You are on page 1of 15

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR.

Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων.
Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:
p( x ) = a0 + a1 x + a2 x 2 + a3 x 3 + ... + an x n ,

όπου οι συντελεστές αi θα θεωρούνται εδώ πραγµατικοί αριθµοί. Κάποιες από τις βασικότερες
ιδιότητες των πολυωνύµων:

o Το πολυώνυµο p(x) λέµε ότι είναι n-βαθµού αν n είναι η µεγαλύτερη δύναµη της
µεταβλητής x που εµφανίζεται σε αυτό. Με το συµβολισµό που χρησιµοποιήσαµε
παραπάνω, αυτό εξασφαλίζεται αν an ≠ 0 .

o Κάθε πολυώνυµο είναι απεριόριστες φορές παραγωγίσιµη συνάρτηση µε παραγώγους που
υπολογίζονται εύκολα:
p ′( x ) = a1 + 2 a2 x + 3a3 x 2 + ... + nan x n−1 ,
p ′′( x ) = 2 a2 + 6a3 x + ... + n( n − 1)an x n−2 , κλπ

o Τα πολυώνυµα είναι επίσης απεριόριστες φορές ολοκληρώσιµες συνάρτησεις µε
ολοκληρώµατα που υπολογίζονται χωρίς δυσκολίες:
x2 x3 x n+1
∫ p( x)dx = a0 x + a1 2 + a2 3 + ... + an n + 1

Όπως γίνεται φανερό, πρόκειται για συναρτήσεις µε “ευκολίες” που δεν συναντά κανείς σε
όλες τις συναρτήσεις. Αποκτά έτσι ιδιαίτερη αξία στην Μαθηµατική Ανάλυση η δυνατότητα
προσέγγισης µιας συνάρτησης µέσω πολυωνύµων.

4.1. Πολυωνυµική προσέγγιση µέσω του αναπτύγµατος Taylor.
Θα ξεκινήσουµε µελετώντας την πολυωνυµική προσέγγιση συναρτήσεων µέσω του
αναπτύγµατος Taylor.
Θεωρούµε µια πραγµατική συνάρτηση f ( x ) ορισµένη στο διάστηµα [a,b] (το οποίο µπορεί
να είναι και ολόκληρο το σύνολο των πραγµατικών αριθµών), για την οποία υποθέτουµε ότι

1

Έτσι. χρησιµοποιώντας το Θεώρηµα Μέσης Τιµής. p ′( a ) = f ′( a ).. n! Μια τυπική απόδειξη των προηγούµενων ισχυρισµών η οποία βασίζεται στο Θεώρηµα Μέσης Τιµής του διαφορικού λογισµού είναι η εξής : Θεωρούµε την υπό µελέτη συνάρτηση f(t) ορισµένη στο διάστηµα [α. (n + 1)! όπου ξ σηµείο του διαστήµατος (α.... Εύκολα µπορεί κανείς να ελέγξει ότι οι προηγούµενες σχέσεις ικανοποιούνται από το πολυώνυµο f ′′(a) f ( n ) (a) p ( x) = f ( a ) + f ′( a ) ⋅ ( x − a ) + ⋅ ( x − a) 2 + . − 2 ⋅ (t − a) n − k ⋅ (t − a) n +1 . . t ∈ [a. δ ∈ (0. 2! n! Θεωρούµε επίσης τη συνεχή και παραγωγίσιµη συνάρτηση f ′′(a ) f ( n ) (a ) g (t ) = f (t ) − f (a) − f ′(a) ⋅ (t − a) − ⋅ (t − a) − . + ⋅ ( x − a) n .. x]. g ( x) = 0.x].1). 2! n! Το “σφάλµα” της προσέγγισης αυτής στο σηµείο x είναι ίσο µε f ( n +1) (ξ ) R ( x) = f ( x) − p ( x) = ⋅ ( x − a) n +1 ... Ζητάµε να προσδιορίσουµε το πολυώνυµο εκείνο p(x) που αποτελεί την καλύτερη προσέγγιση της f(x) βάσει του εξής κριτηρίου: Οι τιµές των f(x) και p(x) καθώς και των παραγώγων τους µέχρι n-τάξης συµπίπτουν στο σηµείο a: p( a ) = f ( a )..x). p ′′( a ) = f ′′( a ).έχει παραγώγους µέχρι και n+1 τάξεως. p ( n ) ( a ) = f ( n ) ( a ) . 2! n! για την οποία παρατηρούµε ότι : g (a) = 0. Έστω k ∈ R τέτοιο ώστε στο άκρο x του διαστήµατος να ισχύει ότι: f ′′(a) f ( n ) (a) f ( x) = f (a) + f ′(a ) ⋅ ( x − a ) + ⋅ ( x − a ) 2 + . Σηµειώνουµε ότι το σφάλµα σε αυτήν την µορφή ονοµάζεται υπόλοιπο Lagrange.. + ⋅ ( x − a) n + k ⋅ ( x − a) n +1 . = g ( n ) (a) = 0. έχουµε : 2 . . Ισοδύναµη έκφραση του σφάλµατος της πολυωνυµικής προσέγγισης είναι το υπόλοιπο Cauchy: ( x − a) n +1 R C ( x) = ⋅ (1 − δ ) n ⋅ f ( n +1) (a + δ ⋅ ( x − a)). g ′(a ) = g ′′(a ) = ...

g ( n +1) (t ) = f ( n +1) (t ) − k ⋅ (n + 1)! . f ( n ) (a) f ( n +1) (ξ ) f ( x) = f (a) + f ′(a ) ⋅ ( x − a ) + . f ( n +1) (ξ ) g ( n +1) (ξ ) = f ( n +1) (ξ ) − k ⋅ (n + 1)! = 0 ⇒ k = . Όµως. τότε ο βαθµός του προσεγγιστικού πολυωνύµου µπορεί να θεωρηθεί ότι τείνει στο άπειρο.a+r) το οποίο και ονοµάζεται διάστηµα σύγκλισης. η f ( n ) (a) lim( n ) n! σειρά συγκλίνει για όλους τους πραγµατικούς αριθµούς x που ανήκουν στο διάστηµα (a-r. ξ n −1 ) : g ( n +1) (ξ ) = 0. g ( n ) (a ) = g ( n ) (ξ n −1 ) = 0 ⇒ ∃ ξ ∈ (a. Αξίζει επίσης να τονισθεί ιδιαίτερα ότι στην περίπτωση που η συνάρτηση f(x) είναι απεριόριστες φορές παραγωγίσιµη και το αντίστοιχο σφάλµα προσέγγισης τείνει στο µηδέν. + ⋅ ( x − a)n + ⋅ ( x − a) n +1 ⇔ n! (n + 1)! f ( n +1) (ξ ) f ( x) = p ( x) + ⋅ ( x − a) n +1 ⇔ (n + 1)! f ( n +1) (ξ ) R ( x) = f ( x) − p ( x) = ⋅ ( x − a ) n +1 (n + 1)! και η απόδειξη έχει ολοκληρωθεί.1) n=0 n! Το προηγούµενο ανάπτυγµα της συνάρτησης f σε σειρά δυνάµεων ονοµάζεται ανάπτυγµα Taylor (Maclaurin αν ως κέντρο της σειράς επιλεγεί το σηµείο α=0) και συγκλίνει. Έτσι επιτυγχάνεται η ισότητα (και όχι προσέγγιση πια): +∞ f ( n) (a) f ( x) = ∑ ⋅ ( x − a )n .. g ′(a ) = g ′(ξ1 ) = 0 ⇒ ∃ ξ 2 ∈ (a. (n + 1)! Άρα. x) : g ′(ξ1 ) = 0.. σύµφωνα µε το κριτήριο της ρίζας. ξ1 ) : g ′′(ξ 2 ) = 0.. g (a ) = g ( x) = 0 ⇒ ∃ ξ1 ∈ (a. 3 . (4. όταν: f ( n ) (a ) f ( n ) (a) 1 lim( n ⋅ ( x − a ) ) < 1 ⇔ lim( n n )⋅ x − a <1⇔ x − a < n! n! f ( n ) (a) lim( n ) n! 1 Ο αριθµός r := ονοµάζεται ακτίνα σύγκλισης της σειράς Taylor. Εποµένως. .1.. Έτσι.

f ( n ) ( x ) = e x ⇒ f ( n ) (0) = e0 = 1 Αντικαθιστώντας τις τιµές αυτές στον τύπο (4..2. µε κέντρο το σηµείο α=0. είναι απεριόριστες φορές παραγωγίσιµη. ισχύει ότι: f ( x ) = e x ⇒ f (0) = e0 = 1 f ′( x ) = ( e x )′ = e x ⇒ f ′(0) = e0 = 1 f ′′( x ) = ( f ′( x ) )′ = ( e x )′ = e x ⇒ f ′′(0) = e0 = 1 .1. Η λογαριθµική συνάρτηση lnx. µπορούµε να επιτύχουµε την ανάπτυξη σε σειρά Taylor µεγάλης κατηγορίας συναρτήσεων. όπως είναι γνωστό. επίσης. η οποία... απεριόριστες φορές παραγωγίσιµη στο πεδίο ορισµού της (0.. n=0 n! 2 ! 3! 4. x∈R. Στην παράγραφο αυτή δίνουµε τα αναπτύγµατα σε σειρές Taylor των βασικότερων στοιχειωδών συναρτήσεων. +∞ ) . Για την συνάρτηση f(x)=lnx η οποία είναι. Για την συνάρτηση f(x)=ex. ( n − 1)! f ( n ) ( x ) = ( −1)n−1 ⇒ f ( n ) (1) = ( −1)n−1 ⋅ ( n − 1)! xn 4 .2.. 4. καθώς και σε τεχνικές που θα αναπτύξουµε στην επόµενη Ενότητα. Αναπτύγµατα Taylor βασικών (στοιχειωδών) συναρτήσεων.1.2. επιλέγουµε ως κέντρο το σηµείο a = 1 και έχουµε: f ( x ) = ln x ⇒ f (0) = ln1 = 0 1 1 f ′( x ) = ( ln x )′ = ⇒ f ′(1) = = 1 x 1  1 ′ 1 f ′′( x ) = ( f ′( x ) )′ =   = − 2 ⇒ f ′′(1) = −1  x x  1 ′ 2 f ′′′( x ) = ( f ′′( x ) )′ =  − 2  = 3 ⇒ f ′′′(1) = 2  x  x  2 ′ 2⋅3 f (4) ( x ) = ( f ′′′( x ) )′ =  3  = − 4 ⇒ f (4) (1) = −2 ⋅ 3 x  x . Η εκθετική συνάρτηση.2..1). Βασιζόµενοι σε αυτά. παίρνουµε το ανάπτυγµα Maclaurin της εκθετικής συνάρτησης: +∞ f ( n ) (0) e =∑ x ⋅ ( x − 0) n ⇒ n=0 n! +∞ 1 n x 2 x3 e = ∑ ⋅ x = 1+ x + x + + .4.

x < 1. n =1 n Ισοδύναµα ο προηγούµενος τύπος µπορεί να γραφεί και ως εξής: (−1) n −1 n +∞ ln( x + 1) = ∑ ⋅x n =1 n x 2 x3 x 4 = x− + − + . x − 1 < 1. µε κέντρο το σηµείο α=1.1).. Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις.3. 2 3 4 Η ακτίνα σύγκλισης της υπό µελέτης δυναµοσειράς είναι πράγµατι 1 αφού: 1 r := = lim n n = 1 . Η τελευταία σχέση αποδεικνύεται επαγωγικά ως εξής : 1 (1 − 1)! Για n=1. έχουµε: +∞ f ( n ) (1) +∞ ( −1)n−1 ⋅ ( n − 1)! ln x = ∑ ⋅ ( x − 1)n = ∑ ⋅ ( x − 1)n ⇒ n=0 n! n =1 n ! +∞ ( −1)n−1 ln x = ∑ ⋅ ( x − 1)n .2. Οι συναρτήσεις του ηµιτόνου f(x)=sinx και του συνηµιτόνου g(x)=cosx είναι παραγωγίσιµες σε όλο το σύνολο των πραγµατικών αριθµών και αναπτύσσονται σε σειρές Taylor µε κέντρο µηδέν ως εξής: 5 . δηλαδή ότι f ( k ) ( x) = (−1) k −1 .. προφανώς ισχύει αφού f ′( x) = ( ln x )′ = = (−1)1−1 ⋅ .1.. Αντικαθιστώντας τις τιµές αυτές στον τύπο (4. n −1 (−1) (n − 1)! lim( n ) n! 4. τότε xk  (k − 1)! ′ f ( k +1) ( x) = ( f ( k ) ( x))′ =  (−1) k −1 k  = (−1) ⋅ (k − 1)!⋅ ( x )′ = k −1 −k  x  k! = (−1) k −1 ⋅ (k − 1)!⋅ (− k ) ⋅ x − k −1 = (−1) k ⋅ k +1 x και η επαγωγική απόδειξη έχει ολοκληρωθεί. x x (k − 1)! Αν υποθέσουµε ότι ισχύει για n=k.

1+ x 1 Το ανάπτυγµα Maclaurin της συνάρτησης f ( x) = . n = 2k  ( −1)k . n = 2k + 1 k  0. Η συνάρτηση f ( x ) = ... αντικαθιστώντας στον γενικό τύπο (4. (−1) n n ! f ( n ) ( x) = n +1 ⇒ f ( n ) (0) = (−1) n n ! (1 + x) Συνεπώς..1. x ∈ R.2. f ′( x ) = ( sin x )′ = cos x ⇒ f ′(0) = cos0 = 1. n = 2k f (n) (0) =  g (0) =  (n) ( −1) .. g ′′( x ) = ( − sin x )′ = − cos x ⇒ g ′′(0) = − cos0 = −1 f ′′′( x ) = ( − sin x )′ = − cos x ⇒ f ′′′(0) = − cos0 = −1. 6 . n = 2k + 1 Έτσι. f ( x ) = sin x ⇒ f (0) = sin 0 = 0. x ∈ R. g ( x ) = cos x ⇒ g (0) = cos0 = 1.. g ′′′( x ) = ( − cos x )′ = sin x ⇒ g ′′′(0) = sin 0 = 0 . µας δίνει την 1+ x εναλλάσσουσα γεωµετρική σειρά δυνάµεων του x: 1 f ( x) = ⇒ f (0) = 1 1+ x  1 ′ −1 f ′( x) =   = ⇒ f ′(0) = −1 1+ x  (1 + x) 2  −1 ′ 2 f ′′( x) =  2  = ⇒ f ′′(0) = 2  (1 + x)  (1 + x)3  2 ′ −2 ⋅ 3 f ′′′( x) =  3  = ⇒ f ′′′(0) = −2 ⋅ 3  (1 + x)  (1 + x) 4  −2 ⋅ 3 ′ 2 ⋅ 3 ⋅ 4 f ( x) =  (4) 4  = ⇒ f (4) (0) = 2 ⋅ 3 ⋅ 4  (1 + x)  (1 + x) 5 .1)..  0. k = 0 (2k + 1)! 3! 5! 7! +∞ (−1) k 2 k x2 x4 x6 cos x = ∑ ⋅ x = 1− + − + ..4. έχουµε: +∞ (−1) k x3 x5 x 7 sin x = ∑ ⋅x 2 k +1 = x− + − + . k = 0 (2k )! 2! 4! 6! 1 4... x < 1. g ′( x ) = ( cos x )′ = − sin x ⇒ g ′(0) = − sin 0 = 0 f ′′( x ) = ( cos x )′ = − sin x ⇒ f ′′(0) = − sin 0 = 0..

1 +∞ f ( n ) (0) +∞ (−1) n ⋅ n ! n =∑ ⋅ ( x − 0) = ∑ n ⋅x ⇒ 1 + x n=0 n! n=0 n! +∞ 1 = ∑ (−1) n ⋅ x n = 1 − x + x 2 − x 3 + . n =0 n! n=0  n  Πρέπει βέβαια εδώ να σηµειωθεί ότι τυπικά απαιτείται η απόδειξη της γενικής σχέσης για την f ( n ) ( x) επαγωγικά σε κάθε περίπτωση. Πολλά ανάλογα επεξεργασµένα παραδείγµατα ακολουθούν στο τέλος της παραγράφου. Χρησιµοποιώντας τα αποτελέσµατα της προηγούµενης Ενότητας θα δώσουµε εδώ δύο παραδείγµατα τεχνικών υπολογισµού αναπτυγµάτων Taylor πιο σύνθετων συναρτήσεων.. 7 . . x < 1. x < 1..3.2.5. ⋅ ( a − n + 1). Γενίκευση της προηγούµενης περίπτωσης αποτελεί το ανάπτυγµα της συνάρτησης f ( x ) = (1 + x )a . +∞ a ⋅ ( a − 1) ⋅ . 1 + x n=0 4. 4.2. ⋅ ( a − n + 1) n +∞  a  n (1 + x )a = ∑ ⋅ x = ∑   ⋅ x .2. f ′′( x ) = ( a ⋅ (1 + x )a −1 )′ = a ⋅ ( a − 1) ⋅ (1 + x )a − 2 ⇒ f ′′(0) = a ⋅ ( a − 1).. f ′( x ) = ( (1 + x )a )′ = a ⋅ (1 + x )a −1 ⇒ f ′(0) = a... πέρα από την «υπολογιστική» διαπίστωσή της. Εποµένως. όπως έγινε στην 4.. f ( n ) ( x ) = a ⋅ ( a − 1) ⋅ . Η διωνυµική σειρά. Ανάπτυγµα σε σειρά Taylor τυχούσας συνάρτησης. ⋅ ( a − n + 1) ⋅ (1 + x )a − n ⇒ f ( n ) (0) = a ⋅ ( a − 1) ⋅ . Οι περιπτώσεις αυτές είναι χαρακτηριστικές του τρόπου που εργαζόµαστε για να αναπτύξουµε σε σειρά Taylor οποιαδήποτε συνάρτηση: Προσπαθούµε να τη γράψουµε ως συνδυασµό ή σύνθεση των στοιχειωδών συναρτήσεων που είδαµε παραπάνω ώστε να χρησιµοποιήσουµε τα αναπτύγµατά τους...... a ∈ R : f ( x ) = (1 + x )a ⇒ f (0) = 1.

3.4) έχουµε: +∞ +∞ 1 1 = = ∑ (−1) n ⋅ (− x) n = ∑ (−1) 2 n ⋅ x n 1 − x 1 + (− x) n = 0 n=0 +∞ = ∑ x n = 1 + x + x 2 + x 3 +. ™ Οι συναρτήσεις υπερβολικού ηµιτόνου και συνηµιτόνου....2.. Υπολογισµός σειράς Taylor µε συνδυασµό ή σύνθεση των αναπτυγµάτων των στοιχειωδών συναρτήσεων. 1 ™ Η συνάρτηση ..1. n=0 8 . x < 1. αν n = 2k  2n ! Ανάλογα υπολογίζεται και το ανάπτυγµα του υπερβολικού συνηµιτόνου: e x + e − x 1 x 1 − x 1 +∞ 1 n 1 +∞ 1 cosh x = = ⋅ e + ⋅ e = ⋅ ∑ ⋅ x + ⋅ ∑ ⋅ (− x) n 2 2 2 2 n=0 n ! 2 n=0 n ! 1 +∞ 1 n +∞ (−1) n n +∞ (1 + (−1) n ) n = ⋅ (∑ ⋅ x + ∑ ⋅x )=∑ ⋅x = 2 n= 0 n ! n= 0 n! n= 0 2n ! +∞ 1 1 2 1 4 = ∑ (2k )! ⋅ x k =0 2k = 1+ 2 ⋅ x + ⋅ x + . 4! Τα αναπτύγµατα αυτά ισχύουν για κάθε x πραγµατικό αριθµό. k = 0 (2k + 1)! 3! 5!  2 1 1  = = ..2.. 1− x Χρησιµοποιώντας το ανάπτυγµα (4. Με την βοήθεια του αναπτύγµατος της εκθετικής συνάρτησης (4.1) αναπτύσσουµε άµεσα σε σειρές Taylor και τις υπερβολικές τριγωνοµετρικές συναρτήσεις: e x − e − x 1 x 1 − x 1 +∞ 1 n 1 +∞ 1 sinh x = = ⋅ e − ⋅ e = ⋅ ∑ ⋅ x − ⋅ ∑ ⋅ (− x) n 2 2 2 2 n= 0 n! 2 n= 0 n! 1 +∞ 1 n +∞ (−1) n n +∞ (1 − (−1) n ) n = ⋅ (∑ ⋅ x − ∑ ⋅x )=∑ ⋅x 2 n= 0 n ! n= 0 n! n= 0 2n ! +∞ 1 1 1 =∑ ⋅ x 2 k +1 = x + ⋅ x 3 + ⋅ x 5 + . 4. αν n = 2k + 1 (1 − (−1) )  2n ! n ! (2k + 1)! n κι αυτό γιατί = 2n !  0 = 0.

και 4.2.4. 3! 5! και άρα το όριο γίνεται sin x 2 1 2 x 6 x10 x 4 x8 lim = lim ( x − + − . Προσεγγιστικοί υπολογισµοί.1) +∞ 1 n 1 1 1 ex = ∑ ⋅ x = 1 + x + ⋅ x 2 + ⋅ x 3 + ⋅ x 4 + ... Q ( x ) είναι πραγµατικές συναρτήσεις και lim = . sin x 2 Παράδειγµα. Είναι προφανές ότι αυτή προκύπτει ως η τιµή της (µη πολυωνυµικής) συνάρτησης f(x)=ex στην θέση x=1. Οι σειρές Taylor χρησιµοποιούνται συχνά για τον υπολογισµό ορίων απροσδιορίστων µορφών.2. 4. x→0 x Το ανάπτυγµα Taylor (κέντρου 0) του αριθµητή είναι: x 6 x10 sin x 2 = x 2 − + − .. Στην παράγραφο αυτή παρουσιάζουµε κάποιες από τις βασικότερες εφαρµογές/δυνατότητες που αποκτάµε µε την χρήση των αναπτυγµάτων Taylor. εάν P( x ). Να υπολογιστεί το όριο lim 2 . Εφαρµογές. Η προσέγγιση συναρτήσεων από πολυώνυµα Taylor µπορεί να χρησιµοποιηθεί και ως βάση για τον προσεγγιστικό υπολογισµό παραστάσεων που προκύπτουν από µη πολυωνυµικές συναρτήσεις.) = 1 .. µπορούµε να x → x0 Q ( x) 0 αναλύσουµε τον αριθµητή και παρανοµαστή σε σειρές Taylor κέντρου x0 και να υπολογίσουµε τα ζητούµενα όρια µετά από απλοποιήσεις των κοινών παραγόντων που θα εµφανιστούν οι οποίες θα άρουν την απροσδιοριστία. Υπολογισµός απροσδιόριστων µορφών ορίων. ότι θέλουµε να υπολογίσουµε προσεγγιστικά την τιµή του e.4. Ας υποθέσουµε. n = 0 n! 2! 3! 4! έχουµε.) = lim(1 − + − .. 4. για παράδειγµα. αντικαθιστώντας όπου x=1: Προσέγγιση µε πολυώνυµο 1ης τάξης: 1 + x → 1 + 1 = 2 1 1 Προσέγγιση µε πολυώνυµο 2ης τάξης: 1 + x + ⋅ x 2 → 1 + 1 + ⋅ 12 = 2.5 2! 2! 1 2 1 3 Προσέγγιση µε πολυώνυµο 3ης τάξης: 1 + 1 + ⋅ 1 + ⋅ 1 = 2.666666 2! 3! 9 .. P ( x) 0 Πιο συγκεκριµένα.1.4. Χρησιµοποιώντας έτσι το ανάπτυγµα Taylor της εκθετικής συνάρτησεις (βλ.. x →0 x2 x →0 x 2 3! 5! x →0 3! 5! 4..

.239811714 10 ..718055 2! 3! 4! 5! 6! κλπ. Μέχρι ποιας τάξης όρους πρέπει να κρατήσουµε για να µπορούµε να ισχυρισθούµε ότι βρήκαµε το αποτέλεσµα µε ακρίβεια 5 δεκαδικών ψηφίων. είναι: Ι8 = 0. κρατώντας στο ανάπτυγµα του συνηµιτόνου όρους µέχρι και 8ης τάξης.)dx 0 x 0 x 2! 4! 6! 8! 0 2! 4! 6! 8! 1 1 +∞ x 2 n−1 +∞ ( −1)n+1 2 n−1 +∞ ( −1)n+1 = ∫ ( ∑ ( −1) n +1 )dx = ∑ ∫ x dx = ∑ = 0 n =1 (2n )! n =1 (2 n )! 0 n =1 2 n(2 n )! 1 1 1 1 = − + − + .. x 2 x 4 x 6 x8 Χρησιµοποιώντας το ανάπτυγµα του συνηµιτόνου cos x = 1 − + − + − . Υπολογίστε το ολοκλήρωµα ∫ 0 x dx . υπολογίζουµε το 2! 4! 6! 8! ζητούµενο ολοκλήρωµα: 1 1 1 1 − cos x 1 x 2 x 4 x 6 x8 x x3 x5 x 7 I=∫ dx = ∫ ( − + − . 1 1 − cos x Παράδειγµα.4. β ∈ (x0 -r.3..716666 2! 3! 4! 5! 1 1 1 1 1 Προσέγγιση µε πολυώνυµο 6ης τάξης: 1 + 1 + ⋅ 12 + ⋅ 13 + ⋅ 14 + ⋅ 15 + ⋅ 16 = 2. n n 0 α n=0 µπορούµε να υπολογίζουµε ορισµένα ολοκληρώµατα µη πολυωνυµικών συναρτήσεων χρησιµοποιώντας τα αντίστοιχα αναπτύγµατα Taylor. 1 2 1 3 1 4 Προσέγγιση µε πολυώνυµο 4ης τάξης: 1 + 1 + ⋅ 1 + ⋅ 1 + ⋅ 1 = 2. Υπολογισµός Ολοκληρωµάτων.70833 2! 3! 4! 1 2 1 3 1 4 1 5 Προσέγγιση µε πολυώνυµο 5ης τάξης: 1 + 1 + ⋅ 1 + ⋅ 1 + ⋅ 1 + ⋅ 1 = 2...)dx = ∫ ( − + − . 4. Χρησιµοποιώντας το γεγονός ότι +∞ Αν f ( x) = ∑ an ( x − x0 ) n είναι δυναµοσειρά µε ακτίνα σύγκλισης r.. 4 96 4320 322560 Το αποτέλεσµα. . χρησιµοποιώντας την κατάλληλη δυναµοσειρά για το cosx µε κέντρο x0 = 0. x0+r) ισχύει ∫ f ( x)dx = ∑ (α∫ a ( x − x ) dx) .. τότε n=0 β +∞ β για κάθε α.. Αν θέλαµε λοιπόν στον προηγούµενο προσεγγιστικό υπολογισµό µας ακρίβεια 2 δεκαδικών ψηφίων θα µπορούσαµε να σταµατήσουµε στο πολυώνυµο 5ης τάξης αφού αυτό και το επόµενο (6ης τάξης) δίνουν το ίδιο αποτέλεσµα στα πρώτα 2 δεκαδικά ψηφία.

πρώτα την f(x) σε σειρά Taylor µε κέντρο το σηµείο x0=0: f (x ) = x + 1 f (0 ) = 1 1 1 f ′(x ) = f ′(0) = 2 x +1 2 1 1 f ′′( x ) = − 3 f ′′(0) = − 4 x +1 4 3 3 f ′′′(x ) = 5 f ′′′(0) = 8 x +1 8 15 15 f (4 ) ( x ) = − 7 f (4 ) (0) = − 16 x + 1 16 f ′′ ( 0 ) 2 f ′′′ ( 0 ) 3 f ( ) (0) n n f ( x ) = f (0) + f ′(0) ⋅ x + x + x + ..2398148.01 στην προηγούµενη σχέση βρίσκουµε τις εξής προσεγγίσεις για την τετραγωνική ρίζα του 1.012 Προσέγγιση µε πολυώνυµο 2ης τάξης: 1 + − = 1+ − = 1. Αν σταµατούσαµε όµως σε όρους 6ης τάξης θα παίρναµε την εκτίµηση Ι6 = 0.. 1 − x2 +∞ +∞ 1 = ∑ ( x ) = ∑ x 2 n . = 2! 3! n! 1 1 x 2 3 x 3 15 x 4 = 1 + x − ⋅ + ⋅ − ⋅ + . ∆ώστε το ανάπτυγµα σε σειρά Taylor για την συνάρτηση γύρω από το 0..01)3 Προσέγγιση µε πολυώνυµο 3ης τάξης: 1 + − + = 1+ − + = 1. Άλλα Παραδείγµατα – Λυµένες Ασκήσεις. 11 .. εποµένως. η οποία είναι ακριβής όσον αφορά στα 5 πρώτα δεκαδικά ψηφία αφού ο όρος 8ης τάξης αφαιρεί ποσότητα που είναι περίπου .01 µε ακρίβεια 6 δεκαδικών ψηφίων. Η ζητούµενη ποσότητα είναι ίση µε την τιµή της συνάρτησης f ( x) = x + 1 στο σηµείο x=0. 2 n 1− x 2 n=0 n=0 1.004987562 2 8 48 2 8 48 κλπ..01)2 3(0..005 2 2 x x2 0.01 Προσέγγιση µε πολυώνυµο 1ης τάξης: 1 + = 1+ = 1. Αναπτύσσουµε.01 (0.. + x + .. 1 1.01: x 0. Να υπολογίσετε προσεγγιστικά την ποσότητα 1.01 0.000003. 2 4 2! 8 3! 16 4! Αντικαθιστώντας x=0.01. x < 1.0049875 2 8 2 8 x x2 3x3 0.

71934 . f ''( π4 ) = (cos x )'x = π = −(sin x ) x = π = − 2 2 . µέχρι και 4 π τον όρο ( x − ) 2 . χρησιµοποιώντας π = 3.3. 12 . αναπτύσσοντας την ίδια συνάρτηση σε σειρά µε κέντρο το . Υπολογίζουµε τις n=0 n! 4 επιµέρους ποσότητες: f ( π4 ) = sin π4 = 2 2 .Είναι φανερό επίσης ότι ακρίβεια 6 δεκαδικών ψηφίων επιτυγχάνουµε αν σταµατήσουµε στο πολυώνυµο 2ης τάξης αφού αυτό και το επόµενο (3ης τάξης) δίνουν το ίδιο αποτέλεσµα στα πρώτα 6 δεκαδικά ψηφία. που µας δίνει η άσκηση βρίσκουµε: sin 46o = 0. µέχρι και τον όρο x5 . Στη συνέχεια. 46π Αντικαθιστώντας τώρα. (α) Αναπτύξτε σε σειρά Taylor την συνάρτηση f ( x ) = sin( x ) µε κέντρο το 0.. 4 4 4 4 Εποµένως. f '( π4 ) = (sin x )'x = π = (cos x ) x = π = 2 2 . αν κρατήσουµε όρους µέχρι και τάξεως 5. µετατρέψτε τις 46 o σε ακτίνια και υπολογίστε την ποσότητα sin(460 ) . π (β) Επαναλάβετε τα παραπάνω.. 3. Ποιός από τους δύο τρόπους υπολογισµού είναι ακριβέστερος και ταχύτερος.71934 . το ανάπτυγµα Taylor της f(x)=sinx µε κέντρο το +∞ ( −1)k µηδέν είναι sin x = ∑ ⋅ x 2 k +1 . όπου x την ποσότητα 46o = ≅ 0. που µας 180 δίνει η άσκηση βρίσκουµε: sin 46o = 0.80285 . όπου x την ποσότητα 46o = και χρησιµοποιώντας την τιµή του π. 2 2  4 4  4 46π Αντικαθιστώντας τώρα.719382 .2. +∞ f ( n ) (π / 4) π (β) Ο τύπος της σειράς µε κέντρο το x0 = π / 4 είναι sin x = ∑ ( x − )n .14159 . αν συγκριθεί 4 µε την «ακριβή» τιµή που σας δίνει ένας απλός υπολογιστής «τσέπης». Έτσι. Η ακριβής τιµή. η σειρά γίνεται 2 2 2 π 2 π sin x = + x− −  x −  + . έχουµε την k = 0 (2 k + 1)! προσέγγιση: sin x = x − 16 x 3 + 1 120 x5 . και χρησιµοποιώντας την τιµή του 180 π. συνεπώς η δεύτερη µέθοδος είναι ακριβέστερη και γρηγορότερη. (α) Σύµφωνα µε όσα αναφέραµε στην παράγραφο 4. που δίνει ένας υπολογιστής τσέπης είναι: sin 46o = 0..

16904  2 3 2 18  Αν συµπεριλαµβάναµε και τους όρους 4ης τάξης θα βρίσκαµε:  −16 65 15 7 15  Ι4 = e − 1  + ln 2 + − +  = .. υπολογίστε το e x − e− x όριο lim x → 0 sin x Το ανάπτυγµα Maclaurin του αριθµητή και του παρονοµαστή είναι: −x x3 x5 e − e = 2x + + +" x 3 60 x3 x5 sin x = x − + +" 6 120 και το όριο γίνεται x3 x5 x2 x4 2x + + +" 2+ + +" 3 6 0 3 6 0 2+ 0+ 0+" lim = lim = = 2 x→ 0 x 3 x 5 x→ 0 x 2 x 5 1− 0 + 0 +" x− + +" 1− + +" 6 120 6 120 5.4. Υπολογίζοντας τα επί µέρους ολοκληρώµατα µέχρι όρους 3ης τάξης βρίσκουµε το αποτέλεσµα:  −5 8 3 7 Ι3 = e−1  + ln 2 + −  = . Πόσο διαφορετικό θα ήταν το αποτέλεσµα αν είχατε κρατήσει και όρους 4ου βαθµού. 1  2 3x 6  24 24 24 24 24 x   όπου σε τετράγωνες παρενθέσεις έχουµε συµπεριλάβει τους όρους 4ης τάξης του αναπτύγµατος. 6. Χρησιµοποιώντας τα αναπτύγµατα των εµπλεκόµενων συναρτήσεων σε σειρές Maclaurin.. µέχρι και τον ( x − 1)3 όρο και e− x 2 υπολογίστε προσεγγιστικά το ορισµένο ολοκλήρωµα ∫1 x dx . Θεωρείτε επιτυχή τη προσέγγιση µέχρι τον όρο ( x − 1)3 .4595 e−1 ≅ 0. Αναλύστε την συνάρτηση y ( x) = e − x σε σειρά Taylor µε κέντρο x0 = 1 . µπορούµε να συµπεράνουµε ότι βρίσκονται κοντά στη σωστή απάντηση.4641 e−1 ≅ 0. 2! 3! 4! Αντικαθιστώντας στο ολοκλήρωµα και κάνοντας τις πράξεις έχουµε: 2 −x 2 −1 e e ( x − 1)2 ( x − 1)3 ( x − 1)4 I =∫ dx = ∫ (1 − ( x − 1) + − + )dx 1 x 1 x 2! 3! 4! 2  −5 8 x2  x3 4 x2 6 x 4 1  = ∫ dx e  −1 + + x− + − + − + .17073  6 24 8 9 96  Από το γεγονός ότι τα 2 αυτά αποτελέσµατα έχουν µικρή διαφορά. Έστω ότι για µία συνάρτηση y = f ( x) δίνεται ότι: 13 . Το ζητούµενο ανάπτυγµα γράφεται: 1 −1 1 1 e − x = e−1 − e−1 ( x − 1) + e ( x − 1) 2 − e−1 ( x − 1)3 + e−1 ( x − 1) 4 .

.. 1 Εκτός του διαστήµατος (-1. δεδοµένου ότι το σηµείο x=0 περιλαµβάνεται στο διάστηµα σύγκλισης της σειράς. + 2 ⋅ ( x − 1)n + . Αναπτύξτε σε σειρά Taylor µε κέντρο µηδέν την συνάρτηση f(x)=(x2+x)ex και αποδείξτε ότι +∞ n2 ∑ n =1 n! = 2e ... 14 .. 1. αφού τότε lim( n n ⋅ ( x − 1) n ) > 1 .. n =0 n! n=0 2 Χρησιµοποιώντας το κριτήριο της ρίζας µπορούµε να προσδιορίσουµε το διάστηµα σύγκλισης της σειράς αυτής. f ( n ) (1) = n ...3) η σειρά δεν συγκλίνει. 1 1 3 n! f (1) = 1 . έχουµε: n=0 n! f (1) f ′(1) f ′′(1) f ′′′(1) f ( n ) (1) f ( x) = ⋅ ( x − 1)0 + ⋅ ( x − 1)1 + ⋅ ( x − 1)2 + ⋅ ( x − 1)3 + . όπως δεν 2 συγκλίνει και στα άκρα του διαστήµατος αφού : +∞ +∞ 1 2n +∞ Για x=3 η σειρά γίνεται ∑ n=0 2 n ⋅ (3 − 1) n = ∑ n=0 2 n = ∑ 1 = +∞ n= 0 +∞ 1 +∞ (−2) n +∞ ενώ για x=-1 ∑ n=0 2 n ⋅ ( − 1 − 1) n = ∑ n=0 2 n = ∑ (−1) n η οποία κυµαίνεται. Ποιά είναι η τιµή της f στο µηδέν. f '(1) = . 2 2 4 2 Να γραφεί η σειρά Taylor της συνάρτησης αυτής γύρω από το x = 1. f '''(1) = .. Συγκεκριµένα. n=0 Τέλος. = 0! 1! 2! 3! n! 1 1 3 n! n 1 2 2 4 = ⋅ ( x − 1) + 0 ⋅ ( x − 1) + 1 ⋅ ( x − 1) + 2 ⋅ ( x − 1) + . + ⋅ ( x − 1)n + . Για ποιές τιµές του x συγκλίνει αυτή η σειρά.. f ''(1) = . η ζητούµενη τιµή f(0) υπολογίζεται ως εξής: +∞ 1 +∞ ( −1)n +∞ 1 n 1 2 f (0) = ∑ ⋅ (0 − 1) n = ∑ = ∑ (− ) = = . για να συγκλίνει η σειρά αρκεί να ισχύει ότι: 1 1 1 lim( n n ⋅ ( x − 1) n ) < 1 ⇔ lim( n n ) ⋅ x − 1 < 1 ⇔ ⋅ x − 1 < 1 ⇔ x − 1 < 2 2 2 2 ⇔ −2 < x − 1 < 2 ⇔ −1 < x < 3... . = 3 1 1! 2! 3! n! +∞ n ! n +∞ 1 = ∑ 2 ⋅ ( x − 1)n = ∑ n ⋅ ( x − 1)n .. n =0 2 n n=0 2 n 2 1 n =0 1 − (− ) 3 2 Ασκήσεις. +∞ f ( n) (a) Χρησιµοποιώντας τον γενικό τύπο f ( x ) = ∑ ⋅ ( x − a )n στην θέση a=1.

∫ cos( 0 x )dx ≅ 0.36788) ii.76355 1/ 2 1 ii. ln(0. ∆είξτε ότι: 1 i.97) µε ακρίβεια 7 δεκαδικών ψηφίων (Απάντηση: -0. ∫ 1+ x 0 4 dx ≅ 0. κέντρου 0. Χρησιµοποιώντας δυναµοσειρές δείξτε ότι: e x − esin x 1 cosh x − cos x (i) lim = (ii) lim = +∞ x→0 x3 6 x → 0 sinh x − sin x 5.946083 15 . 4.88295) iii. ∫ 0 x dx ≅ 0. 1/e µε ακρίβεια 5 δεκαδικών ψηφίων (Απάντηση: 0.00000005. tan31o µε ακρίβεια 4 δεκαδικών ψηφίων (Απάντηση: 0.6009) 3. Πόσους όρους από το ανάπτυγµα Taylor.0304592) iv. Υπολογίστε προσεγγιστικά τις τιµές: i.02) µε σφάλµα µικρότερο του 0. sin62o µε ακρίβεια 5 δεκαδικών ψηφίων (Απάντηση: 0. του ln(1+x) πρέπει να κρατήσουµε ώστε να υπολογίσουµε το ln(1.4940 1 sin x iii.2.