You are on page 1of 28

E drejta nderkombetare Private - Prof.

Halim Bajraktari

1. E drejta nderkombetare private sipas Hegelit?
Sipas Hegelit e DNP perkufizohet si teresi e dispozitave juridike qe tregojn se e drejtqa private e cilit shtet
eshte kompetente ne zgjidhjen e mosmarrveshjeve. Shtetet në marrëdhëniet e ndërsjellta veprojnë në bazë
të dy parimeve themelore të së drejtës ndërkombëtare. Parime që determinojnë marrëdhëniet në mes tyre.
Ato janë sovraniteti dhe barazia. Sovraniteti shtetëror mundëson që shteti në mënyrë të pavarur nga
shtetet e tjera të përcaktojnë sistemin juridik brenda territorit të tij. Barazia e shteteteve është e lidhur me
sovranitetin. E drejta e shteteve për të qenë të barabarta që do të thotë se përmbajtja e sovranitetit
shtetëror për çdo shtet është e njëjtë.

2. Cka eshte e drejta nderkombetare private?
Eshte teresi normash juridike te cilat e percaktojn nese nje marrveshje juridike civile e karakterizon me
element te huaj. Duhet te rregullohen ne baze te nje sistemi apo ten je shteti tjeter te huaj te cilin paraqet
pika e kontaktit. Ajo është pjesë e sistemit juridik të brendshëm me të cilin rregullohen marrëdhëniet
civile-juridike me element të jashtëm (të huaj).

3.Paraqitja dhe zhvillimi i DNP?
DNP- eshte paraqitur atehere kur formaqt e reja te mardhenieve shoqerore nuk kane mundur te
rregullohen me norma juridike te degeve ekzistuese te se drejtes, por DNP eshte kushtezuar ne rrjedhat
shoqerore dhe ekonomike zhvillimin e forcave prodhuese dhe marrdhenive ne prodhim.
Periodizmi i historikut te DNP behet me shfaqjen dhe zhvillimin neper formacione ekonimiko-shoqerore
si: Skllavopronari, Kapitalizmi dhe Socializmi.

4. Teoritë e statuteve (shek. XIV-XIX)?
a)Teoritë e statuteve krijojnë lloje të veçanta të statuteve si ato territorial, personale bile edhe statute të
përziera. Këto statute të veçanta krijojnë lloje të veçanta të marrëdhënieve juridike.
b)Krijimi i llojeve të veçanta të statuteve bëhet sipas kritereve të ndryshme. Kriteri i ndarjes së statuteve
është natyra e marrëdhënieve juridike ndaj të cilave statuti zbatohet. Pra, për marrëdhëniet statusore
zbatohet statuti personal, për marrëdhëniet sendore zbatohet statuti territorial.
c)Teoritë e statu kanë krijuar rregulla për të zgjidhur konfliktin interlokal të ligjeve, pra përcaktimin e të
drejtës (statutit) së zbatueshme brenda një sovraniteti a sistemi juridik.
d)Teoria e statuteve ka mendime rreth arsyes së zbatimit të së drejtës së huaj. Tendenca e parë se shtetet
janë të obliguara të zbatojnë të drejtën e huaj. Tendenca e dytë se shtetet nuk kanë një obligim të tillë por
mund të lejojnë zbatimin e së drejtës së huaj për shkak të mirësjelljes ndërkombëtare.

5.Shkollat e statuteve?
a)Shkollat italiane e statuteve - e zhvilluar nga shek. XII deri në shek. XV. Juristi më i njohur ishte
Bartolo.
b)Shkollat franceze e statuteve – në periudhën midis shek. XVI – XVIII në Francë. Dy mendimtarët
autoritativë të kësaj periudhe janë Sharl Dymulen (ithtar i parimit të personalitetit) dhe Bertrand
Darzhantre (ithtar i parimit të territorialitetit).
c)Shkollat holandeze –flamane e statuteve – në shek. XVII në Holandë. Përfaqësuesi më i rëndësishëm i
shkollës holandeze – flamane është Urlih Huber që përdori shprehjen “konflikt i ligjeve” për herë të parë
në librin e tij.
Në shek. XIX në Gjermani dhe Itali u paraqitën ide që kundërshtojnë koncëptin kryesor të shkollave të
statuteve. Si mendimtarë të rëndësishëm ishin Vehteri dhe Savinji. Poashtu, në këtë shekull në Itali u
paraqit edhe Mançini.

1

6.Konceptet anglo – amerikane për të drejtën ndërkombëtare private?
Idetë e para lidhur me të u shfaqën kah fundi i shek. XVIII dhe fillimi i shek. XIX. Autorët më të
rëndësishëm janë Joseph Story në ShBA dhe Dajsi në Angli. Story ka pohuar se e drejta e huaj duhet të
zbatohet sepse zbatimi i saj është në interes të të gjitha shteteve. Dajsi është i njohur se krijon teprinë e të
drejtave të fituara si model për zgjidhjen e dilemave në të drejtën ndërkombëtare private.

7. Element i Pergjithshem (tek marrëdhëniet juridike)?
Paraqitet ne dy forma:
a) Mardhenie juridike te lidhura vetem me nje sovranitet ( pa element te huaj ): Marrëdhëniet juridike janë
të lidhura me sovranitetin e atij shteti. Marrëdhënia e tillë ku elementet e saj (subjektet, objekti, të drejtat,
detyrimet) që janë të vendit. Marrëdhënie ku nuk paraqitet elementi i huaj
b) Mardhenie civile juridike me element te huaj.

8.Mardheniet civile juridike me element te huaj?
Marrëdhëniet qe kanë lidhmeri më teper me sovranitete quhen marrëdhënie juridike me element te huaj
ose element nderkombetar. Element i huaj paraqet nje rrethane konkrete qe determinon lidhmerine e
mardhenies me sovranitetin e huaj.Si rrethana që përdoren për të llogaritur se marrëdhënia është e lidhur
me shtetin e caktuar paraqiten shtetësia e subjekteve, vendbanimi, vendqëndrimi, vendi ku ndodhet sendi,
vendi i lidhjes së kontratës, vendi i përmbushjes së kontratës, vendi i shkaktimit të dëmit etj.
Shembull mund të merret nëse një martesë lidhet në mes shtetasit të R.M. dhe shtetasit të huaj para
ofiqarit të R.M marrëdhënia juridike familjare nuk është e lidhur vetëm me R.M por edhe me shtetin e
huaj sepse njëri nga bashkëshortët e ardhshëm është shtetas i huaj.

9. Mënyra e shfaqjes së elementit të huaj në objekt, subjekte, të drejta dhe detyrime?
a)Elementi i huaj shfaqet në subjekt atëherë kur në organin e vendit që e shqyrton rastin subjektet e
marrëdhënies juridike (si palë) kanë lidhshmëri me sovranitetin e huaj. Kriter për konstatimin e
lidhshmërisë së subjektit me shtetin e huaj është shtetësia. Rrethanat sipas të cilave konstatohet ekzistimi i
elementit të huaj në subjekte janë: për personat fizikë shtetësia, vendbanimi, vendqëndrimi i zakonshë,
vendqëndrimi; për personat juridike përkatësia nacionale e personave juridikë.
b)Elementi i huaj në objekt mund të shfaqet në objekt të marrëdhënieve juridike në rastet kur objekti i
marrëdhënies gjendet në shtetin e huaj. Si fakte me të cilat konstatohet ekzistimi i elementit të huaj në
objekt janë vendi i ndodhjes së sendit, përkatësia nacionale e mjeteve transportuese.
c)Elementi i huaj në të drejta dhe detyrime vjen në shprehje në ato raste kur të drejtat dhe detyrimet
krijohen (përmbushen) në shtetin e huaj. Te marrëdhëniet kontraktore vjen në shprehje kur kontrata lidhet
në shtetin e huaj. Rrethana me të cilat kontatohet ekzistimi i elementit të huaj në të drejta dhe detyrime
janë vendi i krijimit të punës juridike, vendi i përmbushjes juridike, vendi i shkaktimit të dëmit, vendi i
gjykatës.

10. E drejta nderkombetarfe si perkufizohet?
E drejta nderkombetare private perkufizohet si dege e se drejtes dhe si shkence juridike.

11. E drejta nderkombetare private si dege e se drejtes ?
E drejta nderk. Private si dege e se drejtes paraqet teresi te normave juridike qe rregullojn mardhenie te
caktuara juridike, pra mardhenie private ( civile) me element te huaj. E drejta ndërkombëtarë private
zbatohet brenda territorit të caktuar të shtetit.

12. E drejt nderkombtare private si shkence e se drejtes?
Si shkence e se drejtes DNP merret me studimin, analizen, sistemimin e institucioneve dhe zgjidhjeve
ligjore te se drejtes nderkombetare private si dege e se drejtes. E drejta ndërkombëtare private përdor
metoda të ndryshme (si shkencë) për të kuptuar e sqaruar më mirë, si atë historike, normative, krahasuese.

2

3 . rregullat e fitimit. E drejta e zbatueshme ? E drejta e cila do te percaktohet ne baze te rregullave te konfliktit te ligjeve qeuhet e drejta e zbatueshme se e drejta kompetente. 16. 20. 14. Lidhur me përcaktimin e objektit të së drejtës ndërkombëtare private duhet të kemi parasysh edhe rregullat juridike që i rregullojnë marrëdhëniet private ose civile me element të huaj. Objekt i se drejtes nderkombetare private ? Objekt i DNP. të punës e marrëdhënie të tjera ku shfaqet elementi i huaj. ai edhe e zbaton atë të drejtë sepse organi duhet ta zgjidhë ose rregullojë atë marrëdhënie civile me element të huaj. Ajo eshte te percaktoj te drejten e zbatueshme te mardheniet civile qe kane lidhmeri me me teper sovranitete. E drejta e zbatushme mund te jete e drejta e vendit ose e drejta e huaj. Kur organi e gjen të drejtën e zbatueshme. Duke u nisur nga ku mendim degen e se drejtes qe rregullon marrdheniet civile me element te huaj disa autor e quajnë si konflikt te ligjeve. Arsyeja pse emertohet nderkombetare eshte fakti se mardhenie qe rregullohen nga DNP jane marrdhenie qe kan karakter nderkombetare. Si pjesë e objektit të drejtës ndërkombëtare private janë edhe konflikti i ligjeve. Dilema kryesore te e drejta nderkombetare private dhe konfliktit te ligjeve si pjese e saj eshte e se drejtes se zbatueshme.13. Qëllimi i konflikteve të ligjeve? K. trashëgimore. b) Menyra e dyte behet duke percaktuar rregullat ( normat ) juridike te cilat i rregullojn marrdheniet e caktuara juridike. konflikti i juridiksioneve poashtu edhe të drejtave civile të të huajve. sendore. detyrimore. tregare. 15. Objekt i rregullimit te se drejtes nderkombtare private? Objekt kryesor i rregullimit te DNP jane marrdheniet private me element te huaj ose nderkombtare.Pjesët e së drejtës ndërkombëtare private? a)Konflikti i ligjeve. qe nenkupton marrdhenie qe kane lidhshmeri me me teper sovranitet. Pra. Shumica e normave të së drejtës ndërkombëtare private janë të karakterit imperativ. Emertimi i se drejtes nderkombetare private? Ne pergjithesi duhet thene e DNP nuk eshte as e drejte nderkombetare dhe se DNP nuk eshte as private. te cilat i quajm marrëdhënie civile me element te huaj. humbjes së shtetësisë. 17. c)Pozita juridike e të huajve (të drejtat civile të të huajve).mund te percaktohen ne dy menyra: a) Menyra e pare eshte duke i percaktuar marrdheniet jurdike te cilat i rregullon e drejta nderkombetare si dege e se drejtes. mënyra e rregullimit të këtyre marrëdhënieve dallon nga ajo çfarë është specifike për degët e së drejtës që i llogarisim si private. Per konfliktin e ligjeve madje ekziston mendimi se eshte pjesa e vetme e DNP. 18. 19. Ndersa si private emertohet vetem per shkak se rregullon mardheniet private me element nderkombetar. b)Konflikti i juridiksioneve. Kush e perdori per te pare emertimin e DNP? Emertimin e DNP se pari e ka perdorur autori amerikan dhe gjykatesi i gjykates supreme te SHBA-ve JOSEPH STORY. mund të jenë marrëdhënie familjare. Konflikti i ligjeve? Konflikti i ligjeve paraqet pjesen me te rendesishme dhe qendrore te se drejtes nderkombetare private.si shkence juridike.L si teresi e normave juridike ka per qellim zgjidhjen e nje dileme kryesire.

Menyra indirekte e rregullimit ? Eshte ajo qe ne te vertet e dallon te DNP nga deget e tjera te se drejtes. Pozita e se drejtes nderkombetare private ne sistemin juridik ? Ne fillim ka pasur mendime se DNP eshte pjese e se drejtes nderkombetare. 24. Ajo rregullon marrëdhëniet juridike që janë objekt i saj në thelb(esencë ose in meritum). c)Mendimi se e drejta ndërkombëtare private është degë e veçantë të së drejtës – Ka argument për këtë mendimi si objekti specific i rregullimit. Njohja e vendimeve te huaj gjyqesore ? Paraqitja e vendimeve te huaja gjyqesore dhe vendimeve te huaja te arbitrazhit eshte organi i vendit deshmojne se marredhenia civile eshte shqyrtuar ne nje menyr te caktuar nga organi i huaj. b)Menyra indirekte. Konflikti i juridiksioneve? Konflikti i juridiksioneve është tërësi e normave juridike që rregullon aspektin procedural të marrëdhënieve juridike civile me element të huaj. Ajo rregullon kompetencën ndërkombëtare dhe njohjen e vendimeve të huaja gjyqësore dhe vendimeve të huaja të arbitrazhit. Menyrat e rregullimit te se drejtes nderkombetare private? Jane dy menyrat e rregullimit: a) Menyra direkte e rregullimit. marrëdhëniet civile te konflikti i ligjeve ku vjen në shprehje mënyra indirekte nuk rregullohen në thelb. Karakteristikë e saj është se gjithmonë si mundësi ekziston zbatimi edhe i së drejtës së huaj. a)Mendimi se e drejta ndërkombëtare private është pjesë e së drejtës ndërkombëtare publike – E drejta ndërkombëtare private dhe e drejta ndërkombëtare publike janë dy pjesë të barabarta dhe paralele të së drejtës ndërkombëtare. 23. Menyra direkte e rregullimit ? Menyra direkte e rregullimit vjen ne shprehje te konflikti i juridiksionieve dhe pozita juridike e te huajve. 26. Kompetenca (juridiksioni) ndërkombëtarë – ka të bëjë me rregulla nacionale që përcaktojnë kompetencën e organeve të vendit për shqyrtimin dhe zgjidhjen e marrëdhënieve ose kontesteve nga marrëdhëniet civile me element të huaj. 27. 25. Pas shqyrtimit organi i huaj lëshon vendim. Me vendimin që lëshon organi krijon detyrime dhe prestime për palët. Këtë çasje universale u nxit nga Mançini. Si argument për këtë janë theksuar objekti i rregullimit. Statusin e ketyre personave ne shtetin e vendit e percakton vet shteti i vendit me legjislacionin e vet. burimet e së drejtës.21. Mendimi tjeter ka qene se DNP eshte pjese e se drejtes civile. Gjithashtu. organet kompetente. b)Mendimi se e drejta ndërkombëtare private është pjesë e së drejtës civile – Mendimi se e drejta ndërkombëtare private paraqitet si pjesë e së drejtës civile sepse rregullon marrëdhëniet civile. Pozita Juridike e te te huajve ? Pjesa e DNP e quajtur pozita juridike e te huajve percakton te drejtat civile qe shtetasit e huaj i gezojn ne shtetin e vendit. Shtetasit e huaj jane personat qe nuk kane shtetesi te vendit pra jane persoa me shtetesi te huaj ose pa shtetesi. mënyra e rregullimit të marrëdhënieve juridike me element të 4 . Kur vendimi i paraqitet organit të vendit ky konstaton ekzistimin e elementit të huaj në të drejta dhe detyrime. Nga aspekti kohor rregullat e kompetencës ndërkombëtare zbatohen para rregullave të konfliktit të ligjeve. Perfundimisht ka mbisunduar mendimi me argumente te fuqishme se DNP eshte dege e vecante e se drejtes. Gjithmonë zbatohet e drejta e vendit. 22. Menyra indirekte ndryshe quhet edhe menyra e kolizionit sepse vjen ne shprehje te konflikti i ligjeve si pjese e DNP. Përkrahës kryesor i kësaj teorie ishte Ajsner.

Konventa për të drejtat e cila zbatohet mbi përgjegjësinë e prodhuesit për produktet e tij. b) Inkorporimi i këtyre rregullave në kode civile. bishtërimi i ligjit. c) Rregullimi me anë të ligjeve të ndryshme që pjesërisht rregullojnë objektin e kësaj dege të së drejtës. retorsioni) që nuk hasen në degët e tjera të së drejtës. Burimet nderkombetare te DNP ? Burimet nderkombetare me te rendesishme jane : traktatet nderkombetare. Burimet e se drejtes nderkombetare? Si ne cdo dege tjeter te se drejtes.huaj dhe institucionet specifike (rendi publik. 28. E drejta e Unionit Evropian si burim i DNP ? UE – eshte organizate nderkombetare me structure institucionale shume te avancuar me mandate te krijoj rregulla juridike ne fushat qe jane ne competence te UE-se. b)Marrëveshjet nga fusha e kompetencës ndërkombëtare dhe njohjes së vendimeve të huaja gjyqësore – Konventa e Brukselit për kompetencën dhe ekzekutimin e aktgjykimeve në çështje civile. Konventa e Hagës për njohjen dhe ekzekutimin e aktgjykimeve në çështje civile dhe tregtare etj. 32. c)Aktet nenligjore ( dekreti. rikthimi. 29. Ato ndahen ne burime te brendeshme ( nacionale ) dhe burime nderkombetare. Në sistemet anglosaksone është burim kryesor i çdo dege të së drejtës. Si e tille kushtetuta nuk mund te kete dispozita te konkretizuara qe rregullojne materie te DNP. Rregulloret kane edhe zbatim direct ne sistemet juridike nacionale. Konventa për të drejtën e zbatueshme në fatkeqësi të komunikacionit rrugor. Konventa e Luganos për kompetencën dhe ekzekutimin e aktgjykimeve në çështje tregtare. Ne parim baze te traktatebe themeluese ose reformuese sillen Rregulloret dhe Direktiva si akte juridike qe kane epersi ndaj te drejtes se brendshme te shteteve anetare. 33. Ne disa sisteme paraqet burim formal ndersa ne me teper shtete nuk paraqitet si burim formal por me teper si burim ndihmes i se drejtes. Ligji si Burim i DNP ? Ligji paraqet burimin me te rendesishem te DNP. b)Ligji. paraqesin aktet juridike ku permbahen norma me te cilat rregullohet materia ose objekti i DNP. Tre mënyrat e rregullimit me ligj të materies të së drejtës ndërkombëtare private janë: a)Miratimi i ligjeve të veçanta me të cilat bëhet kodifikimi i materies së të drejtës ndërkombëtare private. 30. Burimet nderkombetare te DNP ? Burimet e brendshme jane: a)Kushtetuta. 31. Kushtetuta si Burim i DNP? Kushtetuta paraqet aktin me te larte juridik te nje vendi. Praktika gjyqesore ? Praktika gjyqesore esht e njohur si burim i se drejte por me relevanc te ndryshme ne sistemet e ndryshme juridike. Konventa e ROMës për të drejtën e zbatueshme mbi obligimet kontraktore etj. rregullorja ) dhe praktika gjyqesore. 34. Burimet ndërkombëtare të së drejtës ndërkombëtarë private janë traktatet? Duke filluar nga: a)Marrëveshjet nga fusha e konfliktit të ligjeve – Konflikti për konfliktin e ligjeve. Kjo vlen sidomos per sistemet juridike kontinentale. 35. bilateral dhe multilaterale. Ato dispozita qe ekzistojne nuk jane shume dhe ne parim jane te pergjithësuara. 5 .

Ky legjislacion mund te jete i vendit ose i huaj. Konventa Evropiane për transmetim të kërkesave për ndihmë juridike etj. Raporti ndermjet burime nacionale ? Nga aspekti i burimeve nacionale u permenden Kushtetuta.Ne te drejtes nderkombetare eshte i njohur parimi dhe obligimi i shteteve qe ta respektojn traktatet dhe ti permbushin me mirebesim obligimet qe burojn nga traktatet. dhe prakika gjyqesore.Per konfliktin e ligjeve eshte karakteristike menyra indirekte e rregullimit ose menyra e kolizionit.c)Marrëveshje nga fusha e njohjes së vendimeve të huaja të arbitrazhit – Konventa e Nju Jorkut për njohjen dhe ekzekutimin e vendimeve të huaja të arbitrazhit dhe Konventa Evropiane për arbitrazhin tregtar ndërkombëtar. ligjet. Normat e kolizionet jane te tilla qe organin e vendit e udhezojne ne legjislacioi te cilin organi do ta zbatoj per rregullimin e marredhenies civile me element te huaj. Raporti ndermjet burimeve nderkombetare dhe burimeve nacionale ? Nga aspekti i raportit te burimeve nacionale dhe burimeve nderkombetare nuk ka shume dilema. f)Marrëveshje nga fusha e pozitës juridike të të huajve – Konventa për qasje ndërkombëtare deri te institucionet e drejtësisë.Nese nje ceshtje nga DNP rregullohet edhe me traktate multilaterale dhe bilaterale qe e obligojn nje shtet konkret traktatet bilaterale kane perpareësi ndaj atyre multilaterale. Kushtetuta ka perparesi ndaj ligjeve si burim i se drejtes ndersat ligjet kane perparesi ndaj akteve nenligjore. d)Marrëveshje nga fusha e njohjes së dokumenteve të huaja publike – Konventa për shfuqizimin e nevojës së legalizimit të dokumenteve të huaja publike. 41. Normat e Kolizionit ? Normat e Kolizionit jane pjesa themelore e teresise se quajtur konflikt i ligjeve si pjese me e rendesishme e DNP. Konventa Evropiane për njohjen akademike të kualifikimeve universitare etj. Konventa Evropiane 36. 38. Raporti ndermjet Traktateve nderkombetare ? Burimet nderkombetare jane Traktate bilaterale dhe multilaterale. Konflikti i ligjeve ? Konflikti i ligjeve padyshim paraqet pjesen qendrore te DNP. 6 . Qellimi i konfliktit te ligjeve eshte gjetja e se drejtes se zbatueshme e cila do ta rregullojn marredhenien civile me element te huaj. Si dhe në rastet e ligjeve të përgjithshme (ligji për të drejtën ndërkombëtare) do të zbatohen ligjet e veçanta.Sipas parimit te kushtetueshmerise dhe ligjshmerise. Ky raport paraqitet ne tri nivele : a) niveli i burimeve nderkombetare ndermjet veti b) burime nacionale c) burime nderkombetare 37. e)Marrëveshje nga fusha e ndihmës juridike të të huajve – Konventa e Hagës për Procedurë Civile. Konventa Evropiane për informim mbi të drejtën e huaj. Si dhe traktati qoftë bilateral apo multilateral zbatohet traktati i ratifikuar më vonë. 39. Konventa për lëshimin e ekstrakteve shumëgjuhësore nga librat e gjendjes civile. Raporti ndermjet burimeve te DNP ? Raporti te burimebe te DNP ka te beje me ate se cili burim i se drejtes do te kete perparesi ne rast te një ceshtje e njejt burimet e ndryshme te se drejtes e rregullojn ne menyra te ndryshme. Nuk guxojnë të thirren në të drejtën e brendshme si arsyetim për mospërmbushjen e obligimeve që dalin nga traktatet. 40. Konventa për statusin e refugjatëve.

alternative. b)Ne baze te pikave te lidhjes. sendore. 46.Ato nuk japin mundesi te zbatohen e drejta e huaj por vetem e percaktojn se per marredhenie ne fjale do te zbatohet e drejta e vendit. Normat e kolizionit ne baze te pikave te lidhjes? Ne baze te pikave te lidhjes ndahen : a) normat e njeanshme dhe te dyanshme. b)Piken e lidhjes ( fakti vendimtar ). 48. Norma alternative te kolizionit ? Permbajne me teper pika te lidhjes te cilat nuk zbatohen kumulativisht por organi i vendit zbaton vetem njeren preej tyre e percakton te drejten e zbatueshme. 51. Normat e perbera te kolizionit ? Jane norma qe kane me teper pika te lidhjes dhe mundesojne zbatiin e me teper te drejtave si te drejta te zbatueshme. Normat e njeashme te kolizionit ? Jane norma te cilat gjithmone udhezojne ne zbatimin e te drejtes se vendit. 47. 50.42. d) norma te drejtperdrejta dhe kornizore. Zbatimi i të drejtës së vendit apo ajo e huaj do të varet nga pika e lidhjes. trashegimore. 43. Normat kumulative te kolizionit ? Permbajne me teper pika te lidhjes dhe udhezojne ne zbatimin kumulativ te me teper te drejtave sit e drejta te zbatueshme. Normat e dyanshme te kolizionit ? Jane ato norma qe mundesojn zbatimin dhe te se drejtes se vendit dhe te se drejtes se huaj. Normat e Kolizionit ne baze te marredhenies juridike ? Ne baze te marredhenie juridike norma e kolizionit ndahen ne: a)Norma te kolizionit per marredhenie statusore. b)Familjare. 44. Normat e thjeshta të kolizionit ? Norma e thjeshta te kolizionit do te kene vetem nje pike te lidhjes qe udhezon ne zbatim e vetem nje te drejte te zbatueshme (të drejtën e një shteti). Me ç’rast në mënyrë që një marrëdhënie të jetë e plotfuqishme ligjvënësi jep më tepër alternative vetëm që marrëdhënia të mos jetë e pavlefshme.Por sipas zbatimit ato mund te ndahen ne norma te kolizionit kulumlatitiv.Prandaj quhen norma te dyanshme te kolizionit. 45. detyrimore dhe te ngjashme.dhe supsidiare. 49. Llojet e normave te Kolizionit ? Ndahen : a)Ne baze te marredhenies juridike. 7 . c) norma dispositive dhe imperative dhe. Permbajtja ( elementet e normes se kolizionit ? Norma e kolizionit perbehet prej dy pjeseve: a)Marredhenie civile. b) normat e thjeshta dhe te perbera.

paraqet lidhje juridike ndermjet personit fizik dhe nje shteti te caktuar sipas te ciles lidhje personi fizik gezon te gjitha te drejtat politike.Pikat e lidhjes perdoren si rrethana determinuese sipas te cileve do te percaktohet e drejta e zbatueshme per mardhenie te caktuar civile me element te huaj. b) Menyra plotesuese. Shtetesia ? Shtetesia. 54. Psh.Shumica e normave te kolizionit jane te drejtperdrejta. 58. b)Fitimi i shtetesise me lindje ne territory te shtetit te caktuar.Perkundrazi ligjdhenesi i jep nje norme kornizore te ciles zbatim praktik do ti jap gjykatesi gjate zgjidhjes se rastit. 59.kulturore dhe te drejtat e tjera ne shtetin shtetesin e te cilit e ka. tek pozita juridike e të huajve. ndersa tjetra pike e lidhjes supsdiare. 55.Ato kane rol determinues ne gjetjen e se drejtes se zbatueshme. 56. Fitimi i shtetesise sipas prejardhjes ose origjines ? Fitimi i shtetesise sipas prejardhjes e parashohin shtetet e emigracionit prej ku kan dalje te emigranteve 8 . ligjedhenesi nuk ka percaktuar ne menyre te drejteperdrejte te drejten e zbatueshme per mardheniet civile me element te huaj. Normat e drejteperdrejta te kolizionit ? Jane ato norma te cilat ne menyre te drejteperdrejte percaktojne te drejten e zbatueshme. Menyrat kryesore te fitimit te shtetesise ? Jane dy menyra kryesore te fitimit te shtetesise qe njihen nga legjislacionet positive te shteteve. civile. Menyrat e fitimit te shtetesise ? Ndahen ne: a)Menyrat kryesore.Keto norma jane ne numer shume me te madh sesa normat dispositive te kolizionit.52.Pikat e lidhjes si pjese thelbesore e normes se kolizionit ? Pikat e lidhjes jane elementi me i rendesishem i normes se kolizionit. Shtetësia është edhe lidhja kontraktore dhe shpirtërore në mes personit fizik dhe shtetit të caktuar. nëse ligjdhënësi parasheh për zotësinë juridike të zbatohet e dreja e shtetit shtetësinë e të cilit e ka personi fizik është interesi që një e drejtë e tillë të zbatohet. 53. sociale. edhe te marrëdhëniet civile me anë të këtyre normave mund të kufizohet autonomia e vullnetit të palëve. Pokat e lidhjes quhen edhe fakte vendimtare.Kjo nenkupton qe pika e lidhjes supsdiare vjen ne shprehje kur pika primare nuk mund te zbatohet. Mirëpo. Normat dispositive te kolozionit ? Jane norma qe ju japin mundesi paleve te zgjedhin te drejten e zbatueshme. Normat imperative te kolizionit ? Jane norma ku nuk lejohet zgjedhja e se drejtes se zbatueshme. Ato jane: a) Fitimi i shtetesise sipas prejardhjes. Shtetësia është e rëndësishme tek konflikti i ligjeve.. ekonomike. konflikti i juridiksioneve. Kjo mund të jetë e drejta e vendit ose e huaj që caktohet sipas shtetësisë. 61. 57. 60. Si normë e kolizionit kornizore është norma që kërkon gjykatësi ta përcaktojë të drejtën e zbatueshme sipas “lidhjes së ngushtë”. Te përmbajtja e kontratave lejohet që palët të zgjedhin të drejtën pozitive që do të zbatohet ndaj kontratës. Norma e supsidare e kolizionit ? Jane ato norma qe permbajne me teper pika te lidhjes por njera pike e lidhjes eshte primare.Normat e kolizionit kornizore? Te normat e kolizionit kornizore.

këtu zakonisht kërkohet mosha madhore. Natyralizmi i lehtesuar ? Nga vet shprehja tregon se behet ne kushte me te lehta per kategori te vecanta te individeve. fëmija e fiton shtetësinë e Kosovës nëse njëri prind është shtetas i Kosovës por tjetri prind është pa shtetësi. Natyralizmi i rregullt ? Te natyralizmi i rregullt numri i kushteve qe i kerkon shteti eshte i madh.Se pari natyralizmi ne parim vjen ne shprehje te personat vecse kane nje shtetesi.Kete e bejne ne ate menyre qe femijet e imigranteve qe lindin ne territorin e tyre ne momentin e lindjes e fitojn shtetesin e shtetit ku lindin.nga shteti. nëse fëmija lind në Kosovë dhe nëse prindërit me shkrim pajtohet që fëmija të marrë shtetësinë e Kosovës. e)vendi per te banuar etj. Se treti qe natyralizmi te vije ne shprehje kerkohet shprehja e vullnetit te vet individit. Menyrat plotesuese te fitimit te shtetesise ? Si menyra plotesuese te fitimit te shtetesise jane: a)Natyralizmi. 64.Se dyti natyralizmi si menyre e fitimit te te shtetesise nuk vjen ne shprehje ne momentin e lindjes se femijes por me vone. b)Plotesimi i kushteve qe percakton shteti. b)vendqendrimi ne shtet nje periudh te gjate. 63. 62. 65. Ky natyralizimi parashihet sidomos te personat qe kane lidhur martes me shtetasit te vendit. Llojet e natyralizmit ? a) Natyralizmi i rregullt b)I lehtesuar c) I jashtzakonshem 67. Elemententet konstituive te natyralizmit ? Jane tri elemente konstituive te natyralizmit : a)Kerkesa e individit. Edhe për pasardhësit e emigrantëve të shtetit që kanë lindur jashtë dhe nuk e kanë fituar shtetësinë e shtetit u mundësohet natyralizmi me kushte më të lehta. Fitimi i shtetesise me natyralizem? Natyralizmi llogaritet si menyre plotesuese per disa arsye. c)Miratimi i vendimit nga organi kompetent.Si kushte qe ne te shumten e rasteve kerkohen mund te numrin si : a) Mosha madhore e individit. Parashikimi i fitimit te shtetesise sipas prejardhjes mundeson qe shteti te mos i shkepus lidhjet me pasardhesit e emigranteve qe lindin ne shtetet tjera. Shteti u mundëson që fëmijët e emigrantëve që lindin jashtë shtetit. d) Burimi i mjeteve material. të fitojnë shtetësinë e shtetit në fjalë. 66. 68. Me plotësimin e kushteve organi kompetent duhet të miratojë vendim për pranimin e aplikantit në shtetësi. Fitimi i shtetesise me lindje ne territor te shtetit ? Shtetet e imigracionit jane shtete qe ne parim si menyre kryesore te fitimit te shtetesise e perdorin lindjen ne territor te shtetit. c) Njohja e gjuhes zyrtare te shtetit. b)Fitimi i shtetesise ne baze te traktatit nderkombetar. 9 .

Sport e te ngjashme. b) Pushimi i shtetesise me privim. 70. Ne te shumten e rasteve vjen ne shprehje gjate ndryshimeve territorial. Menyrat e pushimit te shtetesise mund te ndahen ne menyra per te cilat personi nuk shpreh vullnet qe shtetesia te pushoj qe zakonisht paraqiten si forma te sanksionimit ose ndeshkimit per personin dhe menyrat kur personi shpreh vullnet qe lidhja e tij me shtetin ne fjale te pushoj. 72. 73. 71. Në grupin e dytë: c) Heqja dore nga shtetesia. miratimi i vendimit nga ana e organit kompetent.Periudhat dallojne nga shteti varesisht percaktimit.Pushimi i shtetesise ? Cdo shtet i percakton menyrat e pushimit te shtetsise me normat ligjore. per shkak te mungimit sepse vjen ne shprehje vullneti i njeanshem i shtetit qe t’ia marr shtetesin shtetasit te tij. d) Lejimi nga shtetesia. kur nje phase e territorit ten je shteti kalon nen sovranitetin e shtetit tjeter. shmangia e kryerjes së shërbimit ushtarak. plotësimi i kushteve.Personi fizik me deklarate te bere mund te shpreh vullnetin e tij qe te pushoj shtetesia si lidhje me shtetin shtetesine e te cilit e ka. Në këto raste jepet e drejta e opsionit që qytetarët të zgjedhin nëse do e marrin shtetësinë e shtetit të ri apo do e mbajnë shtetësinë e shtetit të parë. Lejimi nga shtetesia ? Eshte menyra me e perkrahur edhe me e pranuar nga ana e legjislacioneve per pushimin e shtetesise. Menyrat e pushimit te shtetesise ? Jane: Në grupin e parë: a)Pushimi i shtetesise per shkak te mungimit. Kultur. Arsyeja per kete eshte se pushimi i shtetesise me lejim paraqet pajtim te vullnetit te dyja paleve. personit fizik dhe shtetit per pushimin e shtetesise. Ligji për shtetësinë e Kosovës parasheh privimin nga shtetësia nëse personi ka shtetësi tjetër dhe nëse merret me veprimtari që rrezikojnë sigurinë kombëtare të shtetit. Natyralizmi i jashtezakonshem ? Eshte forma me e lehte e natyralizmit ku kushtet e fitimit te shtetesise jane minimale. Heqja dore nga shtetesia ? Eshte menyre e pushimit te shtetesise me vullnetin e personit fizik. 74.69. Art. Shkaqet më të rëndësishme për privimin nga shtetësia janë kryerja e ndonjë funksioni publik në shtet tjetër. anëtarësimi në organizata të ndryshme a parti politike në shtete të tjera dhe të ngjajshme. 10 .Pushimi i shtetesise per shkak te mungimit ? Vjen ne shprehje kur personi mungon nga shteti nje periudhe te gjate.Fitimi i shtetesise me Traktat nderkombetar ? Ky lloje i fitimit te shtetesise nuk rregullohet me lidh ne menyre te hollesishme por vetem numerohet si menyre e fitimit te shtetesise. Privimi nga shtetesia ? Eshte e ngjashme me pushimin e shtetesise. privimi për shkak të kryerjes së veprave penale për të cilat parashihet marrja e shtetësisë si sanksion. 75. 76. Kategoria qe mund te kerkojn fitimin e shtetesise ne kete forme paraprakisht nuk e eshte e percaktuar por behet fjale per individ qe kane merita te jashtezakonshme per vet shtetin ne fushat te ndryshme si : Shkence. Tri elementet constitutive të lejimit nga shtetësia janë kërkesa e personit fizik. Por duhet të jetë më e gjatë dhe të paraqitet si mungesë e kryerjes së detyrimeve të tjera të karakterit public ose mosparaqitja te organi competent në shtetin e vendit.

Persona pa shtetesi jane kategori shume e lendueshme se personat me dy ose me shume shtetesi. 83. marredheniet bashkshortore. Marredhenie Trashegimore ? Te marredheniet trashegimore gjithashtu shtetesia zbatoet si pike e lidhjes per percaktimin e se drejtes se zbatueshme. shpallja e personit te zhdukur si te vdekur dhe zotesia per te vepruar e personit juridik. Zgjidhja e konfliktit pozitiv dhe negative te shtetesise ? Zgjidhja e konflikit pozitiv te personat me me teper shtetesi dhe konfliktit negative te personat pa shtetesi ne te drejten nderkombetare eshte e interesit te vecante. tek konflikti i ligjeve. 79. Marredheniet Familjare ? Marredheniet familiar duke perfshire kushtet per lidhjen e marteses shkurorezimi.77. E kunderta eshte kur personi pa shtetesi paraqitet si i ashtuquajtur konflikt negative i shtetesive sepse asnje shtet nuk e llogarit personin si shtetas te tij. Llojet e marredhenieve civile me element te huaj si kriter per percaktimin e se drejtes se zbatueshme? Jane: a) Mardheniet statusore. Këta persona që kanë më tepër shtetësi paraqitet mundësi që t’iu shmangen obligimeve që i kanë si shtetas duke u thirrur në shtetësinë e shtetit tjetër. c)Mardheniet familjare me element te huaj. adoptimi dhe kujdestaria. percaktimi dhe kundershtimi i atesise dhe amesise. 11 . Ne parim zbatohet e drejta e shtetit shtetesin e te cilit e ka trashegimlenesi per shperndarjen e pasurise se tij ne rast vdekje. vendbanimi zevendesohet me shtetesin si pike e lidhjes. Me forcimin e shteteve nacionale. 84. Nevoja e zgjidhjes së konfliktit të shtetësive paraqitet te tre pjesët e DNP pra. 82. 80. 81. Format e konfliktit te shtetesise ? Situata kur nje persona ka me teper shtetesi ose eshte pa shtetesi paraqesin format te konfliktit te shtetesive. Për këto marrëdhënie zbatohet e drejta e shtetit shtetësinë e të cilit e ka personi në fjalë. Kjo per arsye se per keto persona ne raste te caktuara duhet te percaktohet cfare shtetesie kane. b)Marredheniet trashegimore. Personat pa shtetesi ( Apatrid )? Per shkak te ekzistimit te rregullave te ndryshme te fitimit dhe humbjen e shtetes ne legjislacione te shteteve mund te paraqiten edhe persona pa shtetesi. 85. 78. Edhe te këto marrëdhënie zbatohet shtetësia si pikë e lidhjes. Mardheniet statusore ? Kane te bejne me zotesine juridike te personit fizik. Personat me me teper shtetesi ( Bipatrid.Rasti i pare eshte konflikt pozitiv i shteteise sepse dy shtete llogarisin nje person shtetas te tyre. vendosjen e emerit personal te personit fizik. Polipatrid ) ? Jane persona ne baze te legjislacioneve te shteteve te ndryshme kane me teper shtetesi qoft dy e me teper. anulimi. perkatesisht me te cili shtete kane lidhmeri më të fuqishme. Nuk kanë shtet amë dhe nuk gëzojnë mbrojtje diplomatike nga ndonjë shtet. marredheniet prindore. Shtetesia si pike e lidhjes ? Shtetesia eshte nje prej pikave te lidhjes me te rendesishme per percaktimin e se drejtes se zbatueshme te marredheniet civile me element te huaj. konflikti i juridiksioneve dhe te drejtat civile të të huajve.

Vendbanimi sipas lindjes (lloj i veçantë i vendbanimit ligjor)? Nenkupton se femija ne momentin e lindjes e fiton vendbanim qe shtetin ku kane vendbanim prinderit perkatesisht babai. 90. punesimi.86. përfaqësuesit diplomatik që kanë vendbanim në shtetin që përfaqësojnë. 92. 87. Elementi Objektiv? Elementi objektiv i vendbanimit nenkupton qe personi jeton ne nje shtet te caktuar dhe aty ka themeluar qendren e aktiviteteve te tij jetesore. 88. Ky vendbanim nuk ndryshon dhe është më stabil. Vendbanimi ligjor? Eshte vendbanim qe e percakton ligji per kategori te caktuar te personave. 94. 89. 91. Kauzivendbanimi ? Kauzvendbanimi nuk paraqet qender te vertet te aktiviteteve jetesore te nje personi por sipas legjislacionit te shtetit te caktuar supozohet vendbanim i tille me qellim te lehtesimit te ndermarrjes sëe veprimeve procedurale ose juridike. Vendbanimi ? Vendbanimi paraqet qender te aktiviteve jetesore te personit fizik ne nje shtet te caktuar (shkollimi. b) Elementin subjektiv. duke percaktuar vendbanimin te percaktojn ne kete menyre kompetencen e gjykates per zgjidhjen e kontestit te tyre. Elementet e vendbanimi ? Vendbanimi ka dy elemente: a) Elementin objektiv.Kur flasim ne pergjithesi per vendbanimin mendojm per vendbanimin sipas deshires. Llojet e vendbanimit ? Ekzistojne tri lloje te vendbanimit : a) vendbanimi sipas deshires. Elementi Subjektiv? Elementi subjektiv nga ana tjeter nenkupton qe personi nuk ka per qellim te ndryshoj vendbanimin ne ndoje afat te caktuar por perkundrazi qellimi i tij eshte ajo te jete qendra e aktiviteteve te tij ne periudhe te pacaktuar (ose pergjithmone). Ekzistojnë kushte që duhet plotësuar si të jetuarit në një shtet si qendër e aktiviteteve jetësore të personit dhe qëllimi i personit që aty të jetojë në kohë të pacaktuar. tregtarët individual që vendbanimin e kanë në vendin ku janë regjistruar si të tillë. Ky vendbanim ekziston për fëmijët e mitur vendbanimi i të cilit është vendbanimi i prindërve të tyre. 12 . 93. Vendimbanimi sipas deshires? Eshte lloji me i rendesishem i vendbanimit. Llojet e vendbanimit sipas Kauzivendbanimit ? Vendbanime te tilla: vendbanimi i zgjedhur dhe vendbanimi i notifikimit 96. c) kauzivendbanimi. b) venbanimi ligjor.Ne fakt vendbanimi ligjor eshte vendbanim qe ligji e supozon pa marr parasysh qendrimin faktik te personit. veprimtari te caktuar) me qellim qe ne ate shtet te jetoj ne afat te pacaktuar. Vendbanimi i zgjedhur ? Ka te beje me percaktimin fiktiv te vendbanimit te paleve nga nje kontrat te cilat duan. 95.

qoft me punesim. 103. 98. dhe familjare. Vendbanimi i jashtezakonshem paraqet n je vend ku personi eshte duke jetuar per nje periudhe te caktuar ose te cdaktuar edehe aty te themeluar qendren e aktiviteve te tij. trashegimore vendbanimi i ka paraprire shtetesise. Si kriter për lidhshmërinë në mes mjetetit transportues dhe shtetit të caktuar paraqitet nacionaliteti i mjetit transportues.97. 101. 105. Vendbanimet si pike primare dhe subsdiare e lidhjes ? Vendbanimi si pike primare e lidhjes ka mbetur te disa shete per rregullimin e marredhnieve statusore. Per sendet e luajtshme gjithashtu lehte percaktohet vendi ku ato ndodhen. Vendbanim si pike e lidhjes ? Vendbanimi eshte nje prej pikave te lidhjes me te vjetra. Ndersa si pike subsdiare e lidhjes vendbanimi vjen ne shprehje te ato shtete ku per te njejtat marredhenie eshte pranuar shtetesia si pike primare e lidhjes. Nacionaliteti i mjeteve transportuese? Percaktohet me ane te regjistrimit te mjetit transportues ne regjistrat e shtetit te caktuar. familjare.Kjo vlen sidomos per sendet e paluajtshme sepse ato nuk mund te nderrojn vendin e tyre pa ndryshuar natyren ose vleren. te forma e testamentit. Per marredheniet statusore. Sendet e paluajtshme dhe lex rei sitae ? Te sendet e paluajtshme ekziston zbatimi me i gjere i rregulles “ vendi ku ndodhet sendi “ sesa te sendet 13 . shkollim ose thjesht jeton aty. Nacionaliteti deshmohet edhe me dokumentacionin perkates ndersa flamuri dhe shenja jane vetem forma te jashtme te shprehjes se nacionalitetit. 104. Para se te perdoret shtetesia si pike e lidhjes fillimisht me kodin civil te frances. Vendi ku ndodhet sendi? Vendndodhja e nje sendi eshte rrethane faktike e cila ne te shumten e rasteve mund shume lehte te konstatohet. 100. Për sendet e humbura supozohet që gjenden në vendin kuk ka vendbanim pronari. vendbanimi si kusht për gëzimin e të drejtave civile të huajve si dhe te kompetenca ndërkombëtare. Vendqendrimi i zakonshem ? Vendbanimi i zakonshem nuk nenkupton qe personi te kete per qellime ne ate vend te jetoj per nje kohe te pakufizuar ose pergjithmone. 102. 99. trashegimore. Për sendet që janë në lëvizje supozohet që ndodhen në vendin ku janë dërguar ose në vendin ku janë destinuar. Vendbanimi si pikë e lidhjes përdoret edhe tek personat pa shtetësi kur dy palë të një marrëdhënie civile janë me shtetësi të ndryshme. Sendet e luajtshme dhe lex rei sitae ? Sendet e luajtshme nuk jane te forcuara per vendin ne te cilin gjenden. Vendqendrimi ? Vendqendrimi eshte nocion i perafert me vendqendrimin e zakonshem prandaj ne legjislacionet nuk i parashohin se bashku si pika te lidhje. Mjetet themelore të transportit janë sende me regjistrim të veçantë juridike. Për sendet e luajtshme vendi ku ndodhet sendi përdoret edhe për themelimin e kompetencës së organit tek kontestet sendore (kompetencë konkurrente). per keto mardhenie eshte zbatuar vendbanimi.Prandaj edhe vendndodhja e sendit te luajtshem nuk e ka ate relevance si e ka te sendet e paluajtshme.Dallimi ekziston ne faktin se vendqendrimi i zakonshem paraqet lidhje me stabile sesa vendqendrimi.Mjeti transportue pa pasur nacionalitetin e nje shtetit nuk mund te hyjë ne komunikadcion sidomos ate nderkombetare. Vendbanimi i notifikimit ? Eshte vendi ku ka vendbanim i autorizuari i shtetasit te huaj te i cili shtetasi i huaj i pranon ftesat dhe aktet e tjera gjyqesore.

Forma shprehimore e autonomise ? Forma shprehimore e autonomise nuk paraqet ndonje veshtiresi. ose cila gjykat do te jete kompetente.Kjo do te thote se si pike e lidhjes autonomia e vullnetit 14 .Kjo per arsye se autonomia e heshtur nxirret nga rrethana te caktuara qe gjenden ne vet kontraten ose rrethana te tjera. Autonomia e vullnetit te paleve ? Parasheh mundesine e lejuar me ligj qe palet vet te caktojne te drejten kompetente ose organin per permbushjen e kontrates. 108.Qe palet te zgjidhin te drejten e zbatueshme. Forma e heshtur e autonomise ? Forma e heshtur ose tracite e shprehjes se vullnetit te paleve eshte me problematike. Autonomia e vullnetit te paleve ne te drejten nderkombetare private? Nenkupton : a) Te drejten e paleve qe ta zgjedhin te drejten e zbatueshme qe do te rregulloj marredhenien e tyre konkrete. vendi i përmbushjes së konotratës. Kjo zakonisht behet me marrveshje te paleve si marrëveshje e veçantë apo e inkorporuar në kontratën kryesore. 113. Si rrethana të rëndësishme sipas të cilave është arritur marrëveshja për të drejtën e zbatueshme pra gjykatën kompetente janë vendi i lidhjes së kontratës. c)Forma hipotetike. Autonomia e kufizuar është mundësi që palët ta zgjedhin të drejtën e zbatueshme por vetëm nga disa të drejta pozitive me të cilat marrëdhënia ka ndonjë lidhmëri (koneksitet).e luajtshme. 114. 110. b) Te drejten e paleve ta zgjedhin gjykaten ose arbitrazhin qe do ta zgjidh kontestin e tyre. Sendet e paluajtshme llogariten si pjese e territorit shteteror ku ushtron sovranitetin ekzekutiv vet shteti. b) Forma e heshtur. 106.Ajo do te thote qe palet jane marr vesh shprehimisht se cila e drejte do te zbatohet mbi marredheniet e tyre. Kush eshte krijuesi i autonomise se vullnetit te paleve ? Krijuesi i autonomise se vullnetit eshte juristi francez SHARL DYMULEN.Autonomia e pakufizuar dhe autonomia e kufizuar e palëve (kërkesa për koneksitet)? Autonomia e pakufizuar është mundësia që palët të zgjedhin të drejtën e cilitdo shtet si të drejtën e zbatueshme për marrëdhënien e tyre. 107. LLojet e autonomise se vullnetit te paleve? Jane: a) Forma shprehimore. Autonomia e vullnetit te paleve si pike e lidhjes ? Ne DNP paleve iu mundesohet qe ne marredhenie te caktuara civile me element te huaj vet ta percaktojne te drejte e zbatueshme ose gjykaten kompetente.Prandaj shtetet insistojne qe mbi sendet e paluajtshme si pjese e sovranitetit te tyre te zbatohet e drejta e tyre sipas parimit “lex rei sitae”. 111. 112. Autonomia Hipotetike? Autonomia hipokrite nuk eshte ne te vertete vullnet i paleve per zgjedhjen e se drejtes se zbatueshme ose gjykates kompetente por eshte nje supozim se cilen te drejte do e kishin zgjedhur personat e arsyeshem nese do te ishine pale. 109. Kjo i karakterizon marrëdhëniet civile në përgjithësi. zjgedhja e gjykatës kompetente etj.

118.Vendi i lidhjes eshte rrethan faktike. 115. Vendi i permbushjes parashihet si pike subsdiare e lidhjes ne rast se palet nuk kane zgjedhur te drejten e zbatueshme. Autonomia e vullnetit te paleve te konflikti i ligjeve? Te konflikti i ligjeve autonomia e vullnetit te paleve perdoret si pike primare e lidhjes te permbajtja e marredheneve kontraktore. Njohja e se drejtes se huaj ? Organi qe e shqyrton nje marredhenie civile me element te huaj ne raste te caktuara do te thuhet ta njoh eventualisht ta zbatoj te drejten e huaj.Vendi i shkaktimit te demit si pike e lidhjes ? Vendi i shkaktimit te demit mund te jete kriter vendimtar si ( pike e lidhjes ) per percaktimin e se drejtes se zbatueshme ose per themelimin e kompetences se gjykates pikerisht te marredheniet e shkaktimit te demit. 121. 15 . Te marrëdhënia e shkaktimit të dëmit si pikë e lidhjes është vendi i shkaktmit të dëmit dhe zbatohet e drejta e shtetit ku është shkaktuar dëmi. 120.Vendi i shkaktimit te demit? Vendi i shkaktimit te demit eshte nje rrethane faktike.Vendi i lidhjes ? Vendi i lidhjes paraqet vendin ne te cilin me vullnetin e paleve krijohet marredhenia juridike.Kjo do te thote se nje marredhenie civile me element te huaj paleve iu lejohet qe me vullnetin e tyre te lire ta zgjidhi organin e nje shteti qe do te zgjidh kontestin e tyre që ka lindur ose mund të paraqitet në të ardhmen.Permbushja e detyrimeve behet ne vend te caktuar. Vendi i përmbushjes së kontratës si pikë e lidhjes ? Si pike e lidhjes vendi i permbushjes se kontrates parashihet te permbajtja e marredhenieve kontraktore me element te huaj. Ajo ne cdo rast deshmohet ndersa ne te shumten e rasteve deshmohet me dokumentin i cili deshmon krijimin e marredhenies civile ( kontrat. Vendi i lidhjes si pikë e lidhjes ka rëndësi te konflikti i ligjeve dhe përcaktimit të së drejtës së zbatueshme dhe tek forma e punëve dhe veprimeve juridike. testament etj ).Ajo paraqet vendin te cilin nje person shkakton demin nje personi tjeter ne baze te qka krijohet marredhenie civile e shkaktimit dhe kompensimit te demit nga e cila i demtuari ka te drejte te kerkoje kompensim te demit. 116. Ato raste ndahen ne raste kur e drejta e huaj njihet me qellim qe te zbatohet edhe kur e drejta e huaj njihet me qellim qe te mos zbatohet. Vendi i shkaktimit të dëmit si kriter për themelimin e kompetencës së gjykatës për shqyrtimit e kërkesës që ka të bëjë me kompensimin e dëmit.Ne kete menyre palet per marredhenien e tyre kontraktore kane te drejte vet te percaktojne te drejten e zbatueshme. Vendi i permbushjes se kontrates? Cdo kontrat krijon detyrime per palet qe ata duhet ti permbushin. Autonomia e vullnetit te paleve te kompetenca nderkombetare ? Autonomia e vullnetit te paleve perdoret edhe te kompetencat nderkombetare.Vendi i përmbushjes së kontratës përdoret si kriter edhe për kompetencën ndërkombëtare për kontestet që burojnë nga kontratat.Pra vendi i permbushjes se kontrates eshte vendi ku palet i permbushin detyrimet e tyre qe burojn nga kontrata. 117. Te konflikti i ligjeve autonomia e vullnetit të palëve si pikë e lidhjes zbatohet edhe tek marrëdhëniet e tjera civile me element të huaj. edhe tek marrëdhëniet trashëgimore i lejohet trashëgimlënësit të zgjedh të drejtën e zbatueshme për shpërndarjen e trashëgimisë pas vdekjes së tij. 119.te paleve vjen ne shprehje edhe te konflikti i ligjeve edhe te kompetenca nderkombetare. 122.

e)Kauzola e vetperjashtimit.Kualifikimi si veprim paraqet parakusht per gjetjen e normes perkatese te kolizonit . Andaj. Institucionet e shmangjes ? Institucionet e DNP qe i mundesojne organit ti shmanget zbatimit te se drejtes se huaj quhen insitucione te shmangies. 128.Perkatesisht cila norme te zbatohet mbi nje gjendje faktike me element te huaj. si zgjidhje të pranueshme është se kualifikimi të bëhet sipas të drejtës së vendit. Lidhur me mënyrat e përkufizimit të rendit publik kemi këto mënyra: 16 . Kualifikimi ne DNP ? Paraqitet ne forme tjeter por parimisht eshte metode e njejte. kontraktore sendore ose te ngjashme. kualifikimi do te thote situates faktike ti gjendet norma e pershtatshme.Pra. Rendi publik ? Rendi publik paraqet institucionin me te rendesishem te shmangies i cili vjen ne shprehje kur e drejta e huaj e zbatueshme vjen ne kundershtim me parime themelore te sistemit juridik te vendit. kategorive juridike. 130.Të provuarit e së drejtës së huaj? Lidhur me njohjen e përmbajtjes së të drejtës së huaj nga organi i vendit qoftë nëse do e zbatojë ose jo. b)sistemi ku rolin vendimtar për të provuar të drejtën e huaj e kanë palët. Zgjidhja e kualifikimit? Nevoja e kualifikimit paraqitet për shkak të ekzistimit të dallimeve në legjislacion në rastin e parë ekzistimi i dalimeve rreth përkufizimit të nocioneve.Kualifikimi paraqitet ne situate kur kuptime. 131. 124. d)Retrosioni. b)Rikthimi. familjare. f)Normat e zbatimit te drejteperdrejte. Në rastin e dytë ekzistimi i dallimeve në mënyrën e pikave të lidhjes. c)Bishterimi i ligjit. Duhet zbatuar norma e kolizionit përkatës e paraparë për atë lloj marrëdhënie juridike. Nevoja e bërjes së kualifikimit paraqitet gjithmonë para përcaktimit të së drejtës së zbatueshme. Institucionet e shmangies me te rendesishme ? Janë: a) Rendi publik.Ato nuk jane tjeter vec mbrojtje e vlerave themelore te vendit dhe zgjerim i mundesise se zbatimit te se drejtes se vendit. Kualifikimi i gjendjes faktike ? Kualifikimi paraqitet kur kemi dilem se nje gjendje faktike te caktuar nen cilen norme te kolizionit ta inkorporojme. Kualifikimi si pike e lidhjes ? Paraqitet ne rastet kur jemi te sigurt se gjendja faktike ciles lloji te marredhenies juridike i tako a eshte ceshtje trashegimie. kategori ose institucione juridike kane permbajtje te ndryshme ne legjislacionet positive te shteteve.123. Kualifikimi ? Kualifikimi eshte metode ne drejtesi qe nenkupton nje stituate faktike te futet ne kornizat e nje norme juridike qe eshte e pershtatshme ta rregulloj ate situate faktike. 125. 126. ekzistojnë dy sisteme kryesore: a)sistemi sipas të cilës të drejtën e huaj e dëshmon organi sipas detyrës zyrtare dhe. Këto institucione paraqesin kufirin prej cilit moment e drejta e huaj nuk guxon të zbatohet por duhet të zbatohet e drejta e vendit. 129. 127.

139. 136. parime te caktuara kane qene pjese e rendit public mund te mos llogariten me aq te rendesishme sa mos lejohet zbatimi i se drejtes se huaj ne rast se vjen ne kundershtim me ato parime. b)Mënyra abstrakte ku nuk numërohen parimet e sistemit juridik të vendit që duhet të mbrohen duke mos e zbatuar të drejtën e huaj por vetëm thuhet që e drejta e huaj nuk zbatohet nëse cënohet rendi publik i vendit. 135. organi i shtetit të vendit do të zbatojë të drejtën e shtetit të tretë duke u thirrur në normën e kolizionit të shtetit të huaj. 138. Parimet themelore të rëndit publik i përcakton çdo shtet varësisht nga vlerat që i ka inkorporuar brenda sistemit juridik. Elementet e rikthimit janë: a)Që të ekzistojë rikthimi duhet norma e kolizionit të udhëzoje në të drejtën e huaj në tërësi dhe të konsultohen normat e kolizionit të së drejtës së huaj. b)Në të drejtën e vendit dhe atë të huaj të ekzistojë pika të ndryshme të lidhjes për marrëdhënien e njëjtë civile. Bishtërimi i ligjit? E drejta e zbatueshme përcaktohet me normat e kolizionit dhe pikave të lidhjes. Pra. Cka mundeson rendi publik ? Rendi publik si institucion i shmangies mundeson qe organi mos e zbatoj te drejten e huaj nese permbajtja e saj do te vinte ne kundershtim me parime themelore te se drejtes. vendqëndrimi i 17 . 137.Kjo tregon se cdo shtet ka rend public te tij per ate themi qe rendi public ka karakter nacional. kjo situate implikon zbatim te se drejtes se vendit per arsye se moszbatimi i se drejtes se huaj behet per shkak se e njejta kundershton te drejten e vendit qe nenkupton zbatim te se drejtes se vendit. vendbanimi. 133. Pasojat e zbatimit te rendit publik ? Rendi publik ka per qellim mos zbatimin e se drejtes se huaj ne rastet kur ajo vjen ne kundershtim me parimet themelore te se drejtes se vendit. c)Ekzistimi i rrethanave të tilla që mundësojnë rikthimin. Pra. 134. 132.Mirepo. Rikthimi dhe elementet e tij? Rikthimi eshte institucion qe i mundeson organit te vendit most e zbatoj te drejten e huaj e cila do te ishte rregullisht e zbatueshme sipas normave te kolizionit. Ridergimi ? Ridergimi eshte institucion i ngjashem me rikthimin me ate dallim se norma e kolizionit e permbajtur ne te drejten e shtetit te huaj nuk rikthen ne zbatimin e se drejtes se vendit por ridergon ne zbatimin e se drejtes se shetit te vet. Këto janë shtetësia. Rendi publik te konfliktit i juridiksionit ? Rendi publik gjen zbatim edhe te konflikti i juridikisoneve konkretisht t dhe njohja e vendimeve te huaja gjyqesore te arbitrazhit. Ekzistojnë pika të lidhjes ku palët mund të ndikojnë dhe mund t’i ndryshojnë. Kur vendimet cënojnë parimet themelore të së drejtës së vendit atëherë vendimi i huaj nuk mund të prodhojë pasoja juridike dhe nuk mund të njihen. por ta zbatoj te drejten e vendit duke u thirrur ne vet legjislacionin e se drejtes se huaj te zbatueshme. Karakteri nacional i rendit publik? Cdo shtet ka parime te tilla qe i percakton ne menyre te pavarur. Karakteri public i rendit publik? Rendi publik ka karakter relativ per arsye se me kalimin e kohes parimet qe jane pjese e rendit publik mund te ndryshojne.a)Sipas mënyrës numerike publik parimet themelore nuk guxon të cënohen duke zbatuar të drejtën e huaj dhe janë të numëruara në mënyrë taksative në dispozitën ku përkufizohet rendi juridik.

145. b)Reciprociteti ligjor. Kjo mundësi mund të krijojë te palët ndonjë ide që ata të ndikojnë tek pika e lidhjes me qëllim të zbatohet njs legjislacion që atyre iu shkon në favor. c)Reciprociteti efektiv. Palet mund lirisht te ndryshojn vendbanimin ose vendqendrimin te marrin lejim nga shtetesia ose te fitojn shtetesi te re te percaktojn me vullnetin e tyre vendin e lidhjes se kontrates. 141. vendqëndrimi. 140. 143. Kjo masë është e përkohshme që zbatohet deri kur shteti tjetër vendos të ndërpresë veprimet që kanë nxitur retorsionin.Ai buron nga barazia e shteteve dhe nevoja e shteteve te sillen ne menyere te njejt ose identike ndaj njerit tjetrit. sanksionet dhe pasojat e saj? Rastet e bishtërimit të ligjit paraqiten tek marrëdhëniet statusore dhe familjare sepse si pika të lidhjes tek këto marrëdhënie janë vendbanimi e shtetësia që mund t’i ndryshojnë palët. Sipas përmbajtjes juridike: a)Reciprociteti formal. Llojet e reciprocitetit ? Jane: Sipas mënyrës së krijimit: a)Reciprociteti diplomatik. Si pasojë e bishtërimit të ligjit është marrëdhënia e krijuar civile nuk do të njihet nëse është krijuar nëpërmjet bishtërimit të ligjit. njohja e vendimeve të huaja gjyqësore dhe vendimeve të huaja të arbitrazhit dhe te njohja e dokumenteve të huaja publike si dhe tek dhënia e ndihmës juridike. Retrosioni ? Retrosioni eshte insitucion i shmangies i cili paraqitet si kundermas qe e ndermerr nje shtet kunder shtetit tjeter per shkak te veprimeve te caktuara te ketij te fundit. b)Reciprociteti material. 18 .zakonshëm. Reciprociteti vjen në shprehje tek pozita juridike e të huajve. Reciprociteti diplomatik ? Nenkupton ekzisitimin e traktatit nderkombetare bilateral ose multilateral ndermjet sheteve me te cilin traktat shtetet garantojne trajtim identik. i cili gjen zbatim edhe te DNP. Elementet e bishterimit te ligjit? Si elemente te bishterimit te ligjit paraqiten elementi objektiv dhe subjektiv. c)Reciprociteti faktik.Element subjektiv e karakterizon bishterimin e ligjit perkatesisht sjellja e paleve me keqbesim dhe me qellim te caktuar. Elementi subjektiv i bishterimit . vendi i lidhjes së kontratës dhe ajo e martësës. Elementi objektiv i bishterimit . Rasti i njohur është rasti Bofremon. Paraqitja e bishtërimit të ligjit.Retrosioni ndryshe quhet reciprocitet negative. Sanksione dhe pasojat e bishtërimit të ligjit – sanksionimi i bishtërimit të ligjit ka karakter civil dhe i drejtohet marrëdhënies civile juridike. Retorsioni është i njohur te themelimi i kompetencës ndërkombëtare por edhe tek pozita juridike e të huajve.Si element objektiv eshte ndikimi te ose ndryshimi i pikave te lidhjes. 144. Bazë për trajtimin identik në të DNP është traktati që obligon shtetet në bazë të parimit “pacta sunt servanda”. Reciprociteti ? Reciprociteti eshte institucion i DNP publike. 142. Nëse konstatohet bishtërimi i ligjit zbatohet e drejta e vendit.

ndermjet prinderve dhe femijeve dhe anetareve te tjere të familjes që janë të rregulluara me rregullat e së drejtës familjare. Duke pasur një rregullim kaq të ndryshëm të marrëdhënieve familjare në legjislacionet nacionale rritet rëndësia e rregullave të konfliktit të ligjeve dhe për përcaktimit të së drejtës së zbatueshme. shpallja e personit te zhdukur si te vdekur. Kuptimi i marredhenieve statusore (statusi personal)? Marredheniet statusore kane te bejne me pytje te cilat jane me te rendeesishme per statusin personal juridik te subjekteve te se drejtes. Reciprociteti ligjor ? Reciprociteti ligjor bazohet ne ekzistimin e ligjeve te brendshme te shteteve te cilat e rregullone materien e caktuar juridike nga e DNP. 150. kultura juridike. Pytje te tilla jane pytja e zotesise juridike dhe zotesia per te vepruar.tradita. Dallimet ne legjislacionet gjate rregullimit te marredhenieve familjare? Marredheniet familjare jane te asaj natyre qe menyra e rregullimit te tyre varet nga zakonet ne shoqeri. morali. 148. personave fizik dhe juridik. b)Zbatimi i së drejtës personale të personave si pikë e lidhjes bëhet në forma të ndryshme. Të dëshmuarit e këtij lloj të reciprocitetit është e vështirë shkaku se ai nuk bazohet në ndonjë akt juridik. Reciprociteti efektiv? Do të thotë se shtetasi i huaj do të mund të gëzojë një të drejtë civile në të njëjtën masë. Pikat e lidhjes për përcaktimin e së drejtës së zbatueshme të marrëdhënies familjare? a)Meqë te marrëdhëniet familjare bëhet fjalë për statusin e dy personave. 149. Reciprociteti material? Ekziston në rastet kur material përkatëse në të DNP rregullohet përmbajtësisht njëlloj edhe në shtetin tjetër ndaj të cilit parashihet reciprociteti.146. Reciprociteti formal? Ekziston atëherë kur në parim me norma të përgjithësuara shtetasit e huaj barazohen me shtetasit e vendit. feja . 155. 154. 151. sasi apo përmbajtje në të cilën mund ta gëzojnë edhe shtetasit e vendit te shteti i huaj. Kuptimi i marredhenieve familjare ? Marredheniet familjare zene vend te vecante ne te drejten civile dhe si te tila edhe ne DNP. zbatimi i të drejtës personale më shpesh do të thotë zbatim i të drejtës personale të dy personave në fjalë. Këtu nuk flitet për të drejtën konkrete për shtetasit e huaj në të shumtën e rasteve në nivel të normës kushtetuese barazohen me shtetasit e vendit. varësisht prej llojit të marrëdhënieve.Kjo nenkupton natyrisht sjellje identike te shteteve ne mennyre reciproke.Marredheniet familjare perfshin marredheniet ndermjet bashkeshorteve. Reciprociteti faktik ? Reciprociteti faktik nuk bazohet ne akt juridik por krijohet me sjellje faktike te shteteve. Rendesia e marredhenieve familjare ne DNP ? Ne DNP marredheniet familjare kane rendesi te vecante per shkak se shume shpesh te ky lloj i marredhenieve paraqitet element i huaj. 152. Ky lloj reciprociteti lehtë konstatohet për shkak të ekzistimit të llojit që garantojnë trajtimi të barabartë në të DNP. 153. firma. Ky lloj reciprociteti hyn thellë në përmbajtjen e së drejtës së garantuar. 147.Per kete arsye ne aspekt krahasues ekziston dallimi i madh gjate rregulimit te marredhenieve familjare. veprimi etj. 19 .

157. zotësia e testatorit të përpilojë testament. 161. Këto njihen edhe si marrëdhënie mortis causa. llojet e testamentit etj. 162. 156. E drejta e zbatueshme per pasojat juridike nga lidhja e marteses? Cdo martes prodhon pasoja juridike te caktuar per bashkortet. pasojave juridike. Rregullimi i marredhenieve trashegimore? Behet me norma juridike te se drejtes trashegimore me te cilat ne fakt japin pergjigje pervec tjerash ne dy pytje kryesore. Keto pasoja juridike mund te jene karakterit personal ose te karakterit pasuror.c)Karakteristikë tjetër e pikave të lidhjes te marrëdhëniet familjare është se ekzistojnë lloje të veçanta të pikave të lidhjes për marrëdhënie të caktuara familjare. Këtu kemi të bëjmë me vendet ku martesat homoseksuale cënojnë rendin publik ku vlen parimi i martesës heteroseksuale. 163. Kjo eshte rezultat edhe ekzistimit te dallimeve te medha gjate rregullimit te marredhenieve trashegimore ne te drejten krahasuese. monogame). 160. Sipas kësaj mënyrë. Në këtë mënyrë duke u zbatuar e drejta personale e personit shtetet kanë mundësi për ushtrimin e konotrollit mbi statusin juridik personale të shtetasve të tyre. Se pari kush e trashegon masen trashegimore te trashegimlenesit dhe se dyti sa dhe çka trashegon secili trashegimtar. shkurorezimit e anulimit nga ana tjeter. martesa e cila është lidhur në një vend ku është zbatuar e drejta e vendit të lidhjes duhet të njihet në çdo shtet tjetër. Se dyti gjate percaktimit te se drejtes se zbatueshme martesa tradicionalisht behet dallim ndermjet forms se marteses nga njera ane dhe kushteve material per lidhjen e marteses. Elementi i huaj te marredheniet trashegimore paraqitet si subject ose ne objekt. Në rastin e parë 20 . Ajo bazohet ne konceptin se per kushtet materiale per lidhje te martes qe determinojn satusin personal që lidh martesë të zbatohet legjislacioni personal. 159. Menyrat e percaktimit te se drejtes se zbatueshme per kushtet materiale te marteses? Jane : a) Menyra e pare ka te beje me vendin e lidhjes se marteses i cili vend duhet te jete determinues dhe per te drejten e zbatueshme per formen e lidhjes se marteses por edhe per kushtet materiale. Se pari me qe martesen e lidhin dy persona behete fjale per statusin e dy personave gje qe mund te shkaktoj zbatimin e dy te drejtave nacionale.Marredheniet trashegimore me element te huaj ne DNP ? Per DNP marredheniet trashegimore me element te huaj jane te nje rendesi te vecante. E drejta e zbatueshme te martesa me element te huaj? Ne lidhje me pikat e lidhjes per martesen dhe percaktimin e se drejtes se zbatueshme vlejn karakteristikat. zotësia e trashëgimtarëve për të trashëguar. gjinia e përbërë (martesat poligame). gjinia e përbërë (martesa heteroseksuale. Këtu nuk mund të zbatohen dy legjislacione kumulativisht sepse ato mund të vijnë në kundërshtim njëri me tjetrin. Me normat e së drejtës trashëgimore rregullohet edhe ajo se çka hyn në masën trashëgimore si bazat juridike për të trashëguar. martesat poligame që cënojnë rendin publik ku vlen parimi i martesave monogame si dhe martesa inçestoide dhe të ngjajshme. Percaktimi i se drejtes se zbatueshme? Percaktimi i se drejtes se zbatueshme natyrisht paraqitet nese ne marredhenien trashegimore ka element te huaj. 158. b) Menyra e dyte sot mbizoteron ne legjislacion positive. Kuptimi i marredhenieve trashegimore ? Marredheniet trashegimore krijohen me rastin e vdekjes se nje personi fizik ose shpalljen e personit fizik te zhdukur si te vdekur. Lidhja e martesës sipas gjinisë? Gjinia e njëjtë (martesat homoseksuale).

nënkupton se shteti i vendit konsideron se vetëm organi i vendit mund të jetë kompetent ta shqyrtojë dh eta zgjidhë mosmarëveshjen civile me element të huaj. Kriteret e kompetencës për shtetin e dytë janë të papranueshme. Llojet e kompetencës ndërkombëtare? Janë: a)Kompetenca ndërkombëtare ekskluzive. shqyrtimi i trashëgimisë. Kjo marrëveshje nuk lejohet tek kontestet nga marrëdhëniet familjare. shteti i dytë duke u bazuar në kompetencën sipas retorsionit themelon kompetencën e organit të vendit sipas të njëjtave kritere që i parasheh legjislacioni i shtetit të parë në procedura ku si të paditur paraqiten shtetasit e shtetit të parë. Si pika më të pranueshme të lidhjes për sendet në transit janë vendi i dërgimit ose vendi i destinimit. Elementi i huaj në subjekt shfaqet edhe kur trashëgimtari është i huaj ose me vendbanim në shtet të huaj. Në rastin e dytë trashëgimlënësi është shtetas i vendit por masa trashëgimore ose pjesa e masës trashëgimore ndodhet në shtetin e huaj. 164. pikerishte per shkak te natyres se tyre. Si dhe kushtet qe kanë të bëjnë me përkatësinë e palëve që insistojnë që kontesti të ketë element të huaj në subjekt. bëjnë kufizimin e veprimit të një juridiksioni duke përcaktuar se në cilat raste gjykatat e këtij juridiksioni kanë të drejtë të veprojnë. Sende ne transit jane sendet e luajtshme qe gjenden ne transport nderkombetare. d)Kompetenca ndërkombëtare e veçantë – ekziston oër lloje të veçanta të marrëdhënieve civile me element të huaj kur supozohet që marrëdhënia civile ka ndonjë lidhshmëri specifike me sovranitetin e vendit.kërkohet që të paktën njëra palë të jetë person me shtetësi a vendbanimi përkatësisht seli në shtetin e huaj që të mund të kontraktohet kompetenca ndërkombëtare e gjykatës së huaj. Sa i përket rëndësisë së saj ajo shtë rezultat i asaj se shtetet në mënyrë të pavarur i përcaktojnë rregullat e DNP. pra. c)Kompetenca ndërkombëtare e përgjithshme – i jep mundësi organit të shpallet kompetent për shqyrtimin e secilit lloj të marrëdhënies civile me element të huaj. Kjo do të thotë se palët me marrëveshje zgjedhin gjykatën e cila do shqyrtojë dhe zgjidhë kontestin e tyre. Sendet ne transit? Sendet ne transit jane lloje specific i sendeve te luajtshme dhe kane trajtim specific ne suaza te konfliktit te ligjit. 165. f)Kompetenca sipas marrëveshjes – kompetenca për shqyrtimin e marrëdhënieve civile me element ndërkombëtar mund të jetë edhe e kontraktuar. Kushtet për marrëveshjet e prorogacionit? Kushtet që i parashohin legjislacionet për mundësinë e palëve ta zgjedhin gjykatën kompetente kanë të bëjnë me objektin e marrëdhënies civile me element të huaj. e)Kompetenca ndërkombëtare sipas retorsionit – parashihet kur organi i shtetit të parë ka themeluar kompetencën në një procedurë ku si i paditur paraqitet shtetasi i shtetit të dytë. Rregullat e kompetencës ndërkombëtare si pjesë e së drejtës ndërkombëtare private. Kompetenca ndërkombëtare dhe rëndësia e saj Përkufizohet si e drejtë dhe obligim i një juridiksioni të shqyrtojë dhe të vendosë një marrëdhënie civile me element të huaj. 167. ndërsa masë trashëgimore ndodhet në shtetin e vendit. shpallja e personit të zhdukur për të vdekur mirëpo lejohet tek kontestet nga marrëdhëniet kontraktore dhe ato nga shkaktimi i dëmit.bëhet fjalë për trashëgimlënës që është shtetas i huaj. Kjo marrëveshje në mes palëve quhet marrëveshje e prorogacionit e cila nuk është absolute por është e kufizuar. Konkretisht per sendet ne transit parashihen pika specifike te lidhjes. b)Kompetenca ndërkombëtare konkurrente – nënkupton se organi i shtetit të vendit sipas rregullave të kompetencës dhe kritereve të pranuara ka kompetencë për të shqyrtuar një marrëdhënie civile me element të huaj por nuk përjashtohet mundësia që të jetë kompetent edhe organi i një shteti të huaj. 166. 21 . Ekzistimi i rregullave të ndryshme në shtetet e ndryshme ndikojnë që themelimi i kompetencës së organit të një shteti të ketë rol vendimtar në mënyrën e zgjidhjes së rastit sepse gjykata e vendit ka themeluar kompetencë do të zbatojë të DNP të vendit.

172. 170. Dmth nuk behet dallim ndermjet shtetasve te vendit dhe te huajt ne lidhje me mundesin e paraqitjes para gjykatave te vendit dhe organeve tjera. Tek marrëdhënia e adoptimit ekziston kompetenca ekskluzive edhe ajo konkurrente e veçantë sipas shtetësisë dhe vendbanimit të adoptuesit. Zhvillimi i procedurës para gjykatës së huaj për kërkesë të njëjtë dhe ndërmjet palëve të njëjta nënkupton paraqitjen e litispedencës ndërkombëtare. Zhvillimi i procedures civile me element te huaj ? Pasi gjykata e shtetit te vendit te kete themeluar kompetencen per shqyritimin e marredhenies civile me element te huaj. 173. shpallje së personit të zhdukur për të vdekur themelohet sipas shtetësisë. Themelimi i kompetencës ndërkombëtare dhe litispedenca ndërkombëtarë? Për një contest sipas kritereve të ndryshme mund të jenë kompetente gjykatat e vednit dhe gjykatat e ndonjë shtetit a më tepër shteteve të huaja. E drejta e te huajve te paraqiten para gjykatave te vendit ? Ne lidhje me te drejten e te huajve te kene qasje dhe te paraqiten para gjykatave te vendit per te kerkuar mbrojtje juridike sot llogaritet se te huajt ne kete drejtim duhet te barazohen me shtetasit e vendit. Per proceduren ne parim zbatohet e drejta e vendit te gjykates.168. ajo e zhvillon procedure. Nëse sipas kundërshtimit të palës gjykata e vendit fiton dijeni se gjykata e një shteti të huaj është shpallur kompetente për të njëjtin contest dhe ka filluar procedurën atëherë gjykata e vendit ka këto alternative: a)Gjykata e vendit mund ta injorojë faktin se zhvillohet procedurë tjetër para gjykatës së huaj dhe ta vazhdojë procedurën. kujdestarisë. vendbanimit të palëve si kritere karakteristike për marrëdhëniet statusore dhe familjare. Kjo bëhet me inkorporimin e një klauzole të prorogacionit në kontratën kryesore zakonisht para lindjes së kontestit ose lidhjes së marrëveshjes së veçantë të prorogacionit në mes palëve pas lindjes së kontestit. Marrëveshja e prorogacionit mund të jetë e heshtur kur palët kanë arritur marrëveshje të heshtur për gjykatën e zgjedhur në atë rast kur paditësi ushtron padi në një gjykatë ndërsa i padituri pa ushtruar kundërshtim të kompetencës lëshohet në procedurë duke dhënë përgjigje në padi. 22 . Si mund të jetë marrëveshja e prorogacionit? Marrëveshja e prorogacionit mund të jetë e shprehur kur palët në mënyrë shprehimore kanë përcaktuar kompetencën ndërkombëtare të një gjyktë në kontestin e tyre. b)GJykata mund ta hedhë padinë meqë ekziston procedurë tjetër e inicuar para gjykatës së shtetit të huaj. duke ushtruar kundërpadi apo kur është lëshuar në shqyrtim të punës kryesore në seancë përgatitore a në seancë kryesore. 171. Tek personi i zhdukur për të vdekur kur ekziston kompetenca ekskluzive. Ndihma juridike nderkombetare ? Eshte specifik pikerisht e procedures civile me element te huaj sepse gjykata ku zhvillohet procedura shpehhere ka nevoje te kerkoje ndihme juridike nga gjykata e huaj per ndonje aspekt procedural qe ka te beje me marredhenien civile me element të huaj e cila shqyrtohet. kujdestaria dhe shpallja e personit të zhdukur për të vdekur? Sa u përket marrëdhënieve të adoptimit. 169. Tek përcaktimi i së drejtës së zbatueshme për adoptim me element të huaj qëndrojnë te e drejta personale e subjekteve zbatim kumulativ i të drejtave personale të adoptuesit a të adoptuarit e në disa raste përdoret e drejta e vendit si formë e korrigjimit a mbrojtjes së parimeve të caktuara të së drejtës së vendit kurse ato anglosaksone pyetja e adoptimit është më tepër pyetje e kompetencës së organit. Adoptimi. Gjithashtu lidhur me përcaktimin e të drejtës së zbatueshme për rregullimin e marrëdhënies midis kujdestarisë dhe të përkujdesurit në të DNP të krahasuar përdoret shtetësia e të përkujdesurit si pikë e lidhjes dhe zbatohet e drejta e shtetit shtetësinë e të cilit e ka i përkujdesuri. c)Ndërprerja e procedurës te gjykatat e vendit dhe pritja e përfundimit të procedurës te gjykata e huaj.

Kuptimi i dokumentit te huaj publiik dhe njohjes se fuqise argumentuese ? Dokument publik eshte cdo document qe e leshon organi shteteror ne suaza te kompetences se tij. 176.Pra ky eshte dokument i ketillë por te cilin e ka leshuar organi i shtetit te huaj. 183. 182. Refuzimi i dhenies se ndihmes juridike ? Ka raste shteti i realizimit refuzon dhenien e ndihmes juridike. Legalizmi i dokumentit te huaja publike ? Legalizimi nenkupton vertetimin e autencitetit te dokumentit qe e ben organi kompetent. 179. 178.Se pari dokumentin duhet te legalizohet dhe si kusht i dyte kerkohet ekzistimi i repciprocitet. 181. 175. 180. 177. Legalizimi ne kuptimin e gjere dhe ne kuptim te ngushte ? Ne kuptim te gjere nenkuptohet vertetimi i autenticitetit ne : a) Nenshkrimit te personit zyrtar. Ndihma juridike nderkombetare ? Mund te perkufizohet si kryerje e veprimeve procedurale nga ana e organeve te nje shteti per nevojat e organeve te shetit te i cili zhvillohet procedura civile me element te huaj. Ne kuptim te ngushte nenkupton vetem me vertetimin e autencitetit te vules se vendosur dhe nenshkrimit te personit te nenshkruar. Vula Apostile ? Dokument publik duhet te jete i furnizuar me nje vertetim te vacant te quajtur apostil.Ne baze te asaj se qka vertetohet mund te bejm dallim ndermjet legalizimit ne kuptimin te gjere dhe ne kuptim te ngushte.Me ane te ketyre dokumentave palet mund te deshmojn lidhjen e marteses ne shtetin e huaj. Kushtet per njohjen e fuqise arguementuese te dokumenteve te huaja publike ? Qe te mund dokumenti i huaj public te prodhoj pasoja ne shtetin e vendit pra ti njihet fuqia argumentuese duhet te plotesohen dy kushte. te drejten e pronesise qe ndodet ne shtetin e huaj.Fletekerkesa paraqet shkres me te cilen organi i njerit shtet kerkon ndihme juridike nga organi i shtetit tjeter. Fletekerkesa ? Ndihma juridike nderkombetare kerkohet me fletekerkese. Ne forme te caktuar dhe dokument qe sjell institucioni qe nuk eshte organ shteteror por ka autorizime publike sipas ligjit. Keto shkaqe jane: a)Nese nuk plotesohen kushtet formale b)Mos ekzistimi i reciprocitetit dhe cenim i rendit publik 23 . b) Cilesise se personit qe e ka nenshkruar dokumentin. Nevoja e perdorimit te dokumenteve te huaja publike? Ne procedure civile me element te huaj ndodh shpeshher qe palet te kene nevoje te perdorine dokumente te huaja publike qe te mund te deshmojne diqka ne procedure. Kush e vendos apostilin ? Per vendosjen e apostilit kompetentet jane organet qe i percaktojne vet shtet ndersa ne te shumten e rasteve ato jane ministritë e drejtesise.Qe eshte vule e vacant shembull i te ciles eshte bashkangjitja e konventes. Ne fletekerkese percaktohet se cfare kerkon organi i shtetit kerkues te kryej organi i shtetit te realizimit si veprim procedural.174. lindja ose vdekja ne shtetin e huaj. c)Autenciteti i vules se vendosur ne dokument.

Procedura per njohjen e vendimeve te huaja gjyqesore ? Ajo cfare paraqitet si karakteristik eshte se parashihet procedure te njejt per njohjen e vendimeve te huaja gjyqesore dhe vendimeve te huaja te arbitrazhit. c)Moscenimi i kompetences se gjykates. Ekzekutimi i vendimit te huaj gjyqesor ? Nenkupton gjithmone ekzekutimin me dhune ne procedure permbaruese. perkatesisht ka rregulluar marredhenie personale familjare. gjykatat e shtetit të njohjes kontrollon se si gjykatat e huaja kanë konstatuar gjendjen faktike dhe si e ka zbatuar të drejtën materiale mbi gjendjen faktike. te punes. Objekt i njohjes dhe ekzekutimit ne DNP ? Mund te jete vetem vendim i gjykates se huaj. te ky system vendimi i huaj gjyqësor mund edhe të ndryshohet.Natyrisht kushtet per njohjen e tyre do te dallojne mirepo sa i perkete procedures ajo eshte e njejtë.184. Për njohjen vendos gjyqtari individual që pas shqyrtimit të kushteve miraton aktvendim. Ato janë: a)Sistemi i kontrollit të kufizuar – nënkupton kontroll më të kufizuar të vendimit gjyqësor.Por mund te jete vendim i nje organi tjeter te huaj derisa ai organ me vendimin e tij zgjedhur nje ceshtje civile ose tregtare. vendimi i huaj gjyqësor kontrollohet edhe në aspektin material. Shtetet që i takojnë këtij sistemi nuk hyjnë në brendinë e vendimit të huaj dhe mënyrën meritore të zgjedhjes së çështjes shtetet kanë besim te gjykatat e shteteve tjera respektojnë sovranitetin e shteteve tjera. b)Sistemi i kontrollit të pakufizuar – shtetet. Njohja e vendimit te huaj gjyqesor ? Nenkupton qe ne shtetin e njohjes vendimi i huaj gjyqesor pranohet titull juridik dhe ceshtja e zgjidhur me vendimin e huaj gjyqesor llogaritet si ceshtje e gjykuar ? 186. 189. Gjykatat e shtetit të njohjes vetëm e shfrytëzojnë vendimin e huaj gjyqësor si një dëshmi të fuqishme për të zhvilluar procedurë të re dhe të sjellë vendim të ri. Kjo procedurë inicohet me propozim nga pala para gjykatës së huaj. Sistemet e njohjes dhe ekzekutimit të vendimeve të huaja gjyqësore? Sistemet krijohen në bazë të asaj se sa lehtë apo vështirë e bëjnë njohjen e vendimit të huaj gjyqësor ose sa thellë hyjnë gjatë kontrollit të vendimit të huaj gjyqësor. Si kushte jane: a)Plotfuqishmeria e vendimit te huaj. pra. vendimin e huaj e kontrollojnë nga aspekti formal dhe procedural. nuk duan të paraqiten si gjykata më të larta ta kontrollojnë punën e tyre. e)Mos cenimi i rendit publik. pasurore ose marredhenie tjera civile me element nderkombetar. d)Sistemi i zhvillimit të procedurës së re – gjykatat e njohjes në fakt nuk bën njohje të vendimit të huaj gjyqësor. e kontrollojnë edhe nga aspekti material. d)Mos ekzistimi i vendimit te plotefuqishem per ceshtjen e njejt ndermjet paleve. 187. 188. Sipas këtij sistemi nuk bëhet fjalë për njohje të vërtetë të vendimit të huaj gjyqësor por bëhet fjalë për miratimin e një vendimi të ri nga gjykata e shtetit të njohjes të bazuar në vendimin e gjykatës së huaj. 185. c)Sistemi i revizionit deri në themel – gjykatat e shtetit të njohjes sipas kushteve ligjore e kontrollon vendimin e huaj gjyqësor edhe në aspektin formal edhe në aspektin material por për dallim nga sistemi i kontrollit të pakufizuar. e)Sistemi i reciprocitetit diplomatik – vendimet e huaja gjyqësore nuk mund të njihen në shtetin e vendit përveç në rastet kur në mes shtetit ku është miratuar vendimi dhe shtetit të njohjes ekziston marrëveshje 24 . Sipas këtij.Ne rast te ekzekutimit te vendimit te huaj gjyqesor i njejti llogaritet si titull ekzektiv. Kushtet per njohjen e vendimeve te huaj gjyqesore ? Kushtet kane te bejne me teper me aspekte formale te vendimit te huaj gjyqesore. b)Respektimi i se drejtes se mbrojtjes. Kompetenca e gjykatës për njohje të vendimeve të huaja gjyqësore i takon gjykatave themelore.

arbitrazhi i tillë vazhdon të ekzistojë edhe pas zgjidhjes së kontestin në mes palëve. Arbitrazhi AD HOC dhe ai institucional? Arbitrazh ad hoc emertohet edhe me termin arbitrazh i perkohshem.ndërkombëtare që rregullon pyetjen e njohjes dhe ekzekutimit të vendimeve të gjykatave të të dy shteteve. Arbitrazhi i pergjithshem dhe ato të specializuara ? Fusha e veprimit e arbitrazheve te pergjithshme eshte ajo e kontesteve civile juridike ne pergjithesi duke perfshire edhe kontestet e marredhenieve te tregtise se jashtme. Karakteristikat e arbitrazhit ad hoc janë se pas zgjidhjes së kontestit pushon së ekzistuar. veprimet teknike i kryejnë vetë arbitrat dhe këto nuk kanë rregullore për punën e arbitrazhit. Arbitrazhet ad hoc dhe instititucionale.Me te njohura jane ato qe jane formuar prane asociacione te specializuara qe merren me veprimtari transportuese te produketeve te llojeve te caktuara.Ato jane te formuara gati cdo shtet dhe janë gjerësisht të pranuara. Te pergjithshme dhe te specializuara. 2. Kushtet e njohjes janë të përcaktuara në marrëveshjen në mes shteteve.Vendimet e huaja qe i takojne sovranitetit te huaj kalojne ne proceduren e njohjes te shtetit te vendit (shteti i njohjes). nuk posedon aparat të përhershën në kryerjen e punëve të kësaj natyre. 193. Te brendshme dhe nderkombetare . Llojet e arbitrazhit ? Jane: 1. Arbitrazhi i brendshem dhe ai ndërkombëtar? Si arbitrazhe te brendshme jane arbitrazhet te cilat sheti i llogarit se jane te lidhur vetem me shtetin e 25 . 3. Te vendit te huaj. ka apartatin teknik – administrative të përhershëm. Gjykata e Arbitrazhit? Eshte gjykate jo shteterore e cila themelohet nga vet palet ose nga ndoje organizat e specializuar respekitvisht asociacion me qellim te zgjidhjes se mosmarrveshjeve ne fushat e marredhenieve civile juridike dhe atyre tregtare. Njohja e vendimeve te huaja te arbitrazhit ? Paraqet pjese te se drejtes nderkombetare private per te njejtat arsye si njohja e vendimeve te huaja gjyqesore. Karakteristikat e saj janë se ka rregullat e tij të procedurës në bazë të të cilave zhvillon procedurën. 191. 190. duke marr mandate nga palet dhe marrveshja e tyre e zgjidhin kontestin me vendim te obligueshem per palet i cili vendim eshte i njohur si i tille edhe ne sistemi juridik te shtetit perkates. Ai themelohet me marrveshje te vecante nga palet qe kontestin e tyre ta zgjidh arbitrazh AD HOC i cili pas zgjidhjes se kontestit do te pushoj. 196. Arbitrazhet e perhershme ose insititucionale ne parim jane te lidhura me organizata tjera sic jane: a)Dhomat Ekonomike b)Bursa c)Asosacione Ato ekzistojne ne te gjitha shtetet e zhvilluara dhe luajne rol te rendesishem ne ekonomin e vendit ne sistemin juridik dhe ne praktiken gjyqesore. 195. 194. 192. Arbitrazhet e specializuara jane kompetente per zgjidhjen e kontesteve qe lindin nga marredhenie konkrete nga deget e vecanta tregtare. 4. Arbitrazhit nderkombetar ? Perkufizohet si institucion i cili zgjidh konteste nga kembi nderkombetar i mallrave dhe sherbimeve kur persona privat ( arbitate ).

197. Ato janë të plotfuqishme dhe kontestin e zgjidhin përfundimisht. Çështja e zgjidhur nga arbitrazhi bënte res judicata dhe për të njëjtën çështje në mes të njëjtave palë nuk mund të zhvillohet procedurë tjetër qoftë para arbitrazhit ose para gjykatave shtetërore. b)Kushtet thelbësore për njohjen e vendimit të huaj të arbitrazhit definohen si pengesa që nëse ekzistojnë rezultojnë në mosnjohjen e vendimit të huaj të arbitrazhit. Prandaj shtetet jane me fleksibile sa u takon arbitrazheve nderkombetare. 203. 199. ai i ligjeve dhe pozita juridike e të huajve.Se bashku me pjeset tjera te objektit pra me konfliktin e ligjeve edhe konfliktin e juridiskioneve.Ne kuptim pozitiv i huaj eshte personi fizik i cili e ka shtetesin e ndonje shteti tjeter ose eshte person pa shtetesi. behet rrumbullaksimi i objektit te DNP. 202. 200. shtetësia. 201. klauzola e reciprocitetit material. 198. Reciprociteti tek kushtet për gëzimin e të drejtave civile relativisht të rezervuara? Një prej kushtetve më të praktikuara për gëzimin e të drejtave civile për të huajt është reciprociteti. Llojet e reciprocitetit? Sipas mënyrës së krijimit janë: a)Reciprociteti diplomatik – themelohet në bazë të një traktati ndërkombëtar që lidhet në mes dy a më tepër shteteve. 26 . Sipas mendimit të tretë objekti i pozitës së të huajve përfshihet edhe në të drejtën procedurale-juridike të të huajve. pra ato dispozita juridike-publike me të cilat rregullohen çështjet e dokumentacionit. klauzola e reciprocitetit të drejtëpërdrejtë dhe klauzola e priviligjeve të mëdha. Qëllimi është që të mundësohet shteti i vendit t’iu njohë të drejtën e shtetasve të huaj në atë masë që edhe shteti i huaj në territorin e tij t’iu njohë të drejtën civile shtetasve të shtetit të vendit. Ato parashohin mundësi që autonomia e vullnetit të palëve të vjen më tepër në shprehje dhe kontrolli i shtetit dhe organeve shtetërore është më i dobët. Mendimi i dytë sipas të cilit për të DNP të rëndësishme janë konflikti i ligjeve dhe i juridiksioneve dhe mendimi i tretë sipas të cilit pjesët përbërëse të DNP janë konflikti i juridiksioneve. Njohja dhe ekzekutimi i vendimeve të huaja të arbitrazhit? Vendimet e arbitrazhit ta pranuara si vendime përfundimtare për kontestin e dhënë. dorëzimi i marrëveshjes për arbitrazh në original. Pozita juridike e te huajve ? Paraqet pjese te vecante te objekti te se DNP edhe si dege e se drejtes edhe si shkence.vendit prandaj te ky lloje i arbitrazheve vullneti i paleve eshte i kufizuar ndersa kontrolli i shtetit ndaj arbitrazheve te brendshme eshte i madh. Sipas mendimit të dytë në kuadër të DNP duhet të përfshihen edhe disa të drejta publike. Garancat për reciprocitetin diplomatic sigurohen në bazë të katër klauzolave dhe atë klauzolat e trajtimit nacional. Tre mendime lidhur me objektin dhe pjeset e DNP janë mendimi i parë sipas të cilit tërësia më e rëndësishme e DNP është konflikti i ligjeve. marrëdhëniet e punës etj. Te arbitrazhet nderkombetare konstatohet lidhmeri e marredhenies civile ose kontestit me me teper shtete. Objekti i pozites juridike te te huajve ? Sipas mendimit të parë objekti i pozites juridike te te huajve ne brendin e tij perfshine kodin civile ose pakon e ligjeve nga lemi civilo-juridik te shtetit te vendit. Kuptimi i te huajit ? Ne kuptimin negativ i huaj eshte personi fizik i cili nuk ka shtetesin te vendit. Kushtet për njohjen e vendimit? a)Kushtet e karakterit formal janë dorëzimi i vendimit original të arbitrazhit a përshkrimi i vërtetuar i vendimit që plotëson kushtet për autenticitetin e tij.

Ne kete veshtrim ne vecanti perqendrohemi per rendesin e kesaj ceshtje kur jane ne pyetje te drejtat civile realitivisht te rezervuara per te huajt. b)Reciprociteti material – ekziston kur material përkatëse në të DNP rregullohet përmbajtësisht njëlloj edhe në shtetin tjetër ndaj të cilit parashihet reciprociteti.Qe mund I huaji te gezoj te drejtat e caktuara civile i nevojitet pelqimi i posacem i leshuar nga organi kompetent i shtetit te vendit i leshuar ne nje procedure te parapare ligjore. ne detyrimin e koncesionerit te ndertoj ose te menaxhoj te shfrytezoj ose te mirembaje objektin e koncesionit me pagese ose pa pagese. Koncedenti është subjekti që jep koncesionin kurse koncesioneri është person fizik apo juridik me shtetësi të vendit a të huaj me të cilat lidhet kontratat e koncesionit.Leja e vecante si kusht per gezimin e te drejtave civile ? Kushti ka te beje me lejen e vecante per gezimin e te drejtave relativisht te rezervuara ka specifika te caktuara. sasi a përmbajtje të cilën mund ta gëzojnë edhe shtetasit e vendit te shteti i huaj. c)Reciprociteti faktik – paraqet mundëisn ëpër të huajt që të gëzojnë të drejta civile në territorin e shtetit të vendit me faktin se ato të drejta edhe shteti i huaj ua njeh shtetasve të vendit. Sipas përmbajtjes juridike janë: a)Reciprociteti formal – ekziston kur në parim me norma të përgjithësuara. kurse ai faktik i prezumuar supozohet se shtetasit e vendit kanë mundësinë e gëzimit të së drejtës konkrete në shtetin e huaj derisa nuk dëshmohet e kundërta. ndertimin e ndertessave ne interes publik ose ushtrimin e sherbimeve publike.Ai dallon nga rastet e tjera te gezinit te te drejtave civile per te cilat leshohet nje akt individual nga organi i shtetit dhe i cili akt ka te beje me pelqmimin e posacem qe emertohet leje. 206. Statusi i refugjatit dhe gezimi i te drejtave relativisht te rezervuara ? Çështja e refugjatit dhe te statusit te tyre juridik dhe politik eshte aktuale sidomos ne kohen e tashme dhe ne DNP.Ky lloj pelqimi emertohet leje nëse lëshimit të tij nuk i paraprijnë lidhja e ndonjë kontrate me shfrytëzuesin dhe nëse i njëjti pëlqim mund të revokohet nga organi përkatës që e ka lëshuar. Pas luftës së parë botërore fillon të trajtohet çështja dhe statusi i refugjatëve. Te koncesioni dhënia e pëlqimit bëhet ose para se të lidhet kontrat me shfrytëzuesin ose ai pëlqim rezulton nga një marrëdhënie konkrete civile juridike me shfrytëzuesin. Këtu nuk flitet për të drejtën konkrete por shtetasit e huaj në parim në të shumtën e rasteve në nivel të normës kushtetuese barazohen me shtetasin e vendit. 207. Për konstatimin e këtij reciprociteti dallojmë atë reciprocitet faktik të dëshmuar dhe të prezumuar. shtetasit e huaj barazohen me shtetasit e vendit. Tek koncesioni palët janë koncedenti dhe koncesioni. Çështja e refugjatëve dhe trajtimi i tyre përfaqëson një institute të vjetër.Çka është koncesioni dhe çka paraqet ajo? Koncesioni ështe pelqim i vecante i gezimit te te drejtave per te huajt. Tek ai faktik i dëshmuar i huaj duhet të dëshmojë se edhe shteti i huaj ua njeh të drejtat civile shtetasve të vendit që të mund të gëzojë të drejtën e caktuar. Refugjatët dhe e drejta ndërkombëtare? Statusi i refugjatëve në një shtet fitohet me akt formal që miraton organi përkatës i shtetit. 204. Në OKB miratohet Konventa mbi statusin e refugjatëve (1951). Pas Luftës së parë botërore dhe në kuadër të Lidhjes së Kombeve të bashkuara aktualizohet çështja e refugjatëve me ç’rast miratohet Konventë e veçantë për refugjatët (1922).b)Reciprociteti ligjor – paraqet mundësinë juridike që i huaji të gëzojë të drejta relativisht të rezervuara në territorin e shtetit të vendit nëse në shtetin e tij me ligj garantohen të njëjtat të drejta për shtetasit e vendit. plotësues apo korrigjues. Pëlqimi i posaqëm mund të jetë kusht i veçantë. c)Reciprociteti efektiv – do të thotë që shtetasi i huaj do të mund të gëzojë një të drejtë civile në të njëjtën masë. 205. 27 . Ceshtja eshte aktuale dhe per te drejten nacionale si dhe per te DNP publike. Vërtetimi i ekzistimit të këtij reciprociteti bëhet me anë të kateve juridike që garantojnë të drejtën civile për të huajt si dhe nëpërmjet ministrive të punëve të jashtme. Koncesioni paraqet dhenien ne shfrytezim te te mirave me interes publik.

Ky zakonisht vjen në shprehje në fushën e shfrytëzimit të të drejtave nga sigurimi social. 212. Te drejtat Sendore te te huajve mbi sendet e paluajtshme ? Ceshtja e te drejtave sendore mbi sendet e paluajtshme per te huajt eshte tejet e nderlikuar. kusht që shumë rrallë e gjejmë në të drejtën krahasuese.Vendbanimi faktik si kusht te paraqitet relativisht rralle. Me plotësimin e kushtit të përmendur nënkuptojmë rastet kur shteti i caktuar në territorin e tij të huajve u njeh të drejta vetëm për shkak se i përkasin grupit etnik të njëjtë si shumica e banorëve të atij shteti. Janë raste të rralla por raste që megjithatë mund të ekzistojnë.Parimi ne fjale eshte i arsyeshem dhe i logjikshem.Me kete kusht nenkuptojme ato raste kur i huaj mund te gezoj te drejta civile konkrete ne territorin e nje shteti nese ka vendbanim ne ate shtet. Sikur te ndodhte ndryshe do te rezultonte nje frenim ne qarkulllimin nderkombetare te mallrave.Prej te drejtave sendore vecohet e drejta e pronesise. 213.Regjimi juridik mbi sendet e paluajthsme dallon diametralisht nga regjimi juridik i sendeve te luajtshme prandaj dallon edhe sa i perkete mundesise se gezimit te te drejtave sendore nga ana e te huajve. Leja e veçantë për vendosje? Kushti që ka të bëjë me lejen e veçantë për vendosje dhe banim në territorin e një shteti nga një i huaj nuk është kusht që u përket kushteve të zakonshme për gëzimin e të drejtës civile. në të drejtën bashkëkohore ky kriter vlerësohet se është në kundërshtim me parimin e marrëdhënieve të mira në mes shteteve dhe në kundërshtim me parimin e barazisë dhe mosdiskriminimit. 208. fesë. Ne pyetje eshte pronesia mbi sendet e luajtshme dhe te pa luajtshme. Ky kusht mund të parashihet e zbatohet vetëm për personat fizikë me shtetësi të huaj por nuk vlen për personat juridikë. Te drejtat Sendore? Ne kuader te marredhienieve civile juridke lemi e vecante eshte ajo u perkete te drejtvae sendore. nacionalitetit. 28 . 211. 209. 210.Refugjatët konsiderohet personi që ka një frikë të arsyeshme se mos persekutohet për shkak të racës. Përkatësia etnike si kusht për gëzimin e të drejtave civile relativisht të rezervuara? Në të DNP theksohet kusht për të huajt dhe për gëzimin e të drejtës së tyre civile. Është përjashtim ose më mirë të themi. Fjala është për përkatësinë etnike të tyre. Te drejtat sendore te te huajve mbi sendet e luajtshme? Ne pergjithesi vlen parimi se fitimi i te drejtave sendore mbi sendet e luajtshme per te huajt eshte e drejte e pergjithshme.Ne kete rast kemi barazimin e te huajve me shtetatesit e vendit. Vendbanimi faktik i te huajve dhe gezimi i te drejtave civile ? Vendbanimi faktik per te huajt perfaqeson kusht te vecante e gezimin e te drejtave private relativisht te rezervuara. Mirëpo. përkatësive ndaj një grupi social apo bindjeve politike gjendet jashtë vendit shtetësinë e të cilit e ka nëse është pa shtetësi gjendet jashtë shtetit ku ka pasur vendqëndrim të zakonshëm dhe nuk mund ose shkaku i frikës nuk dëshiron të kthehet në këtë vend.