijagramu (s1. Ako se. na primjer.5).4 . jeli du2 12 u omjeru -i i2M2N1 s -s 6l J==- i -i s -s 2l2l (2.

.38) ilrv m=m-+m-=16+10=26k9.43) i. 288 1 i posto je pouosena i zvjesna kolieina PV 2 76.103 rll 1RT = 2.673-2.r -. kglkmol) u balon pa da sti teret digne sa zemlje bez djelovanja sile F. pitisak ie^opao na P.6o6kg kisika. 47 Z ADACI: @ubocizapremineV=20 lnalazisekisik(R=260 1/kgK)podpritiskomPr=l00binatem- oc. Masu balona zanemeriti.32=16k9 pa je masa mje5avine. 2 260 283 Prema tome. (L s) RjeSenje: Iz jednadine stanja (2. (ETF 19?1) Rjesenje: Masa kisika jednaka je *1 =o1M1 =0.1) dobije se masa kisika u podetnom stanju PV 1 100.2 =2. 105-320 . = 20 Postooje pouolena odredjena kolicina kisika. = l0 C.105.2 Odrediti: a) kolikom silom je ponebuo djelovati na balon pa da se teret mase m. digne sa zemlje.067 =o.-=MRZ_--= 11 SiRi = "iM m l=I i=l i i=1 M i -MRm t i=1 2 mi Tlr .45) i na osnovu definicije univerzalne gasne konstante MR pikazati relacljom a m ft= t MR rL_s. = 32 kglkmol) i m.lo* 'o 'o Gasna konstanta mjelavine moae se na osnovu (2. peraturi t. [-E]norprno elastican balon vezan za teret mase kmol kisika (M. = 10 peratura mjesavine jednaki su pritisku i tem bificna masa okolnog vazduha je 9-.20.673 kg 260 . potroseno je Am=.067 kg. = . (2. Odrediti koliko je potroseno kisika. b) koliko je potrebno ubaciti vodika (r. t2 ott Pnt. = 1.5. a temperailra na t. 10 lll 2RT = 2. = ?6b. prema (2.

17. I o. l.81. F -.g 9.10 Sad se iz ravnoteze sila koje djeluju aa balon m.-t 3T i' tr ivl l l. to rn =tll +ID_+m -Jn+IIl^. lig vodika. 18 16 10 8315 (-+-)=23.i{'sc \irtT r1l ur lii . /.1 1.142 N.. a gesne i<onstarrta mjesavine 3 m . '-m.r je rtt:va z.M L- i=l i odncsnc rr iazvijencnr obliku mIIrm .4 1. 1.+ nl' l. t\{ll s-a i R' . b) Ako se pcred kisika i ugljendioksida u balon u- baci rr.1 I P= 26 '32 44' -_. (m .ileniina balona rn' R' I T rr rrl .q.. Ll M It23 p. * ru..rn ok..23s. .{ -+-. masa nrjelavine u balonu bir-1e E. )" Ij P iii ' I\. g* *rB = V 9u I*t riroze izraaunati ve. Ni. D.2) 9.licina sile F kojom teba djelovati na balon pa da se teret digne sa zemlje F .4 oKok12 ['vr(tavajir(ri tc' u '-rslov ravn'rteZe sila koje Jjeluju na balon nr'.293 3 {= P 5 = l?r9 m ok 1. ..' g. I 2 3 u' Pot l. -..okMRi:i .)tr!.9. kg K - Zaprelnina balona mole se izaEunati iz jednaCine stanja P.nl = i. oir ) .otl 4fra.'t .R 1 2 3 6 = r-.. U$ur t= (26+ 10 . *T .1) mRT ok 26.

To nije bilo dovoljno da brod ispli- va na powlinu pa se podelo sa dovodjenjem vazduha (R. Cija je pividna te- Zina (usljed potiska vode) G = 10000 N. ETF 19?3) J Rjelenje: Potebna masa vazduha mU dobije se iz uslova ravnoteze sila koje djeluju na balon * G + (m1 ^r.2 8315. Balon je spusten u more i vezao za potopljeni brod.lm3 vazduha pa da brod ispliva na povrsinu? Temperatura gasova u balonu: o t=15 C Pritisak okolnog vazduha: ok =1b SpecifiEna masa vode: 3 = looo kglmg (MTD 1968. m-m M -) 2 m= MRT 3 9.r balon je dovedeno 4 Nrn" azota (Rl = 297 l/kg K).1) iznosi . fr=l Na morskom dnu h = 102 m ispod povrSine nalazi se potopljen manji brod. Za vadjenje broda upouijebljen je potpuno elastiCanba- lon zanemarljive mase. Kroz posebno cri - jevo r. gdje je V zapremina balona i na osnovu (2.105 *g = 1. Koliko je bilo potebno dovesti l. 7. = 287 l/kg K) u balon. t = I V g. ok M P 3 ok 16 (-+ 10 '32 26-10 44 m= 3 .293 2 1. dobije se tra2ena masa vodika m 2 + . 087 kg. Z9 RjesavajuCi ovu jednalinu po mg .

273 masa azota u balmu (izaEunata na o$rovu defintctje ttmS). 50 (mr+mr)RT != gdJe Je. na osnovu Q. 10 vazduha. -s @u zatvaenoj posudl zrpemlne V = o. (L 14) . 106 .71 __-_-3 NP = Nnr N 1.2 =iio -=i+- pidsak u balonu. a PV 'rur. Fow$nu ckvlvelcnmu odvcdanoJ toplod &ef. Ahoreod ogvezduhrodvcdeQtz. Uvrltavajudi to u jednaGinu ravnoteze dla (m +m)T mR +mR 11 22 G+(m.10 Ovoj meri vazduhe odgorrara mRT V== 22 N 7. pomJenu stanJa vezduha pedstavid u P-v I T-r d{rgrmlmr i odcdid pltiuk I tempc- ratuu vazduha u poodl pod{e odvodjcnie urplote.4)podFF dskom P1 = 5 b i nr temperatnri tl = 20oc.288 (1 - 5 ). m= = 7.cR = + R 22 oi-i m +m I m +m 2 = mL2+m i=l -1212 garra konstanta mjeSavlne azof.los krto- plote.t I . *^rrla=t# E. _ l.25 .2t7. olg.. = -- r'r^z (.2 102 ok 10. vazduha u h P=? + 10..?5 hg RT 1N 297 .a?= 1. 287 .9.81 11.219 5. 9.- rad u T-s dljagramu.baluru.46) 2 mR 1l +mR f. mL2+m dobtJe se pouebna masa vazduha 9Rr r tr8( -1)-c m= 2 (1 - 6.013 .43) I (2.o m: aelazi rc vezduh (R = 28? llkgK.3 kg 2 1000. . .5 *1 = = 6.

a povr[nu ekvivalenmu t.lZ) T 2 252. pomjeraj klipa i koucinu 0o.r) dobije !e mala vazduha u cilindru .zmli.. t1). napisati u obriku Q12 = t (t2 .4) poceme = temperature r..o = B." Procer pedstavlti u P'v i T's dljagramima i odrediti rad lirenja. plote razmijenjenu s okolinom. rc 1.20.rg) i (2. = 18 oc zagriiava l.tr) = m (t2 . "n * odavde je temperarura vazduha u posudi poslije odvodjenja toplote .smplkonstantnomFidskup=2bdot"*lpo"t*"rrl.o.1) 'ru _ _W s.? seuclllndruprecnikad=0.2 =. RT. Pritisak u posudi poslije odvodjenja toplote jednak je.'lo C.3b.ST kg.. 277 1 f'z-''-f uI= m3 vazduha (R = 287 l/kg K.t=4. Povrllnu ekvivelentnu lzvrlenorn radu trafirati u P-v dljrgemu. 5l Rj e!enj e: Masa vazduha u posudi moZe se izraEunati iz jednadine stanja (2.'.6. I Kolicina toplote odvedena od vazduha moze se oa osoovu (2.. 1os {}| #.ro5. na o$lovu (Z. RJe!eoJe: (L 14) Iz jednaline stania (2. tr= .1 *e12 = 2o -108.8 P =P =51.' njanoJ toplotl }aftrad u T-s dijagramu.

28? (200 .0.19) tr....1965 Koli6ina toplote razmijanjena s okolinom u toku to8 procesa jednaka je. . . *(tz tr)= 0. 52 PV5 '=#=#=o'4?eks' 1 Rad llrenja dobije se pomodu druge fcmule (2. e12 = .n .r(. r1)' zB1 .L0. gdje je A povrSina klipa. prema (2.1965 m 72 25000 = 0.04 m. ]A Q12 = o"n'n eoo _ 18) = 88300 J. = 25000 J" S &uge rtrare.sz't 44 -a 2 A = 0. 1.tr' =..h1) = P A Ah. =.6) Rle Qr.. pa je pomjeraj klipa Povrsina klipa a2rr o.4?9..tr) = m &-1 (r2 .A 5 2. taj rad jednak je pema pvoj formuU (2.13) i (2. . 18). Lr. = t(V2 . P. V1) = PA (h.f 9) L12 = .

28. 53 Potpuno elastiCan balon mase .b = 5 kg napunjen je sa 5 Nm mjeSavine gasova temperature t = 1?oC sliedeiitr karakteristika 1- irM C .'m3.2F.9) Ni 28.4 N 22.7 .9c kg K R - - Sper:ititna toplota pri stalnoj zapeurini rrrjelavine jedaaka je. kllkmol K ii VI 1 0.928 !J a Ilasa 5 Nr:r nrje5avine moze se rzralunati pomoitr (1.35ks. Za koje vrijeme 6e se balon odvojiti od zemlje ako se mielavina gasova u balonu gije gija - cemsnageN=1kWl 1PR 1974) R.eSenje: \'lolekularna rnasa mjelavine jednaka je.47) t (L. 32 = 28.4 iz usltx a ravnoieze sila k.6i15r0. na osnovu (2.rje djelujrr na balon (rrr I lrr.4 lJ ii i=1 pa je gasna konstanta mje5avine MR 8315 1 = M . ptema (.7 32 9n.4 =2.3 20 i2 2 0.3 . tii.M.r. I g' V. i/v I m: 22. 0.3) c =c +R=0.293=0.re.. 3 c) =7.g.Johije se zaprernina balona u trenutku odvajanja od zerrrljr: nl r lli h '2 V= o Jo ' a iz jctlr:aCina stanja 12.19) 2 C v1\-': 1 ).42) 2 \rf : 5.4 -:ai-5=d.2. na osnovu (2.l5 \/ kgK pa je specifiana tl)plota pri stalnom pritisku mjeSavine. iC =' .1 Pritisak i specifidna rnasa okolnog vazduita su Po --l b. = 0.11 dobije se ternperalura nrjeSavine Sasova u balonu u trenutku odvajanjaod z+r: tljc . 10 + 0.. 9o I . (o'3 ' 12 + o'? 1o'?)' r lv{ -M :_i i vi l=1 KJ c .

l cilindricnoj posudi.4 so2 rl 0. T t-t?. 290) = 1280 kJ.. a zetim otvori venril A.7 0. 1974) . tt. 0'928 (508 . a vrijeme potrebno da se balon odvoji od zemlje 'r--. prema slici. sljedeith k ar akteri stika Gas i r.18) Q12 = n.Q -= 1280 't.l l. Cl2 i S()2.293 ' 1. lrl M. .3 71 | . 54 PV P m+m _ 02 o b 1 105 6.mR' O JO 6. prema (2. (rr . 13000 kJ toplote.r).. 500oC i pritisak jednak oritiskuokolir:ei 'iok -P =1b.3 64 1.u. nalazi se n -t ktnol mjelavine COr.3 nrin..+ 44 1. odrediti do kojr: d:e visine ruci voda u posrrdu ako se taj proces odvija pri konstantnoj temperaturi.2 =508K o pa je porebna koliCina toplote za zagriiavania od ternperarure T. Ako se iz posude odvede Q -.3 N{jesavina gasova u posudi ima temperaruru t. CO.35.35. r=1ut h--1m (ET'| Ii)?0.1' . e12 = . Qr. do rempaature T2.35+5 '2 mR =. . .35 2 cl^2 2 0.. = 1280 s = 21.

4-l i. )t -l i=l i 0. 11). P f P '3 --6=6 _l_ V1-V2 Y Koliaina toplote odvedena iz posude (Fi konstantnoj zaPemini) iednaka je. moze pisati u obliku Q.24. .3 0.Cd 1..4 0.. . na osnovu 12.rr) . +f .1.n a. (r.302b.315 ( + . 55 Rj eSenj e: Promjena stanja mjesavine gasova u posudi sastoji se od hladjenja pi kotrstantnoi zaPrenlini 1-2 kompresije pi konstantnoj temPeraurL 2-3.. (2) teniperatura mjeSavine prije otvaranja ventila A T.A6 v a pritisak.6) v .35-1 -:---: 1.n lvl .3 C: 8. nC I 7. T1). (.11)) Q = QrZ 1 rn cv (T2 .) r r-r MR I.4'l) | (2. . 24.u (Tr . 2 7 T 773 1 Japerrrina mjelavine prije otvaranja rrentila A jednaka je prerna t2.3-1 kmol K -:' oe je iz.2) gdje je C rnolarna speclfidna toplota mjesavine i na osnovu (2.12) - T 2 233 l' P =0. (r) Ako se rnasa gasova u posudi izrazi preko broja molova m=nlv{. 13000 +773 233K.19. pretira (2. izraz (1) se na osnovu relacije (1 .

.2$[h .098 ' h 2 64. uZ = 2.(h2 .9 = 0. .hr)J odnosno 1 .lf I. 3& = 1.05 m.8t1 h. a zalitn se kcrmprinrira adrjabatski.(hz hr)] . 56 mRTr nMRTr 1 83tb ??g g V2=vl = = = 1 I Iil=64'3m' Za izoterntnu kompreslju 2-3 vrijedi (2.22) PV 32-V (3) . (4t Zapremina mjeSavine gasova u posudi poslije usisavanja vode jednaka je ue = .2'lf [t.r. + 47.5m) h+hr=21 .:ornpresije vazduh ekspandira iz* terlr)no do zaprenrine v4 = \2. (5) gdje je visina posude V 2 64-3 .4 .85 l. Poslije zavrsene l. hr=25. pri Iemu je rad kompesij" rra = . .?10 trl/kg.098 h^ V- ok2 '.rr.098h. P 23 Iz uslova ravnote2e sila koje djeluju na povrSinu vode u posudi I P3 + 10.3 0'302 .'Tt tLr Llvrltavajuii (4) i (5) u (3) dobije se P .u.2 2 =P ok dobije se pitisak u posudi poslije usisavanja vode PSok2- =P -0.314 h2 . 9. Rjesenja ove kvadratne jednadine su hr=6.4) pritiska Pt= 2 b i temperarure r1 = B?oC ekspandira pri konstantuonr pritisku do zapremin.'T .4m pa je traZena visina h.05m.h ) 2 2 0. [tn1 kg vazduha (R = 287 l/kg K.0. = 6.

m v j = o 'ts 1 P1 =. 310.T = 1873 K (izoterrnna ekspanzij a) to je na osnovu (2.2.4 ?{.17) v T21v =T . to je temPeratura u stanju 2. 18?3 = o-7g4 -*' 3P. 1) 23 t1u (1.2'l 4= u kg T4li-. pomjenu unutrasnje energije i entalpije.1) RT3 ---1 .70 _ _-5 kg - pa je specifidna zapremina u stanju 2 3 v. 2 -) a specificna zapremina iz jednacine stanja (2.85-884K. (Ll.29) R _T) ?t-1 2 3 -(T dobije se temPeratura na kraju adijabatske kompresije 1 (tC. 1 1. rad i toPlotu razmijenjenu u toku Procesa' b) proces predstaviti u p-v i T-s dijagramima i safirati Povrsine ekvivalentne ukupnom radu i ukupno razmijenjenoj koliCini toplote u toku Procesa . ETF 1971) Rjelenje: a)SpecifiCnazapreminaustanjuldobijeseizjednaCioeStaoja(2.22) ..7 . na o*rovu (2. 10 PoSto je 3 n1 u2 = 7. 2 1 lz tzraza za rad pri adijabatskoj kompresiii (2.4 .87 . 57 a) Odrediti parametre vazduha u krajnjim tackama pojedinih Procesa.1) *'a 28? . = 2'85 ul = 2'85'0'445 = l'2'7 * Polto je P2l-P '2b. Pritisak u stanju 3 moZe se izradunati iz druge rclacije (2'27) xl 1.1 b.310.2.-t 3 27.4-1 T 3 1 873 P3 = P2'(-)'I' 2t 884 27.1) _ T32=T '884 + tLrS? 18?3 K.

.. 1873. 7.4 . (v.K 310 884 1873 l8?3 Promjena unutralnje energije moZe se izradunati na (xnovu (2.r) = # . Ao.45 1. = 4.23) i (2..l" 0.vr) = 2.Los (L.4 . T1).r.I (1873 . kg tlkupno razmijenjena toplota u toku pocesa jednaka je Q=Q12*Q23*Q34.27 T.445) .7 4.R rr to n = 0. a na osnovu (. 3 0.23 v.f 8) i (2. b 22 27. na osnovu (2.287 . (rO .r).7 17. =.287. n o.r. .27 0. f.n .8) i (2. = 57? I.lg4 7...7\ i (.6) L . . 3101 = I -kg a pomjena entalpije na osnovu (2.287 ll22 kI -"14 =-1. .19) .2.rn= . 1o-3 =. na osnovu(2.o (. Au- ^ 0.28) .24) 7'2'l trn -.6) of..4-1 kg Ukupan rad u toku Focesa jednd< je 1=1 +1 +1 t2 23 34' gdje je.23 b.194 t4 = tg = 2t.34 P.n .n = ". m3/kg 0.tr) = .4 Prema tomer parametri vazduha u krajnJim tadkama Procesa su Stanje . na osnovu (2. 0.2. kJ tz E=i-= (884 310. ai . 14 1. ' l'4 n8?g . p'2 1' 2C-1 2 -T). gdje je.6) q-12=c (T -T)= **r.1(T4 .r* = 1ol3 kJ f3 kg Pa je 1=165-?10+1013 =468 [.21 .3lo) cr'287 = ls?o -Il . .

)e.'duirliia eltspanziia llnsr 1 i gasa 2 rldvija po adijabati do pritisk.r qas 1 elspandira politropski..rline 1..r . u5 knrol su paratttelri t. b) LrprLpnt-r dr-rlrivlrri ra4 ril<o sc .4) Paramela- 1"1 ja je-"pojenl s cilirrdrorn A.'' 5=r // p_L '/-'2 ) + VJ ur*v4 v 5/ * 5 'z-{.23) o'34 =134 =1013+.'kspanzije.rli. .=5'l'l+0+1013=1590 kg Jasno je da se ukupno razmijenjena koliCina toplote mogla (iakse) izraeunati i iz prvog zakona termcts dinaniike (1.f . P T 5 . '' 1.3ti). '' n o.468=1590 kg b) povrSina ekvivalentna ukupnom radu u toku procesa Prikazana je u P-v dijagramu na osnovu (1.:.r. 59 q2s = o' a na osnovu (2.21). kg Pa je kl q.t - 3 casa 1 (P. tr4ijesanje ga - r klipa K udcsir. Odrcrlit i: a) ekspsrrc6l polirropsl<e el<spunzije gasa 1 tako da tttt.!9? Jikg K. nalazi se 0. I t)" . a povrsina ekvivalentna ukupno razrnijenjenoj kolitini toplote prikazana je u'I'-s dijagranitt na osnovu (1.t u ttlollrenlll rnijelanja s gasom 2 pritisak i tcrtttptraitrra lrtttilt jc'drraki Pritisl(u i tetttpt-ratttri qasa !.22) ki o=Au '14 +1=t722... L2t) c..:j. a za- tim tlolazi do ntijeSanja gasa 1i gasa 2 i njihcrve zajednieke.

I m 2 212 = 0.2kg 2 pa su maseni udjeli komponenata mjeSavine nastale mjelanjem gasa Ii gasa 2 na osnovu (2.t t971) Rjelenje: a) za poliuopsku ekspanziju gasa 1 vrijedi (2. 0.27) n-1 TP.625 kg.10 4 n = 1.2 = 0.05..5 m==- 1 = 0. R 189 -=0.625 + 2.625 8l= m+ 0.2 .625 + 2. /.45) jed' naki 0. 60 ( ErF /971.1l odpkle se moze izaEunati eksponent politrope P ln2t.?9. R1N T 287. ln. 22 (-) = TP .37 PT 4 393 22 ln-_ln- 10 ln-PT . 82 m+ 1 0.22 .-=2.ln 503 11 - b) trlasa gasa 1 jednaka je PV NN1 013 105 .213 a masa gasa 2 MR 8315 mr=kMr=k.

na osnovu (2. 1 a na osnovu (2. 6/ Gagla konstanta mjeSavine jednaka je.(-) ok P l.28 189 I cu=0.35) tlR 11 (T =nt1 .2 .22 .34. 625 + l1 L .46) i (2. na osnovu (2.I 213 393.297 393 55.1 .(0. L +L pol ad' gdje je. I 1. ffi=esz kgK pa je eksponent adijabate.6'.?8 189 = 213 kgK i=l SpecifiCne zaPremine mjeSavine pri stalnom Pritisku i Pti stalnoj zapremini racunaju se na osnovu@.29't i (2.I . na osnovu (2r'5) c |f.) c- P I c= kgK ' P cv-M= D s.c i=1 297 +0. 8rR.271 R L --lnr +m)1 ml-rT-Tr 2'tt-1 2 adl22O ok' le _1 RT P -te =(. 291 + o.3. 0.rtJ[ 2 [t .43) 6 a I f./-t '4' 201 kJ 1.1 *". c 63? v Ukupno dobiveni rad sastoji se od poliuopskog rada gasa 1 i adijabatskog rada nrjesavine gasa 1i gasa 2 t.37 .'= 3 853 . 2 l.kJ.22 i_. 1. = 0.34 -.M . L ) pol 1. = ).POI 1 72 n-1 '1 0 625 .

n' at+ . sponent politrope nl) do pritiska Pr.32) -(-25)- n2 I'TL rT 33 PT 44 odakle je eksponent poliEope . 1'25 = .7 1 i (2.t' 62 Pa le L = 55.t -T). a zaim se hladi pri konstantnoi zfpemini do rtanja P. I 7 R 14 0. nakon Cega ekspandira politropr i (eksponent poliuope n2) do Firitke PO = I b. = 20-C.22 ) jednaka je A r.. a ukupno izvrleni rad le lrn = 125 kllkg. 1ra . 14 v 1' 1" odakle je 1.. ?€ = 1. .2 kl.4) stanja P1 = 8 b.4-7 'f -T + af-] 258. # S druge straner ukupna promjena unutrasnje energije moZe se iuaziti pomodu relrciie (2.2K. (ETF r9?2) RjeSenje: tTkupna promjena unutrasnje energije vazduha na osnovu prvog zakona termodinanrike O.6\ Au =c (T4 -T)=4rrtB-l . Odrediti izvrleni .rt . 1 kg vazduha = 281 l/kg K. t.2 + 207 = 2ff2... = 2 b.d .l = zOoC clopardln politropski(ele (f. Ukupno odvedeoa toplota t4 = 100 kJ/kg. 100 .291 -Au--=293r Z-a politropsku ekspanziju 3-4 vrijedi (2.rr.

1.? V Za izotermnu ekspanziju l-2 wiiedi (2.. ()drediti ternperaturu na kraju polirropsk(' ekspanzije. 34 n2 -I 3 4 t.l = 20oC ekspandira: a) izotermno Eoleii pri tonre .rzs-o-46=?9il-kg- I kg vazduha (R = 287 l/kE K. . P.r..Pr.4) Parametera Pl = l0 b. *= 1.pa je rad politropke ekspanzije 3-4 jednak.5 t. b) poliuops.14) 1 =0 23 pa je rad pri poliropskoj ekspanziji l-2 rt2 = I14-r 23-r 34.71293-258.46 T-. . ([l'F 1973) Rje\enjc: . rad koji se pri tome dobije i koliCinu top- lote razntijenjenu s t:kolipom.2t . 0. . na ornovu (2. 200 kJlkg ioptote.t.I l(g Ukupno izvrseni rad iednak je I +l + I 14=1L2 23 34' pri aemu je rad pi izohornoj promieni na osoovu (2.2i1 .lri do stanja v.zz .35) o-287 KI 1=(T R T.

1) RT3 7 287. . -13 n-1''1 1 33' 1 s 5 -3 113= 1.zgs ) D.1 Pvn 31 (-) Pv = dobije eksponent politrope P 3 ln .o. vtvu: T.10 kg 1 RT 3 2 287'793 m uz=T =--.455 =15CK.4-1 J T =J (. =tJ.-. exp = 0. to je na osnovu (2.28).) o pa je tempe.455 kg to se iz jednadine (2.93 10.084 '0. 10" .5 10.l .93 b.93'10 Posto je P32=P 0. P exD(. 0.91 = 0. razmijenjena kolicina toPlote o-13 =0.35) 1 1=-(Pv-Pv).4 -1 (10 . na osnovu (2.32) v n-1 0. 1 P ..: n-: v i In- v ._ kl 1 = 105 13 kg a posto je n = te . 084 l. .293 m v= . ) =2?3 (-) '0.ur -g' 2 0. 31 1 dobijeni rad.ratura na kraju poliuopske ekspanzije. b4 P 1 O 'r2=RT 1n 1 P 2 odakle se dobije pitisak na kaju ekspanzije o '12 200 10 (. na osnovu (2.93 b. = o'5 v 2= 0.32) za politropsku ekspanziju 1 -'.'155) 10 .. . 2 1'RT -)=1 Specifidna zapremina na poderku i na kraju izotermne ekspanzije dobiju se iz jednaCine stanja (2. 3 m v.0. .5 ' 0.

4) stanja Pl = 1b. Povrline ekvivalentne dobijenom radu i razmijeojenoj kolidini toplote predstaviti u P-v. (ETF 1967. odnosno u T-s dijagramu. b lrjilKoliCina m = 3.286 :-. 11 = zOoC pvo ekspa- ndira poliuopski do specifidne zapremioe u2= 3 v1.lP. a zatim adijabatski do stanja v.' Proces 1-2-3 predstaviti u P-v i T-s dijagramima i izradunati dobijeni rad i razmijenjenukoliCi- nu toplote. = 10 v.5kg = = 0.5kg kisika (R= 260 l/kgK. 2 2. 1-62 P = P i- 3'v.762 = 7.I 1 . = 10 .36 b. rig D m v.32) .1) T RT3 I 260 193 m v.j62 . 1968. = 10 vr. dobije se iz jedna6ine stanja (2.2ti6 2 a iz jednaCine politropske ekspanzije (2.'162=2. r=7 (L'r = s. 1970.21) Pv 3zte Pv 23 dobije se pritisak na poCetku ekspanzije v 1. MTD 19?3) Rjelenje: T T2 ae tr'o 6z= {s Specifidna zapremina v. oo = tr. IN u2=3 11 =3 0.4 3 a. 10 pa Je ? -. 0.62 kg Iz jednadine adijabatske ekspanzije t'2. oC = 1.

oa osnovu (2.4 + L. (2. . ln v 2.36 Pln 1 1 n= v = = . n -Gt ?t.5 .6) dobije se n -tt (T. 3o (5.52.286 2 Ukupno dobijeni rad jednak je L13=L72+L 23' gdje je. 5.l. 2.v^).I a oa osnovu (2. 1. 3.621 . n2 = 4050 kJ PA JE Lr. "_1 t.28) je .'o2 O-.n mR (r1 -Tz)=E-lf err= .762 ln.36 . = ?t .34).. Ukupno razmijenjena koliCina toplote jednaka je Qrr=Qrr*Qrr' Na osnovu (2..35) i (2. I 0. ar-. t2 = 1.52 .1 iTJ Tr).29) . 66 P o I t 1 =( -)2 dobije se eksponent politrope P 2 ln. nl L =m1 (Pv = ag-1 '22 -P.286 -| . -- a na osor)uu (2. (2.35) L72=ml 72= SrPu n-1 11 -Pv)- 22'- .33). = 5600 + 4050 =5650 kI.4-1 1600 = 11700 kJ. L12.Tr) rn R o -ee (TZ - QlZ =* "u . 1. 2 72 -1.

T = 6 T.11 specifiCna zapenrina na kraju ekspanzije R.2-1 P. j eSen je. t.0 = 1.4) parametar.) -270K. c) razmijenjenu kolidinu toplote. i R 3 260 . P1 = ? b.2) do Fitiska okoline P. o \.5b. 32'32- Za proces 7 .7. b) izvrSeni rad.2 (-)27 T-=T 7'P =373(.32) dobije se remperatua na kraju ekspanzije n-1 1.o'702 -. Proces 1-2-3 predstaviti u P-v i T-s dijagramima i safirati povrsine koje odgovaraju izvrsenom radu i razmijenjenoj kolicini toplote. 1620 (). 2 . (ETF 1971) R lz izraza za politopsku ekspanziju (2.. 840 m ir kg 5. PJ =5 Pz=5' 1-.T 3 2 260 170 rr 'z = p^ . fr-131 1 kg kisika (R = 260 J/kg K. 2 '. Od stanja 2 proces se nastavlja do stanja 3 po pravcu u P-v dijagramu. ' Pa le o I J =b Tr= 6 210 = 1620 C. = 1 b. 10 .2 .70 .l I a iz jednadine stanja (2. ?. o/ Pa je Qrr=11700+o=117ookJ.. = 100oc ekspandira politropski (n = 1.3 odrediti: a) promjenu unutrafrtje energije. Parameti stanja 3 su P = 5 P-.

2)od stanja 1 do stanja 2: P.5 v + b. je P u barima. (T.TL) Q12 = "n -1 -1 " dobije se remperatura at..34) (1'z .4) komprimira se politropski {n .v-) = 105 (0. kg b) Izvr(eni rad jednak je 1 -13=1-t2 +1-29' gdje je.Tr) .22) q'13: Au +1 =811300+1?5200 =98500 J l3 13 kg frJA N{asam = 9 kg nekog gasa (R .33) i (2. (ETF 1973) R.A. . J- 13= r1. na osoovu (2.= 1. s?B) = 8lt30o . kg' -(T ---(373-2i01 a na osnovu (1.21) (potrsina uapeza!) P2 +P 1+5 1 = 3 (v_ . = 510 + 136. 0. 136. gdje tako da IzraCunati rad dobijen u toku procesa 7-2-3. LI toku ove kompresije razmijeni se koliEina toplote ar. .-at R n -?0 (T2 . 68 a) Promjena unutraSnje enelgije moZe se izraCunati na osnovu (2.1 ffi -l ff-rn = 2eB K.1 n- . ltg Pa je I = 134OOO + 47200 = 175200 I 13 kg c) Llkupno razmijenjena kolidina toplote moze se izraCunad iz prvog zakona termodinanrike (7.2 .nja 2 do stanja 3 proces se odvija po pravcu Cija je jednadina P= 1.6) R Autg = ".r) = ?€ .jeSenje: lz iztaza za koliCinu toplote pri politropskoj kompesiji (2. u3 = 11. a& = 1. 23 . . 232322 r = 41200 f -.I ''1 1.35) I = R260J '12 -T)= 'z' = 134000- n .1 (Ts .4-l iUOr (tuzo - A u-. = 7 b. 257 l/kg K. OO st.840 . Tl = 510 K. zapremina jednaka poCetnoj. = .102). je kajnja " u *t/kg.Tt).7) i (2. rr=rz-er2 1 r?-1 r.5 kifkg...r 1.1 '-'.

0.fv* q726 SpecifiCna zapremina stanja 2 racuna se iz (2.510) = . .93 -r' Vrijedi 3 m v = v =2.10 a specificna zapremilra stanja 1 iz (2. = '' rz)' 0.1.'183rr*) =2. Ra(. (293 L.35) ilJ (" ' R tr.2.L.5 v. = '7 .2sl 12= 9 --. -2-7 J 510 m (-\ 2 vI = v2'T I --0.2350 kJ.1) R.126 b.93 31 kg Iz jednadine pravca 2-S P .9i3 + 6.l.'-23' gdje je oa osnovu (2. 1 .5 . 69 p.5 .726 b pa je pritisak u stanju 3 Pg = 1. .5'4* b = 1. izvrseo u toku procesa 1-2-3 jednak je L -13=L-t2 +[.183 = 6.32) T n-1 1.T 2 251 510 nr 3 v-=-=+=01183 '2P-5kg 2 7.'126 = 71. = o.. L-.2 .5 v + b 22 slijedi .1.

93 0. v2). 273 m. = 0.5 1 = 8.45 vr3i polinopsku pomjenu sa n = . 15Nm 3 40 1. = 6O kllkg i poveda zapemi- na za AV = 4.na + 1l (2.35 m3. 1o - Lzg= 9 .4 M.1..013 10 . i?z* PB) (vg .ljetavina dva gasa i kolidina M. 70 a na osnovu (1.8 kg pa je ukupna masa mjeSavine .4 2 0r4 kmol 32 1. ll at. b) krajnje parametre mjelavine.ttt. Pocetni pitisak mjetavine J" e. = . 32 = 12. = 0.4 . pri dernu se izwsi rad. (l:TF 19?2. = z 6.183) ' 10'= 22400 U PA JE Lr.21) (povr5ina trapeza!) 1 L2g =.2350 + 2?Ao0 = 20050 U' t-r-15'l \.93 kg RT 1N 208 .r. Proces pedsraviti P-v i T-s dijagramima i odrediti a) razmijenjenu koliCinu toplote i pomjenu unutraSnie energije. IS 1gT4) RjeSenje: N{ase konrpooenata rnjelavine su PV5 In= N N 1.

I 1.34) i (2. .43+1 kI qrz=iltn=@ 6o=339 -g ' odnosno -t2 = m ['t2 =2.4t2 \.93 + 12.279 =60?0=ltJ.- M i=1 i=1 -=MR I i=l i 0. 1 32 1. # i=1 . )=238.rfr. 339 = ?3?5 kJ' a pomjena unutasnje energije na osnovu prvog zakona termodinamike (1. E'. (2.22\ izw\eni rad jednak je (povrSina trapeza!) P +P t :_ | 2 a L22 -a)v.5) i (2.45 40 7. .= 8.45 -! a) Razmijenjena kolidina toplote dobije se na osnovu (2. ts.35) tt-n 1.4.588 I 40 \. t2 L2 b) Na osnovu (7.94 81 =.43.43) 2 8i R t BiRi= t r.73. ".| i=1 l=l I I=I I I 0.46) 2 RX 2 ffi= f'.."0.4 + 0.588 I R=8315(. . Q.i112*T0.22) Au =o'72-l =339-60=2?94.588 1. 0.45 . 1 ae = 7. VrJt =o'472' 82= l .81 = I .8 = 21r?3 kg 72 i maseni udjeli komponenata mie5avine m 1 8. MR M.73.412 1 0.4 .33)..r _i=1 i D i=1 2 2R 29.+ m. 1 al. a karakteristika mjelavlne na osnovu (2. uDi )o s-t t-M -l ae .0'472 = 0'588' Gasna konstanta mjeSavine dobtje se ne osnovu (2. 7/ m = m. - 12 72 kg odnosqo AU =mAu =27.

2 Temperatura na kaju politopske promjene dobije se iz jednaCine sranja (2.V. 2 R t2 -1 0. Lv = t . kajnjeg stanja 2. 4. = 0.r.273 3600 ' s N Iz izraza za promjenu unutra5nje energije (2.7) i (2.10.8. A ur.1 14 .2 . (ETF 1968.32) ze i = . V1 =. tv 2' lz (2.1) PV 2 2 5 4.73 . na osnovu (1.1 dobije se PV 1_ 1 _?_ ! P22 V 4 2' odakle je V2t'=2Y - odnosno 3 AY = V2..1 72 2.? m3.290 -Au .a. T1) = r€ L (r2. Odrediti: a) parametre krajnjeg stanja gasa. = 105 kJlkg. 7 11-= +T_= 105+293=488K. . 10 ?00 1 _-_ ke RT 290.? 2 mR 2l .u(rr.6) R Au12 = .013 . = 4.35 m pa ie zapemina na kraju poliuopske promjene Y^ = 2.35 = 8.l = V. Snaga koju rrosi kompresor i promjena ZOoCI do uoutrasnje energije gasa su: N = 50 kW.35 rn' Av = m 27.8) av 4.13 = u. T7t dobrje se temperatura na kraju kompresije ae. b) koliCinu toplote razmijenjenu u toku procesa kompresije. 72 gdje je.60 103 5 5 N '2 Av ^1 . 1971) Rj eSen j e: a) lr'tasa gasa dobije se na osnovu definicije NmB PV5 N N 1.2 kg . rr.4) od pocetnog stanja 1(Pf = b. - pa je pritisak na kraju politopske promjene 2. 238. . ae= 1.7 frlGlKlipni kompresor sabija polir-opski ?oo Nm3 nekog gasa (R = 290 J/kgK.

3 m F<. 438) n= 1.R(rl -T2) dobije se eksponent politropske kompresije -50 . (2. tC = 1.50 . r-1L= 20oC.2U moze napisati u obliku at- Ra{ .33) i (2. 2e3).2'l T- 2 n:r 438 ^^ w Pz=P1(f) =1 (r*) =6.290 (293 .1 1 L t l.61 (2.36) n N=m.'.€-i 1(T2-T1)' "- - o'72 = o.-. QtZ= -12. Osrali podaci dati su na sljede6oj sli-ci. :F. t-r--1il Na ulazu u vazduSnu maSinu vazduh E = 28? l/kgK.2s -!i2- 7.= nr r r i .1 ' '-l Proces ekspanzije u maSini odvija se bez tazmiene toplote s okolinom i bez trenja.4-l !-.. 0.7kW. aS.34) R n -?e Q1z=t . 7974) RjeSenje: Po5to je ekspanzija u masioi adijabatska. a Lzlazoi pritisak j" Po = 1 b. 73 lz izraza za snagu kompresora (7.32) pritisak na kraju ekspanzije o 1. 1 ri .27). O. 1 b) KoliCina toplote razmijenjena u toku kompresije dobije se Lz (2.?^! 1.4) ima Parametre P..27) i (2. (ETF 1967.2'l.t. Odrediti preCnik cilindra d. = 10 b.27 pa je na osnovu €.to se izraz za snagu maline (1'. Shaga Inasine N = 10 kW Broj okretaja n = 300 * mln Hod klipa h = 0.35) i (2.6b. ':n 1 (438 . odakle se dobije koliCina vazduha .25.29) na osnovu (2.0.

74 J m= 10 . Proces kompresora predstaviti u P-v dijagramu i Srafirati povrSinu ekvivalentnu uSredjenoj snazi.[. (r. 1 a zaprernina na kaju ekspanzije. 1 s 287 ' L'"4 2e3 [1- L (+10 ''n ] 1.3) AoO Nm3z/tr vazduha (R = 287 J/kgK. 0.' -- Temperatura na laaju ekspanzije jednaka je na osnovu (2.1) RT V =mv =In 287 3 2 t2 7 = 0.181 Dvostepeni kompresor sabija poliuopski (n = 1.0i4i ---1 ks n b crkl.h = 4.4 .4) od poCetnog stanja P. na osnovu q2.2 mm. P b 2 -= 1.0141 = 0. 1.0705 1. 24 odakle je prednik ciUndra d = \I m V 1r.rlepan . Radi u5tede u snazi pogonskog motora medju stupnjevinra kom.presora postavljen je hladnjak ta- ko da je izlazna temperarura iz drugog srepena kompresora 80oC. 10 Is = 0. 10 odnosno _ dz'E h.4-l _f.rlepn ( rrr /921) . = 1b. - d = 161 . ^ o.1 ' Kako je broj okretaja vratila.0705=0.2 A-1 t.0061 5 m .4 .2?) p .1615 m.4_ ae 1 T2= T. t1 = 20oC do Fitiska O4 = 6 b. = 3 b.3 r. Medjupritisak je P. 0061 'i[ . 0. odnosno broj ciklusa n=J0u o300o min 60 =j s to je kolidina vazduha po ciklusu m = -m = 0.l = 7s2 K.3 5 = 0. (O-) = 293 {.ae = 1. zatim izradunati kolika je ra usreda.

4 . fiY Ie* .36) . 301)J. 75 RjeSenje: P 4'' q DD 'J='2 4-/.r) . 34P6 4 3 Masa vazduha dobije se na osnovu definicije Nm PV5 1.3 I Na osnovu izraza (2.013. = T f-) 4 1 'P = 293F) '1 = 443K 1 i temperatura na izlazu iz medjuhladnjaka n-1 1.T3) J.rr. (2.281 pa je -= ulteda u snazi na osnovu (l .35) i (2.10.3_1 Po 2 3 1'3 Tz = rr (il) = 293 ( i-) = 377 K.-m + AN=N24'-N 34 n-1 Ir T. 3'.213 3600 s N -=0.I -6- P 3 1'3 J-= T (-)3 = 353(.(T4 . 1 remperatura koju bi imao vazduh oa izlazu iz drugog stepena kad ne bi bilo medjuhladnjaka n-1 1.800 1 m= N N -^^_ kq RT 287..3 .) =301 K.27). Au =s t<w.3-1 po -r'T 4t b T .32) dobije se temperatura oa izlazu iz prvog stepena n-1 1.17) .(353 . Au = o. .

275 . 1 'N'N 1.0..T2) ' 24000 n I 24(l(i0 .45) 1 258 81 =. 1l kgK i=1 lz izraza za snagu masine.11 b.kMr=k #=rs9=zse T.2) ' 364 (1 60 .273 h' maseni udjeli jednakl su. ?18 t.43 pa je gasna konstanta mjeSavine iz (2. a karikteristike komponenata mjesavine su: Gas.57=0. 17) 3600 n = 7. = (1. uz stePen iskori5tenja 1 = 0.1) ?18 = 28? d" pa su mase komponenata mjeSavine ..-r'G=0.35) n N= n?(..TI . dobije se snaga N = 24 kW.57 420 + 0.28) i (2.013.150 _ ^kg m2 - R-T 2N 287. Poliuopskim pro cesom u maSini. na osnovu (2.1 =.6) Rl = (d.43 .lTlr:l Ekspanziona masina usisava mjelavinu dva gasa stanja P1 .1) 1025 =420 I. .025 1. t1 = 160oC. koji se dobije na osnovu (1.41 .41 2 750 Nm"A O.r) "ul = (1.5?. i KoliCina cr.10".8.43) 2 n=t g.40 . R2 = ((Z .40 Odrediti pritisak do kojeg se vrli ekspanzija u malini.-=.rl**z) R(T1 -T2) n-t slijedi ekspon ent politropske ekspanzije N n= N- 1(rnl + nr2) R (T1 . -=194-24- 72 82=1-81=1-0. 287 = 346 l-.8 (258 + 794.R. (ETF 1972) RjeSenje: : Gasne konstante komponenata mjeSavine dobiju se iz (2.f) cu. lzlazta temPe- rarura mjesavine iznosi tZ = 71"C. .0. U/kg K tli 1 13 kmolltr !.

-1 . Gas se sise na P1 = 1b i t1 = SOoC i kompimira izoter- mno na pritisak punjenja boca P.-. T)+mR 1'. 2 1 '433 lr. ?t = 1.18).013 10b 38600 mv = 50000 -IE RT 287 . 2'. Kolika je snaga pogonskog motora kompresora? Kolika bi bila snaga kompresora bez predhlad - ojaka.rr.275 . gdjeje pv NN 1. Tln 2 . *ft.18) i (2.13 h vN Pa le o'28'l ' 7'4 kJ o. ta koliCina toplote iednaka je na osDovu (2.23) P o Q=Qrr*Q23=. (2./h sa po 11 kg nekog gasa (R = 496 t/kB K.325). 3 .71 b.32) n 7. 77 pa je pitisak do kojeg se vr5i ekspanzija. = 16 b. na osnovu(2.6) R ae v Q=mcvPv At=mr. Pri tome se vazduh zag u rijezaAt=10oC.-.fiU nekoj indusriji tehnolo5kog gasa kompresor sfuZi za prnjenje 100 boc-a.27 5 T n-1 290 1. d? = 7.4 _ 1 1o = 5o25oo h S druge strane.4)./h okolnog vazduha (Ru = 287 l/kg K. odnosno kolika je uSteda postignuta postavljanjem predhladnjakal 2 (P2= Pl ) VoZdUh ( f 7r /97J) RjeSenje: KoliCina roplote odvedena rashladnim vazduhom jednaka je. 7 2 P = P7'T' f-) = 11 (-) = 1. Radi ultede u snazi kompesora usisani gas u predhladnjaku i cilindar kompresora se hlade po- mo6u 38600 N.At. = 5oooo 1. na osnovu (2.6) i (2.

0.3 6'1%' *. N = 127. gZs Tz= = 303 K. Izmedju dva stepena kompresora nalazi se medjrr L hladnjak.11=1100 !Eh pa je temperatura gasa ia izlaz]u iz predhladnjaka Q+m* #T . 78 gdje je m=1oo.496 -ffi .23) do (2.25) dobije se snaga kompresora (sa predhladnjakom) P " ral = trr* .5 = 8.8 kW pa je uSteda u snazi AN = N. 1 . (2. odnosno 4= 8.823 ln #1. ln *l=lr*ry. 0. N = lmRr. 127. 3oB ln 3 *1.271.N = 13s.325 502500 + 1100 . Snaga kompesora bez pedhladnjaka jednaka je P Nr=lmRr.8 . Kolike su teoretske snage pojedinih stepeni kompesora ako se u oba stepena odvija isti politro- pski proces uz isti odnos krajnjih i poEernih pritisakal ( ETF 19?0) .325.325 I 1100. J^= 2ae'2 mR(p. 135.1 + ln 16' Na osnovu (7.5 kW. (. t1 lSoC do pritiska = nO b..0.)t = 1. .4e6. u kome se vazduh izobarno hladi na poCetnu temperaturu uz odvodjenj" Q2r= 39000 kllh toplore.0.496 '1. 1.t= @ Vr = 100 m3A vazduha (R = zll l/kg K.4) stanja Dvostepeni kompresor komprrimira Pl = 1 b.4e6 . = 135. +ln L. 3 N.8 kw.

P \ I . 1) PV 5 11 1 .32) n -'l -'ii- Tr) Pr) . 79 Rjelenje: 6-6 ---U - Maseni protok vazduha kroz kompesor dobije se iz jednaEine stanja (2. T2) dobije se temperatura vazduha na ulazu u medjuhladnjak o.Tr)= m * (Ts . 23 ae-1 89ooo 1'4-1 m R ae -288+ L23 0.. 7 .. . T'2 =T'3 . lz izraza za politropsku konrpesiju u prvorn stepenu (2. = P.18) Q= m "o(r.32 b.4 ' T2 . 10 100 m=-= =132 f RT I 283 288 Iz odnosa pritisaka u prvom i drugom stepenu kompresora PPP 2_ 4 _ 4 PPP 132 dobije se pritisak u medjutrladnjaku . = tf/n = f-o = 6. 608 K.28'l . a lz izraza za koliCinu toplote odvedene u medjuhladnjaku (2.

.36) N1 = IlLteh 12t n l=m n-l R. 80 dobije se eksponent polinope P2 P . = 778 t/kg K. = g U. 3. teoretske snage Prvog i drugog stepena kompresora su medjusobno jednake i iznose N.=m 2 t-7 -1 (l' -RT 1 "_1 ti.6. Kom presijom po poliuopi (n = 1.675 22 ln 6-32-ln 608 ln PT -1 288 --ln l1 pa je teoretska maga prvog stepena kompresora. LZ 1 kg. =eogf t) = 390 K.32) 1 n-1 TP 44 PnT 22 . 1 .= N.r.3 T Polto je T. gdje je uB = vr. U toku ova dva procesa vizduh (sisqem) razmjenjuje to- plotu s toplim i hladninr izvorom sralnih temperarura Tr. N. = 1.r.po izobari do stanja 3. 0. = gOoC. . =l i na osnovu (2.Tt)' a snaga drugog stepena kompesora N2 = lL l=m.Tz .ln.2) vazduhu se podigne pritisak oB p. . = 1600 *. IzraCunati promjenu entropije wiieta. 288).675-1-'-.2'7 Pn 1.82) n-1 7. N. n Rr t teh34t n-1 rs-T4)' odnosno T o 4 N2 =rn n-l RT3 (7- -).2 T2=T7(a29 . (ETF 1973) Rj eSenje: Za poliuopsku promjenu 7-2 vriiedi (2.i.32 1 1 n PT = 1.4) ima poeetne p:uametre p1 = 2 O.33=(r ) /-\ = tP'T' 11 to je T n 2n 'f)=m g(Tt Tr)=Nr. na osnovu (1. (1.27) i (2.28? (608 - 1. = 2g0 K.= N^ = 7.64 kW.vazduh. nocei dalje tefe.= + L 2 3600 #.

v 3 2' 923 = r.2="r.17) P 39 303 T3 = T1 = --. .7 I I . (T. .21) T.5 -. :c ln -sis13vT303 =0.08 --!J. 1363 K' -I Kolicina toplote razmijenjeoa pri poliuopskoj promjeni dobije se na osnovu (2.1 kJ 6:1.7-4 kr '12= 0.718 Q-= 7.4. 7-2 . .Trl = cu (T2 . 303) = . Asok 1 600 290 --kc K .37\ i (2.c (T -T). . . 39r:r) = 9?5 * Prornjena entropije sistema jedn4ka je.16) (posto je entropija veliCina stanja) T 3 As =A. TI T{I .33) i (2.?18tn 1!6q.2.A'r.5) o'23:c p (T3--T)= 2 tQ. 8/ Za "izoborsku promjanu" l-3 wijedi /2.1 (390 .62. T1).dnaka je na oyrovu (1.2 n Atr. 18) i(2. kg K Prornjena entropije okoline je. ln T ' 12 ili na osnovu (2. kg' a toplota razmijenjena Ei izobarnoj promjeni dobije se na osnovu(2. na osnovu ('2. e75 ii --0-39. 0.37) {zs or.718 (1363 . To A'rr. = "n ln T + c. Atok-A'rr*Atrr=' .34) a -CQ- el. 1 A ssis= 1.:-f.

Poslije toga gas se polinopski dovodi iz stanja 3 u stanje 1. (ErF tg7/.sku podi2u6i klip i teg. cilindar se grije elekticnim grijacem se Siri pri konstantoom triti.sis+As.? b. HrD /972) Rj eSenj e: a) 0=q . 1.ol( =1. Kad prvobitre. i U As = 0. a2 pa ie promiena entropije wiieta Assv=As. b) Izracunati promjenu entroplje wijeta ptlikom obavljania Foceta 1-2-3-1.685 sv kg K' l ril m oalazi se m = 0. dok gas ne dodje u neko stanje 3. klip naidje na graniCnik i zaustavi se (stanje 2I a toplota se i dalje dovodi. t1 = 20-C.33 kg nekog gasa (R'= sOo l/kE K. Ukupto dovedena toplota je Q1B = ?0 kJ.08-0.395. predajuii toplotuo kolnom vazduhu temperature t = 20 C. a) Proces 1-2-3-1 nacrtati u P-v dijagramu.

0. a Fema (2.ae-R 1 (T3 ..7 t7 =2.Qr.11) ie V . na osnovu (2. oK gdje je As. . = ZSe -= J 390 K 1 pa je.6) Qzg = *. ffi (T1 . T2) . 32T1T390 +=1.32) n-1 TPn 11 /. Da bi se izraCunala koliCina toplote razmijenjena u toku politropskog procesa 3-1 Qgr = * "n (T1 . T2 * (Qr.Qrr.n Q12 = -. TT p. = 390 + (70 .TB). Sad se. (g9o _ 2931 = 93..Qrr) .Jr.84b 22 pa je.=p^*=r. treba odrediti temperaturu Tg i eksponent polirope n.3 . T1). . 1-4 . sls = o.1 T.r.72). prema (2. = as +As =- oKTIHITT .6) Rte Qr2 =.sts+AS. Na osnovu (2.6 kI. 88 b) Promjena entropije svijeta jednaka je ASsv=AS. na osnovu (2. jer sistem vrli zaworen proces. r --(P t I T -33 odakle se dobije eksponent polirrope .L8) i (2.lf . frttr .rr) = * ". odakle ie temperatura TB ag_ I T3'._]l- o'" I. a o"r lot'l As.33'6 )' = 53? K' . 4 Tz= T7. moze izracunati pritisak p.13) i (2.

1-4 Q1s = o'* #.1.700 70 +.6 U . 1.4) i odrediti porast neupotrebljive energije (gubitak eksagije) usljed razmiene rcplote u ovom iz- mjenjivacu ako je temperatura okoline toU = 20oC i ako nema gubitaka toPlote u okolinu.7 -m- ln--ln- TP 53? 2. E4 P 3 ln 2'34 P lo I 1-? = .15 TPl1 293 .r5 .K KonaCno je U Assv =o+0.34 33 Pa je -1-15 .1445 K TrA U regenerativnom izmjenjlvacu toplote posnojenja gasne hrbine zagtliava se vazduh od tetnpe- rature t1 = 140 oC do temperature t = 27OoC isrom koli0inom izduvnih gasova koli lzlaze iz turbine ia temperaturom tg = s4ooc. (tr) Rjelenje: KoliCina toplote koju primi vazduh jednaka je kolicini toplote koju pedaju izduvni gasovi nrc (t -t)-=mc n -t) p'2 1 p'3 4' pa je temperatura izduvnilr gasova na tzlazu iz iztrtjenjivaca loplote t4 = .(t: rr) .1445=0.z Izduvne gasove srnatrati idealnim gaom koji ima osobine vazduha (R = 287 I/kB K.(270 .?1. -1.340 .n 5311.6kL odnosno -(299- ASok=!. \/ .l4()) '' 2looc' '3 . *= t.1 Q1g='?1. 293 =0.i445.

1 tlf g 618' = kgK' razmjene toplote s okollnom.2) vrsi ciklus koji se sastoji od adijabatske ekspanzije. to . a5 cntopiie sistema jednaka je. T.=Asvaz+As.21) .it{6uopije sistema moze se pikazati u T-s dijagramu.. a rad pri izobarnoj ekspanziji izoosi 1r. ft&o ie koliCina toplote koju pimi vazduh jednaka koliCini tciplote koju pedaju izduvni gasovi. os -sls- o-28? .3 N/kg.tpf osnovu (1. o je pomjena enuopije okoline - . Povrlina l2ab = Povrlina 34bc. tl = 600 oC. Neki gas (R = 18? l/kg K. sls l8 - = c ln PTrP-+c ln T'3 . na osnovu (2. = 61 . (ETF 19?4) . = 4 b. izo- termtl kompestje i izobarne ekspanzije.21) T T 2 4 . Eedstaviti ovaj ciklus u P-v i T-s dijagramima i odrediti: e) parametre (P. Na poCetku adijabatske ekspanzije gas ima paramet- re P.-= L. v) u karakteristiCuim taEkrr ciklusa.1.{i-i . ?r. 'b) termidki stepen iskoristenia toplotnoS motora koji bi radio po ovom ciklusu.4 tlr U3 483 t i-i25q kI 1.4 .

10 kg - . pritisak u taCki 2 dobije se iz jednadine adijabatske ekspanziie t-2 /formula (2.516 m '2 = Y P2 rr 46Y _ --5 = 2.0375.0J75-- I =P fu -v) 31 1'1 3' specifiCna zapemina u stanju 3 1 3 31 m ug=11.0222 _ T^=: 3R187 =516K.L0 pa ie iz iaaza za rad pri izobarnoj ekspanziji (2.1) RT 3 2 187.27)/ xL 1.0.= 1P5ks 1 44.a0-1 1. 1 T1 a specifiCna zapemina u taCki 2-takodje iz jednaEine stanja (2.70.f) dobije se specifiEna zapemina u stanju 1 RTI 187. 86 Rj eSenj e: 0-G P" 1= I dr'o 6=6 5-6 5l= €z a) Iz jednaEine stanja (2.1) Pv 33 5 M. -t' 1 Temperatua izoterme 2-3 dobije se iz jednadine stanja (2. p =0.2 T.2-1 P_=P (-) 2 2 =44(T) -'8?3 sr6 =2b.87S m 3 v.19) -=0.

399. =v. K I 44 0.Z4o. te = 7.18? . m3/kg T.23)/ P 44 qoa =l orrl= r. 516) -. a odvodi po izotermi /formula (2. Radno tijelo je vazduh (R = 28? l/.18) i (2. =1b o =20C =! 2 Razmjenjujudi toplotu s toplim izvorom (t. (ETF 1970.6) R?e o'd =o =c a€-1 (71 -T3)' 31 P(Tr-")= 0. . 'TI = 1900'C) i hladnim izvorom-okolinom 'HI = tok 1t = o = 20 Cl motor daje rad. b v.489 516 3 44 0.0375 873 2 2 0. na osnovu (1. parametri u kaakteristiCnim tackama ciklusa su: Tacka P.0222 516 b) U datom ciklusu toplota se dovodi po izobari pa ie.-MTD 1972) .4).31) Qod 301-4 1. 87 Prema tome.tt.g K.4 + od = l(g pa je termidki stepen iskori5tenja ciklusa.1 tt =i--=!-7q. . Izratrunati koliki je dobijeni rad po I kg radnog tijela i koliki je porast neuponebljive energije us- lied nepovratnosti. s16 ln .? d (r?ilNeki toplotni motor obavlja zatvdeni proces koji je u P-v dijagramu prikazan pravougaonikom 1-2-34. 1.r..4 kJ qo = -l7lT. 2 Q 301. ln f R = o. (873 . sss.l 1. na osnovu (2.

---'kg K Ra sf. J p ee-1 1.717 (586 . . 1 a iz jednaCini izohorne pomjene (2.4 t^^.5 = 1304 _. Qod = * Onrl = 840 + ZSa = rroa lqgn t pa je dobijeni rad.a) = r. 1 Na onovu (2. prema tome KI ia = tz * 923 = 421 .2=586K..99) -ok--sv =293.As kg' .004 (293 . .586) = .1?) slijedi vv 34 TB= T2 8?9.30) ki 1 = q.kg. -d .5 %. .Tt) = 0. 1758. a8 RjeSenje: lz iaaza za izobarnu kompresiju 1-2 . 2 = 1?b8 K. = 882.294 E Ukupno dovedena i odvedena kolicina toplote su.41=c-p. Tg) = 0.5 !. 18) t2 = GZ .72)/ dobije se P 2 T-=T- 27P 293. E (T -T)=1-OO4.4-l kgK' c = g= 281 ' 7. na osnovu (2.= 0 (zatvo(en proces!).13) i (2.3. ili na osnovu (1.-1 ' . q-od= 1304 . 1134 = 1?0 kg ' PromJena enuoplje svijeta jednaka je Assv= As sis+ Asok=As + As TI HI' jer je A s_.6) speciflEne toplote vazduha su R281r C =-=-=77'l v ?€-1 7. 21= TZ T= v 4 T4=T1 -=293.*O . T2) = 1. kI o.3?) sls qd %o 1Bo4 11s4 U wTTzl?sZ9S kgK TI HI pa je porast neupouebljive energije. Fema (1.I .2gg.2?=g00 U En =T. = "p AZS E .4. = .004 (1758 .5 + 882. na osnovu (f. t<otiCine toplote razmijenjene u toku pojedinih Focesa ciklusa. KI 9g4 = (T4 . "u KI (Tg ./formula (2.3=8?9K.?1? (8?9 : 293) = 427. ".

i = ------. maxllo Pol -(P 1 odakle je RT 1 P= (7 P.I o'' 0. P I I oo 0.24 o 7. 11 -ro= ae_1ln -nln .(s -s) 1 o o'1 o' i jednacine stanja (2.oC.287 233 P: 1 .0842 kgK 293 1 pa je eksergija kl e= . I I o ae.6 + 0.4) remperarure r. 0. (R = 28? l/kg K. r = 2.4-7 kg a na osnovu (2.lrimalni rad jednog kilograma vazduha.40) i (1.24 + 293 0.64+M.6 kJ s.-i (T.41) 1 -i -T. 35.6 b. (233 . = 1. 60.9) i (2.(s -s)-v'fP -P)- max=i 1 o o'l o 1 1 o" e=i -i -T.111-0.-.Tlu.-P)= . 1 44. .-T).8) i (2.96 +kg . ae.4-7 1n = . 1 'max -e)+RT I o 0. 1.treba . T-s.0. 233 Na osnovu (2.4 kJ i.6) ie R?t i. MTD 1972) Rj eSen j e: a) Na osnovu relacija (1. o o a) Izracunati maksimalni rad i eksergiju b) Maksimalni rad prikazati u P-v i T-s dijagramima.0842 -.287 7.6 kl/kg.4 233 0.&4 kg a maksimalni rad 1max= e+M. Rd '. P-).. 2931 .1 = 40 ve6i je od eksergije za 44. a eksergiju u P-v i i-s dijagramima.-s 1 o =--ln. 89 oC l-z.287 .1) dobije se RT 1 1 -e:-v-(P.6= -35.1 .6) je t. 1. 60. odnosno i-s dijagramima.6= 8. Parametri okoline su P = 1 b.287 .281 . (ETF 1971.

T-) = 0'6 (.oa oP5kso 1 .2?) ae 7. 90 RT3 o 287. P o /4 p)ravec o*ol'ne L . 1 7 o 29g '4-L P =P f 2 7'.4 T ag. . 10 0 odakle slijedi u1) uo i pomoiu (2.293 m = u.83 ) 1 odakle slijedi P^ > 201 P >P-.

kJlkmol K coz 1 0. c &= P 1'06 cp -R = 1. -.35.5 kgK - 3 C = f r. snaga bila nri.o = "0. nlmalna' (ETF 19?2. = consr. 0. m.06 (4?3 . ro) = 1. To (s1 .nilIzduvnj gasovi velikog stacionarnog Dizel (Diesel) motora imaju parameue p. -.4i.r.f'4.o . 42 + 0.41) N -. ta "izgubljena'. i=1 MR 8315 R= = M 30. odnosno na osnovu (f.34 = SZ.60 28 28 HO 2 3 0. 28 + 0.8 . 18 -.15 . t. + .3 b.+L P -il=I Pi kmolK' t.llpi M. -Rln. 28 + 0. 44 + 0. 32.ro = 1.8 . t. na osoovu (2.06 . C .1.60 . c) Odrediri temperaturu izduvnih gasova t1 Fi kojoj bi..60.. 293) = 190. 0. Karakteristike glavnih komponenata izduvnih gasova su Gas i r. = 0.az .25 . = = 2O0oC.gO. 9) P tt-ro=c. = o. a) Snaga reverzibilne ma5ine jednaka je eksergiji izduvnlh gasova. na osnovu(2.uo p M 30.6) 3 M = Il r. 1 ln T oo 473 1-3 t1 . i = 0.15 18 34 Stanje okoline je Po = 1 b.273 ln T kgK N = 190.572= 40. a) Koliku bi snagu imala reverzibilna malina koja bi koristila do maksimuma raspoloZivu energiju iz- duvnih gasova? b) Proces maSine prikazati u P-v dijagramur a veliClne ekvivalentne njenoj soazi prikazati u P-v i i-s dijagramima.1g) i (2.E.273 = 1. 19?4) RJeSenje: Parameui mjesavine porebni za'poracun su. = 1. (1.e = r. (2.rg 0.8 . to = 20oC.42).06 ln . so). .15 . uz p.4 U L .8) . + a na osnovu (2. 293 . C.25..E. kg K' -.5 .25 U 42 N 2 2 0. gdje je..

293 m oP5 0. 1'1 P P 1 IzjednaCavajuii ovaj izr az s nulom.. -r)-r (c ln ]-*ro ]r. 92 b) Na osnovu (2.-. diferenciranjem se dobije T dN1 o c -T c c (1 - dT_ o D -:T T).79 .fo . dobij e se T-=T.9) i (2.1) dobije se RT 3 | 273 473 m 0.f/ .P o prqvdc olo/tne .9) napiSe u obliku 'fP N.41 ) na osnovu (2. kg o 1 10 odakle slijedi v->v 10 . 99 -:- 1P5 t(g .3 10 RT a o 273 . lo a uvrStavajuii to u drugi izvod 2T dN o 2o2 . = T ./p . 1 1.' c) Ako se iaaz za snagu reverzibilne ma5ine (1. dT T 11 vidi se da ie snaga biti minimaloa za T.-cprooproto (r.

.273 m v : .l . -ln 298 .8 10 0 RT3 - o 281 .9) i (2. c0.i.5 (.51 p. Stanje okoline je P -. g#l RT p.15.60"C. max= . u..n +(p. 0.8 .4-t - i na osnovu Q.l1 i 12.41) I. = = .2726 ' 15.4 213 0. (IS 1974) Rjelenje: a) Maksimalna koliCina korisnog rada koja se mo2e dobiti od date koliCine vazduha jednaka je. 1 . a) Izracunati maksimalnu visinu na koju se moZe podi6i teret rnase m .ro .28 + 0.10 kg korisre6i ener- T.287 7. S druge strane raj rad iednak je L .f g ::10 9.1 0.h max 7.28) . 1.81 b) Na osnovu (2.P -P)l max=m[iLl o o 1 o 1 1 6J' gdje je.t( m.r (p.Z12o kgK 1-o 1. 293 .o v. giju datog sistema (gasay.261 in --I .8't i (2.lr2ilMasa^odrn = 0. na osnovu (2. = 0.I) dobije se RT3 7 287.-80. (0. 1.nr.-:-:(T -1 -T)o (273.8 b.2e3)=. R ln ae_ 1 T oo -. . ln .kr I o ag-1 1.8 kg Pa le LlIl ax 0.u. 74.4l ima parametre p.4 + 293..287'7.5 kg vazduha (R = 28? I/kgK. te= t.g .6) R t€ 1.r kl s s = -. b) U P-v i T-s dijagramu prikazati povrSinu ekvivalentnu toj energiji. 0.10" .34 kl. t = 20 oC.4 i -i .' .._gh odakle se dobije maksimalna visina na koju se rnoZe podici dati reret La .6) -- . nt v tt d4/ o P -1 _-5 kg o 10 - odakle je u1 ( 'o' . na os- novu (7.4-t kg' na osnovu (2.4-:. t. t. -i -T rs -s)-v r.34 .I b.765 1P5ko .l R a.rr = .--:.

26) =T as =T As. AL= 1. Po5to 'ie .€' = it .. na oslovu (1. P 1 e= To..ro .io . b) Razllku eksagija pije i poslije pigusivanja plkezati u P-v i i-s dijagramima. .41) Ae = e . =i. .10b ./J fr.?73 m t1 =..i6 l(8 1 2. o VriJedi. (PR 19?4) Rj eScnj e: a) Polto je plgulivanje idealnog gasa rdijabatski (nema razmjene toplote r okolinom) izotermnl po - ces.4) Parametara Pr_ = 2 b. = .o (ri .so) . Enosvosrso"o =J Rh + Razlika ekrergija pije i poslije pf. na osrovu (1. dekle f.30:l Neki idealni gas (R = 3OO l/kg K. to te na oclovu (2i26) dobile t .lti . a) Dokazad da je pcast neupotrebljive energije jednak gubitku pkstergije usljed pocesa prigu- sivaJlrr. to je porast neupouebljive energije usljed pigusivanja. = Ae.o)]. 300 ln 3 = 60600 J-.39) i (2. b) Iz jednrElne rtanja (2. n Zt date brojne podatlc je E = Ae = nlkg 293 ..o (s. t1 = SOOoC prigusuje sedo prtdrka okoline Po = 1 b Temperatura okoline je to = 29'6.1) doblje 3e RT31 300. Vr.-=.r(s' t1)=ToRln..ocesa priulivanja jednalag je.

4ne -/T . lrio J /kg I :ll8 J../kg K i pritisci 0..147 188. Cije su gasne konstante 297 Jz'kg K. r.51 ) dobije tenrperatura rljeSa\ ine .098 b i Ct. Rjesenje: a) Na osnovu jednaCine stanja za idealne gasove (2. 95 RT o 300 293 _ 0.. b) temperatuiu i pritisak mjeSavine a]<o se mjesro ovih gasova s razliCitirn brojenr atorna tu tnolekuli mijesaju tri dvoatornna gasa i to N2.294 j)U 4140 l .. 02 i CO.. i. I I I 1 Ile 1 0.iJ p. J/kg K 2P. 88 m o P 5 t(g o 1 10 odakle slijedi l2 o .l47 b respektivno. 0.t fr-Sil Ll posudi zaprernine V = 88 .196 b. (iti I It t 0. kl I" [r.l I I ff=o' /r = //'l /o o prarac oko."grrd" razdvajaju sljedede gasovrl I gas m. b 'ln R..392 :l(. '207I 1 .4r 2 3 CO 1 0. 31 2 Odrediti: a) ternperaturu i pritisak nakon uklanjanja pregrada.1) dobije se PV ii nrR (l ) ii 'r pa se iz (2.

. 8 T= 1. 1gg.30I b._ae ae1 --2 = ae- 3' to se na osnovu (7) iz (2. 0.66 . 2ouc.11). P = 0.1365 b.52) slijedi 3 T 141 0 P . 1 1. 147 1C) 3 1 297 +1. Odrediti zapreminu i temperaruru dnlge vazduSne struje. v ii IJ IJ -i=1 P . ii t_- ..10.1 1-31 .296 Im iiR i'1 T .4l4K. lrljeSavina na izlaat iz konrore inia zapreminu V.) T: i=1 0. 315'n'rt r r"lr. tr.Ri. a iz (2.50 0.10. 188.30 0.41 . Paranrerri prve struje vaz- duha na ulazu u komoru su V.30+u.098.10 50 + 0.t47 ..52) dobije se pritisak mjeSavine 3 pv 3 P--T l- ii T Ti =.31 . 1 T.) .392. 1410 K.294.v ii ..260+1. b) Posto za gasove s isrint brojem atoma u molekuli vrijedr -. r t-.I0.51 ) dobije 2 t t. 1 I . a iz (2.105.41 . i=l i.196.p"rrrrru r . 100 mr7tr.3rlU nekoj komori se mijesaju dvije suuje u^azduha pri istom pritisku.l 4L4 P= 88 (7 2079 + 1 4140 + 1. & _1 i=l i J= 3 D i=1 5 n 0. 2079 7 4L40 1. ) mR (1 I'i? + 1 !g[r : 1 29i3).1 1. 1 1.-.66 . IL = 300oC.g 1. l 3 PV i \.

+AS.-v V12+V i r_ l=l l...3 21. iz tih relacija slijedi 2 5. .53) i @. tl = 20-C). 97 Rjelenje: Za mijesanje gasnih struja vrijede relacije (2. 2 V=T Z-.0 CH 16 34. T =T T (2) l=I I 1 2 Uvrltavajudi (1) u (2) dobije se +V V1212 V V v = . PoSto je u ovom sluCaju *1 = t2 P1 = Pr.0 No 32 29.. = 1 b. (1) 2V VV..e).1 26. 1 293 573 T T 1 ar-ml U nekoj posudi nalaze se medjusobno razdvojeni pregradama sljedeii gasovi 8as kJlkmol K kllkmol K 0 29.-1. 1 * il). Odrediti ukupnu promjenu enuopije.. a poslije toga mjeSavina se prigu5uje do pritiska P. RjeSenje: Ukupna promjena enuopije jednaka je AS=AS. r-t = v1 * v2' (3) VVTT 1212 TT t2 odakle je 3 m VZ=V-V1=315-100=?15 h' a iz (2) slijedi 215 T= 2 V 315 100 = 239 K- V.4 Prije mije5anja sva tri gasa imaju iste pritiske i temperatur" {P1 10 b. podizanjem pregrada izvrsi se mijeSanje. 72 i T TT t2 l=I I 2 V V s-i (.1 20.

1-6 =. 32 + 0. Masa mjeSavine dobije se pomodu jednaCine stanja idealnih gasova (2.2 ld kmolK ' . 29.1) PV P1 V m =- 1 10:105 100 RTt =-MR 8315 = i1uu xsO .2.8 . g4. ln 1 1 ln :+ 0. . )' (0.-'0. 11 . ipi -r=l Cp = Bo.. gema (2. tc L" Molarne specifiCne toplote mjesavine pi stalnom pritisku i pri stalnoj zapemioi dobiju se pomodu re- lacije (2. 28 + 0.3 + 0. tiMi = 0.! + 0. W.44) V 150 'r=7=-T.5. 17 kI as --1 = gs2 K Promjena enuopije usljed pigu5ivanja dobije se pomodu relacije (2.I .2e3 pa je promjena entropije usljed mijeSaoja 8'31s -1 = 110( 4 s. 2'.8.irof . tn 1 ). promjena enropije usljed mijesanja AS^ . 98 gdje je At. Iz (2.3.C = 0.5.55) slijedi MRAl Atr=.2 . 29.9) TP As^2 = mcp'(h j ao.26.5. prema (2.-t.3.1 tn il.3.47) 3 Cp = f r.42) ![ = .. 26. promiana enuopije usljed pigu5ivanja. i=l i Volumni udjeli komponenata mjelavine jednaki su.2.=o'5' v I 230 = U-J- 2v100 = - = - V r = 320 = n-2- 3v100 -= - pa je molekularna masa mjeSaviae. M )-'.

5 \.8 kgK i karakteristika ae mjelavine.1) PV 5 11 98 . ii 47. = 30 -3. 0. T2 273 K.8 + 0.+ Cv =21.1 = Tr.51) za et = *Z 2 f PV ii T.19) C c = o 30.g kmolK pa je specifiCna toplota mjetavine pri sralnom pritisku. = \.l/kg . = 7. T. 99 J tr= t ticri =0.105 . 10 .--*- spojena s rezervoarom zapremine V. u kome je. i=1 .0. to je 1-38 _. i=1 98.iy kI p -M 26.05+1 47. Po5to je prilikom priguSivanja idealnih gasova .5) C o 30. --.'-' '*-.2 .3 20.0 + 0.:: parametata P.10 /_. K ttJJ4l u v-1 = 50 I oalazi se kisik (R = 260 posudi zapremine K. 293 PV 5 m = 22 r.11oO __2 1 1 70 )' ln As =tls." ' as -.705 30 2 PV = 275 K.47 . PraZnjenje se vr5i bez kisik = iazmjete toplote s okolinom.47 b.2 kg.4 kJ 2K pa je ukupna pomjeoa enuopije kJ As=952 +185.1 = _ O.. :..19(0_ .38.4. I 293 273 i=1 i Mase kisika u posudi i u rezervoaru jednake su. 26. - prema (2. prema (1. = 293_K. t0 30 62. 260 .5' 21.2 *=t=fr=1. tat<^oaie.2 = i.05 m=- 1 RT1 = 6. 2 RT2 260 . ae.4) parametara p- "--O --.1.l0) . RjeSenje: Temperatura mje5avine dobije se pomo6u relacije (2. Posudf je .. prema (2. 273 -= homjena entropije kisika u posudi i u rezervoaru moZe se izraCunati pomo6u relacije (2.44 k$. Odrediti promjenu entropije.4=ltgt.

Pa je as-1 = 6. odnosro u rezervoaru.260-275 Pz=@=a. . U.10-5 = ll.05+ 30 m2 RT .f. '.4.48b parcijalni pritisci dijelova kisika koji su se pije mije5anja rialazili u posudi.2 = d2. _ 62t2.Ei'T' o'05 + r.4 .2 ryrn As^ 1.urt f. ln 0.260. = 10.10r']? -. "e-t 22 -- gdje su m1 RT 6.- ' Ukupna pomjena eutopije usljed mjeSanja jednaka je As = AS. ---5 -1 r--Trv-vrruuu.53 + 1.15-'ro -5 =1. Vt2+V 0.]#1.05 A5 kI 1= 1o. /oo R P' j+aoln vt +v as1 =m1 ?1-7 dn t. ont + aeh ).4 -1 4* ' kI As2= 1. 'r.an P 114-1rm rygg -1. + AS.47 r'4 ln 3o .215 . P' V +V R2L2 Arr= *.

VeliCine stanja na liniji napona Wvezale su tzv.. temperatura zasi6enja koja odgovara pritisku P_.50 ffi ru oc Promjene stanja pare obidno se pedstavljaju u P-v. 3.273 -2A .1) z gdjeje T. tj. donjom i gornjom graniCnom linijom jasno razgrauiCele oblasti kondenzata.Isparavanje se za svaki pitisak (tritisak zasi6enja) vrsi na za taj gas (paru) PotPuno odredjenoj temperaturi (temperatura zasidenja). s'). pare amonijaka i freona itd.ru 40 . 3. specijalno vodene pare.1).i' = T (s" . samo u drugim oblastima pritisaka i temperatura. /o/ 3. Zbrlg velike primjene para u tehnici. ga- sovi kod kojih pilikom izotermne kompresije dolrzi do kondeazacije. Kolidina toplote potrebna za isparavanje 1 kg kondenzata nekog gasa na nekom pririsku P naziva se toplota isparavanja i ra0una po formuli r = i" . $Lkazuje se tzv. gdje su rzv. njihovom FouEavanju u tehniCkoj termodinamici se pored idealnih Sasova posveduje najve6a paZtia. I lauzijus-Klapejronovom(Oausius-Clapeyron) jedna- Einom dP _I i"-i'_l r (3. od temperature zasi6enia T. voda). mada se i druge pare (Zivina Para. Zagiiavaoiem pi stalnom pritisku kondenzata (tecnosti) nekog gasa (pere) on na odredjenoj tempera- turi podinje da isparava. PARE Parama se nazivaju realni gasovi Cija je temperatua niza od kitiEne temperature zt taj gas.1 . Zavisnost pritiska zasidenja P. koja ostaje nepromjenjena za sve vrijeme is- paravanj a. ) ponasaju po istim zakonima. linijom napooa (s1. zasi6ene (vlaZne) pare . /fr o /@ sl. T-s i i-s dijagramima (s1.2). Ztak' odnosi se na pocetak. b & fr o . Specijalna pa?oia posve6ena je pouCavanju vodene pare.3. (3. a znak " na kaj isfiaravanja (fazne pomjene.2) dT T v"-v' T v"-v' koja vrijedi i za druge fazne promjene (na primjer led .

. .2 .-tqo-- .t/. .

g+ .= (1oo ) gdje je.?) i tablica za zasilenu paru u sluCaju zasi6ene pare. T 74 #. 5) . (specifiCna) unurrahja energija u = u' + x 1u" . Promjene stanja pare Opsti metod prouEavanja parnih procesa sastoji se u praienju procesa u jednom od parnih dijagrama i koril6enju inaza (3.-T 2 - 7. kao Sto je. dok se ostale veliCine stanja racuna- ju na sljede6i naCin: . oduosno temperature date su u tablicama (v'.3) do(3. *'.. l/v"). s'.o?s ffl 1 a gdje je v u m"/kg. (3.u'). na pimjer. Para na gornjoj graniCnoj liniji naziva se suhozasi6ena para.:P. to4 -2 -ib-. u" . i". (specifiEna) mtalpija i = i' +x (i" . l/v' . Ostali parametri mogu se do- biti iz tablica za pregrijanu paru (Dodatak 8). a u nekim tablicama i u' . P-i itd. /o3 (mje5avine koodenzata i suhozasidener pare) i pegrijane pare.3) .. ili prema Molijeru (Ir4ollier) v=46.). ---p --. (specifiCna) enuopija s=s'+x(s"-s'). (3. Pub i T u K./kg. ili iz dijagrama (i-s (Dodatak 10).00461 | + o. r. specifidna zapremina v=v'+x1v"-v') (3. (3. Pub i T u K.i'). takodje. s" (Dcdatak 7 i Dodatak g). jednacina stanja pregrijane vodene peue po Kalenderu (CaUender) v = 0.7) Vrijednosti pojedinih veliCina stanja na donjoj i gornjoj granibnoj liniji za pojedine pritiske.oor .2.6) ili na osnovu u=i-Pv. a s na- Pretkom racunske tehnike sve se viSe koriste i (raCunski) komplikovane jednacine stanja pregrijane pa- re. o. . t. odnosno tablica za pregrijanu paru i jednaEina stanja u sluCaju pregrijane pare. Zasidena para Stanje pare zasidenom podruCju obidno se defini5e pritiskom zasi6eoja P ili temperatuom zasidenja u Ti sadrZajem pare x (kg suhozasi6ene pare pokg zasidene pare). (3 "4) . v". Pregrijana para Osnovni Parameti stanja pregrijane pare su pritisak P i temperatura T.

.13) c . izohorni proces (v = coost. sr): (3.22) i (1.86) pomjena unutra5nje energije.Au-72' (3.8) It2 = o't2 . Atr.29) i drugog zakooa termodioamike (1. izotermni proces (T = const. /o4 Na osnovu trvql o.12) . 1 0) gdje je razmijenjena koliCina toplote \Z n . ) orr= Airz=i2'it' (3. = T (s.9) I . .) qfZ = T. 11 ) . )' '. t. izobarni poces (P = const. ) tz = Aur.i tehniEki rad pri bilo kakvom Focesu racunaju se po formulama Arrr=u2-ul =ig -i1 -(prvr-prvr). ' (Pz (3. . ='. = q -Ai teh12 12 --72' (3. rad. (3.

03. 3 b)Pr=4b. a) Za P. to se radi o pregrijanoj pari.oOrOrrU *'/Ur.ra ur(. . .i = O.. v"-v' 0. vt b\ za PZ = 4 b sPecifiEne zapremine na donjoj i gornjoj granidnoj liniji su . Posro je "3 = O. O) Pa 180 b.ooros mg/kg 4 v'. suhozasi6enu paru.. u) = O. 2?5. t* = 356.0010836 ^2 q= = 0. Posto je . = 0. v -v 22 0.0. . = 320 C.0011144 *'/ug.0.r. (L 1) Rjelenjer Na osnovu tablica za zasieer. v2=0. oC c vB = o. $aie t predstavlja tecnost (kondenzat).96 Odrediti Sta pedstavlja pojedino stanie: kondenzat (tecnost).rcZa *3/kg. v".56 Posto je .r) . pregrijauu Paru.8.015 . t.g = 1?O ") oc. zasiienu (vla- znu) Paru. radi se o zasi6enoj (vlaZnoj) pari sa sadrZajem pare.Oolos m37kg. = 60 b temPeratua zasi6enja j" .4224.015m/}. kljucajudu (vrelu) tecnost. u...u vodenu Paru (Dodatak 7) dobije se: oC.0010836 22 c) za tg= 1?ooc dobije se u. /o5 ZADACI: ftTlStanje H^o odredjeno je parameuima z o a)Pr=60b.3) . prema (3.

zasi6enja t = 3b6.g6oC = t4' to stanje 4 predstavlja suhoza- sidenu paru. i Kolidina vrele vode jednaka je. a koliEina suhozasiCare pare m_ = p x. .0010906 i I *= = 0.oologo6 I t. v" -v' 0. 80 = 12.43 kg.9926 .SSZO m3/kg pa je sadrZaj pare u posudi v-v' _ o.15?. = 0.o. v. na osnovu (3. I[ = 0.x) m = (1 ..F ftD i l I I i d) Posto 4'z= 180 b remperaura le za P.5? kg.3) li rl i i v=v'+x(v"-v'). .. m.l r = 15OoC.80 =0-06"25 kg li S druge. gdje je iz tablica za zasidenu vodenu paru (Dodatak ?) v' = 0r00l0no6 . @u posudi zapremine V = 5 -3 nalazi se m = 80 kg zasi6ene (vlazne) vodene piue temperarue .o6t2s -0. straoe je. odnosno suho- zasiCena para. (L 11) Rj elen j e: I SpecifiCna zapremina zasi6ene pare jednaka je I i I v= -v5-3 m .15?) 80 = 6?. 0. I Odrediti koliCinu vrele vode i suhozasidene pare i zapreminu koju zelzime voda.157.'/Ug. = (1 w.

Pllwl-' Ako se iz posrde odvoji A m*. .8. = O. w2 Iz tablica za zasidenu [vinu paru (Dodatak 9\ za t.5) . ww 3 V = m v" = 12. RjeSenje: Masa Zive u posudi pije odvajanja je -*l = (1 .?) i (3. = .fSZOZ " i. . = (l .) = nr. i2. u posudi ee ostati m-=m -Am =36-20=16kg w2w1w Zlve i mpp1 =m =64k9 suhozasiCerle psre pa 6e sadrZaj pare biti m x^= P2 2 m +m = 64+16 -+- p2 =0.3926 = 4. rZ.?66 kllkg. 0.z = o. pri Cemu pitisak u sudu ostaje konstantan.98 . a ostatak je suhozasidena para m =m -m_=100-36=ilk9. = 20 kg Zive.64) 100 = 36 kg.oooozsre m3/kg.0?34 m3..=390.1 b i . to je i odgovaraju6a temperStura zrsi6enje ostah napromijenjene) dobije se Fitissk u posudi PZ = P1 = 2. @JU nekoj posudi nalazt se m1 = 100 kg zasi6ene Zivine pare stanjl t.U. (3.xl) m.9266 m-. PP oC. kao i zapreminu posude.43.l = 4OOoC (polto je pritisak osr{t n6pqrnl- jenien. sr) 2ivine pare koja je ostale u posudi. Iz suda se odvoji 4 .nt9r8 kJlkg K.3).57 . 0.Z=O. uZ. Odrediti Parametre (PZ. (3. .* = 20 kEI hve.4).Z = O. = 400 \l= O. 92552 kl/kg K pa je nr osnovu (3.0010906 = 0. /o7 Odgovaraju6e zapemine su V = m v' = 61 . 0..

489?8 + 0. 0.oo13o21 . = 0. ir = rral. 92552 . ts. 3 uZ= 0. sr)' 'z s.105656 = 8. Zapremina posude jednaka je .45 m3.105656 . x.8383 fl .8 . - i2 = fz + x. = 6?50 kJ toptote. 0.s kl/. Gubitke toplote u oko linu zanemariti. 0. *gfug.8 (0.489?8) . ogS64 ii = 2790 . Odrediti pritisak u rezervoaru posto mu se dovede Qr. (L 7) Rj e!enj e: Iz tablica ze zasiCenu vodenu paru (Dodatak 7). = EE b dobije se: . = *.za P.1g.8.0. .. ti) .ir).t = O. = 55 b.13207 = 0. uZ= 80. tz = + x. = o. = 0. fElu celicnom rezervoaru sfernog oblika unutrasrjeg precnike d = 800 mm nllazi se vlazna vodena Para P8rametara P. /oa v2 =v'+x 2 2' tvi-vr)o*rui.

tada bi pri v'= 11 = 0. 0.8 (2'IgO .315 ke. i"= 27'tg N/kg za P=70b :v" =0. kg ..265 m 66 p8 je masa vodene pare u rezervoaru * =J .2'. = 2469 . l I l'1 7" 3 v. l" i..r ).+x rr. ' tog pa je specifiEna zapremina pare''u rezervoaru.0.8 (0. v.11) za dovedenu koliCinu toPlote Q12=-(u2-ul) dobije se unutasnja energija vodene pare u rezervoaru poslije dovodjenja toplote.028't1 .02877 m /kg njen pritisak bio Pl=65+ . -6? 2 2 Pl'2-2vl =2776. -:---.2 10 -6s .315kg 3 Ako bi para poslije dovodjenja toplote bila suhozasiiena..0013021) = 0.ntlUg..p11 v.::. lkg Zapremina rezervoar! jednaka je 'I[31[s3 != :-d-=-.7) dobije se unutrasnja energija vodene pare u rezervoaru prije dovodjenja toplote u1 ='i1 .::.029?3)=6?b. or8-=0..02877 I Na osnovu (3. 02877 . 0'268 v. Qr. = 9._vil.q3564 .:::%: @.02973 Sto se dobije linearnom interpolacijom (po pitisku i specifi0noj zapremini) teblice ze zasi6enu vodenu paru (Dodatak 7): za p = 6b b . 2 0. kg Na osnovu izraza (3.9 + 0. 65) = 2116. g) = 2469 + a na osnovu (3.2 0. 6? bo kJ 21m9. na osnovu (9.43 +.102 =2583.02731 i"=27'12 kao i odgovarajuds entalpija 2772 .00f3021 + 0.3) v =v.lkg = 1184. 0.02137 . 1184. rO2 -.02817 -0.02g?3 .55 o.= 0. Zetr lI-.4) dobije se entalpija vodene pare r1 = I1 + x1'1 (1" . -kg odnosno unuuaFtja energija u"=i" .t79 kI i)2 = 2119 + 167 .02817 +.'= 0.

0'02681)' 2 0. = l0 b pri zetvorenim ventilima ako se vode. //o KonaCan pritisak u rezervoaru mo2e se dobiti pomo6u tablicr za vodu i pegrijrnu vodenu paru (Doda- tak 8): zaPr= b: 33 m /kg 100 0.0%81 kJ i = 3451 2 kg' odnosno -2 = i- u.0015. (3049 .P'2'2= v = 3451 .02877 m /kg (u. = 120 b.02646 = 0.0. = 3347 kt/kg 36o8 kJlkg L [. x.2906. = 3oe3 U/kg t iz = 323e U/kg zaPr= 120b: lur= 0.120 0'0287? 0.3 P2 = 114'29 b' tf il U parnom kotlu nalazi se nl : 8250 kg zasiiene vodene pare paranretar8 P1 = 4 b. .029?0 m-lkg Irr= .3). ro se traZeni pritisak moZe odrediti linearnorn interpolacijom ovih veliCinl 120 .03163m/kg { i{ t.kg' odnosno i2'P2'z= 3194 . = 100 b 1 u2 = 3106 kJlkg. 0.w%40 KJ i2 .3603-3347 (0'02877 .{r. 3194 -. Koliko vremena je pouebno za pdizar:'je pritiska u kotlu do P. (0'02817 .3 kJ/kg. = 3049 kIlkg) nalezi izme- dju vrijednosti t.noj pari dovodi Nr. = 120 b: i =334?+ .03163 .2906.028 ro2 = sroo ' [ 3 PoSto se unutra5nja energija vodene pare pri'r2 .. '2 . 100 .11 = 0. = 0. = 2906.02877 lo2 = 2906'3 '2= * a za P. koja odgovara pritisku P. = 300 kW toplotel (L 14) Rjesenje: Iz tanlica za zasttea:u vodenu paru (Dodatak 7l za al = n b dobije se . = Linearnom interpolacijom (po entalpiji i specifiCnoj zapemini) dobije * zt P. |.02681m/kg 33 lrZ=0. = 100 b: 3239-3093 iz =Bo9B+ .100 P2 = 100 + 3106 -:---. koja odgovara pritisku P. 0'02646)' r' :lrrlr. ..

60?.Z = O. = o.00112?3 = JE6:o. = 8250 [zos.001?? (10 . /ll '. = 60n.0015 (2738 .2" i.al . t" i.8 min' * .9 .oo1r2?s =o'00332' 22 "-u Potrebna koliEina toplote dobije se na osnovu (3. 11 (P2 .? + 0. 9 1' to se iz (3.. = 10 b o-12 73282s0 'L = = = 4427.9 fl i2 =i'+x 2 2'2 fi"-i'). ro2]. Qr.?) = 60?.'t't = 169. odnosno f _ M21. = 1328250 kI pa je vrijeme potrebno za podLzaaie pritiska u kotlu do P.00332 (2178 .0015 (0. = 762.0017?-0.+ .3) v1 =v'+x (v" 1 1 1-vl " ul = 0.4 fl Pa je Qr. 0. gdje je. = 604. = 0. 0'0010836)' vl = o'oo1?7 m-t PoSto je (zatvoreni ventili !) V =V. na osnovu (3..3) dobije sadrZaj pare na pritisku P^ = 10 b 2 v -v' *z= 2 2 0.i'). 762.5 il 12 -6. na osnovu (3.4626 .5 't= = 73. s.? U/kg v.0010836 *t/kg i.f9ae i"2 = 2178 pa je specifiCna zapremina vodme Pare. 604.P1)].1 Yt/ke .1+ 0.0010836 +r0.11) Q12 = *[ t.4) i1 = i'1 + xl'1fi" .i1 . .4626 i"I = 2738 tzeP2 =10b u)= o'00112?3 t348 iL = 162.

= 90 b dobije se v- 1 = 0. 5000 kg kljuCaju6e vode. vl = 5000 0. pl wl . a) Odrediti urasu suhozasiiene pare i ukupnu rnasu zasidene pare u I'rubnju..913 Dl v" '1 0.913 In3. koliki 6e biti odnos zapremina suhozasi6ene pare i vode u bubnju? Koliko se pri tome odvede toplote iz bubnja? (ETF 19?4) lljeSenje: Iz tablica za zesreenrt vodenu paru fDodarak 7\ za P.Oti?-0.'kg i' = 1363.02048 1 t" .1 klikg v" = 0.04404 2 i"2 = 2?98 a) Zaprerrrina vode u hubnju jednaka je Vwlwl1 . //2 ii li @U bubnjrr kotlovskog agregata zaprenrine V . b) Ako se pritisak u bubnju srnanji ne P2'.001269 -o. 90 b.m .08? m3 Zapremina suhozasiieoe pare u lrubnju jeCnaka je tada V =V-V =8-?.02048 pa je ukupna masa zasiiene -=45Rp pare u bubnju m=m +m =45+ 5000='5045kg. 45 b.00141?4 = ?. *.'k8 i' = 1122.-. 7 kt ikg v" = 0. 00141?4 *3. iznad nje je suhozasiiena vodena para pod pritiskom P1 . 2743 1 azaP2^=45b vl2 = 0. pl wl a masa suhozasiiene pare u bubnju V m : 4Dl = 0.8 rn3 nalazi se In .

12..7) -8.7\ .: g . p22 a zapreniina koju zauzirna ta para V :: ln v" 37.v') = 2 2'2 z'.4) = .? + 0.i..2 5045 x^= z v'.31 za specificnu zapreminu zesiiene vode4e pare V v2 = v + x (v" . (4h . - m -= Qr.1 . =o'089. .0075 22 0. i. .66 6.04404 .0075 1045 3T.V . 102. zaprenrina koju zauzina kliuCajrria voda V ... . 1247. . 5045 (t24't.je V p2 1. 1122. 0. 1363.J (2?98 . kg i.i + x.-=il.8 0.ii).08.001269 pa ie nrasa suhozasiiene pare rl =x .il) . //o I sadr2aj psre m Dl 45 *1 = . 1486. Qrr=-1169755kJ f3du cilinrlru s kliporrr .v_ -0.r. = 1122.le . Qrr It.rrrprecnog presjeka A = 1 .001269 nr --::--. pri Cenru su ntase klipa i tega podelene iaktr da se pronrjerra srarrja voOeili pare u cilindru vrli pri konstaornorn pririsku. '. pa je.. b\ lz izraza (3. 0.1 m3 zas. = + x.lr2ini cilindra dovodi se er. .f.O n. Sa.. gdje je na osnovu (8.r..6ii .7 + kg PA JC Qr.04404 I.Bkg. tlO) .pl) (jer je 12 = ul = V/nt). *.ul (p.1 + 0. = 1bB?0 kJ roplore. .14 =0'262' [' Kolitjna roplr)re odvedena iz bubnja jr:clnaka le.(i2 .6.. (i) . fi" . .ene vode- ne Pare paranrerara. l1) pl)].1 .ii6 nr p2 p2' '.' .T) = 148tj.. -.."gorn nalazi se v1 = 0. m=0. rra osnovu (3. Ot3lt (2'143 . .-. wZ p2 Odnos zapreirtina suhozasiiene pare i vo.ir\' '2 i.34 rrr3.. ..V (p2 . m dobije se sadrZaj pare V8 .t v 0.V . t3rl3.

1 = 1135 + = 3195r kg - .09958 . 0129 a\ lz izraza za dovedenu koli0inu toplore rB. (27gg .f=rf+xr(vr-vi). it = 908. kg u cilindru je N{asa vodene pare V1 m= +=0. b) Odrediri za koliko se pomjerio klip. . 908.ii). (0.12. gotr. (i.0011?66) = 0.3) i (3.5 + 0. 12) Q12=. 0.1 kc. 3 u1 = 0.09958 ' i" -.0129 *kg t.S kIlks 1= ' -o v" = 0. 19?B) RjeSenje: Iz tablica za zaslienu vodenu paru (Dodatak 7\ ze p. 1 58?0 kJ t2 = .1 7. rad izvrsen prilikoru ekspanzije i temperaturu na kraju eks- panzije.1"..20 b dohije se v-. vderp PM a) Odrediti promjenu unutrasnje energije.00117ti6 m /kp "' i.- ul -= 0.4) .0011?66 + 0. 2799 1 1 pa je na osnovu (3.(i2-i1) dobije se Q. c) Proces predstaviri'u P-v i T-s dijagranrinra I srafirati povrline ekvivalenrne dovedenoj toplori i iz- vrsenom radu' (ETF 1972. = ti + x. .12. .3 0.5) = 1135 +.

2100 -.3 3 Ur=O n2-m vr='l .21) 2 L12 = * r. Lt2 = 2100 kJ pa je na osnovu prvo zakooa termodinamike (7.221 promjena unutraSnje energije AUr.0129). = 30 b dobije se .149 .048 m- f=E La -14 . = 158?0 . .7 20 l0 (0. = 30 b i sa<lrzaia pare xtr = 0. razrnijenjenu kolieinu toplote i izvrseni rad u roku procesa. 0.1m. 1 -I (i. RjeSenje: Iz rablica za zasieeau vodenu paru (Dodatak'l'l za P.1 . u1) = 7. Povrsine ekvivalent- ne razmijenjenoj toploti i izvrSenotn radu prikazati u T-s. = 2 b.13?70 kJ. 0. 0. .z = Qr. entalpije i unut- ralnje energije.t=A H1=0. 148 rn pa je pornjeraj klipa 1 AH=H2 -H7 =. (r.749 1 . slijedi iz (1.-x/ t@ 1 kg vlaZne vodene pare pritiska P.1) AH = 1. odnosno u P-v dijagramu. //5 nalazi u pregrijanom podruEju pa je iz i-s dijag- 0bii^=3195U/kg 2 Rad izvr5en u toku procesa moZe se izraCunati po formuli koja za P = const. Dati proces predsraviti u P-v i 1'-s dijagratnima i odrediti promjenu entropije. b) Zapernine koje zauzina vodena para prije i podije ekspanzije jednake su .lru A'2 -Vr./ '---.9 eksparrrlira pri konstanrnoj ternperaturi do pritiska P.Lr.z a !*t I \ _.148 .

72 2 7 kgK promjena entelpije KJ Ai =t -i =29s4 .f40 pa je na osnovu (3.1 .637 . s.0012163) = 0.e vodenu^paru (Dodatak 10).s kJlkg t. . 1' 1 1'1 kJ r .1 = 2. ?) t Vrijednosti . . + x.31 = 2624'ag lg .l = 233.s')..83 K ui = o. = 2934 kl/kg. = k]lkg K ''646 . r-7 4 -D 'l -'2 0 E .t = 0.5) u. .OO66S i" = 2804 1 .637 kJlkg K pa je promjena entropije A ^ = s^ s.f = O.5? \227 l(g i promjena unutraSnje energije.0.2 T=D 3t X-/ \{z t1 = 233. = u.646 + 0. iti iz tablica za vodu i pregrijanu vodenu paru (Doda- tak 81 za. (v.9 (0.9.vi)' 3 u1 = 0. na osnovu /3. 2. 1008.4) i (3.83o C. 5.1 mogle su se neposredno oCitati iz i-s dijagraffta za vodenu paru (Doda- tak 10) .1 . = 506.43 = 309.646) = 5.= 7. i.805 -II-. (6. Iz i-s dijagrana z.632 -.1 = s' + x fs" .oo1216s . . 12 = 7.OO a kg i =i'+x ri"-ii).Z= 2 b dobije se 3 uZ = 7.rt7ug i' = 1oo8. odnosno T.9 (2804 . u1 .3).832 = 1.186 . . 2624.83oC i .1" 1 1 1'1 kI il = 1OOA.2 = .3 + 0.16 m-lkg.0012163 + 0. .0665 .. fs.

s') .Prvr)' 22 A u-. . s 22227' odakle se dobije sadrZaj pare na kraju procesa . [-fElsuhorasiiena Zivina para pritiska P. //7 Au72=u2 -u 1 =i 2 -i 1 -(Pv . .83 G.9) kl 1tZ = .sr) = 506. U.sl.08a'/ kJlkgK v"=3.5'l . ..83 ' 257.r.= 309.16 . = 10 b dobije se 3 .=. (ETF 1973) Rjelenje: Iz tablica za zas\eetu Zivinu paru (Dodatak 9) za P.06 b.0.13) KJ Q12 = T1 (s.516 kJlkg K. .i = 362. . = 10 b ekspandira izentropski do pritiska P. t2 KoliCina toplote razmijenjena u toku procesa dobije se na osnovu (3. .t.(2. 102kI = 257.57 = 657.55 " i" =331.0000?67 u.91 kJr'kg r.r = ui = 0.26 -.'rug i2 . = 0. a izvr5eni rad na osnovu (3.805 = 914. 1.30 0. = 0..s4 kJ/kB.Aur.02 " s' = o'6778 Iz jednaEine procesa 1-2 s27=s na osnovu (3. 1. ltoces predstaviti u T-s i P-v dijagrarnirna i izradunatl rad i tehniCki rad.5) slijedi s' + x (s" .i . e za PZ = 0.6 b dobije se .83.03333 n /kg. = o. . = 914.06) .r =.

= 31.728.9 .72==ir.0nG.55 = 2. 3. U nekoj ispitnoj . Dodarak 10) t.6778. dakl vise zala ponasanju idealnih gesova.. kod koj uju para dolazi do*opadanja (At = rt do.:1lt za ispitivanje armatrrra potrebna je vodena para pritiska Pe = 10 b i femPerature tt = 22A C./ * voda Odrediti: a) temperaturu pare poslije pigulivanja. = 308o C.2 b opada do .516 .06 2..0.18 k]lkg K) istog pritiska u posebnom w mjeIaCu.02 .985 q3 kg i =i'+x fi"-i')- 2 2 2'2 2" i.f DI '2. 31.985) .10) za e12 = 0 dobije se vrijednost tehnickog rada kl -reht2 1 =-Ai -. c) kolidinu vode koju treba ubrizgati u mjeSaCu. = 24g. //B s -s t2 x2 = -----.9 = 112.. nainiZi paramerri pare koju moZe dati korao-koji snabdje- va Parom tu ispitnu stanicu su P. 0.295 = 13oC.91 + 0.g t(g Na osnovu (3.-. 22 Iz (3. (331. 362..(10 0. Pt/ /4 0. za razliku od idealnih gasova.249.. = 50 b.728 .= kg a na osnovu (3. P. = 2troC (specifiCne toplote c = 4. --i rr==s62s4.9) i (3.249.54 .0847 s"-s' = 0. Vidi se da.728.. KI nu'g ' 'r. Rj eleoj e: a) Proces prigu5ivanja vrli se pri i = const pa je temperatura na kraju prigulivanja (iz i-s dijagrama za vodenu paru .91) L. na primjer. a zarim ubrizgavanje u tu paru vode tentperature r.. rr = 350oC. promjenu entropije usljed prigulivanja.*Zr2= 0. . = 362.3) i (3.54 .03333 .. Viai se.8) za e12 = 0 (adijabatska promjenal) dobije se izvrSeni rad 1 =-Au =i -i -/pv pv) L2 72 L 2 tt-'22" 2 7r.v. 0. r0 .) . Za dobijanje potrebnih paramersra pre- dvidjeno je prigulivanje pare u prigulnom venrilu do pritiska pZ = pS = 10 b.0847 = 0.0. -lr Vodena pra iz ko//o 6.. (2 P3 . b. = 0.4) dobije se uZ= uZ* *2(u2 . N'ledjutim.

8 zagrijava se do temperarure t2 = tg = = 25OoC. Koje povr5ine u T-s di- jagramu odgovaraju koliCinama toplote etZ. se entropije u stanju I i 2 s. ='I. z' .18 20= 83.7 kg K" c) Iz toplotnog bilansa mjelata 1 i +m i -(7+ m ) i 2www3 gdje su entalpije vodene pare.44 = 0.es 1-2).gf. Zagrijranje se vrli jedanput'pri v'= const (proa. t =4. *l = n. i =c . a drugi put pri P = const (Proc"es 1-3). 7-3 i 2-3 prikazari u i-s i T:s dijagramima.b.14 .2.s- -72= s^ -1 = 7. 3w - Vl-aZoa vodena para pararnetara P.(iz i-s dijagrama za vodenu paru . = 6. b) Koliko je toplote potrebno dovesti ili odvesti da bi se iz konacnog stanja dobijenog u pro- ctisu pri v = coost (stanje 2) do5lo u konaCno stanje dobijeog u procesu pri P = consl (sta- nje 3).1a kllkg K pa ie Fomjena entropije usljed prigulivanja kJ As-^ "2 .6. ako se ta promjena obavlja pri t = const) c) Promjene stanja I -2. //9 b) Iz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak 10) dobiju. a) U kom sluCaiu je potrebno dovesti viSe toplote i koliko? '.6kIlkg. Dodatak 10) i vode i2 = 3ooo kllkg' iu = 28'15 kl/kg. i www dobije se potrebna koliCina vode za 1 kg pare I 2 -l 3 3060-2875 m = i_-i w 2875-83.6 =0.44 kJlkg K.066ks. tZ = 7.. t Orr.

23?8."3 sr) = 523 (6..14 I.28 .2. 102.2378. 42 .42 ktkg iz = 2gog'28 kl/kg 5'66 kJlkg K = 6.1 (P2 . P1). 4r.l = 2926 .6.14 m /kg p2 = 16. 19) kl q (s s)=5231683-. prema (s. Rj elenje: Svi pouebni podaci mogu se oCirati iz i-s dijagrema zs vodenu paru (tbdarak 10) 3 ul = u2 = 0. = 465.? b i.12) Q1g = ..58 *.i -28=T.58-465.06 * a kolicina toplote dovedena pri izobarnoj ekspanziji 1-2 dobije se na osnovu (3. vt=/2 0=Pa 5-6 \ \ \ . 0. -.. Qr.42 = 547.83 .52L kg toplote vi5e nego pri izohornoj ekspanziji. koliki bi bio srepen iskoriltenja toplotnog motora koji bi radio po tom ciklusu? U P-v dijagramu lrafirati povrlinu ekvivalentnu radu koji bi se dobio u tom ciklusu.14 . kg Vidi se da je pi izobarnoj ekspanziji potrebno dovesti q=q ' '13-q'72=547..g . = 2926 klkg 's = 6'83 kJlkg K a) Kolicina toplote dovedena pri izohornoj ekspanziji 1-2 jednaka je.11) 9!z = . 7 . na osnovu (3.l .06 =82. b) Kolicina toplote razmijenjena pri izotermnoj promjeni 2-B jednaka je.65 kJlkg '1 = 12 K i. /20 d) Ukoliko bi vodena para vrlila zatvoren proces l-2-3-1.z . (16. = 2909. 23't8.65) = 94.12).

= 0.en. d) Ukupno dovedena koliEina toplote u ciklusu 1-2-3-1 jednaka je KI ea = * QzB = 465.z V^ .131? m /kg pa je masa kljuCale vode V_ 'w1 5. Dati proces predslaviri u T-s i i-s dijagramima i odrediti: a) razmijenjenu koliCinu roplore.ur'= 0.74 = 559. V tT.58 n= tz q'd :- 559. (L e) RjeSenje: Iz tablica za zasi(. 1.r vodenu paru (Dodatak 7) za P. ui = 0. e) zapreminu pare na kraju procesa. b) promjenu unutraSnje energije.36o33 a.8 I ktjuEale vode i Vo. = 5.0011586 1 . /2/ U T-s dijagramu povrlina 12ba odgovara kolidini toplote err. = 1262 I suhozasidene pare pritiska P. lrl VlaZna vodena para koja se sastoji oO Urr. povrUna 13ca koliEini toplote povrSina 23cb koliCini toplote q23.2 =o'02' 0=6 V'-A . a ukupno odvedena koliCina toplote jednaka je KI eod= lortl =ers=s47'58 -t pa je stepen iskoriStenja tog ciklusa.31) Qod 547. = 16 b dobije se tl = 201.0011s86 n /kg. prerra (1. = 16 b ekspandira prvo izotermno do pritiska P2 = 2'b..2 1Z kg .1 b. a zatim izenrropski do Pritiska P.8 10 -3 m-_= = skg w1 v' 0. d ) promj enu entropi j e .06 + 94. c) rad i tehni[ki rad.

(0.kJ 230. t2 = 7. = -. . . vo = 13.1 Aur. = 5 + 9. (t. = 2 b: i.t = 0.035) = 1i59.K. \*.t) /:) 2 I o I Ut \ \ -t: ar.119 m3 /kg. na osnovu (3.Sl 6z= * {t sl st= $ a) Ukupno razrnijenjena kolieina roplote jednaka je.3 kg odnosno Q1S = . na osnovu (3.r. a masa suhozasi6ene pare /22 v-3 Dl 1262 . . a za sB =.2 = 7. pl pa je sadrZaj pare mol 9^ 58 X=+==0.5 . 10 . = 9. takodje.s kJ/kg.1 b: x.&g K. Iz i-s dijagrama zz vodenu peru dobije se.0.4 kJ.1 = 5.O57- 1 m 14. b) Prornjcna uoutrainje energije jednaka je.13) qrs = \Z * QzS -..37t g.58 1169. 17048.5.5 kJlkg K i Pg = 0.8) Au :u 3 -u ji -i -IPv -Pv) 13 1 3 1 33 '1 l'.:t = 2376 kt/kg.36 i P.1 .8 . 13.b8 kg.16.5 .58 Sad se iz i-s dijagremd zd vodenu paiu (Dodatak 10) mo2e oCitati .36 (7. -=I Ukupna masa je m=m * D_.10 *pl = _qrrr:. ze t2 = t1 = 201. K .S8 = 14.a = 23'16 . A .sr) + 0. . .035 kllkq.2093. etS -.914.3 . it = 2093. = 28'12 kJ/kE.58 kg wl./ I'r x/ \:</ + .5 kJ. kJ qt' = 474. 14. Arr. = 0.119) .

l<l/l<Z 3 ! vn = 0.Au-. = tn. razrnijenjenu koliCinu toplote i rad izvrlen za vrije- me tog Procesa.58 13.58 . = 2.s-1 = ?.1 = .8oc.465 = es..= (L^ .8 kg' odnosno Lteh13 = *' lt"h13 = 14'58 886'8 = 12910 kJ' d) Promjena entropije jednaka je 13= s-3 .230.8 h a nakon toga izentropsku ekspanziju do pritisk" Pg = 7.1 = 939.g ='l . Pn = 3.= 1169. b) Dati proces predstaviti u P-v i T-s dijagrarnima i lrafiratt povr5iae ekvivalentne razmiienje- noj toploti i radu.2 m3.-2.1 .063 -'/ug.1 = 3354.8 = 20t.2 = 233. = ql3 .58. 230.9) U 1-.2 13 f3 13 kg' odnosno L.4 = .58 2.5 b. = 0.10) 1teh13 = .465 !I-.46s= 13=m.035 = 2. 13 Ukupan tehni Cki rad u toku procesa dobije se ns osnovu (3.8 kJ.s 7. *I = 0.43 m /kg.5) = 886. /2s odnosno 4Ura = m. ETF 1974) Rj elen j e: Svi potrebni podaci mogu se oCitari iz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak 10).6 kI. A rr. c) Ukupan rad u toku procesa dobije se na osnovu (3.S = = 140oC. . = 14. kgK' odnosno kI As 14. 989. = 30 b. ug = 14. izradunati termiCki stepen is- koriStenja toplotnog motore koji bi radio po tom ciklusu. Od stanja 3 do stanja 4 vrli se izo- termrla kompresija tako da se postiZe .(2376 . * .5 - A s-^ 5.3 .2 b.45 K. e) Izracunati promjenu unutralnje energije.i1)' l^s KJ 1teh13 .(ig . v. i. c) U sluCaju da vodena para ohavlja zatvoren proces L-2-3-4-L.3 .95 vrsi izotermni proces do pririska P. e) Zapemine pare na l<raju procesa (u stanju 3) jednaka je Vg = . . = 2?10 ulkg .As!s ==14. in= 2350 ktlkg.r. (PR 1974.58 . G]fEl I kg vodene pare parametara P.Atr...= 1169.2 = 13693.2 = .1=14=6kJlkgK .1093.

0 t.45 . . = 2350 .11) = (506.5 \+ kg b) P K \\ T=7e q-* € .Arrn = 136 + 321.(tn'n - 'r'1)' 2 Au-. na osnovu (3.8 . l3) * * (s. 0.o o .J xf xl ct's4 f..fJ .27Lo . na osnovu (3. tl't1 ti l. nr osnovu (3. 1=* 5z-fi a) homjena unutra5nje energije (veliEina stanja!) jednaka je.5 = 457. t4 Au =-321-59 74 kg Ukupno razmijenjena toplota jednaka je.Tr) (s. . \+ = (rf .30 0.43 .063) 10.8) '1 = in -'1 A'rn = u4 . tr=tz I.6\.(3. kl o -14=136 -'kg' a rad.sr) + 0 + Ta {sn - er+ = \z e2a eB4 = T1 sr).9) kI 1f+ = .413) (7. x- ::r+ -r.r.5 . .t.

13) \z = T.rt . .. (ETF 19?3.3/kg.796 kllkg K ut = O. t. (t. a zaiim ekspandira izen- 2 para se komprirnira po pravcu u T-s dijagramu a) Dati ciklus predstaviti u P-v i l'-s dijagramima i !rafirati povrsine ekvivalentne odvedenoj toplori i dobijenom radu. ' d gdje je. = 40 b dobije se vj1 = o.ozo rI = 250.I 2 1'. tB) = .sr)' qa = dod = lornl = Tg (t4 . (s.91) q-od 'tt=i-- {1 q. na osnovu (3.i = e.33oC pa Je. I - T (s -s) : I - T1 tc' -.8 ekspandira izoter- -.rr) pa je T. /25 Ukoliko vodena para obavlja zetvoten proces 1-2-3-4-1. 1974) Rjelenje: 4=+ b) Iz tablica za zasllent vodenu paru (Dodatak 7) za P. n'r =f -11! so6t = o'185' s b i sadrZaja pare x1 = 0. 007252.t 't . sr) T 3_.3) i (3.5) .OagZt . = 2. . 31000 kJ toplote. (s. termiEki srepen iskorisrenja toplornog morore koji bi radio po tom_ciklusu racuna se po formuli (1. na osnovu (3. b) IzraCunati termicki stepen iskorrstenja toplotnog [lorora hoji bi radio po datorn ciklusu. .

2. .=25 .?96 + 0. (vl . t:*.41 Lg X' Masa pare jednaka je vl 1 m= =25nq.31) o-od 24250 .218.41) = 24250 kl od pa je termiEki stepen iskori5tenja cikiusa. 1 1'l 1" m 3 ul = 0.(sl' . I 1 1'1 1'- u t1 = 2.1.5. 0. sl).001252 + 0.v:). odnosno Tg = 2ga X. na osnovu (1. T1 =5.04911 .36) (povrsina trapeza!) moZe izraEunati odvedena koliCina toplote T +T Qod = larrl = * lfr.001252) = 0.78 kJ/kg K i xa = 0.070 . = 21 C.04 a iz izreza za dovedenu koliEinu toplote (3.8 (0.O -d =1-Em=0.33=i. =50b t = 35ooC o .= sl + x..9 pa ie izi-s dijagramaza vodenu paru (Dodatak 10) - o t. ul 0.78 kg K - Ta0ka 3 odredjena ie sa s.78 Q.796) = 5.04 -g' s.+i+ 25'523.8 (6.13) Qd=Qrr=-T1 (sr-sr) dobije se entropijap tacci 2 t1z sl ooo kJ s =s + 2 7 .=1.. @ 1 kg vodene pare vrsi ciklus prikazan u P-v dijagramu . = 12 = 7.8 1 c-r .33 (7. /2€ v-I = v: + x. vr= vg . srl' 294 + 523.2 P 4 =5b q x =xn=0. Sad se na osnovu (1.

G .. A i. Dobijeni podaci d8ti su u sljededoj tabeli: Parametar 1 50 0. 555 623 2888 31 60 1 . A r.170 3 5 0. 033 623 2755 2991 6.v.300 425 2118 2924 5.620 4 0. Rj eSenj e: 8) T y'1-V2 [. A i.tl 52 trr 't 6l . KT 9r2=A'12='2 -u 1 =2155-2309=446 kg U Arr. b) Odrediti perametre P. 1. I i 1. i.8) do (3. . 823 c) Na osnovu relacije (3. sim unutralnje energije.."h. d) Odrediti termilki stepm iskoristenja toplotnog motora koji bi radio po tom ciklusu. A u.3?1 2 75 0. ?) u--i-Pv.h za wski pojedini Foces ciklusa: P'gggr_L-_z_Q_=_cgl'!_). /27 8) Prikazati taj ciklus u i-s i T-s dijagramima.13) moZe se dobiti q. 2470 = 52'l :-kg.083 536 2309 2410 5. A u. s svih osnovnih tacaka ciklusa. A r' 1. koja se moZe izraCunari po formuli (3. T. c) Za svaki pojedini poces ciklusa kao i za ciieli ciklus odrediti q. = i2-i1 = 2991 . po 'J ='4 T1 l1 0 t4 tt \+ (-' ( \t \r+t .t4 s2 / I b) Iz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak 10) moguf nepouedno oEitati svi traZeni parametri. . u.

= rg ..620 . 1 .ina toplote moZe se izraEunati samo pribli Zno zamjenjujudi liniju x = const.= q .2 = 2888 . .823) = -277.1701 = 903. 5.620 = . 3160 .Au = 903.211.35 .0.620 . ^ 134=eB4-Aurn=-836+7!0=-726 + ) 1teh 34 -Au34=-836+?10=-126 -!l / kg I teh . = u1 ..+ - ^--E060aa6AkJrg = 5.rn E Pa je 1 =o-+t -Au-41=-277j9-131 =-384.1?0= 7. q'343443kg =Ai =i -i =2s24-8160=-896lL.Arrr= 909.4 = 5.2-A.nf = .2991 = l( Ai =i-g -i i2 ==8160-299?=169 -!l-.r.- ! KoliC. 3l_g__ col1. 2755 = 133 f.3?1 .?99 # I \2 = o1. pravom linijom u T-s dijagranru pa je na osnovu t1.823 . 12 = Q- r -81 lL teh 19=o1.1?0 = 1.2-Ai 12=446-527= kg E:Sg'34(1 :ggs!) KJ 9Zg= TZ(s.146 = .21) (povrlina trapezaf Tt4+T 941 = (sr-sn)' .95 kg Arr. 41 t. 5.35 +.19 . 536 + 425 kI 941 =' (5.?97 -g _ .6. 21?8 = 131 41 =i -i =2470-zsz4=r+o!l 41 7 4 kg' As. 23 23 23 kg lteh29 = e2B .35 . 133 ='l't0. rl = 6.sr) = 623 (1.620-6..7. u4 = 23Og +i . --Zg kg k' As .6rnr= .823 = . 6. 5.19 kI ' 41 kg lteh = g41 .1 s . .363.1?0 .3?1 = 0.371 .1. kJ Au = u -u =21?8-2888=-?10 3443kg tan =..g5 t l.-2g=sT -stZ==7. i34 =0- 34=o34 8"9g.gg$_r _a_(r =JgLs!-).450 -. /28 Ar12 = rZ .l A rn.163 = 740.452 . .

A1 As=0.. 31) Qod 1053.19' Zgti. s veliCine stanja.kr Qod= lorn*onrl [-836-21/.836 . Au =Au72+Au23+Au34+Au4l' .?99 + 1. .27).16 G.Ziy ea 1349. Ai = Arr.e Qd = Q12 * Orr'. entelpije i mtropije. = 3341 kJlkg. 710 + 131 = 0.' .450 .?6 b.217. d) Ukupno dovedena toplota u toku ciklusa iednaka .19 n"t =1. Sini 1-2-3-4 u P-v. /29 Ukupno razmijenjena koliCina toplote. 836 + 146 = o.3s Odrediti maksimalni rad i eksergiju m = 100 kg pregrijane vodene pare stanja P. a ukupno odvedena toplota jednaka je . jer je svaka od tih velilina proporcionalna povr- n. jersuu.35 . 11 = 7. Maksimalni rad predstaviti u P-v i T-s dijagramima.126 . odnosno u T-s dijagramu. = 450oC dobije se 3 .108 m /kg. sto slijedi na osnovu (1. As = 4s +As +As +As 72 23 34 41 As = 0.1.348. i = i' = 632. prerna (1. Takodje je jasno da je q.26) i (1. = 30 b i t. .1349. RjeSenje: Iz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak 70\ ze P. a eksergiju u P-v dijagramu. (1.36).2 k|/kg.093 kllkg K a iz tablica za zasi6enu vodenu paru (Dodatak 7 ) za to = 15OoC dobije se Poo= 4. promjena unutrasnje energije. t.452 = 0. * Atrn * Lrn.16 Il kg 1 =1 +1 +f 11 teh teh 12 teh 23 teh ll4 teh 41 ' teh kg Jasnojedajeu svakomciklusu(rstopoCetnoi krajnjeitanje)Au.8418kJ/kgK . so =s =1. =rt.. i. [. okolinu predstavlja velika kolicina vode tempereture to = 1sooc i oigovarajueeg^pri- tiska zasi6enj a.r *Atr.35 j. 1=112+123+134+1 41 1 = 0 + 77O. Ai = szr + 163 . Au = 446 + 133 .1 = 0.le1 10s3.797 .1e G pa je termitki stepen iskoriltenja ciklusa.gS . = 45ooC.446 + 903.3s .0. rad i tehniC- ki rad jednaki su \z * ts * QB4 * Q4r' q= KJ e = 446 + 903. = 30 b.19 = 296.

81495 kJ. = Lmax.ul (P1 . na osnovu (1. Lm8x .to) ]. E = 100 [as+r .4.8418) . V=. -.. Ln-.1OO [3341 L .vs T n / lmax Pl P rJ J E=lz PD OJ D .earal].tJ Sl=Sz \. prems (1.to (s.41) E= m [r. a eksergija. E = 48754 kl. 102] .ro (r.to .o .09s .so) . .ro)].108 (30 .632.42g (7..632.42s (7. /30 ps je maksimslni rad vodene pare.2 .[.093 .2 6 + Vt: VJ u2 V . 6 6 6-U 2 t*) .1. 0..?6). .2 .l.40) . .

1 r Ar.6) = P.o. 2) dP_ I r dT T v"-v' napiSe pomodu konaCnih razlika AP. . T v"-v' dobije se ATr s' T v" .9 kl/k8 Pa Je 5 2256. AT=.6ru . 150 = 624 mm H8.9 . /3/ @ Poznato je da pri pritisku od P.2=100-95=5K. uz (1. 2 Rjelenje: Ako se Klauzijus-Klapejronova jednacina (3. i' = 26'16 . = ?60 mm Hg voda kljuca nr tl = 100oC. ili t .0010+ss m37kg.832 .4!9.-AP= P27750 160 .oze m37kg.v' ' gdje je AP=Pr-Pr.001o4gb odnosno.832 b. = 0.7 = 2256. Odrediti pri kom 6e pritisku voda kljuEati na t^ = 95oC. v" = l. r = i" .18o9s = 0. o." v' = 0.-10 N = 1809sT=o'18095b' AP= g?J' 1.1 -. oC a iz tablica za zasilean vodenu paru (Dodatak 1l za t = 100 dobij" .. i .

1.? predstavlja idealizovani ciklus motora s unutralnjim sagorijevanjem. 4. / (4.2) Lc VeliEina n.2 i 4. lije su temperature jednake temperaturama toplotnih tzvota i dvije izentrope pikazan je na sl. I Karnoov ciklus (povratan proces!) je pr*ticno neostvariv i slu2i kao mjerilo tehnibke sevrsenosti reslnih ciklusa. odnosno toplotnog energetskog ciklusa raCu- naju pomo6u formula (1.3 prikazani su osoovni ciklusi gasnih toplotnih motora. nlr= rt ' (4.J-q J Slika 4. Gasri eoergetski cikluu Na sl. Sl. za koji se predpostavlja da ima osobine idealnog gasa.LCTT/ min HL.GETSKIH CIKLUSA PraktiEna realizacila toplourog motora. 4. odnosno toplotnog energetskog ciklusa moZe se sa stanoviStiSrad- nog tijela podijeliti na dva osoovna tipe: energetski ciklusi koji kao radno tijelo koriste ges. TEORETSKI OSNOVI TOPLOTNIH ENB. Ciji je termiEki stepen iskoriltenja Ag4. 4.1. 1) (4. Dobij rad i termitlki stepen iskoriltenja toplotnog motora.t nt1 =1 A-t+ a€^(9.' =I . T _Tn I sr-82 f. Toplotni motor koji (bez obzira na radno tijelo) za date top- lotne i ima najvedi termiCki stepen iskoriStenja je tzv.TI / -=1.1) max. koji bi radio izmedju istih toplotnih izvora .1 TermiCli stepen isko\istenja Karnoovog ciklusa jednak je TT 't. i energetski ciklusi koji kao radno tijelo koriste pa- ru. 3) t*-1 . koja se odredjuje poredjenjem termiCkog stepena iskoriStenja realnog ciklusa s termilkim stepe- nom iskoriltenja Karnoovog ciklusa.1. 4. Karnoov toplotni motor (vidi poglavljeLO. ciklus koji se sastoji od dvije izoterme. e vodenu paru.31).I /32 4. nariu^ se reletivni stepen iskorigtenja toplotnog energetskog ciklusa.30) i (1.

4\ L^rt a za ) . (stgpen kompresije). Ciji je termiCki stepen iskoriltenja. (stepen izobarnog Sirenja) karakteristike ciklusa. P v2.1 =r- =1. stepen povecanja pritiska u kompresoru. Za razliku od ciklusa motora s unuuasnjim sagorijevanjem. kod kojih se sve faze ciklusa t-2. ) = . (v+ vr) dobije se ciklus s dovodjenjem toplote pi konstanmoj zapemini ili Oto (Otto) cik- lus. (stepen Pove6anja pritiska) i I = vnlv. posnojenje otvorenog toka). 3-4. 4.5) ^at-1 b Ciklus kod koga je 9 +f i ) /7(s1"42) oaziva se kombinovani ciklus motora s unutralnjim sagorijeva - njem. prema (4. kod gasnih turbina waka faza se odvija u posebnom elementu u- redjaja (sl. prema (4. 2-3.3) ^n L1 =f - -1 ' (4. {Ps = Pr) dobije se ciklus s dovodjenjem toplote pri konstentnom pritisku ili Dizel (Diesel) ciklus.4.. 4-l odvijaju u cilindru motora. 9 = .rD.e.3) 1 gt.2 Z. Na sl. /33 gdje su t = vrlv. Ciji je termiEki ste- I pen iskoristenja 1 T / 1 n'[t-'=1. Ciji je termi0ki stepen iskoriStenja.. (4. 4.3 prikazan je idealizirani ciklus gasne turbiyz'ili DZulov (Joule) ciklus. . (4'6) T 't n2( ' gdje je R = Pr/P. v3 v4 y'l-Vd V Slika 4. 'llL1 =1. .

to se s malom grelkom mo7e zanemeriti i uzeti da se tacka 3 poklapa s tadkom 4 (3 4).5.3 : KS komora za sagor rJ ev anJ e T. Parni energetski ciklusi Osnovni elementi i T-s dijagram parnog energetskog ciklusa s pregrijanom perom dati su na sl. turbina k.E r /3 -t q=0 Slika 4. = Na osnovu (3. pumpom se postiZe Zeljeni priti - sak. a zagrijavanie kondenzata do temperature klju0anja. 4. isparavanje i pregrijavanje nastale psre vrSise u kotlu.2. Para koja ekspandira u turbini potpuno se kondenzuje u kondenzatoru. PoSto je rad pumpe mali u odnosu na rad rurbine. kompresor Slika 4.7) d14t3 i koliCina toplote koju 1 kg pare preda u kondenzatoru .12) dobije se koliCina toplote potreboa za zagrijavanje 1 kg radnog fluida u kotlu Q =i -i =i -r (4.4 4.

5 q-od23 = i -i (4.12\ a termiCki stepen iskoriStenja ciklusa je m (il i2) + (m . (4. U praksi se sre6u dva tipa rcget/erativnih zagrijaca: zagrijaC s mijesanjem i povrsinski zagrijaE. ig) . /35 Slika 4.2.11) Rad koji se dobije u turbini jednak je L = m (il . .mr) ( i2 .).gg_ilgLetSaJl Vedi termicki stePen iskoriStenja ciklusa frostize se regenerativnim zagrijavanjem kondenzata parom iz oduzimanja na turbini. e) a termiEki srepen iskoristenja ciklusa. I Kod zagrijaca s mijeJanjem (sl. . (4.q . .8) pa je rad koji se dobije u turbini.J'l L_ tt Qo m (i. potrilbna ko- I I lilina oduzete psre m. na osnovu (1. [1 a'd13 i -i (4. odredjuje se iz toplotnog bilansa zagrijaCa *1 i2*(m-mI)ig.81) . iO) (4. -'. na osnovu (1. o od"r-'z' (4.80) I = q.=.ig).i)+ (m . 1 t.i. 4.m1) (i2 .t0) $\!1s_11eg9g11tlvil1_z3gr_Lril1r_t. 13) .6) obicno se od turbine oduzima tolika koliEine pare da se glavni kondenzat zegrije do remperature zasiienja koja odgovara pritisku oduzimanja (rn = .

. /36 Slika 4. koja je manja od temperature zasi6enja koja odgovara pitisku oduzimanja i4L i2. 6 Kod povrSinskih zagrijaCa (s1. . (4.14) a dobijeni rad i termidki stepen iskori5tenja raCunaju se prema (4.tr. 4. . ? Potebna kolicina oduzete pare m1 odredjuje se iz toplotnog bilansa zagrijaC.) = m (i. 4.).a -._' gSg4prcguJlJ_errl-p 99 Iedan od nadina poveiaoja terrniCkog stepena iskoriStenje clklusa je i medjupregrijavanje pare (sl.12) i (4. (t.).ir.?) obiCno se kondenzat zagrijava do neke temPerature.15) 7234'.8) Rad koji se dobije pri ekspanziji 1 kg pare je l=i -i +i -i (4. qgf. / L__ _J_--s 2' slika 4. 13).

Ng = flLBN = 'rl _ lrt' 'l.T_ N.91.18) .12) ili (4.o _'dr4'32 i . ---.15) uvrttavajud( protok pare m u kgls) i iznosi Ne =11um N. ! termiCki sepen iskori3tanja cikluss i -i 11234 +i -i r. c4lusrrgl Zbog mehaniCkih gubitaka snaSa na spojnici turbine N" manja jelod snage oswareoe toplomim pedom u turbini N (odredjuje se prenia (4. " (4.8 s$i"i g_nSl99gln111_prfof-_ggtt .i . (4. i Slika 4.+ i .)+(ig-i2). (4. (4. /37 pri Cemu se ze dobijanje tog rade u kotlu dovodi Qd=(it-iO. r6) t1 .17) gdje je al_ mehaniCki stepen iskoriltenja turbine. ElektriCni i mehanicki gubici generatota i^azeti su stepenom iskoristenja generatore O" je snaga na stezaljkama generetora N jednaka 1.

uDa) -* 3 P..22) Pv a 22 60. T =T =300K.1 je T^=T 2 mex=900K.0.\ je T =J =900K.l1g K.8 b. pe je iz jednadine izentrope 3-4 (2. 1) izmedju temperatura oo t min = 21 C i t = 621 C.min ma)( Odrediti: a) parametre stanja vazduha u karakteristiEnim ta0kama ciklusa.lrt " -. 4 =P min pa ie iz jednacine stanja (2. 46. /38 Z ADACI': 1 kg vazduha (R = 287 l/l. = 1.4. dobijeni rad i termiCki stepen iskoriStenja ciklusa. Najnizi pritisak u ciklusu je p max =1b.1 je T4 =T P 1b min=300K. (L 74) R j eSen j e: a) Tadka 2: Prema sl. 4.8 3 f!s_t Prema sl. 1 je f f = T =300K mln . PrEma sl. 46.1) RT 3 2 287 900 m v=-=-= 0.4 T a€ -1 1.4-l 900 (-) P3 =P4'T 3 =1 (-) .1) RT 3 v=- 4 287 300 m 4P5 = 0. P =P =1b 324min4min . 4. b) dovedenu i odvedenu kolidinu toplote. . 300' 4 a iz jedoa0ine izoterme 2-3 (2.27) i i at 1.043 r.4) vrsi Karnoov ciklus (vidi sl. anajvi5iP =60b. P-=P 2 max =60b pa )e iL osnovu jednaCine stanja (2. ??. 043 -:- 2P5 kg . 4. 4. u . 2 60 10 f3cls_l Prema sl. 861 kg 4 1 10 r"$g_t.

prema (1. /39 pa je iz jednaCine izentrope l-2 (2.671 kJl q.7 0. prema (2.4-l (-) P1 = P2'T = 60 (. n =.043 '4 0..28 b. t.055 'd '23 .4 'tI al-L 300 L.rr (C =1.861 q'od : lq l-R'l'ln 0. parametri karakteristicnih tacaka ciklusa su b) Dovedena r odvedena kolicina toplote iednake su.5 42.5 od . 2 a iz jednaCine tzoterme 4-7 (2.28 Prema tome. 671 m kg 1 -1. . l) T mln 373 nL1=1.31) 1)(t ='Yltc = 7 42.-. =0-516 T 773 max (PaZnjat Ovo nije Karnoov cikus! T.6 d ( 4ilPri vrsenju kruZnog procesa koji se sastoji od dvije izoterme i dvije izentrope dobija se rad I =100 J/kg. prema (4. 1) T 300.io / THI.60 ) = 1.6 .-21. -tin=1- 'r tn.861 = 0.23) 3 0.21. kolikijeporastneupotrebljiveenergije? TI HI ok (PR 1974) RJ elenj e: TermiCki stepen iskoriltenja cikluse moze se izraCunati na osnovu (4."* 900 TermiCki stepen iskoriStenja ciklusa mogao se izraCunati i pomoiu (1.*"* 15o0oc i r-in = 1OOoC.662.30) kl ' 1 = e.22) Pv 3 1 ur=il=44 0. 69. 'd 'od 63. -= q.-0.2e'7 300 ln l'41 I 4 v (). Tmax / . =l.662. i(8 pa je dobijeni rad. =20"C. 8 temPerature toplog i hladnog iz- vora T_=600-Ci T = T. .. Ako su izo^terme procesa.27) a€ t. r.1 kg a termiEki stepen iskori5tenja ciklusa.

As = 293 .=' TT] =1-- 293 873 = 0.0955 = 28+. (ETF 1972) RjeSenje: NajriZi pritisak i najniZa temperatura .48 kJlkg.064 klzkgK oHIok Ako je pri obavljanju jednog ciklusa porest neupotrebljive energije . = 1.. ( 1.93]. kg Promjena entropije svijeta jednaka te.665) \e 2\ /rnn l i pa je. odrediti naj- niZi pitisak i najnizu temperaturu u ciklusu.ntrofi'i" vazduha iznosi As = 0.n = . ok -As--+As-.4) poeetnog pritiska P.5. Pri tome se razmieaa toplote vrsi s rure t-. = 0. us +As. tP.) r 'd = 'Y) 0.518 . 0. na osnovu (1.095a_ 93 I As sv T_ T 873 293 kg K -+TI HI Prema (1.I /40 T Hr '1.-.31 ) u I 100 i ry. f---n 1 kg vazduha (R = 287 l/kg K.0 (sistem vrsi zatvoren proces!) pa je.u P_in = P4 i T_in = Tn Za izotermnu 'ekspanziju 2-3 vrijedi (2. Assv=As.37) srs d 9od 193+ _=0. Pri i . prerna (1.26) .30) o'od =o'd -I=193-100. -.39) porast neupotrebljive energije iznosi Enoksvkg = T .= 4oooc i s ikolinom remperarure TI r = t = 20oC. = 20 b obavlja ciklus slican Kar- noovom (dvije izoterme epena iskoristenja n. TI HI jer je A s .kg - tt odnosno. prema (1.

37) . 23 Rln P 2 e odakle je Ar 0.41b. /4/ Y A.4 .39) -r A. .5 (2) -T 3 L'4 pa je iz (7\ 1.A'. Enokcv gdje je. 064 R 0. Porast neupotrebljive energue Je. 32 Za adijabatu 3-4 w\edi (2.27'l a€ T4 Ae-l P437 -P (-) (1) a Termicki stepen iskoriStenja datog ciklusa je T 4 nttT= 1--' 3 odakle je T I = 1 . na osnovu (1.t). na osnovu(1.5 = 0.=16.I LI = 1 .5 4 =1.0. 287 P -P e =20 e =16h.1 Pmlr =P.

t=8. z 873' ) T =298K. T' r3) TI poslo je iz (2) T rs =.=TrAs' tr=THratt to je To.. (oro T_s dijagramirna i odrediti: a) parameEe stanja u karakteristlEnim tackama cirrrusa. mrn fZE-lIo""uzirani ciklus motora s unuuasnjim sagorijevanjem s dovodjenjem toplote ciklus) pedstaviti u p-v i pr v = coort.4 = "n to iz (3) slijedi 2T 4 EIl .36) g.^ sls = 0 (kruhi proces!).tr=2OoC. dobiieni rad i termtckl 3jepcn lskci3tenja ako se pretpostavi da radno tijelo ima osobine vazduha (R = 2g? li4g K. (L 741 .. oa osnovu (I.o* (r ' .t A. b) kolicinu dovedene i odvedene toplote. AsTn.4) i eko Je poztstos P1 =1b..8g. /42 as-- sv= As'sis+A'oL=4"'*a'''='F- ok -TI "l TI F HI jer ie 4 .4 s ro As E n =f ok'(.6i )=3. ?C = 1. posto je.. ok T-*TI odakle je T =f = 2-48 min 4 299 o.

.0. /43 RjeSenje: li. 293 .-- va v 2 . vJ .' S=9 a) Ig&_lj Specifidna zapreminau sranju I nalazi se iz jednadine stanja (2..84 m = kg 1 1 ....1) RT 3 v1PD I 287 .':_-. 10 e*_L Kako je stepen kompresije v ^1 . r't v/.4 a € P --------> vz.-.

Iz odnosa parametare za imberini proces 2-3 /formula (2.)3 = 1628 (-0. /44 v8 1 0.4-1 14=rs(.84'. 4 a Fitisak rz jednaCine izobarnog procesa 4-1 . Prema tome. 489 = 1628 K.9b. 3.kg' Temperaturs na kraju adijabatske ekspanzije cobije se iz odnosE (2.gg 6=20b.ZT) 72-l v rzirr(i 1 ) = 293 .38 .T _4976 P4=P1 !-=1. 32 TB = 7Tz = 3.6 1.233 ) 0. v4 = vI = 0.21) a€ -1 1./formulI (Z.. odakle je p^.l1l/ .233 1. I r*= 3. fgLt "_! Vrijedi (vidi sliku) g m .lp^=g.84 m V= 2 = E 17 = 0'233 -g' Temperaturaa na kmju km adijabatske kompresije dobije se iz odnose (Z. = 9?6 K. parametri stanja u karakteristicnim tackem! ciklusa su: .=.84 -'-. '2 a pritisak iz jednacine stanjs (2.-= 22 T =4.4-1 489 K.11)/ dobije se PT on UO\ .1) RT _ 2 _287 489 tr= T=-nril 10-5 =6b' 2 3r*-L Vrijedi (vidi sliku) 3 m ug = u2 = 0.

3 m.31 ) 'f1 I 330 . 84 b) Kolicioe dovedene i odvedene toplote racunaju se prema e..4t 11 :: '\tl . (L 14) RjeSenje: a) Stepen kompresije i hod klipa jednaki su (vidi sliku!) V -V 4(Y -V) 1_ 72 12 t= vV 1 h=- A 22 a2 tE Rjelavanjem ovog sistema od dvije linearne jednacine s dvije nepoznare (V1 i V2) dobije 22 d Ic . /45 TaCka 1 2 3 4 P.= I . Zl-1 14-7 = e .B) i (2.6 f+Tl|2" motor s unutrasnjirt sagorijevanjem s dovodjenjem toplote pri konstantnom pritisku (Dzel mo- tor) Poznato je: preCnik cilindra d . b) termicki stepen iskoriStenja ciklusa. prema (1.233 0.330 II- kg ' a termiCki stepeo iskoriSren_ia. 0.3 T.=q'23=c (T -T)=-l '-3 -T).n3. (t o'd 825 ili prema {ormuli (4.45 m.b 1 b 20 3.84 0. 00244 = 0. I I ae_ 1 q'od -: 0.= 1 b i karakteristike ciklusa t = 14.489) .1 kg pa te dobijeni iad.6\ q'd . 0.287 (7628 .----:-.45 q '2 v= 4 e. v 3 -2' ae. 0. Smatrati da radnc tijelo ima karakteristike vrazduha (R = 287 l/kg K.= 825 --:- kr 7.rl..4. .Tr) = R (Ta .5.3 It 0.30) - I=q.on. 3.K 293 489 16 28 976 u.. h 0.4. I .1. . ae . prerna (1. hod klipa h .7 4 14-1 0.'kg 0.293) '. i.. '2" q'd = 0.03a16 m3. 49s kl L.7 kg ' qoa . c. (Tn .00244 m Vt = t YZ = 14 . pritisak u raeki 1 p.233 0.7 .4. Proces predstaviti u P-v i T-s dijagramirna i odrediti: a) zapremine i pritiske u karakteristiCnim taEkama ciklusa.281 (976 .4. I = 1.'d -q-od = 82s -4er.0.4).

2 b.2b.0341 m.21)/ dobije se .5 .t/ c2 *=9 Iz definicrje stepena izobarnog Sirenja vV ^33 Y- vvV .27)/ dobije V 14 -ec 14 P =P (-) . 2lv l 2 Vrij edi (vidi sliku ! ) tg = PZ = 40. 0. a iz jednaCine adijabatske ekspanzije 3-4 /formula (2./fornrula (2.00244 0. /46 6-6 Y=vl I ! .40.P-t=7 74' . 47 Iz jednaCine adijabatske kornpresije l-2 .00366 rr Vrijedi (vidi sliku!) Ll V = V = 0.22 dobije se v-312 Qv 1.

4 P_-P. 11 =57-C.5 -0'tii: I'r -.2 dobije se vB 1 1. 1 g*-l 'l Lr . I c2(-l ae(9-1)' 19 1.E.14 m v'2 i. V4 at tyiliA<i stepen iskorilten-ia datog ciklusa dobiie se na osnovu (4..076 T'.4(7.0341 -1.1.6.0./formula (2.4-1 I 1.5) .2 (:-=-) '0. I -t.10 0. -..2j pzaato:e P.0?6 e .1) Pv 5 _ 22 36.i e: el_ rgljle_iJ Iz jednaCine stanjs (2. b) koliCinu dovedene i odvedene toplote.4.skorr$tenja r rnagu motore pri protoku radoog fluida od m 30 kglmin.l) RjeIen.83 b .9..85. (L '.4 P4 =P3 (-) =40.76b. Pretpostaviti da radno tijelo ima karakreristike vazduha iR 28i i/kgK a?. termiCki stepen.i 1.83 15 36.P-V. /47 v^3 ae 0-00966 7. .:ir4 'l P b ks I 0.(-i.9h 27v1 2 pa je iz jednaCine stanja (2.5-1- t4 Za kombinovani ciklus motora s unutrasnjim sagorijevanjenr isi 4.b kg' a iz jednailine adijabatske kompresije 1-2 .. 0. 15. 974K.0.2!) .21'li dobije se v 1 te ^ae 1.4.]n TaEke 2: Iz definicije stepena kompresiie v e^1 v . i) dobije ie RT 3 i 287 330 rl \. 2R287 lgL"-1' Vrijedi (vidi sI. 1"4) i odrediti: a) parsmetre svih karakteristiEnih taCaka ciklusa.4-1 1.

tBb b4v 5 pa je iz jednadine pv l= 55 5R287 845 K. -34.--'P r jr*. 14 0. 4.7064 II1 u4 uB .K 330 974 1558 2180 845 ./formul a (2.14 rn 5 1 kg.9=59b.a "u 3 P... Prema tome. 0. Iz jednadine adijabarske ekspanzije 4_5 .t4 .27\t dobije se v P. 0.. .4 .-2 il.= \. 43 Stepen izobarnog Sirenja jednak je. parametri u karakteristicnim tackama ciklu.83 36.v 4 3 Pa je o =9. f3&_1 Vrijedi (vidi sl.. 59 . Za izohornu promjenu 2-3 vrijedi (2.9 59 59 2. . oi6 .1) je Pv "4u4 s9 .tju 2180 K..076 0. v a= .1064 59(lJ4) 1 '4 :2. kg Iz jednaCine stanjs (2.12\ pa ie P T . P^ =' 59 b.96.076 0.= 1. 105 0. 4. 1.. R 287 l Ie*lL I l Vrijedi (vidi sl.b 0.2 l) 3 I v.2 !) P.s -= T j=. /48 3 m 'B = '2 = o'076 kg Stepen pove6anja pritiska jednak je P o trA =- P 2 Pa Je ta=/az=1.. 0.2 = )74 = 1s58 K..6.g 1.t3 T.1064 1.

'l'.5 kW. najmanja inajveia ternperatura rr ciklusu:20oc i?00o(:.qt Qo.T.P tb..r. Snaga nrotora pri protoku radnog fluida od ks rn -. Predstaviti ovar ciklus u T-.r1r *:'. 1.e Pe a2-. R 2g? t/kg K.2. ntin B rnax lz ledna0ine adijabatske kompresije 1-2 /forrnula (. 1 KI q. iJI) q od t 6sr i . 293 K.J Iks min s jednaka je. '. prltisak I lemperarure u karakrerisllCnrm raCkatna ciklusa.869).27\ dobiye .fl r15brJ-9?4t .293i-=)1(r 1.i i.ie rzrallr. 'r.O.27\ i n. -d .-toze .3 poznato ie: najmanji r natveii prrrrsak u cik- tusu:1b r 10b.1.ij45. 1040 :_ .r).. o.4..1g) i (2. na osnovu (2. . (ETF 1y6e. . '1. . na osnovu (2.4.4-1 1. T r 973 K. Y (21rJo .P. .rn .18) aa = 9Zs * Q34 = . ' T.r-.:Jr. termodinamske karakte- rrsrike radoog tijela. ?t. 1973r RjeSenje: al Sa slike se vrdi da je P-. '.r :j6!r : I r< 1.. P_.18'l i 0.ra rnr-)Iora i. -:j P. N 335.P 10h..** (r4 . dkg a koliCina odvedene toplote dobije se na osnovu (2.4 . (84i . 4.. . 15s8).zEi q'od :-.4-1 _ 1 T^ T.:lct\ N rn I m (qd .1.r:1 ?t . "u odnosno. rl ih prerrr a iormuli. /49 b) Kolilina dovedene toplote jednaka je.rrlat|ra o\no.qod) .Trt + . rr.-.4-1 ku Termickr stepen isi(orilten.4 =565K 27P1 1 . (in)Z^ Dzulov ciklus gasne rurbrne prikazan na rl. 7 4 min 2 tnax -f. tiijagramu r odrerJiti: a.r lqr: I t. 1.5 iO4Q .6) oo = *L (rs . na osnovu fl. h) termi6ki stepen iskoriStenia ciklusa i dohijeni rad. 3(r 4 0.rs). 104.. 12) .:llJr. 0.

T {- T43P ) .= 30oC. T2) al.1.6) T .Yl rr = | .= 40ooc i srepen povilenja pritiska fl = o 15 Smetrati da radno tijelo irna osobine vazduha (R . e73 r . . 1 1. t. 3 .0.h4. prema (2. ae ./fo mula r. koliCinu 287 ubrizganog goriva zanernariti. poznare su rempera- ture r. T). b) kolika se ulteda postiZe regeneracijom. Pt rth 14 $=ct a a iz jednaCine adijabatske ekspanzire 3-4 . /50 E'DD 7 9''3 "nzx 70 12 f'C . I/kg K. na osnovu (1.-1 = 1 .4-1 '4 xe.t6. =' tr)' Dati ciklus predstaviti u P-v r T-s dijagranrima r odrediti: !) rermicki stepen iskoriltenja ciklusa.:J. (e13 56s) ' 408 kg pa je dobijeni rad.2.6) Rar aa = qzg = cp (Tg . 503 K.31) kl 1= llr. 1 'TB 2 0.2'l'ti D__ at-1 1. prikazan ne slici. ciklus gasne turbine s potpunom regeneracijom toplote. prema (4. a regenerativni zagrijaC snlstrati idealnim (t2 .4 .1. 18l i f2. 293 .4 . r.4).o'48 408 -' 196'8 kg' @]r. Qa .281 | .-) b) TermiCki stepen iskori5tenja ciklus'a jednak . T 565 2 a dovedena toplota u toku ciklusa jednaka je. \L Qd = T.

'r) 'tn-' . .'c o'd'34p43 (T -T). (a . "O.i-- ( I I I IrQortto vazduh I RJeIenje: E-0-C T 14 6-Pr=C 0=. .tn-rr)' . :l-.G-P" 0=c" 8=Q Q-* Dovedena i odvedena kolifina toplote u toku ciklusa jednake su. prema (1. na osnovu (2.31) 9od ". aod '' a6t co (T. ('.18) =o . Tr) je termiCki stePen iskoriStenja ciklusa s PotPunom regeneracijom toPlote.

/52
T
(- 6 -1)
T1'T
1
1=1
Lp (1)
T
4
T3T(- - 1)
3

Po5to je rA= rr, to iz jednsEine adijabatske kompresije 1 -2 ,/formula (2. 27 ) I dij edi
r( -1
TTP x-
622
l-=-=(-, (2)
TTP
111
a posto je T^ = I-, -P
3 5' P4 2l -P toiziednaEine adijabatske ekspanzije 4-5 /ibrmula (2.27 / sl:jedi

TTP
t€ -1 ?t-1
444 '2 aC

T - T --('P , "t =( -)
P
r3)
35s 1

lz (2) r (3) slijedi
TT
6_ 4
T
3

a Posto je T, = T-. to se iz (1 ) dobije termicki stepeo iskoriStenja ciklusa game rurbine s porpunom
OU
reSeneracijom toplote
T.
"rl
'l -r-j -
,, =' T ' Al
.)

'r) =l-9-o,rr.
'tr 673

b) TermiEki stePen iskori5tenja ciklusa gasne turbine bez regeneracije toplote jednak je, prerna (4.6)
11
n(r -1- d- | =l-
--:-: -l-1,4-1 =0,4
l'4
nat 6
pa je povedanje termiEkog stepena iskoristenja, odnosno uSteda usljed potpune regeneracije toplore
-
'l r, 1, _ o,ss - 0,4 r! sq-
-= vt'!tu'
0,4
"l t

[ZElCftOrs prikazan na slici pedstaviti u T-s dijagramu i odrediti parametre,.vih karakterisricnih ra-
daka i termiEki stepen iskori5tenja ako je: P- = 1 b. t_ = 2ooC, ,r/rl = ,, = 4ooc,e =vgfui ,.
= 12, 9 = v.lv, = r,S, a kolicina toplotelodu"d"n, I procesu 4-5 enS = 418 kl /kE. Smatrari
da radno tijelo ima osobine vezduha (R = 28? l/kE K, a& = 1.4)-

( L7)

RjeSenje:

,lC-G

DO
G '2-',J

4 p_
'/ -'7D
4
D
TJ

,

*=q fl=* *:€?
I3gE-1.'
Iz jednaEine stanja (2.1) dobije se;
RT 3
1 287 . 293 m
1P5 kg
1 I 10

/54
Ie$-zj
Iz odnosa

P
__2 o
-o
P
1

dobije se

P^=3P_=3.1=3b,
27
a iz jednadine adijabatske kompresije 1-2 ,/formula (2.27)/ dobije se
')t-1 1,4-1
D_
'Z tt l-4
= J (-)
T2lP =293 3 =400K
1

pa ie iz jednacine stanja (2,1)
RT 3
v2P5 2 28'.t 400 m
= -t'
-=2 3 10

r4_t -=0,o8o
Vrijedi (vidi sliku!)
P32=P =3b
pa je iz jedna0ine stanja (2.1)
RT 3
3287 313 m
v = u,Zvv -t
3P5
3310 --T=
TaCka 4:

Iz

t= 3

4
slijedi

v4e12kg
'g o, 299 ,nt
=-= =0.025

pa je iz jednaCine adijabatske kompresije 3-4 ,/formula (2.21)/

p =p (-)'g *
=p^e=8.12
cag l-4
=9j,2b,
43v3
4
a iz jednaEine stanja (2. l)
Pv
105 0,02s
4R 287
= 841 K,

Igck"_st
Vrijedi (vidi sliku!)
3
m
ub=14=0,025
kg'

/55
e iz iz.eze ze koli0inu toplote dovedenu u toku Focese 4-5 /formule fZ.i8l i (2.61 /
o'45=c (T
v 5 'n)=il(T5-T4)
dobije se
-
,r=rn* f-x.- | eeS = 847 + 1.4 I
0,281
418 = 1436 11

pa ie iz jednaEine stsnje (2.1)
RT
5 287 . 1430 -5
D-
5 v 0.025
10 = 164 b.
5

fs*at
Vrijedi (vidi sliku!)
P-=P-=164b.
65
Iz odnosa
v
9= 6

5

slijedi
3
m
u6 =I u5 = 1,3 . 0,025 0,033
kg

pa je iz jednaEine stanJa (2.1)
Pv 5
66 164 . 10 0,033
- 185? K.
6R281

fscle_L
Vrijedi (vidi sliku !)
P1t=P =lb-
I

I
Iz jednaCine adijabatske ekspanzije 6-7 /formula e.27\/ dobije se
i
P7 at-l I
1 .4-l
I

T,=T (-) tt- 1.4
t
I

16P164' =185?(--) =430K.
t
6

a iz jednaEine stanja (2,1) je
RT7 S
287 490 t-ao+ m
5 = -'-:'
v
'7= P ks'
'o
't 1 10-
Prema tome, psrametri karakteristiEnih taCaka ciklusa su

Tacka 1 2 3 4 5 6 1
P,b I 3 3 97,2 164 tu' I
T,K 293 ,100 313 841 1430 185? 430
v, m3/kt 0, 841 0,383 0.299 0.025 0. 025 0. 033 1.234

/56
b) UkuPno dovedena i odvedena koliCinr toplote u ciklusu mogu se izraCunlti pomo6u formulr (2. 18 )
i (2.6)

o'd =o'45+o'56=o +c (T T_).
?5 p'6 b
R4
o'd =o'45+ ae-1 rT6 -Tr-5"
-0.281 7.4 U
'd = 418 + 1.4 - 1 (1857 - 14301 = 347 kg'
e.

qoa=fqzs*qnl =C (T
3 p 7 - ,r),
'2 -T)+c (T
P
R -
T? - Tr)'
a,e
o'od= 2'e- 1 2 T+ 3
-(T L,4
0,28'.t KJ
Qod = (400 - 313 + 2931 = 225
1.4 - I -kg
pa je termiCki stepen iskoriStenja ciklusa, prerna (1,31)
Qod 225
'?,=1 I-=r-
'd
s4? =0,734.

f4-10.1 Jedno turbinsko postrojenje sa sistemom regenerativnih zagrijrCa, preml Semi. imr snlgu nl sre-
zaljkamaogeneratora Nn = 32 MW. Kotao proizvodi pregrijanu vodenu paru prremetara P, = 60 b,
= t:0.: i radi sa s?epenom iskoristenja rl 0,88, trote6i ugalj donje toplotne moCi HO =
i18500 kJlkg. *
Oduzimanja pere za regeneratrvne zagrijaCe su na P, = 20 b i Pg 3 b Temperarura napojnevo-
de t, lednaks je temPeraturi kondenzeta zagrijaCa 21, koji se tu ne pothladjuje. Pritisak u kon -
denzatoru je Pn - 0,05 b,
MehaniCki stepen iskori5tenie turbine j" 1 ,0,98, r stepen iskoriltenja generatora jezlr=0,99.
m
Proces predstaviti u T-s dijagramu i odrediti:

a) koliCinu pare koju proizvodi kotao u t/h,
b) potrolnju uglja u t/h.

l9?0, 19?2. MTD 1973)

908 kJlkg. (2) . . = 3420 kl/kg. -.2l2oc i =3100 ' -23'32 i..=138 " r =33oC a) Snaga na stezaljkama generetora iednaka je.r. ln. s63 m =.sieenv vodenu paru (Dodatak ?) dobije se: i. /57 Rj eSenj e: .157 m.n 1g[. r. trr'. (1) Iz bilansa regenerativnog zagrijaCa Z1 /tbrmula (4.72) i (4. 908 22 = 0. -.t Iz i-s dijagrama ze vodenu paru (Dodatak 10) i tablica za za.14)/ m (i .ke t =133oC =2680 " i3442 i.r)'(rn-mrxir-ir) + (m-m1-m2xig-i4)J. prema (4. = . 3100 .==563k1.i ') = m (i'5 i') t'2 2' 3 dobije se I -I' _53 908 .78) *... I -1. = I.

tf = asf.nl. Proces predstaviti u T-s dijagramu i odrediti: .843. ..12 mXi. i2)+ (m-0.843 (iz-is) + 0.18500 l"--El Iedno turbinsko postrojenje dobija iz kotla wjezu vodenu peru parsmetrra P.843 i4.0.6? h' (K H.15? m . = ?*r?r[* (il . 0.r. = 0. zzsf zeeo -zr ost o. m. Kondenzat ove pare odvodi se u turbinski kondenzator.r /68 l 8 iz bilrnsa regeoerativnog zrgrijrCa ZZ /formuh (4.138-0.12 m.3' 23 uz (2) slijedi . b) Iz toplotnog bilensa kotla a. (s) UvrStavaju6i (2) i (3) u (l) dobije se . {m-m-m)i'+mi ' 1 2' 4 +mr12' --mr. 2 I -I' 34 563-0. 843(31 -2680)+0.e tn koje ie zt Ai = 5oc niza od te- mpreture zasi6enja oduzete pue t.tn)J.15? m)(i2-ig)+(m-0.157 908 m.=31 1000 s h -=10ir-. (K BHd =m/i'1 -i)5' dobije se potro5nja uglja m(iI -i) B= 5' 108 (3420 - + 908) t =16. 98.11)/ l j m. - tl^ rlg[. o. .kle je koliCina pare koju proizvodi kotao N g m.151 i2' m. . 138 m. 2 2680 .q koja u-=turbini ekspandira do pritiska kondenzacije P3 = 0. n_ d 0. = 5 b oduzimrse iz turbine pata za zagrijavanje nepojne vode do teriperrtr.88.r-t. 103 -sr o0+0. oda.r. = 50 b. Ne pritisku P. + 0.723 ( is i4)J m= 32 . ss [+sio 00 ] ke 3600 r m=31 . 0.06 b.

5 151 2 i = 2100 " = 2561 3 3 . 1974) R j eSen j e: Iz i-s dijagrama.98). (ETF 1971. za vodenu paru (Dodarak 10) i tablica za zasidenu vodenu paru (Dodarak ?) dobije se: I = 3316 kJlkg z' = 640'7 kl/kg t = 151-84oC 1 2z i = 2750 . {o b) koliko toplo& treba odvesti rashladnom vodom u turbingkom kondenzatoru.95) eko je snaga na stezaljkamr generrtota N 18 MW ( = 0.. c) koliko se pare oslobodi dovodjenjem kondenzata pare ze regenerativno zagrijavanje u kondenzator ako se pretpostavi da kondeozat ekspandira izentalpski (i = const) do pritiskr u kondenzatoru. /59 a) koliko wje2e pue treba dovesti turbini (J* = 0. = .

.r) ] ' m= 18 .)=m(in-ir.22 78 = 3.8 krAg./formule (4.22 (i2 . ('. lO3 0.. 5 = 146.*.95. (1) Uvrltavaju6i ovo u izraz za snagu na stezaljkama generatora . .is) . /60 Entalpija u taCki 4 dobije se za temperaturu t. .le[t.18)/ *8 = ?. =-m= 619.98 [3316 .0.840C 422 i iznosi (c-_ = 4. a) Iz bilansa regenerativrlog zagtijaEa /formula (4.74)/ Tr(tr-ir.At = 151.tr) . [.721 i (4.1 m.2 U/kg K) w = c .1. 0.96 g ls pa je toplota koju treba odvesti iz kondenzatora . 0. 0. = 0.9-151.22 (2150 .'r)] dobije se *..(il .is)].640.22 m (i2 .l^ . i-4w4 = 4. 746.= 0.22 m.2 . . 21OO)J ks m = l8 -.84 = 618. f. = 'l* le[m ri. 21OO .5 +m '- 7 i2 .g4 ..i2. s b) Iz (1) se dobije m. 2750 .) dobije se i -i. .= t. odakle je koliEina svjeZe pare N s m= . 4 3 m.

=. = ir.98) magu N = = 32 MW. s t4jrl Svjeza vodena para parametara P. Ta para dalje sluzi ..ir. i b) sadrZaj pare na izlazl iz industrijskog potrosaCa (xS). Qu = (18 .2 --3 3' 2567 -151. /6/ Qk = (m -. .2 kl/kg xi oa i.96) (2100 . dajudi na stezaljkama generatora (lle = 0. 3.r) (t.tr.96 (640.5) + 3.05 b.1-151. (rr.1 . tI = 45ooc ekspandira u turbini (?.= 0. = 9006. to se iz (3. .95) do pri- tiska u kondenzatoru Pn = 0. 151. . (ir" .). c) Pogto j" ib = ir. Na pritisku*Pz = Pg . Proces predstaviti u T-s dijagramu i odrediti: a) kolidinu svjeZe oduzete pare (m i mr). 151."gJnerativno zag- rijavanje kondenzata.2 3.=0. (ETF 1970) . odakle je sadrZaj pare '2' '3' 640.96=0.r.) + -.3 b^oduzima se jedan dio pare .a.5 pa je masa pare koja se oslobodi dovodjenjem kondenzata iz regenerativnog zagrijaEa u kondenzator m1p51 =x m. + x. = 50 b.4) dobije tr. = 4.tr." rigliiru^nje m*-= zfr t/h vode {c". Qu = 29291 kW.5). 1g2M. = r.5 x5 = i"-i =----*=0. 60oc do t.

tn)'] odakle je N r -t g n^ m= -i ) *' 6 m g'1 4' i -i 1 4 1' 3 32. = 737.= 561.83 kJlk8 2 i4 = 2081 ir" = 2725 kt/kg a) Snaga na stezaljkame generatora jednaka je.14)/ . prema (4./ Iz i-s dijagrarna ze vodenu peru (Dodatak 10) i tablica za zesieenu vodenu paru (Dodatak 7) dobije se: it = 3316 kllkg .10 2658 .46?5 mr. /62 RjeSenje: I I I zLe' .18\ *.5.2. .tn) -'r (i2 . = 'l^'le[* r'.72) i (4.4 kl/kg i = 2658 in.a. 2081) 3316 - '081 m = 27.85 + 0. s :_>.95 0.98 (3316 . T (1) Iz bilansa indusuijskog potro5aEa IP /formula (4.rl I I . 2081 mr -1' 0. = .

11) (m . .i2. -a zatim u N T dijelu (niskotlaEnom dijelu) turbine e. -kg pa se iz (3.--)ml = (21 . b) tz (2t je 7000 7000 1586 u i3 = 2658 ml = 2658 6. (2658 .85 .2 (90 .4. 3 3' - f4-131 Sema prikazuje ciklus elektrane koja sluZi za odtlavanje hemijskog procesa u autoklavu i dobi- janje elekuiCne energije. s61. = 45OoC.m1) 137.85 + 0.9 !&.53 * pa je iz (1) m = 27.413. 1 odakle je ks -1 = 6..4675 m1 .4 = 0.OS b. = 50 b i t.46?5 m-) 561 .83 + m.ksprndire do 34 kondenzatorskog pritiska'PS = 0. 60) 3600 i3 =2658. 0.53 = 30.r ) 1'2 3 w w iz ul' dobije -mc(t se I ww iz -r ul ) 32=I 1 1000 200 4. = 480oC. dobije se 7000 (2'l . * *1 tB = . koii se dobije na osnovu (4.85 + 0.4 x3 = i"-i 2725-561. Kotao ove elektrane proizvodi m = ? t/h vodene pare per8metrre P.46?5 6. Po izlazu iz autoklava para se ponovo pregrijava u kotlu od temperaurre t^ = 2g6oc do t. /63 m 6 -i)=m ( ' (r . - 1 7000 kJ r3m-kg = 2o58 (2\ 1 Uvrstavajuci (1) i (2) u bilans regeneretivnog zagrijaCa Z.4) moZe izraEunati sadrZaj pare u stanju 3 - '3 'g' 1886 .ml) in.53-. U VT dijelu (visokotlacnom dijelu) turbine para ekspandira do tempe- 1 1^ rature t6 = 300"C.

83 kJlkg . a stepen iskoriltenja generatora 1. /64 Proces elektrane predstaviti u T-s dijagramu i odrediti: a) koliko se toplote tro5i u kotlu. b) kolika je snaga na stezaljkame generatora ako je mehaniCki stepen iskoriltenja turbine I. = 0. = 137.9?. = 0'98. (ETF 1970) RjeSenje: lz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak 10) i tablica za zasieenu vodenu paru (Dodatak 7) dobijese: = 3385 kJlkg i-1"4 i = 3360 kJlkg i25=3030 " i =2285 i-35= 2860 " i-.

.+i I 5' 4 -i^). (ETF 19?1 .18) N = 'rt "n m (i. = 10 b.9 (3385 . t1 = 45ooc ekspandira u VT dijelu turbine do P.05 b. = tzocY Proces predsteviti u T-s dijagramu i odrediti snagu turbine i termiEki stepen iskoriltenjB postrojenjs. IS 1974) . Pritisak u kondenzatoru je Pn=0.i^ + i. prema (4. Jedan dio te pare . 2860).i-).98. /65 s) U kotlu se troli toplota za zagtijevanie t 1000 ks h 3600 s vodene pare od stanja 5' do stanja 1 i od stanjs 3 do stanja 4 pa je Q" =m(i. tul = looc. g lm lg '1 2 4 b N = 0. 1. -* = 1840 kg/r.9 (3385 . b) Snaga na stezaljkame Beneretora jednaka je. 2285)."'ponoro pregiiiaoa u kotlu do temperature tg = 35ooc.83 + 3360 .-i_. a koliCina i temperature rashladne vode (c = 4. 0. I 100 b. a oste- tak te pare sluZi za regener8tivno zagrijavanje kondenzata.14. 137. 19'. 15) i (4.97.2 kJ/kg K) koja prolazi kroz kondenzator . K Q* = 7110 kW..r. . . 3' o = 1.3030 + 3360 . c N = 2583 kW.

4. fr|.2 (11 .) = -* ".85 T (1) Bilans regenerativoog zagrija1a napojne vode .t = 3240 kJlkg i = zzgo kl /kg 4 i2 = 2100 i2' = 762. moZe se napisati u obliku .t0) 1 tn' in' 2230 ./formula (4.13?.r. -r-) m m= n== wwizul 1840 . lt2 mv.m.7L)/ -1 i2*(m-mr)in.=mir.tn.ml (m -t) (in .83 4 Iz bilansa kondenzatora m.*1 = 25.83 * . (. -t ul ) dobije se m c (t.1 kI/kB i3 = 3150 I = 187. /66 Rj elenj e: Iz i-s dijagrame ze vodenu paru (Dodatak 10) i tablica za zasilenu vodenu paru (Dodatak ?) dobije se i.

na P. 22 (2) Uvrlravaju6i (1) u (2) dobije se 762.245 MW. ima dva oduzimanja. 2700) n: It 0. t./h. = 34.7) + "2585 (3150 .oo .)+(m-rn)(i -i) 2" t 2' 42. Proces predstaviti u T-s dijagramu i odrediti: a) termiCki stepen iskoriStenja postrojenja r njegovo poboljSanje u odnosu na termicki stepen isko- riStenja ciklusa bez regenerativnog zagrijavanja.85 = 34.83 !E ll. 2700 .85 /3150 . i2) + (m .o. 762. zo. = 48ooc i Pn = o.mr) in. 438. 34. b) kolicine oduzete pare u kg.245 t0 rl.mr) (i. N 42.85 .19 2 q pa je snaga turbine N = m (i1 . a termiCki stepen iskorislenja elektrane (t m(i'1 -i.19 (3240 . 762. . 2230).2 t. N .ua 1. /67 (^ . in).19 (3240 .8. = 10 b i PS =1.* odakle je -'n' 'r' mr=(m-mr)I _i.7 5 Iz (L) se sad moZe izradunsti kq tn .-.2700\ + 25. m1 r 25. . = (m t1 * tl) t2' .o4 b.t.'.34 + 25. 13?.

rs 1975) Iz i-s dijagrema ze vodenu paru (Dodatak 10) i tablica ze za. = 3334 kJlkg i.a Zl .' = 162'1 kl/kg i = 2772 i3' = 439'4 " 2 i3 = 2476 i{ = 72t'+ i4 = 1980 a) Iz bilansa zagrijat.rjeeno vodenu peru (Dodatak 7) dobije se: i.

/69

m i +(m-m)i
1 2 1', 3' =mi 2'

dobije se

-
m1 = 'z' 's' m= 't62,7 - 439,4
i23'-i 2772 - 439,4
,1 = 0,138 m. (1)

UvrStavaju6i to u bilans zagrijtta 22 /formula (4.71)/

m i +(m- .2) ,n, = (m - .r) tr,
-23
dobije se

I -r
34' 439,4 - 121,4
m
2 I -I
{m-mr)= 2476 - 727.4 (1 - 138) m.
34
m^ = 0, 119 tn.
(2)
2

f,ad koji se dobije u turbini po 1 kg svjeZe pare jednak je, prema (4.12)
t'1
^2
l=i -i --(i -i)--(i -i).
,,4 m 2 4 m 3 4"
ih na osnovu (1) i (2)

I = 333S - 1980 - 0,138 (2772 - 1980) - 0,119 (2416 - 1980),
KI
l=1192.8 , ,
Kg
a koliCina dovedene toplote jednaka je

a'd =i-it -kg!f
2' =3334-762,7=25'17,3
pa je termiCki stepen iskoriStenja postrojeoja s regenerativnim zagrijavanjem kondenzara, na osnovu
r1. 31 )

11 I 1192. 8
ltr -- q]
--=
'd
---
2sit,o^ =
0,464.

prema (4. 10)

r
f o/)

b) SpecifiCna potrolnja pare jednaka je

,
m=-:
3600 3600 ks
I =
1192.8 6-u'2
kw h

pa je koliCina svjeZe pare
-
m = N m' = 25 1oB g,o2 = ?isoo !s
h'
a koliCine oduzere pare, na osnovu (1) i (2)

m, - 0.138 ?5500 = 10420
T,
m2 - 0, 119 ?5500 89?s !g
h

U parnu tLrrbinu dolazi vodena para paranretar8 P1 - 90 b, 11 540oC, Turbina ima dva rege-
nerativna zagrijat,a povrlinskog tipa s kaskadnim odvodom koidenzata ogrijevne pare. pritisci o-
duzimanja su P, - 5 b i P3 = 1,2 h. Pritisak u kondenzatoru le pn _- 0.04 b,

Proces predsraviti u T-s dij agrar-rrrr i

_r_

i

a) odrediti terrniCki stePen iskoristenja ovog regenerativnog ciklusa i specifiCnu porrosnJU pare u k/rr,1W,
b) uporediti ove pokazatelje s istim pokazateljima za ciklus bez regenerativnog zagrijavanja kondenzata,
c) odrediti stvarnu tehnicku savrsenost datog ciklusa s regenerativnim zagrijavanjem uporedjujuii njegov
termiCki stepen iskoriSlenia s termiCkim stepenom iskoristenja Karnoovog ciklusa koji bi radio izme-
dju maksiinalne i mininralne temperature u datom ciklusu.

(11, ETF 79'.17, 79'.t2, 19?3. PR 19?4)

/7/

Rj eSenj e:

.s

Iz i-s dijagrarna ze vodenu paru (Dod,atak 10) i tablica za zesitew vodenu P8ru (Dodatak ?) dobije
se:

i, = 3480 kJlk8 ir, = Mo,l kJikg

i23=2725 " i-,=499.4

i 3rl= 2485 " i ., = \21 ,4 N/kE

i44=2080 ' i.=28.9oc

a) Za I kgls svje2e pate i.z bilansa zagtiiala Zl /formuLa (4.141/

/72

.l (i2 ' ,r.l = ,r, - tr,
dobije se

- 'g' - 439.2
m:- 'z' 640.1 !E
1 i--i' 2725 -640.1 =U.096 kg
22
a iz bilansa ztgtiia0a 22 /fotmula (4,141 /

fr/ /n/*m2

-l (i2. - ir,) + *2 (,g - ir,) = tr. - tr.
-
dobije se
iB. - i4, - m1 (i2, - iB, )

"'2
m
i33:i
439,4 - 121,4 - 0,096 (640,1 - 439,4)
nt
2 2485 - 439,4

= o.la6 E
m2kg
Dr ie tetmilki stepen iskori5tenia ciklusa i regenerativninr zrgrijrvanjem kondenzate. prema (4, l3)

i, -i - m (i^ - i )- m^(i^ -i-)4
llr 7 4 1'2. 2'3
7" ol I
2,
-l
2'
4'

/73
3480 - 2030 - 0,096 (2125 - 2030) - 0,146 (2485 - 1030)
n=
r tr 3480 - 640, I
N
6'[ = -=r 131?
= 0.463.
tr a 2839, 9
r
r specifiEna potrolnjr psrc
11ks
mr = = 0.7O
-=r 1,371
N MW

b) Termicki stepen iskoriStenja cikluse bez regenerstivnog zagrijavanja je. pema (4. 10)
i7 -i
N 4 3480-2030
1, a r, ,n, 3480 - 121.4
- '

N 1450
.;7=i,432,
= -=
"1, a ffi58,6

r sPecificnr Potolnie Pare
11ks
m =
-N = 1,450=
0.OV
MW
-
Premr tome, pove6anje stepena iskoriStenja usljed regenerativnog zagrijavanja je

1o-1,= LI99-.o,ag?
,t, 0,432
=7,r8oro

uz poveianje specificne pouosnje pare
mt -m
m = !-U.99
0.69
=10.14%.

c) TermiCki stepen iskoriStenja Karnoovog ciklusa koji bi radio izmedju msksimaln" (rrn"* = ,1 , i
minimalne'(T = T4) temperature u ciklusu jednak je, prema (4, 1)
mtn
Tl
,rt 'min-r-J=r- 301'9
tc =1-
- T - T - 819'
1

,lC = ,.629
pa je relativni stepen iskoriStenja, prema (4.2)
'vl
n' r = 9l9q=0.74r.
0.629
"l(c

f4Tl u elekuanskom posnojenju, prema !emi, kotao proizvodi m = 27 kg,/s vodene pare p[emet[r
oC.
P- = 100 b, t- = 5OO Nakon ekspanzije u VT dijelu turbine, jedrn dio ove psre se medju-
11
pregrijrva do poCetne temPerature (,0 = ,1), a z8tim se mijesa s ostatkom pare i odlrzi u NT
dio turbine, hitisak ie izle^) iz YT dijela turbine, pritisa.k medjupregrijavanja i pitisek nr
ulazu u NT dio turbine su medjusobno jednaki:

P2 = tg =Pn= 20 b.
NT dio turbine ima oduzimanje pare na pritisku PS = 3 b, a oduzeta pars sluzi za regeneretiv-
no zegrijavanje napojne vode. Parlmetri prre nt izltzo iz NT dijela turbine su:

PU = 0,1 b, x, = 0,85.

9 " 4 . /74 Proces predstaviti u T-s dijsgramu i izracunati snagu i termiCki srepen iskoristenja postrojenja. (ETF 7972.4 3 i = 3180 iU.= 191. 7974) Rj eSenj e: Iz i-s dijagrama ze vodenu paru (Dodatak 10) i tablica za zasi6enu vodenu psru (Dodetsk ?) dobije se: I 1 = 3S?5 kllkg i. = 561. = 2135 kl/kg i 2 = 2935 i6 = 2225 i = 8465 ir.

1ll:T"fi': Nakon ekspaoziie. 293s) t = 0. N = 35.7 MW. u kotso 1"lK = 0.91) (2735 2225\. Da bi postrojenje obavljrlo svoju funkciju.:. Proces predsteviti u T-s dijagramu i odrediti snagu na stezaljkama generatora .2735) + (27 . t1 = 500-C.4 + 3180 .2935 + 3180 .3. iZ\ 35. (ETF 1970.) + m (i4 .lll/ (m-mg)t6.9?) do pritiska Pg = 11 b.433.kad (?*. o rn {il ir. rS 1974) .= . "' 0'e5] .l_ = 0. Jedan dio te pare koristi se za potrebe industrijskog potrosada. para iz pomo6ne turbine i para iz glavne turbine odlaze u kondenzator u kome vlada pritisak PU = 0.1.fl::Ji#i. N = 27 (3375 .98) se mora dovodiri B = 80 t/h uglja toplotne mo6i HO = 8500 kJlkg. /75 Iz bilansa zagrijaEa Z /formula ( . ? 103 1. Kotao postrojenja prikazanog na Semi proizvodi m = 230 t/h vodene Pare parametara P1= 100 b. 21 (5375 . a termiCki stePen iskoriStenja postrojenja N N "i.. . Proces u industrij - skom potrolaEu vrSi se pri konstantnom pritisku. a kondenzat se vra6a s temperaturom zasiCenja. 561. Preostali dio pare iz kotla ekspandira u glavnoj turbini.**gi5=-tS.""ffi-. 0. pa je snaga postrojenja N=m(i'1 -i 2 +i 4 -i)+(m-m)(i 5 3 5 6' -i).S).1 b.T ffi::[ i:':::ilT?: l.i.

.l i._._7. = 3370 kJlkg i. = 2380 [/kg i-2 = 1407.7 " i6 = 2085 i3 = 2800 i6'= 191 '9 " i4 = 2800 Snaga pomo6ne turbine jednaka je (i -i) N =t1tmPTm2'4 PT 5' . Rje!enje: Iz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak f0) i tablica za zasilenu vodenu paru (Dodatak 7) dobijeset .

. 2o8s)J=41380kw.1 b.-l -i)+(m N = 0.tU)J I 1. 2380 ) ks a2=5*. /77 Pa je N 3 m= PT 1 10 2 I*pr (ia . is ) 0. Pr= 10 b. Ur- kon izlaska iz YT dijela turbine tedan dio pare se odvaja zr rcgeoersrivno zagiilevanje &6ndco- zeta. = 400 ulaska u vT dio Errbi- ne Part se priguluje.e8) (83?o . I mth=98 T pa je snaga na stezaljkama generatora N = rltm 11 tg [.9 230.odnosno*2= 3600 t 1000=18 h- Iz bilansa kotla rK BHd =m(i'7 -i)7' 11 dobije se entalpija napolne vode na ulazu u kotao i7lm ?x'"a 0.----.nrl . '2 t -l '6' 7407 . t.rt. . Nakon mijelanja para tempersrure rs = 23ooc drjar[- ra u NT dijelu turbine do pritiska u kondenzatoru pU = 0..1 .. =mI 67 dobije se masa pare rn1 i-1 -i -6' m -710 191.97 0. 8 oC.9 ..mr) (ir .:o. -m)(i -g.71)/ m7 i2 +(nr-m)l'.e8 .35 MW.28oo) + (280 . J.:l. 191. a drugi dio se zagrijava mijeSanjem sa svjeZom psrom. pril" f4-1r-. N = 41.98 1000 . a u turbini ekspandira do pritiska p. kojoj se prethodno smenji Firi- sak pigulivanjem na P4 = p3 = 14 b. l8x28oo . 8 ffiteso .. I. lKotao proizvodi vodenu peru psrametara pl = 140 b. 80 8500 =i =3370- 230 KI i=?10: -1 kg' a iz bilansa zagrijat. = 14 L. .95 (2800 .a /formula (4.

95.9 kl/kg i. 2 (L 2.1.ft Iz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak 10) i tablica za zasieenu vodenu paru (Dodatak 7)dobije se: i =i =i =zs95kJ/kg 724 ir= 266a kl/kg iu.191. 1973) Rj eSenj e: / = con. ako je 1m = 0. ETF 1971. = o.=2878 " iS. . =830 i 6 = 2106 .SS. . /78 Proces predstaviti u T-s dljagramu i odrediti snagu na stezaljkama generatora po 1 kgls pare proizve- dene u kotlu.

-*i::- 8" NOT = 4726 kW (!n. KW N =700.'.m2) (i5 .9 s m=:' 0. . /79 Za I kg/s svjeZe pare iz bilansa zagrijala /formula (4. rO. 191.. ]'.- 8Hg G.i6. tt.535 (2s9s .tr) * (1 .2106)] ^.il:ff" Is . ekspandira do konden- zatorskog pritiska.9 s a iz bilansa mjesaCa /formula (4.2s8) (28?8 .95).flJY. I' li i. '. "?. =i 3'. 1g = 0. dobije se . I Kotao proizvodi m kg. 535 Ig S pa je snaga na stezaljkama generatora *.:":1"ii:il:-T . 2664 . koja sluZi za pogon napojne pumpe.. ...11.5 r IB' 14 nr1 = 0. = [''. 2664) + (1-0.t6' 'g' - 830 191..95 0.77) / m2 tJ t6 / /--. = 0. .". 11 = 51OoC. = 100 b.1./s vodene pare parametara p.98 [ 0.i'[:JH. koja u turbini ( 1.. m i +(1 -m)i 2 3 2 6'.25r1 2 i3 .i6)].:'.= -'.77)/' / --r (m m)i oa +(7 rn)r r1-rnti 14 2' 5 dobije se l_-i +tn^(i_-t) 5 4 2'3 ..

iz koga se odvodi QU = 100 MJ/s toplo- te. L (ETF 1971. koji se vodi u turbinski kondenzator. Proces Fedstaviti u T-s dij i izraEunati na stezaljkrm8 generatore ( . -Temperatura napojne v'ode na izlazu iz zagrijala je za 75 t = SoC manja od temperstu- re kondenzata zagrija[a. /80 Na pritisku P2 = 5 b oduzima se m.98). kg/s pare koja s\tli za regenerarivno zagrijavanje oapojne vode u zrgrijacu. rl(E = 0. 19?2) RjeSenje: .t Iz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak 10) i tablica za zasieeau vodenu psru (Dodarak 7) dobijese: .

= *.84 .n. 640.1kl/kg o i 5 -. 137. n(rrr m1'3 (i -i) 4' dobij e se N PT 4726 nl= I (i -i I (m'3 ) 0.5 m^ = 0.7 5. 5 = 146'84oC i iznosi (c_ = a.= 640.84 = 677 kg Iz izraze za snsgu pomodne turbine NPT. dobije se za temperaturu .746. 2 a iz bilansa kondenzatora /formula (4. = 137.2 U/kg K) w KJ i_=c t 7 w7 =4.6.2.2 = tg = 3095 kJlkg .83 kJlkg in = 21oo kJlkg ir.E Iz bilansa zagljaCa /formula (4.71)/ m i +(m-nt -m)i +m i -mi *Qt i4 1 2 6 2 5' 6' dobije se .14)/ * {iZ tU. /a/ i. = 3400 kJlk8 i = 2025 kJ /kg u .84 C Entalpija napijnd vode i.236 -m m.2670 t.t -I -6' m = 617 .= .7 = ror-At = 151.i5...9s (3095 . (i< . = 151..83 2 i_ . 2100) 4' ln :b _ k.) dobije se I'.i 2670 .

90 b. 100. c t l u VT dio parne turbine odlazi 2/3 ukupne kolicine vodene pare koju poizvodi kotao s parame- trima P1 = 80 b.05 b.7& i6+0.. o =l?ooc. . i i N = 6?. Ta mjesavina odlazi u NT dio turbi- ne i ekspandira do pitisk" P5 = 0. 640 .=0. Jedan dio pare iz VT dije- la urbine ide u regenerativni zagrijal. -i6. . TemPeratura kondenzata na izlazv iz zagrijzta je t = D . hoces pedstaviti u T-s dijagramu i odrediti ukupou koliEinu pare koju treba da proizvede kotao da bi snaga na spojnici turbine bila N = 50 MW (l* = 0. tl = 500oC i tu ekspandira do pitisk^ Pz=.236.2025 +0.15) (26?0 .5 .103 -5(2100-2025\ m= = 63.63'85="T. a ostatak se mijeSa sa 1/3 ukupne koliEine pare koju po izvodi kotao.93.85 + s Pa je .85-5) (3095-26?0) + I 8t I + (63.236. 1 N = 0.7il. se moZe izraCunati snaga na stezaljkama generatora *g =1*Tr[ * (i1-i2) + (m-mr) (i2-i5) + (m-m1-m2) (i5-i6)] .85 . = P2. a koja ima parametre P.95 0. 202ilf = 6??50 kW.aS (3400-3095) + -(63.236 iS.98 [OS.83 s kq m = 63.137.F O (i -i) -k -m 1'4 6' 0.85 I8 0.g = 450oC.75 MW.

= 3000 is'= 132'eg i =c t =4. I a lz i-s dijagrems 28 vodenu psru (Dodarak l0) i tablica za zasidenu vodenu paru (Dodarak 7) dobije se: i.=ri6 .170=774k1 /kg 6 w6 Iz bilansa zagtiiala /formula (4.11)/ .2. = 3400 kJlkg i. rs 19?4) Rj elenj e: G:5=q X. t83 2/3 n ( L2.li2*(m-mr)ib. = 3350 kJlkg i. ETF 1971.

t. I . .ir) +..83 25' m.6 m=-m= 5' ?14 . 3000 ..83 m./formula (4.0.rnoo . 0.2tBo)J o.17\/ 2t (-m-m)i + -mi =(m.0.i2) + (m - N" = 1.m'l i '3 1'2 3 3 14 dobije se entelpija pare na tzlezu rz rnjeSaCa .es m = 49. 137. I a iz bilansa mjelaEa .= 0.111/ . .r -l .T) (i4 .8? S.n [ (tn .dobije se koliEtna pere zs regenerativrio zagrijrvanje kbndenzata :i _ i .i2+ l-.r2*-m1).2) 3000 I + -3 3350 KI i= 4 = 9148 I . i5kg Sad se iz iweze za snagu na spojnici turbine /formula (4. l= 4 m-m 1 2 ('3.'.2 (it .2 -kg pa ie iz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak l0) kl = 2130 ':.sooo) + (1 .J "=' 'r) moZe izratunati potrebna koliCina pare N e m- 1* [ ]. . tr. 137.2) (s148 .i5)J 3 m= 50 10 [ ].2 m.

c) gubitak eksergije usljed miielanja u mjesacu ako je temperarure okoline r . gdje ekspandira do pritist<a v. b) termiCki srepen iskorisrenjr posrrojenja. t. = Pr. Dru'gi dio te Pare se priguluje do P. = 2 b.1 b. = 0. Jedan dio te pare vodi se u VT dio turbine.. = 0. Proces predstavitiu i-s dijagramu i odrediti: a) kapaciret kotla. $raga na stezaljka- ma generarora je N = ? M. (ETF 1974) Rjelenje: .W.20oc. /85 Kotao jedne indusrrijske termoelektrane proizvodi vodenu psru paralnerara pr 20 b. = = B0dc. x. a zetim se mijela s parom iz VT dijela turbine. a svi procesi teku #ez gubirakr. Sranje pare ne izlazu iz NT dijela turbine odredjeno je sa p.g4S.

t 0.i -3 -i o -T o (s^3 .lr1 0.) 8.1 i./86 (Dodatak 10) i tablica za zasi6enu vodeng P4ru (Dod&tak 7) dobijese: Iz i-s dijagr8m8 ze vodenu Partt i-1 = g02s kJlkg i.i .n .i ./ttg -1) = rn.8 (il .8 (3025 2560) + (2653 2210\ ke ITT : 9. 2653 s4Pou = 6.ll)/ /tn . + ri i2 )'45 .41) e = i . . * nr (in . h) Termiiki stePen iskorlstenje postlojenja jednak le 3 N 7 10 .ti m (ir -'r. 9) 1).).288.r1 = .986 kJlkg K i4 .59 *s . 10 m: .9 i3 = 3025 s ='6. (i. 56 .nll) i3 ' .1 m(i15. 8 nr pa je snaga na srezaljkaola Beneratora (Inl --1.3025 . (3025 . -2'2oo2 -3 . prerna t1. Jli 23 .i^r' 8'- oclakle je kaPacitet kotla N tl 0.' n in dobije se i -i -3 '4 2ti53 .Eoo.i2.'n. Ng11 N 0. = 191 .T (s^ .' m (iO .l ) 3 nI .so ).. = 2zto ttIlLg i2 = 2560 ir.i.l!. 191 .so ).95 a) lz bilensa rnjelaEa /formula e.. c) Eksergija struja vodene Part' slanja 2 i 3 prije nrrjesania tednaka je. e . - 0.

. Pritisak rr kondenzatoru je Pn . Kotao proizvodi suhozasiienu Zivinu parLr pritiska 0r.rv rrJ L4 o 4 oJ odnosno.. /87 Eksergija mje5avine poslije povratnog mijeSanja bile bi * "n*.tnpo.o = 81 i2 * 8.181 Bz) to] [8rt. L 4p. Odradjena Zivirl8 p8ra pritiska P. koja se pomodu pumpe dovodi rz kondenzatora vodene turbine.] ['r io . koja se u kotlu pregrijava i vodi u vodnu turbinu.. = 8lt2 E2tg = . Pa Je e -i -T (s -s).6 kJ.l [e=Trs-s). 52OoC.i -i -T (s -:) 440(4o pa je gubitak eksergije Ae-'e -e 4pov 4 .9s) = 10.(. koja se vodi u Zivinu turbinu. L4pov o o 4p. Proces predstaviti u T-s dijagramrr i odrediti termiCki stepen iskoriStenja binarnog ciklusa r nle- gov odnos prema termiCkom stepenu iskoriStenja Karnoovog ciklusa koji bi ridio izmedju mak.isparivaC u kome se toplora kondenzacije Zive preclaje vodi. . Dosto ' ie i . Paranretrl vodene pare su P. Pri torne se voda pletvara u suhozasi6e- nu paru. 0.15 kg tJ. tr. = 0. AE rrr Ae = 8. o 4 4pov o kJ A e = 293 (6. . ' oz rn 81 '2 * 82 tg ' '4por' 81 t2 * 82 tg ...04 b.. -'o .g. .ml Na Semi je prikazano binarno postrojenje 2iva-voda.o. . .r.tl. G. * 8z) to-'o * tg .59 10. b.TAs.r- rrralne irninimalne temperature binarnog ci klusa..rv . . = 24 O.9116 .55 = 90.to)]* 8r[t.to. 4pov=i 4pou o 4pov o Eksergija stvarnog slenja nriesavine jednaka te e .[i -i -T (s -rll-[i -i --f () (s -stl.(8.06 h vodi se u kondenzator . 82 gdje je tlt ln-m o--u= 11 ol rn.

' It!.5189 kJlkg K. = .\-..F I 0 I i L__ (L1.1.58 kJlkg.1/'.0847 U/kg K t2 = 230'9oc s2" = o' 6728 . i'+--. = 0. iZ" = 331. = 361.-t-+ \ /z= lmto Iz tablica za zssieew Zivinu paru (Dodatak g) dobije se: .gf kllkg tl. 1972) Rjelenje: E = Tmax z. = 0.1". OZ tl = 506'3oc t2. = .. ETFI9?1. = 31. ll r I o /\t \ . l= l" rE\T- l1\i'\ I t Hs \.. ir." \(-.

91)+ 3510 12..084? 2 s^".192 (gS1.58 . = 31 . . tr.3 (361... .4). ro se na osnovu (B. 2802 in.a zasi(enu vodeou paru (Dodatak 7) tlobije se: i.: . '1.250) + ssto ._ sr. LZ'.i 250 _ 31 .tr'' 'z 'z' i.i4') dobije se odgovarajuia koliCina Zivine pare i -i.) dobi j e '2 .42 J ta = 28' goc Iz bilansa kondenzarora-isparivaCa za I kg/s vodene part I ..2 = 12..91 + 0.91 22' kg pa je termiCki srepen iskoristenja postrojenja m(i1 ir)+ir-in n?. = s1). ) .S) . /89 Po5to je ekspanzija 1-2 izentropska (s. 22gi nIT 3 (361.91') kr i =250: 2 kg' Iz i-s dijagtama za vodenu Partl (Dodalak 10) i tablrca z. 1802 ' 0 . (i3.)* t.5s2. 2235 kt /kg i^".stj _ Bi.084? 22' Pa Je.t2' 0. I !rn m (i2 i2. (t.5189 . .6??8 -0. prema (3. .2802'127'42 .s_. * *2 (sr.t !g i . 3" 4 r. entalpija Zivine pare na izlazu iz turbine = * *z 62. 727. .. . 58 31. ia" 12. o.1. = 3510 kJlkg i. O.

) temperrture binarnog ciklusa jednak je. "n tc 0. 1) 4 TTmtn 4 301. /90 Termicki stepen iskori5tenja Karnoovog ciklusa koji bi radio izmedju maksimalne (T_-_. T - -=1 ?99 max 3 1. = o'ezo pa je relativni stepen iskoriltenja ciklusa /formula G. Tr) i mini- max malne (T 'min = T.620 . 8v. ss2 = 0.2\/ 'nrr '1 o. prema (4. I n'rc =1- ' T .

ili tzv. mada dobijeni zakoni vrijede i ze druge mjelavine gssova i para. MJESAVINE GASOVA I PAM. Za mje5avine gesova i para vrijede zakoni mijeSanja idealnih gasova pa i Daltonov zakon P+(P -P)=P (5. ali takvo stanje je ne- stabilno i veonra brzo rrelazi u stabilno poslije kondenzacije jednog dijela pare. Po . ali s ogranicenjem da je par"cijalni pritisak pare P ograniCen u opstem . za rakNv sisrem zgodno je sve velicine iz- ralavati u odnosu na 1 kg suhog vazduha.iae / i I povezane su relacijom P. izuzev Sro se dozvoljava njena kondenzacija.anarocitoublizinizasi6enogstanja. mjelavina vazduha i goriva u nekom motoru s unutra$tjim sagorijevanjem itd. 8 P^ ukupni pritisak mje- savine. Za razliku od kondeozacije Ciste Pare. kad pritisak zasidenja pare Cini samo jedan dio ukugrog pritiska. gdje je P' pritisak zasidenja pare pri datoj temperaturi. na primjer u armosferi.P' Y o I P -P o (5. Medjutim. Para se. Prema tonte. najCeS6e atmosferskom. I (5. U daljem je razmatran samo vlaZan vazduh. vlafii vazduh).P parcijalni pritisak suhog vazduha. relativna vlaZnost a- . (5. gdje je pritisak zasi6enja jednak ukupnom pritisku.rosesdovolj- nom tacnol6u moze uzeti da je y=f (s. U tom sluCaju veliCina m D A. 4) P. Mijenja se camo koliEina Pare u mjeSavini zbog isparavanja ili rosenja. U pocesima s vlaZnim vazduhom koliCina suhog vazduha ostaje konstantne. takodje.21 m v na. 5) za ve6inu procesa s vlaZnim vazduhom (koji se desavaju pri temperaturama od -60oC do Posto su l0OoOPiP'malevelidineuporedjenjusPo. VLAZAN VAZDUH U fizici i tehnici sredu se mje5avine gasove s lako kondenzirajudim parama: na primjer atmosferski vazduh (mjelavina suhog vazduha i vodene pere -tzv.tr&ju pritiskom zaside nja pare pri odgovaraju6oj temperaturi. 3) gdje je x' sadr2aj vlage u zasi6enom sranju. Kao relativna mjera sadrZaja vlage koristi se stepen zasidenja x v=-x' (5. o .. smars idealnim gasom. /9t 5. govori se o ro5enju. Takodje se srnstra da kondenzovana para ne rastvara gas. nekade. S jednim kilograrnom suhog vazduha moze biti pomijesano x kg vode u vidu pare ili reCnosri. parcijalni priti - sak pare moze biti vedi od pritiska zasidenja (prezasi6ena i preohladjenr para).11 oo gdje je P parcijalni pritisak pare. Pretpostsvlje se da vazduh (ili drugi gas) ima osobine idealnog gasa. Yeli!.zivl se sadrZaj vlage. Svi procesi s vlaZnim vazduhom obiCno se posrnataju pri konsrantnom pritisku.

/92
za interval temperatur8 od -6ooc do 1o0oc s dovoljnom tacnoscu moZe se uzeti da je

kJlkg K -
"* ='
specificna toplota vazduha

c = 1,86 specificna toplota vodene pare
PP
c = 4,19 specifiCna toplota vode
w
2,1 sPecificna toPlota leda
"l =
r = 2500 U/kg - toplota isparavanja vodene pare
ql = 333,4 toPlota toPljenja leda

Entalpija ir*, 1 kg suhog vazduha i x kg pare racun8 se po formull

i t+x(r+c t), (5.7)
1+x=c pv pp
odnosno, za pomenuti interval temperatura

i_ = t + x (2500 + 1,86 r). (5. ?')
1+x

Ako se u vazduhu pored vodene pare aalaze i kapljice vode, tada je entalpija vlaZnog vazduha

i. =c .t+x'(r+c t)+(x-x')c .t (5. 8)
I+x Pv PP w

odnosno

i- = t + X' (2500 + 1,76 t) + 4,19 (x - x'). t, (5. 8')
1+x

a u sluCaju da se u vazduhu nelsze kristali6i leda
il+x =c r+x'1r+c r){.(x-x')(-
pv pp t*"rt'' (5. 9)

odnosno

i1** = t + x' (2500 + 1,86 t) + (x - x') (2,1 t - 333,4) (5. 9')

i - x dijagram za vlaZan vazduh
Za grafiCku analizu procesa s vlaZnim vazduhom veoma je zgodno koristiti tzv. Mollerov i-x dijrg -
ram (Dodatak 12). U tom dijagramu entalpija (1 + x) kg vlaZnog vazduha predstavljene je u kosou8-
lom koordinatnom sistemu kao funkcija sadrZaja vlage x. Pri tome je entalpija suhog vazduht na 0-C
i entrlpija vode na OoC uzeta za nulu.
Polto iz izreza (7). (8) i (9) slijedi da je entalpija lineuna funkcija x i r, to su izoterme u i-x di-
jagramu predstavljene pravim linijrma.

Koougli koordinatni sistem uzet je zato sto je u pravouglom koordinamom sistemu ze preksu intetesan-
tna oblast svedena na jedan uzak trougao (sl, 5.1).
n
Na osi x = 0 nanesena je entalpija suhog vazduha /poCev5i od tacke topljenja leda), Osa i = 0, kojr
odgovarr stanju suhog vazduha i vode pri OoC, nagnuta je pod uglom tako da izoterml r = OoC zt
nezasiden vazduh bude horizontalne. Llnije x = const, predstavljaju yertikrlne prave, t linije i = const
su prlve prrtlelnelinijl i = 0. Na dijagramu je nacrtanr i graniCnr kriva / =!(zt pritlsek P= 1bI

/9e

Ob/a,rt neza,s/Cenog
vozduhO t>0 (xz-xi)Cp* t (t>o)

It = O (voda)

\.
tt

$q x; t = con€t x2 x
s t)l-?t+Q(l(/<o)
{<O
.f"

S lika 5. 1

Ta kriva spaja sve tadke rose i dijeli oblast nezasi6enog vazduha od oblasti magle, gdje se vlaga na-
lazi djelimiEno kao vodena pera, a djelinriCno kao voda, ili krisrali6i leda (ledena magla, snijeg).
Izoterme u nezasi6eoom podruEjrr predstavljene su pravinr linijama s malim pozitivnim nagibom, a na
granidnoj krivoj imaju pelom, tako da u oblasti nragle irrraju mali nagib u odnosu na linije i = consl
(pozitivan ili negativan zavisno od toga da li se radi o izotermi t ) 0 ili t < 0).
ilu-trode-iLfeaa.
Oznake na rubnoj skrli (tzv. skali smjernici) zajedno s koordinatnim poCetkom odredjuju pravac pomo-
6u koga se analizira dodavanje vode, -odnosno vodene pare u vlaZao vazduh. Da bi se odredilo staoje
vlaZnog vazduha poslije dodavanja vode ili vodene pare, treba iz taCke koja odgovara poCetnom stanju
povudi pravu paralelnu pravoj koja povezuje koordinatni poCetak 0 i oznaku na rubnoj skali koja odgo-
vara entalpiji dodavane vode, odnosno vodene pare.

Radi ilusracije upotrebe i-x dijagrama razmotreni su neki prostiji procesi s vlaZnim vazduhom,

a) Grijanje i hladjenje vlaZnog vazduha vr5i se pri x = const. (sl. 5,2). Pri tome je razmijenjenako
liCina toplote
kJ
o'1227
=r -l (5. 1 0)
kg

X1=X2

SIika 5.2
b) Mijesanje dviju struja vlaZnog vazduha. Prilikom mijeSanja dviju struja vlaZnqg vazduha mass ITI I
1
m^,sranja1i2(s1.5.3)stanjemjeSavinenelszisenaduZikojaspajatackeli2idijeli duZ
2
12 u omjeru

'ravbc mlbiorya
m I x
2 2 M
(5.11)
m
1 M

Slika 5.3
c) Dodavanje vode ili vodene pare u vlazarr vazdrh. TaCke koje odgovaraju stanju Ciste vode ili vo-
dene pare leZe u i-x dijagramu u beskonaCnosti (x =@). Tu taCku je nemogu6e pedsraviti na dija-
gramu, ali je mogude na6i pravac na kome se ona nalazi. Sve tadke koje se dobiju dodavanjem
nekoj kolicini vlaZnog vazduha datog stan;a proizvoljnih koliCina vode, ili vodene pare nalaze se
ne pravcu koji je definisan rzrazom
di
(5.12\
dxP -l

gdje je io entalpija dovedene vode ili pare i odredjuje se spajanjem koordinatnog poCe&a s ozna-
kom na r'ubnoj skali i-x dijagrama, koja o,Jgovara toj entalpiji. Paralelno tom pravcu treba povu-
6i pravac mijelanja (st.5.4). PoloZaj taCke M na pravcu mije5anja odredjuje se pomoiu relacije
(bilans vode)

m
t/- I D
ll N lpAx=x* ^1 - m
(5. 13)
v
i1i pomodu relacije (bilans energije,)

Ai=i.--i-=r.8-i.
Ml-yp. (b.14)
o

X/- x^/ x
Stka 5.4

/95
d) Odredjivanje vlaznosti vazduha pomodu psituometa. Psiluometar je napava koja se sastoji od dva
termomerra. oO t ojit je jedan obavijen nekom materijom natopljenom vodom. Vlazni termometir
tr.
..,2 pokazuje remperaruu t-. jednaku tzv. granici hladjenja, a suhi termometar temPsaturu vazduha

Zgtkom izoterme magle t, (d. 5.5). Kod ovog je vazro obezbijediti stujanje vazduha &o ,o-o-
mera, lto se Cesto PostiZe malim ventilatorcm.

fs

Slika 5.5
(A

SuSare

U tehniCkoj praksi vlaZni vazduh se koristi za odstranjivanje grube vlage iz raznih vrsta robe. Sljede-
6a razmatranja ograniCena su na susere tzv. kontinualnog tipa. Tok su5enja predstevljen je Sematski na
sl. 5.6, a toplotni bilans za takvu suSaru glasi
mvm - masa robe
X2, t2 ,'l'2 lll - masa vazduha
TN - tr)asa vode,odn.vodene pare
D
c - spec. roplota robe
C - spec, toplota vodene pare
PP
C, Q2 c, Cpror€/ - telnpe-ratura robe
T - temperatura vazduha
x - sadrZaj vlage
mv i - entalpija vazduha
Xlrllrl'1 o - toplota dovedena u komoru za su5enje
d

Slika 5. 6

ln l. +Q.+ trr cO- +m c O- =m i^ + m cg_. (5. 1 5)
vI d 1 ppp-l v2 2

Polto je, prema (5,13)

m =mv (x -x). (5.16)
P 2 l'
to je dovedena koliCine toplote za 7 kg vode odvedene iz robe

/96
o i -i
d 27
;p x -x + q' (b. r?)
27
gdje je

q: mc
m z e
=-(e^-e-)-c
P
I' pp-l (5. 18)

Pa le

Ai 'r-t,
Qo

Ax- *^-*.=;-q. (8.i9)
21P
Ako se zagriiavanie vazduha vrsi u posehnonr
prerlgrijacu, a samoj komori za sulenje se izvana
vodi toplota, tada je ne do-

Qd = o'
a Posto je q najcesie mala vericina i sa dovoljnom recnosiu se moze uzeti
a=0,
iz (19) slijedi
^ i _i
lli27
l;= 2"7 (5.20't
rj'
-;=0,
promjena stanja vazduha kod prirodnog
s,senja ide po liniji konsrantne entarpije (sl. 5.r)
i =i '7'
2 (5.27)

Ir: lz

/
ad

0d- -*--
^a/rnP
/=l
,t ',nP --
I
o v,
q-
=.
\\
€\
o o

Slika 5.7

5 raCunskim putem odrediti a) specihenu masu vodene pare. 0.02i.()2iiti b pa jt P r.014!r c) Srepen zasiieLria de[rr:isan ic kao forrrrula rl 3) x' gdje jc R 281 d. (r[HZ 462 1 ... i) (r1S? R P' 462 1. tt . (.h p Pa te . c) stepen zasi6enja.lrlitfl -3 llt h) Sadr2ai pal(' j(:(rrrah je.0149 ('. Vodenu paru i vazduh smatrati idealnirn gasovrrtra Ciye su gasne kt-rrrsTanre R . rra ()sn(rir.. d) entalpiju.1-l Za 7+x kg vlaZnog vazduha pritiska . RjeSerrje: a) lz iednadinr stan. Satl se trro2e izraCunatr lir (t. ternperature t 24 i relativne vlaznosti I = 0. doblt. /97 ZADACl oC t-5. .o -. Tz tablit:a za vla2. b) sadrZaj vlage.02gti x. b.' RT X :. rra osnr-rvu (5. rt2llrl b.462lzkgKiR - p V 287 I /kg K.4) P 9P'.2) pv llt l{ 'l *PP m!'o (P -P) \. sc P' .ia za vodenu paru P \/ rtr R T PP dohije se nl oP JoJ V Rl'' P gdje je. 5 0. 287 0.. Dobijene rezultate provjeriti tr i-x dijagranlr za vlezan vazduh.at vazrlrrlt i l)oiiarak 11) za r 24L'r.0.

l\ r.4'7.5 " 2 r1 3 x prvorr: slrrCaju iz 1 kg vazdulla izlltCi . 4orl i.az(lillta It02t' st' oCitatr: 05 ./z x.t Lple 4tr.x .- + 0L"C --+ . ()02tli kt i1k8.r 0. 2 l'rr r .toi l('lllPerattlrl pt>ltt't 1r. Y=/ I r 0. 0092 V- ' 0.ilt jr-.(le topl()r( Rjt'St'nle: Iz r-x dttagranta ze'tlaZan .e vlage r u kont oblrku izlrrCi ajro st.91 o a) I 2 ('.' rzlrrtrr.kl i.0092 12500 + 1.009 -a.z' . ?') t1*.0187 = 0. lz r-x Jiiagrerrra rI}datak l2) za dattr .4e t.. rl.17- i 13.86 241 .e3.::.'E= y '-.r rt: g'tr I T()ttr(. d) Entalpija.. r)l x2 ().iu h r Dod atak 12) dohij e se: .vlaZnog vazduha ntoZe se izraCurratr F)tn(r(ru ft'rrrrrute r5.t /9a 0.86 r).I (t.--.lrrlr pAranrelara I dovetlt rt frtZidcr u k(riltc r lada terrrrreraf trra l-21)o(". r lag(. okolrrr ra. ()045ir x'3 r).\ f52l Koliko .:.4 kg / *x= 4' Y.| )''l a ko. i l(olik.4. = t + x (2500 + 1.. : l. kJ 24 + 0./ stantr \..

. = 20oC.tl05 .01 .00285 = 0.x^ = 0.16oC sa strujom to- PloB vazduha stanja r.0011s kg s33 sn rl e8 a. XJ x Da bi prilikom mijesanja dviju vazduSnih struja nastao snijeg. 0. 0.xl = 0. 9. w72 a u drugom slueaju m.0. stanje nrjeSavine ntora Pasti u Srafirani trougao u i-x dijagramu.01 . a u drugom sluCaju kJ q'12 =i -i "-47-7--16 13 kg toplote. .xi = O. fsB U kom odnosu se mijesa hladna struja zasiienog vazduhe temperature .1 ks hladnoq vazduha In. 4 cnt % = 4. odnosno pribli2no u taCku 3 pa odnos kolicina hladnog i toplog vazduha mo- ra bi ti. r Pri tome se odvede u prvom sluCaju KJ q'1272kg =i -i. . 2.00458 = 0.0038ir 3 XJ.4 kg toplog vazduha t Pri tome nastaje po 1 kg rnje5avine m = x^ ..l = .5=33. 005 x' .00552 kg vode.=4'7-13. /93 m = x. 0. prema (5.5 -..00385 = 0. 11) tn h 23 4. 13 2.1 cm xo = 0.8 ako prilikom njihovog rnijeSinja nastaje snijeg? Koli- ko snijega pri tome nastaje? RjeSenje: I Q 1z i-xdijagrama za vla7en vazduh (Doda- -/'2 9=/ tak 12\ moZe se oCitatl: l3 . 113 IzluCivanje vlage poCinje na temperaturi rose o t =14C. = x. 0.00?15 kg leda.

4 23.g " kao i tenrperatura predgrijanog svjeZeg vazduha t = 50. 4 a) Potrebna koliEina svje2eg vazduha po 1 kg zarrragljenog vazduha clobije se iz (5. = looc. . . 0.0338 . = 0.9).8 . 033t1. i potrebna koliEina toplote za a) 1 kg zamagljenog vazduha stanja 1. (63. = 0.2 treba dodavanjem predgrijanog okolnog vazduha razmtgliti i dovesti na pocetnu temperaturd i stepen zasidenia \y'.1 . 0.*4 0. Qrn = 15.10) . 200 fElz. 0.8) "r=(1 *. = ZS. 0.4 kg. a odgovarajuda koliEina toplote iz (5.10) a-24:m 2'4 (i -i)= 2 0. *1 = 1.0225 ia = 6g. a potrebna kolidina toplore iz (5.0225 .0055 i.8. m.11) x13-x tTl -m :-nt 13- .0223 2 774 1 *1 .5o C.0338 . 0.5 kJ.0338 .022s 2 734 1 x34-x 0.2 0. b) Potrebna koliEina svjeZeg vazduhe po I kg razmagllenog vazduha sranja 3 dobije se iz r5.0055 . Iz dijagrama se dalje moze oCirari: KI *2 = *4 = 0. 0.665 kg. b) 1 kg razmagljenog vazduha sranja 3? Rjelenje: Iz i-x dijagrems ze vlaZan vazduh (Doda- tak 12) moZe se oCirati: xrr = o'ozata SadrZaj vlage u tacci 1 moZe se odrediti pomoiu relacije (5. = 1. = 0.S * x.9).8 - Qzn = ^z 04 i2l = 0.23. Stanje okolnog vazdu- ha je t. njegova koliEina. ./.0055 m.11\ xt3-x lTl -m 13 ::nt 0.665 (63.95 kI Ioplote po 1 kg razmagljenog vazduha.-"gljeni vazduh sranja 11 = Booc. Qzn = 26.0281a = 0.2 = 0. Z= Kolika je temPeraturr predgrijanog svjeZeg vazduha r-.

Koliko pri tome treba dovesti toplote i vode rvodene pare) za m = 500 kglh vazduha? Kolikoje u drugom slucaju potrebno dovesti toplote u kotlu ako je temperatura napojne vode t = loocl w R j elen j e: I Entalpij a vode a 2 i =cI =4.9 kJlks 93 tt Iz i-x d'jagranle za vlaZan vazduh rDoda- tak 12) dobije se: x72=x =0. 2 Za postizanje stanja 3 potrebno je dovesti kI O -12 =rr v (i 2 ir) = 500 (48 + 6.00143) . . . / iw = 41. b) Iz tablica za zasieenu vodenu paru (Do- datak 7. Do koje remperature treba vazduh predgrijati grijalicom.8 treba zagtiiari iovlaziti dot. 1OoC. .0.5 U 1kg x ir= 48 kao i temperatura do koje treba predgrijati vazduh r = 44oC. b) suhozasi6en" uod"nU pare pritiska P = 1 b.5) .01 {. da se naknadnim dodavanjem a) vode temperature t. 20/ Vazduh stanje t1 = . dobije se entalpija vodene pa- re i =i"=2675 9.19 10. i . w ww 9-.00143 o x3 = 0._ = 10oC. ex ( r. 4. = ZZoC. Pxg Iz i-x dijagrama za vlazen vazduh (Doda- tak 12) moze se ocitati kJ i =24 '2kg' kao i temperatura do koje treba pedgriitti vazduh o tr= 20 C.01 .. postigne 2elieno stanje.. 2'1250 h toplote i m ::nl (x xr) = 500 (0.6. V r= 0.285 aks wv3 h vode.gg = 0. 6.

7 wlwwl -kg .30 = 72s.rr) = 500 (24 + 6.xr) = 500 (0. U kotlu je potrebno dovesti O (i -i )=4.I-=4.2 kg . =4. a goriva (vode) terrrperature tw2 = 8ooc KJ i-=c t wZww2 . .285 * Pare.1 = 3OoC.01 . . Na raspolaganju je suhi vazduh ( / = 0l temperature t.19. pa je ukupna potrosnja toplote KJ Qo = Qr2 * Q" 15250 + 11300 = 26550 h ' @*modu i-xdijagrama za vlazaa vazduh treba razmotriti moze li se i u kom redu velicine pred- grijavrnjem tekudeg. = *" (r. Smatrati da gorivo ima iste termodinamske osobine kao i voda.5) = 15250 * toplote .goriva nekog Oto motora povedati prihvatna sposobnost vazduha zr rasplinje- ni dio goriva. 202 U ovom sluEaju zt postizrnje Zeljenog stanja ponebno je dovesti Qr.OO143) = 4. O.O = *u (x. Ptedgrijavanje goriva treba izvr- liri od t "= Sodc do t = 8ooc. = 89061 Koje se kolidine toplote trose u oba sluErja zt I kg rasplinjenog goriva? RjeSenje: o Entalpija goriva (vode) temperature t*1 = 30 C jednaka je U i-=c . wl w2 Sta 6e se dobiti ako se umjesto goriva pedgrijava vazduh od t.285(2615 -41.79 80 = 335. = SOoC do t.9) -K =mP'P = 11300 [h w toplote.

o v'2 Pri tome je potrebno dovesti u prvom slu0aju KI Ql = ".0086 . prikazana na slici. pa se iz i-x dijagramt za vla?.glo. tekodje. m m (x2 -x)1' 0. bez predgrijrvanja x. 30) = 22ll -g f5--illfOi-atizeciona komora.*2 -.0082 . se.0082 .oo82 . (i4 . 203 Vazduh moZe pihvatati gorivo we dok se ne zasiti.19 (80 .por' lazo/uh . 30.0226 Iz i-x dijrgram.0226 -0.eo vazduh (Doda- td( 12) moZe oCitsti maksimalni sadrZaj vlage (goriva) za sluCrj: .o.0086 . _ = 4. = 0.0082 11 57o.13) m mv wl x54-x = := 44.*1) = 4. hladnjaka i bri- zgaljki za abtizgwanje vodene pare. na osnovu (5.25 kg 0. mo2e oditeti U i1 =30 xr=xn=o' kg i4 =80 Pove6anje pihvrtne sposobnosti vazduha u sluCaju predgrijavanja goriva iznosi o **. sa predgrijsvanjem goriva x. vodeno Fra zagruac . = 0.*2) (*g 0.0226-0 pa je koliCina toplote potrebna ze predgrijavanje te koli[ine vazduha KJ Q2 = -. = 269.5 kg toplote po f kg gorive. KoliEina vazduha koja je potrebna da u drugom sluCaju prihvati I kg goriva jednaka je. (. = 0. se pedgrijavrnjem vazduha x.0082 . rngl m (x_-x)1 0.0 gI v l u duEaju predgrijavanja vazduha Am g2_ mv (x_5 .ir) = 44'25 (80 . tu . sastavljena je od zrgrijaCa vazduha.x^)2 0.

13) . = 0. Nakon mijesanja vazduh se dovodi u hladnjak i rsmo ^ se hladi na tS = 20oC. 10) Q12 = *rr (i2 . na osnovu i-x dijagrama za vlaZan vazduh (Dodatak 12) KI i = 3130 -L P kg' a kol. Ovako zagrij"n u"rd.0019 xs = o'0105 KJ i =20[ i =45 1kg2 kg i =6'l 4 i5 =46 a) Kolidina toplote doveciena u zagrijadu jednaka je.= m (i_ . 204 Klimatizacija se moze vrsiti na dva nacina: e) U prvom sluCaju zagrija! pedaje okolnom vazduhu paremetara t. prema (5.4.= 15oC. U vazdulnu struju ubrizgava se vodena para. I = 0. lP .i_) = 4000 (67 - 45y45' 46) = 84000 h b) Entalpija dovedene vodene pare je. b) U drugom sluCaju iskljuduje se dovod povratnog vazduha.10) KJ Q.-ina dovedene pare je.. Odrediti koliko vazduha izlezi iz komore i koliko toplote se odvodi u hladnjaku.r = 40'c.t2 = 40oC. RjeSenje: Iz i-x dijagramt za vlaZan vazduh (Doda- tak 12) dobije se: x. Odrediti koliku entalpiju treba da ima ubrizgana vodena para i kolikO pare treba dovesti.= 12 50000 lg =2000 v1 i. ako je koliCina vazduha oa izlazu iz korrore ista kao u prvom sluCaju. tako da se cijela kolicina vazduha uzima iz okoline. prerna (5.-i 45-20 h 2t Polto je i kotiEina povrarnog vazduha mv2v1h -m =2ooo& to je koliEina vazduha na izlazu iz komore m -m +m =2000+2000=4000 E vvlv2 h Kolidina toplote koju rrebe odvesti U hladnjaku mo2e se izra6unati pomodu (5.rlh mijeSa se s lstom koliEinom pov- ramog vazduha stanja t.= 0. Zagriial i hladnjak se iskljuCuju.agriiaua ga na.ir)' odakle ge dobije koliCina okolnog vazduha o m. a posti- gnuto stanje vazduha oa izlazu iz komore je isto kao u prvom sluCaju.2?5 Q = 50000 kJA toplote i ."U ovom sluCiju zatvoren je dovod vodene Pare u komoru.

t = ?SooC. Na raspolaganlu . xa = 0. -. .S.5 kJ ^u2(i4 toplote po 1 kg zamagljenrrg vaztluha.05t] (53.7 kg ig = 12. gllZr. pregrijana vodena Pars Parametara P = 80 b..okolni vazduh Parametara t2 = 18oC. od kojih se sustinski razlikuju sljededi: Zagrijevaoie okolnog vazduha do temoere- rure r.1:6 m v2 =m vlxr.. I = O. . = 36oC i mijelanje s8 zameglje - 4 nim vazduhom: kr i4Rg = 53. = 0.9 " | ___L a iz i-s dijagrama za vodenu paru (Doda- x3 tak 10) dobije se entslPijs rispoloZiv: '. .4 Ig. 0'0019)' mph=M.1 . y-/ tak 12) moZe se oditati: x2 = 0. odnosno vodene pare po 1 kg zamagljenog vazduha.?. 058 kB v2 okolnog vazduha i QZ4= .0275 treba razmagliti teko da inre istu temPereru- ru i stepen zasidenja V 0. '4=*2' Pri tome je potrebno x- 1 0. =1--' 0.021 a -0. pokazati u i-x dijagramu na koji nacin je to mogude izvrsiti i izracunsti koliko se pri tolne potrosi okolnog vazduha.c- dene pare KJ i = 4000 Pkg Zeljeto stanje vazduha moZe se postidi na praktiCno neograniCeno mnogo razliCitih naCina.i) = 1.e: S= ./. . OO63 t'. zagrijat vazduha.7) = 20. 33.0166 Id i2 = 33. (ETF 1971) RjeSenje: Iz i-x dijagrana zs vlazan vazduh rDoda- tt=t.0166_() .1 -. .. [-S.n"gljeni vazduh stanja t. toplote.rCLi3 x2= X+ m = 1. . 205 *o = t.xt) = 4000 (0'0105 . (x. = 28oC.

lrrlra . ic pouchno 'x -x n! ':i.x^ 0.x t. 1' tt5tl kg oiiolno.enog vazrlulia. 027 5-u.no. pri Cerrr. ..058) .. ) .rlrlha. = ltio(-.. .. i:j toplote po 1 kg zanraglj(. Je:.'brizgavanje voduoe pare u oholiri vazttrrrr i mijesa[je sa zamagljeninr vazdulrorn: X? = o'01446' .agrr. rll vl x :.n.2 - _ ..a 1i stanja 2 zagrijavanje do strnje 3: KI i . 2 . I kg okolnog v ez. rrlq{tj pvztz .12) 'tS ^ r(i..irtrijeSanlu.041 6 ks P" voCenc pare po I kg zamagl. . XJ xl = x6. 0063 trlv2 = [.0.1 avanje zatrraeljerrog iazrlirlra J() t('t'il prraturr r.rlV2 .71 y . I t(r. c) ..lra i x - o . or66 ilt v2.rr..r se.lx_ X.rduha i Qr{.. (r.0. va.b) Mije5anje vazduha strn.!t : llt .. ('ns kg okolriog vaztir..5 kJ ruplote po i kg zamegljenoli vazdrrlra./.rrrebno I 't. .nl)g va.ip Pri torr. .62i :. opet dohr - je Ja.0063).s rrkolnilrl tr= b /=/ vazduholn. 53 Qr.11 + 1.x3?-x 0. rll titi v2 11 ---. m -. 0166-0 0144d . 0166-0. 02?5-0.i-.20. 13 .: p.-'s j -r o.*r.62 -ry t kg'- x-D3 =x Pri tome je potrebno *l . . -.

anavlaZnoml =1OoC? R j elen j e: Na osnovu jednosravne konsrukcije u i-x dijagramu za vleZan vazduh (Dodatak L2) moZe se nepouedno oCitati 0.xr) = I (0.006g mv2 = 5.0?-0-0166 . .lKoju relativnu vlaZnost inta vazduh ako psitrometer na suhom rermomeru pokazuje remperaturu t =30oC.0275). .*B 0.0416 kg vodene pare po 1 kg zamagljenog vazduha P f_5'r.r.1 kg okolnog vazduha i . = o'7' I I tr=ts Pri tome je potrebno *8 . m_ = 0. 9 = 0.016&0. (x.rlt .4.4? Da li pri tome nastaje rosenje vrzduha ili isparavanje vode? t RjeSenje: Iz i-x dijagrema za vlaZan vazduh (Dodatak 12) mole se oCitati granica hladjenja tq = 18oC. = 27 C. -----E=/ x FJdll Kojoj temperaturi tezi otvoreni spremnik vode temperarure t = 8oC ako je oplakuje vazduh pa- rametara t. 207 Ubrizgavanje vodene pare u zamagljeni vazduh i mijelanje s okolnim vazdohom: x.0425 : 0.*2 0.07-0.p = .r- v2 vl *i .

009 I = '2 = x x kl i =43 1 kg ir=90 . . (MTD 1969) RjeSenje: lz i-x drjagr8me za vlaZen vazduh (Doda- tak 121 dobije se. tako da os izlazu I kg suhog vlzduha sadrZi 19 gr vlage. koliCinu vlage izluCene iz robe i kolidinu toplote dovedenu u predgrija6r. a preko t = 12oC isparavanje vode. = 0.6. Proces predstavitiu i-x dijagramu i odrediti iile- zne parsmetre vazduha.019 0. ovaj vazduh se pije ulaza u komo- o ru za sulenje predgrijava do tempersture tr. @ U prostu jednostepenu sularu dovodi se nt. V r. o t 3 = 40C Ps = 0.[' ?o8 Iz istog dijagramr moZe se vidjeti da (vi- di sliku l) do t.4 x 3 = 0. Predgrijrni vazduh u komori suSi robu i vlr2i se.65 C. = 12oC nastaje rolenje vaz- duha. 3000 kg/h okolnog vazduhr paremetara tl = 2ooc.

209

KoliCina vlage izluCene iz robe je, prema (5.13)

m = -u (*B - *2) = 3000 (0.019 - 0,009),
w
m =soIg.
h

KoliCina toplote dovedene u pedgrijadu je, prema (5. 10)
Qo = *, (t2 - tr) = 3000 (90 - 43),
KI
o = 141000
d i.
fSEl U suSaru za susenje psenice, koja se sastoji iz tri komore, pema slici, ventilator ubacuje okol-
ni vazduh Parametara.tl = 0oC, ? = 0.5. Na ulazu u waku komoru vazduh se predgrijava
I
do najveie temperature koj podnosi psenica t - 40oC. Dozvoljena relativna vlaZnost vaz-
duha na izlazu iz komore je I 0,9. ^^*
,, o.
^^*= t'lO -) \
Proces pedstaviti u i-x dijagramu i odrediti: -
\t,
a) koliki mora biti kapacitet ventilatora da se. kod date leme i parametara susare, izlu0i
m* = 5o kg/h vlage iz Psenice,
b) koliko se ukupno toplote poroti na predgrijavanje vazduha.
c) do koje temperature bi se, za isti ventilator, ali samo za jedan srepen susare, morao pred-
grijati ulazni vazdulr (bez obzira na temperaturu koju podnosi psenica) pa da se izluci ista
koliCina vlage lz psenice?

(MTD 1969,
RjeSenje:

Iz i-x dijagrama za vlaZao vazduh (Dodatak 12i dobije se:
kJ
x, = 0,004 i =3:i_-
lkg
x, = 0,023 j_ =, 89 "
a) Ukupna kolieina vlage izluCena u sve tri korrore jednaha je
ni =m (x_-x
w\l 1),

2/O

I

odakle se dobije kapacitet ventilatora
m
w50
w kq,
rn=-=
*? - *1 =2630 o.
0,023 - 0.004 h

b) Ukupna kolicina toplote uEosena na predgrijavanje vazduha iznosi

Q = Q, * Q, * Q3 = *, (i? - i1),

e = 268o (e8 - 82) = 153 ooo
+ ./L-
c, TlaZene temperatura moZe se nepouedno oaitati iz i-x dijagtama ze vlaZan vazduh (Dodatak 12)
o
t= 17 C.
f5. lslNeka roba se susi u susari mjesavinom svje2eg vazduha mvl parametara t1 = 16oC, 9, = 0.5
i jednog dijela odradjenog vazduh" koje se mije5aju u omjeru *rt/^r,= ln. Dobije-
^u2,
na mjelavina se predgrijava u predgrijaEu dovodjenjem Q = 100000 kJlh toplote. Poslije pred-
grijavanja mjeSavina ulazi u komoru za suSeoje gdje suSi robu. a iz komore izlazi sa parame-
uime t4 = 34oC, 9n= 0,9.

Proces predstaviti u i-x dijagrainu i odrediti koliEine vazduha m i m i kolicinu vlase od-
vl v2
vedenu iz robe.
(MTD 1968, 1970)

2//

RjeSenje:

Iz i-x dijagratna za vla?zo vazduh
(Dodatak 12) dobije se:

x., = 0, 0052

( *2=*3=0,0224
t<D
:--. '4
\ x, ' 0,031
(p= | KI
,86
i2kg
i .. 114
IJ

x/ x2- xJ x.x
Iz izraza za koliEinu toplote dovedene u predgrijaCrr
Q=m (i -i)
v32
dobije se ukupna kolidina vazduha koja prolazi kroz korlorii za suSenje
o _ 1,00000 ks
3s70
m
v I ao-I 114 - "i6
il .

Posto je

^--2trt_ i ni_+rn^:n)
vZvlv1y2v
to je
D]
v 3570 lE
1190
v1 33 tr
t,,,
lll)r' 23ut :-li
u2=2 "'*,1 =2' h

Kolidina vlage odvedena iz robe je, prerna (5.13)

nlw = rrly ay4 - xJ) = 357() (0,031 - 0,0224)

2/2
m = 30,7 I8
w h'
ili
m= *r1 (*2 - *1) = 1190 (0,031 - 0,0052),
w

m 30,?
w *

GJ4:) U susari s cirkulacijom vazduha roba se susi toplim vazduhtlrn, l<oji se predgrijava u preilgrijacu
dovodjenjem Q, = 125000 klTh toplote. vazduh koji iz kornore za susenje
izlazi s paramerrima
t, noot.. 9, = o,? vodi se u hladnjak, gdje se hladi rlo temperature ll - 2goc i po.ovo
,: u predgrijat.
vodi

a) koliEinu vlage izluCene iz robe,

b) kolidinu toplote e" koju treba odvesri u hlad_
njaku. '

(r{TD 1970)
RjeSenje:

lz i-. Jijagraflre ze vla2an vazduh (Dodarak 12)
dobijc se:

*2 0,0245?

*g 0,03428

ilks gc\ru
i^=ir=1!4"kt
_,
KI
'4
i :=09 i-
kg

Iz izra;.a za koliCiou toplote dovedenrr u pir:d1ri-
jacu

Q.-rn
I
(i- i)
v t 1'

ko
. 3670
rt4 - 90 h'

2 /,9

pa ie koliCina vlage izluEene iz robe

*ro = *" (*3 - *Z) = 3670 (0,03428 - 0,02457),

m =35,63:te .
wh
KoliCina toplote odvedena u hladnjaku jednaka je

Q2 = -u (ig - i4) = 3670 o24 - c2)'

Qz = t7luo *

fe-l U sularu sa regenerativnim zagrijalem RZ dovodi se okolni vazduh par&metare t, = lslC,
?l = O.?. Temperature vazduha na ulazu L izlszu iz komore za susenje * ,J = 50"C, od-
nosn'o tn = 32-C. Relativna vla2nost vazduha koji se ispult8 u okolinu je ,9 = t.
,-
Ako je kolicina isusene vlage mr, = 50 kB/h, odrediti temperatuu vazduha na ulazu u zrgri-
ial Z L koliCine toplote razmijenjene u zagrijadims i Z i RZ.

Rjelenje:
( xro /67)
I
t3 Iz i-x dijagrama zE vlaZan vazduh (Dodatak
12) dobije se:

,l=*A=0,00755
tL xn = 0,015

=33.5 [
i1kg
kJ
i 34kg
=i =?o
U
tS' i =58
5kg

x/ xJ x.tl

45. kod kapaciteta suSare mw = ZS kgh izluCene vlage. h f5-161 Kod sulare s cirkulacijom vazduha pedgrijavaoje se vrSi dodavanjem vodene pare entalpije trol kJlkg. . (tn .015 .r) dobije se kJ . Temperatura vazduha na ulazu u komoru za susenje je t2 = gooc. 13) (x -x)- mw =mv'4 3' odakle se dobije koliCina vazduha koja polazi kroz su5aru -m 50 m = w 6?00 r v x43-x 0.. = 18oC. 58) . iS) = 33. 58. a koliCina toplote razmijenjena u zagrijaC:u Z KI QZ = *u (ig .5 1.. prema (5. = 10oC.r t 2/4 KoliCina vlage izluEena u komori za sulenje jednaka je. t.5 + (70 .r) = 6700 (70 . pa ie iz i-x dijagrama o t2 = 26'7 c' KoliCina toplote razmijenjena u regenerativnom zagrijaCu RZ jednaka je U Q*Z = *.0. (t.i2) = 6700 (70 . a p iz- lr. rr= i1 * (i4 . 45.= lhsku iz komoie potpuno zasiieni vazduh ima temperauu tg = 38-C.odrediti a) kolidinu cirkulacionog vazduha.. b) koliCiou dovedene vodehe pare i c) koliEinu rashladne vode.M vodo tul (MTD 1969) . ul tz ra.r) = *. ako su joj ulazna i izlazoa temperatua t .5) = 164000 . = 69496 i .00755 -= Iz bilansa regenerativnog zagriitIa RZ Q*z = -u (rn .rh/od. Proces pedstaviti u i-x dijagramu i.

. = 0. :1'jll'i.r.2 0.-1550 Ie 4.) .u (x2 . 3.x') x/xz. =.i:.J::[J:. Pozoati su joS para l'"..5 a) lz iztaze za koliCinu izludene vlage I I l_-"---+ t* = *' {x' . = 0.0.19 (1iJ . koliCinu vlage izluderre iz robe i c) kolidinu dovedene toplote .ii""= TjffT..4.25 IE tr c) Iz toplotnog bilansa hladnjaka vazduha m fi -i):mc (t -t ) v31wizul' dobije se kolicina rashladne vode (c ..015) 18.13) -.c (r.026 x. = 60oC.015 x. *B . b. 5 i 6. prema (5. = 0.i1 ) 1660(150-58) m=.10) h wtzul u dvostepenu sularu.79 11lkg K) mv (i 3 . 2/5 Rj eSeoj e: Iz i-x dijagtama za vlaZao vazduh (Doda- tak 12) dobije se: x. 0.026 h b) Kolidina dovedene pare jednaka je.M35 .026 .l.0435 KJ =58 -- i1kg 9=/ KI i23kg =i =150-a i2.03. x1 ) = 1660 (0. t zegtiiac Z2txn=0. xs x dobije se koliCina cirkulacionog vazduha m 29 Is m 1 660 . Proces pedstaviti u i-x dijagramu i odrediti: a) stanje (t. u koju g/h svjeZeg vazduha. I ) u rackama 2.

0.C.0063+-:=0. m/ (N{TD 1969) Rje5enje: Iz i-x dijagrama za .tlaZan vazduh (Dodatak 12) dobije se *1 --.0185 12.2 x =x. 3 1 *1 looo pa se dati proces moze predstaviti u i-x dijagrarnu .0063 pa se iz tzraza za kolidinu vlage izludene u prvom stepenu susare m =rrr (x -x) wl 131 dobije m wl .

i.0. Maksinralna temperatura na ulazu u svaki stepen sulare ograniEena je n! t---.rnj"o.ll0).34) + (1000 + 1150) (140 . 0.. = 100 UZffiLizg. * Q.03 h Pa je m -. pema senri. odakle se moZe jos o0itati (Dodatek 12): x' = o'03 i1 =34 !- trg i4 = ll0 KJ kg xU = 0.r. b. I I = 0.I -iu00 o. dovodi se rn . KJ Q=97500 =. wn - c) Ukupna koliCina dovedene toplote u zagriiaCinn Zl i Z2 jednrkr le.11i *s .7 !g .5. = 0.04 i2 =11 i .va se pegriianr vodena Para Parametsra P = 35 b. Q = 1000 (17 .ir) + {m. ke *6-*S 0.o185=ll5r.os .4'C nizu nego sto je tenlperatura ne izlazu lz drugog stepenr sulere.*g m2 :m. Zbog nedovoljne snage zegtijata Z2 u vazdtl.05 t = 2goc v3 = 0.10) Q = Q. 217 . :. 12.740-C.= 6ooc.xi)' gdje je.2 + f1000 + 1150) 10.5 =140 q t2 = 6ooc I 2 -. c) koliCinu ubrizgane pare.1000 kglh wjezeg vazduha stanja tr= 1i301. h GE]I tl dvostepenu susaru. Relativnallaznost na lzlrzu iz drugog srepena srlrre je 9. (MTD 1968) .8. t .9. = 52oC. koliCine toplote dovedene u zagrija0ima Zl.7 3 t = 6ooC v5 = 0123 5 16 = 36' 5oc 96 = 1i0 b) Kolidina vlage izluCene iz robe jednaka re **.. *t (iz . Proces predstaviti u i-x dijagramu i odreditl: a) kolidinu vlage izludene iz robe. Na izlazu iz regeneratirnog zagrifelr RZ vazduh ima temperaturu za At i. + mr) (ii ' i4).0{l) 33. na osnovu (5. Fema (5.0. Z2 i R7-. = **1 * -ro2 = **r1 + (ml r mzl (xd .04 .o.

026 2 b KJ x_ ..i2) .0185 i . ks wh b) KoliCina topl<xe dovedena u zagrijaCu zl KI Ql .0063 + 0. proces moze predstaviti u i-x dijagramu za vlaaan vazduh (Dodatak 12). 0.rr. 1000 (78 .48 x^ = 0.0185 - w 0.026).. r 74OoC kl MJ i pkgkg = 4ooo ='n Pa se tra osnovu toga i datitr podataka dati. (ig . h loliGina toplote dovedena u zagrijaCu z2 . 34kg tr a) KoliCina vlage izludena u prvom i drugom stePenrl susare jednaka je m :im +m nl (x -x)+ mv (xT . 0.0063 KJ J i 34: lkg x:x 45 =0.F 2/a Kt/ i Rj elenj e: Iz i-s dijagrame ze vodenu paru (Dodatak (10) dobije se za P 3E b. wl w2 v43' m = 1000 (0.035 . 48)-30000:.035 ii78 l. iz kojeg se tada moZe oCitari: x^ = 0. x6)' $.

0. ?4oC.026 . .__- [- l*. lr a koliCina toplote razmiienjena u regenerativnom zagrijaCLi RZ iznosi KJ Q*r.r 1000 (0./rp [..lj ?.-> x.01S5) 7. / 9. V. rnu (ir -i1.\. 14000 . r*) 2200u -.34). prerna selni.ro 11i. (*O . c) Na osnovu (5. . O.5.t. J --. GE tl dvostepenu susaru. 2/9 l.1000 (48 .u -.. ' IdoC. a na izlazu rz-drrrge komore sulare 9.i4) lttr. ?7 -qlr LJ.t.-.r __ J______-___. koji se u zagrijaiu zagrii clo ternperature t.i il.*r. Relativna vlaznost na izliztt iz prve komore susare ie 9g = ].. dovodi se wje2i vazduh iz okoline parametara r. l-r]v (i-) . IzraCunati koliCinu rzLr(ene vlage i nadi snagu griiaea.13) rrroze st' izratunati koliEina ubrizgane voderte pare ks *p'. l"r V.u. .+ xe xz '\ KJ Q. ].

.0 2 I I 9=/ I Itr +. odakle se dobije: .0171 x = 11 .2 + 0.2 2 M +ITI 0.3 2 m 0. 3Ct.l r. XJ .0. 0134 I 4 x . m-rlr1 -trl2 12 0. = A2 #! /77 15 /969 ) RjeSenje: Iz odnosa masa dobije se l lvl nl *r. x 2 = 0.3 g .t x 6 x U prl. 220 ..0. _1.0200 5 KJ fl d I 1 . 89..2. x 3 .3 1 t\'1 2 I 43 1 pa se dari proces rloze predstaviti r: i-x dilagrafitu za vlaZan vazduh (Dodatak 12).om sfcrPeou susare izluCr se . 0.005? f-. 0.0 -kg i .2 .

dati su sljedeii podaci: .0099 = 0.koliEina toplote dovedena u zagrijat. 22 t -*1 = (m . a u drugom stepenu susare **2 =m (xE xn) = 1.tr) = (1.0200 .0099 !E s pa je ukupna kolidina izluCene vlage ks .0114 ls s vlage.0134) = 0.0. = .0057) = ().30).ru1 = (1 .2) (89 . N = 76. f.*1 * -*.5 . b) IzraCunati koliEinu izlucene vlage.SolvIJ = 26oc = 180 kllkg ]TI AX rA KV a) Proces predstaviri u i-x dijagramu. 0.0. 0. .u Z7: Q. c) Odrediti holid.0114 + 0.5 (0.0213 i. = 0.mr) (x.kolidina svjezeg vazduha: m . = 48.5 .xr).*.59 i2skg . m1 . prema semi.7 kW. .3) (0.0171 . .0.2 . Snaga grijaCa jednaka je N=e=(m-rr)(t.inu i enralprju ubrizgane vodene piue (MTD 1969) Rjelenje: a) lz i-x dijagrama za vlaZao vazduh (Dodatak 12) na osnovu datih podataka moZe se oCirati --i =78.5--t0l Za dvostepenu susaru.1000 kglh v" .

5. _.0204 . = 0. ks mn.0048 xU = 0.1 i .ln.-113. = 0. = 0. ukupna koliCina izluCene vlage rIt m=m.0. = 1000 (0.0531 .0048) + (1000 + 500) (0. _.5-.v'2 dobije O-g r.u----OU 1000 kg a iz izraza za kolicinu toplote dovedenu t zagijatu Z2 Q-=m 2 u ('n - 'a)' Q.+m-:-.1' x2 ) Xzx b.0531 fi x.13T x" = 0.rn(X_x (n"* v wwrw2vll 2)* 2 ). 0.29. 103.10 kJ I 72=l m .kr 4 3 m v 1OO0 ---'" kg sada se moze kompleran proces predsraviri u i-x dijagramu i ocirari (Dodatak 12): x.0318 Na osnovu ovih podataka rnoZe se izraarrnarr.0204 x. _^ _ 48.0441 i5 -.*--x6).0441).u. 222 Pa se iz iTaza za koliCiou toplore dovedenu u zagrijalu Zl ri -i)1 Qt=.--'/7OX -- Qntal \(' \ l t.J+ s5 . I =I +-=7iJ. 1D 7\O l. m.

(' di se m 4 k1/h vlage. .^gii^r'^ r.Jer 6rcsljedica nedovollno taCno . .i r.'. 3. Temperatura vazduha prile riias- ka u zagrija c Z le t.. mi.lzdu'rr ualazi se na lioiji zasiienja. .45 I8 . Ph Entalpija ubrizgane vodene pare moZe se oCirari direktno oa rubnoj skali i-x dijagrama (Drdatak I a KJ i . f.2 kg h vlage.liti: a) koliCinu toplote ko. 0.rtl U cirkulacionoj susart stalno cirkulise m 100t rir l azdulra. podataka Lr i-i dijagrarnu. Ll prvonr stepenu susare oJ\..ri i. a izlazni . a oa izl\azu i. e A t 2oc: vi5e oego u ideatrrtrqr slucaju..ia se dovodi a zflEtiial$ L. Hl1oni.45 11 kp Razlika rr rezultatu.azduh .:la odvojr iz vazduha dovedenu koliCinrr vla - qe u komorair-ia I r 11.5' m = (1OOO + 500) (0.. PKg ili izraCunati iz toplotoog bilansa komore za vlaZenje KV E. v 2 6 -x).cr!. Ptbt6 Ft'e'd's'raviti n i-x dijagramu r odrei...0318) = 18.. lzlazni vazduh iz prvog sre- Pena susare i)dvodi st'r hladnjah Hf.0441 . 3460 -.k H2. 5 m I + fI . --(rn rn p r' -)2 6 5' i -.I ( I 00u 'rtr0) 8U . 223 c) i kolicina ubrizgane vodene pare m mp =(m *j)(. p 18. 1 3? I Jzl . Ovaj vazduh odvodr . . koji irna zadatak .. 4oo{.()hr: !n .i{ r *. tvako osrrSeni .rrar'6 . gdje se hladi rjo'effiperatrre t4. tl drugom stepenu susarc odvodi se Iz .' Usljed 'o lose izolacije prvr l<rlmorc za sulenje vazduh se pri prolaskri wl kroz romiru ohladi .e ponouo u ciklus.(nr + PP v 2 6 -)(i_-i-). 1loc.J.

5 . ** (. 1000 (48 .e se oEitati x72=x =0. iz koga se rnoze ocitati ll)odatak 12): Ic -U lkg 5(. (is .. 10) .43.lu)' 39500.n. 40000 * I b) Kolidine toplote odvedena u hladnjacima H1 i H2 jednalte su QZ . (ls 1966) I Rjesenje: Na osoovu datih podataka iz i-x dijagrama za vls7an vazduh (Dododatak 12\ mo2.1ts KJ i" . mv xrx w2 (r.i:l = 1000 (43.uil2.r. . .t4 0. .l kg x2 14 xr x a) KotiEina toplote dovedena t zagtiiacu Z Q1 = *..x2)' = lrlv (x3 =nl (x -x) mw2v54 dobije m x3 -x 4 = *1 ' f wl ..004 . (iZ .Lll 1000 (50 -.l ' c) lz'i-x dijagrarna za vlaZao vazduh (Dodatak 12) nloze se direktRo otllc*r: .2 -.5) 4500 .4il.r l 224 i b) kolicine toplote koje se odvode u hladnjacima Hl i H2.00U { : 3. Il Qg = t. I I c)temperaturuirelativnuvlaZnostvazduhautackema3r4rtemperaturuvazduhautadkiS. 0..004 pa se iz izreza za koliEine vlage lzluCene u prvom i dfigorn stepeeu susare trl . . 5 4 rn = 1000 Sad se dati poces r-noze predstaviti u i-x dijagranru. i).J0b.

l -9b .rrra Jr.ia dolazi ll prvll Iouroru za rirsei:i.ianr i iz.. r..r (:rit. 9. ()2.irrt-r<trt.l il 1 : 1.. 2 (ls 1!)74) t).. slrjedi da se stanje 3 rralazi na sredini duZi 1? i da je kolieina predgrijar:op iazJrrira llri.. a na ulazu u drugu komoru susare odradjeni vazduh iz prve komore i ostatak pred - grijanog vazduha (takodje u omjeru 1 : 1).j eSenje: Neka je koliCina 5vleZeg vai:duha koji se plopusia . pls.t l i..r. 225 o t 3 =26C. dok se drugi dio pedgrijava do temperature o 12 = 8O-C.. 5 @ Za pouebe dvokomorne sulare ventilator dobavlja m_.)1 ti4 x . . ?n = o's o t = 15. nt koliCinu izluCene vlage. pf rriiir pr''. predgrijanoB u"dz.:::a r. 1rj komori susare In!1.i.8 C.a. It) rl I 4v iti I4 r( !g h Sacr se dari proc*s rrroze predstaviti u i -x dijagranrrr za vlalao vazdrrh iz koga se mo2e oCilati tltxla- tak I 2) bt i ' 3'la U .. odakle j e. proces pedstaviti u i-x dijagramu i odrediti: a) snagu grijaEa.72 o .*.. slijedr d. Proces suSenja rr obr: l(on:ore susare srllatrati rdealrrirri. rako da se na ulazu u prvu komoru sulare mijela wjeZi i pedgrijani vazduh (u om- jEru 1 : 1).. Iz leme postrojlnja susare vidi se da se jedan dio ovog vaz- duha propuSta direktno prema prvoj komori susare. i) .:rf.6. 9l = 0.igt'li kornori za sulenJe odlazi ili . se te dvije koliCine rnije:aju rr omjeru l :1. = o'4 o t 4 =22C.9. UrI. = 200 kg/h wlezeg.10 ti? .jc'.()11?l I i. Ako je maksimalna relativna vlaZnost vazduha aa izlazu iz svakog stePena susare I max = 0. r.- iz zagriiatt Z takodje mrr. Posto se na ulazu rt prvu komoru suSare svjeZi i predgri. Prema tome.r.. okolnog vazduha para- merara 11 = 15oC. a iz prve komore za suslrnJe r. iz zagrijata Dre. !.lul: iriii{. kg/'h odradlenc8 vazduha.rr. ie iadka ir na sredini dluZi 34 i da je nl 'J nr v1 ..

+m. I xs. 50. -t----\ -l.2 .vI'-4 -3' \ x ri .m(X-xr+.006?. x4 {-6. w ks wh .32) t). = (98 . a) Snaga grijaca jednaka je 50 N=m i..0112).r.\_lo .91? kW.) m = 2 .u. vl - b) Kolicina izluCene vlage u obje komore za su5enje m-m.0.tr w wl w2 .01& . (0.2.0212 . + 2OO (0.

W/mK koeficijent povodjenja toplote.1 odncsno u slucaju vise tnedjusobno paralelnih ravnilr zidova fsl.1.1) (6. PRENOS TOPLOTE 6. koji zavisi od fiziCkih osobina nrateriie i temperlture. Za ) : const i za teke specijalne geometriie trjela kroz koje se provodi toplota rjetenja jednaCine (6. tecoim i gasovitirn tijehma Fi neposrednom kontaktu pojedinih cestica tljela. Piovodje - nje toplote je posljedica oscilovanja mikrolestica tijela i u Clstom obliku se pojavltuie samo u evrstim tij eli ma.I i=l i SIika ti.1) inraju oblik: a) Provodjenje toplote kroz ravan zid (sl.3) D.. (Dodatalt 4 iDo- datak 5.2i L2 O = ffi A.* . koje imrju medjusobno razliCite ternpatlure. Prema Furijeovom zakonu koliline toplote Q kojs u stacionarnom staniu prodje ktoz izot€rmnu povr5inu A u jedinici vremena jednaka je t a=-^ilo. Provodjeoje toplote Provod3eoje toplote predstavlja razmjenu toplotne energije u Cvrstirn. 6. e). ). K/m-gradijenttemperature.t) gdje je dt/)n.2 . 6.il r6.2t Slika 6. n-normslrnrizotermnupovrsinu. 227 6. lv 16.

r 1t. fuL - Slika 6.['n r .4r )rt __-1_ir-.4 c) Provodjenje toplote ktoz sfernr zid (sI. I d) I d. Ca. rv (6.i) l. ti) '24 d -(---1 t2 d' . 5) n I 'i+1 I Li'l ..3 odnosno u sluCaju viSe koaksijalnih cilindricnih zrdova (sl. o 111 'lC .4) d 72 _ 2^ d -ln 1 Slika 6. 6. 6.1[ r.7 t. I dn_ -] r. w (6.w (6. 228 b) Provodjenje toplote kroz cilindriCan zid (sl..t . 6..3) t..

€i 6.. rn'/s . t2.brzina fluida. ".A. I.!... 9) &=f (w.koeficijent provodjenja toplote flurda' WziriK z\ odrediti samo eksperilnentalno' to gaje za svaki konkretanslucaj mogude . 't2 . w/.7) o. . K .Povrsina J j e orlredjivanj e koefici j en ta pr elzza toplote Jedan od osnovnih problema Prenosa toplote konvekcijost velicina zavisi od velikog broja promjenljivih u konluetnimrrslovirna' S obzirom na to da J- (6.1 . druge temperarure.2 . konvekcija se vano razlikom slobodnom.1.11 . . A. 229 koncenuiCnih sfernih zidova (sl' 6' 6) odnosno za vise mediusoboo -t 12 'If. tada se konvekcije oaziva prisilnom' vanjskih sila (punrpa. 8) a= d(rr t2)A. naziva prirodnonr ili specificnih masa hladnijih i toplijih aestica fluida. Konvekcija pri tonre Je KonvekcijaPredslavljarazmjenutoplomeenersl]erznredjurvrstogzidaiiluida(ledllostiiligasa)gili.tr'72'13"")' gdje je w . iz oblasti jedne temperarure u oblast kom kretanja makrocestica flurda a ako ie to kretanje izaz- prenostoploteneraskidivovezansakretanjemsamogfluida.2.w (6.enke i fluida' K .razlika temPeraura gdje ie d ..temPerature Cvrste st.Akoletokretanjeposljedicadjelovanja ventilatol.2K . Za praktidne Pr(1-acune koristi se Njutnova formula (6. w izmeduu cvrste pteTaza toplote' t' . 1 d r+l Slika 6. rr.koeficijent rxelaza toplote' stjenke i t'Iuida.

Pr) .. w (6. 1+1 gdje je . siva tijela. (6. Pekleov broj. ovakvih "apsolutnih" tijela u pri- rodi nema.(r*) JAr. Furijeov broj 1 Za sracionarnu prirodnu konvekciju najCeS6i opsti oblik zavisnosti medju karakteristiCnim brojevima je Nu . Rejnoldsov broj Pr= t . 1 o) = FN' ^ ^ 9 -9o Gr=.koeficijent zracenja crnog lijela t 24 C= C . drugi dio tijelo upija (apsorbuje). karakteristiEnih brojeva ili kriterija sliEnosti gdje je NU= T"(r . -koeficijentnenrisije (stepen crnoc<e) tijela (o < € < 1) C = 5. Pr).67 w/rn'K' . a ako popusta svu energiju 1. Z.tc c. W.raCenje Ztatenje predstavlja razmjenu toplotne energije putern elektromagnetnih talasa.Gra$ofov brojq3 = ili &) 92 -Ts[ w1 Pe= .aeeoja apsolurno prozratnim ili dijatermidnim. tJ opsrem sludaju jedan dio energije ztateaia Povrsina tijela odbija (reflektuje). ^ aT Fo= .13) gdje je T. 230 Obicno je koeficijent prelaza toplote dat empirijskom formulom napisanom u bezdimenzionalnom obliku pomo6u tzv. . Sva tijela u prirodi su tzv. ako odbija wu energiju zradenje apsolumo bijelim. ternperatura tijela.Trt) . Ako tijelo upija svu energiju zraCenja. Koli6ina toplore koju sivo tijelo pedaje u okolinu zraCenjetn jednaka je. . 3.s13 1 1 13 A. Nuseltov broj w1 Re= T .72) 6. K A. Pri torne se toplotna e- nergija zagrijanog tijela pretvara u energiju zta}enja. m2 f.100)A=cfml o= (6. (6. ono se oaziva apsolutno crnim../m K Kolicinacroplote koju medjusobno razmjenjuju dva tijela odvojena Prozracnom sredinorrt jednaka je 11 4 T2 4'r Qrz=crz -L.koeficijent zraletja sivog tijela. Ptantlov broj (a 2 /s) (6. Medjutim.11) a za stacionarnu pisilnu konvekciju Nu=f (Re. .w. povrsina tijela. a ova poslije padanja na drugo tijelo opet u toP' lotnu. prema Stefan-Bolcmanovom zakonu (-T 4 T 4 A. a ue6i dio energije zraCenja tijelo propusta.f (Gr.

17) )adje te k koeficiienl Prolaza toplote kroz rav$r zrd I w (ri..ujenjivaci toplore (zagrilaci. I 9) gdje je k" koeficijent prola'z:a toplote krr-rz ':ilindrrCan zid 71 lv (6. 1 6) cL z rT-T)A '12 I ' mK 2 6. se povrsinski izrnjeniivaCi toplote (i to rekuperarivni i regenerativni). (t1 .20) nd ' mK 1 +r-ltl 1 i+l dI oL --1 .r slutr*Iu cilinr.7 . !v (6. Razlikuju. 6. 2Ai d doL i"1 i o+1 2 a u slucaju sfe. u sluCaju ravnog pr'egradnog zida Q.z)'t.7).r &z {1 -i. KoliCina toplqtl koju jedan fluid preda drugom jedna- ka je. isparivaci. Takav vid penosa toplote naziva se prolaz roplote (sl. 1 ti ) 1 nb2 I mK \.k(tl-t2)A.22) n. i+l dn*l d2 Ap&ati u kojima roplora prelazr od jedne sredine ka drugoj (najcelie u vidu Woleza toplore) nazivaju se izr.2t1 '2' ' qdje je k koeticiient polaza toplclte'. -+- Slika 6. 1 5) 24 MK Cesto se definiSe tzv.t .K S 1-r111 . i.'0" Q= u. koeficijenr prelaza toPlor€ zracenjem kao Q. w (6. Prolaz toplote.. 23t (6.4.l . .. Izmienjivaci toPlote U tehnici se Cesto sreiu procesi prenosa toplote izmedju dva fluida medjusobno tazdvojena Cvrstim zi - dom. .- 2 u'A 'd d 2 oi *. * (6. (. izrnjenjivaci s rnjesanjenr i izmjenjivaci s unuEasniim izvo- rom toplote.rnog prept c6no.W (6. kondenzatori itd.).i i .lrrCrrog PtcBradnog zida Q = k. kroz sferni zid -s k: 7 (6.

(6.23) Q = k''At s sl: gdje je A t^. cilindriCan.8) veda razlika temperariua At.8 . At_ .At At s[ = (6.. po formulama Q=k AAr st Q = n"C At.l gdje A.zavisno od toga da li je pegradni zid ravan. ili sferni.241 At rn Ei mp . 232 Kolidina toplote koja predje s jedne sredine na drugu racuns se. manja razliks rempqatue m +-A Slika 6. At.tzv. je (sl. sednja logaritamska razlika rempetatura ST At . 6.

(MTD 1969) . b) temperaturu na unutra3njoi povrliqi zida kptla. a) Koliko mora bjti debeo sloj plutene izolacije 1 )Z = 0. Koeficijent povoajenja2toplote ceticne ptoce je A= 52. MTD 1969) RjeSenje: a) Gubici toplote po m2 povrline zida kotla na osrovu (6. = 260 C. 60 I 'o o. 293 Z ADACI: CeliCna ploEa debliine b = 20 mm Cini zid kotla.2 poyrsiqe pida kotla. = 7 mrn il$lclpq lp !er- mopar koji pokazuje tempeteuru t^ = 13OoC.3 t+rim K) de- bljine b. (ETF leF8. lvrr. -. -1 3 odakle je 0. [l. dok je temPeratura vanjs[e pgrrtline zidt kotls r^ = 6ooc.mm n b) Na osnovu formule (6.3 W/m K. = 5 cnt.e A .0.3 ' o t.6 nr2 napravljena su od iverice ( 4 . ooz 523000 wkw = 523 . .l0oc." industrijske hladnjace poyrsin.2) takodje slijedi t -t q=)T. U plo0u na dubini b.020 t =t 13 + q7 b = 60 t 523000 52. a unuiasnja 12 = . 3 odrediti: a) gubitke toplote p9 .2) jednaki p t -t I q <oq oo 130 . b) Kolika je temperatura na dodirnoi povrsini plute i iverice? PretPostaviti da temperature vanjske i ununamje povrsiqe vrgta ostaju isle i poslije posrlvllErrif plutane izolacije. yanjska povrsiQa vrata ima ternperaturu h = lSoC.07 W/rn K) pa da se gubici toplote kroz vrata smanje za 4W.

6Q= h A. prema (6. bZ = u'0078 m 0. b.6.os 2 2 0.3 6 t* = 0o C.2) t -t .6 900 0-0078 yr )A t rl . . 1 odakle je temperatura na dodirnoj povr Srni pluta i t veti ce 0.. t -t 12 Qr=0..6 Q b_ _l 0.A. v .r2 b ^ 2 odakle je 0. I u.r sluCaju da se plutana izolacija postavi s unutrasnje strane vraia t -t -lx ). ri . . Qr=u. = 0. Fema (6. Poslije postavljanja plutane izolacije gubici toplote treba da budu.6 Q )ly . uJ .. 234 RjeSenje: a) Gubici toplote prije postavljanja plutane izolacije jednaki su. a u sluCaju da se plutana lzolacija Postavi s vanjske strane vrata t -t Q."rl r 15 + 1u ti . )')1 -'2 odakle je debljina plutane izolacije r -r b o -A-12(-A-:-).2) toplotni gubici kroz vrata hladnjade jednaki su.05 t =t _ 1r lJ _ x1 AA1 0.7_' 6 = 900 W.Q= bt2 b . o.05 1 A/ )2 a. r. 0.71 2 .. 900 0.78 crl b) Na osnovu (6. I = 0.3) b.3..A L5+10 Q = ).r: Q A.6 Q b2 t =t 15 - 0.007 6 o t =5C.

prema (6.18 50 0.50 -ril-+-rir 0. prema (6. + 2 b. a na vanjskoi t2 = 45 Cl I = 1. izolacionog materijala (2r= 0.? W. .02 W/m K).67 1 1 . _ \ | I i 2^-1 d d 2)'dooo d .If. L.6 2. 0.035+-0.5) t -t 12 ltr a= c 1 213 2A -ln -+. 45 1 0.2 m dr-0.6m bl = o'035 m b.3) t -t orbbl ' ' . LLO .. (ETF 19?0.67 c = 89.45 . . 10 0.02 22 ^t OI = 8W. = dr.7) t :t t2 . .03 2. s111 111i. - 2 .18 m d.-ln- d1222A d 1 300 . o Koliki su gubici toplote iz posude ako je temperatura na unutrasnioi povrsioi posude t1 = 300 C.'1t= 300 .2 .0. gdje je. 235 fTElU"l" posuda oblika i dimenzija kao na slici napravljena je od celika ( ) = 50 W/m K) i od . = o'6? m =d +2b =1-03m d322 Napomena: Gubitke toplote kroz prelazni dio sa ravne povrsine na eilinrlri[nu zanenlariti.. ' - 1 -. 1973) RjeSenje: Ukupni gubici toplote sastoje se od gubitaka kroz ravnu.12q o. B2'lr .02 0. a pema (6. cilindriCnu i sfernu povrSinu Q=Qrcs +Q +Q.

7+30. 50 mm ceba izolovati sa dva sloja izolacije debljine po b = 25 mm.6'. arI r213 -]-. (t12 .67 1. [?]TI Parni cjevovod vanjskog polupreCnika r.'" i'L.03' -t---t?- 30.0.8 W S Pa je Q=8+89.8.in-+:ln- 3A rl2 A -. 128.um- jesto sa spoljasnje suane.s) . Na raspolaganju su dvije vrsre izolacionog materijala.al sa .r b) Bolji izolacioni rnaterijal s unurraSnje srane: )-=). r 121 o o.b75mrn 2 I r r rb 100rrrm 3 L /z l Na osnovu (ti.02 0.po1. erF 1975) Rjesenje: /t 50 mnr 31 r r.)2 ) I -t a^13 2'][ l. 2 .1 '.5) toplotni gtrbit'r su r13-t 2111. Q _. ?36 300 .9 a) tsolji izolaciooi nrareri. 45 'Ir O= s 1111 11 . 50 0. L2 ) =.aIn1.: stranet At-3A.6 0. Odrediti koliko se smanje roplotni gubici ako se bolji izolacioni marerijal postavi s unurasnje. od kojih jedan ima tri pu- ta ve6i koeficijent provodjenja toplote od drugog. 2." .5 W.

t -t 13 Qb= zTt. A odnosno toplotni gubici u sluCaju b) su za 15. a) odrediti raspored temperarue po popieCnom presjeku zida kotla b) iaaCunati gubitke toplote po m2 zida kotla e) izraCunari srednji koeficijent provuJjenja roplore zrdor: . Koeficijenr provodjenja toplote zLdova mijenja se po zakonrr /\ x+ b W =/l : o h ' mK i pri temperaturi od SOOoC iznosi 3 W/m K. (ETF 19?0) Rj eSenje: lz zakone promjene koeficijenta provodjenja toplote dobije se b l=l(x) 'o l-. Na unuualnjoj povrSini zidova vlada temperatura tl .1igp . x+b ^ Posto je za tl 8000C x-0.g43.843 Q ... .ffi rnanjr.p.lati lnterv al rctirpe- r atur a.5 _ 3 w =g r ^ 0+0. o r 100 a 27r ln 50375 -+ -ln - ln -+ r3 -ln 3 1r 2 Qo = 0. [Elziaori parnog kotla napavljeni su ocl izolacionog materijala debljine b = s0 cm.otla 'za .5 mK -. Prema Furijeovom zakonu (9. = SgoC. ?37 {.1) gubici toplote po m 2 zida kotla jednaki su . t213 TI :ln -+-ln- )r3Ar l2 Odnos toplotnih gubitaka u sludajevima a) i b) je 123 tr 1 -ln + 75 100 Qo 3rr L2 ln ln :+ lo 3.. 800oC a na vanjskoj ..a 5o . -70 75 1 = 0. .toje 0.

ln 2 w q 6530 #. S0). o{akle je )o (t . 6530 0.lo I qb x+b r. )o Za x = b je t = t2 pa se iz posljednjeg izraza dobije q= ^o -t2)' bl"r('1 Za date brojne podatke toplomi gubici su 3 q' = --T (800 . ln (1 + ---:). 3 : /($ ^o2 ln ln2 ' 2rr=4'32 +' .5 x 8u0 .2t2 -t t -t .5" t = 800 .2) je 2t' q'J(rr-tz). 238 -dt q= . 3 0.). In(1+. odakle je _ qb dx -dt= ) x+b' "o odnosno t j x qb t 1 dt= .Ae= .--:-.1)-b -r= -in /lo pa je raspored temperatura po poprean-orn pesjeku zida hotla qb x r=t ..)o dt .5 . eb bln2 '1 -t)b2 /t sr t1. 1088 ln (1 + 2x). Na osnovu (6. 0. a raspored temperatura t.

r) . il. ln t. 2(ln12-7\=72.*.-lnrdr. ETF 1971.= 150oC. 1973) RjeSenje: e) KoliEina toplote koja se generile po 1 m duZine ci- jevi jeduaka je 2 2 Q=R. . 1) = 150 (ln lio . 3ooc.r. W Q=810-.(t2ln t2 - .1 = s mm. t 2 t2 lnr =-(tlnt-r) I I t 1 t o . 1 r.". (17. .ffL*n rn . u sracionarnom stanju vrijedi (6. 239 GdlProvodnik elekticne stuje otpora R = 10f2lm postavljen ie u cilindricnu cijev od izolecionog materijala Ciji je koeficijent povodjenja toplote logaritamska funkcija remperature -w l=0.1) .r. -. . .169 lnt. rn S druge strane.I =10.. Pomo6u jedne od metoda za pribli2no rjeSavanje jednaCina clobije se t2 .. b) sednji koeficijent provodjenja toplote 1 za dmi intervel temperarura.: .0..lr 2'lC r.r(lo r.1) a a=-)frt.. Gn r. 1) = . Odrediti a) temperaturu 12 na vanjskoj povrSini izolacione cijevi. .. Kroz povodnik tece suuja od I = 9 A i na unutrasnjoj povrsini izolacione cijevi uzrokuje stelnu temperaturu '1 t. ". 12 = 1o mm. . dr '. 9.r(rn.2\ odakle je .". cijevi su .'*.169 ln r dt . 1r -. r oJ6' ln = (t. *rk ln fi .

240 b) $ednja vrtjednost koeficijenta povodjenja toplote mo2e se izradunatl pomoiu (6../m.4) t -t a_ . ln 30 ..ldt I l' \ 0..1 ).169. ln 150 + 150).lnrz'12-tl .* (io=r. 30) z'.1ntdt Jv tt ) s . (z. b) sednji koeficijent provodjenia toplote izolacije ) ) . 21 c-169 ) sr = . = 200 mm.1 *. odrediti a) temperaturu na vanjskoj povrSini izolacije tr.) 2T(150 . Ako se zaa da su toplomi gubici po 1 rn du2ine cijevi Q = 5930 W.-. Koeficijent provodjenja toplorc izolacije mi- . Il odakle je r -t2(lnl2-l) 210 Qln-r5 810In= $ 21f (t- '1-t.ln. = 4oo/960 mm i koeficijenta provodjenja toplote zl = 50 w/m K o obavijen je slojem izolacije debljine b. 150 . '2 sr' ln.1t -t _1 t -t ' 27'2'1 0-169 /$ = -. Kroz cijev protiCe pregrijana vodena para uzrokujuii na uuutrahjoj stjenki cijevi temperaturu r-t = 500 oC.z 41.o (30 . +2r-A. kao sednja wijednost funkcije tt 12 r'2 t . w A sr =n. w ) 'sr mK @Parni cjevovod precnika drid. 30 .tLq mK - ili direk tno.

rr) +b ) o '2o T o I Poslije smjene3 r . t --t 27 -a . -. za t = t : u=0 2--2' dr=du r = r.= Prema Furijeovom zakonu (6.: dr .1 I zTt A () J0 (tt+11111 +b . zTt) J r[(r .2 m b = 0.r" c1 d dobije se temperatura na vanjskoj povrsini cijevi o. I dt= eb2 c2 dr J. odakle je dt=. + b: u=b dobije se [- b I dt p !.lo ) t . ab 2 dr 2'lt A o6 o r[(r .ffi" b93o ffi.4) t _t _12 v-- d l2 F. . 4oo o 'il_i]r" 498 C. 24/ I 1 = 0.18 m r 2 = 0.r^ = u.) ..2 m (ETF 1972) RjeSenje: a) Na osnovu formule (6.)!21[r=- dro A t qr z'lI .12) * ? 1 b Z- J r+b l.1) je (r-rr) 22+b e=... -=50(.

3 2 L2 I -U J I o.IEA o 22 oL ' o' 2 -b arctc"b.667 W/m K Ako za dati tok vrijedi relacija 0.D_r" d odakle je 400 + 400 d +2.lo2 . - tln(u +b)l o r' + b o b+r 2 72 I t =t + arctg 1).- A sr 2 11.1:. r.10) je -re wd 1 0-03 = : . sD \^L ) sr = 7.42 kJ ikg K $+ 8?6 t. d +2b 1[ 72 .zs c = 4. rg) d2 --r 21t esl .2 i). = iriSuu- 0.2u 12 2t 32 2. 32 21CA o r 2 . Gz . t = 52oC. 242 t b .165 .165"t0-6 m2.43 Nu = 0.n lrr -*-. RjeSenje: Na osnovu relacije (6./s.= z'tt 1 22 b (-* J 'u+r 2 2' t 2 o r +b o 2 u'+b 2 -)ollrr b 2 a b .- 5930 I * o'2 It tr=498-rT. b) Srednji koeficijent provodjenja toplote izolacije odredjuje se po formuli (6.47 mK Kroz cijev unuua5njeg peCnika d = 30 mm protiCe voda brzinom w = I m.g/*3 A = 0. 10 . Za srednju tempe- raturu vodeu cijevi t = 200oC i zapritisak P= 50 b fizickekarakteristikevodesu: 9 = 0. b 5930 .4) t -t 23 a.8 0.023 Re Pr ' odrediti koeficijent u-elaza toplote d sa vode na unutraSnju stjenku cijevi. 2 lriz 0.-6 =.

1. b) broj elekuidnih grijeEa poceban da se ispari nr = 6. Iz relacije ola *u=7_ neposredno slijedi koeficijent pelaza toplote 0'66? o( = Nu 4= ses d o.1 za p . ta snaga je. .8.t ) A. PIema (6.82= 2or2w.5 rr ciierri od netudjajudeg celika pelnika d = l0 mm. Odrediti: a) koeficijent prelaza toplote pri kljuCanju.8oC i' = 439. S druge strsne. Pr= .s = 0.958 pr je Nuseltov broj Nu = 0. d = 0.nrro. lO4.4 k!/kg i" = 2683 e) Snaga grija0a jedaaka je e=R12 =26. a voda Fi rome kljuda (na temperaturi koja odgovara pitisku u sudu. I.. o.-^=T= JcQ = 0.8 A povrsina grijaca postize temperaturu od . lg1goo0.02s .015? rn2 Pa je .2 b dobije se t&/q ) \E /.r(. puste - niem struje od I = 8. ciji je elekricni otpor R = 26 Sl .ol .02g ReO't .o.o.t.na Nu = 345.og' o( = w ?690 2' mK [edu laboratoriJskom destllacionom tparatu za isparavanje vode koristi se uronjeni ele]<nicni prema slici' Grijad se sastoji od I = 0.nt = 0.lTl) -!169) Rj eSenje: lz tablica za zasieenu vodenu paru (Dodarak 7. Firii 't.5 m cijevi od nehrdjaju6eg celika peEnika $iirc.2t t. p._ = t2ooc.TE .2 I b). 1.4 kg bode. 8z gdje je A povrsina grijaCa A = dT I = o.8) Q = o((t .

4 (2683 .2 . ne osnovu relacija (6. mK b) KoliEina toplote potrebna da se ispai m = 6.isp= rt r = m (i" .= 8530 :.l mFikliu6en je dovod elektricne.. 19?1) RjeSenje: ElektriCni otpor cijevi jednak je 9n' ' 9*l 1 0.4gg.. Kolika je temperarura na unuralnjem zidu ii. 669 W/m K - relacija za... dl'lf 1. i n = 2 $iiala. au22 10- 112oow' R o'oo8%= -= S druge strane ta koliCina roplore jednaka je Q = d G. .0157_ 8z .2 kf /kC K - koeficijent toplotne porotliror.* . "ij.'"or*.9 .i vode 2 = 0. l) A.*) .4)' -t'"- 3600 OIsP =4000W pa je poreban broj grii8ca o o= isp 4000 d=.gelaz toplote s unutraSnje stjenke cijevi na vodu 0.8) 0.ui zioom od w = I m/s teEe kroz cijev.10) . i Nakrajeveprovodnikau oblikucijevioreEnikad /d =LgA4 mm.fi-=1'ee odnosno . suuje.JI A P (d2 -d)-2T '2 (r8227t -14\ 7 t'4 -= pa je kotiCina toplote koja se generise u cijevi _ a.F 24r' a 201 0 dL= (i -r)A (720 . gdje je.4 Nu = 0.evi ako Je'pozoato: -specifidna toplota vode c. . 1 R = = 0.00894.a . vode koja br. prema (8.8 0.u) A = c( G.023 Re ' Pr (ETF 19?0. 104.i') = 6. duZinel.4 kg vode jgdnaka je.w d._ = 4." g"oois2. ul . *r"*. j. Toplota lo.

1 . gg5oo0'8. kako se mijenje koeficljent Felaza toplote sa grijaEa na vodu? pokazati enaliticki i grafiCki. 2.669 W c( = 13i 0. l9?2) RjeSenJe: a) KoliCina toplote pouebna za ztgtijavanje vode jednaka je. 1il da zagrijava m = s?. = 4. S druge snane ta koliEina toplote jednaka je.120'4 = 1ob 0. t0. (80 . L kgftr vode (c-.8) .5 m. Fema (1. Na raspolaganju su grejni elementi Jlzin" I = 0. prema (6. 20) 2 2 RI 3600 . pa je poteban broj grejnih elemenata mc (t -r) w '2 1 S n. pecnikr d =10mmi elektriCnogorporaR= 26(|. Propultanjem suujeod I = 8.o2g.. (ETF 1920. 4.72= 2ooc do t = 8ooc. 57.r" pa je temperarura unuualnjeg zida cijevi t =t + o 11200 s w ca d-T 1 I 64so .l I = 11g. 26 8. 245 J.014 6450 -= .1?) c (t.ote s grejnog elementa ne vodu (uzeti L = (. b) Ako se kod ved uwojenog bojlera pomijeni protok vode.2 .8 n=2grejnaelementa.50C --=80+ I f-6.f + tr)/2 = SOoC).014.8AgrijeCrc zrgrijei u stacionarnom stanju ima temperaturu t = 10EoC.2 N/kt K) od tempc- Protocni elektlicni bojler reba rature t.=NB ) d 1 wd I Re= T= Qc -w r) Pt= T Nu = 0.t-) m w'2 1' = n R 12. . 0. 8 a) odrediti poueban broj grejnih elemenata i koeficijent pelrza topl.02g Re0't aro'n = o.

odakle je 2 2RI [2 = tI + mc t2'{m] -= w pa 6e koeficijent prelaza toplote d takodje zavisiti od m 2 RI RI2 d= tt! k tr tl (t j d'I[ I E '8 (T 2 2 2 m d= tro. 8.oto o I . 0. 8w oddtle je koeflcljent prelaza toplote 2 26 . 20\ 4200 m .5 ' 8w . bt6e 2 .8 d'if l Go5 . 246 2 nRI-=d(t -t)ndTl. o. MK b) Ako se kod ve6 uwojenog bojlera 3a n = 2 grijads Fomiieni potok vode m.w d"=2325..If .t= H .2-. ti. 8. 5o). FomiieniCe se izleznr tempesatrua vode tr.t1 ) cwm -RIz ' ili za date brojne poda*e d= 2 (105 . 01 . 26 ."r(.1)=2R1.8 c(= gdje je m o.

r kod 1000oC 3.t (r+br)dr.a+400b 3.(tr'tr)l b 2 2't I r r.6 w/m K.4.E=-(a+br) dt A. 247 (-6--irl Zldovi peli za Luenle napavljeni su od izolecionog materijala debljine 6 = rl{t cm.4 w/m K.8) . I..2. Odrediti: a) gubitke toplote po m2 powline ?lda.. q= 5l..ti w-3 .r]. fr . (ETF 1969. i kod 4oooc iznoli 2.w= e+ b t. premr (6. oC.6 (e00 2. L l- w Q=5420 _2.50) + tsoo .reficijent prelaza toplote s vazduha u unurahjosti pe- ci na unuuatnii zid pe6i C = 100 w/m'K.10 w MK mK -2' a) Toplomi gubici dobiju se pomo6u relscije (6. odakle je d t r cJox=. G{il E koeficijent povodjenje toplote mijenje po zrltonu ). N8 uoutrssnjoj povr$ni zidovr vlrdr temperrtuta tl = 900 a na vanjskoj Povr$nl t2 = 5OoC.1) -dr . r?r.6=a+1000tr odakle je a=t.lo-3 2 2t q= . 50 )J.-f. b=2. 1971.-.Gtz srl+i. o I ed=. La(tl -t2)+ . b) temperetruu u unutrslnjogti pedi eko je ko. m b) S druge suane ti gubici toplote jednrki su. l9?3) RjeSenje: Na osnovu relacije ) =3+!t zt dste podatke se dobije . gdje Je t remperature u oC. .

#.. nt o3novu (6. gir 24 . = 5.koeficijent zracenja crnog tijela (--. u f6. 1"lII rT -lr CACC l21c Posto je Povrsina grejne cijevi grijaLice A. . lo-2 W/m K.1r.*.18 (Gr.r"c"nienr i prirodnom konvekciiom. 248 q = ol(tu .1 .oc.r* I =9oo+ 1o-- t = 954. + t2)/2 ie A = 4. 1O-5 -2.5.2oc..045 .. t..ffi. odreditt rrraksimglnu dozvoljenu jaCinu struje kroz Provo'Jnik' Ostali podaci: .o2'Ir 0. prerria uslovima eksploaracije lerrperatura honzontaluug rreizolovanog povodnika pe[nika d . J = 5.. ETF r9?r) . ako re 08- i imaju temPereturu t2 = l?oc' Konrtrntr-zralenta ctjevl je sobi smetrati apsolutno pozrrCnlm. Ako se prerposravl da povodnik predrje toplotu okolnonr vazdu- hu temperature t2 r llct'. Q12 ' 443 W. Rje!enje: Koli6ina toplote koju grijalica razmijeni zrafenjem jednakr je.ffi f .'7 W/m K . tiu(.. 0.t t . (L?.) 2't Q12 = A L(1*) J^r.. er2 = .za srednju temPeraturu vazduha t*.15) . tl ).koeficijent eniisije p*ovocinika t '' 0.Tl ijeni elekricna grijalica koie se rertofi od clievi_vanisklt fecni- 5 m i ima temPeraturu sPoljnje Powllne tr = 52?-C.I @ mm ne smije preci r. kodicijent prelaza tinlote konvekcijom odrediti pomocu formule Nu = 1.specificni elekuicni orprr provodnika 3 1.f4) i (6.6?4 . Pr .55 .u=.Pr) 8 .2 (2 irrtrrZ tt .1 T4T4-(J.tf d'16 I. mnogo manja od povrllne zidova sobe A1 to re mo2e uze- tt da je A 1 A --n 2 pa je razmijenjena koliclna toPlote erz = .t] o.. '= (t. odakle se dobije temPeratura u unutra*liosd PeCi q 5420 .

OO1lf .7 .10) j" Gr= 8.614) E = r. 92 .32. Prema (6. . 10-10 Z Nu = 1.1g (8. 9. na osnovu (6. ta kolidina toplote jednaka je -2 =*9. w q = 206 -.5 W. a Hon gdje je. ) 0..001'IE .Bo3 u. 0. __ 1'55 '-10{.18 (Gr . 001 = *Z* Pa je . m S druge srane.6 A.7'z 92 .5 w TM -. Tz) dT t. 60 w "[=Nu O.^_ = 60 (873 KOn q. -10?. d-1[ 1'.o = . {d = r. KOn m Konalno je g=98.8. 249 Rj e!enje: ukupna kolicina toplote koju povodnik peda okolnom vazduhu jednaka je q=q +q. 5. a na osnovu (6. T 9. rt ' g?3 + 308 .74 . o.5+102..8) gkon = d (Tr .303) 0.1 -3 aT g1'3 T 'L .32 . .t q=RI I- 2 max max' ^O gdje je -22 .r*r. q_ = 98. (j6i.O4S2.1[ q o'?85mm- ^o= T=T= pa je maksimalna dozvoljena jaCina sruje max |rlax = 11.95 . pr) I8 1 = 1.oo13 8za .f8) T1 4 879 4 Qo = €4" (il6') dI[I = 0. S.81 .

C c 5 r'i 1 * 0.rfrr]e. 1973) R. koliCini toplote generisane u unuuasnjosti sipke T4T4 Q=QrV-. temperatura na povrSini Sipke q. 12- tr=to. koeficijeat emisije povrsine Sipke t. temperatura u osi Sipke t = 577oC ."' = t: t w1^2*4 . 250 GilindriCna Sipka sa unutrasnjim ravnomjerno rasporedjenim toplornim izvorom e = 5 .-=5'17.oopto. koeficijent emisije povr5ine srda F .rj"i. .'lt. koeficijent zracenla'crn"g . eSen je: T'enrperanrra oa Fovrsini 3ipke jednaka je qr 'ul 4 5 10 .r. koeficijent provodjenja.l l= t-.628( 72 1 1) . . .5 W/m K . = 0. r 0." za marerrjal Sipke i suda A = 0. U. u stacionarnom sta- nju.95 . Prelaz toplote na gornjoj i donjoj straoi zanenrarili.l) . p o 4A .# r . 32'loC. Ostali podaci: .8 . zg o. tako da neme prenosa toplote konvekcl- jom.= 0. I 1rn r 0. foa wZ# nalazi se u cilindricnom sudu iz koga je tsisan vazduh. gdje je v = .005 m I 2a I 2q (ETF 19?1. o. 1972. ul o A't' Odrediti temPeraturu na vanjskoj grvrtini suda u stacionarnom stanJu za dimeozije sipke i cilindriCnog suda prema slici.2'Jf t 1 0r1 2 .1 m tp 1 I T 1m lu 2 i I t. t t2 .031+ rn3.i Kolicina toplote raznrijeniena zralenjem izmedju povrsine Sipke i suda jednaka je.l -o--qt o. [. . b 0.1 .

o Az=rrrTCL=2.#.enia gelaza roplote sa povr5ine provodnika na okoloi vazduh d = 60 W/^2K.koeficijent emisije povodnika € = 0.1 = rJf.koeficijenr ^a!. Pri nominalnoj suuji temPeratura povrsine Provodnika i. 251 Jer Ie 0.005 -qV.ICl=2. koji o?0" a.39 kJlkg K .*t. 1o " m" A gRl AP f. 4 .0 .6 .If. cu A 12 1 6004 '1oo' 5.4) t -t Q=qv=-*T l.7 W/m K . terrrperetura povrsineohorizontalnog neizolovanog provodnikr FeCnl- ka d = b mm ne smije peii telrlperaruru tl = 600-C. (ETF 19?2) Rj eSenj e: Posmatrajmo 1 m duZine porrcrdnika A = d'lf.2 .30oC zrauenjem i konvekcifom. Ako se pretposravi da provodnik pedaje toplotu na sednjoj temPeraturi .3? .300oC.ln 2.95 Z.0314 . odakle je temperat'ra na unurasnjoj povrlioi suda Tu=1oo { r*=43?K. ff28 m2.= = U= 0. U stacionarnom stanju tekodje vrijedi (6.0051[ *2 A = d2fi 14 = szr* /4 = !9. Ap 19.koeficijent ernog tijela C" = 5.i otpor prcvodnika 3 * = . ^l=rtr. Poznati su i sljedeii podaci: . 1 = 6.2 t odakle je temperatura na vanjskoj Povrsini suda r +b ln. JI mm-/m .r 2 I + 0. o. i2 . 2 n'nl 164 .specificna masa provodnika 9 = 9000 kglm3 .rrm2 Pq-69 v = d"'lE l/4 = 19.104. zastiti provodnik od pregrijavanja *o lcoz nje- 8a pocne tedi suuja od I = 78. 6dreaiii vtcmen- sku konstantu prekosuujnog relea. I = o. u t2 t +b . v f6-161 prema uslovima eksploatacije. .* = (rl + tr)/2 = = 4bOoC okolnom vazduhu temperature i .0. =.28 m' T4T4 oV 5.6 . 1 . 1 .'lf .5 A.1 . 0.specifidni elekticr. 10 .specifiCna toplota provodnika c = 0.. o. 1 .og14 =t uu 2\.102 -Q .628 4 =3O4K.t = 0.o = teloC.

rr. T1) odakle je vremenska konstanta prekosuujnog relea QV c rT -'t ) .k= 9vc(Tr. Koeficijent zrakedja crnog tijela C" . . I W/m2X4. ' 300 do t.8) odvedena kolidina toplote. 30) T=2070s=0..2 m. " . 0. o akumulisana kolicina toplote e.r_ 27 T4 R12-gc." r. .005?r(450 .3o (r2 .) -o{n. 4 L* r.280oC. 150. '''. -(.i = 50 W/m K) temperarura na unutraSnjoj povrlini cijevi je uniformna i jednaka 11 -. 19.. 13) T4 q. pema (6.300) goob .3g0 (tioo .=q +q = oo zl Kon €cA(+)T+dA(T c r00 sr -T)T. ul iz Zbog velikog koeticijenta provodjenja toplote marerijala cijevi (. L0 2 . gen od aJ{ gdje je generisana koliCina toplote o qgen _Rr-T.ro)]T= ^ gV" (T2 . 0. Kroz cijev duZine I = L.'t .100 ).005'Irr.crit c '100' -GAiT--rr sr o .5 7294 . Ako sg PretPostavi da se u stecionarnom stanju toplota sa vanjslte povrsine cijevi pedaje u oko- linu koqvekcijom i zraCenjem. . (ETF r9?2) .o. preCnika d2. 252 Toplotri bilans q -q =q.S?Sh.d. Smatrati da je toplota predana konvekcijom jednaka Qkon = o. = 2E0oC.6 .i. i (6. 60 .0. b./1 00 mm potiCe * =j6 kglh nekog fluida oC specifiCne toplote c = 4 kJ/kE K i hledi'r"'od . .. rr) Pa je r 2 t. \ m o gdje je t2 ternperatura vanjske povrsine ciievi. odrediti koeficijent emisije e cijevi. a to = 20 C temperatura okoline. s.95 78. ..

']rz7 i. Ako koeficijent emisije cijeli tl . .. o r = :171.ranj& kroz crjev jednaka je.1.ruO .'If.2 kJ/t<B K) i trladi se od t . odrediti odnos.''' .. o1 2.1. ..rsini: ci.re prullair oi. 0.2 ] 550..kolicine toplotr koja se preda u okolinu konvekcijom peria toEFirri .lo . ( 2.50.6. d Tt1 c 100 "2 €= 4 I z.t( roo) c.f'180uC . j r] c . 2 orn 2 o n . 2 Konaeno.2 ^" 10(..r i ..jevi oo2 "' '-. .6 rr. 1?0oC.2 €=o.t o/.17) 36 lr Q=rrrc(t 'rrl -t )=-4j60C I tt 13()(l .i.15. tl (1. protiee m = 360 kglh vode (specifiCne toplo- te c-. t-a ista fahtlina ioploi. = 150oC. Zbog velikog koeficijenta po wultz vodjenja toplote materijala cijevr 1. = 150/100 mr4 koji je postevljen u okolinu temperature t^ = 0oC. - 2t.1 -d 1 odakle je temperaturaa varrjsi<e pr. 250) iz O= 2(t0Ct W.._0. precnika dr/d.c r-)100 F. e 2o)1'2 o.5.? = 50 Wlm K) temperatura na unutrasojoj povrsini cijevi je uniforrnna i jednaka r. is r[ 1 . ft T4 [.. Kolidina toplote koju fluid preda prilikorrr prou.n.C '' odakle se dobije koeficijenr errrisrje :1! i). 253 Rj elenj e. t : r .00 15C 2 '.1.= 4. 21C 41.7 ie W.rlirri krrnvekciiom i zraEenjem T4 a aItorr+eLt ..1r"1.liar. Provodjenjern ta toplota prolazi kroz stijeuku ciievi (6.9 s." 0. a koeficijent zredenja crnog tijela C -.--=-:-ln .M tX' t-6=l Kroz aeizolovani cjevovocr centralnog grrlanja duzine I 72. I rrT ./+) t -t 72 Q=-Tl d t2 ---= ln 2. prema (1./rn K .

o 12600 a konvekcijom o-kon 4920 100 = 8970. 12 -. prema (6. 12600 ln 150 2. a. I azt =?680W pa je koUEina toplote koju cjevovod preda okolini konvekcijom O. = 16817 C. rS 19?4) RjeUenje: KoliCina toplote koju voda preda pilikom proticenje kroz cijev jednaka je. 150). Koli0ina toplote koja se predaje u okolinu zra0enjem jednaka je.2 .12.rl^t d 1 z. 1974. a 12600 ....1?) 360 3 Q=mc w (t .6 .7680 = 4920 kon= Q QT W.ul .tiz) = .&r. 100 = 61%.io . Prema tome.fr I orfi 1 = 0. (ETF 1973. . .. = 12600 ..It.13) T4 r Qrr= ec" r.:rn 2A -d I odakle je temperatura vanjske povr5ine cijevi t2 =tI . preme (1..6 6. Q = 12600 w. od ukupne koliCine toploteuokolinu se preda zraCenjem o zt ?680 .5. o t. 254 toplote koju cjevovod peda u okolinu zraEenjem.1E T 12. tt#)n o.1. Provodjenjem ta toplota prolazi kroz stjenku cijevi tL2-t Q=-'lf. !=rro. r0 1180 .

. Koeficijent emisij.02 t) dt. prema (6"15) C -72 Ai I 0.'l l1.L'loc T ra .rtrl . a na vaniskoj t =50oC 2 i ako se pretpostavi da se toplota sa uZarenog komade aa zid posude Fenosi zraCeojem." u U center posude postavlien je uZaren komad inetala Povrsine A. tz'' -l t2 Paje .25 .4'l[# r -r [ti.l/m'K .19?4. 0 I+0. d 4'lE' .1) u.'mK oC.rr)r+ ().9. e ..t]i 2) l. gdje je I remperatu. = 5.-.I . t koeficijent zra- Cenja crnog tijela C.12.. o=C l. Ako je na unutrasnjoj povrsini posude izmjerena temperaura tl = 10OoC. jedr.u:tt 0.02 t.111 -.f [0 + 0.1 t I a i I r.I r I 2 ' 'iJo I '1' .aka. 21 q:'z:-- Q =.i2 2 it'1 .f e'drdr * o . PR 19?4) RjeSenje: KoliCina toplote koja prodje koz suenku lopte jednaka je..503 '0. rrz 2 I9 all -:r_-\ I -_ .(10.e -+-t--- C = s-72 -W 4' (ctz * t"' 12 -2 rK .it)j t --) I I .0314 1 ' i i il E * A2 (E.141 't . odakle je Odr . rETF 1972.] . = 500/400 mm napavljena je od mate- rijala Ciji je koeficijent provodjenja toplote funkcija temPersnrre w A=lo+ 0.tjer-... 1) = -..ft]I . gd. 0. ri r 2 .0i (1002 .2 [t.. odre- diti temperaturu uZareoog komada. { 2 2-t Q.0 0.' I (1 2 I . t.. S druge sirane. pozude i uZarenog komada je e = 0..o2 tr$ +tf. o.q gdje je.0. L ir. 255 Neka laboratorijska pozuda u obliku lopte pednik" Or/0.0314 m'.. = 0. ta koliCina r'loiL:ic prerna (6. prema (6. so2r] Q = 7230 \t. 2 ir...

(ETF 1969) Rjelenje.l=__. t = 1180oC.72 k2 o 61. 256 la le = 4 ./m K) Cine jednu cjelinu. t8.22 = 0.temp€ratura fluida 5*C .5 W/m K) i zid od opeke (bo = 0.temp€ratura na kon ioarmiranog betona tk = 4soc .503 ?t= 41C t2 m2 Pa Je T4 7230 44993 K4 ' 100' = (6) "r4 = 1' !11 \4 + 1oo' 5. 2.1?) i (6.12 .Sooc .1 m. +- 4r 10 1. W/. specifidni t otnr fluks jednak je tt-'u q= " 50-45 rb rb 1 o. 8 0. Odrediti: a) specifiCni roplotni fluks q. Armirano-betonski zid (bb = 0.8 2 m b) Taj toplotni fluks jednak je. takodje . 0.3 W.b = 1.remPerstura fluida tons 11 =.t -t k2 .l ' .IC ..koeftcijent geleza od armirenog berona 4 1 = lO W /m2X.3 q w ^o c(. 0. a) Na osnovu (6. Prilikom izvodjenja jednog eksperimenta izmjerene su sljede6e vell0lne: . o1 )o d'2 odakle se dobije koeficijent yela..5 . o ^= 0. w /m2. = 11. b) koeficijent prelaza toplote sa itarie opeke J..r.zX.12 m.0914 = 4 T = 1og {@ = 1483 K.za toplore sa suane opeke 1 1_ d t -r b 45-15 -0.76 2' mK .lb w q= 61 .

:io..23 0. koeficijent ptelaza toplote od dimnih gasove . r r:i czicai ... koeficijent provodjenja toplote: vatroslalne op = 0." 4.a s Konvekciju u vazusnorn nnedjuslojt.r . t'.). ire-------- I 1 i). pretra (6. i. ako je .l :.--jl0+ it >..1 odakle se Crtilile ia:ir/.-i.ti =t {.ll-:.. '2 i_. .8. f)trnni gosovi Jkoloi vazduh o t = 1 !ltriroC t =3t)C 2 (17. Feriia (5"17i r.. 257 f6--lObjasniti uilcaj vazdu3nog rrredjusioia u ozidu parnog kotla na gubrtke tcplote u okolnu sredinu (u postocima) i oa terlperaturu na 'ianjskoj povrSini ozida (u apsolumom iznosu).9 g.:. 1914) RjeSenje: U slulaju kad ire bi bilo vazduSnog medjusloja . 5TF 1912.2i'(-..82 W/m K. Ll2.jei1ii. 8/ q"=(1 (t -it.1: 0. ^- 2 ir-l odnosco.. *. . zanernarlti.38 1 ii. (rJ L8) t -t 12 t bb) t21 j... i'l .7 i.rri qubicr ilo 1 ni' aida kotla biii bi.itir I:r r ril: :i. . koeficijent prelaza toplote sa ozida na okolnl . L. 5. vazdulnog medju:loja . tolil.

19?3) .rih gubit.? 0.5611 AQ=#100= i00- t i 120 1\q = {{i. (ETF 1967. P^oznati su.5n .04 1 ' 11.rrin.+:a .. _ 1100 .. )t )z -+ )B d.'r1js toplor.82 0.ida 2\t = t.9 -+ !n 4z= 580 2' m odnosoo. = 7a W/m"K. toplotni gubici po I m2 zr- da kotla jednaki su. 258 U sludaju kad se izmedju vatrostalne i zidarske opeke aalazi vazd\Sni medjusloj. duZine 1 = 100 mm. = 57150 mm... prema (6.anjskcj 3rviSia! oz. 4 t = g8oc. t. '2 2 v2 2' odakle se dobije temperatura na vanjskoj povrsini ozida o '2 5F0 I =t + --. 38 0.17) i (6.rrler koeficijenta provodjenja toplote izolacionih materijala sa- stoji se od CeliCne cijevi r 2 :: 4tt W /m K) preinika dr/d. a smaoJenle t?flrDeratuie na .r . 112C . 5.. rerr:)errtue .30 az I 0. dok je temperatura okolnog vaa duha t^ = 19oC. ioe{ieijenti prilaza toplote sa vode na stjenku cijevi 22 4.93 0.8) q_=J_(t--r_). prema (6.9 o r =122C.:..vl.4korlir. v2 Prema lorne.046 5. ispirivariog rzolacionog materijala debljine b = 50 mm i ako je iz- mjerena temperatura iznredju cijeri i izolacije t = 99oC. Eksperimentalni urediaj za odre. relativno smar:jr. Kroz cijev protice hliuc.ijivr.3u+- v2 2 oL-.tvZn = 220 . =-1000 W/rn'K i sa i::olacije na ckolni vazduh d. odrediti koeficijent provodjeoja toplo- te izolacije.tka iznosi t -q.18) q2= bbb 11231+ J.. 12'2.23 0.1OobC. Ako se cijev obavije slojerr.

5. ta ista kolicina toplote jednaka je t-t a d +2b It.le. 40 ln. = 500/460 mrn.L. tcrploto e gu bi tke piiri.koeficijent yeiara topiote na stani pare .rlacije.x.K. 19)i(620) a= d 'TC . 05).99 w o 'If. (ETI: 1971) .tzc./rir i( 2 .057+:.koeficijeuti povodjtrrija roflcie hroz materijal parovoda 'c ) = i kroz izolgcioni materiial 50 WZrn K i A. = 500 W/m K I .'oii a..1000 2 . pema (6. o C tenrperatura vanjske prvr-\i.05.t 0.45:r +- MK .I = 0. w."rn. ln 2A d c1 100 .'. I 'Ir (gg : l-jl 145 (o . Temperatura oitolnog vaz:clirha ie t. Poznati su i sljededi . Parovod je obloZen slojem izolacije debljine b = 100 mm. Kroz glavui parovod neke ierrnoelektane pre0nika dr/d. gdje je t.ije ria okolni vazduh 4z= 5 + u. = 0"2 lV.50 S druge strane.koelicijent preiaza topiote j. l2 ---. t. = 5606. 1 --.iie ii:.:. = r45 11 51 m 0. I zr a( ta ati.daci: . 10 2. 2l ln 2A d (d2 + zh)d2 i ---+a odakle se dobije koeficijeni provodjenja ioplote izolacije d +2b 1 -ln 2 'l[ (r-r) 2r (d a 22 J +2h) 1 s?_i_?_g -ln 2 trI = ^. 259 Rje5enje: Koliciua roplote koja u sracionarnom stanju prodje sa vode na okolni vazduh jednaka je. duZine I = 80 m pro- ti0e suhozasidena para pritiska P = 85 b.

5 t) 785 -ln q (1) 0.'l C( t. = 0.46 {500 0.0.296 r .46 2.1=rr=300C Toplomi gubici po I m parovoda jednaki su. 50) 0n?'lf .5 t) li .24. -+ d . Cija su rje5enja o t = .84 r .7 (5 + 0.8) e=42(-rlOrT.50 1 0.5 r) Ista ova koliCina toplote jednaka je. 50) 0.? 0.19) i (6.10. 448 -. dcbije kvadrarna jednacina 2 0. ' 0.? (5 + 0. .r+ne zadr:lvol. &4521 + 0.11 - c 1 i 2 q r3o0 .2 0. (2) Iz (1) i @) se dobije 785 = (5 + 0. 260 RieSeoje: d. rli d c[ 2A -d 2).iava t = 61. prema (6.5 0. prema (6.50 m da=dr+2b=0.5 t) (t .80(:.5 t ) odakle se poslije uedjivanja.20) t -t q t2 'If . 11213 dd + ln + --.0. q = (5 + 0.7'l[ . = 0.7m Za P = 85 b iz tablica za zasidenu vodenu paru (Dodatak 7) dobije se o .7 (5 + 0.46 m d. 50)'ll 0.

Napomena. Ooa . . w.g) (61 . Skictrati krivu koja pokazuje zavisoost radijalnog toplotnog fluksa od vanjskog precni- ka izolacije za d )do. a koeficijenl pelaza toplote s vanjske stjenke izotacije na okolni ambijent temperatue ToU Je o( a) Ako cijev ima eleluiCni otpot R i ako kroz nju potice struia I (elektricni kabl). (ETF 19?1) Rrelenje: Toplomi fluks usljed gradijenta temPerature T . ) /*. gO.. d .19) i (6. 26/ Za ovt vrijednost t grrbici toplote parovoda jednaki sr na osnovu @) Q = q. oN o l(on Took -T limQ(d)=lis1 Il=0. . f6.20) o T -T ook !r Q(d) = 1d l.T. 1 2A d -+ do( -ln o Tf l= (To -T. I = (5 + 0.+6 1d1 d-o 2^ -ln do doL Toplomi fluks Q(d) 6e imati mdtrimum (minimum) ka'd izaz 1d1 *E f(d) = 6 ln .)d1Il=e. O.8-61 . b) Ako laoz cijev potide neki grejni fluid (paovod). o bude minimllan (mekiimalan) : ldo1 1 f'(ci)= 2A dd.? . pema (6.g . -=0 . o do( a2d. Q = ?0800 W. kolika mora biti minimalna debljina izola- cije pa da gubici toplote budu manji nego kad je cijev neizolovana. ToU jednak je. Tempeiatura na vanjskoi stjenki cijevi je To.EO).EllCijev vanjsltog Precnlka do obavfieoa je slojem izolacije precnikad. odrediti de- bljinu izolacije tako da se cijev najbolje hladi. ciii je koefieijeot povodje- uja toplote z1 .r.

n= z' b) Da bi gubici toplote bili manji nego kad je cijev neizolovana.-7 ln*+. d 2 'dd zA ^ - -21 &2zl -A. mora biti Q(d)<Q. TI .d -in=-+- 2^ o pa je zavisnost Q(d) kao na sljedeCoj slici 2) dmn 7 a) Da bi se cijev (kabl) najbolje hladila.)= 1"{:r)=-(fr > o 4A pe ie za d = 2 ) /o/ f(d) minimalno. odnosno toplotnl fluks Q(d) maksimalan 2).- 2^ 1 2A d. pouebno je da toplomi fluks bude maksimalan. . kon .To1 n-nr- \{-max-\?.d.t o( r '). odnosno d>d mrn Vrijednost dmln odredjuje se iz relacije Q(d) = Q. odnosno da vanjski peCnik izolacije bude I -- u- 2) o( pa je u tom sludaju debljina izolacije -d . 262 d= T2^ I tilt t2 ? 721 7)t = z a2 atJ.kon . .Ao . To .

7 60 0.20) t -t 3o f 280-20 Q= d 1 120 1 T.koeficijent ziaceaja crnog tijela'C = 5. o Poznati su i sljededi podaci: .. d 4 =d3 +2b= 120mm (ETF 1969. = 0.19?0. b) temperaturu cijevi 1.koeficijent emisije cijeyi 2 t. = 30 W/mK i za izolaciiu ). = 0. U tom sludaju minimalna debljina izolacije 6e biti dd l= min o min22 Kod nelog laboratorijskog eksperimenta cijev 1 vanjskog peCnika d.a za pribliZno rjelavanje jednaCina.koeficijent pelaza toplote sa izolacije na okofinu J = 100 W/m2X . peme (6. O = Oo.1971. Kako ju je. I = 0.koeficijeoti Foyodjenja toplote za ciiey 2 A .88 ^ a .:ln 2A -d dJ_ o odakle je d 2^ 1 I ln . Jedno rjelenje ove transceodentrte jednaEine je. oCigledno.koeficijent emisije cijevi 1 €. a druSo se nadie jednom od meto- d.)d 1[ L. t4 ln 2. preCnika Or/0. zagrijava se na vrlo visoku temPeraturu. IS 19?4) RjeSenie' oto a) Gubici toplote u okolini su. telko dir&tno izolovati.=:l- c( 'd - d e).12. 100 2A i3 -+d dd . 253 T -T ook 1d I 1[L=d(T ool(o -T. Izmedju ovih cijevi je isisan vazduh.61 . zbog njene visoke temperanre.. Odrediti: a) gubitke toplote u okolinu po 1 m duZine cijevi.1 W/m K .'l W/m2K*. . ona je posra- vljena u drugu cijev 2. e -ln- .19) i (6. U toku eksperimenta izmjerene su temperature vanjske povrsine cijevi 2 tg = 28OoC i okoline t = 20oC.Sloj izolacije debljine b = 30 mm postavljen je tek na vanjsku cijev. = 60/40 mm. 0.

Tw 3r_.8. r.v . 281 2. ulazni para- . = 133. for- mula (6.#. 1 1 1 T4 % 4. Pare su -p= T:*l 0.4 kl/kg.1 kgls. O oJ Lq. I P = 3'b.o. +ln j= 2 3 zT. or'8.* (il. i' = 561 . + -€.u = n:? Orlg *.'1t30.40 Ta ista koliCina toplote razmijeni se u stacionarnom stanju izmedju cijevi 1 cijevi 2 zraCenjem.T24 a 1 11A [. pa je temperatura cijevi 1 T4T4d (il. (ETF 1973.%- I (r*) w4 * zss r I to I r =(ro. IzraEunati ponebnu izmjenjivaCa toplote ako je koeficijent polaza toplote sa pare na ryvrlinu voduk=1170W/m-K. = dr'lt . AZ = OrT .Ac--d2zAo **ln9= oC. w Q=235 m b) S druge strane t8 kolicina toplote jednaka je t23-t v-T. = 1oo \r/l1oo.I ) = (I.12) .l 6 Lo.S4oC pa je razmijenjena koliCina toplote. tr. pema (3.:0"_. 11 1)J.= t . d 13 TlFr- 2) c2 d I odakle se dobije temperatura na unutaSnjoj povrlini cijevi 2 d t. 4 . x = 0.15) c c . 1974) RjeSenje: Izi-sdijagramai tablica zavodenu paru (Dodatak 10) dobijese zaP= 3 bi x= 0.14) i (6. -r--1) gdje je A. 4 T. t = a ks^/1 :orami parametri 15oc.ne pothladjuje.rr-"J' T4 (I*)74 =3100K. Gr ]Ar.) 2 .8 i = 2290 klkg. Kdhdenzat ogrijevne p?e se. Tr = 74s x' @u povrsinskom izmjenjivacu toplote zagrijava se voda kondeazacijom vodene pare.

l1^2 .82 m'. u izmjenjivaEu B ova para se pegrijava do to = gOOoC. I proces na scani gasova je pi konstantnom pitisku. -ln 118. a izlaze iz iz_ mjenjivaca A s temperaturom t6 = 15ooc.86 2s. prema (1.g6 kW.54-15 At_-=t ti.g6 k At L. goc. 265 Q = m.54oC tut mzizt -t.24 At m Razmijenjena koliCina toplote jednaka je. sr o A = 1.24) Srednja logairamska At . f6-'z'?:l u dstemu iznieniivadar prerns Semi.O .. $ me g.4) = 1?2. odnosno vodenom pa_ rom vrse se pi konstanurom pitisku p = 2 "b. a izlazi suhozasi6eoa vodena para.54 lnv 109. (i .54 . 861. Kolicina vode je B t/h. sa specificnom toplotorn lIOg kJlkg (. u izmjeniivac A ulazi voda se temPetaturom kljucanja. =1gg. A r. sr odakle je povrtina izmjenjivaCa toplote ^_ Q L7z.od- nosoo vodene pare.E4-zs."*p"r"*:If. = 11g.1?) Q=mw c (t -t ) w 'iz ul" odakle se dobije izLazoa temperatura vode t =t ? O = 15 + 112.t09. .2 = ww - - tz vzul -t.4.1 @290 .g At_= A r. "p = Poznati su i sljede6i podaci: .At At $at vm 118. P S druge staoe ta koliCina toplote jednalta je.i') = 0. vreli gasovi ulaze u izmjenjivaC B s temperaturom t4 = gEOoC.=133. vrsi se razmjena toplote izrnedju welih gasova i vode.2S) Q=kA At. S druge srane.24 = 112 K. ptocesi sa vodom. iz ul mc 4 .tl. 108.24oC. prema (6.

2 &r=4oow/mK' IzraEunati veliCinu ogrijevne povr5ine izmie- njivada B. .1970) RjeSenje: Iz i-s dijagrama za vodenu paru (Dodatak l0) za P =2bi t = 300oC dobije se: i. 1. 150) s KoliCina toplote razrnijenjena u izmjenjivadu B 3000 Q=m (i--i)= (30?3 . debljina pregradne stjenke b=2mm. iZ = 27OG kl/kg.65 . koeficijent prelaza toplote na strani gaso- va .i1) = -.t6) 1. koeficijent prelaza toplote oa srani preg- rijane vodene parez d r = leoO W/m K" . t6)' dobije se masa gasova 3000 (i -i) mw'3 13073 . i. "o (t4 . . = 150 kl/kg. 266 . 54 mc -9. 503) 1 3600 m== = 9. = 3073 kJlkg. 2706) = 306 kW. t' = 720o c' Iz bilansa izmjenivaEa -* (i. w'3 2 3600 - odnosno Q=m c (t.08 (350 .65 5& 8 "o (t4 . . (ETF 1968. I P'4 5" odakle je t =t -: 306 = S20rj oC. koeficijent provodjenja toplote kroz preg- radnu stjenku )=50WlmK.-t_).08 8P .

1g) jednak je k= w 1b110. - Porrr5ina izmjenjivaEa B moZe se izradunari pomodu (6. + At =r.. sva odata toplota ide na stvaranle pare.103 kAt go2.l g00oc = do l. = 5906' pa je sednja logaritamska remperatura. = 200. O . 109' sr o A = 9.z-= 45ooc.0021 = 302 2 -.At At SI = At rnJ At Koeficijent prolaza toplote na osnovu (6.-gOO. -t^=8b0. sr . G.2 b' odadjena pzra Lz turbine ide u indusriisld potosac.3 m".24) At Vp.23) Q=kA At .cnoj turbini etspalnoira oo = 1. .%lZa iskoriscenje toplote dimnih gasova iz visokih pedi konstruisano je postrdenje prema semi: u izmjenjivacu toplote (parogeneratoru) dimni gasovi (m^ = g0000 kglh) trlade se od t. a 306. -Tr7 A 4. m43 A trr. 1300? 50 r 4oo .6 oc. l$a u p_ Fotutl.. 267 t4 At v52 =t_-t^=320. Pumpom se kondenzatu iz indusuijskog porosada obezbjedjuje cirkutacija i dike pitisak naPr=Pr=12b. A prema (6.mK f d.6-120. gdje se koristi njena toplota pregrijanJa i kondenzacije.

411 C. ^ debljina pregradne stj nke b = 2 mm.1 (800 . koeficijent pelaza toplote or ru"oY gasova d 1 = 4lO W/m"K . 1971) Rj eSenj e: Za P.ul -t)7' -(t'iz -t)3' Atsr = atv t -t ul 1 ln-At ln t -t m izg At (800 .81o C. na osnovu (6. . Pomoiu bilansa izmjenjivaCa toplote m(i'1 -i)=m c /t S' I p 'ul -t iz' ) dobije se entalpija m iI =i 3 + Jc p'rl rt ./m K.4 k!/kg. 1969.23) Q=kAAt.4) = 8550 kw. = 439.81) = 362 K. 2 . koeficijent pelaza loplote na strani pare (vode) &z=2oolW/m2K. = 104. (ETF 1968. SI odakle se dobije ogrijevna povrsina izmjenjivaEa toplote . . 417 450 . "r. kapacitet pumpe m = 3 kgls. = 1. .4 + 1. t.24) .At At vm (r .4lfr) . 104.450) = 3290 1 3600. 268 Poznati su isljededi podaci: . S druge strane. ta kolidina toplote je.3 kg' a na o$ovu i11i P -= 72 b iz i-s dijagrame za vodenu paru (Dodatak 10) dobije se o . koeficijent povodjenja toplote kroz pegradnu stienku = 50 W.439. pema (6. sr ln 800 .tir)' m 80000 kJ i_ = 439.2 b Lz tablica za zasieenu vodenu paru (Dodatak 7) dobije se t.1 . = t.81 Razmijenjena koliCina roplote u izmjenjivaCu je Q = m (i1 . (450 . pa je uednja logaritamska raz'lika lemPeratura. IaaCunati veliC nu ogrijevne po Sine i jenjivaCa toplote. specifiCna toplota dimnih gasova = 1. 104.1 kJ/kg K.ig) = 3 (3290 .

8 Nu=CRe . 1974) . = 190oC do tr= w = 28ooc.9=8ss s 3' m odrediti konstantu C u formuli (x).14. Za pelaz toplote sa lipki gorivog elementa na rashladnu vodu vrijedi formula 0. Re= . A (d i d . 103 8s50 k^t 329.ekvivalentni et en termiCki i hidrauliEki preCnik).) gdje je dd et wd Nu= :.mK -.420 kW toplote nastale usljed nuklearne reakcije predaje se rashladnoj vodi (c.pko gor/ L/og e/e/ren.8 m . Kanal gorivog elementa ima pop- Be recni presiek kao na dici d 40 lnllt I) 120 utm i. . (.2 kJlkg K). Ako je za rashladnu vodu -w6^2 A=0.362 ' st 2 A = 71 .10. Ig -.b iduZinul=3m.rrllU reaktorskom kanalu atomskog reaktora Q'. koja se pri tome zagrije od t. (ETF 19?3. f6. 269 a . Temperatura sipki gaivog elementa jednaka re t_^ = 380oC..63 )=0.= 4.

04 d=+= = 0.. 0.0. . =leeo ffi Ekvivalentni tetmitlki i hidrauli0ki preCnik jednaki su 4A D 4(D22'lt -4d) 4 0. At rI -I.i1 mZ.2 (280 . (t2 . ... 380 190 .122 -4. etO 4dT 4. Atvm. = 0105 m.0285 m.Q. 3 1. . o al IN =100(-.t-) 4.72 -4. 380 28e. lnge.0.Cl = 4. ta koliCina toPlote jednaka je " e =oCA At SI . 270 Rj elenj e: KoliCina toplote generisana u gorivom elementu jednaka je Q : *r"*.If.AAt SI gdje je A = 4 d l|. I odakle se dobije koeficijent prelaza toplote sa sipki gorivog elemenla na rashladnu vodu o'.04 h .04 .At At At ln at v m Paje 3 ..12 + 0.0. t1). Atvgert -1. 190) s w'2 1' l S druge straoe.M - t 4A 4(D 2 -aa)T 21t 2 2 D 0.. pa je masa vode m=-=-=1111 !s w c (t. 420-70 w *=il.04 r g. t or o Al =190(1 . ehO (D + 4d)1r 0.

= ?00 W/m"K. snaSa generatora N = 32 MW.8 Nu = 0. s Prema tome.+. - "r=4-A 0. = 2248 mm.30. \.14 . 80 b.(0. u - o'8 R"o'8 43ooo Dakle. *.63 wd 0'0285. Ako je poznato da cijevi u kondenzatoru imaju du2inu 7 = 2. .koeficijent pelaza toplote sa straoe rashladne vode o(. tz- 2 I racunati broj cijevi u kondenzatoru. formula (x) se moZe napisati rr obliku 0. .9'212' = 43ooo r{ 0. parametri wjeZe pare P.212-. . prenra Senri.122 . Nuseltov i Rejnoldsov broj jednaki su 1990. pritisak u kondenzatoru Pr= 0. 1[T 2 8gs.oa2) [ 4 m w=0. poznati su sljedeci podaci: .8 m i 'feCoike d-ld. 10 pa je konstanta iz formule (x) Nu 158 -.l 500 c. .1 Za pojednostavljeno elektransko posuojenje.05=rs8.031 Re .vot. = 1500 W/m-K. o . Za ovai proracun poznati su i sljededi podacis z . = .05 b.koeficijent provodjenja toplote kroz stjenke kondenzatorikih cijevi X = 40 W/m K. . . 27/ Brzina poticanja rashladne vode kroz kanal gorivog elementa je mm 1-11 *= -[= w P I (r' -4d).koeficijent pelaza toplote prilikom kondenzacije pare na cijevima a. 6.0. o..

ul (ETF 1968. 138) = 43500 kw' S druge strane.018' 700 dt t2ul -t =33-13. __A . blZ At m = t2iz-t =33-20. * 1 22 . t.-r 1 1r w k= 1122 1 28 mK c 0.e Ig m=T= I .1500 2.. 1971) Rj eSenj e: T Iz i-s dijagrama i tablica z8 vodenu Paru (Dodatak 10. At m = lgoc l' .022.I 3400 .103 23. v tz. 2060 = s 72 pa je kolidina toplote koju para peda u kondenzatoru Qk = * (i2 .9 (2060 .20) w k. ulazna i izlazna temPeratura rashladne vode t . na osnovu (6.. dobije se i_ = 3400 kJlkg I iI = 2060 i3 =138 t23=t =33oC. d c 112+ . pema (ti.-ln d11d.= l'3oc. I970. 2A -d.23) ta kolidina toplote jednaka je o-k = kc Lat sr= kc n I Atsr r gdje je koeficijent prolaza toPlote. t = 2ooC. lz izraza za snagu Seneratora N=m(i1-i2) dobije se masa Pare N 32.t3 t2 At v = 2ooc.40 "' 18 0. 272 .ig) = 23.

@IzmjenjivaE toplote. 1912. (ETF 1971. Za koeficijen.023Re' Pr'.5 oClP rK Koeficijent provodjenja toplote mraterilala cijevi je 2 n = b8 W/m K.011 kflkg K.0248 W/m K. 1. MTD 1973) Rj eSenj e: KoliCina toplote razmijenjena u izmjenjivadu je 32'. korisdti for- mulu I 0-8 0-4 Nu=0.?1 P ) = 0.011 (20 . Pr = o. pa je broj cijevi u kondenzatoru 3 Jl = a 43500 . ft 1p'lk -t )= 1p' 3600 . koji se pri tome zagriltva od^rr^ = 16oido tru = 20oC.o =16'3K ln At =: i. 2. = 32?00 kglh vazduha. Zagriiava- nje se vrsi vodom koja se hladi od . Koeficijent gelaza toplote sa vo- dera cijevi ie lz = 9300 W/m'X.221 kg/ml. prema slici. Odrediti duZinu 1 izmjenjivaCa toplote. ima n = 1260 cijevi Feenika do/d. lo'6 *2/r. Ktoz cijevi protide m.8 . = 3. 273 a srednja logaritamska temPetatura. = 22/z0 mm. c.soc do t2 = 13. 10 kcslat 28 . pri Cemu su poznate fizid<e karakteristike vazduha 9 = 7. J = 15.3 ' o = 34000 cijevi. = 1.rr= rr.t00 O=mc . 16.24) Atv -At m 20-13 Ato= A. pr"I"r" toplote sa cijevi na vazduh J. Prema (6.? .10). .

0. =18-7 I " afrr 1.tlk = 25.7 . r8-? o-02 = 23800 . -t- At m2kfp =13.02 = 78. o. = T.20) ft= 'Ir c d 112t rTru-rT d11 d 2^ d1 dJ c 22 Da bi se izraCuualo k".5 a' 1 mK .023.. 10 KonaCno. 32?00 4m 1 4. w. tt* lr.0248 w d.8kW. Q=k csrcsr gdje je t tzP A .227 .71 0. = .5 . oC At = 3..24) sednja logaritamska temperatura Ar-At vm At Ar At m a koeficijeot polaza toplote.rp . ne osoovu (6. dobije se 0r4 Nu2 0. Na osnovu (6. 3600 m w=. treba odrediti o( r: Brzina poticanja vazduha kroz^cijevi izmjenjivaEa dobije se pomodu relacije 2 d .1260 . 20. . 271 Q=91 . prema (6. prema (6.5-10. -a =t_.s oc. A tv = 5.o22.23) ta kolidina toplote jednaka je LAt =ft n lAt. 238ooo'8 0. ' ' *. 15.5 m -A Prema (6.1r -1 = 9A w = 9 o .10) o.10) .tc s pa je Rejnoldsov broj.

I = 3. = 2512O mm brzlnom.oz2'T' 0'6 .a temperatura vode u tom izmjenjivadu a*o se pitilak paro poveda oa P. 2A-" dt* or&. a ulazna temPeratura ostane ista? (ETF 19?3) Rj eSenj e: a) KoliCina toplote razmijenjena u izrnjenjivadu le e=m .54 m.022. . (t^-L)= 3600 4. $ = 0./m I(.IE != c d 1121T-ru- or d.2 U/ltg I(. a) Odrediti du2inu izmjenjivaEa. - k . w cw'2 7' "9=i. = 120 t/h vode (c = 4.5 2.8.=@.t .-j_ ''o m K' 0.6 m/st d l=11200 w /m"K. jednom izmjenjivacu toplote zagriieva se m-._zz . 9. Koeficijent provodjenja toplote materijala cijevi J = 50 W.oro Jlroo + ln 25* 1 zo 6]Fl-e5oo o d'Tt - 1 m = Q Jv tr v 4 -w." p*utkoja se kordenzuje na cijevima: J. oi" * ezo .mK' =276 c 1 1 o. 93oo Prema tome. za vodu koja teCe kroz cijevi peCnika dr/d. = 13soc do tz = liooc . 275 Pa je k^" -= 'lr --'94- t . o. duZina izmjenjivaCa toplote jednaka ie -r= a 91.02 . Q=k csrcst gdje je .uhozasltenom vodenom perHm piti*E P. 58 20 0. = 10 b.2(L6o-rsb). ?8.wxoefi- cijenti prelaza toplote su: .103 csr . . b) Kolika 6e biti izlazn.to Q = 3500 kW.23) LAt -k n lAt. = 8500 w/m?x. odnosno. = z u. 120 103 4mv 4 Ir = -u=--= -600 =192. -'. I = 920 @u t<g/m3) od t. pema (6.

promijeni6e se temPeranua pate i bide.(t . b) Ako se pritisal< pare poveda na P.9 csr I = 5. ' ' ).vodenu paru (Doditak ?). = 10 b.ln :.(tz t1) exp (- .103 k n Ar 275 .tvzl o [t v =30C. jednaka t_ = 18ooc pa 6e kolicina toplote razmijenjenau izmjenjivaCu biti At.v ln. cz za zasl6enu.T). ww 2'15 L9? 5'79 180 .r_) . r_) = k n WWZIc At lnv 'm At (t . 276 Za P = 1 b iz tablica za zaslCenu vodenu paru (Dodatak ?) dobije 3e t = l6EoC pa tz tz je'z t2 =t -t-=165-135.Z = rr . ro 3 3600 oc' t2 = 1?3'5 . t92 . 2= '---r\ 3 120 ' 10 .4.tz\c -t z2ww m c ' odakle je izlazna temperatura vode knl c .At vm Q= m c (t^ .5 At -=12.12. A. .(180 .1g5) exp (.2 .9K lrnl pa je duZina izmjenjivaCa toplote . At At = 5oc m At-At 30-5 t =-= v m -A $At30 . -m =t z -t 2 =165-160. na osnovu tabli- .13 m.r ) z!22 m c (t -t)=k nl w w'2 7' c t -t z7 t -t t -r k n 1 z2 ln. l-- a 3500.

. PhillipsJ. London 1966. Moskva 1971.. II EditiON E. ZBOR. Andrijanova T. Moskva 1972. ON THERMODYNAMICS. 3. 6. . Zagreb 1968.N. GregoriC T. Fabris O.. Richmqrd A.NIK ZADAC PO TEHNICESKOJ TRMODINAMIKI.A.N. Sarajevo 1970.M. Simmang C.. . Peck W. Judaev 8. Brewer A.. ZBOR. . Sarajevo 19?4. III izdanje Univerzitet u Sarajevu. Dzampov B.. ZBOR. IV Edition PROBLETUS The MacMillan Company.. CONCISE APPLIED THERMODYNAMICS Van Nostand. Kesii P. . Bajrarrlovii R. . APPLIED THM. Mahanjko M. ZBIRKA ZADATAKAIZ TERMODINAMIKE. B. 12. Demird2ii I. London 1966. OSNOVI TEHNICESKOJ TERMODINAMIKI Ma5giz. 11. New York . 9..MODYNAMICS PROBLEMS FOR ENGINEERS. Zubatev V.MODINAMIKA Ma5inski fakultet u Sarajevu. Kuli6 E. TM. skripta Ma3inski fakultet u Sarajevu. Beograd 1967. 13. GregoriC T. Faires V. Frohin V. 1964. ZADACI I RIESENJA IZ TERMODINAMIKE Tehnidka knjiga.na knjiga. Mirkovi6 Z. Brc. Toronto . Moskva 1948.V. Arnold. i dr. 5.xet G. . 8.J. G.NIK ZADAC PO TffiNICESKOJ TERMODINAMIKI I TEPLOPEREDACI visaj a skola.V. 4. Sarajevo 1969. P. G. Arnold. . II iZdANiE Energija. Marid M. EXAMPLES IN ENGINEERING THERMODYNAMICS E.London 1962. London 1968.N.NIK ZADAC PO OSNOVAM TEPLOTEHNIKI I GIDRAVLIKI Energija.M. 2. Owen-Jooes J. Lekii A. OpreSnik M. New York . Remizov S. TERMODINAMIKA I. ZADACI IZ TERMODINA MIKE Nauf. . Karpov V.J. ?. 277 LITERATURA 1. 10.

. ZBoRNIK ZADAC pO TSHNIICSSKOI TmMODINAMIKI. B. Moskva . MoCtva 1913. 15. Sarajevo 1964.M. WEDE{IE V TEHNICESKUIU TRMODINAMIKU tirergijp. . Moskva .l o. RaZnjevid K. Smit E. 16. TEPLOFIZTCESKIE SVOISTVA VESCESTV.t.aostroenije. spavoCnik Gozudarswenoe energeticeskoe izdateljstvo. L'.'Q5.Lenjingrad 1965. TZ 278 74. Rabioovi6 O. V izdanie Ma$. Vugraftik N.aO. TOPLINSKE TABLICE I DUAGRAMI Energoinvest. Lenjingrad 1956.